Lurraldetasuna.

Koronabirusaren lurraldetasuna ez dagokio lurraldetasun administratibo-politikoari. Mikro-zomorrotxoak deus ere ez daki ez geografiaz ez historiaz ez politikaz. Zerbait jakitekotan, eta betiere metaforikoki hitz egiten, demografia multzoez eta berauen barneko giza harremanez daki dakiena. Haren kutsadurak ez du lurralde mugarik, ez behintzat administratiborik. Giza harreman eta ukimen arabera hedatzen da, eta demografia multzoen arabera aurkitzen du bere habitat ekologikoa.

Bertze kontu bat da hari aurre egiteko nola antolatzen garen gizakiok: terapia kontuak zehazterakoan, bai, lurraldetasunaren kudeaketa dugu tresna bat. Alta, ez dirudi lurraldetasun administratiboak egiteko handirik duenik terapiak antolatzerakoan. Kontrolak eta arauak ezartzeko, estatua eskuaira eta kartaboiz banatuko bagenu bezala da probintzietan banatzea. Zergatik, bada, hartu ote du probintzia unitate bezala espainiar gobernuak bere neurrien onurak eta akatsak kontrolatzerakoan? Inertzia burokratikoaz lurraldetasun administratiboa hartu nahi izan badu horretarako, zergatik ez du hartu gaurko lurraldetasuna, erkidego autonomikoena? Aditzera eman duten arrazoia, kontrol unitateen tamainarena, ahulegi dirudi bere hutsean lehen begiradan.

Ados, kontrol unitateen tamaina garrantzizkoa da kudeaketan. Batere ez egokia, ordea, probintzien tamaina mikrobioaren portaera geografikoari mugak jartzerakoan: burokraziaren inertziak eraman du, itxura osoz, eskuaira eta kartaboiaren ordez mentalitate zaharkitu baten arabera kontrol sistema antolatzera.

Ulergarria, zentzu horretan, erkidego autonomikoak unitate gisa hartu ez izana. Baina ulergarria, jada inposaturiko premisa batetik begiratuta bakarrik: agintaritza bakarrekoaren inposaketatik alegia. Badute zerikusirik horretan bertze eragile batzuek ere, hala nola zein era penagarrian antolatu zen trantsizioan Espainia autonomiko hura, “kafea guztientzat” lemapean. Autogobernu sendoa eskatu eta behar zuten lurraldeak batzuk soilik ziren: Euskal Herria, Galizia, Herri Katalanak, Kanariar Uharteak, horiek seguru, eta Andaluzia eta Aragoi agian (hauetako herri eskaera hain zabaldurik ezta hurrik ere ez zegoen). Baina garaiko bunkerrekoak ez zeudenez prest nazionalismo espainiarra ez bertze nazionalismorik onartzeko nazio batasun sakrosantuaren izenean, mozorrotu egin zuten autogobernu nahiei amore emate hura autonomia-Estatuaren antolamenduaz, muzin nabarmenik gabe onartu zutelarik kafeina gabeturiko denentzako kafea, bai bipartidismoa ezarri nahi zutenek, bai lurralde “separatistetako” hainbat alderdik.

Hortik datorkigu espainiar gobernuaren agintaritza bakarreko gaurko probintziakeria zaharkitua. Aitzakia zentzuduna, jakina, erkidego autonomikoen tamaina.

Baina, kontxo!, ez al dago bertze lurraldetasun mota bat indarrean, erkidego autonomikoek eta zonalde mugakide batzuetan euren arteko itunek kudeatuta, tamaina askoz txikiagoko eta hala osasun beharrei nola koronabirusaren habitat demografikoari askoz egokituagoa, osasun barrutiena kasu?

 

⁎ ⁎ ⁎

 

[Esplizituki erran gabe doa, inplizituki bai ordea, artikuluaren intuizioa: autonomia Estatuaren konstituziogile haiek ez zutela sinesten erkidego autonomoen autogobernuarekin. Hortaz gaurko probintziakeria hau.

 

Atzoko nafar D. de Noticias-en plazaraturiko artikulua].

Lorpen baten gazi-gozoa

Bipartidismoaren bizkarrezurra apurtzeko jaio eta jada apurturik zegoen lekuetan baizik ez lortu. Lorpen baten gazi-gozoa: alegia, espainiar nazionalismoak jende gehiagori nazka ematen dioneko lurralde periferikoetan baizik ez lortu izana. Izan ere, espainiar nazionalismoak elikatu duen bipartidismoak (eta viceversa) ahulago bai, baina tente jarraitu du. Gainditzeke du proba hori, oraindik, 2011ko M15en uberan jaio eta 2015eko A20an koskortu egin zen izaki politiko berri hark.

Kontuan hartzekoa da, interesgarri eta eskertzekoa, Gorka Bereziartuak aldizkari honen 2016/05/15eko zenbakian dioena izaki berri politiko horren lorpenaz, EAEri dagokionez (Euskal Herria aipatzen du Bereziartuak, baina azterketa EAEtik bakarrik begiraturik agertu zait niri). Nik bertze hari batetik tiraka azaldu nahi dut, labur-zurrean, fenomeno horri buruzko hausnarrean, Gorkarenaren osagarri: hau da, espainiar nazionalismoaz bertzelako nazionalismoek gainditzeke duten erronkaz.

Frankismoa ofizialki desagertu zenetik hona, fenomeno ezaguna da hauteskunde emaitzetan: nazio “periferikoetako” emaitza desberdinak, zer-nolako hauteskundeak diren; nabarmenago edo apalago, joera bat ikusi izan da hauteskunde deialdi guztietan: estatu obedientziazko indarrek boto gehiago lortu ohi dute hauteskunde orokorretan, eremu autonomikoetako hauteskundeetan baino (horietan ere indar bozkatuenak beti ez izanik). Zerbait adierazten du horrek, Hego Euskal Herrian (bereziki argiago Nafarroan) ere: badagoela masa bat, zeinarentzat autonomia kontuak kontu espainiar bat baitira. Erran nahi baita, masa bat, lasai asko uste duena estatu eremuko gobernagarritasuna estatu eremuko indar politikoei dagokien kontua dela, nahiz eta onartu etxe-eremuko (nazio edo erkidego autonomoetako) indar politikoei dagokiela etxeko kudeaketa. Arrunt bezain bitxia: hauteskunde autonomikoak kontu lokalak izanen bailiran, udal hauteskundeen mailakoak, hor nonbait. Mentalitate horrek elikatu du estatu eremuko bipartidismoa gure eremuetatik ere, lagungarri izan zaio espainiar nazionalismoak elikaturiko bipartidismo “naturalari”. Eta nekez bai nekez lortuko da bipartidismo horri bizkarrezurra apurtzea estatu eremuan mailua PSOEk izan artean, eta bereziki eremu “periferikoetako” indarrak gihartsu agertu ezean, “sorpasoa” eta guzti.

Bipartidismoa kontserbadore (orain artekoa) edo irekiagoa izan, nola ez oparitu indar “periferikoek” txeke zuri bat espainiar eremukoei, hauxe gainditzeke dugun ikasgaia. Nabarmenago utzi digutena 2015eko A20an koskortu egin zen izaki politiko berri horren lorpenek gurean eta haren porrotak Espainian.

& & &

ARGIA astekarian, 2.509 zenbakia, 2016-05-29koan plazaratu eta hil bereko 15ean idatzi/bidalia.