Egoitz Etxebeste: «Oso pertsonaia puskatzaileak izan ziren askotan»

(Berrian argitaratua, 2013/12/19an)

Elhuyar Fundazioak Lunatikoak liburua argitaratu du. Egoitz Etxebestek (Oiartzun, 1978) aldizkarirako idatzitako 40 artikulu ilustraturen bilduma da. Historiako zenbait zientzialariren pasarteak kontatu ditu, testu liburuetan agertzen ez diren horietakoak.

Elhuyar Aldizkariko Istorioak ataleko testuak biltzen ditu liburu honek. Nola hasi zineten artikulu horiekin?

Lankide batek gai bat ekarri zuen, aldizkarirako idazten ditugun artikuluetarako. Ikusi zuen XVIII. mendean izan zela Lunatikoen Kluba deitu zioten elkarte bat, eta garai hartako punta-puntako hainbat zientzialari zebiltzan hor. Berez aldizkariko artikulu normal bat bezala jaio zen, baina istorioak ematen zuen aukera nolabait modu literarioagoan idazteko. Manu Ortegari eskatu genion ilustrazioa egiteko, eta asko gustatu zitzaigun nola geratu zen. Gainera, aldizkaria berritzeko garaian genbiltzan, eta pentsatu genuen atal oso polita izan zitekeela, ilustrazioekin jokatu eta zientziaren istorio ez horren ezagunak kontatzeko.

Egoitz Etxebeste

Egoitz Etxebeste / Danel Solabarrieta – Elhuyar Fundazioa

Continue reading

Errotik zuzendu beharrekoa

Autoaren ordez garraio publikoa edo bizikleta hartuta, klima aldaketarekin arduratsu jokatzeko erabaki bat hartzen ari da norbanakoa; begi bistako neurri bat, nolabait. Baina haragi mota bat edo beste aukeratzeak, astean xerra bat gehiago edo gutxiago erosteak, organikoen zabor poltsa egun pare bat lehenago edo geroago betetzeak… horrek ere eragin handia du atmosferara doazen gasen isurian.

Klima aldaketa ikertzen duen BC3 zentroan egiten du lan Agustin del Pradok; nekazaritzan eta abeltzaintzan isurtzen diren eta berotegi efektua eragiten duten gasak murrizteko neurriak ikertzen ditu, besteak beste. Zentro horrek berak gaur egingo du Klimagune jardunaldia, eta hitzaldi bat emango du Del Pradok: Elikagai, pentsu eta nekazaritza sistema jasangarrietaranzko trantsizioa. Horren ondorioak ulertzen al ditugu?. «Eskala lokalean jasangarria dirudien hori ziurrenik ez da hala izango eskala globalean. Jasangarritasunak datu absolutuak izan beharko lituzke kontuan, ez herri bakar batenak. Erabateko gizarte eraldaketa behar da horretarako».

Klimagune

Abereentzako pentsua urrutitik inportatzen dute gaur egun, eta ingurumen arazo handia dakar horrek / Agustin del Prado

Continue reading

Erabilera anitzeko substantzia

(Berrian argitaratua, 2013/12/05ean)

Alan Scott oftalmologoak urteak zeramatzan toxina botulinikoaren balizko erabilera terapeutikoak aztertzen. Aurreko ikerketa batzuek eta Scotten beraren esperimentuek iradokitzen zuten baliagarria izan zitekeela estrabismoa tratatzeko. Substantzia horrek, neurrian baliatuta, muskuluen gehiegizko aktibitatea murrizteko ahalmena zuela zirudien, eta horretan datza estrabismoa: begi globoa mugiarazten duten muskuluen hiperaktibitatea da. Toxina hark gizakiengan izan zuen lehen aplikazio kliniko ofiziala izan zen, 1980an.

Tratamenduak albo ondorio bitxi bat zuen. Injekzioa sartzen zen tokian, azala lautu egiten zela zirudien, zimurrak desagertzen zirela. Gerora botox izen komertzialarekin ezaguna egin den toxina horrexegatik da ospetsua, bere efektu estetikoengatik, nahiz eta ez den, inondik inora, bere erabilera nagusia. Hogei urte bete dira aurten toxina botulinikoa Euskal Herrian merkaturatu zutenetik, baina ez kirurgia estetikoan baliatzeko; aplikazio horretarako baimena duela hamar urte eskas eman zioten, orain aspaldiko kontua badirudi ere. Neurologian, dermatologian eta, noski, estrabismoa tratatzeko, lehenago eta sarriago erabili izan dute.

Botoxa

B motako toxina botulinikoa / Guy with the camera – CC BY-SA 2.0

Continue reading

Javier Gomez-Elvira: «Hasieran Marte eta Lurra oso antzekoak izan ziren»

(Berrian argitaratua, 2013/11/28an)

Ba al dago edo egon al da bizitzarik Marten? Galdera hori eta beste batzuk erantzuten ahalegindu dira egunotan Bilbon, EHUko Espazio Gelak antolatutako jardunaldi batzuetan. Hizlarien artean izan da Javier Gomez-Elvira (Madril, 1957) Espainiako Astrobiologia Zentroko zuzendaria. Bertan eraikitakoa da REMS meteorologia estazioa; NASAk Martera bidalitako Curiosity ibilgailu robotikoak atxikia duen tresnetako bat da.

Aeronautika ingeniari batek bide askotatik jo dezake, eta astrobiologia ez da ohikoena. Zergatik aukeratu zenuen?

Ia nire ibilbide guztiak izan du zerikusia espazioarekin. INTAn (Teknika Aeroespazialaren Espainiako Institutua) lanean hasi nintzenean, materialen sailean nengoen, eta sateliteentzako antenen diseinuan, Nazioarteko Espazio Estazioko tresna batzuetan jardun nuen. Astrobiologia Zentroan, instrumentazioaz arduratzen den sailean hasi nintzen. Adibidez, zentroaren hastapenetan, urpeko txiki bat egin genuen Tinto ibaia (Huelva, Espainia) esploratzeko, Marteko zulaketa baten simulazioa NASArekin elkarlanean… Orduan, gutxi gorabehera nire jarduera guztia espaziorekin lotuta egon da. Lehenengo, sateliteekin, eta gero, robotika eta instrumentazioarekin.

Javier Gomez-Elvira

Javier Gomez-Elvira / Luis Jauregialtzo – Argazki Press

Continue reading

Argi printza bat umeentzat

(Berrian argitaratua, 2013/11/21ean)

Garuneko tumoreaz «maitemindu» egin zela dio Marta Alonsok (Lodosa, Nafarroa, 1974). Hala esanda ez du oso gauza atsegina ematen, baina bere lanarekiko duen grinaren erakusgarri da. Biologo horrek leuzemia hartu zuen ikergai bere tesian, baina doktoretza ondokoa egitera Houstonera (Texas, AEB) joan, eta orduan ekin zion garuneko minbizia aztertzeari. Laborategi bat zuzentzen du orain Nafarroako Medikuntza Aplikatuko Ikerketa Zentroan, eta For Women in Science (Zientzian diharduten emakumeentzat) beka eman berri diote, haurren tumoreen aurka garatzen ari den terapia bat finantzatzen laguntzeko.

«Birus batekin ari gara lanean. Eraldatu egin dugu tumore zelulak bakarrik hil ditzan, eta ez zelula normalak. Birusa bere horretan balia dezakegu, edo zenbait sendagai edo estrategiarekin konbinatuta (immunoterapia, adibidez), gaitza ea senda dezakegun ikusteko», laburbildu du.

Marta Alonso

For Women in Science izeneko beka eman berri diote Marta Alonsori, haurren garuneko tumoreak ikertzeko / Manuel Castells – Nafarroako Unibertsitatea

Continue reading