Estakanobismoa

Estakanobismoa.

 

Ez da bakarrik Sánchez mutikotearen harrokeria, bere neurrigabeko konfiantza esku-jokoekin, hor dago PSOEren azkeneko fakea Podemosen negoziazio proposamenaren gainean egina, hasierako proposamen huts zena exijentzia bihurtu eta filtratua. Ez da bakarrik zein den PSOEren programa ezkertiarra, era ia hobeezinean laburtua CEOEren mesfidantzaren zioan Podemosen eskuetan ez uzteko Lan ministerioa. Ez da bakarrik PSOEk bere aise gobernatu nahi duela itunkideak gehienez jota GKE gisa tratatuz, hots, ultraliberalismoaren eredura joz: enpresa handien harrapakeriek sorturiko giza kalteak konpontzeko GKE deiturikoak, enpresa handienenak preseski askotan, elikatuz.

Ez da hori guztiori bakarrik, bada horrezaz gain eta funtsean Sanchezek estakanobismoa duela espainiar estatu eredu (ez nahasi Stakhanov sobietar langile amorratu harekin, Sanchezek ez dakielako ezer lan beharraz bere asmoak aurrera ateratzeko, bere esku-jokoak eta itxurakeria lerdena aski izanen balitu bezala). Estakanobismoa Canovasen estatu eredua da, 1874ean bere ezpatatzar Martínez Camposen eskuz I. Errepublikaren aurka eginiko estatu kolpearen bidez ezarria, hiru ardatzen inguru: 1) bipartidismoa, 2) konstituzio guztiz maneiagarria txandakako gobernuen beharren arabera eta 3) monarkiaren ahalmen politikoa gobernuak aldatzeko, gobernu berriak antolatuz hauteskundeak aldez aurretik monarkak aginduriko alderdiak irabazi zitzan. Luze gabe sartu zen krisian sistema, 1897an hain zuzen, Cánovas estatu gizona Angiolillo anarkistak hil zuenean Arrasaten. Dena dela, luze iraun zuen kanobismoak etengabeko krisiak jasan bazituen ere, larriak guztiak, harik-eta Primo de Rivera Patria-salbatzailea erregeak berak ezarri zuen arte diktadore gisa, bai monarkiak, bai bipartidismoak, bai konstituzioak berak erreka joz. Baina oi, historiaren lezio alferrak!

Ez gaude, jakina, egoera berean: ez dira batere aurreikusgarriak krisi haien aurkako molde haietako protestak, Espainia incivil aurreko gaurko protestak zibikoak dira zorionez, baina gaurko sistemaren krisiak erro berdintsuak ditu: bipartidismoaren haustura herritarra, konstituzio guztiz ezegokia arazoei aurre egiteko, sistema politikoarekiko gero eta desatxikimendu zibil zabalagoa (ez bakarrik Herri Katalanetan, Euskal Herrian eta Galizian, Espainiaren barnean ere bai), erremedio-saio militarren ordez justizia erakundeetan oinarritzeko nahi antidemokratiko gizalegegabea, goi mailako epaitegietan epai alderdikoien izendapenak…, zenbatezinak arazoak. Horren guztiorren aurrean Patria-salbatzaile gisa agertzeko apustua egin du Sanchezek, bipartidismoari eutsiz, estatu ereduaren immobilismoari hortzekin atxiki nahian, unidad de des(a)tino en lo universal primorriberatar hura lehenetsiz.

Batek daki zenbat iraunen duen estakanobismo honek, batek daki Sanchezek betetzerik izanen duen garai haietako Sagastaren funtzioa, baina begi-bistakoa da halako irrealismo magiko mota batek bizi duela gaur Sánchez, bere hautuko Espainiak ez duela etorkizun demokratikorik.

* * *

Nafar Diario de Noticiasen plazaratua atzo, nahiz eta hemen jarri ditudan (eta bidali nituen) zehaztapen tipografikoak gabe.

Demokrazia Amandrearen estela

Haragietan oparo eta gorputz sendoko amandre gisa irudikatu zuten atenastarrek Demokrazia. Bi estelatan jarri zuten irudiaren kopia bana, Mazedoniako Filiporen konkista baino bortz urte lehenago. Konkista gertatu eta bi estelak bota zituzten eta galdu, horietako bat XIX mendean aurkitu zen arte. Zutik agertzen zaigu geure amandrea, bere eskuinean eserita dagoen gizon bati, sendo eta indartsua berau ere, koroa bat buruan jartzen dion unean. Demokrazia Amandreak herriari ematen zion horrela subiranotasuna.

Gaur egun, itxuraz, bere sasoi historikorik sendoena gozatzen ari da demokrazia, hainbertzeraino non enpresa handien interesen aurrean politika makurrarazi nahi dutenek ere demokrazia hitzaz betetzen baitute euren ahoa. Hala ere, zintzo izatera, atenastar alegoria hura bezain oparo eta sendo irudikatuko ote genuke gaur Demokrazia Amandrea? Ez ote legokioke, aitzitik, irudi anorexiko bat? Ez horrela, baina bai agertu dela interneteko sareetan barna Askatasuna Amandrea, New Yorkekoa, bere aurpegia eta begiak eskuez estaltzen, Trumpen garaipenaren aurrean espantuka.

Duela gutxi, AEBetako hauteskunde kanpaina martxan zegoela, Europa zaharreko intelektual ezkertiar erradikal omen den horietako batek topa egin zuen Trumpen garaipenaren alde, hobe izanen zelakoan balizko iraultza baterako. Modan egon da nola edo hala intelektual hori gure artean, halako moldez non ematen baitzuen gutako inork, nor izan nahi izatekotan, jai zuela hari irakurri ezean. Eta hasi nintzen ni neu irakurtzen. Hasi, eta lehen lanarekin nahikoa nuela erabaki ere, nahiago nuela On Inor Ez izaten jarraitu. Eta hemen nauzue On Inor Ez gisa, New Yorkeko Amandrearen espantuekin bat egiten.

Bistan dena, Hillary Clinton ez da irudirik onena atenastar Demokrazia Amandrearen kopia bezala. AEBetako bipartidismoak eta hau mugiezin bihurtzeko hauteskunde sistemak autopista azkarra ireki dute ekonomia gidariak erraz iritsi ahal izateko Demokrazia Amandrearen tenplura eta haren irudi oparo sendoaren ordez irudi anorexiko bat jartzeko, ekonomia gidariek demokrazia eta politika euren interesen aurrean makurrarazteko.

Sistema federala da AEBetakoa, eta ez nau harritzen, are gutxiago eskandalizatu ere, hortaz, boto gehien lortu duena galtzaile atera izanak. Bertze kontuak dira On Inor Ez nauzuen hau eskandalizatzen dutenak: haien bipartidismoaren mugiezintasuna ziurtatzeko duten sistema elektoral zeharkakoa, gutxiengo batek bakarrik parte har dezan boto emaileak uxatzeko sistema, demokraziaren ahulezia lobby ekonomikoen aurrean, erran nahi baita bi alderdien gaineko lobby ekonomikoen eragina ziurtatzen duen sistema, eta abar eta abar.

Clinton eta Trump artean, diferentzia gutxi mundu horretan, ados. Eta ez nauzue atenastar demokrazia historiko haren gurtzaile. Baina Trumpek Demokrazia Amandrearen balio utopiko guztien mespretxua gehitu dio lotsagabeki sistemari. Hitzek eta diskurtsoek ere egiten eta desegiten dute demokrazia, eta Trumpenak pikotxak dira atenastar estela berriro xehatzeko.

 

(Diario de Noticias de Navarra-n plazaraturiko artikulua)