<![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 13 Nov 2018 23:40:00 +0100 hourly 1 <![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Korapiloak deslotzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2083/040/001/2018-11-11/korapiloak_deslotzen.htm Sun, 11 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2083/040/001/2018-11-11/korapiloak_deslotzen.htm 'Bizimiñak'

Zuzendaria: Itziar Elias. Antzezleak: Itziar Elias, Maddi Irazoki. Marrazkilaria: Maddi Irazoki. Musikaria: Dani Irazoki. Lekua: Ugaoko (Bizkaia) Jane jauregia. Eguna: Azaroak 9.

Larre berdeak, etxe zuri, teila gorriak, jendarme auto bat bidean...», zioen Ruper Ordorikak bere kanta ezagunean, Sarrionandiaren Martin Larralde olerki bikainari musika emanez. Nire gogoan dut ETAren su-eten handi baten garaian ezagutu nuela abestia, eta horregatik geratu zitzaizkidan hitz batzuk iltzatuta, bereziki : «Inork ere ez du (dena ohitura, dena errua, dena barkamena) oroimenaren korapiloa deslotzen», zioen pasarte hura.

Seguruenik, horregatik egin zait hain interesgarria, hain hunkigarria, Ugaon ikusi berri dudan Bizimiñak hau. Aspaldi zen ordua, baina orain inoiz baino orduago delako gure herriak bizi izan duen gatazka armatuaren zauriez hitz egiteko. Gatazka politikoak bere horretan dirau, bistan da, baina beharbada hobeto ekingo diogu beste bide batzuetatik gure herriaren eskubideen defentsari, eta, edozein kasutan, herri bezala irautekotan, gure arteko zauriak itxi behar ditugu lehenago, eta ez zurikerietan oinarrituta, baizik eta egia osoaren gainean eta elkarri entzunda. Hori berori da Itziar Eliasek Maddi Irazokiren eta Dani Irazokiren ezinbesteko laguntzarekin plazaratutako lanaren funtsa, eta horregatik ari da bihotzak eta borondateak herriz herri konkistatzen.

Ugaoko Jane jauregiko ganbara ederrean bildutako ikusleek bizkaiera polita erabili dute beren artean, eta berbalditxoren bat eta guzti gurutzatu dute bazter bateko eszenatokian itxaroten zeuden hiru antzezleekin, hain izan da gertukoa eta zintzoa bertan geundenon arteko giroa. Eremu eszenikoaren diseinua apala baina esanguratsua izan da, eta bertako elementu soilek bereziki kutxa berdeak eta dena inguratu duen soka gorriak sinbolismo nabarmena hartu dute. Haiekin batera, rol zehatza eta oso estimagarria jokatu dute argiek musikariarenak izaera erdi kliniko erdi onirikoa hartu du eta Eliasen esku hartze zuzenetik proiektatu diren irudi dokumentalek.

Dramaturgiari dagokionez, atal antzeztu laburrak konbinatu dira beren bizitzetan min sendaezina pairatu dutenen testigantza batzuekin atentatuen erruz, torturaren erruz, jardun armatuaren erruz, sakabanaketaren erruz.... Bitartean, Maddi Irazoki zuri-beltzeko irudi bat joan da margotzen atzeko atril batean, eta Dani Irazokik era egokian girotu ditu koadroak eta eszenak bere ahots eta gitarrarekin. Azkenik, hiru kontu nabarmendu behar dira: testigantza guztiak euskara ederrean jaso izana, ikusleei helarazteko sistema analogikoa eskertzeko modukoa, benetan eta bideo proiekzioek antzezlearen gorputzarekin bat egin zezaten egindako ahalegina. Hori guztia zertan datzan jakin gura duenak, Bizimiñak ikustera joan beharko du.]]>
<![CDATA[Egoera ez hain irrealak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/027/001/2018-11-10/egoera_ez_hain_irrealak.htm Sat, 10 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1930/027/001/2018-11-10/egoera_ez_hain_irrealak.htm 'Maita(ka)le borroka' eta 'Cronopia xpress'Konpainiak: Anodino Teatroa eta Node. Lekuak: Azpeitiko Plaza Nagusia eta Sanagustin kulturgunea. Eguna: Azaroak 8.

Azpeitiko Antzerki Jardunaldietako programazioan mikroteatroaren arloko bi lan interesgarri ikusi ditugu. Lehena —Maita(ka)le borroka— Bilboko Anodino Teatroaren eskutik etorri da eta bigarrena —Cronopia xpress— Donostiako Node antzerki taldeak ekarri du.

Mikel Fernandinoren testuaren izenburuak adierazi bezala, zerbait arraro gertatzen da maita(ka)le borroka horretan. Hasiera batean badirudi hautsak harrotzera etorri dela arkupeetako mahaietan kafetxoak eta garagardoak hartzen gaudenon artean: eskuko bozgorailua darama eta handik animatzen gaitu inposizio-kutsua duen proiektu baten aurka borrokatzera. Ordea, ustezko patruila-auto bat datorrenean, gauzak sano korapilatuko dira eta egoerak hartuko dituen bihurguneek ezustez ezuste eramango dituzte ikusleak.

Tiro baten legez funtzionatzen duen pieza honen jatorrian orain dela urte batzuk ikusi genuen lan bat dago, Bilboko Pabellon 6k antolatzen dituen Antzerki Laburra jardunaldietan hain zuzen. Orduko hura Amor breve, acto vandálico deitu zen, eta bi sari nagusi parekideetariko bat eskuratu zuen, aho batez gainera. Oraingo hau haren euskarazko bertsioa da, eta orduan bezala, Aitor Fernandino eta Ane Pikaza izan dira antzezleak Getari Etxegarairen zuzendaritzapean. Irreala dirudien egoerak badu bere egiazko puntu posible bat, eta ikusleek benetan eskertu dituzte elkarrizketen sinesgarritasuna, planteamenduaren kutsu sozial hurbila eta, beste ezeren gainetik, aktoreen jardun kementsua.

Jarraian, Sanagustin kulturguneko ataria gurutzatu eta han eskaini digute Cronopia xpress antzezlana Node taldeko kideek. Ion Estalak zuzendu duen obra honek zinema mutuaren aroa ekarri digu gogora, seguruenik elementu gutxiko eremu eszenikoaren estetikagatik, eta han aurkitu ditugun pertsonaiak —Ivan Aizpuruak, Iñaki Cidek eta Anuxka Etxeberriak gorpuztuta— inorako bidaia batean baleude bezala agertu zaizkigu.

Antza denez, Azpeitian ikusi duguna lan luzeago baten parte da, eta momentuz ez dakigu zer gehiago eman dezakeen argumentuak, baina Itziar Urretabizkaiaren testuan hainbat elementu enigmatiko eta misteriotsu azaldu dira. Haien artean aipamen berezia merezi dute treneko megafoniatik esandako mezu surrealistek —aurkikuntza ederra, benetan—, baina solasaldien estiloa hurbil ibili da garai bateko umore zuriaren eremu gozoegitik. Hala ere, ez dugu interesa inoiz galdu eta bai egoeren absurdoak bai antzezleen sendotasunak —presentzia, jantziak, deklamazioa, jarrerak, ahoskera...— portu onera eraman dute muntaia txukun bezain interesgarri hau.]]>
<![CDATA[Pilotak, aiztoak eta basoerdiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/033/001/2018-11-09/pilotak_aiztoak_eta_basoerdiak.htm Fri, 09 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1870/033/001/2018-11-09/pilotak_aiztoak_eta_basoerdiak.htm 'The Best of Be Festival'Artistak: Marc Oosterhoff, Tom Cassani, Kirkas konpainia. Lekua: Gasteizko Ibañez de Matauko antzokia. Eguna: Abuztuak 16.

Dagoeneko Durangon, Iruñean eta Gasteizen ikusi dute The Best of Be Festival ikuskizuna, eta larunbat honetan Lekeitiora ere helduko da. Birminghamen (Erresuma Batua) egiten den jaialdiak goranzko bidean dauden artista eta konpainia gazteen lanak erakusten ditu, eta haietariko hiru biran jarri Europan zehar. Aurtengo lan hautatuak zirkuaren esparrutik hurbil ibili dira, eta joera eszeniko aurreratuen berri eman digute.

Marc Oosterhoff suitzarrak lakonismo handiz jardun du denbora osoan, lehen ordu laurdenean erabateko isiltasunean bai bere aldetik bai ikusleen aldetik, hain ziren magnetikoak bere ekintza ustez apalak… Pilota txikiak zakarrontzi batean sartzen saiatu da, eta hutsegite bakoitzetik basoerdi bat edan eta airetiko itzulipurdi hilgarri bana egin du, bere parkour trebakuntza itzela baliatuta; jarraian, maleta bateko hamaika aizto eta aizkora bat egur batean inkatzen saiatu eta egurrean sartu ez direnak bere atzean jarri ditu, eta haien gainean geratu da oreka ezegonkorreko aulkian eserita; beranduago, dantza garaikide polita egin du zirkuluan jarritako sagu-tranpen gainetik; eta amaitzeko, deabruzko abiaduran ibili du aiztoa esku bateko atzamarren artean. Dena estoizismo itzelez burutua eta, aldi berean, umore ia subliminalean bilduta.

Tom Cassini britainiarrak lehen saria irabazi du aurtengo edizioan, eta horrek asko esaten du jaialdiaren ildoaz. Bere saioak kutsu ilun, poetiko eta estrainio nabarmena eduki du, apur bat Nick Caveren dotorezia ilunaren bidetik, eta atzeko pantailan proiektatu da bere hitzen gaztelaniazko itzulpena. Bide batez esanda, zelako ahotsa, zelako deklamazioa, zelako dentsitatea! Zein urrun gaude haiengandik, zenbat gauza dugu orain ikasteko, bidean aurrera egiteko... Eta beste ezeren gainetik, zein artegagarri egin zaigun hainbat objekturen erabilera, zer dimentsio berria hartu duten testuekin izandako kontrastean... Ene uste apalean, performance garaikidetik hurbil ibili den lan honek merezimendu osoz eskuratu du Be festibalaren saria.

Amaierako, Kirkas izeneko artista frantziarraren txanda izan da. Gaurko gazte inkonformisten itxuraz eta arropa era guztietako sentsorez josita agertu zaigu, eta haietatik kontrolatu ditu une oro argiak eta soinu guztiak. Horregatik bakarrik mereziko lituzke txaloak, baina bere erakustaldia ez da hor amaitu, theremin moduko kaxa baten kontra bota dituen pilotekin eraiki baititu bere zirku-kontzertuko melodiak eta erritmoak, loop erako zatiak sortuz eta mikroaren laguntzarekin. Umorea ez zaio inoiz falta izan, bereziki kasko sentsoredun bana jantzi duten lau ikusleak gobernatzeko orduan, eta ziber-teknologiaren apoteosia bideo-irudi dibertigarriak editatzeko gai zen jantzi sentsoredunarekin etorri da. Kirkasek abilezia handiz bota ditu bere jongler pilota guztiak eta haiekin era askotako musikak sortu, baina den-denak jaso ditu bat bera ere galdu barik, hala zentzu fisikoan nola metaforikoan.]]>
<![CDATA[Evaren sagarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/025/001/2018-11-07/evaren_sagarra.htm Wed, 07 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1915/025/001/2018-11-07/evaren_sagarra.htm '7ak bat'Konpainia: Atx Teatroa. Eszenografia: Asier Sancho Senosiain. Musika: Zarzaparrilla. Jantziak: Ane Galera. Antzezleak: Miriam K. Martxante, Aiora Sedano, Estibaliz Villa. Lekua: Azpeitiko Soreasu antzokia. Eguna: Azaroak 2.

Zer hobea izenburu baterako Zazpiak bat bezalako leloa baino? Egia esan, 7ak bat deitu diote Atx Teatroko kideek Azpeitiko Antzerki Topaketetan estreinatu berri duten lanari, grafia zertxobait aldatuta eta, sakonean, guztiz aldenduta jatorrizko esanguratik.

Ordea, izenburuak daraman bigarren lerroari erreparatuz gero Gaiztoetan gaiztoenak, laster helduko gara sortzaileek nahi duten eremura, alegia, zazpi bekatu nagusien eremura. 7ak bat-en aurkezpena zela-eta Iñaki Ziarrustak zioen «Elizari gauza asko zituela esateko», baina nik uste dut muntaia honekin gauza asko esaten dizkigula gu guztioi, ez bereziki gure bizimoduaz, baina bai gure izaeraz, portaerez eta besteekin ditugun harremanez. Azken finean, gizaki egiten gaituenaz egiten du berba antzezlan ausart, fresko, dibertigarri eta beharrezko honek. Eremu eszenikoaren biluztasun erabatekoa lazgarria eta guzti iruditu zaigu hasiera batean. Dena zegoen hutsik eta beltz, eta hori koloreko foku batzuek argiztatzen zuten lurralde desolatua, gizakioi moralki egokitu zaiguna bezain idorra. Baina behegainetik kable luze batzuk ikusten ziren, eta emanaldian zehar sinbolismo handia hartu dute axolagabe edo zabarkeriaz utzitako kable haiek, Unibertsoaren balizko sortzaileak ausaz lagatako gauza askoren antzera.

Zazpiak bat, beraz, eta 7ak bat gero. Horrek esan nahi du txikitatik ezagutzen ditugun gauzei buelta eman eta erreberentziarik gabeko prisma batetik plazaratzea. Esan nahi du gizonak protagonista izan beharrean, emakumeak izatea emanaldiaren funts eta gidari. Baina emakumeetan emakumeenak hiru atso ordainezin haiek izan dira, herri-jakituria beraiengan kondentsatuta eta ahoan bilorik gabe, beren bizkaieraren doinua lagun. Eta gero, bihotzean eramango dugu soiltasunaren alde —zer demontre, ageriko pobreziaren alde— egindako hautu garbia, borroka determinatua. Mila esker, benetan. Ez dakizue zelan asebetetzen gaituen zuen adoreak, soberako osagai guztiei egindako ukazioak, proposamenak hartu duen izaera aszetikoak. Eta gainera, emankorra izan da satira fina eta kutsu groteskoa elkartzea, eta giro horretan esangura berezia hartu dute Ziarrustaren estiloko makina eta objektu estrainioek —haien artean, tiragoma txapeldun—, deabruaren gaurkotze umoretsuak eta jatorri kolektiboko testu lotsabakoek.

Bukaerarako utzi dugu hiru aktoreen rola, haien arteko kohesioa, gaitasun eszenikoa eta jatorrizko ideiarekin izandako inplikazioa funtsezkoak izan direlako lan honek bere distira osoa har zezan, hasiera batean muturreraino soila zirudien arren. On egin dagigula gu guztioi Evaren sagarrak!]]>
<![CDATA[Funtsezkora jo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2089/024/001/2018-11-02/funtsezkora_jo.htm Fri, 02 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2089/024/001/2018-11-02/funtsezkora_jo.htm 'Erritu'

Jatorrizko ideia: Jon Maya Sein. Koreografia: Sharon Fridman. Musika sorkuntza: Luis Miguel Cobos, David Azurza. Kantua: David Azurza. Argiak: David Bernues, Sharon Fridman. Jantziak: Ikerne Gimenez. Dantzariak: Izar Aizpuru, Eneko Gil, Ibon Huarte, Alain Maya, Urko Mitxelena, Nerea Vesga. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Urriak 30.

Ikusleak aretora sartu direnerako taula gainean zeuden dantzari batzuk beren aurresku-pausoei ekinez, eta besteak inguruetako aulkietan zeuden. Hankak airean eta oinutsik zebiltzala haiek guztiak, eta botoirik gabeko ator distiratsuak zeramatzaten, beltzak gehienak, baina hori eta gorri koloreko bana ere izan dira haien artean.

Aretoko argiak amatatu direnean inkorporatu dira guztiak aurresku moduko kolektibo horretara, eta foku bakar baten argipean jardun dute, luzez jardun ere, airean filigrana korapilatsuak deskribatuz besoekin. Oinek behegainaren kontra emandako kolpeek eratu dute giroa, eta jardun hipnotiko eta errepikakor hori ez da eten bitan sartu diren turbina-soinu indartsuen eta argi estroboskopikoaren eraginez. Konturatu orduko, ordea, David Azurzaren ahotsetik sortutako melodia arkaikoek girotu dute eszena, eta han geratu den dantzari bakarraren ufadek markatu dute paisaia erritmikoa. Bere jauzietan nabarmena zen bi oinek airean egonik egindako tupust arina, eta bai eszena hark bai aurrekoak gimnasio bateko entrenamendu gogorrak eta sakrifizioa ekarri dizkigute gogora. Ez dezagun ahaztu azken finean sakrifizioa dela erritu askoren muina, eta alde horretatik esan dezakegu funtsezkora jo duela gehienbat Erritu honek.

Hasierako foku bakarraren ostean argiztapen aberatsagoa etorri da -beti zuri kolorean- eta, lainoarekin konbinatuta, estratu horizontal interesgarriak sortu eta misterio-giroa areagotu du. Eredugarritzat jotzen dut argien diseinua, baina hirutan eta denbora luzez jasan dugun argi estroboskopikoa gogaikarria eta narritagarria egin zaigu. Beharbada, tximistak eta sugarrak irudikatu nahi ziren haren bidez, baina nik behintzat begiak itxi ditut minutu horietan. Geroago agertu dira gona luzeak, berdinak gizon zein emakumeentzat, eta haien bidez gehiago sakondu da antzinako erritual askoren izaera telurikoan. Orduan, alde batera eta bestera ibili dira dantzariak, beren gorputzak ezker-eskuin leunki desplazatuz -denek mugimendu berean baina ez era paraleloan- eta abesbatzako emakume-ahotsak egur eta harri kolpeen soinu erritmikoekin konbinatu dira. Eszenen arteko trantsizioak eredugarriak izan dira, eta halako batean bi gizonen arteko konposizio gurutzatuak ikusi ditugu, patxada handiz eta maisuki burutuak. Haietariko batzuetan Oteizaren Arantzazuko Pietatearen irudia etorri zaigu, ezinbestean, hain ziren ederrak eta esanguratsuak gorputzekin lortu irudiak.

Bukaera aldera, ordea, borobil berean elkartu dira dantzariak eta abesbatzako kideak, Aita Gurea-ren moduko salmodia batean bilduta, eta haiei batu zaizkie Jon Maya eta Sharon Fridman. Indarrik gabeko eta liturgia kutsuko eszena horrek distira kendu dio amaierari baina, zalantzarik gabe, lan honek nazioarteko dantza garaikidearen parametro guztiak betetzen ditu, bere planteamenduaren eta garapen estetikoaren ondorioz eta koreografoen zein dantzarien lan nekaezinari esker.]]>
<![CDATA[Harago joateko xedez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/032/001/2018-10-30/harago_joateko_xedez.htm Tue, 30 Oct 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1915/032/001/2018-10-30/harago_joateko_xedez.htm 'Piedra'Konpainia: Cielo Raso. Zuzendaritza: Igor Calonge. Zuzendari laguntzailea: Gabriel F. Argiak: Sergio Garcia. Jantziak: Amalia Elorza. Dantzariak: Ainhoa Usandizaga, Emma Riba, Victor Fernandez. Lekua: Donostiako Gazteszena. Eguna: Urriak 27a.

Igor Calongeren estreinaldietan ohikoa den bezala, azken lerroraino bete da Gazteszena aretoa, eta —donostiarraren lanek pizten duten interesaren lekuko— emanaldia hasi baino ordubete lehenago zazpi bat ikusle zeuden han, leihatila noiz irekiko zain.

Piedra (Harri) honetako hiru dantzariak behegainean etzanda agertu dira hasiera batean, eremu eszenikoa beren bira horizontalekin alderik alde eta behin eta berriro zeharkatuz, ilunantzean eta musika atmosferiko batean bilduta. Hasiera berezi horrek hainbat gauza esan digu hiru dantzarien kemenaz, hiruren arteko koordinazio orbangabeaz eta koreografoak tempoa gobernatzeko duen maisutasunaz.

Brasiliako Kelton abeslariak a capella abestutako Espaço vazio poema malenkoniatsu ederrak girotu ditu emakume dantzari batek zoru gainean deskribatu dituen eboluzio inspiratuak, lurretik noizbehinka eta harrigarriro altxatzen zelarik. Une batez pentsa liteke inprobisatze hutsean ari zela, baina beste emakumeak eboluzio berak era paraleloan garatu dituenean ulertu dugu han ez zegoela ezer ausaz eginda, dena zegoela helburu goren baten zerbitzura, eta bai piezaren gidaritza bai dantzarien inplikazio fisikoa gu guztion ni hilkorra transzenditzeko xedez zetozela.

Hala ere, dena ez da dantzarien gaitasun fisikotik eta koreografoaren bilaketa erostezinetik etorri, Calonge aspaldi hasi baitzen elementu eszenikoei behar besteko esangura ematen, betiere dantzaren zerbitzura jarrita, xede baten zerbitzura, inolaz ez dantzaren balizko pobretasuna edo ideia koreografikoen eskasia estaltzeko. Ez da hori Calongeren kasua, eta lan honetarako goitik eskegitako belardi gorri bat proposatu digu, argi gorriz eta haize leunez apaindua, itsas azpiko paisaia artegagarria, ia mehatxuzkoa, zirudiena.

Irudimenezko alga-zelai haren azpian jardun dute dantzariek, inpaktu handiko ekintza fisiko sendo, irmo, kasik mingarrietan murgilduta, eta norberaren gorputz-jaurtiketa horizontalei ekin dietenean ariketa hori aspaldian ikusia genuela uste izan badugu ere, laster konturatu gara horrek ez zuela zerikusirik orain arte ikusitako ezerekin eta bai, ordea, arrisku pertsonalaren eta sinisten dugunaren alde borrokatzearen ideiarekin. Kontzesiorik gabeko lan ausart eta aurreratu honen amaieran duo kementsu batean sartu dira emakumeetariko bat eta gizona, hizkuntza estrainio batean abestu den salmodia batek inguratuta eta noizbehinkako besarkada pasionatuek etenda, baina benetako amaieran bi sorpresa eszeniko etorri dira, bata umoretsua bezain estoikoa eta bestea arriskuaren eta ahalegin fisikoaren erakusgarri.]]>
<![CDATA[Boschen nahiak aztergai]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2003/043/002/2018-10-28/boschen_nahiak_aztergai.htm Sun, 28 Oct 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2003/043/002/2018-10-28/boschen_nahiak_aztergai.htm 'Bosch Dreams'

Konpainiak: Les 7 doigts de la main eta Republique. Jatorrizko ideia: Samuel Tetreault. Animazioa eta diseinua: Ange Potier. Eszena artistak: Vladimir Amigo, Sunniva Byvard, Raphael Filiatreult, Emile Mathieu, Elisa Penello, Timothe Vincent, Leah Wolff. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Urriak 26.

Jeronimo Boschen jaiotzaren 500. urtemuga 2016an izan zen, eta Herbehereetan haren omenez sortutako 500 Bosch delako fundazioak hainbat lan enkargatu zituen, arte eszenikoetan besteak beste. Haietariko bat dugu Quebecen sortu eta orain Arriaga antzokira heldu den Bosch Dreams (Boschen ametsak) ikuskizuna.

Seguruenik karteletako emakume bihurrikariaren iruditik atera dugu emanaldia zirku eszenikoaren alorrean sailkatu behar genuela, eta agian horregatik iruditu zaigu zirkua baino gehiago Errenazimendu goiztiarreko margolariari buruzko hagiografia eskaintzen zigutela; hain izan dira gutxi eta laburrak zirku-ekitaldiak eta hain mardulak eta dokumentatuak Boschen irudien azterketa, haren figuraren interpretazioa eta XX. mendeko surrealismoan izandako eragina, Daliren figura tarteko, ezinbestekoa zen legez.

Eta alde horretatik, esan beharra dago gustura egon garela informazio horiek guztiak hain modu atseginean, hain era didaktikoan, hain molde ikusgarrian jasotzen, noizean behin zirku-ekitaldiren bat edo beste haien artean tartekatzen zelarik. Neskato bat izan da kontakizun eszenikoaren gidaria edo hari eroalea, eta haren ustezko aitak gorpuztu du unibertsitate-ikerlariaren pertsonaia, bere hitzaldi akademikoa emateko atrila eta guzti. Interesgarria izan da, zinez, eszenako bazter batetik eman digun hitzaldia, eta gaztelania txukunean entzun dugu, testuaren itzultzaile profesional baten lanari esker -aldarrikatu dezagun beti itzultzaileon ezinbesteko rola munduko kulturek elkar ezagut dezaten!-. Ametsen mundurako utziko dugu hitzaldia euskaraz ere ematea, baina ulertzeko modukoa da une honetan ez dela egingarria biran dagoen nazioarteko konpainia batentzako.

Hala ere, aipatu berri dugun hitzaldia ez da hain interesgarria suertatu Boschen gaineko azterketagatik edo haren margolan nagusiak gatz eta piperrez interpretatzeagatik, irudi proiektatuen erabileragatik baizik. Fitxa teknikoari begiratu bat emanez gero, laster konturatuko gara Ange Potier argentinar-quebectarrak hartu dituela bere gain muntaia honetako bospasei arlo. Izan ere, berari zor zaio Boschen margolan nagusiei -Atseginen lorategia, Litotomia edo Zoramenaren harriaren erauzketa, Zoroen itsasontzia eta Lasto gurdia- bizitasuna eta sakontasun fisikoa eman izana, eszena edo bazter batzuk hurbiletik hartu, zenbait sakonera mailatan antolatu eta mugimendua eman dielako. Lan zoragarri horri esker inoiz ez bezalako zehaztasunarekin ikusi ahal izan ditugu margolan enigmatiko haien xehetasun asko.

Irudi eta azalpen haien artean ibili diren fantasiazko pertsonaiak eta artistak emanaldiaren ezinbesteko osagarriak izan dira -maskara bikainak eta jantzi egokiak lagun-, baina trapezioan, malabarretan, lurreko zein aireko uztaian, haga txinatarrean eta monozikloan erakutsitako maila bikaina bigarren planoan geratu da ia beti, Boschen irudien aurkezpen ahalmentsuaren eraginez.]]>
<![CDATA[Drama gurutzatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1998/026/002/2018-10-20/drama_gurutzatuak.htm Sat, 20 Oct 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1998/026/002/2018-10-20/drama_gurutzatuak.htm 'Izoztutako haizea bezala'Konpainia: Tanttaka. Egilea: Rafael Herrero. Euskaratzea: Aizpea Goenaga. Zuzendaritza eta eszenografia: Fernando Bernues. Zuzendari laguntzaileak: Laia Bernues, Aizpea Goenaga. Argiak: Xabier Lozano. Jantziak: Ana Turrillas. Antzezleak: Nerea Elizalde, Tania Fornieles, Koldo Olabarri. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Urriak 18.

Hurbil-hurbiletik ikusi ditugu Izoztutako haizea bezala-ko hiru gazteen drama gurutzatuak, Arriaga antzokiko agertokian paratu dituztelako bai ikusleen aulkiak bai eremu eszenikoa.

Hasiera batean, txandaka aritu dira hiru antzezle gazteak, eta ikusleek oso jarrera aktiboari eutsi behar izan diote pertsonaia bakoitzaren drama pertsonala aletu eta hiruren arteko soka erabat txirikordatu arte. Labur esanda, eta argumentuaren korapiloa inori dohainik askatu gabe, esango dugu Marta izeneko pertsonaiak buru-arazoak dituela aitarengandik jasandako sexu-abusuak direla-eta, Dani «galtzaile profesionala» hilketa batean agertuko dela nahastuta, eta Ana bakartia gertakizun tragikoen erdigunea izango dela.

Ikusten denez, ez da emoziorik falta izan thriller estiloko emanaldi honetan, eta hori berori izan daiteke euskarazko lan eszeniko bat ikusteko arrazoi sendoa. Gainera, orain arte esandakoak ez dira obra honetako elementu bakarrak, hasierako hilketaz eta umeen gaineko sexu-abusuez gain, telesail arrakastatsu bateko osagai hauek elkartu direlako emanaldian zehar: suizidioak (bi), arma bidezko atrakuak (bat), heriotza-mehatxuak (ez ditut zenbatu), telefono eta kartera lapurretak (bana), etxean indarrez sartzeak (bat), ama hipokondriakoak (bat), eskolan izandako jazarpenak (batek daki), pistolak (bi), nahasmen bipolarrak (bat), aspaldiko gorrotoak (bi), poliziaren etorrerak (zero), errusiar erruleta (bat), pilulak (batzuk) eta alkohola (gutxi eta graduazio baxukoa).

Baina, tira! Herrero delako egile hori nor edo nor izango zen, eta hemen aipatuko dugu 2010ean Donostia Hiriko Kutxa Saria irabazi zuela ikusi gabe dudan No me hagas daño lanarekin. Hala ere, Bernues airoso atera da egileak planteaturiko saltsa-maltsa horretatik eta duintasuna ematen ahalegindu da berez melodrama zamatuaren eremuan geratzekoa zen testuari. Ahalegin horretan funtsezkoa izan da eremu eszenikoari emandako itxura garbia, testuak hainbat leku irudikatzea eskatzen duelako —protagonista bakoitzaren etxea gehi gertakizunen epizentroa den farmazia— eta hori guztia elementu gutxirekin eta dena aldi berean eszenan egonda konpondu delako. Alde horretatik, funtsezkoak izan dira zuri kolorearen alde egindako apustua eta atzean proiektatu diren zuri-beltzeko irudi iradokitzaileak. Haietan botikako gurutze berdeak ipini du kolore-nota bakarra, eta irudien Berlingo giroak kutsu kosmopolita eman dio lanari, hiru pertsonaien izen espainiarrek kontrakoa esan diguten arren.

Azkenik, hiru antzezleek gogoz eta entrega osoz ekin diete beren interpretazioei, ageriko dramatismoan oinarrituta barne dentsitatean bainoago, baina horixe da gazte izateak dakarrena. Azken finean, eta zalantzarik gabe, haiek erakutsitako kemena izan da emanaldia portu onera eramateko berme nagusia.]]>
<![CDATA[Txabusina zurikoen kofradia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2100/028/003/2018-10-13/txabusina_zurikoen_kofradia.htm Sat, 13 Oct 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2100/028/003/2018-10-13/txabusina_zurikoen_kofradia.htm 'Calma chicha'Konpainia: Monstrenko kolektiboa. Antzezleak: Txubio Fernandez de Jauregui, Jabier Fernandez Landaluce, Itziar Rekalde, Miguel Garces, Mikel Larrea, Jone Garcia, Eñaut Gorbea. Teknika: Marc Cano, Jason Guerra. Musika: Twin Rebels. Kanpoko eta barruko begirada: Espe Lopez. Kolaboratzaile bereziak: Hannah Whelan, Rafael Martin. Lekua: Gasteizko ur-biltegia. Eguna: Urriak 11.

Gasteizko Oihaneder jauregi ederrean dago hiriko Euskararen Etxea, urte osoko programazio aberats eta dinamikoz hornitua, eta hara non haren azpian aurkitzen den XIX. mendearen amaieran eraikitako ur-biltegia.

Lur-azpiko barrunbeak ez dauka Istanbulekoaren handitasuna eta misterioa, eta kontu horretan badu zerikusirik gurean ur tantarik ez geratzeak. Baina oraindik gordetzen du adreiluzko ingeniaritzaren erakarmena, eta bere 30 zutabe karratuk eutsitako puntu erdiko arkuek eta gangek edertasun berezia ematen diote espazioari, hustasunaren, isiltasunaren eta soiltasunaren laguntzaz. Une batez, Kordobako meskita etorri zaigu burura —neurriak neurri, jakina—, eta bat egin dugu emanaldiaren gidariak proposatu duen ideiarekin: bai, urari eskainitako tenplu bat iruditu zaigu.

Gainera, gidariaren hasierako azalpenetan areagotu egin da eraikinari emandako kutsu mistikoa, batez ere barneratu dugunean handik hiriko etxe guztietako iturrietaraino hel zitekeela ura hodi-sarearen bideetatik, eta bueltan, etxe guztietako psikofoniek edukiko zutela beren elkargunea Gorbeiako maldetatik etorri eta ilunpetan gordetako milaka litro ur haietan. Batzuek diotenez, urak badauka gogorapenak gordetzeko ahalmena, eta nik, fisikoki, ez dut horretan sinisten, baina bai mistikoki.

Hasierako gidariak zenbait lekutatik eraman gaitu «gertakari irrealetan oinarritutako dokumentu» honetan zehar, eta italiar erako jesarlekuetan kokatu garenean ezezagunaren eremuan murgildu gara, antzezleen bakarrizketek kontraste artegagarria egiten zutelarik txabusina zuriz jantzitako pertsonaia onirikoekin, eskuargiz sortutako argiztapena lagun. Izan ere, espazioaren beren-beregiko erabilera eta argiztapenaren diseinu eredugarria dira lan ausart eta kementsu honen tanto nagusiak, tempoa eta testuen kalitatea ez baitira gainontzeko guztiaren mailan egon.

Baina horrelakoa da antzerki aurreratuaren gudu-zelaia. Batzuetan erori eta beste batzuetan altxatu egiten gara. Batzuetan denok sortu eta beste batzuetan gu baino argiagoa den baten menpe ibili behar gara, gidari hari ahalmen osoa inoiz eman barik. Beti sortzen, beti tiraka, beti negoziatzen, beti uste osoa kolektiboaren bihotzean izaten.]]>
<![CDATA[Amets bat betetzeaz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1935/045/001/2018-10-07/amets_bat_betetzeaz.htm Sun, 07 Oct 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1935/045/001/2018-10-07/amets_bat_betetzeaz.htm '1937'

Zuzendariak: Imanol Janices, Edu Serna, Irantzu Zabalza, Nerea Martinez. Parte-hartzaileak: Iruñeko Jaso ikastolako DBHko ikasleak. Lekua: Tuterako Gaztanbide antzokia. Eguna: Urriak 5.

Mikelen aitona Gernikako bonbardaketan hil zen, 1937ko merkatu egun hartan, eta haren omenez aurkeztuko du bere burua triskantza hura gogoratuko duen musikal baterako castingean. Aitonari zor dio, eta amonari ere bai, are gehiago jakinda musikala ikustera etorriko dela. Baina gauzak konplikatu egingo dira, boteretsuen jukutria eta azpijokoak tarteko, eta amets polit hura amildegiaren ertzean geratuko da, mirari baten esperoan.

Horraino Iruñeko Jaso ikastolako DBHko ikasleek aurtengo emankizunerako prestatu duten argumentuaren hasiera. Ez dago gaizki gero, are gehiago kontuan izanda beraiena dela gidoia idaztearen ardura. Eta ez hori bakarrik, emanaldiaren gainontzeko arlo guztiak haien esku egon direlako, halako moldez non kritika honen fitxa teknikoan haien izen guztiak ezin izan baititut sartu, berrogeita hamar baino gehiago direlako. Esan dezagun bakarrik taula gainean hogeita bat direla antzezleak, bost dantzariak, sei akrobatak, hiru zuzeneko musikariak -pianoa, biolina eta saxofoia-, multimediaz sei arduratu direla, atrezzoaz bederatzi, eta soinu zein argi teknikariak bi izan direla, ama jostunen taldearen rola ahantzi gabe.

Ez gaude, beraz, ikasturte amaierako lan eszeniko baten aurrean, begirune osoz esanda hainbat eta hainbat ikastetxetan ahalegin handiz egiten diren ekitaldien aurrean. Kontua da oraingo honek eta iaz Iruñeko Baluarten ikusi nuenak berez, askoz gehiago dira atera dituztenak benetako musikalen maila daukatela, bai argumentuaren konplexutasunari bai pertsonaien dentsitate eta barne bilakaerari begira; eta, gainera, kalitate nabarmena dute argien diseinu bikainak, jantzi dotoreek eta dekoratu dinamikoek. Azkenik, musika da osagai nagusia horrelako ekimen batean, eta alde horretatik aipatzekoa da Pello Reparazen eta Javier Ruizen rola partitura musikaletan eta inspirazio handiko musika sortaren hautaketan.

Eta gero beste kontu asko daude, ni behintzat bereziki hunkitzen nautenak. Esate baterako, eragile askoren elkarlana proiektu bat aurrera eramatearren. Esate baterako, non eta Tuteran antzoki bat polito beteta ikustea euskarazko emanaldi batekin -goizekoa guztiz bete da bertako ikastaldeekin-. Esate baterako, emanaldiaren mezu nagusia laguntasuna izatea, behar duenari «zure alboan nago» esate hori, porrot egiteko zorian zegoen musikal haren partaideek Mikeli «hemen gaude, zu laguntzeko prest» esan diotela entzutea. Une zirraragarriak izan dira, benetan, eta taula gaineko antzezle askok malkoei eutsi ezinik erakutsi dute beren emozioa gerrako biktimei eta elkartasunari eskainitako lan honen amaieran.]]>
<![CDATA[Dena ez da zinema]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/034/002/2018-09-15/dena_ez_da_zinema.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1973/034/002/2018-09-15/dena_ez_da_zinema.htm 'Etxeko saltsak'Konpainia: Txalo. Zuzendaritza: Begoña Bilbao Lejarzegi. Egilea: Alan Aykbourn. Euskaratzea: Martin Agirre. Antzezleak: Aitor Fernandino, Ane Gabarain, Aitziber Garmendia, Mikel Laskurain. Lekua: Donostiako Antzoki Zaharra. Eguna: Irailak 14.

Dena ez da zinema bizitza honetan. Badago bizitzarik zazpigarren artetik harago, eta hori berori frogatu dute Donostiako Antzoki Zaharra polito bete duten ikusleek. Etxeko saltsak Txalo ekoizpen-etxearen bigarren estreinaldia da oso egun gutxian —aurrekoa Zoaz pake santuan izan zen, eta abuztuaren 16tik aurrera taularatu zuten—, baina zaletuak beti daude antzezlan on batez gozatzeko prest, eta aukera honetan ere bete-betean asmatu dute antzokira joaten.

Orduko hartan umore beltza izan zen nagusi, elkar pozoitu nahi duten senar-emazte batzuen kontura, eta oraingo honek endredo-komedia baten osagai guztiak dauzka. Izan ere, esku-programan diotenez, «ikusleak pertsonaiek baino informazio gehiago dauka», eta horrek egiten ditu hain dibertigarriak lau pertsonaien arteko dialogoak eta gero eta gehiago korapilatzen diren egoerak.

Alan Aykbourn (Londres, 1939) oso idazle emankorra da, bere ibilbide luze eta polifazetikoan antzezlan asko sortu ditu eta, adituek diotenez, bere testuetan askotan islatzen dira txikitako bizipenak. Emanaldia ikusi ostean, argi dago lan honetan ere izan dutela eragin nabarmena aspaldiko kontu haiek, familia, bikote-harremanak, aitatasuna eta amatasuna direlako pertsonaien atzean behin eta berriro agertzen diren elementuak. Bestetik, aipatzekoa da matrimonio helduaren kasuan egiten den kritika, ez bikote-harreman mortuak aztertzeagatik —hori ere bai, jakina—, baizik eta ingeles burgesiaren manera hotzak eta ohitura mugiezinak parodia-puntu finez aurkezteagatik.

Alde horretatik, bikain aritu da Mikel Laskurain, ustez dena kontrolpean daukan gizonarena egiten, baina egia esan, laurek bete dituzte orbanik gabe beren rolak, elkarrekin ekipo trinkoa eginez, eta zuzendariak tempo eszeniko dinamiko, egoki eta atsegina eratu du, komediaren mekanismoei beren lana egiten utziz eta antzezleen sendotasunean bermatuta.

Dekoratuaren diseinua estilo erabat naturalistan kokatuko dugu, horrelako komedia arinei dagokien bezala, eta ekintza bi etxetan gertatu behar izatea oso ondo konpondu da alde teknikotik ikusita. Esandako guztia kontuan hartuta, esan dezakegu ederto funtzionatzen duen komedia baten aurrean gaudela, eta hori pozgarria baino ezin da izan euskarazko antzerkiaren panoraman.]]>
<![CDATA[Pentsamenduaren kontrola]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2051/024/001/2018-09-14/pentsamenduaren_kontrola.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2051/024/001/2018-09-14/pentsamenduaren_kontrola.htm 'Fractus V'Konpainia: Eastman. Koreografoa: Sidi Larbi Cherkaoui. Musika-sorkuntza: Shogo Yoshii, Woojae Park, Sidi Larbi Cherkaoui, Johnny Lloyd, Soumik Datta. Dramaturgia: Antonio Cuenca Ruiz. Eremu eszenikoa: Herman Sorgeloos, Sidi Larbi Cherkaoui. Lekua: Miarritzeko Gare du Midi antzokia. Eguna: Irailak 12.

Zalantzarik gabe, Fractus V dantza-lana luzaro geratuko da iltzatuta gure gogoan, eta aurtengo Dantza Maitaldiaren pieza nagusietariko bat izango da, erabat nagusia ez esatearren.

Sidi Larbi Cherkaoui Anberesen jaio zen (Flandria) eta hiri berean fundatu zuen Eastman konpainia. Hegoaldeko ikusleok Donostiako Viktoria Eugenia antzokian ezagutu genuen Noetic lanarekin, 2016an. Orduko hartan, Goteborgeko (Suedia) balletarentzat aritu zen, filosofia noetikoa izan zen lanaren ardatz nagusia eta emaitza estetikoa gutxienez diskutigarria izan zen. Oraingo honetan, aldiz, bere konpainiarekin etorri da —bera ere dantzari— eta Noam Chomskyren analisi garbiak nahiz George Orwellen profezia ikaragarriak hartu ditu lanaren abiapuntutzat.

Izan ere, lan honen oinarrian egon dira gaurko gizartean ustez egiazkoa den informazio-uholdea eta fenomeno horri aurre egiteko egin behar dugun ahalegin izugarria. Alde horretatik, egokia izan da eremu eszenikoaren disposizio desplazatua agertokiaren lerrokatzetik ikusita, askotan desplazatuak sentitzen garelako hedabide nagusien korrontean eroso sentitzen ez garenok. Kaxoi moduko horren barruan garrantzi handia hartu du musikak, albo banatan kokatutako instrumentuak ikusita —pianoa, harpa handi bat eta beste txikiago bat, hari-instrumentu korear tradizionalak, era guztietako perkusioak, jatorri afrikarreko hari-instrumentu batzuk...—, eta atzeko lerro diagonalean sei aulki egon dira.

Haietatik altxatu dira dantzariak —denak gizonak, denak jeans estiloko praka eta alkandorak jantzita eta Cherkaoui lehen lerroan zegoen mikrofonoari hurbildu eta kolpe batez bota du, sinbolismoz betetako keinu batean. Hortik aurrera, denetarik gertatu da, eta ezerk ez du zerikusirik izan orain arte ikusitako ezerekin. Informazioaren manipulazioaz eta pentsamenduaren kontrol-mekanismoez hitz egin digute, besoekin egindako keinuekin hitzen kontraste dantzatua sortuz; hiruki formako pieza handiekin eraiki eta deseraiki dituzte zoru gaineko formak eta eremuak; gizaki arrunta harresiek inguratuta geratu da boteredunek haren kontra tiro egiten zutelarik, eta telebista-ikuslea domino-efektuz geratu da kolpatuta; jaka grisez jantzitako gizonak ukabilez eta ostikoka jipoitu ditu hiru errugabe —oso eszena gogorra, benetan, figuratua eta abiadura geldoan egina izan arren—; besoen keinu ezin zehatzagoekin kaleidoskopio-irudiak, anagramak eta zeinuak deskribatu dituzte; foto-kazetaritzak ere bere agerpena egin du, eta bai dantzak bai musikak rol eredugarria jokatu dute ekintza horietan guztietan.

Besteak beste, flamenkotik, mimoaren artetik, Ekialde Urruneko adierazpenetatik eta kale-dantzatik edan du koreografoak, eta batzuen ustez manipulazioaren kontrako mezua argiegia izan arren, nik behintzat txaloen lehen momentutik sentitu dut zutik jartzearen beharrizana. Antza denez, beste askok jaso dute bulkada bera, Gare du Midiko ikusle guztiak zutik jarri direlako aldi berean, entusiasmoz beteriko txalo zaparrada hasi orduko.]]>
<![CDATA[Hil arte dantzatu nahi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2065/024/002/2018-09-14/hil_arte_dantzatu_nahi.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2065/024/002/2018-09-14/hil_arte_dantzatu_nahi.htm 'Artha' eta 'We Are Nowhere Else But Here'Konpainiak: EliralE eta Korzo productions. Koreografoak: Pantxika Telleria eta Stephen Shropshire. EliralEko dantzariak: Oihan Indart, Chloe Sindera, Arantxa Lannes, Jorge Calderon Arias, Maeva Coelo. Korzoko dantzariak: Aimee Lagrange, Jussi Nousiainen. Lekuak: Miarritzeko Colisee antzokia eta Kasinoko aretoa. Eguna: Irailak 11.

Dantza Maitaldiaren aurtengo edizioa arreta nabarmena egiten ari zaie Euskal Herriko sorkuntzei, eta haien artean kokatuko dugu EliralE konpainiaren Artha-ren estreinaldia. Pantxika Telleriaren azken lan honek artatu aditza hartu du izenburutzat eta, esku-programak dioenez, «...uhinen itsasgoran eta itsasbeheran babesten da koreografoa», eta zertxobait aurrerago, «...dantzariek ihes egiteko eskubidea jorratzen dute. Amarrez lotu, ihes egin, aditz horiek mugimenduaren abiapuntuak dira».

Itsasoaren koloreko maillotak jantzita agertu dira bost dantzariak, oinutsik eta zangoak agerian, ilunantz urdin baten pean, eta Paxkal Irigoienen musikan piano notak nagusitu dira hasierako bibrazio gorraren gainetik. Abstrakziora jo du nagusiki soinu-banda zatikatuak, eta ildo beretik joan dira dantzarien eboluzioak, subliminalki gogoratuz ur-korronteek bultzatutako izakien mugimenduak. Hasierako irudi solteen segida figura kolektiboen eraikuntza bilakatu da gero, eta une jakin batean solo labur bana arriskatu dute hiru dantzarik, erabateko isiltasunean. Bost dantzariek eginez gero, hura izan zitekeen amaiera egokia, baina agortuta zegoen kontuak aurrera jarraitu du, gorputz-metaketa nahasiak eraikiz eta amaiera konbentzional baten bila.

Jarraian etorri den We Are Nowhere Else But Here lanak (Hementxe gaude eta ez beste inon) Herbehereetako Korzo ekoizpen-zentroaren kalitate bikaina ekarri du berarekin, eta emanaldia hasi bezain laster jakin dugu Stephen Shropshire estatubatuarraren lan hau izango zela aurtengo harribitxietako bat.

Urruneko solasaldi nahasiak entzuten ziren bitartean altxatu dira zoru zurian itxaroten zeuden emakumea eta gizona, eta piano-musika hastearekin bat ekin diote elkarrekin dantzatzeari. Praka, elastiko eta dantzarako galtzerdi beltzak jantzi dituzte biek, estudio batean baleude bezala, eta hasiera batean teknika-erakustaldi bikaina oparitu digute, eskuetatik beti helduta eta gorputzen arabesko bikainetan murgilduta.

Anartean, pianistaren musikak orain Chopin orain Schubert, orain lehen Beethoven orain balizko Bach bat gogoratu digu, eta dantzariek nolabaiteko dorpeziak tartekatu dituzte, ikusleengan zalantza-puntu bat eta guzti sorraraziz. Piano-kontzertuak aurrera joan ahala garrantzia hartu dute porrot egindako ahalegin fisiko arriskatuek eta agerikoagoa egin da bi dantzarien arteko harreman emozionala. Amaiera aldera, kolpez itxi du gizonak atzeko atea, emakumea solo poetiko batean zebilela: orduan, musika urrunago entzun da eta laster etorri dira hormatik bestaldeko balizko entzuleen txaloak. Hil arte dantzatuko lukete biek, eta ustezko kontzertu horrek aitzakia bikaina eman die dantza-egarria asetzeko. Benetako ikusleok, aldiz, isiltasun sakratuan elikatu gara beren eboluzioekin, eta zeremonia amaitutakoan lau aldiz aterarazi ditugu gure esker ona jaso zezaten.]]>
<![CDATA[Zehaztasun hutsala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1895/023/002/2018-09-12/zehaztasun_hutsala.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1895/023/002/2018-09-12/zehaztasun_hutsala.htm 'People, what people?' Konpainia: Vilcanota konpainia. Koreografia: Bruno Pradet. Musika: Yoann Sanson. Lekua: Miarritzeko Kasinoko aretoa. Eguna: Irailak 10.

Aurtengo Dantza Maitaldiak emanaldi interesgarri batzuk aurkeztu ditu bere lehen asteburuan —Carolyn Carlsonen Embers to Embers lanaren mundu-estreinaldia eta Juan Antonio Urbeltzen Martin Zalakain bikaina, besteak beste— eta bi asteburuen arteko egunei ekiteko People, what people? ekarri du Vilcanota konpainiak.

Okzitaniako formazio hau 2009an etorri zen Miarritzeko jaialdira, eta orduko hartan honako hau idatzi nuen Pousse-toi emanaldiaz: «Ring formako lauki batean elkarren antza zuten bi gizonek oso ariketa bizigarria planteatu zuten beren gorputz-keinu matematikoekin eta bizitza arrunteko zenbait objekturekin, giza arimaren eta gizartearen miseriei trufa egiteko». Harrez geroztik, ildo beretik jarraitu du Bruno Pradet koreografoak —L'homme d'habitude ikusi genuen 2014an— eta oraingo honetan ere esan daiteke keinu-zehaztasun itzela eta umoreari emandako garrantzia direla bere dantzarien ezaugarri nagusiak.

People, what people? honetan, argi leun baten pean agertu dira hiru emakume eta lau gizon; kaleko jantzita zuri, gris, urdin, marroixka eta berdexka tonuetan, eta bere hasierako jarrera estatikoak lepoko espasmo sinkronizatuekin apurtu dituzte, hondoko after musika lagun. Pultsu sinkronizatuak gorputz osora joan dira hedatzen, edertasun handiz eta koordinazio itzelez, argi zuria zuriago bilakatzen zelarik. Ordea, hasierako ariketa horren eboluzio eta bariazioetan hogei minutuz jardun ostean, neure buruari galdetu diot ea hura izan beharko ote zen koreografoaren proposamen bakarra.

Eta bakarra ez da izan, baina nagusia bai, zeren eta une batetik aurrera taldea beste dinamika batean sartu baita, eta hortik aurrera denak hartu baitu talde hasiberrietan egiten diren entrenamendu-ariketen itxura erraza: mugimendu-segida inprobisatu batekin hasi, talde osoak errepikatu, une batean bariazioren bat tartekatu eta, kontuak ezer gehiagorako ematen ez duenean, eztanda moduko batekin amaitu edo elementu berri bat sartu —barreak, arnasaldi bortitzak...— haiekin saiatzeko agortuta zegoenari bizitza berri bat ematen. Mundua mundu denetik egin duguna, alegia, baina dantzaren ikuspegitik, balio gutxikoa.

Hasierako after musikaren ostean zio argirik gabe aldatu da soinu-banda, eta han entzun ditugu martxa solemne moduko bat, Rossiniren zatiren bat, fanfarre bat eta kutsu onirikoko pasarteak danbor-arrada militarrekin nahastuta. Bitartean, dantzariek bat-bateko geldialdiekin eten dituzte konposizio dinamiko estrainio batzuk, eta une haietan lortu du saioak nolabaiteko dentsitatea.

Hala ere, gutxi iraun du, Pradetek nahiago izan duelako zoru gaineko argien efektismoan babestu eta dantzaren izaera sakona alboratu.]]>
<![CDATA[Vikingoa ala txerokeea?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/031/002/2018-08-18/vikingoa_ala_txerokeea.htm Sat, 18 Aug 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1905/031/002/2018-08-18/vikingoa_ala_txerokeea.htm 'Zoaz pake santuan'Konpainia: Txalo. Egilea: Emmanuel Robert-Espalieu. Euskaratzea: Maribi Arrieta, Martin Agirre. Zuzendaritza: Begoña Bilbao Lejarzegi. Eszenografia: Asier Sancho Senosiain. Argiak: Julen Zaballa. Jantziak: Cristina Martinez. Antzezleak: Ane Gabarain, Mikel Laskurain. Lekua: Donostiako Antzoki Zaharra. Eguna: Abuztuak16.

Ez dakigu emaztearen psikologoa vikingoa ala txerokeea ote den, baina hasierako datu horrekin badakigu andereak psikologo bat bisitatzen duela aspalditik. Senarrak dakiena baino gehiago da honezkero, eta gauzak aurrera joan ahala are gehiago jakingo dugu.

Kementsu hasten da Emmanuel Robert-Espalieuren obra, lehen esalditik bertatik dakigulako senar-emazteen artean gertatu berri dena, eta baita ere horrek zer ondorio ekarriko dituen eta zein epetan gauzatuko den hori guztia: emanaldiak irauten duen epe berean alegia. Bitxia bada ere, neoklasizismoko hiru arau mugiezinetan bermatuta eraiki da aurten sortutako jostailu dramatiko hau: denbora errealean gertatzen da dena (denbora-batasuna), leku berean (toki-batasuna) eta ekintza zentralean beste ezer txertatu gabe (ekintza-batasuna).

Baina hiru batasun haien zurruntasunaren gainetik, bizirik mantendu da artefaktua hasierako uneetatik amaierara arte, gaurko gizakiaren funtsezko auziei erreferentzia fina eginez eta gatza neurritan dosifikatuta aforismo izaera izan duten dialogo asmotsuen gainean. Emaztea asper eginda dago bere bizimodu burgesaz, eta bitartean, senarra eroso, uste duelako dena doala ongi, errutina muturrean lehertzen zaion arte. Egoera klasikoa, beraz, baina era erdi absurdu erdi naturalean, erdi patetiko erdi basatian aurkeztuta. Emanaldian zehar sarritan etorri zait burura Harold Pinterren maisulan hura —The Lo- ver—, non lehen esalditik bertatik garbi planteatzen baita antzerki-gatazka, lanera doan gizon zintzoak zera galdetzen dionean etxean geratzen den emazteari: «Etorriko al da gaur zure amorantea?». Are gehiago emazteak baietz erantzuten dionean, lasai-lasai gainera.

Pinterren antzerkian bezala, lan honetan ere abilezia handiz uztartzen dira gai eta giro errealak egoera ezinezkoekin, eta egileak bikain maneiatu ditu dramaturgiaren mekanismoak, antzezlanak erloju-makineria baten moduan funtziona dezan. Obra hartan bezala, senar-emazteak dira eszena gaineko pertsonaia bakarrak, eta kasu honetan Ane Gabaraini eta Mikel Laskuraini egokitu zaie ohorea. Esku artean zeukaten jostailu dramatikoaren balioaz jakitun izanik, joko dramatikoaz gozatzen ibili dira biak ala biak, eta bikote komiko ederra osatu dute dekoratu funtzional baina arraro samar batean bilduta.]]>
<![CDATA[Hileta alaia nahiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/024/002/2018-08-14/hileta_alaia_nahiago.htm Tue, 14 Aug 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1885/024/002/2018-08-14/hileta_alaia_nahiago.htm 'Adios, Arturo'Konpainia: La Cubana. Jatorrizko ideia eta gidoia: Jordi Milan. Eszenografia: Castells Planas eta La Cubana. Jantziak: Cristina Lopez. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Abuztuak 11.

Arturo Cirera ustezko artista polifazetikoak hileta alaia nahi zuen. 101 urte betetzear dituela utzi gaitu eta La Cubana konpainiari enkargatu zion hiletara etorri gara. Berez Bartzelonakoa izan arren, Bilbon eman omen zituen bere urterik emankorrenak eta horregatik gaude Arriaga antzokian, azken despedidaren gonbidatu gisa.

Baina ez gara bakarrak: Kataluniako konpainiaren estilo parte-hartzaileari jarraituz, ikusleen artean agertu dira zeremoniara etorritako ez dakit nongo maharaja eta haren emazte txit gorena, Espainia aldeko noble ozpindu batzuk, Salamancako (Espainia) artzapezpikua eta Espainiako Kultura Ministerioko ordezkaria, beste askoren artean. Eskerrak ez direla den-denak Espainiaren ikonografiakoak izan, zeren eta ustezko elkarte gonbidatuen artean bazegoen English Association of Friends of Bullfighting delako bat, hau da, Zezenketen Lagunen Elkarte Ingelesa. Europar ukitu horrekin lasaitu handia hartu dut, egiatan. Promoziona ditzagun Katalunian debekatuta dauden zezenketak, Manolete eta El Cordobesen irudiekin eta guzti! Biba heriotza!, Millan Astray frankistak esan zuen moduan.

Jaun-andre gorenak ugari etorri dira, bistan denez, eta ikusleen artean agertutakoei beste asko eta asko gehitu zaizkie eszenatokitik, hala nola Athleticeko jarraitzaileak, Noeren Arka ustezko elkartearen ordezkaria, Marcel Crussoe mimoa —bikaina Marcel Marceauren rolean—, Rashid El-Halili defuntuaren txofer bitxia, Renata Pampanini delako bat ahots liriko onarekin eta Caridad Montaner, Rita Montaner abeslari kubatarra irudikatuz. Hainbeste izan direnez, ordubete eta berrogei minutu —ordubete eta berrogei minutu!— eman dituzte amaierarik gabeko aurkezpenetan, Athletic loriatzeari, haren ereserki osoa abesteari eta Pitxitxiren figurari dedikatu dieten ordu laurdena barne.

Dudarik gabe, emanaldiaren tantorik onenak antzezle guztien jantzi koloretsuak eta haiek guztiek pertsonaia batetik bestera jauzi egiteko duten gaitasun itzela izan dira. Punturik makalena, aldiz, irudimenik gabeko bideo-proiekzioen demaseko erabilera. Ia ezinezkoa da jakitea zenbat jende etorri den ekitaldira, baina guztien artean izaki bat nagusitu da, bere lumaje distiratsuagatik: Ernesto izeneko papagaioa, alegia, emanaldi osoa pazientzia handiz bere barran eman duena. Ordea, ez dakigu zein rol bete behar zuen existitu ere izan ez den dramaturgian.

Emanaldia bukatzeko teorian hamar minutu falta zirela aldatu da planteamendua. «Bazen garaia —esan diot neure buruari—, berandu da dagoeneko, baina hobe berandu inoiz ez baino». Di-da batean, hileta-aretoa desagertu eta Agatha Christieren estiloko dekoratu antigoalekoa paratu dute, Arturo hilzorian zegoeneko etxea irudikatuz, eta han elkartu dira sendiko guztiak, haren heriotzaren zain eta haien arteko eztabaida patetikoak grazioso bihurtu nahian. Horrela igaro dira emanaldiaren azken hogeita bost minutuak, eta txaloen unean antzezleak bi aldiz baino ezin izan dira agurtzera irten.]]>
<![CDATA[Inozentziara itzuli]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1991/026/002/2018-08-03/inozentziara_itzuli.htm Fri, 03 Aug 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1991/026/002/2018-08-03/inozentziara_itzuli.htm 'Noe'Konpainia: Malandain Ballet Biarritz. Koreografia: Thierry Malandain. Musika: Gioachino Rossini. Dekoratuak eta jantziak: Jorge Gallardo. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Uztailak 31.

Egun ezin aproposagoa aukeratu dut Miarritzeko Balletaren Noe ikuskizunera joateko. Marka da, gero, aspaldi estreinatu zelako Donostian, baina egunotan hiri berean berriz programatu izanak aukera eman dit Thierry Malandainen azken lana ezagutzeko. Gainera, eguraldi ilun eta ugerrak Noeren arka mitikoan sartzeko gogoa eman dio jende askori, antzoki beteak erakutsi digun bezala.

Urdin koloreko behegaina izan da dekorazioaren elementu nagusia, eta konpainiako hogeita piku dantzariak lehen unetik azkenera arte egon dira taula gainean kuakeroen estiloan jantzita, hau da, XIX. mendeko europar nekazarien antzera. Hasierako pasarteetan bi gizonen arteko borroka irudikatu da, betiere dantzaren ikuspegitik, hirugarren bat auzitik kanpo geratzen zelarik, eta beranduago jakin dugu Abel eta Kain zirela liskarzale haiek, eta Set zela hirugarrena. Adam eta Evaren hirugarren semea omen. Ordea, inork ez digu argitu nola sortu ginen gu guztiok Ahalguztidunak beste emakumerik kreatu ezean.

Hortik aurrera, lurralde abstraktuagoetan murgildu da koreografoa, eta gogokoak dituen mugimendu-segida koralak behin eta berriro baliatu ditu, solisten lana konpainia osoaren jardunean diluituz eta, abstrakzioaren izenean, denbora irabazten egongo balitz bezala. Bide horretatik, inora ez zihoazen eboluzio koreografiko ugari etorri dira Rossiniren Messa di Gloria-ren konpasek gidatuta, eta Gloria in excelsis-ekin batera nolabaiteko konplexutasuna hartu du talde-koreografiak. Gainontzean, Duatoren estiloko emakume-hanka izoztuak eta musikaren inflexioei lotutako eboluzioak izan dira nagusi. Bide batez esanda, nora joan zen espainiar gauche divine-ak dantzarako hain funtsezkotzat jotzen zuen Nacho Duato jainkotu hura? Nola bizi gaitezke haren sormen ustez paregaberik gabe?

Buelta gaitezen, ordea, Noeren arkara: une batetik aurrera, groteskoagoak izan dira jarrera batzuk, baina dantza beti urrundu da edozein animalia era figuratiboan irudikatzetik, eta Agnus Dei-ko Miserere nobis-ekin batera Eva eta Adamen figurak etorri dira, emanaldi osoko emozio txinparta bakarrean. Munduko lehen bikoteari Noe eta Emzara gehitu zaizkio, eta gero konpainia osoa, handik bikotekako birtuosismo klasiko erakustaldia egiteko. Amaiera aldera, dantzari guztiek hartu dute Adam eta Evaren itxura, haragi koloreko maillotak jantzita, eta horrela irudikatu da hasierako inozentziara itzultzeko ametsa, Noeren semeen arteko liskarrekin berriz ere apurtu zena, koreografoak azken unean erakutsi digun bezala.]]>
<![CDATA[Betidanik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/034/002/2018-07-20/betidanik.htm Fri, 20 Jul 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1918/034/002/2018-07-20/betidanik.htm 'Erlauntza'Ekoizpen etxea: Vaiven. Zuzendaritza: Mireia Gabilondo. Egilea eta zuzendari laguntzailea: Kepa Errasti. Espazio eszenikoa: Fernando Bernues. Antzezleak: Itziar Atienza, Sara Cozar, Aitziber Garmendia, Getari Etxegarai, Leire Ruiz, Naiara Arnedo. Lekua: Viktoria Eugenia Club aretoa, Donostian. Eguna: Uztailak 18.

Betidanik omen dakizkigun gauza horiek arriskutsuak izaten dira, are gehiago lagun artean gaudela. Adibidez, jabetzen garenean haiek betidanik dakiten hori guretzat berri-berria dela. Are gehiago betidaniko kontu horretaz jabetzeak erabateko aldaketa ekartzen badio gure bizitzari, edo ordura arte izan dugun mundu-ikuskerari behintzat.

Erlauntzaren etsenplua ekarri du Kepa Errastik taulara, aspaldiko lagunak diren sei emakumeen kontuak irudikatzeko: erlauntzean bezala emango dute elkarrekin asteburu zoro bat, eta, erleen antzera, anabasa itxura hartuko du enkontruak. Baina, erleen antzera berriz ere, elkarrekin komunikatuz eta kolaboratuz seiak irtengo dira garaile betidanik jakin behar zituzten kontuetatik.

Errasti polifazetikoaren azken testua Mami Lebrun antzezlanaren ardatz izan zen —gogora dezagun Donostia Saria eskuratu duela lan horrek aurten—, eta antzezle bezala bai obra hartan bai Txarriboda-n ikusi genuen. Oraingo honetan, ordea, nik esango nuke nagusitasunez gainditu duela antzerki-gidoilari eta antzerkigile izatearen arteko marra fina, hizkuntzaren baliabide jatorrak menperatuta —hori aspalditik zeraman bere patrikan— eta, batez ere, gaurko jendartearen gai mamitsuei fin, umoretsu eta naturaltasun paregabez helduta. Horri guztiari gehitzen badizkiogu emakumeei emandako protagonismo eztabaidaezina eta argumentuaren garapenak ekarri dituen ezuste zaparrada, dialogoen bizitasuna eta emozioen dosifikazio bikaina, atoan ulertuko dugu behingoagatik aurkitu dugula Euskal Herriak behar zuen komedia inteligentearen eredua.

Fernando Bernuesen espazio eszenikoan —Edi Naudo izan da eszenografiaren eta gauzakien egilea— zurezko fruta-kaxak izan dira nagusi, eta eremuaren disposizio garbiak dramaturgiaren alde jokatu du. Era horretan, antzezlaneko sei lagunak sukaldean egon dira laranja zukua baino gehiago Cointreau litroka zeramaten koktelak prestatzen, erdiko mahaian kokaina-marrak kiloka esnifatzen, bazterreko sofaren alboko mahaitxotik diskurtsoak ematen eta atzeko geletatik batek daki zer egiten.

Mireia Gabilondoren zuzendaritzapean, erritmo bizia baina sanoa hartu du emankizunak, aspaldion garaikidea izan nahi duen antzerki komertzialean hain modan jarri den abiadura zentzugabe bezain hutsaletik urrun. Bazen garaia! Eta antzezleak, berriz, dena emanda ibili dira hasieratik amaitu arte, jakitun izanik esku artean zeukaten testua opari ederra zela bai beraientzat bai ikusleentzat. Zalantzarik gabe Aitziber Garmendiari egokitu zaio rol nagusia, testuak hala eskatuta eta bere aktore-dohain paregabeak baliatuta, baina argi dago oso lan korala dela, eta alde horretatik ikustekoa zen lagun bakoitzak uneoro hartzen zituen jarrerak, egiten zituen imintzioak eta elkarri botatzen zizkioten epelak. Ordainezina, benetan. Ez galdu, gero!]]>
<![CDATA[Herri bat poesia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/025/001/2018-07-17/herri_bat_poesia.htm Tue, 17 Jul 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1944/025/001/2018-07-17/herri_bat_poesia.htm 'Zanbuia!'Konpainia: Metrokoadroka. Testuak: Konpainia. Marrazkiak eta jantziak: Idoia Beratarbide. Musikariak: Ander Fernandez, Idoia Hernandez, Oscar Manso. Airetiko akrobaziak: Corinne Cella. Antzezleak: Ainhoa Alberdi, Maite Aizpurua, Javier Barandiaran, Idoia Beratarbide, Corinne Cella, Amaia Corral, Iraia Elias, Ander Fernandez, Oier Guillan, Idoia Hernandez, Unai Lopez de Armentia, Oscar Manso, Joseba Roldan, Marina Suarez Ortiz de Zarate. Lekua: Ea herriko zenbait leku. Eguna: Uztailak 14.

Urtero legez, herri bat poesia oparitu digu Eak egunotan, eta Zanbuia! lanarekin ospatu du bere 10. urtemuga Metrokoadroka Sormen-Kolektiboak, bertako txoko eta oroitzapenei esangura poetikoa emanez.

Herriko hondartzaren erdian zegoen teklatuak esan digu haren inguruan hasiko zela emanaldia, eta piano melodia ederra bukatu denean magiaz bezala irten dira itsasotik sentikari honetako pertsonaiak, oinez eta pauso lasaituan, banaka, binaka, hirunaka. Haietariko lehena sare batean bilduta etorri da, sarearen arrasto luzea haren atzetik utzita, eta guztietan azkenak salabardo bati eragiten zion, tximeletak harrapatu nahiko balitu bezala. Hasierako eszena ezin politago horretan Felliniren pelikula batean bizi izatearen sentsazioa eduki dugu, Amarcord filmeko pertsonaien artean egotearena agian, eta azken morroi hark gogoratu digu memoria duten leku guztietan dagoela herriko xelebrearen figura berezia.

Irudi plastiko harekin batera, Oier Guillanek mikrofonotik esandako hitzak etorri dira, betiere musika ederrak lagunduta eta gu guztiongan eragina duten hainbat kontu aletuta. Hasierako eta amaierako pasarteetan badirudi gai eternalagoei ekin diola kolektiboki landutako testuak, sublimea dena eta egunez eguneko gaiak nahita elkartuz eta elkarren kontrastean jarriz. Ordea, hondartzako hasieraren eta portuko uretan izandako amaieraren artean —frontoian, etxeetako leihoetan, zubietan eta errekako uretan izandako eszena eder, harrigarri eta malenkoniatsuetan— hitzek eta ekintzek lotura handiagoa eduki dute herriko memoriarekin.

Oroimenaren kontu horretan esangura berezia hartu du emakumeen eta gizonen bizimoduari egindako aipamen subliminalak —dena poetikoa, dena jasoa, dena urrun eramana—, eta agian dikotomia horretan azaleratu da hobekien emanaldiaren funtsa, elementuen arteko kontrasteen eta haien elkarbizitzaren inguruan eratu dena: itsasoa eta herria, emakumeak eta gizonak, oraina eta iragana, orain hemen batu garenok eta etorkizunean zuen artean egongo ez garenok, bizi izan duguna eta azken unean gogoratuko duguna. Hondartzako olatuen joan-etorri etengabea gogoan.

Eako Poesia Egunetan 2012an Eguzki-jai jauregian izandako emanaldi hura —Munduan beste deitu zen, eta orduko hartan Labea izena hartu zuen taldeak— oraindik burutik kendu ezinik gabiltzala etorri da Zanbuia! hau, kolektiboko kideak herrian bost egunez bizi ondoren, zerotik hasi eta sormen eta prestaketa lanak egiteko. Orduko hura bezala, emanaldi bakar eta errepikaezina izango da, baina Ean egon garenok bihotzean gordeko dugu harribitxi hau ikusi izanaren pribilegioa.]]>
<![CDATA[Itsasoaren gisan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/032/001/2018-06-26/itsasoaren_gisan.htm Tue, 26 Jun 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1915/032/001/2018-06-26/itsasoaren_gisan.htm 'Saio Zero'Zuzendaritza eta koreografia: Mathieu Vivier. Musika: Patxi Amulet. Musikariak: Patxi Amulet, Xabi Etxeberri, Valentin Laborde. Bideo-sorkuntza: Mickael Vivier. Argiak: Julien Delignieres. Jantziak: Xabier Mujika. Dantzariak: Arthur Barat, Zibel Damestoy, Marga Forestier, Iban Garat, Oihan Indart, Ihintza Irungarai, Nathalie Vivier. Lekua: Baionako antzokia. Eguna: Ekainak 22.

Baionako antzokia leporaino beteta egon da Bilakaren azken sorkuntza ikusteko. Bilaka Iparraldeko Dantzarien Biltzarrak eszenarako hartu duen izena da, eta orain dela urte batzuk hasi ziren euskal dantzatik harago zihoazen lanak plazaratzen, ohiko dantza-konpainia bat sortu ordez Iparraldeko dantzari gazteek beren barne bulkadari irtenbidea emateko.

Zorionez niretzat, aukera eduki nuen 2015ean Nathalie Vivier eta Ihintza Irungaraik zuzendutako Leihotik hura Leioako Umore azokan ikusteko. Euskal kulturari egindako aipamen baliotsuek —Sarrionandia, Juan Mari Beltran, Zuberoako kantagintza...— eta bai dantzarien freskotasunak bai teknika diziplinatuak bihotza konkistatu zidaten. Harrezkeroztik segika nabilkie, ea nondik doazen orain beren asmoak eta beren gorabehera estetikoak. Negua deitu zen beren hurrengo lana —Mathieu Vivier-en gidaritzapean— eta Mathieu bera izan da Saio Zero honen zuzendaria eta koreografoa, taldeko dantzarien ezinbesteko kolaborazioarekin.

Oraingo honetan, ordea, ez da dantzari ibili eta bere lana gehiago zentratu da ikuskizun eszeniko bat eratzeko zereginetan. Alde horretatik, argi dago kohesio handia lortu duela dantzaren inguruko eragile guztien artean —argia, jantziak, bideo-proiekzioak, musika, taula gaineko elementua...—, haiek guztiak neurrian baliatuz eta den-denak dantzaren zerbitzura jarrita. Haien artean aipamen berezia merezi dute irudi proiektatu ia subliminalek, testuen kalitateak eta, beste ezeren gainetik, musikak. Patxi Amuletek eskusoinuarekin interpretatu digu Leteren eta Laboaren Ihes betea zilegi balitz, baina une hori kenduta, zazpi panel zeharrargien atzean egon da bere taldearekin, soinu banda atmosferikoari ukitu elektrikoa —ia elektronikoa— ematen eta jo dituzten instrumentuekin —teklatuak, eskusoinua, arrabita, gitarra, zarrabete elektrikoa— emanaldiaren dramaturgia leuna gidatzen.

Itsasoaren izaerari egin diote aipu dantzaren inguruko hitzek —«...marea itsas-hegiaren aurka joaten den bezala, beti ur-purrusta berdina lur-bazter berdinera...»—, eta beharbada hori berori da euskal dantzaren patua. Saio Zero honetako zazpi dantzariek apal ekin diote dantzatzeari hasierako ataletan, eta herabe esploratu dituzte dantza garaikideari dagozkion gatazkak eta barne lurraldeak, baina Oihan Indart euskal dantzaren deskodifikazio-ariketa batean murgildu denean neure buruari esan diot zuzen nengoela Bilbotik Baionarainoko bidaia egitean. Jarraian etorritako talde-koreografiak —horretan ere Zuberoako pausoak nagusi— inspirazio maila ona erakutsi du, eta amaiera aldera bere dohainak frogatu ditu koreografoak, esandako modalitateak Euskal Herriko beste dantza batzuekin aurkeztuta eta, konturatu orduko, dantzari guztien zirkulu bihurtuta. Ausaz egiten eta desegiten zen zirkulua. Itsasoaren ausazko gisan. ]]>