Egile ezagun askoren liburuak izango dira Durangoko Azokan

Jon Alonso, Itxaro Borda, Harkaitz Cano, Karmele Jaio, Tere Irastortza, Anjel Lertxundi, Xabier Montoia, Ramon Saizarbitoria eta Joseba Sarrionandia daude udazken honetan helduen literaturako liburuak kaleratu dituzten edo kaleratuko dituzten idazleen artean, eta Bernardo Atxagak eta Mariasun Landak haur literaturako liburu bana kaleratuko dute.

Aurki kaleratuko dugu Berrian zerrenda komentatua. Hona hemen, oraindik guztiz osatu gabea, udazkeneko liburuen zerrenda:

Eleberriak: Alaine Agirre, X hil da (Elkar); Jon Alonso, Hiri hondakin solidoak (Txalaparta); Jon Arretxe, Estolda-jolasak (Erein); Gotzon Barandiaran, Gidariaren okerra (Susa); Itxaro Borda, Ultimes déchets (Maiatz); Fernando Morillo, Mata-Hari, argiak eta ilunak, Gaumin; Karlos Gorrindo, Ezpainak arrainak bezala (Erein); Jasone Osoro, 12etan bermuta (Elkar); Iñaki Petxarroman, Kearen fiordoa (Elkar); Ramon Saizarbitoria, Lili eta biok (Erein); Bea Salaberri, Baionak ez daki (Susa); Patxi Zubizarreta, Laranja bat zaborretan (Elkar).

Narrazio liburuak: Leire Arano, Betiko atzo? (Ibaizabal); Agustin Arrieta, Irlak (Erein); Askoren artean, Gabriel Aresti ipuin lehiaketa XXX-XXXI (Erein); Harkaitz Cano, Beti oporretan (Susa); Xabier Montoia, Hondamendia (Elkar); Andoni Urzelai, Karanbola toxikoak (Susa); Jose Antonio Gesalaga Zaldubi, Zaldubiren ipuiak, Pasionporloslibros.

Poesia: Jean-Louis Davant, Bidean kantalotsez (Maiatz); Aintzane Galardi, Mendafin usaineko iluntzeak (Erein); Juan Kruz Igerabide, Emeki setiaturik (Erein); Tere Irastortza, Mundua betetzen zenuten (Pamiela); Jose Angel Irigarai, Izendatzearen menturan (Pamiela); Karmele Jaio, Orain hilak ditugu (Elkar); Goizalde Landabaso, Babeserako kopia (Elkar); Xabier Soubelet, Elektroxok (Maiatz).

Komikia: Patxi Huarte Zaldi Eroa, De Rerum natura 6 (Elkar); Gregorio Muro / Fructuoso, Justin Hiriart (Erein).

Saiakera, kazetaritza eta beste: Eduardo Apodaka, Identitatea eta anomalia (Pamiela); Askoren artean, Gazteok Perikorekin hizketan, Txalaparta; Askoren artean, Independentzia helburu, Txalaparta; Askoren artean, Orratzak baino hariak luzeago behar du izan. Legorreta. Oroimen historikoa (Utriusque Vasconiae); Pruden Gartzia, Nafarroako auziaz (Elkar); Eñaut Etxamendi, Euskera Erderak, Erkaketa saioa (Maiatz); Hedoi Etxarte, Wagner auziaz. Wangermée, Clément, Žižek, Badiou (Jakin)Joxemari Iriondo, Arizterrazu mandioko (azken) erromeria (Trikitixa Elkartea); Paulo Iztueta / Jokin Apalategi, Euskal pentsamendu berritzailearen sorrerak. Zabal. Testu hautatuak (Utriusque Vasconiae); Paulo Iztueta, Zabal-en isuria (1973-1976) ezker abertzalea paradigma berrien aurrean (Utriusque Vasconiae); Jurgi Kintana, Azkue. Bilbotar ezezaguna (Erein); Xabier Landabidea Urresti, Euskaldunok eta Telebista XXI. mende hasieran (Eusko Jaurlaritza); Anjel Lertxundi, Zu (Erein); Imanol Murua Uria, Ekarri armak (Elkar); Txomin Peillen, Nina Waita. Arupu baten itzalean (Utriusque Vasconiae); Patziku Perurena, Hilen xarma (Elkar); Fito Rodriguez, Egunero egun ero (Utriusque Vasconiae); Patxi Salaberri, Arabako Toponimia Nagusia (Euskaltzaindia); Jon Sarasua, Bost truke. Lankidetza linguistikoaren bideetako jasokinak (Pamiela); Joseba Sarrionandia, [izenburua zehaztu gabe] (Pamiela); Pablo Sastre, Errekuperatzaileak (Elkar); Mikel Zalbide / Lionel Joly / Nikolas Gardner, Euskararen historia sozaiala lantzeko eredu metodologikoa (Euskaltzaindia).

Bertso liburuak: Askoren artean, Bapatean 2014 (Bertsolzale Elkartea).

Haur eta gazte literatura: Uxue Alberdi / Maite Gurrutxaga, Besarkada (Elkar); Uxue Alberdi, Lur beldur (Denonartean); Uxue Alberdi / Patxi Pelaez, Lur eta Amets. Baiona ttipiko piratak (Elkar); Uxue Alberdi / Patxi Pelaez, Lur eta Amets. Gurarien harria (Elkar); Uxue Alberdi / Patxi Pelaez, Lur eta Amets. Haizeak eraman zuen mapa (Elkar); Uxue Alberdi / Patxi Pelaez, Lur eta Amets. Laurogei amonen altxorra (Elkar); Uxue Alberdi / Patxi Pelaez, Lur eta Amets. Memoriaren ehiza (Elkar); Uxue Alberdi / Julen Tokero, Marimotots bakarrik (Elkar); Uxue Alberdi / Julen Tokero, Pirritx maiteminduta (Elkar); Uxue Alberdi / Julen Tokero, Porrotx lagun artean (Elkar); Uxue Alberdi / Julen Tokero, Pupu eta Lore jeloskor (Elkar); Aitziber Alonso, Nik ere nahiko nuke mango bat (Denonartean); Miren Amuriza / Julen Tokero, Patata, patata! (Elkar); Askoren artean, Lur eta Amets. Euskal Herriaren historia (Elkar); Pello Añorga / Jokin Mitxelena, Olentzero eta Mari Domingi (Elkar); Aitor Arana, Ijitoen altxorra (Ibaizabal); Aitor Arana, Ilargiko zaindariak (Ibaizabal); Leire Arano, Begiak itxita hegan (Ibaizabal); Txabi Arnal, Izarra eta astoa (Ibaizabal); Pako Aristi, Armiarma txiki baten epopeia handia (Erein); Bernardo Atxaga, Xola eta lapurrak (Erein); Arrate Egaña / Amaia Arrazola, Patioan (Elkar); Unai Elorriaga / Belatz, 107 kiwi (Elkar); Unai Elorriaga / Patxi Pelaez, Lur eta Amets. Atzaparra zubian (Elkar); Xabier Etxeberria, Eman Amore (Elkar); Fermin Etxegoien, Urpekariak (Erein); Oihane Fernandez, Nahla (Ibaizabal); Onintze Goitiz, Amaia udalekuetan (Gaumin); Isabel Gonzalez, Gaiztoaren zaldia (Denonartean); Antton Kazabon, Beñaten eskutitzak (Ibaizabal); Antton Kazabon, Makal sendoak (Denonartean); Mariasun Landa, Orein bihurtu zen neska (Erein); Jon Maia / Julen Tokero, Txo (Elkar); Laida Martinez, Zomorroen kluba (Erein); Miren Agur Meabe, Ros (Erein); Xabier Mendiguren Elizegi / Alex Orbe, Hiru sopranoak (Elkar); Xabier Mendiguren Elizegi / Eider Eibar, Puzkertin (Elkar); Fernando Morillo, Kai, txakur bidaiaria (Gaumin); Fernando Morillo, Maddi eta euskal sorginak (Gaumin); Jesus Mari Olaizola Txiliku, Sendagaia (Elkar); Esti Vivanco / Joseba Larratxe Josevisky, Eireren egunerokoa (Elkar); Iñaki Zubeldia, Martetarrak Zarautzen (Ibaizabal).

Itzulpenak: Paul Auster, Neguko egunerokoa (Txalaparta, itz.: Oskar Arana); Ingeborg Bachmann, Munduko Poesia Kaierak. Poema antologia (Susa, itz.: Nagore Tolosa); Eduardo Blanco-Amor, Parranda (Igela, itz.: Ramon Etxezarreta); (Bill Douglass, Bizi ondorengo heriotza. Nevadako kontakizuna (Pamiela, itz.: Antton Garikano); Annie Ernaux, Begira argiei, maitea (Igela, itz.: Xabier Aranburu); David Foster Wallace, Sekula gehiago egingo ez dudan gauza ustez dibertigarri bat (Pasazaite, itz.: Danele Sarriugarte); Michel Houellebecq, Sumisioa (Meettok, itz.: Gerardo Markuleta); James Joyce, Ulises (Igela, itz.: Xabier Olarra); Patrick Modiano, Dora Bruder (Igela, itz.: Monika Etxebarria); Eugenio Montale, Munduko Poesia Kaierak. Poema antologia (Susa, itz.: Anjel Lertxundi); Jorge de Sena, Munduko Poesia Kaierak. Poema antologia (Susa, itz.: Rikardo Arregi Diaz de Heredia); Sjón, Argoren ezpala (Pasazaite, itz.: Juan Mari Mendizabal); Laurence Stern, Bidaia sentimentala (Elkar, itz.: Josu Barambones); Sureau, Zurrunbidea (Utriusque Vasconiae, itz.: Maite Berrogain eta Jokin Apalategi); Virginia Woolf, Farorantz (Elkar, itz.: Anton Garikano).

Haur eta gazte literaturako itzulpenak: Fernando M. Cimadevilla, Basilius Hoffmanen mundu sekretua. Amets-lapurra (Sushi Books, itz,: Garbiñe Ugarte Grazianteparaluzeta); Max Ducos, Aingeru galduaren bila (Ikas, itz.: Maritxu Riviere / Ikas); Lyman Frank Baum, Oz-eko azti harrigarria (Denonartean, itz.: Juan Kruz Igerabide); Patrick Modiano, Catherine (Erein, itz.: Juan Luis Zabala); Jules Verne, Kazetari amerikar baten egunkaria 2889an (Denoartean, itz.: Iker Serrano); Helena Vilar Janeiro, Eduaren koadernoa (Sushi Books, itz.: Garbiñe Ugarte Grazianteparaluzeta).

 

 

 

 

Elefante bat pasilloan

Durangoko Azokatik etxera ekarritako oroitzapenetan Bernardo Atxagari zor diodan bat nagusitzen da: elefante bat pasilloan.

Gogoetaren Plazako bere solasaldian, Atxagak esan zuen euskal kultura “gailendu” dela, baduela dagoeneko errealitate sozial sendo eta ukaezin bat, baina oraindik ere badirela “tentsioak”, eta badirela begien bistakoa dena ikusten ez dutenak edo ukatzen dutenak.

Euskal kultura, Atxagaren ikuspuntu horretatik begiratuta, “elefante bat pasilloan” da. Elefante  bat dago pasilloan, eta galdetzen duzu: “Ikusten duzu elefantea pasilloan?” Eta esaten dizute: “Ez”.

Ondo islatzen du horrek Durangoko Azokan murgildu ostean etxera itzultzean sentitzen dena. Irteten zara handik, esku muturrekin ukitu eta laztandu ahal izan duzun elefantearen ondo-ondotik, eta pixka bat urruntzea aski duzu jabetzeko zein ikusezina den zuri hain handia iruditu zaizun elefante hori.

Augusto Monterrosoren dinosauroa gogoan, ipuin hau idatz zitekeen atzo, edo idatz daiteke gaur: “Durangoko Azokako pasilloetatik irten zenean, ez zen elefanterik inondik ere ageri”.

Ni ez naiz hemen egon

“Jende asko gaur Durangon, ezta?”

“Jende asko? Ba… bai, bai… Hala uste dut. Baina, egia esan, gaur ez diot asko erreparatu horri, eta denborarik gehiena azokari eta jendeari bizkarra emanda egon naiz, ordenagailuaren aurrean, teklei ohiko tratu txarra ematen”.

Batzuetan Durangoko Azokara lanera etortzea izaten da Durangoko Azokan ez egoteko modurik seguruena.

Kanonaren harkaitza

Euskaraz idazten du, inoiz ez beste hizkuntza batean; ez euskalkian, batuan baizik; eta abertzaletasunaren ingurukoa da ideologikoki. Horrelatsu definitu zuen euskal idazlearen gaur egungo kanona, ez hitz horiekin zehazki baina bai gutxi gorabehera, Luis Haranburu Altunak atzo, ETB1ean, Xabier Usabiagak gidatutako euskal kulturari eta Durangoko Azokari buruzko debatean. Gero beste hiru ezaugarri gehitu zizkion kanonari Laura Mintegik, eta Luis Haranburu Altunak esker onez hartu zituen: gizonezkoa da; erdigunekoa da, ez periferiakoa; eta ez dago politikoki markatuta.

“Ez dakit kanona, baina Cano bai ondo definitu dutela”, pentsatu nuen neure artean.

Argi dago, ordea, Harkaitz Cano ez dela kanonikoa soilik ezaugarri horiek betetzeagatik, eta nik uste dut (hau eztabaidagarriagoa den arren) kanonikoak direla ezaugarri horiek betetzen dituzten idazle batzuk, idazle asko. Egin liteke azterketa bat, antologiak, sari nagusiak eta Etxepare Euskal Institutuak antolatutako bidaietako idazleen zerrendak errepasatuz, eta aztertuz haietako zenbatek huts egiten duten Haranburu Altunak eta Mintegik aipatutako ezaugarrietan, eta zenbat bider bakoitzak. Baina orain ez dut astirik horretarako.

Bien bitartean, aitorturik ere litekeena dela ezaugarri horiek guztiak, bakoitza bere neurrian, lagungarriak izan daitezkeela (eta ez luketela izan behar), nik ez dut hain itxia ikusten euskal literaturaren kanona, ez zait hain harkaitz gotorra iruditzen.

Hasi da festa

Hau baldin bada 49.a, zer izango ote da 50.a? Jendez beteta daude dagoeneko Landakoko barne-kaleak. Gaztetxoak dira nagusi, eta interes gehiago dute diskoetan liburuetan baino. Antolatzaileak urduri, baina gustura ikusten dira, dena ondo hasi delako, edo behintzat espero zen bezala, nahigabeko ezustekorik gabe. “Zein izango dira aurten salduenak?”, galdetu dit lagun batek, hemen topo egitean. Galdera zaila, ondo erantzun nahi bada, edo erraza halamoduz erantzuteko aukera izanez gero. Bigarren aukerari eutsiz, liburuetan behintzat, nik uste dut Toti Martinez de Lezea izango dela nagusi, eta seguru asko gaztelaniazko bertsioan. Hortik aurrera, ez dakit ba… Dolores Redondo akaso? Eta gero bai, gero euskaraz idazten dutenak: Atxaga, Elorriaga, Urretabizkaia, Rozas, Aristi, Sarrionandia, Otamendi… Diskoetan, berriz, seguru nago Ordorikarena hona etorriko diren gehienen zerrendetan izango dela. Dena den, ez dugu datu zehatzik izango, eta denoi ere berdin izango zaigu, hau ez baita lehiaketa bat, azoka bat baizik, eta azokaren inguruan festa bat, bakoitzak bere moduan bizi duena.