Maitasun aberritik erbestera

Ironia puntu maltzur batekin dio Josetxo Azkonak, poema batean:

“Nolabait erran, maitasun gaian inor ez da
ez poloniar, ez tibetar, ez euskaldun,
ez aimara.
Maitasun gaian denok gara nazio berekoak.
Gerora datoz ertzak, fronterak, erbesteak…”.

[Josetxo Azkona: “Betiko gaiari buruz”, in: Galdeak eta baleak, Pamiela, (Iruñea, 2014)].

Maitasun aberritik erbesteratzeak misoginia edota misoandria ekar al ditzake? Aberrigabeak, bai behintzat, sortzen ditu. Eta non aurkitu aberrigabe hauek aterpe? Zein kontsul(tar)engana joko dute, behar izatekotan?

Baina, agian, maitasun aberria bezala, desamodio aberria ere bada. “Nazional” izan ohi direnez artxibo nagusiak, non artxibatuko lirateke, bertzela, desamodio kronikak, eskelak, gutunak, opari abandonatuak, irudiak…, hainbat poeta eta ipuinlariek hautsa harrotu ohi dieten fetitxe ugari horiek?

Paradisu galduaren arkeologia

Futurismoaren antipodetan dugu Luis Garderen poema bilduma hau, hona gaur dakardan poema adibide bat gehiago da. Makinetan-eta ikusi nahi zuen Marinettik etorkizuneko paradisua, arte, poesia eta musika berriarena, gizaki berriarena, indarrak aurrera eramana. Marinettik gurtu zituen mugimendu politikoek ekarri zuten XX mendeko hondamendirik handiena, makinen indar hutsarekiko konfiantzak eta makinen mekanizismoa gizarteratu nahiak hara eraman zuten gizaki zaharra, gizaki berriaren ametsa Holokaustoko labeetan aireratuz.

Gero, mundu berria ez, lehengo mundua berreraikitzeari ekin behar izan zioten makinek, luze kostata baina bai gaina hartuz hondamendiari ez ezik, lehenagoko munduari ere, harik eta berriro hasi ziren arte munduaren jabe berriak paradisu berri baten inguruan espekulatzen, hain burbuilatsu espekulatzen ere, non makinen produkzio ahalmenari ere gaina hartu baitzioten eta burbuilen produkzioari ekin, munduak behar zituen ondasunen produkzioari baino gehiago. Gaur, mundua suntsitzeko makinek bakarrik jarraitzen dute beren indarra garatzen, eta poema honetan bezala ikus ditzakegu ondasunak produzitzeko diseinatuak:

“Begira itzazu indusmakina horiek.

Heriotzarako
zehazki lerrokaturiko antxeta erraldoi garaituak,
haizearen oxidoak euren hegaldian geldiarazi
eta metalezko hilerrian isilduta utzi zituen.
Haitzak baztertu,
lurra berrrordenatu,
Paradisu Berria eraiki behar zuten hondeagailu abandonatuek.

Mezu itxaropentsuen eramaile ziren.
Gure neurrirako etxeetarako hilobiak hondeatu zituzten
arduratsu.
Besoak eta eskuak luzaturik
zeruari begira izoztu dira,
jainko ezezagun bati amoina eske”.

[Luis Garde: “Hondeagailuen hondakindegia”, in: Eremuen birkalifikatzea, Pamiela, (Iruñea, 2014)].

Paradisuko hondakinak, paradisutik homo sapiens sapiens lur neurtzailea, agrimentsorea, botata suertatu zenetik, bere antzeko Jainkoak egotzia. Gizakiaren antzeko jainkoa: gizakiak berak bere antza sorturiko jainkoa. Erran nahi baita, gizakiak berak bota zuen bere burua paradisutik, paradisuaren sorgintzea deseginez, desliluratuz, deuseztatuz.

Eta hor gelditu dira paradisu zaharraren atezain mehatxagarri gisa, besoak/hegalak zabalik, hondeamakinen arabesko desitxuratuak. Hondeagailuen hondakindegiak, haien txatartegiak, ditugu gaur paradisu galduaren arkeologia.

Auto-fikzioaren bizitasuna.

Oso frantsesa Alexis Jenniren eleberri hau, bistan dena izenburuan bertan, bai eta, irakurtzen murgilduz gero, frantziar balio unibertsalez, bereziki hizkuntzaz, adierazten dituen gogoetetan ere. Kritiko fina Frantziak beteriko paperaren aurrean, balio horiek zabaltzerakoan munduan zehar, Indotxinan, Aljerian, Estatu kolonialista gisa, eta gaur egun Hexagonoan bertan gero eta xenofoboago bihurtzen ari den gizartearen aurrean. Nobelak bere gorabeherak ditu, literarioak: pasarte distirant ugari eta, irakurle honentzat behintzat, halako sakonune mortuetan narras egiten duten bertze batzuk. Azken hauen despit, guztira, interesgarria, oso, 2011ko Goncourt saria lortu zuen Jenniren lehen eleberri hau.

Narratzaileak, egilearen alter ego garbienak, gogoeta meta-literario hau egiten du:

Den-dena idatzi ezinean

Idazlerik onenak ez dira ardurenean zehatz-mehatz uste edo jakin edo ikusi edo sentitzen duten guztia idazten tematzen direnak.

Idazlerik onenek ongi bai ongi dakite horren ezintasunaz (Koldo Izagirre muturreko eredu).

Idazlerik onenak uste jakin ikusi sentitzen duten guztia idazterakoan estrategia bat hautatzen dutenak dira.

Erran nahi baita, uste jakin ikusi sentitzen dutena ahalik eta bizien adierazte iradokitze aldera, estrategia hautatzen asmatzen dutenak. Testu-ekonomian, hitzetan zintzo.

Erran nahi baita, hautaketa-bazterketa jokoa (elipsia) erabili eta unez une bizi-puntuak euren fokuen argitan jartzen dakitenak.