<![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 09 Dec 2022 03:47:27 +0100 hourly 1 <![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA['Canis familiaris']]> https://www.berria.eus/paperekoa/2000/039/001/2022-11-27/canis_familiaris.htm Sun, 27 Nov 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2000/039/001/2022-11-27/canis_familiaris.htm 'Don Juan'

Konpainia: Aterballetto. Koreografia: Johan Inger. Musika: Marc Alvarez, Manuel Busto. Dramaturgia: Gregor Acuña-Pohi. Eszenografia: Curt Allen Wilmer. Lekua: Gasteizko Principal antzokia. Eguna: azaroak 25.

Zorionez, Don Juan -matxismoaren paradigma nagusia- beste ikuspegi batetik eramaten da taulara gaur egun. Izan ere, XVI. mendeko Espainian sortutako mitoak hainbat eraldaketa izan ditu denbora garrenean, eta, jatorrizkoa oinarri hartuta, poesiara, antzerkira eta operara izan da eramana.

Gaia jorratu dutenen artean Moliere, Pushkin eta Lord Byron ditugu besteak beste, eta bitxia da jakitea macho (matxo) hitza bere horretan erabiltzen dela frantsesez eta ingelesez, konkistatzaile haien izaerarik behinena gogoan. Bide batez, gogoratu Laurie Andersonen ¿Señoras y señores, ¿quien es mas macho? zioen kanta gogoangarri hura, edo The Macho Man, Hegoafrikako Sikulu, the Warrior musikalean duela hogeita hamar urte Bilboko Arriagan entzun eta oraindik ere gure baitan irauten duena.

Demagun orduan Johan Inger koreografoak Italiako Aterballettorako sortu duen lanak ikuspegi kritikoago bat eman diola garai bateko figurari. Ingerrek zera zioen Maria Luisa Buzziri 2020an egindako elkarrizketa batean: «Ezerk ezin du nire desioen kementasuna geldiarazi». Zertaz ari zen Inger, ordea? Bere nahiez ala Don Juanenez? Berdin du, hala ere. Kontua da anbizio handiko sormen-lan baten ondorioa izan dela Gasteizko jaialdian ikusi duguna, anbizioa, batzuetan, urrutiko intxaurrak bezalakoa suertatzen den arren.

Hasteko eta behin, arriskutsuak dira dantzaren artea kontakizun zehatz bati lotzeko asmo guztiak. Bide horretatik, dantza programatikoaren esparru zailean sartzen gara: dena egongo da kontakizun baten zerbitzura eta gure izpiritua ezin izango da lurreko maila idorretik aireratu. Eta bai, bide horretatik joan da Inger, mito ezagunaren inguruan dagoeneko genekiena besterik ez erakutsiz, maila goreneko dantzaren bidez, hori bai, baina iradokizun oro ezerezean ahaztuta, onirikoari dagokiona Zestoako canis familiaris-en hezurtxoa bezain urrun utzita eta efektismo politen eszena luzeetan beldurrik gabe murgilduta.

Egia da ikusgarriak izan direla efektu bisualak, itzal-argien jokoak eta dantza kolektiboen jantzi koloretsuak. Egia da, era berean, maila paregabea erakutsi dutela dantzari guzti-guztiek -energia nagusi gizonen dantzetan, eta arintasun sublimea emakumeenetan-, baina dena etorri da musikaren menpe, eta musikak Hollywoodeko kutsu edulkoratu nekagarria eduki du, ikusleen emozioak bai ala bai bultzatu nahian balebil bezala.

Bestetik, eta planteamendu gaurkotuari begira, Suzanne Lilarren Le Burlador, a feminist perspective on the Don Juan eta guzti hartu dute kontuan, eta Don Juanen doble bat asmatu du koreografoak pertsonaiaren balizko alde onak salbatu nahian, baina horrek nahasmena besterik ez du eragin ikusleongan. Horren adibide da erdialdeko etenaldi behartuan -dantzari nagusiak lesio bat jasan du eta ordezkatua izan da- inguruan genituen ikusle guztiek komentatzen zutela beren ezin ulertua bikoiztasun horren kontura.]]>
<![CDATA[Hiru lan 'off'-ean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/031/001/2022-11-22/hiru_lan_off_ean.htm Tue, 22 Nov 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1918/031/001/2022-11-22/hiru_lan_off_ean.htm 'Off lokal - Bigarren atala'Konpainiak eta obrak: Pez Limbo (Daisy Crazy), Amaia Garrosa (Tránsitos), Kolectivo Monstrenko (Raska nazka). Lekuak: Gasteizko Alde Zaharreko zenbait areto. Eguna: Azaroak 20.

Gasteizko Antzerki Jaialdian Off lokal izeneko atala gorde dute bertako talde eta proposamen laburrentzat, eta euskarazko blokean hiru lan ikusi ditugu arrats berean. Lehen emanaldia Goiuri jauregiko kapera ohian izan da, eta han agertu zaizkigu Ane Gebara eta Josune Velez de Mendizabal erlemandoena egiten errealitate faltsua irudikatzen zuten bitxilore idilikoen aurrean.

Tranpola deitu ziren nik ezagutu nien lehendabiziko obran —Txilin hotsak bikain hura—, gero Les Bobe-Bobe izenarekin jardun zuten, eta orain Pez Limboren zigilupean aritu dira —Espe Lopez zuzendari—, betiere beren umore basati, aurreratu, lotsagabe eta buruargiarekin. Daisy Crazy honetan ezin dugu jakin emanaldian zehar gertatu dena, denetarik eta ia-ia aldi berean gertatu delako: arropa-pilaketa absurdoak, objektu askoren erabilera eta sakabanatzea, tik-tok estiloko tarte dantzatuak, Edu Hernandorekin izandako pasarte filmatu are dibertigarriagoa eta idoloen kontrako hitzak abesten zituen kanta zoragarria.

Esan bezala, ezin dugu jakin zer gertatu ote den —ote zaigun—, baina argi dugu bitan, hirutan, hamaikatan ikusi nahi dugula bikote parekaezin honen lan txoro bezain askatzaile hau, eta guztietan geratuko garela energiaz, umorez eta amorruz beteta, beraiek bezala, bide batez esanda.

Ibilbideko bigarren emanaldia garai bateko Arteen eta Lanbideen Eskolan izan da, Amaia Garrosaren esku, eta bere Tránsitos izeneko proposamenean soka zuri luze batek irudikatu ditu behegainetik bizitzaren bide konplikatuak. Bereak izan dira sormena, diseinu teknikoa eta interpretazioa, eta Iara Solanok —Sleepwalk Collective— eman dio kanpoko begirada. Ez dakigula zergatik, Garrosak frantsesez hitz egin du beti —ez ahoskera txukun-txukunean, dena esan behar bada—, eta off-eko ahotsean euskarazko eta gaztelaniazko testu intelektualak entzun ditugu. Argi joko bariatuak, egurrezko gizaki txiki baten manipulazioa eta ispilu bidez sortutako itzal-efektuak izan dira lanaren osagaiak, baina, oro har, esperimentazio pertsonalaren ideia eta, euskarari begira, pobreziaren sentsazioa utzi digu horrek guztiak.

Zorionez, harribitxi batekin amaitu da gaualdia La Monstrenka aretoan. Jason Guerrak zuzendutako Raska nazka-n Aitor Vinagretek interpretatu ditu ludopatia kasu bateko pertsonaiak, maisuki interpretatu ere, eta harrigarria egin zaigu hain elementu eszeniko gutxirekin hain ondo gauzatu izana argumentuak eskatutako egoera guztiak eta haien pertsonaiak: joko aretoko atezaina, tabernako jabea, enpresari bihozgabea, zorretan itotako ludopata... eta denetan nagusi, haren ama, eszenan inoiz agertu ez den arren.

Esan bezala, harribitxi bat topatu dugu bai lanaren planteamenduan bai antzezle bikain honengan. Espero dugu leku eta jaialdi askotan programatua izatea, baina honezkero ez dugu federik halako mirarietan.]]>
<![CDATA[In eta Ni]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2352/034/001/2022-11-12/in_eta_ni.htm Sat, 12 Nov 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2352/034/001/2022-11-12/in_eta_ni.htm 'Souvenir'Konpainia: Horman Poster. Testua eta dramaturgia: Kolektiboak. Zuzendaritza: Igor de Quadra. Zuzendari laguntzailea: Jon Ander Urresti. Soinu-espazioa: Asier Renteria. Eszenografia: Miriam Isasi, Igor de Quadra. Jantziak: Alberto Sinpatron. Argiak: Arantza Flores. Agerpen birtuala: Igor de Quadra. Kolaborazio berezia: Galder Perez, Ane Zabala. Antzezleak: Xanti Agirrezabala, Maite Aizpurua, Matxalen de Pedro. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Azaroak 10.

Ikusle asko irrikan zeuden Horman Poster kolektiboaren azken sorkuntzaren zain, Antigone edo ezetzaren beharra haren ostean (Ikusleen Saria Azpeitiko Euskal Antzerki topaketetan 2020an eta Donostia Antzerki Saria 2022an). Kolektiboa 2010ean sortu zuten Matxalen de Pedrok eta Igor de Quadrak antzezlan berritzaile eta esperimentalak sortzeko, eta azken urteotan Dantzerti eskolako graduatu batzuk integratu dira taldean.

Oraingo honetan, alboan utzi dute Antigone haren izaera historizista berritzailea, eta nerabe zein gazteengan zentratu den proposamen bat ekarri digute. Komeria estralurtarra jarri diote izenburutzat komedia agian?, eta horretan datza ikusi berri dugunaren muina. Kontua da komedia estralurtar honetan esperimentu baten bidez entseatuko dutela hiru lagunek Lurraren antzeko planeta baten esplorazioa, eremu batean itxita eta une oro monitorizatuak izanda.

Xede horri begira, meteorito handi batek presiditu du eszenako eskuma aldea, eta ezkerrean espazio-modulu baten antzeko egitura bat ikusi dugu. Ustezko esperimentuari sinesgarritasuna emateko, bideo-kamera batek grabatu omen du dena, nahiz eta ustez hartutako irudiek ez diren gero ezertan erabili. Bestetik In eta Out zekartzan argizko karteltxoa erabili dute askotan, eta In buruz behera jarrita, Ni irakurri dugu, planteamenduari nolabaiteko zentzua emanez.

Zuhaitz batek ere hartu du une batzuetan protagonismoa, eta eukalipto izendatu dute, lehen begiradan behintzat horren itxurarik izan gabe, baina izendapen horrek joko polita eduki du emanaldian zehar —beste kontu askok bezala—, batez ere kontuan izanda proposamenarekin batera mediazio programak dituztela aurreikusita, antzezlana zipriztintzen duten gai askotarikoak ikasleekin lantzeko: Antropozenoa edo Kapitalozenoa, gizateriaren ondarearen geroa, unibertsoan dugun rola...

Gai potoloak gero, umorez aurkeztu direnak, era kaotikoan eta interpreteen gazte-energia soilean bermatuta azaldu diren arren. Nik behintzat nahiago nukeen estetika landuagoa agertu izana, eta faltan izan dut antzezleen barne-dentsitatea, baina momentuz proposamenaren freskotasuna eta gazteekin gaiok jorratzeko asmoa txalotuko ditut.]]>
<![CDATA[4.000 emakume]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/031/001/2022-11-08/4000_emakume.htm Tue, 08 Nov 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1881/031/001/2022-11-08/4000_emakume.htm 'Cigarreras'Jatorrizko testuak: Emilia Pardo Bazan. Bertsioa eta zuzendaritza: Candido Pazo. Musika: Manuel Riveiro. Eszenografia: Dani Trillo. Jantziak: Martina Cambeiro. Argiak: Afonso Castro. Antzezleak: Susana Dans, Ledicia Sola, Ana Santos, Isabel Naveira, Tamara Canosa, Covadonga Berdiñas, Mercedes Castro. Lekua: Santurtziko Serantes aretoa. Eguna: Azaroaren 6a.

Kritika hau 4.001 emakume deitu beharko litzateke, baina, azkenean, kopuru borobilean utzi dut, azken finean horiek izan zirelako Coruñako (Galizia) tabako fabrikan XIX. mendearen erdialdean lan egiten zuten emakumeak. Baina, haiengan inspiratuta, beste emakume bat ere izan zen —Emilia Pardo Bazan—, eta hortik buruan ibili dudan gehi bat hori.

Pardo Bazan galiziarrak (1851-1921) gaztelaniaz plazaratu zituen bere obrak, eta La tribuna lehen espainiar eleberri naturalistatzat joa izan da. Aurrera jarraitu baino lehen, komeni da argitzea tribuno hitzak ondo hitz egiten dakienaren ideia daramala subliminalki gaztelaniaz, eta hortik datorrela eleberriaren izenburua, neska zigarrogile sutsu baten omenez. Antza denez, Pardo Bazan naturalismo bila joan zen tabako fabrikara, uste izanda hango zigarrogileen artean istorio interesgarriren bat aurkituko lukeela. Bilaketa hartatik jaio omen zen eleberri hura, eta antzezlan bihurtuta etorri zaigu orain Santurtziko Antzerki Jaialdira, Candido Pazoren moldaketan eta zuzendaritzapean.

Zaila da, berez, halako obra bati antigoaleko kutsua kendu eta oraingo ikusleei gaurkotasunez ematea. Baina kontuan hartu behar dugu idatzi zuen garaian eta bizi zen herri atzeratuan —orduko (eta oraingo) Espainian— idatzi zuela. Antzerkirako bertsio honetan jatorrizko eleberriaren pasarterik funtsezkoenak baino ez dira erabili, baina, ene uste apalean, Candido Pazo gehiegi zentratu da garai haietako giro politiko nahasiaren deskribapenean, emanaldiaren erdia baino gehiago kontu horiei eman baitie. Horren ondorioz, azken hiru ordu laurdenetan hasi da zerbait gertatzen balizko antzerki-argumentu bezala, Amparoren (La tribuna, ezizenez) amodio-desengainuaren eta tabako fabrikako emakumeen matxinadaren harira. Une horietan agertu zaizkigu Pardo Bazanen balio nagusiak: protofeminismoa eta protosozialismoa.

Eszenaratzeari begira, eskastasun estetikoa izan da nagusi, lantegia irudikatzen zuen dekoratua baliatu delako beste edozein leku girotzeko batere aldaketarik gabe, eta langileen zein matxinadaren eszenak pobre geratu dira sei emakumeren presentzia soilarekin, batez ere kontuan izanda Pazok kutsu akademiko hutsa eman diela interpretazioei. Zazpigarren emakume batek (Susana Dans) jokatu du Pardo Bazanen rola —bikain, beste guztiek bezala—, eta haren bidez konpondu da gizonezkoen presentziarik eza, baina emanaldiak oro har nahi eta ezinaren sentsazioa utzi digu, ikusleen txaloaldi beroa gorabehera.]]>
<![CDATA[Denak kaxa berean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/034/001/2022-11-06/denak_kaxa_berean.htm Sun, 06 Nov 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1922/034/001/2022-11-06/denak_kaxa_berean.htm 'Love & Money'

Egilea: Dennis Kelly. Euskarazko bertsioa: Idoia Barrondo. Zuzendaritza: Cecile Marquette. Zuzendari laguntzailea: Olatz Ganboa. Eszenografia: Maria Casanueva. Jantziak: Betitxe Saitua. Argiak: Fernando Alcauzar. Koreografiak: Maitane Zalduegi-Viar. Antzezleak: Ugaitz Alegria, Aitor Etxarte Merino, Eneritz Garcia Alonso, Miriam K. Martxante, Aiora Sedano. Lekua: Bilboko Pabiloi 6 aretoa. Eguna: Azaroak 4.

Atzeko pantailan erloju digital baten irudi proiektatuan atzekoz aurrerako denbora ikusi dugu, baina nik uste dut hobe zitekeela atzerako kontu hori zenbait dataren bidez aurkeztea, horretan datzalako ikusi berri dugun istorioaren gakoa.

Love & Money izenarekin bataiatu zuen Dennis Kelly britainiarrak 2006an estreinatu zen obra, argumentuan dirua eta maitasuna askotan barreiatzen direlako. Kelly zinema, telebista eta antzerki gidoilaria da, eta adituek pasa den mendearen amaieran Erresuma Batuan sortutako in-yer-face (hire aurpegian) delako antzerki-joeran kokatzen dute.

Aurrerakuntza bezala hartua izan den ildo horrek gauzak beren gordintasunean aurkezten dizkio publikoari dramaturgia-ostearen bidetik eta garraztasuna nagusi. Horren kontura, emanaldian geuregandik hurbilago izan ditugun bi dramaturgo etorri zaizkit burura: Madrilen errotutako Rodrigo Garcia argentinarra eta hiri berean ezarritako Sergi Belbel katalana. Orain, ordea, nor gogoratzen ote da haiekin garai batean enfant terrible-en rola hain gogotsu jokatu ostean? Ni ez, behintzat: denbora hartan ere higuingarritzat jotzen nituen Garciaren dohainikako krudelkeriak, eta ezin zozoagoa iruditzen zitzaidan Belbelek burges txikien txikikeriei atera nahi zien zuku ustez sublimea.

Eta orain beste profeta bat etorri zaigu posmodernitate haren izenean, nondik eta erregina hila makina bat egunez omendu duten herrialdetik. Baina, tira!, oraingo honetan interesgarriagoa egin zait testua, beharbada Kellyk gai sozial eta politikoek pertsona arruntengan duten eragina aztertu duelako, eta beharbada atzekoz aurrera aurkeztu digulako Jess eta Daviden istorioa, nahiz eta horren ondorioz ia ulertezina iruditu zaigun kontakizuna.

Kontrako platerean, bikainak izan dira eszena asko -Aiora Sedanok eta Ugaitz Alegriak Oxford Streeten izandako pasadizoarena, lan-elkarrizketarena Eneritz Garcia Alonso eta Ugaitz Alegriarekin, hilerriarena Miriam K. Martxante eta Aitor Etxarte Merinorekin...-, eta nik uste dut bost antzezleen maila bikainean bermatuta eraiki dela emanaldia, pasarte batzuetan izaera diskurtsibo hutsa hartu duen arren. Bestetik, argi lerroez egindako kubo handi batean gertatu da guztia, barruko elementuak ere kuboak zirela, eta antzezleak izan dira hoztasun estetiko horri beren trebeziarekin aurre egin behar izan diotenak.

Azkenik, abisu bat balizko nabigatzaile despistatuentzat: Daviden pertsonaia ez da sistema neoliberalaren biktima soila, hedabide guztietan aurkeztu den legez, emaztearen kontrolatzaile matxista baizik, gaiari buruzko esku-liburu guztietan azaltzen den bezala, eta muturreko tratu txarren emaile klasikoa ere bai, lehen eszenan argitu den bezala. Gauzak beren izenekin izenda ditzagun.]]>
<![CDATA[Txorien intimitatea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2317/032/002/2022-11-01/txorien_intimitatea.htm Tue, 01 Nov 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2317/032/002/2022-11-01/txorien_intimitatea.htm 'Batetik bestera'Konpainia: Benetan Be. Testua eta zuzendaritza artistikoa: Patricia Urrutia. Zuzendaritza: Elena Olivieri. Musika: Asier Ituarte. Eszenografia eta jantziak: Amaia Garate Olano. Txotxongiloak: Maia Skovush. Argiak: Edu Berja. Jantziak: Nati Ortiz de Zarate. Antzezleak: Juanjo Otero, Patricia Urrutia, Jon Zumelaga. Lekua: Durangoko San Agustin kulturgunea. Eguna: Urriak 30. 27.

Batetik bestera doaz hegaztiak, eta ideia horrekin bataiatu du Benetan Be konpainiak bere azken sorkuntza, oraingo honetan umeentzat bereziki egina dena, helduok harekin asko gozatu dugun arren.

Txoriei eta hegaztiei begira egotea gustatzen zaigu gizakioi, eta batzuk hezeguneetara joan ohi dira prismatikoak hartuta, haiek direlako hegaztien migrazioetarako atseden gune garrantzitsuak. Horrela agertu zaizkigu antzezlan honetako hiru giza protagonistak, prismatiko pare banarekin haietariko bakoitza eta kanabera batzuen artean ezkutaturik.

Benetako protagonistak, ordea, hegaztiak izan dira, eta haietan ubarroia eta arrano arrantzalea izan dira nagusiak, halako batean hegan ez dakien mozolo-txita bat agertu den arte. Ikusleen gozamenerako, beste hegazti batzuk ere agertu dira —kaioak, mokozabala…— eta bereziki kaioen txotxongiloekin izandako eszenak benetan dibertigarriak suertatu dira euren ahotsak giza hizkerara egokitzeko eragatik eta esaten zutenari zerion satira finagatik.

Eszenaratzeari dagokionez, kanaberadi txikia albo batean, arroka batzuk erdigunean eta kaioen agertokia ezkerrean, horiek izan dira elementu bakarrak baina nahikoak eta ondo definituak. Haiekin batera, argien diseinu landuak asko egin du koadroak girotzeko eta eszena batzuk dramatismoz, misterioz eta, kasuan kasu, umorez janzteko. Jantzien diseinua eta soinu-girotzea ere bide beretik joan dira, eta kanta batzuekin alaitu da noizean behin kontakizun beti baikorra.

Hala ere, orain arte esandako guztia umeentzako edozein obratan aurkitu dezakegu, baina oraingo honetan badago zerbait, desberdin egiten duena. Zer ote da, ordea? Agian, umeen munduan konplexurik gabe eta moralismorik gabe sartu izana, freskotasun osoz, ez ustezko freskotasun artifizial baten bidez. Agian, hain agerikoa izatea hegazti haien atzean benetako pertsona helduak zeudela, euren artean jolasten eta ederto pasatzen umezaroan bezala jolas inuzente haiekin, non gura genituen jakiak eta gauzak ez ziren errealitatean existitu behar, geure irudimenean baizik.

Eta seguruenik, bere pisu positiboa ere eduki du argumentu zehatzik ez izateak, eta gauza batetik bestera nahieran ibiltzea, ume-jolasetan bezala, orain hau gustatzen zaigulako eta orain beste gauza bat, kontakizun arautu baten kateei lotuta egon barik. Eta seguruenik ere, funtsezkoa izan da hegaztien izaeran —euren nahi eta balizko kezketan— hain ondo eta lotsagabe sartu izana. Ez da erraza, gero, kontu horietan asmatzea eta tonu horri emanaldian zehar eustea, baina lortu egin dute eta aretoa betetzen zuten umeek eta gurasoek bihotzez eskertu dute proposamena.]]>
<![CDATA[Ekaitz izoztua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2279/032/001/2022-11-01/ekaitz_izoztua.htm Tue, 01 Nov 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2279/032/001/2022-11-01/ekaitz_izoztua.htm 'Tempest Project'Egilea: William Shakespeare. Moldaketa eta zuzendaritza: Peter Brook eta Marie-Helene Estienne. Kantak: Harue Momoyama. Argiak: Philippe Vialatte. Lekua: Gasteizko Principal antzokia. Eguna: Urriak 27.

Gasteizko antzerki jaialdian izan dugu Peter Brook handiaren Tempest Project ikusteko aukera, baina haren sorrera 2020ko otsailean bilatu behar dugu, orduan eman baitzen Shakespeareren Ekaitza-ren inguruko tailer bat Brooken antzoki mitikoan. Brook aurten zendu da 97 urterekin, eta horregatik jo dezakegu lan hau bere azken obratzat, baina haren bizitzeko eta ekiteko gogoa ikusita, nik esango nuke beste sorkuntza asko plazaratzeko asmotan zebilela oraindik.

Aurrera jarraitu baino lehen, azpimarratzekoa da lan osoaren sortzaile kidea Marie-Helene Estienne dela. Estiennek 40 urtez jardun du Brooken alboan, sortzaile, idazle eta zuzendari kide, eta adibide horren inguruan Franca Rame/Dario Fo bikote artistikoa datorkit burura. Denborak argituko du nor zen nor dualtasun horietan. Hortaz, interes handiko pieza baten aurrean aurkitu gara, baina horrek ez du esan nahi, berez, gure interesa piztu duenik.

Brooken irizpide artistikoei jarraituz, espazio ia hutsean ikusi ditugu antzezleak, agertokiko albo banatan egurrezko bankuak zeudela. Makil luze bat, zumezko haga batzuk eta erdian jarritako arroka moduko bat izan dira elementu eszeniko bakarrak, eta soiltasun horretan gertatu dira argumentuaren eszenak, frantses jasoan eta atzealdeko pantailan gaztelaniazko itzulpena proiektatzen zela.

Bestetik, esperimentu honetarako asko sinplifikatu da jatorrizko argumentua, funtsezkoa ez zen eszena eta pertsonaia oro ezabatuz, eta emanaldiaren iraupena ordubete eta erdian utzita, ez ordubete eta laurdenean, iragarrita zegoen bezala. Zer daukate antzezlariek denboraren konputuarekin? Erlojuaren egunean ez ote ziren eskolara joan? Zergatik irauten dute antzezlan aspergarriek —beruna bezain astunek bereziki— iragarritakoa baino ordu laurden bat edo, are, ordu erdi bat gehiago?

Baina buelta gaitezen eszenaratzearen kontuetara. Purutasunaren izenean, beltza izan da kolore bakarra jantzietan —zuri edo krema koloreko ukitu batzuekin—, tonu berekoak izan dira argi monotonoak, eta urruneko kanta apal batzuek sortu dute endredo-komedia honetako soinu-giroa. Biba alaitasuna! Hala ere, hori guztia onargarria litzateke kontzeptualtasun ustez sublimearen bilaketan, baina kontua da pertsonaiengan jarrera erabat hotza, emoziorik gabea eta estatikoa nagusitu dela, halako moldez non begiak itxita ere ikusleok ez genuen ezer galtzen taula gaineko ez-ekintza eszenikoaz. Gero esango digute antzerkiak ikusleak galtzen dituela. Ez da harritzekoa gero, ikusleen lepora egindako esperimentuen bidetik]]>
<![CDATA[Erlojuak eta denbora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2017/024/002/2022-10-26/erlojuak_eta_denbora.htm Wed, 26 Oct 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2017/024/002/2022-10-26/erlojuak_eta_denbora.htm 'Otempodiz'Konpainia: Ertza. Jatorrizko ideia, zuzendaritza eta koreografia: Asier Zabaleta. Hasierako kantaren konposizioa: Asier Zabaleta. Abeslariak: Fenias Nhumaio, Deissane Machava, Asier Zabaleta. Bideo dokumentala: Marian Gerrikabeitia. Dantzariak: Fenias Nhumaio, Deissane Machava. Lekua: Bilboko Campos Eliseos antzokiko Kupula aretoa. Eguna: Urriak 21.

Aukera polita eman digu BAD jaialdiak Mozambiken sortutako dantza garaikidea ezagutzeko, ekitaldi berean izandako egitarau bikoitzari esker.

Asier Zabaletak gidatzen duen Ertza proiektua aspalditik dabil herrialde lusofonoekin kontaktuan, eta horri lotuta gogoratzen dudan azken emaitza Markinan ikusitako Meeting Point izan zen. Pieza hark Espainiako Max sarietako bat irabazi zuen, eta horren harira deitu zioten Zabaletari Mozambiken dantza tailer bat eman zezan. Haren emaitza da orain ikusi dugun Otempodiz (Denborak dio) hau.

Taula gaineko bi dantzariak gris-marroi koloreko prakak eta alkandora jantzita agertu dira, oinutsik biak ala biak, eta, geroago, alkandora zabaldu eta gona moduan utzi dute, gerritik behera eskegita. Lehen pauso lasaiekin batera, a capella abestu dute beren jatorrizko hizkuntzan —txangana— afrikar kutsuko kanta lasai bat, Asier Zabaletaren ahots grabatuarekin batera. Mi ni watchi (Zuek erlojua duzue) deitzen da abestia, aipamena eginez lan honen izenburuari.

Hasiera pausatu horren ostean, mugimendu erritmikoak hasi dira egiten azken belaunaldiko musika elektronikoa lagun, zehaztasun osoz eta akrobazia neurtuak beren hip-hop edo break estiloarekin konbinatzen. Dena neurtua —posible balitz bien kemen izugarria neurtzea—, dena erabateko perfekzioaren barruan, dena helburu baten zerbitzura, dena parametro garaikideetan bilduta.

Hurrengo atalean, duo poetiko ederra osatu dute biek, musika inguratzaile eta malenkoniatsuan bilduta, leuntasuna, barne energia eta aberastasun bisuala barra-barra transmitituz, eta bien gaitasun fisikoa akrobazia geldo harrigarrietan erakutsiz. Beste batzuetan, besoen mugimendu hipnotikoak garatu dituzte agertokitik era konpasatuan ibiltzen ziren bitartean, eta umoreak ere bere tartea eduki du, afrikar estiloko dantza pasarte batekin amaitzeko.

Iraupen ertaineko pieza honetan, agerian geratu zaigu bi kontinenteen arteko elkarlan zintzoak eman dezakeena, eta egitaraua osatzeko proiektatu den dokumentalean sormen prozesuaren baldintza xume-xumeak eta bi dantzarien erroak —haien sendiak eta etxeak— ezagutu ditugu.

Marian Gerrikabeitiaren dokumentalak afrikar aforismo baten izenburua darama: «Zuek erlojuak dituzue. Guk, denbora». Ezin hobeto adierazi bi munduen arteko amildegi mental eta emozionala, eta euskaraz, portugesez zein gaztelaniaz izandako adierazpenetan lehen pertsonan jaso ditugu partaide nagusien bizipenak, nahiak eta itxaropenak. Bereziki interesgarriak iruditu zaizkit Zabaletaren gogoetak gure dantza garaikideak bere zilborrari begira egon izanaren kalteez aritu denean, eta horregatik ere txalotzen dut erraietatik ekinbide eskuzabal eta emankor hau.]]>
<![CDATA[Eremu ezezagunetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1919/031/001/2022-10-18/eremu_ezezagunetan.htm Tue, 18 Oct 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1919/031/001/2022-10-18/eremu_ezezagunetan.htm 'Platea' eta 'Psychodrama'Konpainiak eta lekuak: Tripak kolektiboa (Bilboko Harrobia gune eszenikoa) eta Sleepwalk Collective (Bilboko Fundicion aretoa). Eguna: Urriak 15.

Bi konpainia gasteiztar ikusi ditugu egun berean BAD jaialdian, norabide desberdinekoak haiek biak, baina kalitate bikainekoak kasu batean zein bestean.

Arratsaldeko lehen emanaldian Tripak kolektiboaren Platea ikusi dugu, plazer handiz ikusi ere, Marina Suarezek, mikrofonoaren aurrean jarri, eta ahots eraldatuz Jaungoikoa zela eta emanaldian zehar gorde beharreko jarrerak azaldu dizkigunetik. Bitartean kolektiboko beste emakumeak —Andrea Berbois, Maite Mugerza, Natalia Suarez— barruko arropan baina gorputza lycraz estalita agertu dira, zorutik sakabanaturiko adarrek eta enborrek agertoki primitibo bat irudikatzen zutelarik.

Tripak eta Haiek kolektiboak sortutako eszenografia xumea gortina urdin bertikal batek eta oihal berarekin estalitako mahai handi batek osatu dute. Bazter batean, betaurreko beltzak zeramatzan musikari bat izan da —Garazi Navas— akordeoi handi batekin soinu-giroa sortzen eta bitan gutxienez melodia ederrak jotzen Andrea Berboisen biolinarekin batera.

Orain arte esan dizuedanak, ordea, ez du ezertarako balio izan, gauzak —edo ez-gauzak— berdin gerta zitezkeelako edozein agertokitan eta edozein soinu-girotan. Baina, egia esan, horretan gertatu dira —edo ez dira gertatu—, guztiz pertinenteak izan diren eremu eszenikoan eta soinu-giroan, emakume horiek proposatzen digutena berdin suerta litekeelako Atacamako basamortuan zein Islandiako glaziarretan.

Hemen gertatzen denak ez duelako kokaleku berezirik behar, hemen tratatzen dena eguneroko ogia delako mundu osoan. Baina taula gaineko emakumeok libertate osoz jarduten dute, eta horrek egiten du berezi beren lana. Arte ederren parametroetatik dabiltza batzuetan, antzerki aurreratu soiletik hurbil beste batzuetan eta, horren aipamen zehatzik inoiz egin ez arren, genero ikuspegitik bete-betean beti. Botere harremanetako sokari bueltak eta bueltak ematen, absurduaren absurduaz dena apurtu eta hortik aurrera eremu ezezagun batean gu guztiok sarrarazi arte. Nik behintzat bitan edo hirutan ikusiko dut proposamena, taula gainean aurkitu ditudan osagai guztien destilazioa lortu arte.

Iluntzeko bigarren emanaldia Sleepwalk Collectiveren Psychodrama izan da. Kasu honetan, Iara Solano kolektiboko arima Christopher Brett kanadar sortzailearekin elkartu da, Walt Disneyren estiloko irudi animatuek gugan izan duten eta duten eraginaz gogoetatzeko. Ingelesez eta hizkuntza eslaviar batean izan da emanaldia, atzeko pantailan gaztelaniazko itzulpena genuela.

Beren aurreko lanetan bezala —Swimming Pools eredugarrian, esate baterako— inguratzaileak izan dira soinu- eta argi-diseinua, eta atmosfera hipnotiko trinkoa sortu da kaskoetatik entzundako bi interpreteen ahots leunen eraginez, baina testuen halamoduzko interesak, haien irakurketa monotonoak eta ekintza eszeniko txiki-txikiak zapala bezain luzea egin dute emanaldia, soinu-efektu eta objektu txiki batzuen erabilera herabea gorabehera.]]>
<![CDATA[Parkean jolasten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/025/001/2022-10-12/parkean_jolasten.htm Wed, 12 Oct 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1899/025/001/2022-10-12/parkean_jolasten.htm 'Muna'Konpainia: Ganso & Cia. Zuzendaritza: Gorka Ganso. Zuzeneko musika: Txefo Rodriguez. Antzezlea: Cecilia Paganini. Lekua: Durangoko San Agustin kulturgunea. Eguna: Urriak 9.

Izaki misteriotsua da Muna. Antza denez, lur azpian bizi da, baina bera bezain misteriotsua den beste izaki batek, esnatu, eta bere zulotik egunero aterarazten du, haren kafeteratik irteten den usain gozoak erakarrita. Behin aire zabalean egonik, jolasean ematen du eguna parkeko bere lagun kafezalearekin eta hark sortutako musika xumearen konpainian.

Ganso & Cia konpainiak hitzik gabeko umore buruargia garatu du 2007an sortu zenetik, clown eta zirku teknikak uztartuz, eta askotan Gorka Ganso eta Cecilia Paganini izan dira antzezle taula gainean. Beste batzuetan Txefo Rodriguez izan da beste aktore-musikaria —Kaput, Babo Royal...—, eta oraingo honetan ere hartu du parte, musikari-artisau gisa, bere janzkera eta jarrera estoikoarekin parkeetan —ez dute beste lekurik— egoten diren arloteen figurari samurtasuna eta duintasuna ematen.

Artisautzat jo dugu Rodriguezek zuzenean jo duen musika, bere instrumentu nagusiak bost kontserba-lata, melodika bat, gitarra txiki bat eta parkeko zabuaren egitura metalikoa izan direlako. Soinu-iturri horiek zuzenean jota eta sanpleatuta, Munaren jardueraren laguntza musikal polita eta lasaia eratu du, une batzuetan haren laguntzaile eszenikoa izateaz gain.

Orain arteko lanetan publiko zabalerako ikuskizunak sortu ditu konpainiak, helduen gozamenerako eta umeak pertsona txiki baina osotzat hartuz, eta beren azken sorkuntzan —Alpha— bi burugabeen istorioak taularatzeari utzi, eta pertsonaia bakar baten kontakizun ia argumentalari ekin zioten. Oraingo honetan, aldiz, beste adin-tarte bat esploratu dute, bi eta sei urte bitarteko umeengan zentratuta.

Horrela izanik, oso ikuskizun lasaia planteatu dute, eta adin horietako umeen bizipen hurbil eta jostagarriak izan dira lanaren oinarria, konpainiaren ohiko finezia eta gauza arruntei esangura poetikoa ateratzeko gaitasuna beti presente egon direla. Parke batean gertatu da guztia, ume gehienen jostalekua parkeak izaten baitira, baina zabuak, tobogana eta gainontzeko elementuak aitzakia besterik ez dira izan apurka-apurka irudimenari ekin eta objektu arruntetik latazko panpina, funikularra, hegoak eta batek daki zer gehiago sortzeko.

Autobusean noala eta aurreko umemokoa pantaila batek xurgatuta ikusten dudan aldiro pena sentitzen dut beragatik. Eta gu guztiongatik, bide batez esanda. Balio dezatela honelako lan fin eta poetikoek hazten ari diren izaki samur horiei erakusteko mundu zoragarri bat dagoela esku-eskura dauzkaten objektu apal eta sinpleenetan!]]>
<![CDATA[Bakea, barraskilo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2006/041/001/2022-10-09/bakea_barraskilo.htm Sun, 09 Oct 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2006/041/001/2022-10-09/bakea_barraskilo.htm 'Bake lehorra'

Konpainia: Tartean. Egilea eta zuzendaria: Patxo Telleria. Soinu-espazioa: Adrian Garcia de los Ojos. Jantziak: Nati Ortiz de Zarate. Argiak: David Rodriguez. Antzezleak: Mikel Losada, Aitor Fernandino. Lekua: Getxoko Muxikebarri kulturgunea. Eguna: Urriak 7.

Eszenako lehen lerroan hamar esekileku huts paratu dituzte Bake lehorra antzezlaneko bi aktoreek, eta haietan zintzilikatu garai bateko jaka eta txapel edo sonbreiru bana. Lau, karlisten aldeko pertsonaientzat, eta beste hainbeste, liberalen aldekoentzat. Gainontzeko biak gaur egungo kazetarientzat izan dira -PRESS idatzita zekarten txalekoek eta kaskoek-, horrela adieraziz gurean izandako gerrak modan daudela oraindik ere munduan zehar.

Baina ikuspegi horretatik abiatuta, bigarren karlistadaren amaieran kokatu du egileak kontakizuna: liberalen Serrano jenerala eta Bizkaiko Orue diputatu karlista mahai baten bueltan eseri dira azkenean, eta badirudi behingoagatik bakea sinatzeko prest daudela. Sinatu egin zuten, bai, baina geroak erakutsi zuen gatazkak -karlistada deitu zein ez- XXI. mendera arte gutxienez iraungo zuela.

Kutsu historizista horri nolabaiteko samurtasuna emateko, giza istorio batzuk tartekatu ditu Telleriak kontakizunean, berez antzerki dokumentala izan zitekeena drama gizatiarragoa bihurtuz. Bide horretatik, zenbait planotan banatu da ekintza, eta horrela gerraren parte izan zirenen bizipenak eta ikuspuntua jaso ditugu, jeneralengandik hasi eta herritar xumeengan bukatu, ofizial eta soldadu xeheak tarteko mailetan izan direla.

Esandako hamar esekilekuek emandako joko eszenikoaz gain, egurrezko mahai handi bat izan da protagonista, bake-mahaia izateaz aparte, barrikada, kanposantuko hilobi eta negoziazio gelako ate bihurtu baita unean uneko eszenetan. Bestetik, aipatzekoak dira jantzien egokitasuna eta musikaren bikaintasuna, kontuan izanda, gainera, gaiarekin lotutako kanta batzuk berreskuratu direla kasurako.

Hizkuntzari emandako tratamendua berezia izan da euskarazko bertsio honetan, narrazio historikoak euskaraz izan direlako, baina karlista eta liberalen arteko solasaldietan erdara nagusitu da, haietariko bakoitzean unean uneko karlistak euskarazko hitz batzuk esan arren. Bestetik, aurkikuntza polita iruditu zaigu bi jeneralek bake-mahaiaren inguruan pastoraletan bezala ibili eta deklamatu izana, baina izandako bi agerraldiak gaztelania hutsean izan dira. Pastoralak ere erdaraz ote? Suposatzen dut, konpentsazio moduan, gaztelaniazko bertsioan euskaraz arituko direla bi jeneralak tarte horietan.

Azkenik, bitxikeria bat Amorebietako itunaren kontura: Amorebieta-Etxanon, Zornotza aretotik hurbil, brontzezko mahai txiki bat dago, alboan aulki bi eta esekileku bat dituena, bake ituna parean dagoen Konbenio etxean sinatu zelako. Baina mahaiko hanka batetik barraskilo bat igotzen dago, metafora ederrean irudikatuz bakea hauskorra dela eta bere denbora behar duela.]]>
<![CDATA[Argia, musika eta dantza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2021/026/001/2022-10-08/argia_musika_eta_dantza.htm Sat, 08 Oct 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2021/026/001/2022-10-08/argia_musika_eta_dantza.htm 'CreAcción'Konpainia: Metamorphosis dance. Jatorrizko ideia, koreografia, dramaturgia, jantziak eta eszenografia-diseinua: Iratxe Ansa, Igor Bacovich. Musika: Juan Belda. Argiak: Nicolas Fischtel. Dantzariak: Kate Arber, Katie Currier, Sephora Ferrillo, David Serrano, Igor Bacovich. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Urriaren 6a.

Kolore gris-beltzeko eremu eszeniko hutsean agertu da lehen dantzaria —Igor Bacovich— bere gorputzaren enbor ederra agerian zuela eta praka beltzak gorputzari doituak zeramatzala.

Juan Beldaren musika aurreratu eta inguratzaileak lagundu du hasierako solo kementsu, atletiko, pausatu eta kontzesiorik gabeko horretan, eta pieza honetako beste lau dantzariak agertu direnean, guztiak ere beltzez jantzita —diseinu ederreko maillotekin neskak eta, praka beltzaz gain, alkandora garden batekin gizona—, koreografia erdi kaotiko batean murgildu dira, Trisha Brown eta enparauen parametroetatik ibiliz nolabait, hau da, dantza hutsak eskatzen duen araztasun erabatekoari jarraikiz.

Lehen atal horretan guztien jarrerek eman digute atentzioa, subliminalki gogoratzen zigutelako Game of Thrones bezalako fantasiazko istorio epikoen estetika, betiere neurritasunetik irten gabe. Bigarren ataletik aurrera, ordea, erloju baten tik-taka musikaren erritmoan sartu denean, beste fase batera igaro gara, non mugimendua jostagarri bihurtu eta hutsaltasunetik hurbilago ibili den, Bacovichen erakustaldi akrobatiko politak gorabehera.

Bitartean, argi linealen erabilera dinamikoak efektismoaren arriskuaz ohartarazi digu une horietan, baina geroago gauzak beren onera itzuli dira koreografiaren zatiak ezin hobeto elkartuta zeudela ikusi dugunean eta argien, musikaren eta dantzaren erabateko elkarketa gauzatu denean. Esan bezala, hodi formako argi zuriekin —tonu eta intentsitate ñabardura batzuekin noizean behin— egindako efektu aldakorrak benetako eremu eszeniko garaikidea osatu du, eta musika, bere aldetik, ezinbesteko partaidea izan da pieza honen planteamendu artistikoan.

Beldaren konposizioa hari-instrumentuen hondo batekin hasi da, noizean behin bat-bateko kolpe-nota batzuekin zipriztinduta, baina, emanaldiak aurrera egin ahala, beste bide batzuk esploratu ditu, beti dantzaren zerbitzuan, noizean behin karranka-soinuetatik hurbil baina puntu horretara inoiz ailegatu gabe, eta edozein melodia posibletatik ahalik eta urrunen beti.

Deigarria izan da dantzariek gehienetan hartutako erronka-jarrera —hankak erdi tolestuta, oinak elkarrengandik urrun...—, eta pasarte gogoangarrienen artean hauek ekarriko ditugu hona: hiru emakumeek pianoaren musika pean osatutako hirukote hipnotikoa —gerora bi izan dira—, bi gizonek irudikatu duten borroka-jolas metaforikoa eta lau argi zutaberen kaiolan bost dantzariek egin duten erritmo koordinatuko pasartea.

Itzela izan da denen prestakuntza eta koordinazioa, eta amaitutakoan argi-hodiak goitik bertikalean eta leun jaitsi direnean, dantzak bakarrik ematen digun erabateko asebetetzea sentitu dugu.]]>
<![CDATA[Iragana eta oraina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2040/040/001/2022-09-18/iragana_eta_oraina.htm Sun, 18 Sep 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2040/040/001/2022-09-18/iragana_eta_oraina.htm 'Lorraineko balleta'Konpainia: Lorraineko balleta. Piezak eta koreografoak: Trisha Brown (Twelve Ton Rose), Maud Le Pladec (Static Shot). Lekua: Senpereko Larreko kulturgunea. Data: irailak 16.

EliralE konpainiaren kolaborazioarekin antolatu da aurtengo Dantza Maitaldian ikusi dugun azken emanaldia, eta Larreko kulturguneko aretoa (Senpere) goraino bete da Lorraineko balletak ekarri duen egitarau bikoitza ikusteko.

Lehen zatian Trisha Brown-en Twelve Ton Rose (Hamabi tona arrosa) ikusi dugu. Estatubatuar koreografoak (1936-2017) hainbatetan ekarri zituen bere piezak Euskal Herrira, eta haren lan bat 1995ean ikusi genuen lehenbizikoz, Gipuzkoan Maiatza Dantzan antolatzen zenean.

Senperen ikusi dugun piezan oinutsik agertu dira dantzari guztiak, neskak soineko beltz soil baina ederrekin, marra gorri bertikal bat eskuma aldean zutela. Mutilek, ordea, gorri koloreko praka eta mahuka luzeko trixertak jantzi dituzte, nahiz eta une batzuetan nesken soinekoa gorria izan eta mutil baten janzkera beltza izan den.

Nabarmendu nahi dut Burt Barr-en jantzien diseinua, bat datorrelako Brownek bilatzen zuen araztasun erabatekoarekin, erraztasun estetikoari inolako kontzesiorik egiten ez zuena. Soinu-banda, bestetik, John Cageren muturreko ildo esperimentalistatik ibili da —Anton Webern, konpositorea—, eta dantzarien teknika bikaina Trisha Brownen inprobisazio egituratuen erakusgarri izan da. Azken finean, Modern Dance delakoaren aitzindari izan ziren haiek mugimenduzko giza eskulturak eraikitzea bilatzen zuten buru-belarri, estetika hutsagatik, baina gaur egun fosildutzat jotzen dugu bere garaian ezin aurreratuagoa iruditzen zitzaigun esperimentazioa.

Bigarren zatian, ordea, antzinarotik orainera igaro gara Maud Le Pladec-en Static Shot (Tiro estatikoa) lan harrigarriarekin. Peter Harden eta Chloe Thevenin-en musika erritmikoa markatu eta kementsuarekin batera, 23 dantzarik egin duten erakustaldiak ez dauka parekorik, eta zaila da hitzetan azaltzea taula gainean gertatu dena.

Pieza honetan parte hartu duten 23 dantzarien janzkera definigaitza bezain koloretsua izan da atentzio gehien eman diguna, bai hasiera batean, bai emanaldi osoan zehar, egia esan. Hainbat hiri-tributako kideak izan zitezkeen, festa-jantziak izan zitezkeen, batek daki, baina Christelle Kocher-en jantzietan denetarik zegoen: era askotako maskarak batzuetan, prakak, soinekoak, txandal itxurako arropak, bularretako distiratsuak, jantzi erdi gardenak, kolore deigarriak nonahi.

Eta bitartean, erritmoa, gero eta markatuagoa zena, gero eta gorago zihoana. Eta dantzarien mugimendu konpasatuak, lerroak eraiki eta deseraikitzen, elkarren arteko norabideak gurutzatzen, kurbak eta zirkuluak egiten, norbanakoen bariazio txikiak taldeko ordenan txertatuz eta kanpoko arropa eta maskara batzuk dantzaren beroagatik erantsiz...

Sinestezina, benetan, dantzarien taldeak erakutsi dituen energia eta prestakuntza, eta ongi irabaziak ikusleen aldetik jaso dituzten txalo bero-beroak.]]>
<![CDATA[Dantzaren entropia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2400/025/001/2022-09-15/dantzaren_entropia.htm Thu, 15 Sep 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2400/025/001/2022-09-15/dantzaren_entropia.htm 'Entropie'Konpainia: Zimarel. Koreografia: Leo Lerus eta dantzariak. Dantzariak: Ndoho Ane, Maeva Berthelot, Leo Lerus, Shamel Pitts. Musika-kontzeptua: Leo Lerus, Gilbert Nouno. Argiak: Gilbert Nouno, Chloe Boujou. Jantziak: Ingrid Denise. Lekua: Baionako Michel Portal antzokia. Eguna: Irailak 12.

Miarritzeko Dantza Maitaldia inguruko herrietara hedatu da aurten —festibaleko autobus berezi bat eta guzti jartzen dute Miarritzetik kanpoko emanaldietara joateko— eta, adibide bezala, Baionako antzokia goraino bete da Zimarel konpainiaren emanaldiarekin.

Lerus (Guadalupe, 1980) hamalau urterekin sartu zen Parisko Goi-Kontserbatorio Nazionalean, eta bost urteko prestakuntza jaso ostean Europako eta Israelgo zenbait konpainia handitan jardun zuen, 2000. urtean bere lehen sorkuntzak aurkeztu zituen arte. Orain Baionako antzokira ekarri duen pieza Entropie deitu da, kaosa eta energia lotzen dituen kontzeptua delako. Alde horretatik, eta Termodinamikaren bigarren printzipioaren arabera, entropia —sistemen anabasa— erremediorik gabe joango da gehitzen Unibertsoan, eta kontzeptu intelektualista horri lotuta eraiki du Lerusek bere proposamena.

Bi emakume eta bi gizon agertu dira eszenatokian, lauki formako eta zuri koloreko zoru baten gainean, haien atzean forma eta kolore bereko ziklorama zeharrargia zutela. Guadalupeko herri xehearen kotoizko arropa soilak zeramatzaten, oinak, zangoak eta besoak airean utzita, eta hasierako uneetatik harrapatu gaituzte lauren energia malguak eta gorputzen edertasun naturalak. Argien diseinu sotilari esker, kontrargian agertu zaizkigu askotan, banilla koloreko fokuek argiztaturik, eta emanaldian zehar nabarmena izan da atzeko zikloramari begira dantzatu dutela gehienbat, beren dantzarekin eguzkia, argia bera edota berotasuna omendu nahian baleude bezala.

Eszenako albo batean zegoen DJak soinu elektroniko pausatuak sortu ahala egoera hipnotiko batean sartu dira dantzariak, eta gu beraiekin, argi atseginen bariazio leunak lagun. Une batetik aurrera, bizkortzen joan da erritmoa, eta lau dantzariak Guadalupeko Gwo-ka dantzaren parametroetatik hurbil mugitu dira, norberaren espresio libreetatik ibiliz, gorputzei darien energia dantzaren bidez erakutsiz eta Brasilgo candomblé erritualetako trantze-dantzekin balizko paralelismoak ezarriz.

Hala ere, hortik aurrera ahituta geratu da proposamena, batez ere musikaren lehortasunaren ondorioz. Adibidez, tren baten moduko hots errepikakorra oinarrian zeukan erritmoak ordu erdi bat iraun du —emanaldiaren erdia, hain zuzen ere—, eta amaieran hasierako erritmo bizigarriak itzuli direnerako —era zatikatuan hala ere, ustezko modernitatearen izenean—, aldenduta geunden jada proposamenetik eta beranduegi zen gure animoak biziberritu eta gure bihotza betiko konkistatzeko.]]>
<![CDATA[Kreole kulturak dantzan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/032/001/2022-09-13/kreole_kulturak_dantzan.htm Tue, 13 Sep 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1936/032/001/2022-09-13/kreole_kulturak_dantzan.htm 'Cercle égal demi-cercle au carré'Konpainia: Dife Kako. Koreografia: Chantal Loial. Koreografia laguntzailea: Delphine Bachacou. Musikariak: Yann Viallegois, Gaelle Amour, Elise Kali, Igo Drane, Nita Alphonso. Dantzariak: Stephanie Jardin, Sandra Sainte-Rose, Chantal Loial, Delphine Bachacou, Regis Tsoumbou Bakana, Leo Lorenzo, Diego Dolciami, Mario Pounde. Lekua: Miarritzeko Kasinoa (Lapurdi). Data: Irailak 10.

Miarritzeko Dantza Maitaldian askotan gertatu bezala, kultura beltzetako dantzaz gozatu ahal izan dugu, oraingo honetan Dife Kako konpainiarekin.

Antilletan —Guadalupe— jaiotako Chantal Loialek sortu zuen 1995ean Dife Kako konpainia, Karibeko irletako eta afrikar kulturak dantzaren bidez eta ikuspegi garaikidetik elkarlotzeko. Horren adibide da Miarritzeko emanaldian Guadalupe, Martinika, Guyana, Kamerun, Gabon eta Frantziako dantzariak ikusi ditugula.

Cercle égal demi-cercle au carré deitu da proposamena (Zirkulua berdin erdi-zirkulua ber bi), horrela irudikatuz Frantziako eta, hedaduraz, Europakokartesiar logikak ez duela berdin funtzionatzen beste kultura batzuetan. Izan ere, haietan pisu handia hartzen dute beste kontu batzuek, hala nola gorputzaren eta arimaren arteko lotura organikoak eta kolektibitatearen zentzuak. Kontu biak dira funtsezkoak haien dantzetan, eta ez da harritzekoa kolonizazioak ekarritako dantza sozialak herri kolonizatuetan erraztasun handiz errotu izana, betiere beraien molde eta parametro estetikoei egokituak izan ostean.

Gauzak horrela, Dife Kakoren emanaldian ikusi dugunak ez du zerikusirik izan ez ohiko planteamendu neoklasiko zein garaikiderekin ez ohiko folklore erakustaldiekin, askotan europarrak ez diren konpainiengandik inkontzienteki espero duguna. Hala ere, demagun gure ikuspegi kartesiarretik era erdi-kaotikoan gertatu dela guztia, demagun zenbait kultura beltzetako ohitura sozial gutxi edo asko eraldatuak ikusi ditugula dantzetan. Horrelako ezerk ez dio baliorik kentzen Loialen eta Bachacouren lanari, herri haien erroetan sakondu eta gaurkotasunera ekarri dituztelako, bizipoza uneoro erakutsiz eta beraien izaera harro aldarrikatuz.

Hamabi bat dantzari gehi —une batzuetan— hiru bikote tradizional izan dira taula gainean, eta haiekin batera bost musikari-abeslarik jo dituzte akordeoia, gitarra elektrikoa, marakak eta perkusioa. Baina, esan bezala, musika ez da beti tradizionala izan, eta Antilletako zein Afrikako doinu zoragarriekin batera, soinu elektronikoak, technoa eta jungle bezalako erritmoak konbinatu dira egoeren arabera.

Bai dantzariak bai musikariak —haiek ere dantzatu dute, nola ez— praka eta alkandora zuriekin ibili dira, antillar ukitu polit batzuekin, eta ikustekoak izan dira hiru bikote tradizionaletako emakumeen jantzi dotoreak. Kreoleraz, frantsesez eta —esaldi batzuetan— Kamerungo alemaneraz esandako solasaldiak etorri dira musikarekin batera, eta amaitutakoan Kasinoko aurrealdean Oinak Arin euskal dantza taldeak giroa alaitu du ikusle-dantzari askoren parte-hartzearekin, eta jendetza Plaza Berri pilotalekura gidatu dute, han amaitu delako Dife Kakoren gaualdia kontzertu dantzatu batekin (Bal Konser, kreoleraz).]]>
<![CDATA[Mitoak, guri begira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1937/027/001/2022-09-11/mitoak_guri_begira.htm Sun, 11 Sep 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1937/027/001/2022-09-11/mitoak_guri_begira.htm 'Mytohologies'

Konpainiak: Preljocaj balleta eta Bordeleko Opera Nazionaleko balleta. Koreografia: Angelin Preljocaj. Musika: Thomas Bangalter. Eszenografia: Adrien Chalgard. Argiak: Eric Soyer. Jantziak: Adeline Andre. Bideoak: Nicolas Clauss. Lekua: Miarritzeko Gare du Midi (Lapurdi). Eguna: irailaren 9a.

Preljocaj balletaren eta Bordeleko Opera Nazionaleko balletaren arteko elkarlanetik sortu da Mytohologies (Mitologiak) dantza-lana, eta harekin zabaldu da Miarritzeko Dantza Maitaldiaren egitaraua, aurten Lapurdiko beste antzoki batzuetara ere hedatuko dena -Baionakora eta Senperekora, besteak beste-.

Izenburuak dioenez, mitologia kontuak ekarri nahi izan ditu Preljocajek taula gainera dantzaren bidez, eta bere konpainiako hamar dantzari Bordeleko konpainiako beste hainbesterekin elkartu ditu superprodukzio moduko batean. Kontua borobiltzeko, nori eta Thomas Bangalter konpositoreari eskatu dio dantza emanaldiaren musika.

Bangalter Daft Punk talde famatuaren sortzaileetariko bat da, baina oraingo honetan nahiago izan du soinu elektronikoak alboan utzi eta musika sinfonikoan zentratu. Horren emaitza guztiz koherentea izan da koreografoaren planteamenduarekin, nolabaiteko girotzea eta jarraitutasuna eman diolako Preljocajek sortutako mitoen segida zatikatuari.

Izan ere, 24 atal izan ditu emanaldiak, eta haietariko gehienetan Antzinaroko mito bana aurkeztu omen da -Zeus, Minotauroa, Afrodita, Ikaro...-, baina beste bitan beste gai batzuei ekin die, hala nola Maia herriari edota Catch delako borroka-estetikari, arestian aipatutako kontuekin zerikusirik ez duten arren. Bestalde, obertura batek eta duo batek ireki dute emanaldia, amaiera aldera bukaera bat eta epilogo bat izan dira, eta -inolako ziorik gabe- virgule (koma) izeneko pasarte bi tartekatu dira emanaldian zehar.

Esan bezala, Bangalterren musika izan da pilaketa zentzugabeari kohesio apur bat eman diona, baina musika elektronikoan bikain jardun zuena Txaikovskiren erromantizismo berantiarraren eta Hollywooden estiloko soinu banden artean mugitu da gehienbat, noizbehinkako ukitu minimalista batzuk tartekatuta.

Bestalde, hasierako eszenetan aurpegi batzuen begiradak proiektatu dira atzeko pantailan, eta orduan uste izan dugu begirada haiei esker hartuko lukeela zentzua proposamenak. Beranduago eskuak izan dira irudien protagonista, baina gero desagertu egin dira proiekzioak, eta itzuli direnean, dekorazio figuratiboaren rol soila betetzeko izan da.

Era horizontalean mugitzen ziren argi-zerrendak eta alde batetik bestera desplazatu diren panel bertikalak izan dira alde eszeniko aipagarriak, dantzarien prestakuntza fisiko bikainarekin batera, eta esan genezake osagarri horiei esker egin zaigula pasagarriagoa dantzaren arteari ekarpen eskasa egin dion koreografia hau.]]>
<![CDATA[Bidaia on!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2012/026/001/2022-08-02/bidaia_on.htm Tue, 02 Aug 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2012/026/001/2022-08-02/bidaia_on.htm 'La melancolía del turista'Konpainia: Oligor y Microscopia. Testuak: Shaday Larios, Angel Hernandez. Objektuen sorkuntza eta manipulazioa: Shaday Larios, Jomi Oligor. Lekua: Erriberriko Ochoa upategiak. Eguna: Uztailak 29.

D Ferian, 2015ean, Oligor y Microscopia konpainiaren aurreneko lana ikusi genuenetik, maiteminduta geratu ginen haien estilo poetiko bereziarekin, eta orain, Erriberriko Antzerki Jaialdian zeudela ikusita, ez dugu dudarik egin: ez genuen beren hurrengo sorkuntza galdu nahi.

Orduko lan hura La máquina de la soledad (Bakardadearen makina) deitu zen, zeina gutunek gugan duten eraginean zentratzen zen. Adibide bat jartzearren, gogoratzen dut nola azaldu ziguten Mexiko Hirian jende eskolatu gabeak eskribauak kontratatzen dituela senideei idatzi eta haien berri jakiteko. Hortaz, osagai emozionala eta soziologikoa konbinatu zituzten, ederki konbinatu ere, objektuen bidezko emanaldi intimista batean.

Oraingo hau La melancolía del turista deitu da (Turistaren malenkonia), eta bi ataleko proposamenean aztergai jarri dituzte leku exotikoetara bidaiatzen dugunean jasotzen ditugun esperientzia efimeroak eta ustezko paradisuetako errealitatearen antzemate azalekoa. Aurrekoaren bide beretik joan dira oraingoan ere giza arimaren esplorazioan eta baliabide teknikoen erabileran, eta horrek baieztatu eta sendotu egiten du konpainia nafar-mexikarraren izaera aurreratua.

Aurrekoan bezala, Jomi Oligor tuterarrak —azken azalpenetan esan digutenez, Cortesen daukate beren sorkuntza-tailerra eta biltegia— egin digu aurretiazko azalpena, bere tonu pausatu, atsegin eta hurbilean, balizko ikusle urdurien animoak baretuz eta gure gogoa bidaia on baterako prestatuz. Eskertzekoa, benetan, ahalegin pertsonalizatu hori, oso urrun egon dena beste batzuetan entzun ditugun aurkezpen hotz eta gatzgabeetatik.

Beraz, bigarren aldiz jesarri gara hemiziklo itxurako egurrezko jesarlekuen egitura txikian —Ursula K. LeGuinek esan bezala, «diseinu on batek ez du aldaketarik behar»—, eta gure aurrean hasi dira objektuen maneiu zehatza, diapositiba eta testuen proiekzio analogikoa, musika aukeratuen girotzea eta Shaday Lariosen ahotsean esandako bere eta Angel Hernandez mexikarraren testu poetiko esanguratsuak.

Lehen esan bezala, bi zatitan banatu dute bidaia, eta horrela munduko bi leku enblematikotara bidaiatu dugu. Habana eta Acapulco izan dira gune turistiko aukeratuak, eta haietariko bakoitzean pertsona berezi bat izan da protagonista, haren bidez ezagutu ditugulako biztanle apalek bizirauteko dauzkaten zailtasunak eta ametsak. Denok dakigunez, Habanako jendearen bizimodua ez da samurra, baina hain ezaguna ez dena da Acapulco (Mexiko) munduko laugarren hiririk arriskutsuena dela gaur egun, krimen antolatuaren feudo bihurtu zelako amets amerikarraren oporleku nagusia izan ostean.

Erabilitako teknikei begira, denetarik erabili dute, maisuki betiere: objektu eta pertsonaia txikiak, berez erretzen zen zigarro habanoa, garai bateko postal eta aldizkariekin egindako dioramak, atzetik proiektaturiko irudiak, kaxa argidunak, era askotako maketak, automatak... Koherentzia eta jarraitutasun handiz etorri dira haiek guztiak, eta amaitutakoan proiekzioen funtzionamendua erakutsi digute, antza denez, ikusle batzuek uste dutelako proiekzioak efektu digitalen bidez eginak daudela. Agian, garai bateko mekanismoen ulertzea galtzeko zorian dagoelako.]]>
<![CDATA[Versaillesen, dena ondo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/026/001/2022-07-30/versaillesen_dena_ondo.htm Sat, 30 Jul 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1982/026/001/2022-07-30/versaillesen_dena_ondo.htm 'Marie-Antoinette'Konpainia: Malandain Ballet Biarritz. Koreografia: Thierry Malandain. Dekoratua eta jantziak: Jorge Gallardo. Argiak: François Menou. Musika: Joseph Haydn, Willibald Gluk. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: uztailak 28.

Donostiako Viktoria Eugenia antzokia ongi bete da Malandain Ballet Biarritzen Marie-Antoinette dantza emanaldia ikusteko. Versaillesko jauregiko Errege-Operan martxoan estreinatu zen lan honetan, Viktoria Eugenia antzokia izan zen ekoizle kideetariko bat, eta Euskadiko Orkestra arduratu zen musikaren interpretazioaz Melanie Levy-Thiebauten zuzendaritzapean.

Bere azken sorkuntza honetarako, dekoratu erdi naturalista erdi eskematikoa aukeratu du koreografoak, eta jauregi famatuaren leiho eta ate bertikal handiek inguratu dituzte dantzariak —Luis XVI.aren gortesauak—, haien atzean zeruaren ostarte margotuak ikusten zirela. Neurri handiko mahai bat izan da lehen minutuetako protagonista, mahai erraldoi batean amaitu zelako errege-erregina nerabeen eztei-banketea.

Xehetasun historizista horrekin hasi nahi izan du Malandainek bere kontakizun dantzatua, eta, paperean banatu ez den esku-programaren arabera, Frantziako eta Nafarroako erregina ezkontidearen bizitzan parte hartu zuten pertsonaia guzti-guztiak agertu omen dira emanaldian, ene uste apalean —eta ikusleengandik entzun ditudan komentarioen arabera ere bai— identifikaezinak edo, gutxienez, oso nahasiak suertatu diren arren.

Bide horretatik, eta pertsonaia historikoei ezaugarri argiak emateko ahaleginean, lan bereziki ona egin du Jorge Gallardo dekoratu eta jantzien diseinugileak, garai hartako itxura eta izaera garaikidea ederki konbinatuz eta ikusgarritasuna lortuz berez emozio askorik gabeak izan diren dantza gortesauetan. Ildo beretik, finezia eta dotorezia handia erakutsi dute dantzariek —rol nagusietan zeudenek bereziki—, eta nik esango nuke koreografoak asmatu egin duela dantza gortesauetatik garaikiderainoko zubiak eraikitzen. Kontrako platerean, hemen aitortu behar dut ez naizela inoiz izan Haydnen betelan ustez sinfonikoen zalea, baina harena izan da entzun dugun musika ia dena, erreginaren lehen alabaren jaiotza girotzeko baliatu den Gluken Orfeo eta Euridize-ren zati txiki batean izan ezik, musika-kaxa baten soinuaren antzera interpretatu dena.

Pentsa liteke koreografoak buelta bat emango liokeela Marie-Antoinetteren kontakizun ezarriari, edo behintzat azpimarratu haren bizimodu axolagabeak herri xehean, eta bereziki emakumeengan, sortu zuen amorrazioa. Izan ere, badirudi 1789an emakumeak trumilka joan zirela Versaillesera mendeku bila, eta gertaera hark ekarri zuela gerora erreginaren eta antzinako erregimenaren amaiera. Ordea, Marie-Antoinette honetan gure bizitzaren ordu eta erdi bat eman dugu, batzuetan ohiko amodio-pasarteak ikusten eta beste batzuetan Antzinaro klasikoko figura mitologikoak irudikatzen edota maskaradun dantzarien alegrantziak kontenplatzen, segida neoklasiko bezain amaiezinean.

Versaillesen dena ondo zihoalako, azken hiru minutuetan leihoetatik herri haserrearen hots beldurgarria entzun eta denak korrika hasi eta emanaldia bat-bateko ilunean bukatu den arte, ordurako lekuz kanpo zegoen amaiera landugabe batean.]]>
<![CDATA[Eromena eromen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1900/033/001/2022-06-28/eromena_eromen.htm Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1900/033/001/2022-06-28/eromena_eromen.htm 'Haykio'Konpainia: Eromen produkzioak. Zuzendaritza: Amancay Gaztañaga. Lekua: Zestoako Caravan Park pabiloian (Gipuzkoa). Eguna: ekainaren 25a.

Emanaldi berezi batekin ospatu du Zestoako Eromen konpainiak bere hamargarren urtemuga, urteroko Zestoako Antzerki Astearen (ZAA!) barruan.

Iaz bezala, geltoki zaharraren ondoko Caravan Park pabiloian izango dira aste osoko emanaldi gehienak —Inork espero ez duena izan ezik, haurrek antzeztutakoa—; han hasi da Haykio izeneko emanaldia. Antzeko grafia erabiliz, haikyo japonierako hitza hondakinetako turismoaren joera berria definitzeko erabiltzen omen da; horregatik aipatu dizkigute emanaldiaren une batean edo bestean Txernobylen eta gure garaiko beste hondamendi-leku batzuetan egiten diren bisita turistiko klandestinoak.

Izan ere, Zestoa iraganeko distiraren lekuko diren bainuetxe dotore baina abandonatuez josita dago. Leku bikaina, gero, haikyo turismoa egiteko, baina ez dezagun eman ideia suntsitzailerik, mesedez. Kontua da oso leku aproposa iruditu zaidala oraindik Cestona Villa (Zestoa Hiribildua) dakarren geltoki zaharra Haykio honi hasiera emateko, han hasi baita gure ibilbidea, antzezleak eta ikusleok autokar dotore batera igo ostean. Berrehun bat metro baino ez du egin ibilgailuak, baina bitartean antzezpena hasia zen bai barruan bai kanpoan, ke horiko zuziekin errezibitu gaituztelako maskara jantzita zeramaten zenbait pertsonaia misteriotsuk, laminak balira bezala.

Pabiloiko espazioa gune diferentetan banatua zegoen, eta haietariko bakoitzean eszena erdi surrealista erdi probokatzaile batzuk gertatu dira: beltzez jantzitako izaki hegodunak artega eragin digu bere presentzia eta keinu kementsuekin, bainuontzi batean bizi zen neska dotoreak loreak banatu ditu, baina bere sakoneko nahia bere burua lohitzea zela aitortu digu, eta pole-dance-ko neskak berarekin dantzatzera gonbidatu gaitu, ezpata handia zeukan jainkosa baten begiradapean.

Gune horietatik eszena nagusira igaro gara, eta han Peter Greenawayren The Belly of an Architect filmeko bakanalaren moduko gertaleku apoteosikoan aurkitu gara. Mahai luze baten gainean fruta, gozoak eta cava zeuden denon eskura, anabasa handian, platano eta sandia azalak behegainetik sakabanatuta, gizonak mozkortuta eta emakumeak lotsagabe. Hor agertu dira, autobuseko satiroaz gain, Kupido altuera batetik, Agamemnon eta Klitemnestra, Frankenstein eta Lady Macbeth, mahai gainean horditurik zegoen Alejandro Handia izan zitekeena eta beste hainbeste pertsonaia —31 antzezle izan dira denera—, eromen betean guztiak.

Azken txanpan, gazteak igo dira banan-banan mahaira, eta handik aurpegiratu dizkigute beren kezkak eta nahiak, txandaka. Sormen kolektiboko emanaldi honen hasieran «burua zabalik» edukitzeko eskatu digute, eta txaloen osteko esker oneko hitzetan Amancay Gaztañagak esan digu ez badugu ezer ulertu, beraiek ere ez dutela ezer ulertzen kultur politikak diseinatzen dituztenek hitz egiten dietenean.]]>
<![CDATA[Teknika bikaina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2076/035/001/2022-06-05/teknika_bikaina.htm Sun, 05 Jun 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2076/035/001/2022-06-05/teknika_bikaina.htm 'IT Dansa'

Konpainia: IT Dansa. Piezak eta koreografoak: The Prom (Lorena Nogal), Wad-Ras (Montse Sanchez, Ramon Baeza), Lo que no se ve (Gustavo Ramirez Sansano), Kaash (Akram Khan). Lekua: Gasteizko Principal antzokia. Eguna: Ekainak 3.

Gasteizko Principal antzokian izan dugu Kataluniako Institut del Teatre dantza konpainia gaztea ezagutzeko parada. Duela hogeita bost urte sortutako konpainiak jaioterri askotako hemezortzi dantzari gazte batzen ditu gaur egun, eta lau piezatako egitaraua ekarri du Euskal Herrira.

Bitxia bada ere, antzeko ezaugarriak eduki dituzte lau piezek, sortzaile diferenteak izan dituzten arren: jantzien koloretasun falta izan da antzekotasun nabarmenena -beltza, urdin iluna eta grisen gamakoak izan dira jantzi guztiak- eta laurek eduki dituzte oso hasiera geldoa eta bizpahiru amaiera posible, alferrikako luzamenduetan alferrik galdu direnak.

Gaualdiko lehen piezaren hasieran -The Prom- mutil dantzari batek bere trebetasun akrobatiko harrigarria erakutsi digu zoruan edo airean zeuden objektu ustez estatikoak mugiarazi nahian, eta gero etorritako dantzari guztien teknikaren bikaintasuna dastatu dugu xede horretarako beren-beregi diseinaturiko dantzan. Konplexutasun handikoa suertatu da koreografia -efektismoa nagusi, hala ere-, eta, esan bezala, ezertara ez zetorren bigarren amaiera bat eduki du Elvisen Can't Help Falling in Love abestiaren diseinuzko bertsio baten pean.

Wad-Ras deitu da bigarren atala, Bartzelona hiriko emakumeen espetxea gogoan, eta horretan sei mutil aritu dira flamenkoan erritmoak eskuz sortzeko kaxa banaren gainean. Honetan ere nahikotxo luzatu da alferrikako hasiera geldoa -uste dut kartzeletan gauzak ez direla inoiz emeki hasten-, baina geroko jauzi koordinatu kementsu eta amorru eztanda kolektiboetan lortu da hango giro gogorra duin islatzea, emakume baten ahotsak rap ijito baten moduan bere bizipenak aletzen zituela.

Aldiz, hirugarren zatiak -Lo que no se ve- erromantizismo betean murgildu gaitu. Urdin ilun-ilunez jantzitako bi emakumeren, bi gizonen eta bikote misto baten duo sofistikatu eta kementsuetan Franz Schuberten melodia ederrak entzun ditugu, eta dantzarien arabeskoetan berriz ere geratu da agerian haien guztien teknika orbangabea, nik barne dentsitatea eta gorputzen malgutasun handiagoa eskertuko nituzkeen arren.

Azkenik, Akram Khan handiaren Kaash etorri da, Anish Kapoor-en arte-mailako diseinu eszenografiko batean. Nitin Sawhney-ren soinu-banda inguratzailea perkusio kementsuetan eta silabek osatutako ahots-kolpe errepikatuetan oinarritu da, arima gorputzetik haragoko egoera baterantz bideratuz. Hiru sortzaileek edaten dute beren hindi erroetatik, eta diseinu koreografikoak ederto elkartu ditu Indiako kathakali adierazpidea eta Mendebaldeko dantza garaikide gorena. Erritmo indartsuak apaldu eta argiak gorri ilunera biratu direnean egoera hipnotiko batean sartu gara, dantzariek besoen mugimenduei emandako energiak lagunduta. Maila goreneko dantzan bakarrik gertatzen da opari hori, eta harekin batera etorri ohi da beste fenomeno harrigarri bat, alegia, une batetik aurrera sentitzen dugula dantzarien oinek ez dutela batere hotsik egiten behegainaren kontra, gorputza izpirituaren adierazgarri hutsa bihurtuta.]]>