Historia hurbila, epaile distirantak

Goiz interesgarria nirea, joan den ortzegunekoa. Liburu mardul, sendo, metodologikoki ongi landuriko baten aurkezpenean Nafarroako Museoan, alde batetik. Nerea Perez Ibarrola historialari gazte baina trebatuak egina, Iruñerriko industria langile klasearen sorreraz 1956-1976 artean. Klase berri bat gure paraje hauetan, urte gutxitan eta tradizio eta aurretiko erreferente ideologikoekin ia loturarik gabe hasieran, halere borroka antifrankistetan protagonismo berezia lortu zuena, noraino eta, proportzionalki, Estatu eremu osoan garaturiko borroka haietan mugituena izateraino. Nola joan zen eratuz klase kontzientzia langileria hartan, non eta, itxuraz, frankismo soziologikoaren gune irmoenetako bat zen probintzia honetan. Artxibo lanaz gain, kale-lan zabala du liburuak, garai haietan nola edo hala presentzia izan zuten pertsonei eginiko elkarrizketa sakonen bidez. Erran bezala, tradizio eta aurretiko erreferente klasikoekin zerikusi gutxi zuten langileak, kasu gehienetan justizia sozialarekiko sentimen kristau batetik abiaturik, nazioarteko klase ideologia berriekin lotu ziren gero gehien bat. Prozesu interesgarria, benetan, ez bakarrik ikerketa sozio-politiko baterako, baina ikerketa psiko-soziologiko baterako ere, ibilbide historiko baten barnean. Euskaraz egina liburua, zortea izan nuen nik neuk lan honen zirriborroa irakurtzeko. Aitortu behar dut hunkitu ninduela, zirrara handi batek astindu zidan bizkarrezurrean gora hainbat pasarte eta testigantzatan.

Bertzalde, goiz berean Kondestable jauregian, dokumentazio erakusketa bat, frankismoaren aurka Euskal Herriko (Nafarroa gehienbat) borrokak ardatz, Orreaga Fundazioak eraturikoa. Urte batzuk duela egin zuten lehen saio bat, baldintza kaskarragoetan, baldintza duinagoetan oraingoa. Horregatik, agian, iruditu zait bigarren edizio hau biribilago eta osoagoa dela.

Lotuak gaien aldetik bi ekitaldiak. Zehatzagoa, bai denboran bai arloan, akademikoagoa, liburuarena; orokorragoa eta dibulgaziokoa, erakusketarena. Biak ala biak, beharrezko eta elkarren osagarriak.

Artean, Nafarroako epaileak jakinarazi berri du ez duela onartu Iruñeko Udalaren eta herritarron kereila frankismoaren krimenen aurka. Espainiar sistema judizialaren bertze astakeria bat gehiago, epailea arrazoi bitxiak garatzera eraman duena. Harribitxi distirantena, hauxe, enetzat: ustezko delitu haiek (gizateriaren kontra, genozidioa…) existitzen ez zutela Espainian, garaiko legedia frankistak tipifikatzen ez zituelako. Badakigu, beraz, diktadura baten krimenak inola ere ezin daitezkeena deliturik izan, legezkoak direna. Bai distiranta epailearen burmuina, horrelako delituak ez onartzeko Estatuko fiskaltzaren aginduei men egin nahian. Goragoko instantzietan ere ez da onartuko kereila, baina komeriak izanen dituzte dagozkien epaileen garunek, diren distirantenek ere, nazioarteko instantzietan euren ukoa defendatzerakoan. Distirantasunak, berez, epaileen garunek kanpotik jasotako argi-errainu guztiak barneratu ez baina kanporatzen dituelako, ote?

 

& & &

 

Diario de Noticias de Navarran argitaratua.

Frankismo konstituzioduna

Norbaitek erran zuen, ongi erran ere, zertan bereizten diren diktadurak eta demokraziak: diktaduretan, debekaturik dago baimendurik ez dagoen guztia; demokrazietan, ordea, baimendurik dago debekaturik ez dagoen guztia. Funtsezko bereizketa, inondik ere, bertze bereizgarri formal askoren gainean oinarritzen direnak baino askoz funtsezkoagoa. Erran nahi baita, demokrazia konstituziodun batek ere diktatorialki joka dezake, zer nolako konstituzioa den eta nola interpretatu ohi dituen legeak botereak, dela beronen adar betearazlea, dela adar judiziala.

Carmen Alba dugu eredu ederra boterearen adar jotze horretan, Nafarroako Sinboloaren legearen harira. Ez ote du mehatxu egin, gure orain arteko lege hori indargabeturik ere, ikurrina erabiltzen duten nafar erakunde publikoen aurkako salaketak aurkezten jarraituko duela? Zertan oinarritua? Bertzerik ezean, Estatuko Sinboloen lege zentralean, jakina, non ezer ez den erraten erkidego autonomo bateko erakundeetan bertze erkidego bateko sinboloen erabileraz, hots, non horrelakorik ez dagoen ez debekaturik ez baimendurik: Gobernu zentralaren Nafarroako Delegatu Carmen Albarentzat, ordea, debekaturik dago, espresuki baimendurik ez dagoenez gero.

Badago, badago bertze arlotako bereizketa funtsezkorik, demokrazia eta diktadura artean: justizia sistemaren dependentziak edo independentziak markatzen duena alegia, eta honen araberako epaile eta auzitegien jokamoldeak. “Justizia, berdin guztien-tzat?”, galde egiten zuen hiru egun duela txio batean Altsasuko lagun batek, herriko hiru gazte espetxealdiaren harira. Galdera propio erretoriko, sareko bertze testu baten aurrean egina. Honako hau egiaztatzen zuen testuak: “Denbora gehiago daramate jada espetxean Altsasukoek Barrionuevok eta Verak jasanikoa baino, bi hauek Segundo Mareyren bahiketarengatik epai irmo batek zigortu zituen arren”. Horixe legeen aurreko guztion berdintasuna demokrazia ala diktadura batean: berdintasuna, jakina, bietan, baina diktaduretan era bitxian ulerturik betiere. Diktaduretan, berdintzaile dugu Justizia, ofizioz eta benefizioz: alde batekoen aurka ofizioz, ber-tzekoentzat benefizioz. Hain justu, Altsasuko gazteen eta Vera/Barrionuevoren arteko lege-berdintasunaren isla garbia. Eguneroko ogia. Auzitegi Nazionala, TOP frankista haren gaurko ordezko, diktadura garaietako guztiontzako lege-berdintasunaren irizpideari jarraikiz.

Itxuragabekeriak nonahi gure frankismo-oste honetan, non botere betearazleak eta judizialak ez eta itxurak ere ez dituzten zaintzen sistema demokratiko konstituzionala beztitzerakoan. Ezin sinetsi diktadura eta demokrazia, bereizi, bereizten dituztenik, ez konstituzio baten ezarpenak, ez guztiontzako lege-berdintasunak. Espainia honek on egiten du XIX mendeko Marx eta Engelsen definizio zahar hura, jada zaharkiturik ere uste genuena, demokrazia burgesarena: demokrazia burgesa burgesiaren diktaduratzat jotzen zuen definizioa, alegia. Gurea behintzat, jada, ez eta post-frankismo ere ez da, frankismo konstituzioduna dugu.

⁂ ⁂ ⁂

(Bi egun duela Diario de Noticias de Navarra-n argitaraturiko artikulua).

San Jurjo eta (im)Mola zio.

Hanpuruskeria poetiko epikoan saiatuz ibiliko zen norbaitek sortuko ote zuen “Covadonga Berria”rena, espainiar II. Errepublikaren garaietan, eskuineko tradizionalistaren batek. Historikoki, badakigu horrelako poesia epiko eta mistikorako bere burua dohaindutzat zuen Maximo Ortabe untzuetarrak, ordurako La Tradición Navarra egunkariko zuzendari ohia berau, erabili zuela poema batean 1934ean.

 

Hego Euskal Herriari egokitu zion izendapena eskuin tradizionalista hark, seguruenik euskal Estatutuaren barnean legedia errepublikano laikoaren despit Vatikanoarekiko harreman diplomatiko propioetarako eskumena planteatu zen garaietako giroan, 1932tik aitzina. Gero, Francok, Molak eta Sanjurjok gerra piztuta, Nafarroari egokitu zioten bereziki. Bidenabar eta bitxikeria gisa aipatzeagatik, Asturiaseko fronte errepublikanoan komunistek ere erabili zuten artikulu batean gutxienez Covadonga Berriarena, Asturiasetik Espainia errepublikanoaren birkonkistaren beharra gogoan, fronteko bihotz asturiarrak berotu nahian.

 

Don Pelaioren, Covadongako Ama Birjinaren eta Birkonkistaren mito nazional-katoliko gisa iraun du hainbat burutan gaur arte, eta Nafarroa Garaian bereziki, horrelako erramoldeak. Eta horretan tematu nahian jarraitzen du, antza denez, Perez Gonzalez Iruñeko apezpikuak. Ez zuen eskola militarra alferrik galdu 2003-2007 tartean Apezpiku Militarra izan zenean eta bere hurrengo apezpikutza, 2007tik hona, nazional-katolikoen ustezko Covadonga Berri honetan eman zioten.

 

UPNren garaiak ziren, uste zutenean den-denak jarraituko zuela paraje hauetan “sekularki”, in sæcula sæculorum, klerikalismoaren eskuetan. Horren barnean, jakina, Francoren gurutzadaren aldeko memoria ukitu ezina. Aldatu dira gauzak, ordea, eta apezpiku militar ohiak noizbait hartu beharko zuenik uste ez zuen papera hartzera beharturik ikusi du bere burua, bere ustezko Covadonga Berri honetako apezpiku gisa orain: alegia, Gurutzada Saindu hartako San Jurjo eta Mola martiri(tzaile)en erlikiak euren orain arteko aldare-hilobian mantentzeko misio sagaratua. Lege-trikimailuak, frankismo garaietan apezpikutzari eman omen zioten auskalo zein eskubide astindu du oraingoz XXI mendeko Birkonkista kausaren gurutzatu berriak. Frankismoaren legedia betetzeko eskatzen ari da.

 

Egia erran, hitzik gabe ni neu Perez Gonzalezen jarrera gaitzesteko hainbatek erran dutenei gehitzeko, zain nago apezpikua lege-trikimailu frankistetatik bere eskumen kanonikoetara noiz pasatuko: erran nahi baita, Asiron, udal alkatetzari sostengua ematen diotenak, nafar gobernu osoa, eta udal erabakiaren aldeko kristo oro eskumikatzera.

 

(ARGIA aldizkarian (2.526 zenbakia, 2016/10/23) argitaratua).