Hain espezialak garenez…

Esnatu gara gaur ere, ia egunero bezala, nahiko garaiz, altxatu naiz ohetik, ireki dut leihoa, atera naiz balkoira, eta hemen oso ohikoa den irudi bat ikusi dut: atari bateko zaindaria atariaren sarrera (eta gehiago) ari zen eskobatzen. Erratza pasatzean ateratzen den soinua hiri honen zarata berezkoetako bat da; bat gehiago zirku honetan, egia esan.

Ordu laurden geroago atera gara etxetik kiroldegira joateko, eta hori, 07:30etan-edo, Gelati kalean behera, 200-300 bat metrotan, lagunak eta biok beste bost pertsona ikusi ditugu eskobatzen. Hori bai, hori mimoz egiten dute, eta balkoitik jaiki berritan ikusitako morroiak berean jarraitzen zuen. Zakarrontzirik ez dago apenas kaleetan, kale garbitzaile ofizialak tarteka baino ez ditut ikusten, baina zaindariek, nago ni, egunean bizpahiru aldiz eskobatzen dutela haien nagusien sarrera.

Gure kaleko zaindari horiek artistak dira, gainera, zuhaitzak zaintzerakoan, apaintzerakoan eta horien hostoak mozterakoan. Irudi txukun horrek talka egiten du, ordea, parke eta kale batzuetan pilatzen den zerrikeriarekin. Baina mexikarrak, oro har (hau ere oro har), hori ez diet ukatuko, garbiak dira. Higiene pertsonalari dagokionean lehen mundu-ko herrialdeen gainetik dago Mexiko; argitaratuta daude horren berri ematen duten zenbait ikerketa. Horiek beraiek diote Mexiko puntaren puntan dagoela, gainera, xanpuaren kontsumoan.

Zer? Gure auzoaren argazki aratz eta dotorea atera dut, ezta? Hona  bizitzera etorri nahi duzue? Egoera idilikoa iruditzen al zaizue?

Ba ez, dena ez da hain idilikoa, eta horretarako beharrik ez dago, gainera. Folletoiak ikusteko beharrik ere ez dago ene uste apal edo, zergatik ez, harroan, baina hemen kontsumitzen dira; eta nola, gainera. Ohikoa da abarrotes edo ultramarinos batera joatea, eta horko dela jabea dela langilea, telebistan ematen ari diren folletoiari begira egotea iristen zarenean. Begira, duela lau urte inkesta bat egin zuten hemen 18 eta 29 urteko gazteen artean, eta horien heren baten folletoiak ideologien gainetik lehenetsi zituen. Tira, ez dakit zein zerikusi duten kontzeptu batek eta besteak, baina… Eta orain, guk, euskaldunok, esango dugu “bua, zeinen patetikoak mexikarrak…”. Tira, Euskalduna naiz eta zu? ustez graziosoa izatea asmo zuen programaren ataletako batek bando batean zein bestean eragindako erreakzio andana bezain, esango dut, patetikoa edo dotoreziarik gabea, beharbada. Guk espainolez zerbait esan nahi, eta bai programaren planteamendua, bai hor esandakoak eta baita hor agertutako pertsonek esandakoek bando batekoek sutsuki defendatzerakoan erabilitako moduak ere ez ote dira ba oso beste-enak, oso espainolak? Tira, hala iruditu zait niri… Guk ere garrasika erreakzionatzen dugula… Horretan, behintzat, ez garela hain espezialak.

Eta garrasika ez zebilen, baina atzo goizean aztoratuta zegoen Anita bizilaguna, Pedro Parra Reynoso gure eraikineko etxebizitzen jabearen konfiantzazko pertsona. Kasualitatez topo egin nuen Anitarekin eta, gainera, gauza bat galdetu nahi nion. Izan ere, astelehen iluntzean iritsi nintzen atarira, atearen zerrailetako bat ireki nuen, eta konturatu nintzen ezin nuela atea zabaldu. “Zer ostia!”. Alferrik, auskalo zerk bultzatuta, giltza atera, berriro sartu, eta atzera berriz ere saiatu nintzen. “Kagoendios…”. Bi zerraila dauzka ateak, bigarrena itxita zegoen, eta nik ez nuen horren giltzarik.

Duela bederatzi bat hilabete-edo jarri zuten bigarren zerraila, norbaitek etxebizitzen azpian dauden aparkalekura sartzea lortu, auto baten kristalak hautsi eta auto horren irratia lapurtu zuelako. Bigarren zerraila horretarako behar zen giltza eman zigun Anitak, baina guk ez genuen horrek kopiarik egin hasieran; konturatu ginen, gainera, inork ez zuela atea bi zerrailekin ixten, hala esan baldin badaiteke behintzat.

Lehengoan, hortaz, laguna etxean ez zegoenez, tinbreak jotzen hasi nintzen: A, C, G, H, W, Z… Aleatorioki, badakizue. Inork erantzuten ez zuenez, atariaren pareko espaloira jo nuen. Besoak mugitu nahi nituen, trash metal taldeetako abeslariek bezala oihu egin atentzioa erakartzearren… Baina ez, hor geratu nintzen, gora begira. Hirugarren pisuko musikariak ikusi ninduen eta eskuarekin keinua egin zidan, “banajoiak” esanez bezala,

Jaitsi zen, ireki zidan, eta galdetu nion ea zergatik hasi diren bizilagunak bigarren zerraila erabiltzen. “Ez al dakizu ba?”, galdetu zidan. Ezetz nik. “Ba, larunbat gauean, moto bat daukan neskaren etxean lapurtu zuten. Argazki kamera, DVDa…”. Joño, ez genekien ba ezer. “Bai, Polizia etorri zen”. Ba gu etxean geunden larunbat gauean, eta ez ginen ezertaz enteratu. Hori, ez enteratzearena, zer da: ona ala txarra? Izan ere, auto bateko irratiaren lapurketa ere larunbat gauez gertatu zen, orduan ere etxean geunden, eta orduan ere ez ginen enteratu.

Lagunari kontatu nion bizilagunak emandako notizia, eta hori, atzo goizean Anitarekin topo egin nuela. Esan nahi nion guri inork ez zigula esan bigarren zerraila erabiltzen hasi behan genuenik. Badakizue, esanekoak gara, badakigu obeditzen, eta gauza bat esaten baldin bazaigu, ba agindua beteko dugu. Horixe ba, atarian zegoela gas banatzaile bati zerbait esaten, eta jo nuela harengana. “Kaixoegunonkehayaupabuenosdias” esan, eta… “Esan dit, bai, bizilagun batek, larunbatean neska motodunaren etxean (ez dakit nola deitzen den) lapurtu zutela…”. Eta espantuka hasi zen Anita sekta brasildar arraro bateko kidea. “Bah!! Hori gezurra da. Etxea utzi die atzerritar batzuei, eta… Gero dio inork ez dituela bere ateko zerrailak behartu… Orduan? Gainera… Ez zara konturatu? Jendea sarri-sarri ateratzen da mozkortuta bere etxetik…”. Aho bete zotz, aho bete enpaste geratu nintzen, eta neure artean pentsatu nuen: “Bai, ez dago dudarik, fantasiarako joera dute, folletoi zaleak dira…”. Neska motoduna ez dut ezagutzen, ia agurtzen ere ez duen horietakoa da; ni neu baino askoz ere, askoz ere lehorragoa. Egin kontu…

Anitak purrustadari segida eman zion: “Laugarren pisuko atsoaren kontua da. Beti etxean dago, eta…”. Nik, bien bitartean, buruarekin baietz egiten nuen. Galdetu nion ea bilerarik egin ote den (junta esaten diote hemen… belarrira serio ematen du, ezta?), eta ezetz. Bere erantzunak zur eta lur utzi ninduen: “No. Va a venir el dueño, nos va a reunir, y se va a abrir una investigación para esclarecer los sucedido“. Hori da hori hitz egitea…

Giro arraroa nabaritu dut atarian azken asteetan. Gure ondoko bizilagunak, zakur zaunkarien jabeak, duela pare bat aste alde egin zuen agur esan gabe, jarri du Pedro ugazabak “se renta” iragarkia, txukuntzen ari dira apartamentua, eta Anitak “atsoa” gisa definitutako emakumea azken hilabeteetan baino askoz ere gehiagotan ikusi dit azken egunotan. Igual ni naiz, enparanoiatzen ari naizela? Gaur bertan ikusi dut, eta agurtzerakoan “señor” esan dit. Galtza motzetan eta Negu Gorriak-en kamiseta batekin nindoan ba…

Beste emakumezko batekin ikusten dut orain. Atzo biekin topo egin nuen eskaileran, eta, gurutzatzerakoan, galdetu zidan ea nirea zen aparkalekuan zegoen ez dakit zein auto. Begiratu nion, berriro galdetu zidan eraikian osoan aditzeko moduko tonuan, eta nik, solemneki, ia antzeztuz, ia-ia XXIII. mendeko gizakia sentituz, erantzun nion: “No, no tengo coche“. Barkamena eskatu zidan, baina ni ia atariko atean nengoen ordurako.

Autoez ari garenez… Zazpi-zortzi autorentzako lekua du aparkalekuak. Guk ere aparkalekua genuen hasieran, baina jabearekin hitz egin genuen, esan genion autorik ez genuela, bat edukitzeko asmorik ere ez, eta errenta jaitsi zigun. Ba guri zegokigun aparkalekuan astero hiruzpalau kotxe diferente ikusten ditut. Ez galdetu zergatik… Bestetik, bizilagun musikariaren arrebak, lehengusuak, neska-lagunak, lagunak, amoranteak edo dena delakoak, astean zehar barruan aparkatzen du, eta asteburuetan, balkoitik ikusten dudana kontuan hartuta, kanpoan. Auskalo zergatik… Gero, hemen bizi garenetik, 2015eko abendutik, atariko atearen eta eskaileraren artean moto bat dago aparkatuta. Azken hamasei hilabeteotan inork ez du mugitu ere egin, eta motoaren jarlekua baliatzen dugu korrespondentzia bertan txukun-txukun jartzeko.

Aipatutako motoa.

Azken astean nahiko arraroak izaten ari dira Gelati kaleko atari honetan… Kepasoguero eta Esteban bilbotarra faltan botatzen ditudala… Haiek beste poso bat ematen zioten atari honi…

Gure apartamentuko atean kartel bat daukagu jarrita, eta hori euskaraz idatzita dago. Lagunari (edo tira, nik neuk neure buruari) esaten diot lasai egoteko, kartel horrek babesten gaituela, pentsatuko dutela espainolak ezetz, errusiarrak garela, eta, badaezpada ere, inork ez gaituela erasotuko. Izan ere, hain gara espezialak…

Apuntetxoa (I): Kirola egitetik etorri ondoren, balkoian kafea hartzen. Azpian, zabor biltzaileak. Pasatu da emakumezko bat, urrundu da apur bat, eta biltzaileetan ausartenak esan dio: “Mamita!!! Yo te acompaño!!!”. Besteak barrez hasi dira eta emakumezkoak zerbait esan du; ez diot ulertu.

Apuntetxoa (II): Hemengo pijo edo fresa bat altu hitz egiten entzutea esperientzia ez-gomendagarri bat da.

Kantua:

Tauroon burugogorkeriak bultzatuta

2015eko azaroatik 120 sarrera idatzi ondoren, gaur zer kontatu ez dakidala nago. Halaxe da. Gaur ajetxoa dudalako izango da, beharbada…  Carlos Ramírez margolari karismatikoak haren etxera bazkaltzera gonbidatu gintuen atzo, eta garaiz antzean erretiratu eta oheratu ginen arren, ba bazkaria eta bazkalondorena iji eta aja pasatu genituen, edan genituen garagardo dezente, tequila apur bat, eta gaztelerazko esaldiak esaten duen moduan… “Noches de circo, mañanas de payaso“. Zirku bat ere ez zen izan, ez, dantzarik ere ez genuelako egin, baina Aitorrekin, Gorkarekin, Michellekin, Laurarekin, hiru Carlosekin eta besterekin ordu dezente konpartitu genituen lagunak eta biok, eta pailazotuta ez gara jaiki, baina aje apur batekin bai, noski.

Eta ajeak gaina hartzen digun egunetan, kostatzen zaigu ba martxa hartzea. Gosaldu dut, azokan erosketak egin, euskara ikasleei bidali beharreko etxeko lanak pentsatu eta egin, aspalditik 500 peso eta osasuna zor dizkidan morroi gorrotagarri bezain penagarria guasap bidez estutu, gidoi ikastaroko etxeko lana aurreratu eta ia bukatu, bazkaria prestatu, Alavesen partida irratian entzun, bazkaldu eta lagunarekin hitz egin, kafea patxadaz hartu, Danelekin Radio Euskadi-ko kolaboraziorako gaiak komentatu… Ño, oraintxe konturatu naiz ez dagoela gaizki ajetxoa edukitzeko.

Baina blogeko 121. sarrera idaztea falta… Eta ez neukan gogorik. Kafetegira etorri aurretik dutxatu naiz, eta ene buruari galdetu diot: “Zer demontreri buruz idatziko dut 121.a?”. Ez zait ba ezer okurritu. Beraz, beste batzuetan egiten dudan bezala, lagunari ideiak eskatu dizkiot. Bera ere ajetuta dabil, eta esan dit, aje horren eraginez, agian, ba poema bat idazteko. Ez naiz poeta, baina, bai, ordea, burugogor samarra.

Gelati kalean behera kafetegira nentorren bitartean pentsatu dut bihar Euskal Herrian inork ez duela faltan botako 121. sarrera, eta ez duela merezi gehiegi larritzea. Une batean Bixente Serrano Izko blogkidearena egitekotan egon naiz: esaldi bakarrarekin sarrera osatzea. Ez naiz bertute horren jabe, ordea. Baina tira, idatz nezakeen, nik zer dakit… 1-“Tequila baino askoz ere edari nobleagoa da mezcala. Etorri hona!”. 2-“Azokako eskailerak kostata igo ditut, baina, manitocarnalito, gustuko lekuan aldaparik ez”. 3-“Atsedenik ez konbertsaziorik gabe, Manuel!”. 4- “Egon hadi hizketan eta jango dek lodi”. 5-“Ordenagailuaren bateria kargatu, adiskide!”. 6-“Bai,  zer egingo zaio ba, hala da, ipurtzuloaren bueltako biloa tentetu dit nobela horrek”.

Ezin, ordea, ezin.

2010eko urrian-edo, New Yorkera joan aurretik, Enekoitz Esnaola kazetari lagunak blogintzari buruzko argibide batzuk eman zizkidan, eta ondo gogoan dauzkat horietako bi: “Maiz idatzi, baina sarrerak ez daitezela luzeegiak izan”. Ba lehen argibidea ederki barneratu nuela eta dudala uste dut, baina bigarrenarekin zalantza gehiago dauzkat. Gogoan daukat New Yorken labur antzean idazten hasi nintzela; sarrera bakoitzak 2.000-2.500 bat karaktere zeuzkala. Segituan hasi nintzen, baina, sarrera luzeagoak osatzen, kopuru hori hirukoizten edo laukoizten. Izan daiteke, kontatzeko asko daukadala iruditzen zaidalako; edo, bestetik, ez dakidalako kontatu nahi dudana 2.500 karakteretan errenditzen.

Egin kontu: 8.000 eta 10.000 karaktere artean idazten baldin baditut, horrek esan nahi du ia-ia egunkari bateko bi orrialde betetzen ari naizela nire txorakeriekin. Hori da datua. Gaur, halere, ez dut uste zifra horietara helduko naizenik. Beno, trikimailuak badaude: parrafo dezente egitea, adibidez, ejem.

121. sarreran ez daukat kontatzeko modukoa den istoriorik; dena den, ez dut esan nahi aurreko 120etan izkiriatutakoak kontatzeko modukoak zirenik. Gainera, sareko, Interneteko, oihan basatian zein balio dute dotrinatik eta txalo errazegitik urruntzea asmo duten ene kontakizun hauek…

Konta nezakeen gaur, ba hori, oraintxe, zigarreta bat erretzera atera naizenean, eserita nengoela kafetegiaren kanpoaldean, pasatu direla bi morroi ez-zuri, begira geratu dela horietako bat, esan didala, harrituta bezala, “E!Guero!!”, eta gero barrezka hasi direla biak. Pentsa zer gerta daitekeen nik herrian senegaldar bati esaten badiot “E!Negro!”. Konparagarriak al dira? Tira, ezetz esango nuke, baina auskalo… Halere, onartu beharra daukat batzuetan bloga idaztea bezain nekagarria egiten zaidala halakoak entzutea eta bizitzea. Gaur ez dut klasismoaz, radarrak detektatzen ez duen arrazismoaz eta bestez hitz egiteko gogorik, eta hor utziko dugu. Askotan hitz egin dut ba…

Edo konta nezakeen lehengoan, metroko bagoi batean, hemendik ez oso gertu, gure apartamentuaren ugazabarekin topo egin nuela. Sartu nintzen, ikusi nuen Lotus erloju etxearen bisera bat (?????) zeraman tipo bat ezaguna egiten zitzaidana, agurtu nuen, agurtu ninduen, eta gero konturatu nintzen gure ugazaba zela. Lotus-en bisera (????) zeraman lehengoan, baina behin etxera bisitan etorri zitzaigun batean, Donald ahatearen kamiseta bat zeraman soinean. Kasualitate hori ere luzatu nezakeen eta istorio txatxuren bat asmatu, baina ez, ez dut gogorik.

Bestetik, New Yorken nengoenean irakurle nuen morroi goierritar batek kariñoz leporatzen zidan ez nuela nire harreman afektiboez hitz egiten. Ba ez, eta orain ere ez. Beharrik ere ez dago, ezta?

Beno, beno, ari naizela 121.a ere betetzen…

Zazpi-zortzi aste geratzen zaizkit zirku honetan, eta, tira batzuetan sentitzen dut kontatu dudala kontatu beharreko guztia, sorpresa efektuak aspaldi eman zituela eman beharrekoak, eta ez duela blogarekin jarraitzea merezi. Baina beste batzuetan pentsatzen dut baietz, egunero dagoela zer kontatu. New Yorken bakar-bakarrik nengoen, eta bloga elikatzea ihesbide ederra zen. Hemen ez nago bakarrik, baina aitortu nahi dizuet gehien-gehienetan ilusioz eta gustura idazten dudala. Gaur ez, ordea!

Egon ziur hurrengoan “E!Guero!!”-ren anekdota edo nire ugazabarena luzatuko dudala, asmatuko dudala txorakeriaren bat sarrera elikatzeko, baina gaur ez, gaur egun existentzial horietako bat da. Halere, “bihar”, Felix Iñurrategi zenak esaten zuen moduan, “argituko du egunak”. Gainera, zera dio blogaren izenburuak: “Datorrena datorrela…”. Ba emari pobre hauxe zuen ba gaur iturriak…

Aurrera ba!

Apuntetxoa (I): Yoga irakasle argentinar bat etortzen da sarritan kafetegira. Gizon batekin hizketan zegoen gaur, eta erabateko solemnitatez zera esan dio “Es una experiencia maravillosa“. Zertaz ariko ote zen?

Apuntetxoa (II): Ondoen edukatutako herrialdean, galdutako borroka bat da zebrabideetakoa.

Kantua: Aizu, hipster, zatoz gurekin New Mexico-ko (AEB) Santa Fera!

Nordiko itxura dudanez, ‘casting’ batera gonbidatuta

Ricardo jazz gitarra jotzaileari goi mailako euskara eskola bat, gogoangarri horietako bat, ematen ari nintzaion atzo arratsaldean. Etiopia metro geltokitik gertu dagoen Starbucks batean biltzen gara asteazkenero, eta han geunden, 17:40etan-edo, bidalitako etxeko lana errepasatzen. Zera zioen esaldietako baten zati batek: “Dena den, ez da hain zaratatsua”. Ba honela itzuli zuen Ricardok: “A pesar de todo, no es tan ESTENTÓREA“. Harrapazank! Barrez ari ginen biok, gustura barrez, ez bainuen ESTENTÓREA delakoaren esanahi zehatza ezagutzen, eta ikasleak jakinarazi zidan baietz, zaratatsua esan nahi duela eta, gainera, hitza bera oso gustukua duela. Bide batez: etxeko lana primeran egiten du, akats nabarmenik gabe, eta horrek izugarri pozten nau.

Halako batean, 25-30 urteko neska bat parean jarri zitzaigun. Pinganillo bat zeraman NFLko entrenatzaileek-eta bezala, eta pentsatu nuen Starbucks-eko langile kamuflaturen bat izango zela, kafe dastaketa batera gonbidatu behar gintuela. Dastaketarena diot, Ricardo eta biok bi astez behin-edo gonbidatzen gaituztelako dastaketaren batera. Klasean gaudela, estimatuta dagoela, baina ez dugula parte hartuko erantzuten dut, bozeramailearen rola asumituta.  Nago ni besterik gabe kafe bat hartzen egongo bagina ere ez ginela apuntatuko. Izan ere,  lehor pare bat gara bai ikaslea eta baita irakaslea ere.

Horixe ba, hurbildu zitzaigula, eta Ricardori “NIEZAIOKEEN” zela esan ondoren, hizketan hasi zitzaigula. “Arratsaldeon…blablablabla, blablabla”. Erantzun nion barkatzeko,  “ejem”, klasean geundela. Isildu zen, baina parean jarraitu zuen neska pinganilladunak. “NIEZAIOKEEN, e?”, berriro nik, ikasleari. Alde egiten ez zuela ikusita, galdetu nion ea zer zen esan nahi ziguna. Eta orduan bai, venia eman nion, begiratu nion, eta harira jo zuen. Mexikar batzuk film bat egiten ari direla Finlandian, bai, Finlandian, baina laster, apirilean, sekuentzia batzuk Mexikon bertan FILMATU behar dituztela, nordikoen itxura duten pertsonen bila dabiltzala, eta nik itxura hori dudala. “Das el perfil“. Joño!

Orduan gogoratu nuen modeloek-eta batzuetan moda aldizkarietan kontatzen dituztenak. Galdetzen zaienean nola hasi ziren modelo lanean, askotan, baina askotan, erantzuten dute ba hori, hondartza batean zeudela, edo kafetegi batean, edo pasiran, eta hurbildu zitzaiela norbait, cazatalentos bat alegia, galdetuz ea modelo izan nahi zuten. Ba halako zerbait sentitu nuen atzo.

Ez pentsa, ez zidaten protagonistaren papera eskaini. Pena… Nordikoarena jakinarazi zidanean, ez nekien zer esan, eta galdetu nion pelikula zeri buruzkoa zen; badakizue, ejem, tematika. Boxeolari baten manerak imitatu, eta hori, boxeoari edo boxeolari bati buruzkoa zela. Joño… “Diego Luna da produktorea? Gael Gracia Bernalek egingo du euli pisuetan borrokatzen den boxeolariarena??”. Ez, ez nion galdetu, baina burutik pasatu zitzaidan.

Hizketan jarraitu zuen. Pare bat egun izango direla, ordaindu egingo didatela, eta, uste dut, ez dakit oso ondo, ez nion ulertu, boxeolari finlandiar baten jarraitzailearena egingo behar nuke. Pena… Ni jada pentsatzen hasita nengoen erdiastunen mailako boxeolari finlandiar jotzaile ortodoxo baten rolerako nahi nindutela…

Zur eta lur zegoen Ricardo. Erantzun nion casting-ekoari pentsatuko nuela, oso lanpetuta ibili ohi naizela… “Ordaindu egingo dizugu”. Ea, ea… Eman zidan email helbide bat, eta idazteko bertara. Ados, ados. Hemendik urte batzuetara, fikzio batean Ryan Gosling esker-eskuin, esker-eskuin egurtzen dudan unean, neska pinganillodunaz eta Ricardoz gogoratuko naiz, eta nik neuk ere esango dut aldizkarietan-eta euskara eskolak ematen ari nintzenean cazatalentos batek fitxatu ninduela.

Bien bitartean, euskara eskolak ematen eta fantasmadak idazten jarraituko dut.

Baina bitxia da extra bila zebilenaren lana… Tira, batetik, Mexiko Hirian, nordiko itxurakoak bilatu nahiko balitu, Condesa auzotik osteratxoa egitea zeukalako. Auskalo, agian egina zeukan eta ez zuen ene itxurako morroirik topatu… Oraintxe gogoratu dut: nordiko itxurako boxeo-jarraitzaile baten bila zebiltzan. Konforme. Orduan, nordiko itxura izateaz gain, behar-beharrezkoa da jarraitzaile sutsu baten itxura edukitzea; hooligan okagarri horietako batena, alegia. Kaka zaharra… Ez nuke ba hooligan plantarik eduki nahi… Hooligan-a ni? Ricardori “niezaiokeen” esaten ari nintzaion-eta!

Ikusiko dugu, baina iruditzen zait baietz, idatziko diodala. Ricardok esan zidan, gainera, behin, duela bizpahiru urte, extrarena egin zuela pelikula batean, eta 50 euro eman zizkiotela hiru ordurengatik. Ez dago gaizki…

Nordiko itxuraren kontura bueltatuz, hiri honetan, batzuetan, unearen edo parekoaren arabera, mesedegarria-edo da nordiko itxura edukitzea, eta beste batzuetan, aldiz, kaltegarria. Beno, mesedegarria dela esan didate, nik ez baitut, oraindik, onura horiek ene larruan sentitu; edo han motza naizenez, ez naiz konturatu. Kalteak-edo, aldiz, bai. “Pinche gringo”  gorrotoz oihu egin zidaten behin, eta beste batean, berriz, etxearen parean, langile batzuek, errinozeronte bat edo desagertzeko zorian dagoen espezie bat ikusi zutela sentituz, burlaizez bezala deika hasi zitzaizkidan: “E? Güero? Güero?”. Buelta eman, eta barrez hasi ziren. Mexikarrak eta atzetik aritzea; mexikarrak eta taldean daudenean harrotzea… Ene esperientzia apurragatik diot gaitz endemikoak direla.

Eta zer esan nordiko, poloniar edo txekiar itxura honekin garraio publikoan ibiltzeaz. Bai, hor ere zoo batean bezala sentitu izan naiz batzuetan, eta sentitzen naiz oraindik. Igual nire paranoia da; igual hiri honek batzuetan, beste asko eta askori bezala, nire onetik ateratzen nauela, haserre hori fisikoki kanporatzen ez dudan arren. Auskalo… Noski, hemen taxian edo cool-ki bizikletan soilik mugitzen den nordiko edo europar batek esango dit exajeratzen ari naizela. Jaitsi daitezela metrora, sar daitezela Metrobusean. Begira, honetan ez nabil exajeratzen: garraio publikoan ibiltzen direnen artean %95a indigenak dira, edo indigenen arbaso zuzenak, gehiegi nahastu ez zirenak, alegia. Ustez nordiko itxura daukan batek, hortaz, atentzioa ematen du. Eta zer egin horren aurrean? Ba ahalik eta diskretuena izan eta norbaitekin begirada bat gurutzatzen duzuenean behera edo gora begiratu. Izan ere, nordiko itxura baduzu dirua daukazu, eta dirua baldin badaukazu…

Halere, metroan ibiltzen jarraituko dut, ahal den neurrian, behintzat, ez baitut erabateko oasi palmeraz beterikoan bizi nahi.

Eta gaur goizean, metroan, Hidalgo geltoki jendetsuko pantailetako batean, David Bowie-ren The Man Who Sold The World kantua, Nirvanaren unplugged bertsio ederrean. Eta zain geunden bitartean, zuri bakarra, ni neu alegia, pantailako zurie begira. Besteak? Zain, trenaren eta, beharbada, beste zerbaiten zain… Gero, Balderas geltokian, pantaila gehiago, eta horietan albiste laburrak. Ia-ia laranja den zuri bat pantailan: Donald Trump. Ba hori, harresiarekin tematuta. Ni neu, zuria, begira. Besteak, bagoi barruan nik neuk egiten dudan bezala, gora edo behera begira. Agian ari ziren pentsatzen ba baietz, gustatuko litzaiekeela murru hori gainditzea eta nordiko bat bizi den bezala bizitzea.

Apuntetxoa (I): Batzuetan, ez beti, desatsegina da garraio publikoan bidaiatzea; batez ere, MUKURU dagoenean. Izan ere, ateratzeko borrokatu beharra daukazu. Ba atzo, bi morroi, elkar desafiatuz, batak besteari, antza, ez ziolako ateratzen utzi nahi edo ez ziolako bidea erraztu.

Apuntetxoa (II): Pasatzen ari ginela ikusi arren ez zen gelditu, eta zebrabide batean, 07:00etan, auto gidari bati “mekagoendios!!!” bat oihu egitea bezalakorik ez dago egunari ekiteko.

Kantua: A huevo. Horixe ba, etxean genuen eta gero lagun bati eman nion CDaren kantuetako bat.

 

 

 

 

Felixek ez daki zer egin

Kultureta gorrotagarri batzuk garenez, laguna eta biok Museo de la Ciudad de México-ra (MCM) joan ginen, atzo, igande goizez. Joaquin Clausell pintorearen estudioa izan zena ikusi nahi genuen, eta, benetan diotsuet lekuak onerako harritu gintuela. Ez genuen margolariaren berri, baina New Yorken ezagututako euskaldun batek idatzi zidan duela hilabete batzuk, Mexikori buruzko nobela bat osatu eta argitaratu nahi duela esanez. Jakinarazi zidan museo-estudioak txunditu egin zuela bere garaian, lekuaren argazki bat erabili nahiko lukeela eleberrian, eta, hortaz, adeitsu, eskatu zidan joateko bertara eta egiteko argazki batzuk, “nahiz eta badakidan debekatuta dagoela”. “Saiatuko naiz”, erantzun nion.

Joan ginen ba, eta, noski, erabakita neukan saiatzekotan, egitekotan, sakelakoarekin beharrean argazki kamerarekin aterako nituela argazkiak. Zaindari bat zegoen museo-estudioaren atean, uneoro barrura begira. “Kaka zaharra”, pentsatu nuen neure artean. Benetan ederra da lekua… Baina, halako batean, gida zeraman bospasei laguneko talde bat atearen ondoan geratu zen, zaindariaren nirekiko eta aretoan geundenekiko ikusmena oztopatu zuten, eta bost-hamar segundotan hala moduzko pare bat argazki atera nituen. Enekoren apetak guztiz asetu nahi nituen, ordea… Lagunak bazekien zertan ari nintzen, eta laugarren mailako amarru bat pentsatu, antzeztu eta gauzatu genuen. Jo zuen zaindariarengana, monosilabikoki erantzundako galdera txatxu batzuk egin zizkion, entretenitu zuen, eta hamabost-hogei segundo horietan beste bi argazki egin nituen. Gero, gauean, bidali nizkion Enekori, eta gustatu zaizkion. Zorte on!

Eta nik zortea eduki nuela aitortu nahi dizuet. Izan ere, museo-estudioan pare bat nerabe zeuden, horietako batek sakelakoarekin egin zituen argazki batzuk, harrapatu zuen zaindariak, eta egindako erretratuak ezabatzera behartu zuen. Disimuluan ibiltzea ez ba nire bertuteetako bat… Ikasten ari ote naiz? Horren harira, gogoratzen dut New Yorketik Vermont estatura bidean autoan nindoala, geratu nintzela herri xelebre batean, eta etxe bati argazki batzuk egin nizkiola. Ba atera zen lasai asko Stephen King-en nobela bateko protagonista izan zitekeen jabea, esan zidan itxaroteko, galdetu zidan ea zer “ostia”, “what the fuck….” ari nintzen bere etxeari argazkiak egiten, eta argazkiak ezabatzera behartu ninduen. Agindua txintik esan gabe bete nuen, badaezpada ere. Autoaren gurpilek derrapatu egin zuten ezleku hartatik hanka egin nuenean…

Atera ginen ba atzo museotik kantari, jantzi genituen, cool-ki, eguzkitako betaurrekoak eta, hiriaren zentro historikoan galdu ginen. Toki bitxia da, edozer, baina edozer topatu dezakezu hango kaleetan, eta ikusitako iragarki, kartel edo dena delako batek sutu bezala harritu zuen ene europar ikuspegia. Honek, hain zuzen.

Eta horri erreparatuta, lagun batzuen etxea garbitzen duen emakumezkoaren senarrarekin gogoratu ginen laguna eta biok. Uste dugu Felix deitzen dela.

Hiriko Condesa auzo pijo, bohemio eta burgeseko bulego-eraikin bateko atezaina da Felix. Astean sei egunez lan egiten du: 06:00etatik 14:00etara, 14:00etatik 22:00etara, edo 22:00etatik 06:00etara. 40-45 urte dauzka, emaztea, hiru alaba, eta Ecatepec-en bizi da, lantokitik ia bi ordura. Azken urtean bi aldiz lapurtu diote automobila, eta une honetan, bat erosteko dirurik ez duenez, ez dauka kotxerik. Goizez lan egiten duenean, ezin du peseroa hartu; hortaz, lagun batek kotxean eramaten du metro geltokiraino.

Bere alabek leporatzen diote inoiz ez dagoela etxean, toki arriskutsua dela Ecatepec, eta haren eskutik beldurrik gabe ibili nahi dutela bertan, haien jaioterrian. Felixek nahi du alabekin egon, igandeetan haiekin jolas egin,, Coyoacanera joan, baina erantzuten die dirua behar dutela bizirauteko, pazientzia edukitzeko, etorriko direla garai hobeak.

Felix ez dago oso gustura lanean. 8.000 peso, hau da, 375 bat euro irabazten ditu –ez ahaztu, Mexikon, gutxieneko soldata, 3.000 pesokoa dela–, eta, beraz, igandeetan, batzuetan, bere auzoko bizilagun batzuen autoak garbitzen ditu extra bat ateratzearren. Eraikinean, bertako jabeak hala aginduta, denetik egin beharra dauka: jendeari, bai sartzean eta baita ateratzerakoan ere, erregistratu dadila gogorarazi; diru-kutxa zaindu; telefono deiak erantzun; aparkalekua koordinatu, horrek sorrarazi ditzakeen buruhausteekin; dena garbi mantendu; korrespondentzia jaso eta eta ordenatu…

Eraikina zaharra da, gainera, eta arazo dezente eragiten ditu: igogailua hondatzen dela, argindarra joaten dela, kristal bat hausten dutela… Batzuetan, beraz, ordu gehiago sartu beharra dauzka eta espero baino beranduago iristen da etxera. Emazteak ere ordu dezente pasatzen ditu etxetik kanpo, eta galdetzen dio, muturtuta, ea non ibili ote den. Alabek geroz eta kasu gutxiago egiten diote. Duela bizpahiru hilabete agindu zien Six Flags parkera joango zirela laster, eta pozez txoratzen egon ziren hurrengo asteetan. Baina ez dira joan oraindik, eta alabek ez diote kasurik egiten.

Dakigunagatik, behintzat, morroi jatorra da Felix. Ez da transa bat, ez da, bere beste bi lankideak bezala, mordida zalea, eta ez du azpikerietan ibiltzea atsegin. Baina duela gutxi dirua desagertu zen diru kutxatik; ez gehiegi: 3.000 bat peso.  Beste bi lankideak ados jarri ziren eta errua, kontzeptu kristau hori, Felixi egotzi zioten. Eraikinaren jabeak, hortaz, kaleratu egin du. Felixek ez du dirurik lapurtu, baina bazekien alferrik izango zela azalpenak eman edo eskatzea. Burua altxa ezinda dabil, eta egun osoa logelan pasatzen du, ohean etzanda, negarrez. Emazteak esaten dio alfer bat dela, merezita daukala, eta alabek, afaltzeko elkartzen direnean, begiratu ere ez diote egiten.

Lanposturako elkarrizketatu zuenak adieraz zion Felixi, hasieran, zoritxarrez, “soldata eskasa” eduki zuela, baina ondokoa ere jakinarazi omen zion: “Tiene posibilidades de crecimiento“. Iragarkiak ondokoa dio: “Se solicitan PERSONAS con conocimientos en ventas, supervisión, administración, relaciones publicas, archivo, etc…”. Ba Felix arduratzen zen kutxako dirua zaintzeaz, eraikina gainbegiratzeaz, administratzeaz, bertara sartzen zirenekin hitz egiteaz, kontuak artxibatzeaz… Eta beste hamaika gauzez. Bai, hori egia da, “poca paga” zuen, eta bi urte eta erdiren ondoren, kaleratu egin dute eta ez du “posibilidades de crecimiento“-rik eduki.

Nago ni Clausell-en estudio-museoa zaintzen duenak beste hamaika zeregin edukiko dituela estudioan gertatzen dena zaintzeaz gain, eta “poca paga” jasoko duela.

Beraz, erromantiko-borrokalariaren posea antzeztu, eta aldarrikatu ditzakegu lan-baldintza duinak, deitoratu dezakegu kapitalismoaren gezurra, baina zera dio, New Yorketik, turbo-kapitalismoaren habitik, duela 19 urte Mexiko utzi eta AEBetara, New Yorkera bidean, bi herrialdeak banatzen dituen hesi fisikoa gainditu behar izan zuen Hectorrek. “Mexikon ez dago ezer. Coyote-ei ordaintzeko 5.000 dolar edukiko banitu, hesia gainditzen ahaleginduko nintzen berriro. New York is the best“.

Ez ote gabiltza, gutxieneko konforta, behintzat, duten geure lubaki konektatuetatik galdutako borroka bat eternizatzen ari… Diskurtsoaren bidez, hori bai.

Felixen istorioa asmatutakoa da, baina ziur nago halakoak egunero gertatzen direla hiri honetan. Tira, Euskal Herrian ere bai, baina badaude aldeak… Ezta?

Nik zer dakit ba…

Apuntetxoa (I): Parean eserita neukan exekutibo itxurako morroiak hiru argazki atera dizkio bere buruari. Horietako batean begira harrapatu nau. Zeinentzako da egoera deserosoagoa?

Apuntetxoa (II): Museoan atzo, baina zentroan, hiri osoan, kalea da benetako museoa. Horretan, horretan behintzat, ez daukat zalantzarik. Horrek ez du esan nahi, ordea, kalea beti HAGITZ interesgarria denik…

Kantua: Gaur, berriro, enteratuek baztertu duten taldetzar honen kantuak aditzen.

Primi zakurra da bizilagun ilustreena

Urretxun, dela gurasoen etxean edo dela Iparragirre kalean ia lau urtez alokatu nuen apartamentuan, tokatu zitzaizkidan bizilagunez fidatzen nintzen, orokorrean. Hemen, ordea, ez zait gauza bera gertatzen. Europatik datorren honen aurreiritziak izango dira ziurrenik; edo Klaudio Landa ez naizenez, auzoek ez dutela nirekin adeitsuegi jokatzen; edo espainola naizela; edo prensa gehiegi irakurtzen dudala; edo kontatzen dizkidatela gauzak; edo gauza arraroak nabaritzen ditudala.

Gure eraikinaren pareko eraikinean zorionez soilik egunez irekitzen duen jatetxe bat zabaldu zuten joan den udan. Ba, buruz ari naiz, baina abuztuan edo irailean, astegun batean, hara bazkaltzera joan nintzen ene bakardadean. Jabeek ezagutzen ninduten aurretik ere, eraikinean bertan bizi baiziren eta baitira. Guk, lagunak eta biok, Primi deitzen diogun zakur beltza haiena da, eta zakur hori da, hain zuzen, Gelati kaleko eta haren ingurumarietako auzorik ilustreena, Zelataria deitzen diogun 60 bat urteko gizon mozkotearekin batera. Jatetxearen sarrerako atearen parean patxada ederrean etzanda ez dagoenean, Primi pasiran ibiltzen, eta nondik dabilen erraz jakin daiteke, lepotik zintzilik daraman arrosa koloreko bihotz zintzilikariak soinu jakin bat egiten baitu pauso bat ematen duen bakoitzean. Laguna ahalegindu izan da harekin jolasten, baina ez omen dio kasu gehiegi egin; ondorioztatu du, beraz, Primi itsua dela. Eta baliteke hala izatea, errepidea begiratu gabe gurutzatzen baitu; eta gorra ere bada, beharbada, auto-gidarien bozinazoen aurrean ez baitu erreakzionatzen.

Joan naiz adarretatik… Barka iezadazue, jatetxearen jabeez hitz egin nahi nizuen-eta. Joan nintzen bada, eseri, kontu horiekin zorrotzegia ez naizen arren zerbitzuak ez ninduen asebete, errazioak eskasak iruditu zitzaizkidan, baina zuri bat naizenez, dena primeran zegoela adierazi nion jabeari, bikoteko emakumezkoari. Ez dakit zer gertatzen zen nire txartelarekin, makinatxoak ez zuela onartzen-edo, eta, hortaz, jabeetako baten eta nire arteko solasaldia nahi eta uste baino gehiago luzatu zen. Ea nongoa nintzen, zertan ari nintzen, laguna nongoa zen, zer egiten duen, ea hiria zer iruditzen zaigun… Blabla. Bat-batean, baina, bizilagunez galdezka hasi zitzaidan; ea zer iruditzen zitzaidan auzoa, kalea, ea zer moduzkoak diren bizilagunak… Erantzun nion gustura geundela, ez genuela arazorik bizilagunekin –tira, pareko pijoak gogotik larrutu genituen–, tratua ere ez zela gehiegizkoa. “Benetan? Dena ondo?”. Berak, bien bitartean, ez zuen iritzirik eman… Harritu ninduen bere galderak, baietz, irribarrez, edo barre eginez, ez dut gogoratzen, dena ondo zegoela erantzun nion, eta alde egin nuen. Aiogeroartebaiagurbengaaioooo esan nion. Ez naiz berriro itzuli.

Aitortu beharra daukat ondoko bizilaguna, nola esan, arraro samarra dela, beldurrezko pelikula bateko protagonista edo antagonista izan zitekeela 60 urteren bueltako emakumea. Bi zakur ez oso handi dauzka, ondo eta intentzioz emandako ostiko batekin aise menderatu daitezkeenak, baina zaunkariak dira biak, ALAFEDE; ez dute bakerik ematen. Behin, iritsi berritan, emakumezkoarekin eta zakurrekin topo egin nuen atarian. Ez dira pitbull-ak, doberman-ak edo bóxer-ak, baina beti lotuta eramaten ditu. Bada, zaunkaka hasi zitzaizkidan, eta biek, nago ni, haginka egin nahi zidatela; berriro diotsuet, baina, ondo emandako ostiko bat nahikoa izan daitekeela zakur zaunkari horiek isiltzeko.

Orduz geroztik, berak zakurrak atera edo etxeratu behar baldin baditu, eta ni sartzekotan edo irtetzekotan nagoela nabaritzen badu, ni sartu edo irten arte itxaroten du zakurrak atera edo etxeratzeko. Gero konturatu nintzen bizilagun guztiekin egiten duela; ez naizela hain espeziala, ez dela nire Ronald Koeman-en ostikoen beldur, alegia.

Hasieran, gortinak jartzeko ahalegin brikomanikoa-n genbiltzanean, pare bat aldiz eskatu genion mailu bat. Atea jo genuen, TOK-TOK, eta emakumezkoa ez zen izan atea osorik irekitzeko gai. Eszena, egia esan, kuriosoa bazen gutxienez: berari bi begiak baino ez zitzaizkion ikusten, ni galdezka, zakurrak zaunkaka, eta bera isil zitezen eskatuz. Utzi zigun mailua, eta ordainetan-edo, auskalo zergatik, handik gutxira galdetu zion lagunari ea argindarrarengatik zenbat ordaintzen genuen. Lagunak ez zion zehaztu eta ondo toreatu zuen.

Geroztik hoztu egin da harremana. Zakurrik gabe dagoenean ere topo egin dut harekin, ateratzen edo sartzen gara elkarrekin, eta sartzen garenean, eskailburura iristean, sekulako abiadan irekitzen eta ixten du atea, kolpe batez. Joño! Topo egin dut harekin kalean, azokan edo supermerkatuan, eta suediarrarena egiten du.

Gainontzean, bizilagunak, gu geu bezala, diren bezalakoak dira. Bada 65 bat urterekin bueltako emakumezko bat, kortesia edukazioarekin nahasten duen horietako bat, igandero mutil gazte batek mezetara eramaten duena; tira, edo hori pentsatzen dugu… Uste dugu goizetan berak jartzen dituela Luis Miguel eta Julio Iglesias tope-topera. Sekta brasildar ero bateko kideak ere baditugu eraikinean. Jabeak ez, administratzaileak-edo dira Anita eta Jose. Gizonak lauzpabost zakur batera ateratzen ditu pasiran, Igor deitzen nau, nik serbokroazieraz hitz egiten diot, berak niri persaz, eta kito. “xcjkvhzxckjh”, “kdjkfjsdjk”. Anitak joanda dagoenaren itxura du, egia esan. Igandero Revolucion etorbidean dagoen sekta brasildarraren egoitzara dotore-dotore joatearen gauzak izango dira… Halere, ondo portatu dira gurekin; hori ez diot inoiz ukatuko, eta eskertuta gaude.

Gure apartamentuko atean kartel bat daukagu jarrita. Lagunaren ideia izan zen eta euskaraz dago. Nago ni auzoan bizi diren errusiarretako batekin nahasten nautela bizilagunek…

Gainontzeko bizilagunak gazteak dira. Izan ere, alde egin zuen, antza, Kepasoguero izeneko ene bizilagun maitatuak. Urrian, arratsalde batean, kalean total egindako ikusi nuenetik, ez dut berriro harekin topo egin; pena, morroi atsegina zen-eta. Esteban sukaldari bilbotarrak ere duela hilabete batzuk alde egin zuen. Tira, Esteban deitzen dela uste dugu… “Es que aquí no tienen ni puta idea de hacer una tortilla, tio. No me jodas, se creen que sirven unas cosas de la ostia y es una puta mierda“. Halako zerbait aitortu zigun behin. Motxila aldean zuela, ia beti telefonoz hizketan ikusten nuen, sututa gehienetan. Pueblara (Mexiko) joan omen zen lanera, hango jatetxe bat “ordenatzera”, badakizue…

Bestela, bada bat musikaria dena. Hirugarren pisuraino anplifikadore bat igotzen lagundu nion behin. Tipo jatorra da. Baita fixie bizikleta batekin ibiltzen den morroi gazte biboteduna ere. Haren konpainian majo sufrituko nuen nik aldapa gora…

Ondo konpontzen gara. Baina bada gauza bat askoz ere inportanteagoa dena ene iritzi apalean: ez dira zaratatsuak. Eta hori, hemen, mirari bat da.

Auzokoen artean, dena den, arriskutsuenak, susmagarrienak behintzat, atezainak iruditzen zaizkit. Gure eraikinak ez dauka, baina ondokoak bai, apur bat beherago dagoenak bai, eta parekoak, pijoenak, ere bai. Haien artean ikusten dituzu hizketan, eta ez pentsa eguraldiaz, arte garaikideaz edo Pumasen edo Americaren azken emaitzaz ari direnik. Normalean pijoen atarian elkartzen dira. Ondotxo dakit, balkoitik ikusten ditudalako. Horrek ere atentzioa eman dit. Bai pijoen erakinak eta baita gureak ere balkoiak ditu, baina inor ez dut ikusten balkoian eserita liburu bat irakurtzen, zigarro bat erretzen, kafe bat hartzen, hizketan, edo, besterik gabe, kontenplazion. Tira, hori beste kontu bat da. Atezainak elkartzen dira, eta hizketan dauden bitartean egoten dira, gizon, oso gizon, ya tu sabe, you know what i mean, alde guztietara begira, azpikerietan bezala. Gero, gas-banatzaileak edo zabor-biltzaileak etortzen direnean, haiekin mintzatzen dira, traturen bat lotu… Auskalo.

Harrigarriagoa egiten zaidana da emakumezko bi zakurren jabea, eta baita 65 urtekoa ere, haiekin hizketan ikustea. Eta ez pentsa adiskidetasunean edo bizilaguntasunean oinarritutakoak direnik haien elkarrizketak. Ez. Tira, agian gaizki-pentsatu bat naiz, edo hemen bizitzeak enparanoiatu nau guztiz,  baina ez diet susmo onegia hartzen, ezkutuan bezala aritzen direlako. Bi zakurren jabea ikusi nuen behin, gainera, gas-banatzaileei balkoitik zerbait eskatzen, eta ez, preseski, bonbona bat. Nirekin batera igo zen gas-banatzailea emakumezkoaren atera, ireki zuen emakumezkoak (ireki… tira, esateko modu bat da), eta pinturaz betetako kubo moduko bat eman zion banatzaileari. Ez dakit zer ari zen gertatzen, zer egiten ari ziren… Dakidana da gas-banatzaileek behin baino gehiagotan iruzur egin digutela bonbonaren pisuarekin, ez digutela beteta eman. Hori badakigu. Gure lagun batek, bonbona bat erosten duen bakoitzean, baskula batean pisatzen du, banatzailea aurrean duela. Banatzaileak, noski, ez du hori atsegin… Zer egin, orduan?

Baina ez pentsa, gustura bizi gara Gelati kalean; okerragoa, askoz ere okerragoa izan zitekeen bizilekua. Hobea ere bai, noski…

Atzo gauean, afalondoren, laguna eta biok helburu jakinik gabe hitz egiten ari ginen, eta ondorio batera heldu ginen: baietz, Gelati kalea, bizitzeko ondo dagoela, baina bertan ezin izango genukeela atzeraka ibili edo begiak itxita ibili. Izan ere, Gelati ere, Mexiko Hiriko kale ia guztiak bezala, oztopo arkitektonikoz beteta dago: direla behar ez duten tokian dauden farolak, direla zuhaitzak, argindarraren posteak, kioskoak, kaleko saltzaileak, espaloiaren erdian jarrita dauden kuboak… Eta zuloak ez aipatzeagatik; horiek bai arriskutsuak.

Begira, gaur presaka gabiltzala, gairik ez genuela, eta bizilagunak komodin ederra direla blog bateko sarrera elikatzeko. Eta oraindik ez dut Margarito eta Jose goiko kaleko atezainez hitz egin; horiek beste kasta batekoak dira. Oraindik ez dakit jatetxearen jabeak zer adierazi nahi zidan bizilagunei buruzko hainbeste galderekin, baina uste dut badakidala tiroak nondik zihoazen.

Apuntetxoa (I): Kafetegian lan bilerak egin zaleak dira; izan goizean edo iluntzean. Hori da hori solemnitatea!

Apuntetxoa (II): Gaur azterketa daukagi gidoi ikastaroan.

Kantua: Dezenteko zarata zegoen atzo gauean atzeko biltegian edo dena delakoan, eta kantutzar honekin gogoratu ginen.

 

 

 

 

 

Balkoian egoten gara.

 

Apuntetxoa (I): Lan bilerak. Gorbatadunak.

¡Hell or High Water’-ek eman dit aitzakiatxoa

Kafetegira etorri eta blogaren 117. sarrera idaztea zen nire asmoa, baina eseri naiz nire ohiko tokian, eta bloga idazten beharrean New Yorken lankide izan nuen morroi mexikar bat elkarrizketatzen ari naiz Facebook bidez. Emailez bidali nion galdetegi bat, eta erantzungo zidala agindu zidan; baina, antza, ezin du helarazi nion Word dokumentua bere sakelakoan ireki, eta hemen ari gara, poliki-poliki, ohi baino piano-pianogo. Oraintxe esan berri dit, gainera, hamar minutuz itxaroteko, joan beharra daukala. Baietz ordubete izan? Interesgarria izaten ari zen ba solasaldia… Hector laguna, zerbitzari azkarra, tipo umoretsua, jolastia, batzuetan txispatuta baino apur bat gehiago agertzen zena lanera, ardoa sekulako estiloarekin zerbitzatzen zuena, ilegalki sartu zen AEBetan duela ia 20 urte, artean 20 urte ere ez zituenean, eta solasa eten duen unean kontatzen ari zitzaidan migra-koek harrapatu zituztela saiakeretako batean eta Phoenixera eraman zutela (Arizona, AEB); Fénix-era edo Felix-era, alegia. “Pero yo me reía“.

Beraz, irakurle lagun, sarrera honetan zerbait arraroa ikusten baldin baduzu, ez gaizki hartu, ez arduratu: bi gauza aldi berean egitearen ondorio izango da, besterik ez.

Itzuli da Héctor… Ezin dut sinetsi! Mexikarren maneran ari natzaio galderak egiten, gainera: “Y que sucedió cuando os regresaron?”

Bere kontakizunak atzo ikusitako Hell or High Water pelikula (David Mackenzie) gogoratzera bultzatu nau ezinbestean –Espainian eta Euskal Herrian Comancheria izenarekin estreinatu dute, eta hemen, aldiz, Enemigo de todos da–. Ez dizuet argumentua aletuko, baina jakinarazi nahi dizuet Texas mendebaldean (AEB) kokatutako dagoela –Héctor ez zen handik oso urrun ibili muga ihesean zeharkatu behar izan zuenean–. Beraz… Beraz, berriro desagertu edo alde egin duela New Yorken bizi den laguna, eta, nola edo hala, sarrerarekin jarrai dezakedala.

Texas mendebaldean, pelikulan ikus daitekeena kontuan hartuta, behintzat, edonork eraman dezake aldean pistola bat, arrazakeria nabaria da, eta baita estatu horren, herrialdearen eta eredu baten dekadentzia ere. Bankuek nahi dutena egiten dute bezeroen diruarekin, eta bi anaiek banku batzuetan dirua lapurtzea erabakiko dute. Haien asmoa, etikoki behintzat, zuzena da. Ez dituzte dirutzak lapurtzen eta bankuak kendu diena errekuperatzea da haien intentzioa. Egia esan, dirua beharrean justizia egitea da inportanteena bi anaientzat.

Hell
‘Hell or High Water’ pelikulako fotograma bat.

 

Herritar xumeak haien alde daude, nolabait esatearren, eta ez diete, ez, sheriff-ei eta lagunduko lapurketak argitzen. Hori ikustea ederra da. (Itzuli da Hector). Bi anaietako batek desira duena da bere bi semeek beraiek eduki ez zuten bizitza edukitzea: duinagoa, alaiagoa ahal baldin bada.

Eta Hectorrek bizitza duinago bat nahi zuelako zeharkatu zuen AEBen eta Mexikoren arteko muga. 18 urte baino ez zituenenean. NAFTA Itunak funtzionatzen zuen jada, eta itun hori Mexiko aberasten bezala odolusten ari zen. Indarrean jarraitzen du, eta Hectorrek bere garaian egin bezala, egun ere asko eta asko dira bere bizitza arriskuan jarri eta muga coyote-ei 5.000 dolar ordaindu ondoren zeharkatzen dutenak. Bizitza duinago bat nahi dute, besterik ez. AEBetako ametsak liluratzen ditu? Beharbada bai. Mexikon jarrai zezaketeela, dezaketeela? Agian bai, baina haiek ere, guk bezalaxe, billeteak nahi dituzte bizitzeko eta, tira, ba aurrera egiteko.

Bateren batek alaiki esango du AEBetan esplotatu egin dutela ziurrenik. Tira, nik dakidala, ezagutu nuen garaian bi lan zituen eta 15 bat ordu pasatzen zituen beharrean ia egunero. Merezi dio? Nik esango nuke baietz. Bere herrialdean ez zegoen deklaratutako gerrarik, baina egunero beldur fisikoarekin ibiltzea ez dago gerra odoltsu baten erdian egotetik hain urrun. Eta nik New Yorken ezagututako mexikarrek beren herritik, auzotik, herrialdetik ospa egin zuten hobeto, aske-edo bizi nahi zuteako. Orain ere, uste dut, hamabost bat ordu pasatzen dituela lanean egunero, baina ea berriro zehartuko ote zukeen galdetuta, baietz dio. Zerbaitegatik izango da, ez dut uste kapritxo hutsagatik denik. Ikusten gaituzte gu eroso antzean-edo bizitzen, eta haiek ere antzeko bizitza bat eduki nahi dute. Noski, zergatik ez.

Eta aipatutako pelikulan, Tobyk arrisku eta miseriarik gabeko bizitza bat eskaini nahi die bere semeei. Nago ni Hectorrek igualtsu pentsatzen duela. Tobyk, nola esan, ez du lapurtu dioten bankariak baino gutxiago izan, ez du nahi engaina dezaten, eta esango nuke Hectorrek, beste bizitza bat eduki duen arren, antzera pentsatzen duela, esan nahi duela: “Ez, ez gaituzue zapalduko. Eta zapaltzen bagaituzue ere, berdin-berdin borrokatuko gara”.

(Bukatu da Hector eta bion arteko solasaldia. Mila esker, lagun)

Igual oker nago, ez dakit, baina batzuetan iruditzen zait gure arazoak hutsaren hurrengoa direla Hectorren eta pelikulako protagonistaren arazoen aldean; burbuila batean bizi garela.

Haien bizimodua ez dago tragediatik urrun, eta, hain zuzen, egunez egun eta ia 60 urtez tragediei argazkiak atera zizkien 82 urteko argazkilari bat elkarrizketatu dut gaur goizean. Suteak, hilketak, istripuak, lurrikarak… Eta dioenez, gauero, oraindik ere, anbulantziekin eta poliziaren zein suhiltzaileen autoekin amets egiten duen arren, ikusitakoak ez zion eragiten. Guadalupeko ama birjinaren estanpatxo bat eta gezurretazko igeltxo bat eramaten omen zituen beti-beti gainean. Errealitatearen pisuak inoiz ez zuen zapaldu, birrindu, antza. Umetako begiradari eutsi omen ziolako izan zen, bere esanetan. Hectorrek umearen begirada bihurriari eusten zion ezagutu nuenean, duela sei urte, baina errealitateak birrindu zuen eta duintasunez jokatzea, zapaldua izan arren berriro altxatuko zela erakutsi nahi izan zion munduari. Guau! Nik zer dakit ba!

Apuntetxoa (I): Irakurle lagun: zuei sarrera nahasia iruditu baldin bazaizue lasai egon, niri are nahasiagoa iruditu baitzait. Baina hori, datorrena datorrela…

Apuntetxoa (II): Ados, ados, hiria erraldoia da, trafikoa basatia, baina gidarien artean egunero ikusten ditut sesioak. Azkenekoa, kafetegira heldu baino lehen.

Kantua: Hectorren egungo bizitokia agertzen da kantu eder honen bideoklipean.

 

Zer ari zara NYPD-en biserarekin?

Ricardori euskara eskola eman nion atzo arratsaldean, gero Metrobusa hartu nuen etxera iristeko, eta ibilgailuaren barruan ikusitako morroi batek aztoratu, haserretu, tristetu eta harritu ninduen. Disimulatuz-edo argazki bat ere atera nion.

Morroi bat, atzo, Metrobusean.
Morroi bat, atzo, Metrobusean.

Nik uste sutu ere egin ninduela eszenak, lagunari kontatu nion aurreneko gauza hori izan baitzen, hain zuzen: Metrobusean tipo bat ikusi nuela New York Police Department-en (NYPD) bisera batekin. Igual esajeratzen naiz, auskalo, ez dakit, baina ulergaitza egiten zait norbaitek poliziaren propaganda-edo egitea, polizia ente hori edonongoa dela ere haien ikurrak erabiltzea erabilera hori guztiz naturala balitz bezala, are sinpatizatzea –argi baitago, nago ni, poliziaren kamiseta bat, giltzatako bat edo bisera bat baldin badaukazu, janzten-erabiltzen baduzu, poliziak sinpatikoak iruditzen zaizkizula–. Baina tirak, botereak uneoro sartzen dizkigu golak, eta baloia ate barrutik hartu eta berriro altxatzera ohituta gaude. Etsigarria da gero boterearen kontrako borroka TITANIKO hau…

Ados, ados, baietz, bakoitzak nahi duena egin dezakeela. Konforme. Noski, ez nuen tipoa egurtu, ez nion eraso egin, inork ez ninduen gelditu behar izan biseraduna jipoitzeko intentzio argia azaldu nuelako, baina oso deigarria egiten zait eta gorputzaldi txarra utzi zidan ikusitakoak; are okerragoa, tipoak buelta eman eta begietara begiratu nionean. Ez egin dudarik: Gora Euskadi-ren kapela folklorikoa jantzita eraman izan balu ere, sekula ez nuke hark ordaindutako kafe bat onartuko. Muturrekoa haizela gero, Igor!

Biseradunak ez du, ziurrenik, artikulu hau irakurri. Tira, beharrik ere ez du, bere herrialdean antzekoak edo okerragoak gertatzen direlako. Hemen, hamar pauso eman, eta polizia batekin topo egingo duzu. Banku baten atean, adibidez, horietako bat ikusiko duzu metralleta bat aldean duela. Hori ez da biolentzia, ez… Ados, nik ere diskurtso demagogikoari helduko diot, eta adieraziko dizuet baietz, hiri honetan beharrezkoak direla poliziak. Baina mexikarrek, oro har, ezin ditute parean ikusi ere egin, eta pozten naiz.

Ezin dituzte ikusi ere egin, haien portaera, orokorrean, okagarria dela. Haiek ere, haien jarrerarekin, narkoestatu hau elikatzen dute. Adibide batzuk jarriko ditut, zeinen patetikoak eta lotsagabeak izan daitezkeen azaltzeko asmo didaktikoarekin.

Duela urtebete-edo, pareko bizilagunek 02:00etan musika ozen-ozen jarrita zutenez, poliziari deitu behar izan genion gure bizitzan aurrenekoz. Lo egin nahi genuen… Baietz-baietz, berehala joko zutela harantz, ofizialaren erantzuna. Hurrengo bi orduetan zazpi-zortzi aldiz deitu genuen, eta azkenean iritsi zen patruila bat, antza, Gelati kalera. Jaitsi zuten bolumena bizilagunek, alde egin zuen patruilak, eta handik gutxira, musika ozen-ozen berriro. Poliziari deitu berriro, eta aurreko zazpi-zortzi aldietan erantzun zigun ofizialak zur eta lur utzi gintuen: “Ya, quieren dormir, claro… Pero es que es una propiedad privada“. Ez genion, noski, deus sinetsi. Pareko bizilagunek mordida ordaindu zuten eta kito; ziurrenik hori gertatu zen. Izan ere, kontatu didatenarengatik behintzat, hemen, poliziek, goitik daukatenari astero edo egunero mordida bat, diru kopuru bat emateko obligazioa daukate. Beraz, gure pareko bizilagunak eman zizkion, demagun, 500 peso, eta Aurrera, kito; izorra daitezela besteak.

Hortaz, hori jakinda ezin dut ulertu mexikar batek, tira, edozeinek, nola eraman dezakeen poliziaren zerbait soinean, horri souvenir hutsaren balioa ematen baldin badio ere.

Gehiago. Kaleko saltzaileak kikildu zaleak dira poliziak. Ikusten dituzu, bi, bizpahiru, hiruzpalau polizia, lau sos irabazteko kalean edo metroan zerbait saltzen ari direnen aurrean harrotuta. Motiboa? Bada saltzaileari zerbait, diru bat, ateratzea, haiek gero goikoari zer eman eduki dezaten.

Eta, halere, tipoa poliziaren bisera batekin.

Lagun bat marihuana txirri bat erretzen harrapatu zuten behin, eta lagunak esan zion: “Ea, ofizial, nola konpondu dezakegu?”. Kamera batzuk omen zeuden inguruan, eta ofizialak adierazi zion urrundu zedila handik. Joan ziren toki diskretuago batera, eta lagunak 500 peso-edo eman zizkion. Kito. Esaten du, bai, Josetxo Zalduak, mordide-k bizimodua errazten dutela Mexikon…

Kontatu didatenarengatik, behintzat, poliziak kikiltzea ez da zailegia. Morroi batek jakinarazi zidan behin, zerbaitez libratu zaitezkeela, baita mordida-z ere, poliziari irmotasunez hitz egiteko abilidadea baldin badaukazu; ahotsaren tonuak berebiziko garrantzia duela… Tira, trantze horretan ez egotea espero dut. Baina bitxia iruditzen zait…

Metrobusean ikusitako tipoak badu horren guztiaren berri. Beraz: zer pentsatzen ari da bisera hori janzten duenean? Ez nintzateke harrituko nik ez, beste norbaitek baiziko egurtuko balu. Neurri batean, neurri batean bakarrik, probokaziotzat har daiteke bere keinu biseraduna.

New Yorken Pedicab bezala lan egin nuenean, turista asko ikusten nituen bisera horrekin, eta sutu egiten nintzen. Behin, Central Parken, bueltatxoa eman nion bikote kataluniar jator bati. Eskatu zizkidaten helbide batzuk, eskatu nion bikoteko kide bati boligrafo bat, eta, joder, NYPD-en boligrafoa zen. Ordubeteren ondoren bagenuen, jada, nolabaitako konfiantzatxoa, eta zer okurrituko niri eta errieta egitea boligrafo hori edukitzeagatik. Speech, nola esan, iraultzaile bat eskaini nien, eta baita kontatu ere Sam ene lagun pedicab kirgizistandarra atxilotu zutela behin, gau osoa ziega batean pasa behar izan zuela, pedicabaren pedalei eragiten ari zen bitartean gidatzeko karneta soinean ez zeramalako.

Ikusten nituen NYPD-eko kideak edonon eta edonola aparkatzen, edo, esaterako, erotzeko pronto zegoen homeless bati kargu hartu aurretik lurrera txistu egiten eta urruneko mendebaldeko pelikuletako sheriff etikarik gabekoak bezala sentitzen. “Get out of here!!” Tira, hori Euskal Herrira ere estrapolatu genezake lasai asko, ezta?

Gogorarazi nahiko nioke biseradunari 1999an New Yorkeko polizia batek, edo pare batek, zuloz bete zutela Amadou Diallo jatorri afrikarrekoa, ez zutela gupidarik izan harekin, dozenaka tiro jo zizkiotela, bakarrarekin edo birekin, nik zer dakit, nahikoa ez balitz bezala. Aitzakia? Gizonak, antza, pistola bat atera behar zuela. Gero frogatu zen ez zela hala… Edo zergatik ez oroitu AEBetan poliziak beltz diruz txiroekiko daukan jarrera oldarkorra, are hiltzailea. Ez dut uste ezer asmatzen ari naizenik; hor dauzkazue, irakurgai, azken urteotako hainbat eta hainbat albiste.

Jatorri euskalduneko newyorkdar batek behin baino gehiagotan galdetzen zidan ea zer daukagun euskaldunok poliziaren aurka-edo. Ba ez dakit soilik euskaldunon gauza ote den… Baina tira, Euskal Herrian, eta munduaren luze-zabalean, hor dauzkazue gertatutakoak. Hori bai, Euskal Herrian Ertzaintzaren kamisetak eta biserak erakusten eta janzten hasten garenean, orduan bai, orduan gureak egin du.

Bitartean, jendeak lasai ederrean janzten-erabiltzen ditu, are harrotasunez jantzi-erabili, poliziaren kamisetak, biserak, xukaderak edo, nik zer dakit, giltzatakoak. Gol ederra sartu digute ba. Hori ere asimilatu dugu ba, asimilarazi digu botereak, gure ikuspegi akritikoak. Edo exajeratzen ari naiz? Zer erantzungo zuen tipoak, bisera horri buruz galdetuz gero? Auskalo…

Apuntetxoa (I): Maite ditut maite, entzuten ditudanean, kafetegian egiten dituzten laneko bilerak.

Apuntetxoa (II): Atzo, Banamex-en kutxazain batean, 30-40 pertsonako ilara. Hemen hamabostean behin kobratzen da… “Mira! La gente reponiendo sus gastos innecesarios!“, Ricardo ikaslearen komentarioa.

Kantua: Unai Emery PSGko entrenatzailearen anaia da Beti Mugan-eko abeslari eta gitarra jotzaile Koldo Emery.

 

 

 

 

 

 

 

 

Guerra zikina

 

Irmotasunez

Uste dut, zer demontre, hau kontatu beharrekoa dela, nahiz eta unea eta unearen aurretikoak ez diren bereziki atseginak izan. Deserosoa da aspalditik dirua zor dizun baten atzetik ibiltzea; gogaikarria pertsona horren aldetik erantzun arraroak, ulertezinak jasotzea; eta etsigarria norberak duintasunari buruzko galderak egitea bere buruari eta duintasuna, kontzeptua bera, modaz pasatuta dagoela konturatzea.

Dirua zor zidanarekin 10:30etan geratuta nengoen bere etxebizitzaren atarian. Aurrez, baina, 09:45etan, BBVA Bancomer bankura jo dut txeke bat kobratzera. Ez dakit denetan gertatzen ote den, baina hemengo banku batzuetan bezeroen eta ez-bezeroen arteko bereizketa egiten dute. Sartu naiz, ikusi dut jende dezente zain zegoela, eta bankuko langile batek galdetu dit ea bezeroa ote naizen. Ezetz. Beraz, harategietan-eta bezala, txarteltxo zenbakidun bat eman dit, eta ez-bezeroen eremura bidali nau . “Tira, 20 bat minutu beharko ditut”.

Eseri naiz, eta sakelakoa atera dut poltsikotik, kalkuladorarekin kalkulu matematiko bat egiteko intentzio noblearekin. Ez pentsa erro karraturen bat-edo burutu dudanik; ez,ez, biderketa eta zatiketa sinple bana egin nahi nituen. Baina bankuetan, han eta hemen, oso ohikoa da bi hankadun zakurrekin topo egitea, eta, hortaz, segurtasuneko zaindari batek jakinarazi dit bankuaren barruan debekatuta dagoela sakelakoa erabiltzea. Ados. Gorde dut Alcatel etxeko tramankulua.

089 zenbakia nuen. Hiru lehiatila zeuden irekita bezeroentzako eta bi ez-bezeroentzako. Hasieran nahiko atzean eserita nengoen, baina ikusi dut sartu dela morroi bat eta ahalegindu dela zenbakien ordena ez errespetatzen. Horretarako ere langile bat daukate bankuan, eta hark kargu hartu dio denoi barre egin nahi zigun gizonezkoari. Badaezpada ere aurrean eseritzea deliberatu dut, eta zakurrak hezurrarekin nola, hala nengoen ni, pantailan txanda emango zidan zenbakia agertu zain.

10:20 ziren jada; hau da, ordu erdi pasatxo igaro dut bankuan. Euskal Herrian ere gertatzen da batzuetan, baina hemen ohikoa da; batez ere, jendeak hamabostaldiak kobratzen dituenean. Txeke bat kobratu beharra neukan, Casa del Lagoko gidoi ikastaroa ez zelako atera azkenean, eta nik ikastaro hura ordainduta neukalako. Tira ba, jo dudala lehiatilara zakurrak hezurrera jotzen duen bezala. Epakehaykaixoegunonaupi esan ondoren, txekea eman diot langileari, eta ene DNIa ere barneratu dut metakrilatozko kristalean egindako zirrikitutik. Eztala da nire bigarren abizena, baina txekean “Etzala” jartzen du. Hori ez da nire errua, baina bankuko langileak eta langileak daudenez, ba badakizue… Ez diot ezer esan, begiratu du, altxatu da, eta metakrilatoaren eragin isolatzailearen eraginez ia-ia ez diot aditu esan didana. “Señor jhsdgfkjhsgd”, edo horrelako zerbait. Eta nik: “kjsdkjlfhsdjk”. “Kagoendios, zer dugu orain…”, pentsatu dut neure artean. “Abizenarena esaten baldin badit, segurtasunekoak ez, nik neuk aterako dut pistola bat”. Itzuli da, eta harekin zetorren beste langile bat, bankuaren jerarkia, ziurrenik, itogarrian maila handiagoa duena, antza. Hurbildu da metakrilatora eta esan dit nire identifikazioa, DNIa alegia, ez zela baliagarria txekea kobratzeko, pasaportea erakutsi beharko nuela horretarako. Muturra okertu dut, pare bat segunduz pentsatu dut esan behar nuena, eta azkenean, laugarren mailako ironia erabiltzearen aldeko hautua egin, eta, paradoxikoki, zaunkaka hasi naiz ia-ia: “Noski. Duela pare bat hilabete, zuen bankuan diru hori sartu nuenean, ez zenidaten pasaportea eskatu”. Momentu horretan berriro sentitu dut ni serbokroazieraz ari nintzela eta langilea, aldiz, persieraz, ez baitio erantzun nik esandakoari, eta aurrez jakinarazitakoa errepikatu dit. Ahalegindu naiz atzera, baina alferrik, hirugarrenez, robot batek bezala, gauza bera esan baitit: “Señor xjgvzjhdxgfdsjhgjhf”. Atzera begiratu dut, bi hankadun zakurra enteratu ere ez dela egin ikusi, eta handik hanka egin dut.

Ziurrenik ez dut ondo jokatu, langileak, seguruenik, ez zuen nire purrustada merezi, baina iruditzen zait, geroz eta konbentzituago nago, gainera, banketxeak gune egokiak, geroz eta egokiagoak, direla sesioetarako. Banketxe baten noizbait paperak galdu dituen ororekin enpatizatzen dut. New Yorken, ondo gogoratzen dut, banketxe bateko langilea jipotu nahi zuen morroi bat arrastaka atera zuten segurtasuneko bi zaindarik. Izan ere, igual dirutza bat galdu du bezeroak bankuak arduragabe jokatu duelako –nik esango nuke ia denok daukagula gisa horretako kasuren baten berri–, baina noski, ezin duzu inor paparretik heldu.

Alde egin dut, eta dirua zor zidanaren etxea bankutik gertu dagoenez, ba puntual iritsi naiz hitzordura. Ea, egin dezagun atzera eta testuinguratu dezagun gaur goizeko zita. Morroi horrek Espainiako probintzia galdu batean inoizko zinemagile espainiar famatuenetako bati buruz argitaratu behar duten monografikoa koordinatu du, eta nik hiru lan egin dizkiot. Urria erdialde-amaieran entregatu nion azkena, azarorako dena eginda egon behar zela esan zidalako.

Ea ba. Heldu naiz eta idatzi diot guasap bat atean nengoela jakinarazteko. Bazetorrela. Heldu da eta, ohi bezala, irribarre behartu bat marraztu du. Luzatu dit eskua bostekoa emateko, eta utzi zidan liburua itzuli diot; gero eman diot bostekoa. Galdetu dit ea zer moduz, eta lehor erantzun diot. Atera du dirua, eta galdetu dit ea etxera sartu nahi nuen kafe bat hartzera. Ezetz, presaka nenbilela. Eman dit dirua eta kontatu dut. Ados. “Jakin dezazula nire poltsikotik ari natzaizula dirua ematen. Oraindik ez ditugu testu guztiak jaso eta ekainean emango didate kolaboratzaileei ordaintzeko dirua”, leporatu dit. Tonua igo gabe erantzun diot, baina irmotasunez, nik uste: “Bat, esan zenidan testuak azarorako behar zenituela. Bi, testuak zuzendu behar zenituela, baina deus ez dakit horri buruz…”. Nire diskurtsoa eten du: “Orain ari naiz zuzentzen”. Ez diot ezer esan, ez diot sinetsi. Nire speech-arekin jarraitu dut: “Sergio, ez zara ezertaz arduratu. Zure ardura da kolaboratzaileak jakinaren gainean edukitzea. Azaroan esan zenidan azaroa bukaeran bertan kobratu behar genuela. Orain diozu ekainean izango dela. Hasieratik argi jokatu izan bazenu, nik ez nizun ezer exijitu; zaude ziur”. Apal mintzatu zait uneoro, baina bota dit dirurik gabe utzi dudala –ez diot sinesten, berak esanda dakidalako unibertsitate batean dirutza bat irabazten duela–, agobiatu egin dudala. “Eta? Zer nahi duzu esatea…”, nik. Berak jarraitu du esanez mesede bat egin zidala lanerako ni hautatuz, beste hamaika kultur kazetari ezagutzen dituela eta haiek ere egin zezaketela. “Ados. Askotan eskertu dizut. Orain ere bai: ‘Eskerrik asko’. Baina nik lan bat egin dizut, eskatutako datetan entregatu nuen, eskatutako formatuan, eta zuri dagokizu ordaintzea; besterik ez”. Inoiz baino apalago ikusten nuen tipoa. Gehitu du jada ez duela nirekin kolaboratu nahi –”nik ere ez zurekin, lasai, Sergio”, bota diot–, eta beste norbaitekin ere gaizki bukatu nuela. “Vice aldizkarikoaz ari zara?”, serio demonio nik. Ezetz, arte kritikari batekin gertatutakoaz ari zela.

(Ah! Tira, orain konta daiteke. Irailean arte kritikari bat elkarrizketatu nuen bere tesiaren harira, eta eskatu zidan testua bidali niezaiola, argitaratu aurretik ikusi nahi zuela. Bada bidali nion, eta bueltatu zidan testua gorriz idatzitako oharrez josita; nik idatzitako karaktere kopurua berdindu zuen ia bere zuzenketekin. Hitz egin genuen, esan nion zuzenketa gehien-gehienekin ez nengoela ados, artikulua egunkari baterako zela, ez unibertsitateko aldizkari baterako, esandakoa guztiz desitxuratzen ari zela, horretarako idatz zezala elkarrizketa bere gustura. Ez zuen ulertu eta harrotu zitzaidan. Zuzenketak egiten ez banituen ez nuela elkarrizketa argitaratzeko baimenik. Solas hau telefonoz izan zelako… Eta azkenean, kontuak kontu, nahiko ondo bukatu genuen. Zergatik? Kazetari gizarajo honek liburu best seller-aren egilearen esanak bete zituelako; protesta egin ondoren, baina bete azkenean)

Jarraitu dut hizketan eta leporatu diot, tonua igo gabe, hori bai, desatsegina izan dela berekin lan egitea; kakaren pare tratatu nauela askotan, ez naizela ume bat, badakidala, uste dut, elkarrizketak egiten, eta, ba hori, agian horregatik nengoela erresuminduta. Erantzun dit, berriro, ni gaizki sentiaraztearren, ziurrenik, dirurik gabe utzi dudala eta, noski, bere orain arteko ibilbideari erreparatuta, ba ez diot sinetsi eta ez dut penarik sentitu. Ez diot gogoratu nahi izan unibertsitatean zenbat irabazten duen…

“Ba hori, Sergio, sentitzen dudala hala jokatzea, baina nik nirea dena defendatu beharra daukat. Baina berriro diotsut, argi jokatu izan bazenu, nik ez nuen hala jokatuko”. Eta esan dit denborarik ez duela gauza guztiez arduratzeko. Jakina… Bost minutuko kontua izan da. Handik alde egin nahi nuen. “Ba horixe…”. Bostekoa eman diogu elkarri, eta aio.

Gertatzen dena da badakidala morroiak nola jokatzen duen. Nire lagun-ezagun batzuekin ere kolaboratu izan du, eta menpean eduki arte, lausengatuko zaitu, zure txisteekin barre egingo du, baina benetako ordua heltzen denean, goikoen aldean posizionatuko da, eta ez dizu kasurik egingo. Ni baino bost urte gutxiago dauzka, baina goi mailako burokrata bat da tipoa.

Ondo posizionatuta dagoenez, ez dago halakoak entzutera ohituta, baina gustura geratu naiz irmotasunez mintzatu natzaiolako, aspalditik esan nahi nizkionak bota dizkiodalako tonua igo gabe.

Gero, etxerako oinezko bidean, freelance-ez errukitu naiz. Ni neu freelance zirkunstantziala naiz hemen, baina benetan, edozein esparrutako freelance-ek badute meritua, bai. Izan ere, ez baita batere atsegina beti atzetik ibiltzea, eskean aritzea antza, eskatzen duzun bakarra dagokizuna denean.

Barka ene zabarkeria.

Apuntetxoa (I): Zinema areto batzuek tabernak dirudite. Eseri zen tipo bat atzo gure alboan, etorri zen zinema aretoko zerbitzaria, eta kafe bat eskatu zion.

Apuntetxoa (II): Gure ondo bizilaguna, bi zakur ero dituena, inoiz ezagutu dudan emakume arraroena da.

Kantua: Lehengoan, auskalo zergatik, Lou Reedi buruzko dokumental txukun bat ikusi genuen lagunak eta biok.

 

 

 

Gabriel Orozcoren erakusketaren irekieran, VIPekin batera

Mexiko Hirian gertatzen dira halako gauzak.  Herenegun, asteartean, 20:35etan joan nintzen nire konfiantzazko ciber-era orrialde pare bat inprimitzera, eta ordaintzeko pronto nengoenean, jabeak betikoa galdetu egin zidan: “Quiere un folder?”. Eta nik betikoa erantzun nion: “Ez, eskerrik asko. Grapagailua erabil dezaket?”. Tira, behin, aspaldi, inprimitzen ari nintzenari erreparatuta, zera galdetu zidan: “Esto qué es? Euskera??”. Morroi diskretuaren itxura du, eta, hortaz, ez berak eta ezta nik ere ez genion solasari tira egin. Leku bitxia da nire konfiantzazko ciber-a. Iluntzeetan bakarrik irekitzen du, hamar bat ordenagailu dauzka, eta baita lauzpabost kontsola ere, zeintzuek erakartzen dituzten auzoko nerabe aknedun akziozale eta vicious-ak. Beraz, pendrive-a edo pintxoa USB sarreran sartu –informatikari bitarren hizkuntza menperatu nahi dut–, behar dudan dokumentua topatu, inprimitzera bidali, eta ordaintzeko behar ditudan bost minutuetan, entzuten ditut kontsola-joko-jolasetako tiroak, heroi edo gaizkileen oihu irabazle edo lazgarriak, eta baita “goooool!!!!”-ak ere, hemengoak, ciber-ean ikus-entzun dudanagatik behintzat, futbol-joko-jolasen zaleak baitira.

Esan nahi dudana da Mexiko Hirian, bost minutuko tartean, gauza kuriosoak gerta daitezkeela. Atera nintzen ciber-etik 20:40etan, eta etxerako bospasei minutuko bidean, Mexiko Hirian dagoen arte garaikideko galeria entzutetsuenaren paretik pasatu beharra neukan. Laguna eta biok aspalditik genbiltzan esaten joan beharra geneukala Kurimanzutto galerian jarritako erakusketaren bateko inaugurazio ekitaldira; sikira txalo jotzera edo txistu egitura, aizu. Kontua da inaugurazio ekitaldi horietan janaria eta alkohola ase arte irentsi eta edan daitekeela; edo hori jakinarazi izan digute, behintzat, inaugurazioz inaugurazio nahiko lituzketeeen bizitzak bizitzen aritzen direnek.

Kurimanzutto etxetik minutu eta erdi edo bi minutura daukagu oinez. Lehengo astean webgunean sartu ginen eta irakurri genuen Gabriel Orozco artista mexikarraren erakusketa otsailaren 8an, atzo alegia, irekitzekoa zela. Beraz, etxeko egutegian data borobildu genuen errotulagailu batekin. Beharrik ez zegoen, egia esan, batzuetan zorionez eta beste batzuetan zoritxarrez, memoria ona daukadalako. EJEM.

Baina etxerako bidean Kurimanzuttotik pasatu beharra neukan lehengoan. Eta aste barruko ene zarpail itxurarekin haren aterantz hurbiltzen ari nintzela, konturatu nintzen jendea zebilela sartu-irtenean, kotxe handiak zeudela aparkatuta kanpoan, eta segurtasuneko pare bat pinganilladoun ere atzera eta aurrera zebiltzala. Iritsi nintzen atera eta ateko biei galdetu nien ea Orozcoren inaugurazioagatik zegoen hainbeste jende. Baietz. Ea sar nintekeen. Ixten ari zirela. “Es que tengo que ver una cosa…”. Sartzeko, baina ixtear zeudela. Barrura ba.

Jakinarazi nahi dizuet Orozcok zapata-kaxa huts bat erakutsi zuela 1993ko Veneziako Biurtekoan, eta hari esker artista madarikatu-aren edo dena delakoaren etiketa jarri ziotela. Enfin… Morroi estimatua da, oso estimatua, arte garaikideko guruen artean. Kurimanzutto-n ikusgai dagoena Oxxo ultramarinos denden erreplika bat da, bere produktu guztiekin. Bai,bai, hori da erakutsi nahi duena. Tipoak esan du erakusketaren bidez artearen merkantilismoa eta gizartearen kontsumismoa analizatu nahi dituela. Ño!

Tira ba. Sartu nintzen eta topo egin nuen Javi artista espainiar eta danza butoh-ko irakaslearekin. Pentsatu nuen neure artean: “Jada bagara bi tokiz kanpo, offside, orsay, gaudenak”. Azaldu zidan gezurretazko dolar bat eska nezakeela harreran, eta horri esker Oxxo-an zerbait erosi ahal izango nuela. Joan nintzen harrerara, begiratu nion dolarrak banatzen ari zenari, eta… “Eh…”. Ondokoa erantzun zidan: “Alkohola, tabakoa, gailu eletronikoak eta interbenitutako piezak kenduta, edozer har dezakezu”. Aurrera ba.

Sartu nintzen erakusketa-dendara, eta artean zer erosi ez nekienez, aurrerantz jo nuen. Galeriako sala handian Oxxo-ko produktuak zeuden jarrita apal batzuetan: botilak, txokolatinak, kondoiak, paketeak… Barruan bizi-bizirik daukadan perfomerra atera, eta, zer nahi duzue esatea, dena aurrean eraman nahi nuen; zela kolpeka, zela putz eginez, zela bate batekin txikituta… Hori egin eta kargu hartuz gero, ba begirada galduarekin azalduko nien ene ekintza performatibo gorena, erretiratu aurretik denetan azkena, interpretatzen ari nintzela. Epaiketa egunerako ondo barneratuta eramango nuen diskutsoa; akzioaren arrazoia, alegia.

Baina nik, Kurimanzuttok daukan fama edukita, ba garagardo bat eztarriratu nahi nuen. Taberna-terrazarantz abiatu nintzen. Denda eta sala handia ia hutsik baldin bazeuden, terraza-taberna MUKURU, lepo, zegoen. Han zebiltzan gizonezko zerbitzari pajaritadunak atzera eta aurrera haien bandejekin, eta, pelikuletan bezala, literalki, bandeja batetik garagardo bat hartu nuen. Smooth Jazz doinuak entzun zitezkeen bozgorailu hemen bocina deitutakoetatik, eta jendea espainolez bezala frantsesez eta ingelesez mintzatzen. Zer jende? Ba exekutibo gorbatadunak, kanonen araberako emakumezko dotoreak, hipster bizardun tripa-handi biseradunak… Eta nik, bazter batetik, galdetzen nion ene buruari zer demontre ari nintzen egiten han. Dena iruditzen zitzaidan gezurretazkoa, dena handiustekoa… Dena zero askoko negozioa, artearen beraren gainetik, oso gainetik dagoena. Orozcok dio, halere, zerbait analizatu nahi duela erakusketarekin. Bejondeiola! Edo Xabier Usabiagak esaten duen LEGEZ. “Bea jon deiola!!”

Une batean Orozco bera ikustea iruditu zitzaidan, eta burutik pasatu zitzaidan Taxi Driver pelikulan New Yorkeko Columbus Circle-n Charles Palantine senataria ematen ari den mitinean Travis Bickle-k (Robert de Niro Bobegiten duena egitea. Hori bai performancea eta artea, joder…

Garagardoa nahiko azkar bukatu, eta performance suizida egiteko idea beste baterako utziz, erakusketa-denda-ultramarinosera jo nuen nire gezurretazko dolarra gastatzera. Ez zebilen jende gehiegi. “Ea, zer erosiko dut…  Arropa leungarria, kondoiak, patatak, olioa… Litrona bat? Ez Igor, ezin dela… Zakurrarentzako janaria? Ez dugu eta zakurrik. Tira, etxera gonbidatutako norbaiti adarra jotzeko, sikira…”, pentsatzen nuen neure artean. Azkenean, ene ni gozozalea gailendu zen, eta txokolatezko gaileta batzuk erosi nituen. Ordaintzera nindoanean gogoratu nuen artistak interbenitutako produktu batzuk ere bazeudela denda-n. Halere, bitan pentsatu gabe jo nuen kaxara. Han zeuden hiru tipo, Oxxo-etako langileen arropa ofiziala jantzita. Eman nion horietako bati gaileten zorroa, eta duda bat nuenez, galdetu egin nien, serio demonio: “Barkatu. Zuek atrezzo-ko langileak zarete, edo benetakoak?”. Benetakoak zirela esan zidaten, beste Oxxo batean egoten zirela normalean. Joño! “Aio!”

Alde egin nuen handik, eta kanpoan zeuden bi hankadun zakur eta basurde pinganillodunak, haien nagusientzako lanean. Den-dena oso artistikoa, aizue. Etxerako bide laburrean pentsatu nuen ea zergatik sartu ote nintzen erakusketara, ez didala ezer aportatzen, baina berehala gogoratu nuen deskontestualizazioak maite ditudala, eta New Yorken Wall Street-era joaten nintzela broker-en kafetegietara kafea hartzera, haien konbertsazioak aditzeagatik soilik.

Jokaldia kontatu nion gero lagunari, eta barre egin genuen. Atzo esan zidan, gainera, beste lagun batek komentatu ziola  Orozcoren kasuan ez zegoela inaugurazio ekitaldi irekirik, herenegungoa, inaugurazio ekitaldi bakarra, VIPentzako soilik zela. Hortaz, VIPen inaugurazioan sartzea lortu nuen. Ez dakit nola, ez nuen-eta ateko langileak limurtzeko beharrik sentitu.

Aukeran, lagunok, nahiago dut konfiantzazko ciber-a. Han, behintzat, futbolaz hitz egin ahal izango nuke nerabe aknedun akziozale vicious edo biziotsuekin.

Apuntetxoa (I): Auzoan bada morroi hankaluze seduktore eta bizizale bat, lauzpabost zakur handiren jabea dena. Kafetegira sartzen den bakoitzean nabaritzen da bera hemen, kafetegian dagoela, eta zerbitzariek adoratu egiten dute. Harekin eta lebitatzen duen edo lebitatzera iritsiko den yoga irakaslearekin afari bat antolatu nahiko nuke.

Apuntetxoa (II): Zorionak Unai eta Izaro! Zorionak Adrian!

Apuntetxoa (III): Metrobusean, atzo, ia-ia kolpeka bi morroi. Zergatik? Atzera eta aurrerakoan batak bestea ukitu zuelako. Oso gizonak dira hemen.

Kantua: Kafetegiko telebistan George Michaelen hit hau zegoen jarrita duela minutu batzuk.

 

 

 

 

 

 

Nire performerra

Jaiegunean, gidoi ikastaroaz

Jaieguna da, gaur astelehena, hemen. Mexikoren konstituzioaren eguna ospatzen ari gara denok, eta horregatik bakarrik, jaieguna delako, kontu deserosoez, ilunez, ezkorrez eta sutzen nautenez MARMARTIKI hitz egin beharrean, morroi happy, inkontziente, baikor, beti-positibo eta jatorman-aren jaka entallatua jantzi, eta gauza on batez, zinemarako gidoigintza ikastaroaz, haren ingurumariez eta burura bat-batean, BERSOLARIEI bezala, etortzen zaizkidanez mintzatuko natzaizue.

Testuinguruaren berri eman nahi dizuet aurrena. EJEM eta EJEM. Ostegunetan izaten da ikastaroa, 18:00etatik 21:00etara, La Cuarta Pared izeneko eskolan, eta azken bi asteetan eskolan nabaritu dudanagatik, esango nuke sei garela ikasleak. Erwin publizista, Cuca bi semeren aita zakurzalea, Jesús, Clara Armendariz 70 urteko emakumezkoa, literatura irakaslea izandakoa, Victor samurai koletadun Freddy Kruegerren jarraitzailea, eta ni neu. Zer? A priori, behintzat, Victorrek ematen du beldur gehien, ezta? A posteriori  ere hala ez izatea espero dut, Carlos irakasleak planteatzen dituen arikeketan odola erakustearen aldeko hautua egin baitu Victor ahots sarkorrekoak, oraingoz BEDEREN. Vladimir estreinako egunean lagungarria izan zitzaidan tipoa ez da klasera joan azkeneko bi egunetan, eta auskalo…

Lehen ordu eta erdian etxeko lanak erakusten ditugu. Nire asmoa sekula ez da izaten gaizto-aren papera jokatzea, eta, hortaz, lasai asko aitortuko dizuet ikasle prestu samarra nintzela, klasetik, barre egiteagatik, dezentetan kanporatzen ninduten arren. Tira, nire logika matematikoa ulertezina zitzaiolako bota ninduen behin Mariajek, jada 17 urte nituenean. Klasetik kanpo igaro nuen denbora Mariajeri planteatukoa aztertzen pasatu nuen; badakizue, Baga-Biga testuliburu amesgaiztoko Buruari eragin ataleko tximuaren posturan.

Adarretarako bidea hartu dut, eta, ea, zentra nadin. Ba horixe, esan nahi dudana da etxeko lana bidaltzen digula Carlos Hermosilloko (Sonora) cowboy-ak, eta pare bat bat ordu behar izaten ditudala, nik behintzat, 4.000 bat karaktereko testua idazteko.

Testu horiek bidaltzen dizkiogu irakasleari, ikasgelako pantaila batean jartzen ditugu gero, eta egilea ez den ikasleetako batek leitzen ditu ahots goran. Tallereo deitzen dio Carlosek; hala esaten omen zaio. Gustatzen zait ariketa hori; sanoa iruditzen zait. Tira, duela bi aste, aurreneko etxeko lana erakustea tokatu zitzaigunean, sufritu zuen ba Erwin gizarajoak. Nire testua irakurri behar izan zuen, eta, testua behar bezala errepasatuta ez neukanez, tilde dezentek ihes egin zidaten. Mea culpa. Chicho Sibilio edo Ferran Martinezek bezala besoa altxatu, eta pertsonala onartu nuen. Tira, azkenean itsua ez zen morroi bati buruzko nire istorioak beharrean, nire akatsek eragin zituzten barre batzuk ikaskideen artean, eta giroa nasaitu zen.

Horren harira, gogoratu dut 2003ko uztailaren 2an, Santa Isabel egunean, Gara egunkariarentzako Bittor Alkiza Realera itzuli zeneko aurkezpena kubritu behar izan nuela, eta ondoren idatzitako testuan tilde bat bakarra ez nuela jarri ia, Jon Ormazabal lagun kazetariaren eta bere errotulagailu gorriaren zoritxarrerako. Kosta zitzaidan hura, eta kosta zitzaidan gaztelerazko elkarrizketak berorika, behintzat, idaztea; izan ere, ez baitut ene burua imajinatzen Realeko jokalari atzerritar bati edo Fernando Bernuesi, adibidez, de usted hitz egiten. Julen Luzuriagak bezala, ordea, norbaiti “¿¿le puedo tutear??” galdetzearekin fantaseatzen dut. Hemen master bat egin dut ba horri dagokionean, baina Asier Zaldua maisu parerik gabekoa izan zen Otamotz aldizkariarentzako Kaleko galdera atala egiten genuen garaian adineko jende pauso azkarrik gabekoa kikiltzea tokatzen zitzaigunean. Urretxu eta Zumaragan inork ez du inoiz Susaeta-Zaldua bikoteak bezainbesteko beldurrik eman.

Ba GARAn gazteleraz egin nuen lehen elkarrizketan, berorika idaztea ahaztu nuen. Testuaren kalitatearekin, planteatutako galderen ausardiarekin, haluzinatu zuten, ziurrenik, testu hura errepasatzeko ardura zutenek, testua ez baitzen de usted idatzita argitaratu. Joxemari Uribarri kazetari oñatiar  beterano karisma handikoa konturatu zen, ordea. “SUSAETA!!”, esan zidan, eta testua erakutsi, zigarretari eusten zion bitartean. Bide batez, besarkada  bat, Joxemari.

Ba berriro adarretatik joan baino lehenago, jakinarazi nahi dizuet tallereo-an oso ondo pasatzen dugula, ikasten dugula uste dudala; sanoa dela, alegia, norberak ondo eta gaizki egindakoei buruz umorez hitz egitea. Egurra jasotzen dut eta egurra partitzen. Carlos irakaslea, Google-n hari buruz  dagoen informazioa aintzat hartzen badugu behintzat, Literaturan lizentziatua da, eta, beraz, hitz egokiak erabiltzen ditu uneoro. Izan ere, gogoratu, irakurle lagun: guk “echar azúcar” esango dugu, baina latinoamerikar batek edo kubatar batek “AÑADIR azúcar“. Enfin… Duela bi aste ez dakit zeri buruz ari nintzen klasean, eta “irresolbible” esan nuen. Carlos, nik uste, esaten ari nintzena-nintzaiona tentuz entzuten ari zen, eta segituan zuzendu zuen nire akatsa. Burua gora eta behera mugitzen zuen bitartean, “irresoluble“, esan zidan. Barre egin genuen.

Tallereo-ak balio du, gainera, bakoitzaren gustuak detektatzeko. Cuca-k kalean abandonatutako zakurrez hitz egiten du, Clarak familietan gertatzen diren traizioez, Erwinek kontu sozialez, kartzelez-eta, Victorrek maitasun-istorio odoltsuez eta borrokez, eta Jesusek ez dakit, etxeko lana bi orrialdetara errenditzen ez dakienez, irakasleak ez baitizkigu, oraindik, bere testuak erakutsi. Ni mintzatu naiz, oraingoz, egunean zehar diru eskean ibili baina gauez sos guztiak karta-jokoan galtzen dituen ustezko itsuaz, eta baita psikoterapeutarekin zeukan hitzordura iristen ez den zikloturistaz.

Atsenaldiaren ondorengo ordu eta hogei minutuetan teoria ematen du Carlosek, eta eztabaidarako bazka eskaintzen duten film laburrak ere ikusten ditugu. Teoria ematen duenean, adibideak jartzen dituenean, ordea, gauza batek harrapatzen nau jokoz kanpo; eta horixe da, hain zuzen, eskolari topatzen diodan traba bakarra. Barka, irakurle, gauza ez-positibo bat sartzeagatik. Ba horixe, Carlosek arrotzak zaizkidan pelikulez hitz egiten duela gehienetan. Banekien, bai, Google-k txibatu zidanagatik, errelato fantastikoen zalea dela, eta… Eta hori. Staw Wars aipatzen du sarritan, edo Matrix, edo The Sixth Sense… Eta ez dut ukatuko bikainak direnik, hori esaten dute, baina lehenari dagokionez bat bera ere ez daukat ikusita, eta bigarrena eta hirugarrena ene gogoko ahanzturaren putzuan hondoratu ziren aspaldi. “Barkatu? The Sixth What?”. Bide batez, lehengoan gogoratu nuen guretzat, espainolontzatStar Wars nomenklatura hori, gauza berria dela, gure ezjakintasunean, gure itxitasunean, La guerra de las galaxias deitu izan diogula orain gutxi arte. “¡¡Y no se hable más!!”

Esan nahi diot Carlosi hitz egin dezala Peckinpahez, Mariano Ozoresez, Don Siegelez eta Dirty Harry-z, Louis Mallez, Rambo-z, estatubatuarrek kirol-epika kontatzeko daukaten erraztasunaz, El acorazado Potemkin-ez, Chuck Norris fenomenoaz, Arte y Ensayo zinemako bitxikeriez, Panahiz, Victor Ericez… Nik zer dakit… “Hi! Carlos! Izan hadi eklektikoagoa!! Ejem…”. Esajeratzen ari naiz, fribolizatzen nahi baldin baduzue, baina argi dago norantz jotzen duen. Berdin du, bere klaseak oso onak iruditzen baitzaizkit.

Errealismo zikina delako korronte literarioa ere gogoko du, baina, eta hori izugarri atsegin dut. Hartara, azkeneko etxeko lanean Charles Bukowskiren ipuin baten zati bat eman digu, eta lehengo astean istorioak nola bukatu landu genuenez, guk geuk bukatu behar dugu ipuina. “Quiero leer a Bukowski!!”, esan zigun klasetik atera aurretik. Eta zer nahi duzue esatea, gaur goizean, idazten ari nintzela, gozatu egin dut; ez dakit egin dudana, stricto sensu, teoria kontuan hartuta, ondo dagoen ala ez, baina ondo pasatu dut behintzat.

Diktadoretik, nago ni, gutxi dudan arren, diziplina eta ordenaren zalea naiz, eta entretenituta egoten, tximuak bezala buruari eragiten, sortzen, laguntzen dit ikastaroak ere. Benetan diotsuet gauza ederra dela kafetegi batean 10.000, 12.000 karaktere idaztea eta ez gogaitzea, ez sufritzea, nahiz eta batzuetan tildeei erreparatu behar zaien; ez baita gauza bera “hacía” eta “hacia“. “Ahí hay un niñó que dice ai!”, diktatzen zigun Gregorik. Ba hori. Baina kontuz, bukatzen ari baita jaieguna…

Apuntetxoa (I): Ura erosten dugun dendan zakar samar tratatzen gaitu jabe berriak. Gaur berdin. Nik uste dut gure azentuagatik dela. Gertatzen dira halakoak, bai, radarraren azpian gertatzen diren arren…

Apuntetxoa (II): Lagun bat kanpora joan da asteburua pasatzera, eta zakur txiki ezagun bat eduki dugu etxean. Pasiran atera, zakurrari bi hitz egin (“Eibarrek mailari eutsiko dio… Ezta, Uma?) eta bere gorotzak jasotzean, XXI. mendeko gizaki erabatekoa sentitu naiz.

Kantua: Goazen, nik zer dakit, Toskanako herri zoragarri baterantz eta erosi dezagun limoizko izozki bat.