<![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 30 Nov 2021 04:17:14 +0100 hourly 1 <![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Tropikalismo garaikidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/033/001/2021-11-30/tropikalismo_garaikidea.htm Tue, 30 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1916/033/001/2021-11-30/tropikalismo_garaikidea.htm 'Evolution'Konpainia: Acosta Danza. Piezak eta koreografoak: Satori (Raul Reinoso), Paysage, soudain, la nuit (Pontus Lidberg), Two (Russell Mallphant), Twelve (Jorge Crecis). Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Azaroaren 26a.

Lau piezatako egitarau distiratsu batekin etorri da Bilboko Arriaga antzokira Acosta Danza konpainia kubatarra, hango dantzarien maila bikaina eta Carlos Acostaren nahi eta kezka artistikoak erakutsiz.

Gaualdiko lehen atalari —Satori izenekoari— urdin koloreko oihal handi batean gerritik behera bilduta ekin diote dantzariek. Lau emakume eta lau gizon agertu dira hasiera horretan, eta guztiek bularraldea agerian eramateak primitibismo kutsu nabarmena eman dio piezari. Erritmo kementsu batek lagundu ditu dantzariak erritual itxurako pasarte horretan, eta jainkosa beltza, bere afrikar estetikarekin, puntetan dantzatzen hasi denean antzeman dugu Raul Reinosoren koreografia honek ondo baino hobeto jaso lezakeela konpainiaren izaera.

Pepe Gavilondoren soinu-banda ia sinfonikoak aberastasun handiz irudikatu ditu naturaren baitako izaki ilunen bilakaera, eta gogora ekarri dizkigu Brasilgo Heitor Villa-Lobos edo Egberto Gismonti bezalako konpositoreen pieza indigenistak. Koreografia ere oparoa izan da ideien ugaritasun eta garapenean, baina nire gusturako nolabaiteko izaera deskriptibista nagusitu da dantza hutsaren handitasunaren kaltetan, eta, seguruenik, Kubako yoruba kulturako sinbologiaren ezagutza falta oztopo izan zaigu proposamena era egokian ulertzeko.

Atsedenaldiaren ostean, hiru pieza laburrago etorri dira, eta Pontus Lidbergen Paysage, soudain, la nuit-en Latinoamerikako nekazari giroko igande bateko dantzaldi batean aurkitu gara, gizon zein emakumeen jantzi estilizatuek iradoki diguten bezala. Stefan Levinen eta Leo Brouwerren musikak nolabaiteko tropikalismo garaikidean murgildu gaitu, eta giza paisaia horretan berreskuratu ditugu gazte izatearen poza, dantzatzearen alaitasuna eta gozamen apalek ekarritako betetasuna.

Harrigarriki, Two izeneko pieza laburrean bakarlari aritu da dantzaria —Carlos Acosta bera—, eta, duda barik, gaualdiko une gorena izan da hura taula gainean ikustea. Argi zenital karratu baten pean eta Andy Cowtonen musikak lagunduta, mugimendu geldoekin erakutsi digu bere gihartasuna, energia neurtuaren, malgutasun ikaragarriaren eta presentzia eszenikoaren erakustaldi betean. Ikusleen txalo zaparrada itzela jaso du.

Eta amaierako piezan plastikozko 36 botila handi izan dira protagonista Jorge Crecisen Twelve koreografian. Argi hori-berdexka bana zegoen haien barruan, eta estilo uniformean jantzitako dantzariak Vincenzo Lamagnaren musikan bilduta ibili dira elkarri botilak jaurtiz eta airean harrapatuz itxurazko anabasa koreografiatu batean eta ariketa akrobatiko harrigarriak hortik-handik tartekatuta. Esker oneko pieza izan da, ezin uka, eta berari esker ikusleek gogoz eskertu dituzte konpainiaren etorrera, lau koreografien distira eta dantzari guztien maila gaindiezina.]]>
<![CDATA[Biluztasunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2035/025/001/2021-11-27/biluztasunean.htm Sat, 27 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2035/025/001/2021-11-27/biluztasunean.htm 'La desnudez'Zuzendaritza, koreografia eta eremu eszenikoa: Daniel Abreu. Musikaria: Hugo Portas. Musika: Tarquinio Merula, Claudio Monteverdi, Gabriel Faure, Henry Purcell. Argiak: Irene Cantero. Dantzariak: Daniel Abreu, Dacil Gonzalez. Lekua: Bilboko AZko auditoriuma. Eguna: azaroaren 25a.

Hogeita bost bat haga egurrezko izan dira tarte batez taula gaineko elementu nabarmenenak Daniel Abreuren eta Dacil Gonzalezen arteko duelu eszenikoan. Aurtengo Dantzaldiak Espainiako Dantza Sari Nazional hauek ekarri ditu, eta Bilboko AZko auditoriuma ia goraino bete da gazte jende askorekin eta, oro har, bi dantzari hauen arteaz gozatzeko nahian genbiltzanokin.

Behegaina estaltzen zuen oihal beltz baten azpian ibili da hasiera batean Dacil Gonzalezen irudia, musika ilun baina inguratzailean bilduta Daniel Abreuk egurrezko haga haiek hondotik eszenako ahora ekartzen zituen bitartean, eta, metaforikoki lur azpitik irtenda, Abreuren inguruan eratu du eskultura moduko bat makilekin. Gona luzea eta alkandora itxuragabea jantzita zebilen Gonzalez —Abreu, alkandora urdina eta praka bakeroak— eta gizona bere korapilotik askatu denean, erronka moduan eta ausaz bota dizkio makilak emakumeak, eta gizonak zehaztasun osoz hartu.

Honezkero esan liteke bikote harremanetan ari zirela arakatzen biak ala biak, eta hori berori aitortzen du koreografoak bere azalpenetan, baina aspaldiko kontu hori hain urrundik izan da hartua, ezen ia-ia ez baikara konturatu ere egin. Baliteke egiatan bestearen beharra taularatu nahi izana, baliteke besteak sortutako nekea, bestea norberaren osagarri bezala, besteak eragindako desira hor azpian egon izana, baina nik behintzat nahiago izan dut bien eboluzio misteriotsuetan murgildu, denboratik eta mundutik kanpo, haien soiltasun eta perfekzioaren hipnotismoan harrapatuta.

Bide horretatik, une batean amodio-dantza moduko bat egin dute, biek zeharo biluzik eta elkar ia ukitu barik. Airea beti zegoen bien artean, haragitasunetik baino espiritualtasunetik askoz hurbilago zeuden, eta, kemen izugarrizko borroka-eszena baten ostean, abiadura geldoko arabeskoen pasarte batean diluitu da erasoa.

Jakina, proposamena Abreuk hain ondo maneiatzen duen abstrakzioaren eremuan mantendu da une oro, arropa aldaketa batzuekin eta argien diseinu miresgarriarekin batera —artelantzat jotzen dut duda barik—, eta guztiak amaituta zirudienean, after musikan bildutako eboluzio paralelo orbangabeak etorri dira, eta, haien ostean, piano zatikatu baten puskak, kez betetako plastikozko poltsak, Hugo Portas tuba jotzailearen presentzia eta musika, lehenagokoak baino esplizituagoak izan diren amodio-irudiak eta argi estroboskopiko pean izandako pasarte bizigarriak, denon entusiasmoa eta esker ona piztu dituztenak.]]>
<![CDATA[Gizontasuna airean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2015/025/002/2021-11-24/gizontasuna_airean.htm Wed, 24 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2015/025/002/2021-11-24/gizontasuna_airean.htm 'Suspensión'Konpainia: Nueveuno. Jatorrizko ideia eta zuzendaritza artistikoa: Jorge Silvestre. Sorkuntza eta interpretazioa: Carlos Marcos, Fernando Santa-Olalla, Jorge Silvestre, Josu Monton, Miguel Frutos. Dramaturgia: Laura Presa, Fernando Gallego. Koreografia: Iris Muñoz, Fernando Triguero. Aktore zuzendaritza: Rakel Camacho, Laura Presa, Fernando Gallego. Lekua: Barakaldo antzokia. Eguna: Azaroak 20.

Madrilgo Nueveuno konpainiak Suspensión (Esekidura) zirku-ikuskizuna ekarri du Barakaldo antzokira, eta, emanaldia ume-ordutegitik kanpo izan den arren, nik esango nuke ikusleen erdiak-edo oso adin txikikoak izan direla. Dena dela, umeak heldu portatu dira salbuespenik gabe, eta egia da emanaldia helduentzat sortua eta interpretatua izan dela, baina ni seguru nago horrexegatik egon direla ume guztiak adi-adi taula gainean gertatzen zenari. Honezkero zenbat aldiz idatzi dugu orriotan ikusle gazteak ez direla memelotzat hartu behar!

Egurrezko bost panel bertikal —haietariko bi beltzak eta beste hirurak egur kolorekoak— eta mahai metaliko luze bat izan dira euskarri eszeniko bakarrak, eta lau gizonezko aritu dira taula gainean ondo baino hobeto menperatzen dituzten zirku tekniken erakustaldian. Bosgarren bat ere egon da agertokiko albo batean, zuzenean bideratzen argiak eta musika, zehaztasun osoz bideratu ere, ikuskizunak planteatu dizkigun ikuste-efektuek eta erritmoak akats ñimiñorik izan ez zezaten.

Esan bezala, ikuste-efektu harrigarri bezain dibertigarriak izan dira emanaldiaren alderik entretenigarriena, eta alde horretatik malabarekin erakutsitako trebezia aipatuko dugu: pilota zuriekin aritu dira gehienbat, baina birla zuriekin ere bai behin edo behin, eta oso erakargarriak egin zaizkigu bai diaboloarekin egindako ariketa magikoak, bai aiztoekin izandako saio kementsuak. Azken horietan, gainera, ikuspegi berritzaile bat eman diote aizto-jaurtiketaren ariketari.

Baina beste ezeren gainetik, horren guztiaren azpian planteatu diguten diskurtsoarekin geratuko gara emanaldi aratz eta ausart hau ikusi ostean, saioen artean edo haiekin batera off-eko ahotsetan eta zuzenean entzun ditugulako bost gizonezkoen gogoetak eta pentsamendu zintzoak, maskulinitate eredu nagusia beldurrik gabe eta konplexurik gabe ezbaian jartzen.

Askotariko testigantzak entzun ditugu emanaldian zehar —interpreteenak, haien anaia eta aitenak eta, beste sail batean, haien amen edo bikotekideenak—, eta haien bidez izan dugu hainbat gauzaren berri gizonezkoen ikuspegi zintzo eta humanotik: besteak zaintzea zer ote den, sentimenduak barnean gordetzeko joera, arrakastaren eta nor izatearen behar etengabe hori, besteen aurrean ematen dugun irudia... Auzi handiak, zinez, eta are handiagoak bost gizon horiek beren egiazkotasunetik eta dramaturgia eredugarrian bilduta gure besaulkietaraino helarazi dizkigutenak!]]>
<![CDATA['Lasciate ogni speranza']]> https://www.berria.eus/paperekoa/2031/025/001/2021-11-17/lasciate_ogni_speranza.htm Wed, 17 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2031/025/001/2021-11-17/lasciate_ogni_speranza.htm 'El diablo en la playa'Konpainia: Matarile. Testuak eta zuzendaritza: Ana Valles. Beste testu batzuk: Celeste, Claudia Faci. Koreografia eta interpretazioa: Celeste, Claudia Faci. Eremu eszenikoa eta musika muntaketa: Baltasar Patiño. Lekua: Donostiako Gazteszena. Eguna: Azaroak 13.

Princeren Purple Rain pasarte musikatuan murgilduta eman ditugu Donostiako Gazteszena aretoan emanaldia hasi aurretiko minutuak. Gozamen hutsa izan da atariko tarte hori, bikain sonorizatuta egoteaz gain, oso doinu iradokitzaileak izan direlako, izpirituaren bizigarri, esan genezake. Gainera, Galiziako Matarile konpainiaren lan bat ikustera goazenok seguru gaude gauza iradokitzaile eta bizigarri batez gozatzera etorri garela, eta hasierako itxarote hori jarraian etorri denaren aperitifa baino ez da izan.

Erridaua zabaldu da azkenean, eta han agertu da disposizio eszeniko pertinentea, interpreteen mugimenduaren euskarria izan dena eta haien eboluzioei esangura eman diena. Alfonbra iletsu zuria hondo-ezkerreko bazterrean, L formako mahai lerroa eskumakoan eta telebista bateko platokoak ziruditen bost besaulki ultramoderno izan dira elementu eszeniko bakarrak. Egia esan, eskumako alboa bete duen hogeita zortzi led fokuz egindako horma elementu eszenikotzat ere har dezakegu, eta horrela gauzak korapilatzen hasi, hain izan dira elkarlotuak eta esanguratsuak emanaldia osatu duten musika, argiak, jantziak... Hau da, osagai eszeniko guztiak.

Ohikoa den legez, Baltasar Patiñoren musika muntaiak eta argien diseinuak —azken hori Miguel Muñozekin elkarlanean egina— gidatu gaituzte El diablo en la playa (Deabrua hondartzan) honek proposatu digun bidaia etiko eta estetikoan zehar. Askok esaten dute Ana Vallesek beti egiten duela antzezlan berbera —orduan, zergatik joaten gara bere estreinaldi guzti-guztietara?—, baina nik esango nuke lan honetan gutxienez koska bat aurrerantz jo duela artearen interpretazioan, oraingo proposamenean erabateko zentraltasuna eman baitie bi interpreteen gorputzen fisikotasun bereziari eta presentzia eszeniko artegagarriari.

Bide batez esanda, Valles eszena gainean ikusten ohituta gaudenontzat bitxia egin zaigu Claudia Facik Vallesekin duen antzekotasun harrigarria, eta alde horretatik Vallesek berak aitortu digu bere alter ego moduko bat plazaratu nahi izan duela Faciren pertsonaiaren bidez. Hala ere, «lasciate ogni speranza», esango nioke pertsonaia zehatzen bila etorritako ikusleari: hemen ez dago halakorik. Hemen dagoena artearen bilaketa desesperatua da; poesiaren, erotismoaren eta anabasaren aldarrikapena; azaldu ezinaren errebindikazio temati bezain erostezina; gorputz biluzien esangurak gugan uzten duen arrasto sakona; edozein logikatik harago doan bilaketa determinatua.]]>
<![CDATA[Preljocaj berriz gurean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/031/002/2021-11-04/preljocaj_berriz_gurean.htm Thu, 04 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1914/031/002/2021-11-04/preljocaj_berriz_gurean.htm 'Winterreise'Konpainia: Preljocaj balleta. Koreografia eta jantzien diseinua: Angelin Prljocaj. Musika: Franz Schubert. Eszenografia: Constance Guisset. Argiak: Eric Soyer. Pianoa: James Vaughan. Baritonoa: Thomas Tatzl. Lekua: Donostiako Kursaaleko aretoa. Eguna: Azaroaren 2a.

Aspaldi ez genuen Euskal Herrian jaso Preljocaj balletaren bisita, baina berriro etorri da Kursaal Eszenaren programazioan emandako Winterreise lanarekin.

Franz Schubert austriar konpositoreak 24 lied bildu zituen bere Winterreise (Negu bidaia) izeneko bilduman, horrela emanez bere musika-erantzunik aproposena Wilhelm Müller alemaniar poetaren olerkiei. Nolabaiteko profezia kutsua dauka Schuberten neguko bidaiak, osorik argitaratua izan eta sei astera hil zelako, gazte, konpositorea. Printzipioz, amodio ez itzuliaren gaia da nagusia, baina egiatan, paisaia desolatuak, iluntasuna eta naturaren indarrek ariman duten eragina —oso gai kuttuna Erromantizismoaren garaian— nagusitzen dira konposizio gehienetan.

Angelin Preljocaj koreografo frantziarrak heriotza bilatzen duen gizakiaren istorio bilakatu du jatorrizko bidaia hura, baina ez era pertsonalizatuan, hau da, dantzari nagusi bat bidaia ilun horren protagonista jarrita. Alderantziz, era kolektiboan eta despertsonalizatuan tratatu du gaia, eta bidaia desesperatu horren protagonista konpainiako hamabi dantzariak izan dira —seina emakume eta gizon—, alde horretatik ez generoari ez dantzariei esangura berezirik eman gabe, jantziek eta ballet klasikoaren lege fisikoek ezarritakoaz aparte.

Zuzenean jotako pianoak eta baritonoak interpretatu dituzte Schuberten liedak, txukuntasun osoz interpretatu ere, eta eszenan gertatzen denari behar zen besteko giro ilun eta mortua emanez, ustez alaiagoak izan behar ziren liedetan barne, haietan ere nagusitu delako konpositorearen sakoneko tristezia gaixotia. Hileta-giro hori lehenetsita, errautsez estalita agertu da eszenatokia, baina beharbada elurra zen elur grisa, dena den, goitik aldian behin emeki bota duenaren arabera. Jantziak ere beltzak izan dira gehienetan, une batzuetan udazken-tonu koloretsuagoak hartu dituzten arren. Azkenik, argien diseinua urdin eta grisen paletan kokatu da gehienbat, eta batzuetan giro espektral betean murgildu ditu dantzariak.

Normala denez, koreografiaren diseinua lieden segida bezain zatikatua izan da, horrela eragotziz edozein progresio eszeniko edo emozioren garapena. Bide horretatik, askotan dantzarien mugimenduek lotura estua izan dute pianoko notek markatutakoarekin, eta beren eboluzio ia akrobatikoak melodia malenkoniatsuen geldotasun harrigarrian gauzatu dira beti. Seguruenik ez da erraza 24 liedetarako koreografia diferenteak sortzea, baina frogatua geratu da Preljocajen hiztegi koreografikoa oso aberatsa dela, eta gainera, umore-txinparta ia atzemanezin batzuk tartekatu ditu han-hemenka pasarte batzuetan, gauza bat delako Herio jaunaren bila ibiltzea eta beste bat zure betiko izaera jostagarria horregatik galtzea.]]>
<![CDATA[Fikzioaren hiltzaileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1992/024/001/2021-11-03/fikzioaren_hiltzaileak.htm Wed, 03 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1992/024/001/2021-11-03/fikzioaren_hiltzaileak.htm 'Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi'Konpainia: Kamikaz kolektiboa. Testua, zuzendaritza eta antzezpena: Amancay Gaztañaga, Iraia Elias, Erika Olaizola. Zuzendaritzan bidelagun: Espe Lopez. Musika zuzenean: Amancay Gaztañaga. Kanta: Odei Barroso. Jantziak: Barbara Rasso. Argiak: Miriam Ubanet, Ana da Graça. Ilustrazioa eta kartela: Idoia Beratarbide. Lekua: Azpeitiko Soreasu antzokia. Eguna: Urriak 31.

Hortxe ditugu hiru emakumeak, patxada ederrean, tea eta pasteltxoak hartzen garai bateko jantziekin apainduta. Antzematen dugu asteroko hitzordua dela, agian arratsalde guztietakoa. Hortxe daude, egon aditzaren esangura betean, gizonik gabeko denbora berezi horretan, beraientzat bakarrik sortu duten intimitate horretan.

Halako batean, baina, haietariko batek Joshua delako batekin maitemindua dela errebelatuko die beste biei, eta orduan bai, orduan hasiko dira komeriak, jeloskeriak eta elkarrenganako inbidiak akuilatuta. Lehertu arte barre egin dugu hasierako eszena horrekin, hiru antzezleen artean paroxismoraino eraman dutelako parodia buruargiaren artea. Baina horrelakoak al dira benetan emakumeak? Benetakoak ote dira ustezko maitasun erromantikotik sortutako egoerak eta erreakzio patetikoak? Ez ote dira kontsumitzen ditugun fikzioaren produktu ustelduen emaitza? Nork diseinatzen ditu gure iruditeria eratzen duten telesailak, filmak, iragarkiak, albistegiak?

Ikusten denez, une batetik aurrera serioago jarri da emanaldia, esandako galdera horiek tarteko, baina betiere satira kutsuari uko egin gabe. Horren adibide dugu hurrengo atalean XVI. mendeko gizon itxurarekin antzeztu dutela hirurek hasierako pasarte bera, baina gizonen ikuspegitik, gizonezko buru bana aurpegien aurrean jarrita, floreteak eskura eta tea alkoholarengatik ordezkatuta. Agian pasarterik esanguratsuena heldu da haietariko batek bera ere feminista dela esan duenean eta beste batek galdetu dionean ea horrekin nahikoa dela uste ote duen. «Momentuz, bai» erantzun, eta ikusleen barre-algarak —etengabeak izan dira emanaldian zehar— are ozenagoak bihurtu dira jarrera horren kontura.

Hala ere, aurrera jarraitu dute hirurek arestian planteatuko galderei erantzuten, panfletotik hurbil batzuetan —beharrezkoa kasurako, eta beraiek ere tentuz ibiltzekoa dela onartuta—, eta amorrutik beste batzuetan —zer espero genuen, bada, honezkero?—, kementsu beti, umoretsu beti, irudimentsu batez ere, edozein ideia eszeniko taula gainean gauzatu daitekeela une guztietan frogatuz, adorea, prestakuntza eta determinazioa izanez gero.

Dudarik gabe, Barbara Rassoren jantziek rol nagusia jokatu dute emanaldiaren arrakastan hiru antzezle sortzaileen lan itzelarekin batera, eta hor egon dira era berean Amancay Gaztañagaren biolina eta Odei Barrosoren rap erako azken kanta, ikusleen amaierako entusiasmoa bideratu duena. Izan ere, txalo zaparrada benetan espontaneoak —ez bilatuak edo dramaturgiatik probokatuak— tarteka-marteka gertatu dira emanaldian, baina amaierakoak ikusleen esker onaren marka guztiak gainditu ditu, zinez.]]>
<![CDATA[Egia zikinak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/031/001/2021-11-02/egia_zikinak.htm Tue, 02 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1896/031/001/2021-11-02/egia_zikinak.htm 'Ogiak hizketan baleki'Taldea: Mamiak kolektiboa. Testua: Edu Zelaieta. Zuzendaritza: Marina Suarez. Ikus-entzunezkoa: Irantzu Lekue. Ikerketa historikoa: Ander Gondra. Komunikazio arduraduna: Txema Ramirez de la Piscina. Antzezlea: Josune Velez de Mendizabal. Lekua: Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxea. Data: Urriak 29.

Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxean sortu da miraria, hango Vital Fundazioarekin batera otsailean antolatu zuten TopArabaren kontura. Deialdira aurkeztu ziren zientoka egitasmoen artean batzuk aukeratu eta haietariko bat dugu Ogiak hizketan baleki aurreratu, garaikide eta artegagarri hau, Txema Ramirez de la Piscina kazetari eta ikerlariaren buru-txinparta miresgarri bati esker. Izan ere, Gasteiz, herioaren hiria erakusketan Jose de Elosegiri egindako aipamenak piztu zion Ramirez De la Piscinari lan honen jatorrizko ideia.

Jose de Elosegi oñatiar okinak desertzio-sare erraldoi bat antolatu zuen lehen karlistadan eta, bestetik, ogi pozoitua eman eta Gasteizen zeuden 8.000 soldadu ingelesetatik 1.500 hiltzeaz izan zen akusatua, torturatua eta garrotean hila. Berak desertzio-sarearena aitortu bai, baina ogi pozoituarena ez zuen inoiz onartu. Uste izatekoa da ingelesen mendeku bat izan zela, haien tropetako hiltze-tasa itzela —tifusa, jaki ustelduak, hotz ikaragarria...— hala edo nola zuritzearren. Azken finean, hobe zen desertzio sarearena ez hauspotzea: okin pozoitzailearen kontua askoz hobeto zetorren bat jende xehearen morbo egarriarekin. Egiak, garbiak; gezurrak, zikinak. Egia zikinak orduan ere zebiltzan ahorik aho, beti boteretsuen mesedetan.

Okinaren testamentuan agertzen den Josefa de Mujika, Gasteizko bizilaguna —Elosegiren emaztea— aiputik tiraka eratu da oraingo kontakizuna, eta alargun haren ikuspegitik nahiz gaurko prisma batzuetatik aztertu ditugu orduko gertakizunak. Sortzaileek libreki eta sormen-ikuspegi zabaletik jokatu dituzte euren kartak, ikerketatik irtendako datuei tratamendu jostagarria emanez askotan, orduko Josefa eta oraingo Josuneren arteko harreman dialektiko polita ezarriz, egia-ostea eta fake news direlakoak zorrotz biluztuz eta erantzunak bainoago elkarri eta ikusleoi botatako itaunak eginez. Dena ere Suarezen sormen aberasgarrian eta Velez de Mendizabalen gaitasun eszeniko harrigarrian oinarrituta eta objektuen, argien, irudi proiektatuen eta soinu-eremuaren esanguran bermatuta.

Kazetaritza performatiboa deitu diote arte eszenikoen alor nahiko berri honi, eta Argentinako Anfibia agerkari feministaren ekimenean kokatu dute haren sorrera. Bide beretik, Euskal Herrian ildo horretako beste lan batzuk ikusi ditugu daborduko: Galiziako Chevere konpainiaren Curva España-k (2018) maisuki aztertu zituen España abizeneko ingeniari baten heriotza argitu gabea, Espainia eta Galiziaren arteko botere-harreman ilunak eta fake news-ak; Laida Azkona nafarrak eta Txalo Toloza txiletarrak Guggenheimdarrek Txilen egindako espoliazioa plazaratu zuten Extraños mares arden zoragarri harekin (2016), eta bikote beraren Tierras del Sud-Bilduma —Argentinako maputxeen genozidioaz zorrotz jardun zuena— euskaraz eman zen Aulestiko 2019ko ADEL jardunaldietan.]]>
<![CDATA[Saskiaren neska]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/025/002/2021-10-23/saskiaren_neska.htm Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1946/025/002/2021-10-23/saskiaren_neska.htm 'Kasilda, bukatzen ez den sua'Konpainia: Goitibera. Zuzendaritza eta dramaturgia: Saioa Iribarren. Musika: Trakamatraka (Jon Urrutia). Eszenografia: Ander Basaldua. Antzezleak: Ander Basaldua, Leire Orbe, Aiora Sedano. Lekua: Durangoko San Agustin aretoa. Eguna: Urriak 21.

Ezizen horrekin ezaguna zen Kasilda Hernaez Vargas garai bateko Donostian: saskiaren neska. Espainiako II. Errepublikaren garaia zen, eta 1934. urteko greba orokorrean denetarik eramaten zuen bere otzaran errepresio bortitzari aurre egiteko: panfletoak, granadak, atxilotuentzako jakiak... Baina bere idealak ez ziren hautu politiko hutsa, bizitza libre baten nahia ziren, eta horren adibide dugu ezaguna zela Zurriolako hondartzan biluzik bainatzeagatik. Bederatzi urteko espetxe-zigorra ezarri zioten panfletoak banatzeagatik eta hogei urtekoa munizioaren kontuagatik. Felix Likiniano eta Manuel Chiapuso izan zituen kide askatasunaren aldeko borrokan.

Aurten Goitibera antzerki taldeak haren omenezko antzezlan bat prestatu du, eta otsailean Sopelan aurrestreinaldia ikusi eta gero, Durangon ikusi dut orain, Eibarren apirilean estreinatua izan ostean. Bide batez, esan beharra dago dokumentazio lan itzela egin dutela bizi-borrokalari haren figura berreskuratzeko, Euskadiko Filmategian eta Nafarroako Errege Artxibo Nagusian arakatuta eta zenbait adituren iradokizun eta aholkuei jarraituz: Martin Sansinenea Kasildaren iloba, Luis Jimenez de Aberasturi ikerlari eta editorea, eta Karlos Almorza historialaria.

Seguruenik, ikerketa mardul horrek asko markatu du lan eszenikoaren izaera, eta emanaldian nabaria izan da zama diskurtsiboa arintzeko ahalegina. Alde horretatik, Saioa Iribarrenek zuzendaritza eta dramaturgia arloak hartu ditu bere gain istorio grafiko itxura eman dio lanari, kontakizuna hainbat koadro txikitan banatuz eta eszena bakoitzean ikusi duguna muturreraino sinplifikatuz. Hori dela eta, jarduera eszenikoa koadro labur askoren segida iruditu zaigu, horrela areagotuz arestian aipatutako istorio grafikoaren izaera. Apustu horrek, ordea, bere alde onak eta txarrak ditu, abiadura ematen diolako ekintza eszenikoari, baina nolabaiteko nekea sor dezakeelako pertsonaia eta egoera eskematikoen segida etengabeak.

Zuzendariak hartutako beste hautu batzuk kontuan hartzekoak dira, eta haien artean aipatuko dut nola nabarmendu den emakumeek beren duintasunaren alde izandako borroka: boto eskubidea, dibortzioa, abortua, ezkondu barik bizitzeko eskubidea... Alde eszenikoei dagokienez, neurri askotako panel batzuekin eta argiztapen lagungarri batez eratu dira kaleak, trenak, barrikadak eta espetxeak, eta Trakamatrakako Jon Urrutiak Il partigiano-ren inguruan egindako hamaika bertsiok —malenkoniatsu askotan, kubatar doinuz hor, trikiti erara han...— sortu dute soinu-giroa. Azkenik, aipatzekoa da hamaika rol gorpuztu dituztela hiru aktoreek —unean-uneko pertsonaia gizon zein emakume izan—, buruan jantzitako zapia, txanoa edo dena delakoa aldatuz, eta antzerki dokumentalaren, politikoaren, txiroaren, militantearen aldeko apustu garbia eta txukuna eginez.]]>
<![CDATA[Lubakian eta bakarrik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2025/040/001/2021-10-19/lubakian_eta_bakarrik.htm Tue, 19 Oct 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2025/040/001/2021-10-19/lubakian_eta_bakarrik.htm 'Lubaki lainotsua'

Konpainia: Atx Teatroa. Ideia, testuak, zuzendaritza eta eszenografia: Atx Teatroa. Kanpo begirada: Ximun Fuchs. Soinu-espazioa: Gartxot Unsain Letona. Jantziak: Marodi Sorkuntzak. Argiak: Ion Chavez. Kartela: Ezequiel Dawson. Antzezleak: Javier Barandiaran, Maren Basterretxea, eta Miriam K. Martxante. Lekua: Azpeitiko Soreasu antzokia. Eguna: Urriak 15.

Azpeitiko Soreasu antzokian estreinatu du Atx Teatroak bere azken sorkuntza, antzerki arloko sortzaile askoren presentzia eta babesarekin. Ikusmina zegoen konpainia bizkaitarrak estreinaldi honekin eman zezakeenaz, eta beste ezer baino lehen esan beharra dago antzezlan borobila, trinkoa eta aurreratua plazaratu dutela oraingoan ere, hiru antzezleen bikaintasun erabatekoan oinarrituta.

Tadeusz Kantorren estetika gogoratu digun eremu eszenikoa izan da atentzioa eman digun lehen gauza: kanpin-denda urratu batek, lur-zakuekin egindako parapetoak, egurrezko argiztapen-dorreak eta munizio kaxek osatutako paisaian gerlari bakarti hura aurkitu dugu, tai txi ariketak egiten bonba, sirena, eta tiro hotsetan bilduta. Panoramaren erdian hegazkin-pilotu baten gorpua nagusitu da eszenan -Kantorren heriotzaren antzerkia gogoan-, eta haren Ikasgela mortua-ko manikien transposizioa ikusi nahi izan dugu hegazkinlari haren irudi bizigabean eta harekin izandako eldarniozko dantzaldi eta solasaldietan.

Postari gaztearen etorrerak, berriz, Antonin Artauden krudeltasunaren antzerkia ekarri digu gogora une batez, eta argumentuak ez atzera ez aurrera egin ez izana oso La Zarandaren estilokoa iruditu zaigu, talde andaluziarraren lanetan bezala, oraingo protagonista irteerarik gabeko begizta etengabean dabilelako, bere egoeraren preso eta besteen onurarako posizioa defendatzen. Ez dute, ez, balek edo bonbek eroraraziko: bera erori da berak aitzurtutako bizi-lubakian, edo agian bera da libre bizi den bakarra eta gu-geu gara etsaiak aspaldi prestatu zuen kontzentrazio-esparruan preso gaudenak. Edozein kasutan ere, ezuste ederra emango dio bizitzak gure gerlariari, eta heriotzak ere rol ironiko esanguratsua jokatuko du borrokalari zaharraren eta postari gaztearen arteko gatazka konponezinean.

Izan ere, eta aurreko erreferenteen kontrako erara, umore-puntu ugari izan ditu Lubaki lainotsua honek, eta La Zarandakoengan aurkitu ohi ditugun ironia hitsak baino askoz dibertigarriagoak iruditu zaizkigu gerlariak eta pilotuak han-hemenka bota dituztenak. Badakizue, lagunok, inun baino alaiagoa izanen da. Purrustada batzuk solasaldietatik destilatzen zen absurdoan oinarritu dira, eta beste batzuek iturri jarioa aurkitu dute bi pertsonaia helduen gorputz-adierazkortasun landuan.

Gauzak horrela, nik barre askeagoak espero nituen une jakin batzuetan ikusleen aldetik, baina beharbada serioegi hartu dute emanaldiak eskaintzen zien gogoetarako aukera. Zeren eta, egia esan, Lubaki lainotsua ez da komedia bat, horren zantzu ugari dituen arren, kontu sakonetara sendo jotzen duen drama garaikidearen isla baizik.]]>
<![CDATA[Nor ote da H.M.?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1908/025/001/2021-10-16/nor_ote_da_hm.htm Sat, 16 Oct 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1908/025/001/2021-10-16/nor_ote_da_hm.htm 'Variaciones enigmaticas'

Egilea: Eric-Emmanuel Schmitt. Zuzendaritza: Roman Calleja. Musika: Edward Elgar. Antzezleak: Juan Gea, Alberto Iglesias. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Urriak 14.

Orain dela hogei urte programatu zen Variaciones enigmaticas Eibarko Antzerki Jardunaldietan, eta egunotan Bilboko Arriaga antzokian izan dut obra mitiko hori berriz ikusteko parada, beste zuzendari eta antzezle batzuen eskutik.

Egilea, ordea, berbera da, noski, baina nik esango nuke hauxe dela Hego Euskal Herrian ezagutzen dugun Eric Emmanuel Schmitt frantziar-belgikar egilearen testu bakarra, bere produkzioa oparoa izan arren bai antzerkigintzan bai eleberrigintzan.

Hasierako planteamenduan, Erik Larsen kazetariak bisita egiten dio Abel Znorko idazleari Norvegia iparraldeko uharte bakarti batean, han bizi delako aspalditik Literatura Nobel sariduna. Lehen uneak ez dira Larsenentzat samurrak izango egia esan, ez du une samurrik han igaroko, baina nola edo hala aurrera eramango du elkarrizketa idazlearen jokabide zantarrei aurre eginez eta bere pazientzia osoa jokoan jarriz. Une jakin batean, ordea, Znorkori galdetuko dio ea zer ote diren eskaintzan agertzen diren inizial haiek -H.M. delako bati dedikatu dio liburua egileak-, eta harrezkeroztik haien atzean agertuko den pertsonaia lanbrotsu hori bihurtuko da emanaldiaren protagonista, taula gainean inoiz agertuko ez bada ere.

Ondo pentsatuta, ederto jarrita dago antzezlan honen izenburua, 1899. urtean Edward Elgar musikari britainiarrak Enigma Variations izeneko konposizioa sortu zuelako, hamalau bariazio eginez benetan existitzen ez zen melodia baten inguruan.

Hori berori gertatzen da testu eredugarri honetan, non inoiz ikusiko ez dugun H.M. delako hori benetako protagonista bihurtzen baita Larsen eta Znorkoren pertsonaien bizitzetan. Bitartean, egileak kontu sakon batzuk aletuko ditu bi pertsonaien arteko solasaldietan -amodioa, sexua, bakardadea, zahartzaroa, norberaren egoa kontrolatzeko beharra...-, eta erloju-makineria baten moduan funtzionatzen duen argumentuak ezuste batzuk emango dizkio ikusleari.

Eszenaratzeari dagokionez, agertoki eskematikoa pobreziaren mugetan geratu da, argien diseinua bezala. Kontrako platerean, dinamismo nahikoa eman dio zuzendariak berez mugatua den dramaturgiari, eta, beste ezeren gainetik, bi aktoreek antzezpen-duelu bikaina eskaini digute, bien sendotasun eszenikoan bermatuta -batez ere Juan Gearenean-, eta jakitun izanik esku artean zeukaten testua opari eszeniko bikaina zela.]]>
<![CDATA[Celestinaren soka luzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/037/001/2021-10-10/celestinaren_soka_luzea.htm Sun, 10 Oct 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1980/037/001/2021-10-10/celestinaren_soka_luzea.htm 'Celestina, la tragicomedia'

Konpainia: Atalaya. Egilea: Fernando de Rojas. Bertsioa eta zuzendaritza: Ricardo Injesta. Musika: Luis Navarro eta herri kantak. Argiak: Alejandro Conesa. Lekua: Elorriko Arriola antzokia. Eguna: Urriak 8.

Sevillako (Espainia) Atalaya taldearen obra bat ikustearren, ez dut dudarik egin Elorrioko Arriola antzokira joateko, han eman baitute Celestina, la tragicomedia. Aurrera jarraitu baino lehen esan, nazioarteko konpainiak Ikuskizunik Onenaren saria jaso zuela lan honengatik 2016an, Moskuko Podmoskovnyye Vechera jaialdian, eta Atalayaren bertsioak istorioaren ikuspegi hedonista eta zeharo laikoa berreskuratu duela, jatorrizkoari fidel.

Fernando de Rojas espainiarrak XV. mendearen amaieran idatzitako testuak bi bertsio izan zituen -bigarrena aurrekoa baino osotuagoa izan zen-, eta ikerlari gehienek uste dute egilea sasiko judua izan zela Errege-Erregina Katolikoen aroan. Horrek azalduko luke testuan eaz agertzea erlijio ahalguztidunaren aipamenik; seguruenik, maisulanak horri esker erdietsi zuen berehala unibertsaltasuna, gutxira hebreerara, alemanera, frantsesera, nederlanderara eta latinera itzulita. Inkisizioa, ordea, hainbat pasarte zentsuratzen joan zen, azkenean erabat debekatu arte Frantziar Iraultzaren lehen urteetan.

Konpainia andaluziarraren ildo ideologiko aurrerakoiaren jarraituta, zertxobait azpimarratu dira klase sozialen arteko diferentziak, muturreko indibidualismoaren antzutasuna eta Melibearen ahalduntze determinatua. Askoren ustez, jatorrizko obrak badu eleberritik antzerkitik bezainbeste, baina taula gainera eramatean testuak daukan pisua da egungo teatrorako oztopo nagusia. Horren jakitun, Iniestak obraren izaera groteskoan sakondu du Calixtoren otseinen eta haien neska-lagunen pertsonaietan -eta Celestinarenean ere bai, zelan ez-, eta pantomima kutsua eman die eszena eta pasarte askori, haietariko asko kantu-musikarekin batera emanez, endredo eta jolas izaera alde horretatik bultzatzeko. Bide beretik etorri dira antzezle guztiek esaldi bakoitzean erakutsitako keinu adierazgarri zehatzak, koreografiatik hurbil egon direnak eta une batzuetan benetako dantza gogoratu dizkigutenak.

Dena esatera, Elorriora etorri dena bertsio eszeniko ertaina izan da, bertsio handian egitura metaliko arin batzuk zeudelako gailu eszeniko zentral gisa. Kasu honetan, ordea, argi-jokoen erabilera zehatza eta dena lotu duen soka gorri luze bat izan dira elementu esanguratsuak. Antzezleen prestakuntza eta entrega harrigarriaren esku geratu da emanaldiaren indarra, Melibearen suizidio aurreko agurrarekin eta aitaren dolu-bakarrizketa hunkigarriarekin bere punturik gorenera heldu zaiguna.]]>
<![CDATA[Platonen harpea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2093/024/001/2021-10-06/platonen_harpea.htm Wed, 06 Oct 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2093/024/001/2021-10-06/platonen_harpea.htm 'Plato'

Konpainiak: Sleepwalk Collective, Larrua proiektua, Parasite kolektiboa, Tripak. Zuzendaritza: Unai Lopez de Armentia. Dramaturgia: Hannah Frances Whelan, Iara Solano Arana. Argiak: Danel Ibisate. Musika: Samuel Metcalfe. Antzezleak: Danel Ibisate, Unai Lopez de Armentia, Aritz Lopez, Samuel Metcalfe, Iara Solano Arana, Marina Suarez, Hannah Frances Whelan, Helena Wilhelmsson. Lekua: Gasteizko ur-biltegi zaharra. Eguna: Urriak 3.

Platonen harpe mitiko hartan bezala egon gara tarte batez, Plato izeneko emanaldi berezian. Site specific bezala definitu dezakegun lanak irailaren amaieran hasi eta urriaren bigarren asteburuan bukatuko du bere ibilbidea, eta, bitartean, emanaldi bakoitzeko ikusleek Platonek bere alegoria famatuan planteatu zuena biziko dute, lurpean egonda eta kanpoko errealitatea barruko argi eta izaki misteriotsuen prismatik ikusiz.

Gasteizko Antzerki Jaialdia ireki duen estreinaldi hau bertako lau talde edo kolektiboren arteko sorkuntza da -Sleepwalk, Larrua, Parasite eta Tripak-, eta horrek ezin hobeto adierazten du hirian aspaldi bor-bor dabilen arte eszenikoen bizitasuna eta taldeen ugaritasuna, konparaezinak direnak Euskal Herri osoko beste edozein hiriburutan egon daitekeenarekin. Plato deitu diote sorkuntza honi, gaztelaniazko azentu-marka eta guzti, zineman eta telebistan erabiltzen diren estudio handiei erreferentzia eginez, baina argi dago Antzinaroko filosofoaren izenari egindako keinu bat dagoela izenburuaren atzean. Bestetik, gaztelaniaz gain beste hizkuntza batzuk entzun ditugu emanaldian zehar eta kaskoak jantzita -euskara, ingelesa eta frantsesa gutxienez-, haietariko batzuk aldi berean baina era bereizgarrian eman direnak.

Platonek irudikatutako egoerari jarraituz, garrantzia handia hartu dute argien diseinuak eta haren bidez sortutako itzalen proiekzioek, bai alboetako hormetan bai erdigunean paratutako bi gortina zeharrargietan. Danel Ibisateren argi-diseinu miresgarrian goiko arkuen artean kokatutako hamabost goritasun-bonbilla xume izan dira argi-iturri ia bakarrak, eta behegainetik beste led foku txiki batzuek egin dute gainontzekoa. Ikusleak, bitartean, Samuel Metcalferen soinu-banda elektroniko inguratzailean murgildu dira, eta lehen ordu erdian antzezleak noraezean ibili dira era guztietako ekintza absurdoak eta noizbehinkako koadro erdi estatikoak garatzen, baliorik gabeko hainbat objekturi beste esangura edo bizitza bat eman nahian.

Bigarren fase batean telezabor erako lehiaketa baten parodiaren lekuko izan gara, eta haren ostean etorri diren txinatar itzalen proiekzioak aurkikuntza esanguratsua izan dira ustezko errealitatearen engainua irudikatzeko. Argi zuriz apaindutako eskaileratik ordura arte DJa zena harpetik benetako mundurantz abiatu denean, amaiera polita eta desiragarria iragarri dugu guztiok, baina Platonen alegorian kanpotik datorrenak eta egia dakarrenak onespen txarra edukiko du itsutasunera ohituta daudenengandik, eta, horrela izanik, telebista huts bateko oskolari begira aurkitu dute zoriontasuna lurpeko biztanle kamuts haiek.]]>
<![CDATA[Luma galdu baten bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2134/031/001/2021-09-14/luma_galdu_baten_bila.htm Tue, 14 Sep 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2134/031/001/2021-09-14/luma_galdu_baten_bila.htm 'Hâmaïkà'

Konpainia: Cielo Raso. Koreografia, zuzendaritza eta eszenografia: Igor Calonge. Zuzendari laguntzailea: Gabriel F. Jantziak: Amalia Elorza. Argiak: Sergio Garcia. Dantzariak: David Candela, Joan Ferre, Emma Riba, Ainhoa Usandizaga. Lekua: Donostiako Gazteszena aretoa. Eguna: Irailak 11.

Umore puntu batekin hasi da Hâmaïkà dantza lanaren estreinaldia, Gazteszenako aretoa azken besaulkiraino beteta zegoela, gaur egun indarrean dauden neurri murritzaileak gordeta.

Galtzontzilo zuriak, hankak eta besoak agerian zituen dantzari batek eman dio hasiera guztiari -enborra artile berdezko jaka batekin estali du-, eta biluztasun absurdo horretan jaso du alboko bi laguntzailek kaxa saredun banatatik administratu dioten elur artifiziala. Emanaldian zehar bina emakume eta gizon aritu dira guztira, elur banatzaileak dantzariak ere izan direlako, eta hasiera horretan zilar koloreko janzkera zeraman emakumearen pertsonaiak eman digu atentzioa, bere betaurreko beltzekin eta itsuek darabilten makila tolesgarriarekin.

Egia esan, nik esango nuke umore uneak ez direla ugariak Igor Calongeren lanetan, baina dena den, nik uste dut kasu honetan ia jokoz kanpo utzi gaituzten irudi horiek haren barne mundura egindako bidaia baten parte izan direla, eta jarraian etorri diren pasarte nahasiek geure artega, barne-gatazka eta bilaketa antzuen irudikapena izan daitezkeela. Soinu bandan ere igarri da horrelako zerbait, in crescendo zihoan musika elektroniko inguratzailea moztua izan delako noizean behin Brasilgo samba, forro eta beste erritmo zoro batzuen bidez.

Hala ere, une batetik aurrera denak hartu du forma koherentea, lau dantzariak agertokitik bueltaka zihoazela batak besteari beso batetik heldu eta behegainetik arrastaka eraman duenean, denen arteko alternantzia etengabean eta besarkada birakari laburrak han-hemenka tartekatuta. Biraka ibiltze horrek ez zirudien antolatua, eta agian horregatik iruditu zaigu hain kosmikoa, hain gure galaxiaren erakoa, non kaosak eta noizbehinkako errepikapenek edertasun gaindiezina sortzen duten ezinbestean. Pasarte zoragarri horretan jaso dugu benetako dantzak soilik eman ahal digun denbora hipnotiko haietariko bat, koreografoaren inspirazioari eta dantzarien prestakuntza eta sakrifizioari esker.

Geroago bi emakumeek zorutik egindako eboluzio paraleloek eta bi gizonek elkarren pisuari aldizka eusteko ahaleginek bete dute gure gogoa, eta dena ohiko dantzaren parametroetara zihoala uste izan dugunean, hara non bi emakume klonikoren agerpen artegagarriak misterio eta enigma betean utzi gaituen, agian haietariko bat gizonezko izateagatik, biek femme fatale itxura perfektua hartu duten arren.

Hortik aurrera, hasierako anabasa pasarteetara itzuli gara aldi labur batez, eta amaierako koadroan itsuaren makilak gidatu du taldea bazter batean ahaztua zegoen aingeru baten luma abandonatu baterantz, esangura subliminaleko koadro ordainezin batean. Mila esker, Calonge, irudi eta metafora horiekin gure izpiritu pobretuak hain eskuzabal elikatzeagatik.]]>
<![CDATA[Kreonte biluzik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/033/001/2021-08-29/kreonte_biluzik.htm Sun, 29 Aug 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1870/033/001/2021-08-29/kreonte_biluzik.htm 'Antigona'

Testua eta zuzendaritza: David Gaitan. Musika: Alvaro Rodriguez Barroso. Eszenografia eta jantziak: Diego Ramos. Argiak: Fran Cordero. Antzezleak: Irene Arcos, Fernando Cayo, Elias Gonzalez, Jorge Mayor, Isabel Moreno, Clara Sanchis. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Abuztuak 27.

Oso era diskurtsiboan hasi da guztia, tonu eta manera kementsuegiak zituen ekintzaile batek tribuna batetik hitz egin duenean. Bere hitzaldian foro demokratiko moduko bat proposatu dio Tebaseko erregeari, berak adituen eta inplikatuen arrazoibideak entzun ditzan. Ordurako, baina, Kreontek Antigonaren harrikatzea iragarria du, eta hala ere, debatea onartzen du demokrata plantak egitearren.

Jakina denez, Sofoklesek duela bi milurteko eta erdi idatzitako tragedian Antigonak Kreonteren legeari egiten dio aurre bere neba Polinizesen gorpua ehorzteagatik, eta muin hori mantendu da David Gaitanen bertsio gaurkotuan. Antza denez, Gaitanek (Mexiko Hiria, 1984) aurreko gobernuaren aroan Mexikon 43 ikasle unibertsitario desagerrarazi zituztenean plazaratu zuen bere antzezlana haien familiek ere gorpuak aurkitu eta lur-emate duina eman nahian zebiltzala, baina ikusi dugun bertsioan ez da horren inguruko aipamenik egin.

Dena den, oso era garaikidean tratatu da gaia, eta testua gehienbat zentratu da Antigonaren etika kontuetan, ekintzailearen interes politikoan eta, batez ere, tiranoaren psikologia konplexuan. Esan bezala, hasiera diskurtsiboa izan du emanaldiak, eta haren ostean beste tarte luze bat hartu du Eteokles eta Polinizesen arteko soinu-grabazio batek, non garbi esan dezagun ez baitugu ia ezer ulertu, hain zen eskasa bien deklamazioa.

Gauzak horrela, hasia naiz pentsatzen ohiko produktu handinahi batean harrapatuta nengoela, baina Kreontek onartutako eztabaida hasi denean beste kutsu bat hartu du denak, agertokiaren eta eszenen dinamismoari esker eta Kreonteren nortasunari emandako ezaugarrien kontura. Izan ere, pertsonaia ziniko handia marraztu du egileak, umorezko ateraldiak nonahi dituena eta bere proiektuak aurrera eramateko determinazioa gizatasun amultsuaren azalarekin mozorrotzen dituena. Horrek guztiak atsegina eta jostagarria egin du bere pertsonaia une batetik aurrera galtzontzillotan ibili da, harekin izandako solasaldiek lagunarteko kutsu dibertigarria hartu dute eta esan daiteke Fernando Cayo luxuzko interpretea izan dela esker oneko rol horretarako.

Ez, ordea, beste antzezle guztiak, eskastasunaren mugan ibili direlako haietariko gehienak sendotasunari, ahoskerari eta ahots-proiekzioari begira, batez ere Irene Arcos Antigonaren rolean eta Isabel Moreno haren ahizpa Ismenerenean. Aldiz, guardiarena egiten zuenak Elias Gonzalez sorpresa polita eman digu bere amaiera aldeko bakarrizketa luzean, baina, esan bezala, Antigonaren makaltasun agerikoak sano kamustu du lan aurreratu eta interesgarri honen distira.]]>
<![CDATA[Ansa bere bakardadean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/026/001/2021-08-26/ansa_bere_bakardadean.htm Thu, 26 Aug 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1905/026/001/2021-08-26/ansa_bere_bakardadean.htm 'Elkarrizketa ilunak'

Konpainia: Metamorphosis Dance. Zuzendaritza, koreografia, eszenografia, testuak eta jantzien diseinua: Iratxe Ansa, Igor Bacovich. Pianoa: Francesco Tristano. Musika grabatua: Liu Yiwei. Argiak: Nicolas Fischtel. Dantzariak: Iratxe Ansa, Igor Bacovich, Beñat Andueza, Jay Aries, Jorge Garcia. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Abuztuak 23.

Donostiako Musika Hamabostaldiak Metamorphosis Danceren dantza lan bat ekarri du Viktoria Eugenia antzokira. Konpainia horren muinean dagoen bikote artistikoa -Iratxe Ansa donostiarra eta Igor Bacovich italiarra- otsailean ezagutu genuen Bilboko Arriaga antzokian Al desnudo izeneko piezarekin, baina orduko hartan biak bakarrik aritu ziren dantzan, Danilo Moroni artista bisualaren laguntza eszenikoarekin.

Oraingo honetan, ordea, beste hiru dantzari gizonezkorekin aurkeztu digute Elkarrizketa ilunak delako hau, kurioski gaztelaniaz Dialogos en la oscuridad (Elkarrizketak ilunpean) deitzen omen dena, esangura desberdina den arren. Nik, badaezpada, euskarazkoan interpretatu dut pieza, uste dudalako emanaldian ikusitako pasarte solte ugariak hobeto egokitzen direla elkarrizketa ilunen kontzeptuarekin.

Arre koloreko argi zenital baten pean hasi da guztia, bost dantzariak multzo eskultoriko batean kokatuta eta eskerreko aldean pianista bat zegoela. Hasierako musika-pasarteak Bachenak izan zitezkeen, eta dantzariek bi konposizioen inflexioetara egokitu dituzte beren eboluzioak gehienbat. Denek jantzi dituzte mauka luzeko kamiseta eta praka gris berberak, gizonetan inor ez nabarmentzearren, eta Ansa kolore bereko maillot eta galtza luzeekin ibili da, ez emakume/gizon dikotomia ezartzearren, baizik eta -piezaren izenburuari begira- nolabaiteko kontrastea sortzearren bera eta inguruan izan dituen enigma ilunekin.

Isilune luze baten ostean hasi da musika eta argien giroa aldatzen -edozein giro zapuzten zuen gehiegizko sonorizazioarekin hala ere-, eta piano jolea askoz eremu esperimentalagoetan sartu da, pianoko kordak eskuz zuzenean joz, teklatu elektronikoan beste soinu batzuk sortuz, kutsu dramatikoko doinuak pianoan interpretatuz eta Philip Glassen estiloko pasarte batzuk une batean tartekatuz. Argiek, bitartean, dantzak berak baino protagonismo handiagoa hartu dute -erabatekoa ez esatearren-, eta hasiera batean irudimentsuak eta politak iruditu bazaizkigu ere, laster ikusi dugu ez zirela inoiz helduko Danilo Moroniren maila artistikora, eta une batetik aurrera gogaikarria bezain zentzugabea iruditu zaigu haien presentzia.

Iratxe Ansa bakarlari agertu da behin baino gehiagotan -Igor Bacovich behin bakarrik eta tarte labur batez-, eta agerpen horietan haren malgutasuna, energia neurtua eta keinu-hizkera aberatsa berretsi dizkigu. Era berean, esan beharra dago lau gizonezkoek ere txukun jardun dutela, baina jantzien grisak, argi-jokoen pisuak eta pasarte koreografikoen zatikatze etengabeak -talde-inprobisazioak oinarri, seguruenik- hutsaltasunaren sentsazio nabarmena utzi digute, efektismo guztiek estali ezin izan duten planteamendu koreografiko sendo baten ezean.]]>
<![CDATA[Grand Guignol]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/039/002/2021-07-31/grand_guignol.htm Sat, 31 Jul 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1873/039/002/2021-07-31/grand_guignol.htm 'Tito Andronico'Konpainia: Teatro del Noctambulo. Egilea: William Shakespeare. Bertsioa: Nando Lopez. Zuzendaritza: Antonio Castro Guijosa. Musika: Antoni M. March. Jantziak: Rafael Garrigos. Argiak: Carlos Cremades. Eszenografia: Juan Sebastian Dominguez. Lekua: Nafarroako errege-erreginen gaztelua (Erriberri). Eguna: Uztailak 29.

Shakespeareren lehen tragedia izan zen The Lamentable Tragedy of Titus Andronicus —aditu batzuek haren egiletza zalantzan jartzen dute—, eta, zalantzarik gabe, bere obrarik odoltsuena da.

Andronicus jenerala Erromara itzuli da garaile, Tamora godoen erregina eta haren semeak esklabo hartuta, eta, ohitura zenez, seme nagusia exekutatzen du gudan hildako legionarioen omenez. Horrek ezinbestean piztuko du erregina garaituaren mendeku gosea, eta, hortik aurrera, tragedia dugu nagusi. Andronicusek enperadore izateko borrokatik urrun egon nahi du, baina patuak lehiaren erdi-erdian kokatuko du, eta, behin zurrunbiloan sartuta, gero eta krimen gehiago eta gero eta larriagoak ikusiko ditu ikusleak.

Seguruenik, Shakespeareri obra honen egiletza ukatzen dioten adituek kontuan hartzen dituzte haren xede argirik eza —mendeku posible guztiak gauzatzea ez bada, behintzat— eta krudelkeria krudelkeriagatik erakustea. Baina, aldi berean, obra hau gero etorriko ziren tragedia nagusien laborategia baino ez zen izan —Macbeth, Lear erregea...—, eta, gainera, argi dago egilearengan hain kuttunak diren elementu batzuk agertzen dituela, hala nola leize misteriotsuak, basoak eta haietan bizi diren oreinak zein elefanteak, eta geroan hobeto garatuko zituen fantasiazkoak izakiak, Tamorak eta bere semeek mendekuaren jainkosa eta bere zerbitzariak irudikatzen dituen pasartean bezala.

Ordea, Teatro del Noctambulok Erriberriko jaialdira ekarri duen bi ordu eta erdiko emanaldian ez dugu jakin zerekin geratu. Hasteko eta behin, gutxitan antzeztutako tragedia hau aukeratu dute. Zergatik ote? Klasiko atipiko bat berreskuratzearren? Ikusle saturatuei emozio berriak eskaintzearren? Polemika sortzearren? Batek daki.

Alde formalei begira, kalitate zinematografikoko musikan bilduta etorri dira eszenak, baina emanaldiak gabezia batzuk izan ditu ekarpen estetikorik gabeko eremu eszenikoan eta jantzien diseinu kaotikoan, non Andronicusek Napoleonen garaiko beroki luzea jantzi duen eta enperadorea filmetako proxeneta baten itxurarekin agertu zaigun, beste desarrazoi batzuen artean.

Bestetik, Nando Lopezen bertsioan zenbait umore ukitu txertatu dira han-hemenka tragediaren erdian, zein asmorekin tartekatu ote diren ez dakigula, eta antzezpenei begira, Jose Vicente Moironi esker salbatu da gaualdia, beste guztiak haren atzean —edo oso atzean— ibili direlako. Gauzak horrela, bortxaketa bikoitz baten berri izan dugu, lauzpabost buru moztu dituzte, hiru esku eta mingain bat ere ebaki dira, eskuak galdu dituztenak herren geratu dira zehar-kalte baten ondorioz edo, beste asko pistolaz, aiztoz edo ezpataz zendu dira, eta godoen erreginak bere bi semeen haragia jan du pastel delizios batean. Garai batean Parisko Pigalle auzoan Grand Guignol delako antzokia zegoen, horroreari eskainitako emanaldiak programatzen, eta nire alboko ikusleak zera komentatu du antzezlana amaitu ostean: «Badirudi jendeari makabrokeriak gustatzen zaizkiola!».]]>
<![CDATA[Nise biziberritua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2026/041/001/2021-07-28/nise_biziberritua.htm Wed, 28 Jul 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2026/041/001/2021-07-28/nise_biziberritua.htm 'Nise. La tragedia de Ines de Castro'Konpainia: Nao d'amores. Testuak: Jeronimo Bermudez. Dramaturgia eta zuzendaritza: Ana Zamora. Musika-zuzendaritza: Alicia Lazaro. Bertso-aholkularitza: Vicente Fuentes. Eszenografia: Ricardo Vergne. Argiak: M. A. Camacho. Jantziak: Deborah Macias. Koreografiak: Javier Garcia Avila. Lekua: Nafarroako errege-erreginen gaztelua, Erriberri. Eguna: Uztailak 25.

Nafarroako errege-erreginek Erriberrin zuten gaztelua ingurune ezin hobea izan da Nise. La tragedia de Ines de Castro lanaren eszenaratzerako, XVI. mendean idatzitako testuak bi mende aurreragoko gertakizunak jaso zituelako. Ikusle trebatuak beren mantak eta guzti etorri dira gaueko haizeari aurre egiteko prest, eta Nao d'amores konpainiak bere ohiko bikaintasun artistikoarekin ekin dio Castroren tragedia antzezteari.

Printzipioz, Jeronimo Bermudez fraide eta idazle luso-gaztelarra dugu obraren egile, baina egiatan bi antzezlan idatzi zituen —Nise lastimosa eta Nise laureada—, nahiz eta, zantzu guztien arabera, haietariko lehena zuzenean kopiatu zion benetako egile portugaldarrari. Izan ere, XIV. mendeko hilketa politikoak askorako eman zuen mendeetan zehar Europako literaturan, antzezlanak, eleberriak eta operak lekuko, eta oraingo bertsioan Bermudezen testuak elkartu eta araztu ditu Ana Zamora zuzendariak, betiere konpainiak duen ikuspegi garaikidetik hartuta.

Tragediaren erroetan daude boteretsuei komeni ez zaien amodioa eta horren ondorio politikoak —portugaldarrek ez zuten nahi Ines de Castro galiziarrak beren erregearekin ezkontzea, Gaztelarekiko independentzia mantentzearren—. Bide horretatik, bertsio gehienetan alde erromantikoak gailendu dira, baina oraingo muntaian garbien geratu dena politikarien moral bikoitza izan da, argudio eta jarrera hipokrita berberak erakutsi dituztelako erregina hiltzeko zein gero beren buruak erregearen mendekutik salbatzen saiatzeko. Bestetik, eta orduko kontu haren garrantzia azpimarratuz, jakin beharra dago Bermudezek ezizen batekin sinatu zuela testua, baina, hala ere, jazarria eta atxilotua izan zen Felipe II.ak Portugalen zeraman politika zapaltzailearen kontra ahotsa altxatzeagatik.

Taularatzeari begira, emanaldiaren aurretik ikusi dugun dokumental eredugarrian —Maria Royoren Nise. Un viaje en la Nao d'amores— jakin dugu konpainiak bi hilabeteko egonaldi itxian prestatu zuela estreinaldia, eguneko hogeita lau orduko elkarbizitzan, eta han jabetu gara haien sormen-prozesu zeharo kohesionatuaz, bertsoei karga metrikoa kentzeko metodoaz eta alderdi guztiei emandako tratamendu zorrotzaz, bereziki musikari eta ahoskera filologiko landuari dagokienez.

Erdi Aroko eta Berpizkundeko antzerkian espezialista den konpainiak ez du hutsik egin bere hogeigarren urtemugan. Eszenako altzari eta musika-instrumentu ugariak egur dotorez eginak izan dira. Kontratenor batek eta antzezleen koruek osatu dute eszenen esangura beren madrigal, motete eta erromantze zatiekin —haietariko bat portugesez abestua—, aintzira karratu zentral batek esangura sinboliko handia hartu du, eta artilezko jantziek nahiz itxura apaleko apaingarriek indarrean jarri dute antzezleen gaitasuna. Denak emanda ibili dira guztiak, eta amaitutakoan ikusleek lau aldiz aterarazi dituzte, beren lanaren sendotasuna eskertu nahian.]]>
<![CDATA[Eromen gaua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/031/001/2021-07-03/eromen_gaua.htm Sat, 03 Jul 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1917/031/001/2021-07-03/eromen_gaua.htm 'Guateke'Konpainia: Eromen produkzioak. Egilea: Iñigo Dierez. Zuzendaritza: Amancay Gaztañaga. Zuzendari laguntzailea: Erika Olaizola. Eszenografia eta argiak: Amancay Gaztañaga. Jantziak: Ainhoa Badiola. Makillajea: Xanti Agirrezabala. Antzezleak: Zestoako antzerki eskolako kideak. Lekua: Zestoako Caravan Park pabilioia. Eguna: ekainak 30.

Zailtasun guztien gainetik eta antzerkiak dauzkan balio agorrezinetan sinistuta etorri da aurten ere Zestoako Antzerki Astea. Beti bezala, antzezlan interesgarriak programatu dira —Iluntzen, Atzerrian lurra garratz, Fadoak entzuten zituen gizona...—, baina, normala denez, zentraltasuna hartu du hango Antzerki Eskolak prestatu duen Guateke lanak.

Indarrean dauden neurriak kontuan hartuta, ezin zen ohiko aretoan emanaldirik eskaini, eta —herri-elkartasuna zer den— bertako enpresa bateko pabilioian atondu dute antzokia, baldintza txukunetan atondu ere. Taula gainean herriko 31 antzezle ikustea —lau euskal dantzari eta txistularia barne— pozerako motiboa da, eta hori ere izan da gainditu beharreko oztopoa, entseguak azpitalde txikiagotan egin behar izan dituztelako. Hala ere, emaitza eszenikoa polita eta borobila izan da, Amancay Gaztañagaren gidaritzatik espero zen bezala, eta beste behin baieztatu da talde ustez amateurrek sorkuntza estimagarriak edo bikainak ere plazaratu ahal dituztela kalitatezko testu batekin eta zuzendaritza on baten pean.

Iñigo Dierez dugu Guateke honen egile —bera ere egon da antzezle, gaiztoetan gaiztoenaren rolean—, eta bere planteamenduan guateke zoro batean daude antzezleak, munduaren gaitzetatik urrun. Emanaldiaren hasiera probestu du egileak pertsonaia berezi batzuk aurkezten joateko —DJa, Edith Piafen ahotsa duen abeslaria, polizia autoritarioa eta bere laguntzaileak, drogazalea eta droga saltzailea...—, eta gauzak korapilatu ahala gai askori heldu dio, hala nola feminismoari, amatasunari, Zaldibar eta Donostiako zuloei, COVID-19ari eta gorputzen gaineko abusuei.

Halako batean, munduaren amaiera iragarri die zoro itxurako batek —Andoni Mutiloa— festako partaideei, eta hauts zuria airetik masiboki zabaldu denean askoz surrealistagoa bihurtu da guztia, antzezle batzuek beren buruari galdetu arte nor ote zegoen hilik, haiek edo besteak, alegia.

Gaztañagaren dramaturgia testuaren zerbitzura egon da une oro, eta guatekeko dantzaldi libreak unean uneko solasaldiekin konbinatu ditu antzerki zein zinema teknikak erabiliz: dantzarien irudi izoztuak, kamera geldoko mugimenduak, antzezleen talde eskultorikoak eta mugimendu koreografikoak, besteak beste. Jantzien koloretasunak eta makillajearen diseinuak pantomima giroa eman diote gizartearen erretratu ironikoari, eta eszena batzuek bikaintasuna eta esangura sakona lortu dute testuaren eta dramaturgiaren elkarketa emankorrari esker. Azkenik, hona hemen emanaldiaren funtsa adierazten duen etsenplu bat: eromenaren apoteosian alfa ar batek bere burua bota du amildegira, inork eskatu ez dion ekintza heroiko bezain burugabe batean.]]>
<![CDATA[Konektore neuromoralak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1948/036/001/2021-06-20/konektore_neuromoralak.htm Sun, 20 Jun 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1948/036/001/2021-06-20/konektore_neuromoralak.htm 'Orereta meets Gasteiz'

Konpainiak: Hara Nori, Tranpola, Pez Limbo, Kolectivo Monstrenko. Lekua: Errenteriako Niessen aretoa. Eguna: Ekainak 18.

Eztena jaialdiaren barruan denetariko gertakari eszenikoak izaten ari dira egunotan Errenteriako zenbait gune eta aretotan, eta asteburuaren hasieran Orereta meets Gasteiz delako egitaraua programatu dute Niessen aretoan.

Izenak dioen bezala, Arabako talde batzuk gonbidatu dituzte jaialdira, Gasteizen dagoen oparotasun eszenikoari errekonozimendua emanez eta ikusleen eskura jarriz bertako lan aurreratuak. Egia esan, lau talderen piezak ikusi ditugu, baina Ainhoa Alberdik eta Oier Guillanek egindako aurkezpen naturalak nahigabeko maila performatibo polita lortu du elebitasunaren kontura, halako moldez non ikusleren batek «Pena!» adierazi baitu atariko azalpenak amaitutzat jo ostean.

Benetako piezen arlora igarota, erraza egin zaigu lauren arteko ezaugarri komun batzuk topatzea: laurak sar daitezke bete-betean antzerki posdramatiko delakoaren kategorian, lauretan apurtu da era batean edo bestean laugarren pareta famatu hura ikusleekin zuzenean komunikatzeko bide zabalagoak edo zarratuagoak ezarriz, gorputzen fisikotasunak garrantzia hartu du guztietan, eta laurek izan dute atzean giza kondizioari buruzko hausnarketa bat, ulergarriagoa edo adigaitzagoa kasuan kasu. Era berean, nabaria izan da antzezle guztien inplikazioa, eta kalitate bikaina antzeman dugu bai antzezpenetan bai eszenako elementuen koherentzian.

Hara Nori kolektiboak zabaldu du egitaraua Yparchoume lanarekin, eta alboko pantaila batean agertu diren mezuek italierazko, errusierazko eta ingelesezko ahotsen testuak itzuli dizkigute era desegituratuan, Marina Suarezek eta Patxi Suinagak basurde baten eta estralurtar baten solasaldia deskribatzen ziguten bitartean. Hermetikoa iruditu zaigu planteamendua, baina baliteke hemendik hamar urtera, demagun, pieza oso aurreratu eta aitzindaritzat jo behar izatea, bere araztasun erostezina dela eta.

Ane Gebarak eta Josune Velez de Mendizabalek osatzen duten Tranpola kolektiboak Txilin hotsak eskaini digu jarraian, teatroari bide berriak zabaltzeko nahia erraietatik azalduz. Gianni Rodariren ipuin batekin hasi dena konbentzionalismo ororen kontrako eztanda basati eta umoretsu bihurtu da bien kemen eta dohain eszenikoei esker, eta ikusleok barrez lehertzeko zorian egon gara bien zintzotasunetik jaiotako erokeria asaldatuekin.

Pez Limboren Itsas behera-n Unai Lopez de Armentiak eta Jabi Barandiaranek Frankensteinen mitoa birsortu eta konektore neuromoralen kontzeptua aipatu digute istorioaren ikasgaiak aletzeko orduan. Izendapen egokia iruditu zait antzezlan mota hauek betetzen duten rola deskribatzeko, eta ideia bera baieztatu da Kolectivo Monstrenkoren Espejismos - El lado epico piezan: Far West-eko estetika, esaldi estereotipatu eta ahots zein keinu hanpatuetan bilduta, gogoeta sakonak, umore bikaina eta egoera surrealistak eskaini dizkigute gitarra jole baten laguntzaz, eta atzeko pantailan ikusi ditugun zeru horiek azken finean, Vitoria-Gasteizkoak zirenak Sartalde Urruneko lur desolatuetaraino eraman gaituzte. Eurenak bai konektore neuromoralak!]]>
<![CDATA[Eskailera, nagusi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/035/002/2021-06-19/eskailera_nagusi.htm Sat, 19 Jun 2021 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1907/035/002/2021-06-19/eskailera_nagusi.htm 'Pasionaria'Konpainia: La Veronal. Ideia eta zuzendaritza artistikoa: Marcos Morau. Koreografia: Marcos Morau eta dantzariak. Soinu-diseinua: Juan Cristobal Saavedra. Eszenografia: Max Glaenzel. Argiak: Bernat Jansa. Jantziak: Silvia Delagneau. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Ekainaren 17.

Ikusmin handiz eta dantzaren munduko jende askoren presentziarekin gertatu da Donostiako Viktoria Eugenia antzokian La Veronal konpainiaren Pasionaria izeneko emanaldia.

Oihala altxatu denean, harritu egin gaitu Mozarten musikarekin batera ikusi dugun eszenografiak: argi finezko marko laukizuzen batek mugatu du koadro eszenikoa —margolan handi baten aurrean egotearen sentsazioa utzi digu—, eta bere barruan zehaztasun osoz irudikatu da jauregi batekoa zirudien eskailera nagusia. Ezkerreko eskailburuaren atzealdea leihate karratu handi batek bete du, eta eskailera azpian zortzi metroko sofa luzea egon da, baina behe solairu horretako elementuek —igogailuaren ate metalikoak, aireztapenerako burdin saretxoak, kontaktu elektriko eta telefonorako kaxa metalikoek...— industria bateko bulego zaharkitu batean geundela iradoki digute.

Giro distopiko horren estetikara geure burua egokitzen genuen bitartean, beste bide batzuetatik ibili da soinu-banda, era bikainean konbinatuz klasiko batzuen konposizioak, techno aurreratua, The Alan Parsons Project eta Pink Floyden estiloetako pasarte inguratzaileak, rock malenkoniatsu ederra eta ahots enigmatikoak. Bai dekoratu orbangabearen koloreak bai jantzienak krema eta urdin tonu marguletara jo dute, eta dantzariak mugimendu deskoordinatuetan ibili dira denbora guztian, pantomimatik hurbil askotan, eta beren asmo nagusi eta bakarra gugan artega sortzea balitz bezala.

Hala ere, badirudi Marcos Morau koreografo katalana gehiago zentratu dela eszenografia ikaragarriari etekina ateratzen eta ikuste-efektu harrigarriak sortzen, benetako koreografia bat diseinatzen baino. Bide horretatik, inork hartzen ez zituen telefono hotsak entzun ditugu, izaki esferikoak jaitsi dira eskailera erraldoi hartatik, Ilargia sartaldetik sortaldera eta alderantziz ibili da beiratearen atzetik, dantzari batzuek bi gorputz edo lau hanka edo beso ere izan dituzte une batzuetan, haietariko baten burua kartoizko kaxa batean agertu da, eta argien diseinu miresgarria sinfonia baten parekoa iruditu zaigu.

Sortu den giroa, ordea, ez da onirikoa izan, eta, Pina Bauschen dantza-antzerkiaren eremuaren ertzetaraino hurbildu bada ere, nago efektismo handinahiaren lurraldean geratu dela. Izan ere, une batetik aurrera, eta eskailera nagusi hark dantzarien gorputzekin eman zitzakeen efektu guztiak ikusita, agortua geratu da proposamena, eta lotura eskasegia aurkitu dugu eszenan ikusitakoaren eta esku-programa telematikoan azaldu digutenaren artean. Ordea, lan honi zergatik deitu ote dioten Pasionaria —haren izena eta memoria lotsagabeki banalizatzeaz gain— gizateriaren enigma handienetakoen artean geratuko da, Nazcako landa-irudi hermetikoekin, Pascua irlako buru erraldoiekin eta Ness lakuko munstroarekin batera.]]>