Teologia liberala.

Sortzez garbia bera eta birjina puru izaten jarraitu zuela semeaz erditu ostean, horrekin sinestea bezala da liberalismo hutsaren dogmarekin sinestea. Alegia, efizienteagoa dela kudeaketa pribatua publikoa baino.

Baina dogmak begi-bistako egiak bezalakoak dira, ez dute froga beharrik, sinetsi beharrekoak dira eta kito. Galderak ordea onartzen dituzte dogmek, eta beharrik!, doktoreak baitituzte elizek eta liberalismo sagaratuak erantzuten dakitenak. Ez naiz sartuko, bada, dogmen faltsabilitate frogan, galdeketan baizik doktore horien erantzun dotoreen xerka.

Zientzien epistemologian bikain murgildu zen Karl Popper eta faltsabilitate printzipioa aldarrikatu zuen ezagutzaren metodo gisa, zientzia guztietan aplikagarri. Susmoa dut, ordea, ez zuela aplikatu bere teoria ekonomikoan. Filosofo handia, eztabaidagarriago dugu ekonomialari bezala, hain zuzen faltsabilitatea aplikatu ez izanagatik liberalismo ekonomikoan. Aplikatu egin dutenak, ongi aplikatu ere, Friedman eta gaur egun gaizki deituriko neoliberalak ditugu, dagoeneko ongi baino hobe frogatu dutelarik liberalismo hutsaren faltsukeria, baina beren horretan jarraitu ere euren dogmari eutsirik.

Banoa ene galderara. Interes publikoko auzietan, hots, gizarte hala hola egonkor bat eratzeko ongi kudeatu beharreko auzietan, demagun finantza sistema, osasungintza, irakaskuntza, ekologia, sexuen arteko berdintasuna, zabor kudeaketa, klima aldaketa, lan merkatua, errenta banaketa, etxebizitza, bazterturiko geruza sozialak, pentsio sistema, jendearen mugikortasun sozial edota geografikoa, ura, energia iturriak… zeuk nahi adina zerbitzu funtsezkotan, zeren arabera mugituko ote dira kudeatzaile pribatuak berez? Euren errentagarritasun pribatuaren arabera, liberalek beraiek zintzoki aitortzen dutenez. Eta, ene galdera inozo jakingura, horiek guztiak interes orokorreko kontuak direnez, ez ote dira politikariak adi egon behar dutenak interes pribatuek zein neurritan asebetetzen dituzten interes orokorrak? Ez ote dira politikariak kudeatzaile pribatuen jarduna aztertu behar dutenak? Ez ote da, hortaz, bi aldiz inbertitu behar dirua kontu horiek kudeatzerakoan: inbertsio pribatu eta publikoarena? Utz ditzagun aparte iruzurgintza espekulazioa eta ustelkeria, hain errotuak izan arren arlo pribatu eta publikoetan, horiek gabe ere, ez ote da bi aldiz inbertitu behar dirua? Eta enpresen interes pribatuek gaina hartzen badiete gizartearen interes orokorrei, nori eskatu herritarrok erantzukizunik? Politikariei, jakina. Horrexegatik, ezta?, enpresen irabazi pribatuak eta galera sozializatuak. Benetan gainditzen al du, bada, faltsabilitate froga teoria ekonomiko liberal hutsak?

Hil aurretik aitortu omen zuen Popperrek bere liberalismoa ez zela 70. urteetako krisiaren ostean ezarri zena, baina ez zegoen jada faltsabilitate printzipioa aplikatzeko tenorean. “Neo”-liberalek, aldiz, ongi aplikatu dute euren praxian, ez zientzialari gisa baina teologo gisa: ekinbide pribatu hutsaren birijintasunarekin fededun nahi gaituzte.

& & &

(Atzoko nafar Diario de Noticias-en argitaratu zidaten artikulua).

 

Carta Magma.

Erratarik ez, Carta Magna diotena Carta Magma baita. Bereak egin du eta hasieratik espero izatekoa gertatu da, nahiz eta espero baino beranduago, beranduegi. Magma hartatik atera zaizkigu antikonstituzionalista izan zirenak gaur konstituzionalistarik amorratuen bihurturik, oroit gaitezen zer zioen Aznar gazteak konstituzioari buruz, huraxe ekarri nahi dute orain konstituzioaren bizkarrezur gisa haren ondorengoek, casadotar, abascaldar, rivera-arrimadastarrek…, eta ez da horiengandik hain urrun ibili Sanchez orain gutxi arte. Damu da jada azken hau, badirudi ikasten ari dela baina bereak eta bortz sufritzen edonola ere. Ikastaro trinko azkar bat jaso du azken hauteskundeen ostean errepublikazale eta bera bezalako nazionalistak ez diren bertzeen eskutik, eta amore egin behar izan du gobernuburu titulua lortzeko.

Jite berriko konstituziozale horiek denak ezjakin huts ditugu res publica-z, latina dakitelakoan res hitzari gaztelaniaz duen erran-nahia eman diote eta horrela dabiltza res publica txakurren zaunkaka gobernatu nahian. Ez ditut arbuiatzen ezjakin direlako, askotan agertu naiz herritar guztien, baita ezjakinenen ere, eskubideen alde hautagai agertzeko eta ez naiz orain asaldatuko ideia horren aurka. Aipatuen aurka nauzue baiki eta eiki, baina ezjakin direlako ez, egin nahi digutenarengatik baizik, ezjakin ala listo.

Konstituzioaren kontra zeuden, hark halako eskubide sozialei ateak irekitzen zizkielako, tronua eta Trento beraiek nahi zuten bezain estu uztartzen ez zituen arren, alderdi errepublikanoen legezkotasuna nekez baina onartu onartzen zuelako, euren Espainiaren batasuna ez zuelako bermatzen uztai eta geziekin… Lortu zuten denboraren poderioz eta felipismoari esker konstituzioaren erreforma funtsezko bat, politika sozialen kontrako 135. artikuluaren emendakina alegia, lortu zuten inpunitate osoz frankisten eskuetan jartzea erakunde gorenak, lortu zuten autonomia sistemaren “denendako kafeari” kafeina kentzea, zer ez zuten lortu?, lortu zuten labur zurrean erranik nahi zuten sistema, boto eskubidean oinarriturik…, eta konstituzionalistarik beroenak bihurtu dira beraz. Hainbertze maite dute euren Espainia hau, non mantis religiosa-ren irudia proposatuko bainieke logotipo gisa, oroit gaitezen araknido hori maitale-irensle omen dela.

Zaila du, zaila duenez, gobernu berriak felipismoak bedeinkaturiko bilakaera horretan atzera egitea. Felipismoa urratu nahi ez zuen Sanchezek gordiar korapiloa Alexandrok deslotu zuen moduan egin beharko du bere Espainia maitea salbatuko badu: neu, bere larruan, autodeterminazio eskubidearen zale sutsu izanen nintzateke. Eskuan duen Carta Magma-k ez du berridazterik ez petatxatzerik ez kaosetik ateratzerik, errotik aldatu behar du berandu baino lehen.

Nahi ala ez Rubico ibaia zeharkaturik, Sanchezek mugitu beharko du haien lekuan jartzeko eskuintzarra eta felipismoa, edo egiaztatuko da ideia autoritario zahar hura, Espainia ez dagoela prestaturik demokraziarentzat zioena. Espainiar liberalismoa ez behintzat.

& & &

Atzo nafar Diario de Noticias-en plazaratua.