Frankismo konstituzioduna

Norbaitek erran zuen, ongi erran ere, zertan bereizten diren diktadurak eta demokraziak: diktaduretan, debekaturik dago baimendurik ez dagoen guztia; demokrazietan, ordea, baimendurik dago debekaturik ez dagoen guztia. Funtsezko bereizketa, inondik ere, bertze bereizgarri formal askoren gainean oinarritzen direnak baino askoz funtsezkoagoa. Erran nahi baita, demokrazia konstituziodun batek ere diktatorialki joka dezake, zer nolako konstituzioa den eta nola interpretatu ohi dituen legeak botereak, dela beronen adar betearazlea, dela adar judiziala.

Carmen Alba dugu eredu ederra boterearen adar jotze horretan, Nafarroako Sinboloaren legearen harira. Ez ote du mehatxu egin, gure orain arteko lege hori indargabeturik ere, ikurrina erabiltzen duten nafar erakunde publikoen aurkako salaketak aurkezten jarraituko duela? Zertan oinarritua? Bertzerik ezean, Estatuko Sinboloen lege zentralean, jakina, non ezer ez den erraten erkidego autonomo bateko erakundeetan bertze erkidego bateko sinboloen erabileraz, hots, non horrelakorik ez dagoen ez debekaturik ez baimendurik: Gobernu zentralaren Nafarroako Delegatu Carmen Albarentzat, ordea, debekaturik dago, espresuki baimendurik ez dagoenez gero.

Badago, badago bertze arlotako bereizketa funtsezkorik, demokrazia eta diktadura artean: justizia sistemaren dependentziak edo independentziak markatzen duena alegia, eta honen araberako epaile eta auzitegien jokamoldeak. “Justizia, berdin guztien-tzat?”, galde egiten zuen hiru egun duela txio batean Altsasuko lagun batek, herriko hiru gazte espetxealdiaren harira. Galdera propio erretoriko, sareko bertze testu baten aurrean egina. Honako hau egiaztatzen zuen testuak: “Denbora gehiago daramate jada espetxean Altsasukoek Barrionuevok eta Verak jasanikoa baino, bi hauek Segundo Mareyren bahiketarengatik epai irmo batek zigortu zituen arren”. Horixe legeen aurreko guztion berdintasuna demokrazia ala diktadura batean: berdintasuna, jakina, bietan, baina diktaduretan era bitxian ulerturik betiere. Diktaduretan, berdintzaile dugu Justizia, ofizioz eta benefizioz: alde batekoen aurka ofizioz, ber-tzekoentzat benefizioz. Hain justu, Altsasuko gazteen eta Vera/Barrionuevoren arteko lege-berdintasunaren isla garbia. Eguneroko ogia. Auzitegi Nazionala, TOP frankista haren gaurko ordezko, diktadura garaietako guztiontzako lege-berdintasunaren irizpideari jarraikiz.

Itxuragabekeriak nonahi gure frankismo-oste honetan, non botere betearazleak eta judizialak ez eta itxurak ere ez dituzten zaintzen sistema demokratiko konstituzionala beztitzerakoan. Ezin sinetsi diktadura eta demokrazia, bereizi, bereizten dituztenik, ez konstituzio baten ezarpenak, ez guztiontzako lege-berdintasunak. Espainia honek on egiten du XIX mendeko Marx eta Engelsen definizio zahar hura, jada zaharkiturik ere uste genuena, demokrazia burgesarena: demokrazia burgesa burgesiaren diktaduratzat jotzen zuen definizioa, alegia. Gurea behintzat, jada, ez eta post-frankismo ere ez da, frankismo konstituzioduna dugu.

⁂ ⁂ ⁂

(Bi egun duela Diario de Noticias de Navarra-n argitaraturiko artikulua).

Non dago gaurko Grezia?

Historia ez da errepikatzen, ez behintzat gertakariak, nahiz eta egoera historiko antzekoak ikus ditzakegun haren bilakaerako garai desberdinetan.

Adibidez, XVIII. mendeko Europan jatorri feudaleko aristokrazia zen nagusi maila sozial eta politikoetan. Odol urdineko aristokrazia. Gero, iraultza industrial eta burgesak zirela medio, ahuldu egin zen aristokrazia hura XIX. mendean, baina ez aristokrazia bera eta berez: gaur aristokrazia mota berri bat dugu, bertze zahar hark monopolizatzen zituen pribilegioak eskuratu dituena: odol horiko (edo odol beltzekoa, zein urre mota hartzen dugun metafora gisa) aristokrazia, alegia. Zahar hura bezain botereduna politikan eta pribilegioetan, zahar hura bezain endogamikoa, zahar hura bezain egoista eta itxia.

1789ko Frantziako Iraultza garaiko burgesiak bultzatu zuen, ideia pragmatiko eta guztiz logiko bat buruan: aristokrazia libre zegoelarik zergetatik, sistema ‘natural’ hura mantentzeko ahalegin ekonomikoak (zergen zama) burgesiak berak hartu behar ote zituen bizkar gainean, eskubide zehatzik gabe trukean sistemaren politika bideratzeko? Gauzak horrela, bere nazio burgesa sortu zuen eta aristokrata feudalak naziotik, ‘demos’tik kanpo utzi zituen. Gero, jakina denez, guztiei ordainarazi zizkien zergak, baina ‘res publica’ kudeatzeko eskubideak onartu, bakarrik diru-zerga kopuru batetik gora ordaintzen zutenei onartu zizkien: diru-aristokrazia, timokrazia, plutokrazia, ezarri zuen.

Amore eman behar izan zuen gero, langile mugimendua indartu ahala, eta, zehaztasun gehiegitan zertan sartu gabe, XX. mendeko bigarren erdialdian koka dezakegu ‘Demo’ graziako ‘Krazia’ren loraldia.

Gero, neoliberalismoak gidatu zituen 1970ko hamarkadako krisi haren irtenbideak, kostata hasieran, baina 1989ko SESBk sostengaturiko sistemaren hondamendiaren ondoren, ia mundu osoaren jaun eta jabe ezarri zen, guztiz garaile, guztiz ‘natural’ izanen balitz bezala, ditxosozko neoliberalismoa, Ancien Erregimen-eko aristokraziak uste zuen bezain ‘natural’tzat joz bere burua. Eta lehengo lepotik jarri zaigu atzera ‘Krazia’ berria, ‘Timo’ graziara, are ‘Aristo’ graziara ere, ostera itzuliz: Ertaroko jaun feudalen oinordeko zen Ancien Erregimen-eko Aristokraziak zergarik ordaintzen ez zuen bezala, gaurko handiki ekonomikoei ere zergak ordaintzeko zama kentzen ari zaie. Eta erakunde ‘demokratikoei’, herritar arruntek hauta ditzaketen kargudun ‘demokratikoei’ gero eta eskubide gehiago kendu ere, gero eta ahalmen gutxiago eman.

XVIII. mendeko odol urdineko aristokrazia endogamikoaren botere eta pribilegioak eskuratu ditu gaurko odol horiko aristokrazia endogamikoak: zergak ez pagatzeko pribilegioa, ‘res publica’ gidatzeko boterea. Historian, garai desberdinetan egoerak, errepikatu, errepika daitezke. Horren aurreko gertakariak dira errepikatzen ez direnak. Herritar arruntok izan beharko genuke gaurko aristokrazia naziotik, ‘demos’tik kanpo uzteko gai. Grezian saiatu dena 2015ean. Villonen antzinako elurrak bezala, non dago, baina, gaurko Grezia?

 

(Diario de Noticias de Navarra egunkarian, atzo 22, argitaraturik).