<![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 20 Sep 2018 16:49:32 +0200 hourly 1 <![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Dena ez da zinema]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/034/002/2018-09-15/dena_ez_da_zinema.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1973/034/002/2018-09-15/dena_ez_da_zinema.htm 'Etxeko saltsak'Konpainia: Txalo. Zuzendaritza: Begoña Bilbao Lejarzegi. Egilea: Alan Aykbourn. Euskaratzea: Martin Agirre. Antzezleak: Aitor Fernandino, Ane Gabarain, Aitziber Garmendia, Mikel Laskurain. Lekua: Donostiako Antzoki Zaharra. Eguna: Irailak 14.

Dena ez da zinema bizitza honetan. Badago bizitzarik zazpigarren artetik harago, eta hori berori frogatu dute Donostiako Antzoki Zaharra polito bete duten ikusleek. Etxeko saltsak Txalo ekoizpen-etxearen bigarren estreinaldia da oso egun gutxian —aurrekoa Zoaz pake santuan izan zen, eta abuztuaren 16tik aurrera taularatu zuten—, baina zaletuak beti daude antzezlan on batez gozatzeko prest, eta aukera honetan ere bete-betean asmatu dute antzokira joaten.

Orduko hartan umore beltza izan zen nagusi, elkar pozoitu nahi duten senar-emazte batzuen kontura, eta oraingo honek endredo-komedia baten osagai guztiak dauzka. Izan ere, esku-programan diotenez, «ikusleak pertsonaiek baino informazio gehiago dauka», eta horrek egiten ditu hain dibertigarriak lau pertsonaien arteko dialogoak eta gero eta gehiago korapilatzen diren egoerak.

Alan Aykbourn (Londres, 1939) oso idazle emankorra da, bere ibilbide luze eta polifazetikoan antzezlan asko sortu ditu eta, adituek diotenez, bere testuetan askotan islatzen dira txikitako bizipenak. Emanaldia ikusi ostean, argi dago lan honetan ere izan dutela eragin nabarmena aspaldiko kontu haiek, familia, bikote-harremanak, aitatasuna eta amatasuna direlako pertsonaien atzean behin eta berriro agertzen diren elementuak. Bestetik, aipatzekoa da matrimonio helduaren kasuan egiten den kritika, ez bikote-harreman mortuak aztertzeagatik —hori ere bai, jakina—, baizik eta ingeles burgesiaren manera hotzak eta ohitura mugiezinak parodia-puntu finez aurkezteagatik.

Alde horretatik, bikain aritu da Mikel Laskurain, ustez dena kontrolpean daukan gizonarena egiten, baina egia esan, laurek bete dituzte orbanik gabe beren rolak, elkarrekin ekipo trinkoa eginez, eta zuzendariak tempo eszeniko dinamiko, egoki eta atsegina eratu du, komediaren mekanismoei beren lana egiten utziz eta antzezleen sendotasunean bermatuta.

Dekoratuaren diseinua estilo erabat naturalistan kokatuko dugu, horrelako komedia arinei dagokien bezala, eta ekintza bi etxetan gertatu behar izatea oso ondo konpondu da alde teknikotik ikusita. Esandako guztia kontuan hartuta, esan dezakegu ederto funtzionatzen duen komedia baten aurrean gaudela, eta hori pozgarria baino ezin da izan euskarazko antzerkiaren panoraman.]]>
<![CDATA[Pentsamenduaren kontrola]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2051/024/001/2018-09-14/pentsamenduaren_kontrola.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2051/024/001/2018-09-14/pentsamenduaren_kontrola.htm 'Fractus V'Konpainia: Eastman. Koreografoa: Sidi Larbi Cherkaoui. Musika-sorkuntza: Shogo Yoshii, Woojae Park, Sidi Larbi Cherkaoui, Johnny Lloyd, Soumik Datta. Dramaturgia: Antonio Cuenca Ruiz. Eremu eszenikoa: Herman Sorgeloos, Sidi Larbi Cherkaoui. Lekua: Miarritzeko Gare du Midi antzokia. Eguna: Irailak 12.

Zalantzarik gabe, Fractus V dantza-lana luzaro geratuko da iltzatuta gure gogoan, eta aurtengo Dantza Maitaldiaren pieza nagusietariko bat izango da, erabat nagusia ez esatearren.

Sidi Larbi Cherkaoui Anberesen jaio zen (Flandria) eta hiri berean fundatu zuen Eastman konpainia. Hegoaldeko ikusleok Donostiako Viktoria Eugenia antzokian ezagutu genuen Noetic lanarekin, 2016an. Orduko hartan, Goteborgeko (Suedia) balletarentzat aritu zen, filosofia noetikoa izan zen lanaren ardatz nagusia eta emaitza estetikoa gutxienez diskutigarria izan zen. Oraingo honetan, aldiz, bere konpainiarekin etorri da —bera ere dantzari— eta Noam Chomskyren analisi garbiak nahiz George Orwellen profezia ikaragarriak hartu ditu lanaren abiapuntutzat.

Izan ere, lan honen oinarrian egon dira gaurko gizartean ustez egiazkoa den informazio-uholdea eta fenomeno horri aurre egiteko egin behar dugun ahalegin izugarria. Alde horretatik, egokia izan da eremu eszenikoaren disposizio desplazatua agertokiaren lerrokatzetik ikusita, askotan desplazatuak sentitzen garelako hedabide nagusien korrontean eroso sentitzen ez garenok. Kaxoi moduko horren barruan garrantzi handia hartu du musikak, albo banatan kokatutako instrumentuak ikusita —pianoa, harpa handi bat eta beste txikiago bat, hari-instrumentu korear tradizionalak, era guztietako perkusioak, jatorri afrikarreko hari-instrumentu batzuk...—, eta atzeko lerro diagonalean sei aulki egon dira.

Haietatik altxatu dira dantzariak —denak gizonak, denak jeans estiloko praka eta alkandorak jantzita eta Cherkaoui lehen lerroan zegoen mikrofonoari hurbildu eta kolpe batez bota du, sinbolismoz betetako keinu batean. Hortik aurrera, denetarik gertatu da, eta ezerk ez du zerikusirik izan orain arte ikusitako ezerekin. Informazioaren manipulazioaz eta pentsamenduaren kontrol-mekanismoez hitz egin digute, besoekin egindako keinuekin hitzen kontraste dantzatua sortuz; hiruki formako pieza handiekin eraiki eta deseraiki dituzte zoru gaineko formak eta eremuak; gizaki arrunta harresiek inguratuta geratu da boteredunek haren kontra tiro egiten zutelarik, eta telebista-ikuslea domino-efektuz geratu da kolpatuta; jaka grisez jantzitako gizonak ukabilez eta ostikoka jipoitu ditu hiru errugabe —oso eszena gogorra, benetan, figuratua eta abiadura geldoan egina izan arren—; besoen keinu ezin zehatzagoekin kaleidoskopio-irudiak, anagramak eta zeinuak deskribatu dituzte; foto-kazetaritzak ere bere agerpena egin du, eta bai dantzak bai musikak rol eredugarria jokatu dute ekintza horietan guztietan.

Besteak beste, flamenkotik, mimoaren artetik, Ekialde Urruneko adierazpenetatik eta kale-dantzatik edan du koreografoak, eta batzuen ustez manipulazioaren kontrako mezua argiegia izan arren, nik behintzat txaloen lehen momentutik sentitu dut zutik jartzearen beharrizana. Antza denez, beste askok jaso dute bulkada bera, Gare du Midiko ikusle guztiak zutik jarri direlako aldi berean, entusiasmoz beteriko txalo zaparrada hasi orduko.]]>
<![CDATA[Hil arte dantzatu nahi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2065/024/002/2018-09-14/hil_arte_dantzatu_nahi.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2065/024/002/2018-09-14/hil_arte_dantzatu_nahi.htm 'Artha' eta 'We Are Nowhere Else But Here'Konpainiak: EliralE eta Korzo productions. Koreografoak: Pantxika Telleria eta Stephen Shropshire. EliralEko dantzariak: Oihan Indart, Chloe Sindera, Arantxa Lannes, Jorge Calderon Arias, Maeva Coelo. Korzoko dantzariak: Aimee Lagrange, Jussi Nousiainen. Lekuak: Miarritzeko Colisee antzokia eta Kasinoko aretoa. Eguna: Irailak 11.

Dantza Maitaldiaren aurtengo edizioa arreta nabarmena egiten ari zaie Euskal Herriko sorkuntzei, eta haien artean kokatuko dugu EliralE konpainiaren Artha-ren estreinaldia. Pantxika Telleriaren azken lan honek artatu aditza hartu du izenburutzat eta, esku-programak dioenez, «...uhinen itsasgoran eta itsasbeheran babesten da koreografoa», eta zertxobait aurrerago, «...dantzariek ihes egiteko eskubidea jorratzen dute. Amarrez lotu, ihes egin, aditz horiek mugimenduaren abiapuntuak dira».

Itsasoaren koloreko maillotak jantzita agertu dira bost dantzariak, oinutsik eta zangoak agerian, ilunantz urdin baten pean, eta Paxkal Irigoienen musikan piano notak nagusitu dira hasierako bibrazio gorraren gainetik. Abstrakziora jo du nagusiki soinu-banda zatikatuak, eta ildo beretik joan dira dantzarien eboluzioak, subliminalki gogoratuz ur-korronteek bultzatutako izakien mugimenduak. Hasierako irudi solteen segida figura kolektiboen eraikuntza bilakatu da gero, eta une jakin batean solo labur bana arriskatu dute hiru dantzarik, erabateko isiltasunean. Bost dantzariek eginez gero, hura izan zitekeen amaiera egokia, baina agortuta zegoen kontuak aurrera jarraitu du, gorputz-metaketa nahasiak eraikiz eta amaiera konbentzional baten bila.

Jarraian etorri den We Are Nowhere Else But Here lanak (Hementxe gaude eta ez beste inon) Herbehereetako Korzo ekoizpen-zentroaren kalitate bikaina ekarri du berarekin, eta emanaldia hasi bezain laster jakin dugu Stephen Shropshire estatubatuarraren lan hau izango zela aurtengo harribitxietako bat.

Urruneko solasaldi nahasiak entzuten ziren bitartean altxatu dira zoru zurian itxaroten zeuden emakumea eta gizona, eta piano-musika hastearekin bat ekin diote elkarrekin dantzatzeari. Praka, elastiko eta dantzarako galtzerdi beltzak jantzi dituzte biek, estudio batean baleude bezala, eta hasiera batean teknika-erakustaldi bikaina oparitu digute, eskuetatik beti helduta eta gorputzen arabesko bikainetan murgilduta.

Anartean, pianistaren musikak orain Chopin orain Schubert, orain lehen Beethoven orain balizko Bach bat gogoratu digu, eta dantzariek nolabaiteko dorpeziak tartekatu dituzte, ikusleengan zalantza-puntu bat eta guzti sorraraziz. Piano-kontzertuak aurrera joan ahala garrantzia hartu dute porrot egindako ahalegin fisiko arriskatuek eta agerikoagoa egin da bi dantzarien arteko harreman emozionala. Amaiera aldera, kolpez itxi du gizonak atzeko atea, emakumea solo poetiko batean zebilela: orduan, musika urrunago entzun da eta laster etorri dira hormatik bestaldeko balizko entzuleen txaloak. Hil arte dantzatuko lukete biek, eta ustezko kontzertu horrek aitzakia bikaina eman die dantza-egarria asetzeko. Benetako ikusleok, aldiz, isiltasun sakratuan elikatu gara beren eboluzioekin, eta zeremonia amaitutakoan lau aldiz aterarazi ditugu gure esker ona jaso zezaten.]]>
<![CDATA[Zehaztasun hutsala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1895/023/002/2018-09-12/zehaztasun_hutsala.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1895/023/002/2018-09-12/zehaztasun_hutsala.htm 'People, what people?' Konpainia: Vilcanota konpainia. Koreografia: Bruno Pradet. Musika: Yoann Sanson. Lekua: Miarritzeko Kasinoko aretoa. Eguna: Irailak 10.

Aurtengo Dantza Maitaldiak emanaldi interesgarri batzuk aurkeztu ditu bere lehen asteburuan —Carolyn Carlsonen Embers to Embers lanaren mundu-estreinaldia eta Juan Antonio Urbeltzen Martin Zalakain bikaina, besteak beste— eta bi asteburuen arteko egunei ekiteko People, what people? ekarri du Vilcanota konpainiak.

Okzitaniako formazio hau 2009an etorri zen Miarritzeko jaialdira, eta orduko hartan honako hau idatzi nuen Pousse-toi emanaldiaz: «Ring formako lauki batean elkarren antza zuten bi gizonek oso ariketa bizigarria planteatu zuten beren gorputz-keinu matematikoekin eta bizitza arrunteko zenbait objekturekin, giza arimaren eta gizartearen miseriei trufa egiteko». Harrez geroztik, ildo beretik jarraitu du Bruno Pradet koreografoak —L'homme d'habitude ikusi genuen 2014an— eta oraingo honetan ere esan daiteke keinu-zehaztasun itzela eta umoreari emandako garrantzia direla bere dantzarien ezaugarri nagusiak.

People, what people? honetan, argi leun baten pean agertu dira hiru emakume eta lau gizon; kaleko jantzita zuri, gris, urdin, marroixka eta berdexka tonuetan, eta bere hasierako jarrera estatikoak lepoko espasmo sinkronizatuekin apurtu dituzte, hondoko after musika lagun. Pultsu sinkronizatuak gorputz osora joan dira hedatzen, edertasun handiz eta koordinazio itzelez, argi zuria zuriago bilakatzen zelarik. Ordea, hasierako ariketa horren eboluzio eta bariazioetan hogei minutuz jardun ostean, neure buruari galdetu diot ea hura izan beharko ote zen koreografoaren proposamen bakarra.

Eta bakarra ez da izan, baina nagusia bai, zeren eta une batetik aurrera taldea beste dinamika batean sartu baita, eta hortik aurrera denak hartu baitu talde hasiberrietan egiten diren entrenamendu-ariketen itxura erraza: mugimendu-segida inprobisatu batekin hasi, talde osoak errepikatu, une batean bariazioren bat tartekatu eta, kontuak ezer gehiagorako ematen ez duenean, eztanda moduko batekin amaitu edo elementu berri bat sartu —barreak, arnasaldi bortitzak...— haiekin saiatzeko agortuta zegoenari bizitza berri bat ematen. Mundua mundu denetik egin duguna, alegia, baina dantzaren ikuspegitik, balio gutxikoa.

Hasierako after musikaren ostean zio argirik gabe aldatu da soinu-banda, eta han entzun ditugu martxa solemne moduko bat, Rossiniren zatiren bat, fanfarre bat eta kutsu onirikoko pasarteak danbor-arrada militarrekin nahastuta. Bitartean, dantzariek bat-bateko geldialdiekin eten dituzte konposizio dinamiko estrainio batzuk, eta une haietan lortu du saioak nolabaiteko dentsitatea.

Hala ere, gutxi iraun du, Pradetek nahiago izan duelako zoru gaineko argien efektismoan babestu eta dantzaren izaera sakona alboratu.]]>
<![CDATA[Vikingoa ala txerokeea?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/031/002/2018-08-18/vikingoa_ala_txerokeea.htm Sat, 18 Aug 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1905/031/002/2018-08-18/vikingoa_ala_txerokeea.htm 'Zoaz pake santuan'Konpainia: Txalo. Egilea: Emmanuel Robert-Espalieu. Euskaratzea: Maribi Arrieta, Martin Agirre. Zuzendaritza: Begoña Bilbao Lejarzegi. Eszenografia: Asier Sancho Senosiain. Argiak: Julen Zaballa. Jantziak: Cristina Martinez. Antzezleak: Ane Gabarain, Mikel Laskurain. Lekua: Donostiako Antzoki Zaharra. Eguna: Abuztuak16.

Ez dakigu emaztearen psikologoa vikingoa ala txerokeea ote den, baina hasierako datu horrekin badakigu andereak psikologo bat bisitatzen duela aspalditik. Senarrak dakiena baino gehiago da honezkero, eta gauzak aurrera joan ahala are gehiago jakingo dugu.

Kementsu hasten da Emmanuel Robert-Espalieuren obra, lehen esalditik bertatik dakigulako senar-emazteen artean gertatu berri dena, eta baita ere horrek zer ondorio ekarriko dituen eta zein epetan gauzatuko den hori guztia: emanaldiak irauten duen epe berean alegia. Bitxia bada ere, neoklasizismoko hiru arau mugiezinetan bermatuta eraiki da aurten sortutako jostailu dramatiko hau: denbora errealean gertatzen da dena (denbora-batasuna), leku berean (toki-batasuna) eta ekintza zentralean beste ezer txertatu gabe (ekintza-batasuna).

Baina hiru batasun haien zurruntasunaren gainetik, bizirik mantendu da artefaktua hasierako uneetatik amaierara arte, gaurko gizakiaren funtsezko auziei erreferentzia fina eginez eta gatza neurritan dosifikatuta aforismo izaera izan duten dialogo asmotsuen gainean. Emaztea asper eginda dago bere bizimodu burgesaz, eta bitartean, senarra eroso, uste duelako dena doala ongi, errutina muturrean lehertzen zaion arte. Egoera klasikoa, beraz, baina era erdi absurdu erdi naturalean, erdi patetiko erdi basatian aurkeztuta. Emanaldian zehar sarritan etorri zait burura Harold Pinterren maisulan hura —The Lo- ver—, non lehen esalditik bertatik garbi planteatzen baita antzerki-gatazka, lanera doan gizon zintzoak zera galdetzen dionean etxean geratzen den emazteari: «Etorriko al da gaur zure amorantea?». Are gehiago emazteak baietz erantzuten dionean, lasai-lasai gainera.

Pinterren antzerkian bezala, lan honetan ere abilezia handiz uztartzen dira gai eta giro errealak egoera ezinezkoekin, eta egileak bikain maneiatu ditu dramaturgiaren mekanismoak, antzezlanak erloju-makineria baten moduan funtziona dezan. Obra hartan bezala, senar-emazteak dira eszena gaineko pertsonaia bakarrak, eta kasu honetan Ane Gabaraini eta Mikel Laskuraini egokitu zaie ohorea. Esku artean zeukaten jostailu dramatikoaren balioaz jakitun izanik, joko dramatikoaz gozatzen ibili dira biak ala biak, eta bikote komiko ederra osatu dute dekoratu funtzional baina arraro samar batean bilduta.]]>
<![CDATA[Hileta alaia nahiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/024/002/2018-08-14/hileta_alaia_nahiago.htm Tue, 14 Aug 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1885/024/002/2018-08-14/hileta_alaia_nahiago.htm 'Adios, Arturo'Konpainia: La Cubana. Jatorrizko ideia eta gidoia: Jordi Milan. Eszenografia: Castells Planas eta La Cubana. Jantziak: Cristina Lopez. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Abuztuak 11.

Arturo Cirera ustezko artista polifazetikoak hileta alaia nahi zuen. 101 urte betetzear dituela utzi gaitu eta La Cubana konpainiari enkargatu zion hiletara etorri gara. Berez Bartzelonakoa izan arren, Bilbon eman omen zituen bere urterik emankorrenak eta horregatik gaude Arriaga antzokian, azken despedidaren gonbidatu gisa.

Baina ez gara bakarrak: Kataluniako konpainiaren estilo parte-hartzaileari jarraituz, ikusleen artean agertu dira zeremoniara etorritako ez dakit nongo maharaja eta haren emazte txit gorena, Espainia aldeko noble ozpindu batzuk, Salamancako (Espainia) artzapezpikua eta Espainiako Kultura Ministerioko ordezkaria, beste askoren artean. Eskerrak ez direla den-denak Espainiaren ikonografiakoak izan, zeren eta ustezko elkarte gonbidatuen artean bazegoen English Association of Friends of Bullfighting delako bat, hau da, Zezenketen Lagunen Elkarte Ingelesa. Europar ukitu horrekin lasaitu handia hartu dut, egiatan. Promoziona ditzagun Katalunian debekatuta dauden zezenketak, Manolete eta El Cordobesen irudiekin eta guzti! Biba heriotza!, Millan Astray frankistak esan zuen moduan.

Jaun-andre gorenak ugari etorri dira, bistan denez, eta ikusleen artean agertutakoei beste asko eta asko gehitu zaizkie eszenatokitik, hala nola Athleticeko jarraitzaileak, Noeren Arka ustezko elkartearen ordezkaria, Marcel Crussoe mimoa —bikaina Marcel Marceauren rolean—, Rashid El-Halili defuntuaren txofer bitxia, Renata Pampanini delako bat ahots liriko onarekin eta Caridad Montaner, Rita Montaner abeslari kubatarra irudikatuz. Hainbeste izan direnez, ordubete eta berrogei minutu —ordubete eta berrogei minutu!— eman dituzte amaierarik gabeko aurkezpenetan, Athletic loriatzeari, haren ereserki osoa abesteari eta Pitxitxiren figurari dedikatu dieten ordu laurdena barne.

Dudarik gabe, emanaldiaren tantorik onenak antzezle guztien jantzi koloretsuak eta haiek guztiek pertsonaia batetik bestera jauzi egiteko duten gaitasun itzela izan dira. Punturik makalena, aldiz, irudimenik gabeko bideo-proiekzioen demaseko erabilera. Ia ezinezkoa da jakitea zenbat jende etorri den ekitaldira, baina guztien artean izaki bat nagusitu da, bere lumaje distiratsuagatik: Ernesto izeneko papagaioa, alegia, emanaldi osoa pazientzia handiz bere barran eman duena. Ordea, ez dakigu zein rol bete behar zuen existitu ere izan ez den dramaturgian.

Emanaldia bukatzeko teorian hamar minutu falta zirela aldatu da planteamendua. «Bazen garaia —esan diot neure buruari—, berandu da dagoeneko, baina hobe berandu inoiz ez baino». Di-da batean, hileta-aretoa desagertu eta Agatha Christieren estiloko dekoratu antigoalekoa paratu dute, Arturo hilzorian zegoeneko etxea irudikatuz, eta han elkartu dira sendiko guztiak, haren heriotzaren zain eta haien arteko eztabaida patetikoak grazioso bihurtu nahian. Horrela igaro dira emanaldiaren azken hogeita bost minutuak, eta txaloen unean antzezleak bi aldiz baino ezin izan dira agurtzera irten.]]>
<![CDATA[Inozentziara itzuli]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1991/026/002/2018-08-03/inozentziara_itzuli.htm Fri, 03 Aug 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1991/026/002/2018-08-03/inozentziara_itzuli.htm 'Noe'Konpainia: Malandain Ballet Biarritz. Koreografia: Thierry Malandain. Musika: Gioachino Rossini. Dekoratuak eta jantziak: Jorge Gallardo. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Uztailak 31.

Egun ezin aproposagoa aukeratu dut Miarritzeko Balletaren Noe ikuskizunera joateko. Marka da, gero, aspaldi estreinatu zelako Donostian, baina egunotan hiri berean berriz programatu izanak aukera eman dit Thierry Malandainen azken lana ezagutzeko. Gainera, eguraldi ilun eta ugerrak Noeren arka mitikoan sartzeko gogoa eman dio jende askori, antzoki beteak erakutsi digun bezala.

Urdin koloreko behegaina izan da dekorazioaren elementu nagusia, eta konpainiako hogeita piku dantzariak lehen unetik azkenera arte egon dira taula gainean kuakeroen estiloan jantzita, hau da, XIX. mendeko europar nekazarien antzera. Hasierako pasarteetan bi gizonen arteko borroka irudikatu da, betiere dantzaren ikuspegitik, hirugarren bat auzitik kanpo geratzen zelarik, eta beranduago jakin dugu Abel eta Kain zirela liskarzale haiek, eta Set zela hirugarrena. Adam eta Evaren hirugarren semea omen. Ordea, inork ez digu argitu nola sortu ginen gu guztiok Ahalguztidunak beste emakumerik kreatu ezean.

Hortik aurrera, lurralde abstraktuagoetan murgildu da koreografoa, eta gogokoak dituen mugimendu-segida koralak behin eta berriro baliatu ditu, solisten lana konpainia osoaren jardunean diluituz eta, abstrakzioaren izenean, denbora irabazten egongo balitz bezala. Bide horretatik, inora ez zihoazen eboluzio koreografiko ugari etorri dira Rossiniren Messa di Gloria-ren konpasek gidatuta, eta Gloria in excelsis-ekin batera nolabaiteko konplexutasuna hartu du talde-koreografiak. Gainontzean, Duatoren estiloko emakume-hanka izoztuak eta musikaren inflexioei lotutako eboluzioak izan dira nagusi. Bide batez esanda, nora joan zen espainiar gauche divine-ak dantzarako hain funtsezkotzat jotzen zuen Nacho Duato jainkotu hura? Nola bizi gaitezke haren sormen ustez paregaberik gabe?

Buelta gaitezen, ordea, Noeren arkara: une batetik aurrera, groteskoagoak izan dira jarrera batzuk, baina dantza beti urrundu da edozein animalia era figuratiboan irudikatzetik, eta Agnus Dei-ko Miserere nobis-ekin batera Eva eta Adamen figurak etorri dira, emanaldi osoko emozio txinparta bakarrean. Munduko lehen bikoteari Noe eta Emzara gehitu zaizkio, eta gero konpainia osoa, handik bikotekako birtuosismo klasiko erakustaldia egiteko. Amaiera aldera, dantzari guztiek hartu dute Adam eta Evaren itxura, haragi koloreko maillotak jantzita, eta horrela irudikatu da hasierako inozentziara itzultzeko ametsa, Noeren semeen arteko liskarrekin berriz ere apurtu zena, koreografoak azken unean erakutsi digun bezala.]]>
<![CDATA[Betidanik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/034/002/2018-07-20/betidanik.htm Fri, 20 Jul 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1918/034/002/2018-07-20/betidanik.htm 'Erlauntza'Ekoizpen etxea: Vaiven. Zuzendaritza: Mireia Gabilondo. Egilea eta zuzendari laguntzailea: Kepa Errasti. Espazio eszenikoa: Fernando Bernues. Antzezleak: Itziar Atienza, Sara Cozar, Aitziber Garmendia, Getari Etxegarai, Leire Ruiz, Naiara Arnedo. Lekua: Viktoria Eugenia Club aretoa, Donostian. Eguna: Uztailak 18.

Betidanik omen dakizkigun gauza horiek arriskutsuak izaten dira, are gehiago lagun artean gaudela. Adibidez, jabetzen garenean haiek betidanik dakiten hori guretzat berri-berria dela. Are gehiago betidaniko kontu horretaz jabetzeak erabateko aldaketa ekartzen badio gure bizitzari, edo ordura arte izan dugun mundu-ikuskerari behintzat.

Erlauntzaren etsenplua ekarri du Kepa Errastik taulara, aspaldiko lagunak diren sei emakumeen kontuak irudikatzeko: erlauntzean bezala emango dute elkarrekin asteburu zoro bat, eta, erleen antzera, anabasa itxura hartuko du enkontruak. Baina, erleen antzera berriz ere, elkarrekin komunikatuz eta kolaboratuz seiak irtengo dira garaile betidanik jakin behar zituzten kontuetatik.

Errasti polifazetikoaren azken testua Mami Lebrun antzezlanaren ardatz izan zen —gogora dezagun Donostia Saria eskuratu duela lan horrek aurten—, eta antzezle bezala bai obra hartan bai Txarriboda-n ikusi genuen. Oraingo honetan, ordea, nik esango nuke nagusitasunez gainditu duela antzerki-gidoilari eta antzerkigile izatearen arteko marra fina, hizkuntzaren baliabide jatorrak menperatuta —hori aspalditik zeraman bere patrikan— eta, batez ere, gaurko jendartearen gai mamitsuei fin, umoretsu eta naturaltasun paregabez helduta. Horri guztiari gehitzen badizkiogu emakumeei emandako protagonismo eztabaidaezina eta argumentuaren garapenak ekarri dituen ezuste zaparrada, dialogoen bizitasuna eta emozioen dosifikazio bikaina, atoan ulertuko dugu behingoagatik aurkitu dugula Euskal Herriak behar zuen komedia inteligentearen eredua.

Fernando Bernuesen espazio eszenikoan —Edi Naudo izan da eszenografiaren eta gauzakien egilea— zurezko fruta-kaxak izan dira nagusi, eta eremuaren disposizio garbiak dramaturgiaren alde jokatu du. Era horretan, antzezlaneko sei lagunak sukaldean egon dira laranja zukua baino gehiago Cointreau litroka zeramaten koktelak prestatzen, erdiko mahaian kokaina-marrak kiloka esnifatzen, bazterreko sofaren alboko mahaitxotik diskurtsoak ematen eta atzeko geletatik batek daki zer egiten.

Mireia Gabilondoren zuzendaritzapean, erritmo bizia baina sanoa hartu du emankizunak, aspaldion garaikidea izan nahi duen antzerki komertzialean hain modan jarri den abiadura zentzugabe bezain hutsaletik urrun. Bazen garaia! Eta antzezleak, berriz, dena emanda ibili dira hasieratik amaitu arte, jakitun izanik esku artean zeukaten testua opari ederra zela bai beraientzat bai ikusleentzat. Zalantzarik gabe Aitziber Garmendiari egokitu zaio rol nagusia, testuak hala eskatuta eta bere aktore-dohain paregabeak baliatuta, baina argi dago oso lan korala dela, eta alde horretatik ikustekoa zen lagun bakoitzak uneoro hartzen zituen jarrerak, egiten zituen imintzioak eta elkarri botatzen zizkioten epelak. Ordainezina, benetan. Ez galdu, gero!]]>
<![CDATA[Herri bat poesia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/025/001/2018-07-17/herri_bat_poesia.htm Tue, 17 Jul 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1944/025/001/2018-07-17/herri_bat_poesia.htm 'Zanbuia!'Konpainia: Metrokoadroka. Testuak: Konpainia. Marrazkiak eta jantziak: Idoia Beratarbide. Musikariak: Ander Fernandez, Idoia Hernandez, Oscar Manso. Airetiko akrobaziak: Corinne Cella. Antzezleak: Ainhoa Alberdi, Maite Aizpurua, Javier Barandiaran, Idoia Beratarbide, Corinne Cella, Amaia Corral, Iraia Elias, Ander Fernandez, Oier Guillan, Idoia Hernandez, Unai Lopez de Armentia, Oscar Manso, Joseba Roldan, Marina Suarez Ortiz de Zarate. Lekua: Ea herriko zenbait leku. Eguna: Uztailak 14.

Urtero legez, herri bat poesia oparitu digu Eak egunotan, eta Zanbuia! lanarekin ospatu du bere 10. urtemuga Metrokoadroka Sormen-Kolektiboak, bertako txoko eta oroitzapenei esangura poetikoa emanez.

Herriko hondartzaren erdian zegoen teklatuak esan digu haren inguruan hasiko zela emanaldia, eta piano melodia ederra bukatu denean magiaz bezala irten dira itsasotik sentikari honetako pertsonaiak, oinez eta pauso lasaituan, banaka, binaka, hirunaka. Haietariko lehena sare batean bilduta etorri da, sarearen arrasto luzea haren atzetik utzita, eta guztietan azkenak salabardo bati eragiten zion, tximeletak harrapatu nahiko balitu bezala. Hasierako eszena ezin politago horretan Felliniren pelikula batean bizi izatearen sentsazioa eduki dugu, Amarcord filmeko pertsonaien artean egotearena agian, eta azken morroi hark gogoratu digu memoria duten leku guztietan dagoela herriko xelebrearen figura berezia.

Irudi plastiko harekin batera, Oier Guillanek mikrofonotik esandako hitzak etorri dira, betiere musika ederrak lagunduta eta gu guztiongan eragina duten hainbat kontu aletuta. Hasierako eta amaierako pasarteetan badirudi gai eternalagoei ekin diola kolektiboki landutako testuak, sublimea dena eta egunez eguneko gaiak nahita elkartuz eta elkarren kontrastean jarriz. Ordea, hondartzako hasieraren eta portuko uretan izandako amaieraren artean —frontoian, etxeetako leihoetan, zubietan eta errekako uretan izandako eszena eder, harrigarri eta malenkoniatsuetan— hitzek eta ekintzek lotura handiagoa eduki dute herriko memoriarekin.

Oroimenaren kontu horretan esangura berezia hartu du emakumeen eta gizonen bizimoduari egindako aipamen subliminalak —dena poetikoa, dena jasoa, dena urrun eramana—, eta agian dikotomia horretan azaleratu da hobekien emanaldiaren funtsa, elementuen arteko kontrasteen eta haien elkarbizitzaren inguruan eratu dena: itsasoa eta herria, emakumeak eta gizonak, oraina eta iragana, orain hemen batu garenok eta etorkizunean zuen artean egongo ez garenok, bizi izan duguna eta azken unean gogoratuko duguna. Hondartzako olatuen joan-etorri etengabea gogoan.

Eako Poesia Egunetan 2012an Eguzki-jai jauregian izandako emanaldi hura —Munduan beste deitu zen, eta orduko hartan Labea izena hartu zuen taldeak— oraindik burutik kendu ezinik gabiltzala etorri da Zanbuia! hau, kolektiboko kideak herrian bost egunez bizi ondoren, zerotik hasi eta sormen eta prestaketa lanak egiteko. Orduko hura bezala, emanaldi bakar eta errepikaezina izango da, baina Ean egon garenok bihotzean gordeko dugu harribitxi hau ikusi izanaren pribilegioa.]]>
<![CDATA[Itsasoaren gisan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/032/001/2018-06-26/itsasoaren_gisan.htm Tue, 26 Jun 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1915/032/001/2018-06-26/itsasoaren_gisan.htm 'Saio Zero'Zuzendaritza eta koreografia: Mathieu Vivier. Musika: Patxi Amulet. Musikariak: Patxi Amulet, Xabi Etxeberri, Valentin Laborde. Bideo-sorkuntza: Mickael Vivier. Argiak: Julien Delignieres. Jantziak: Xabier Mujika. Dantzariak: Arthur Barat, Zibel Damestoy, Marga Forestier, Iban Garat, Oihan Indart, Ihintza Irungarai, Nathalie Vivier. Lekua: Baionako antzokia. Eguna: Ekainak 22.

Baionako antzokia leporaino beteta egon da Bilakaren azken sorkuntza ikusteko. Bilaka Iparraldeko Dantzarien Biltzarrak eszenarako hartu duen izena da, eta orain dela urte batzuk hasi ziren euskal dantzatik harago zihoazen lanak plazaratzen, ohiko dantza-konpainia bat sortu ordez Iparraldeko dantzari gazteek beren barne bulkadari irtenbidea emateko.

Zorionez niretzat, aukera eduki nuen 2015ean Nathalie Vivier eta Ihintza Irungaraik zuzendutako Leihotik hura Leioako Umore azokan ikusteko. Euskal kulturari egindako aipamen baliotsuek —Sarrionandia, Juan Mari Beltran, Zuberoako kantagintza...— eta bai dantzarien freskotasunak bai teknika diziplinatuak bihotza konkistatu zidaten. Harrezkeroztik segika nabilkie, ea nondik doazen orain beren asmoak eta beren gorabehera estetikoak. Negua deitu zen beren hurrengo lana —Mathieu Vivier-en gidaritzapean— eta Mathieu bera izan da Saio Zero honen zuzendaria eta koreografoa, taldeko dantzarien ezinbesteko kolaborazioarekin.

Oraingo honetan, ordea, ez da dantzari ibili eta bere lana gehiago zentratu da ikuskizun eszeniko bat eratzeko zereginetan. Alde horretatik, argi dago kohesio handia lortu duela dantzaren inguruko eragile guztien artean —argia, jantziak, bideo-proiekzioak, musika, taula gaineko elementua...—, haiek guztiak neurrian baliatuz eta den-denak dantzaren zerbitzura jarrita. Haien artean aipamen berezia merezi dute irudi proiektatu ia subliminalek, testuen kalitateak eta, beste ezeren gainetik, musikak. Patxi Amuletek eskusoinuarekin interpretatu digu Leteren eta Laboaren Ihes betea zilegi balitz, baina une hori kenduta, zazpi panel zeharrargien atzean egon da bere taldearekin, soinu banda atmosferikoari ukitu elektrikoa —ia elektronikoa— ematen eta jo dituzten instrumentuekin —teklatuak, eskusoinua, arrabita, gitarra, zarrabete elektrikoa— emanaldiaren dramaturgia leuna gidatzen.

Itsasoaren izaerari egin diote aipu dantzaren inguruko hitzek —«...marea itsas-hegiaren aurka joaten den bezala, beti ur-purrusta berdina lur-bazter berdinera...»—, eta beharbada hori berori da euskal dantzaren patua. Saio Zero honetako zazpi dantzariek apal ekin diote dantzatzeari hasierako ataletan, eta herabe esploratu dituzte dantza garaikideari dagozkion gatazkak eta barne lurraldeak, baina Oihan Indart euskal dantzaren deskodifikazio-ariketa batean murgildu denean neure buruari esan diot zuzen nengoela Bilbotik Baionarainoko bidaia egitean. Jarraian etorritako talde-koreografiak —horretan ere Zuberoako pausoak nagusi— inspirazio maila ona erakutsi du, eta amaiera aldera bere dohainak frogatu ditu koreografoak, esandako modalitateak Euskal Herriko beste dantza batzuekin aurkeztuta eta, konturatu orduko, dantzari guztien zirkulu bihurtuta. Ausaz egiten eta desegiten zen zirkulua. Itsasoaren ausazko gisan. ]]>
<![CDATA[Erein, erein, erein!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1875/040/002/2018-06-19/erein_erein_erein.htm Tue, 19 Jun 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1875/040/002/2018-06-19/erein_erein_erein.htm
Esanguratsua da, benetan, zein leku gutxi betetzen duen kulturaren irudi ofizialean esandako printzipioen alde hain sendo, hain argi, hain iraunkor jardun duen Mikelazuloren paradigmak. Arte plastikoak, musika, zinema, literatura, liburuak sortzea, eztabaida-guneak proposatzea... Horiexek dira elkartearen interesgune nabarmenak, eta horiekin batera sareak eratzea, borondatez, umore ona nagusi, dena ahalegin antolatu eta buruargiaren ondorio. Seguruenik, Eztena da kanpora begira oihartzun handiena lortu duen ekimena, arte eszenikoak direlako hango kideek konpartitzen duten kezka nagusietariko bat. Gogora ditzagun Mikelazuloren muinean edo haren inguruan dabiltzan talde sortzaile batzuk, hala nola Metrokoadroka, Dejabu Panpin Laborategia, J. B. Pedradas, Ttak Teatroa, Rouge Elea, Anakrusa. Haiek eta beste asko -Legaleon T, Artedrama, Abarka, Itziar Rekalde, Miren Gaztañaga, Anodino teatroa, Las XL, Jour de fete, Karrika, Alex Tello, Xentimorik gabe, Las dos D / Bi D-ak abeslari kubatar euskalduna...- igaro dira jaialditik hamar urte hauetan.

Ikusten denez, Eztenak babes berezia eman die programatuak izateko zailtasunak dituzten antzerki, zirku eta dantza proposamenei, antolatzaileek arriskua maite dutelako eta kultur eredu ezarria ezbaian jartzea beren filosofiaren erdian dagoelako. Era berean, benetako dramaturgia berriek -ez aspaldion modan jarri diren plastikozkoek- zentraltasuna hartu dute urte bakoitzeko programazioan, betiere ikusleria aktiboaren bilaketa intentsiboan. Bestetik, esan beharra dago Mikelazuloz gain, kaleak, plazak, tabernak eta Niessen aretoa baliatu direla hamar urte hauetan, arte eszenikoak herriaren biziaren parte bihurtu nahi horretan.

Baina, larunbateko BERRIAn Ainara Gurrutxagak aitortzen zuenez, «Denok ikaragarri maite dugu egiten duguna, baina egungo errealitateak eskatzen digu aldi berean beste proiektu askotan lan egitea, eta horrek nekea sortzen digu». Neke ulergarri horretatik sortu da aurtengo edizioa inflexio puntu bat izatea eta ohiko programaziorik ez aurkeztea. Horren ordez, orain arteko hamar urteak ospatzeko gala prestatu dute Niessen aretoan, eta artistak alboko plazatik etorri dira, alfonbra gorria zapaltzen, alboetako baranda-langetan eztena-kideek autografoak eta selfie-ak eskatzen zizkietela. Harrigarria egin zait galako gonbidatu guztiak automobil beretik irten izana, baina hori dakar euskal antzerkia eta nazioarteko zinema maila berean ez egoteak.

Behin areto barruan, oso une polita sortu da ikusleak sartu direnean, artista sarituen txalo beroak jaso dituztelako besaulkietarako bidean. Zer izango ote ziren, bada, arte eszenikoak ikuslerik ezean? Galaren garapen bera benetan umoretsua eta jatorra izan da: Idoia Beratarbidek gidatu du jantzien eta emanaldiaren estetika, Muskulo musika-taldeak giro polita sortu du, bideo-proiekzio irudimentsuek eta aldian-aldiko interbentzio antzeztuek -Urko Redondo eta Ainhoa Alberdi- ukitu absurdua eman diote ekitaldiari, Ainara Gurrutxaga, Iraia Elias eta Oier Guillan aurkezle lanetan ibili dira saritu bakoitzaren merituak aletzen eta enegarren eskuko kopak banatzen, eta eszenako beste aldean Jabi Barandiaran egon da, orain Marcel Marceau orain orkestra zuzendari, orain galtzontzilotan orain legionario jantzita, baina beti kontrapuntu samur bezain aberasgarria sortzen.

Momentuz ez dakigu Eztenaren 11. ediziorik izango ote den, baina antolatzaileek argi daukate metamorfosi baten atarian daudela. Horren adibide dugu aurten Eztena-liburuak delako ekimena abian jarri izana. Edizio lanetan lagundu dienaren txanda ailegatu denean Jose Martin Urrutia Txotxe-ren adibidea hartu eta, konfetia lurretik sakabanatuz, zera atera zaio barrenetik: «Erein, erein, erein: zer edo zer aterako da eta!».]]>
<![CDATA[Erantzuna, emanaldian zehar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2042/032/001/2018-06-15/erantzuna_emanaldian_zehar.htm Fri, 15 Jun 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2042/032/001/2018-06-15/erantzuna_emanaldian_zehar.htm 'Shakespeare's Globe on Tour'Konpainia: Shakespeare's Globe. Egilea: William Shakespeare. Zuzendaria: Brendan O'Hea. Lekua: Bilboko Campos Eliseos antzokia. Eguna: Ekainak 13.

Londresko Shakespeare's Globe konpainia Euskal Herrira etortzea gertakizun eszenikotzat jo liteke. Citytik ikusita, Tamesisen beste aldean dagoen The Globe antzokian Shakespeareren obrak interpretatzen dira, egilearen garaiko egitura mantendu duen eraikinean. Baina 1599ko antzokia aspaldi desagertu zen, eta oraingoa gure garaian inauguratu zuten, jatorrizkoaren leku beretik hurbil.

Bilbora etorri den konpainia ez da isabeldar garaiko hura, jakina, baina ezin izan diogu eutsi Williamengandik teorikoki hurbil zegoen zerbait jatorrizko bertsioan ikustearen tentazioari. Gauza batek egin digu atzera, ordea: ikusle zalantzatiak erakartzeko asmoz edo, zera zekarren propagandak, gaztelaniazko testuan baino askoz letra txikiagoan: «Gauero zuk hautatu zer obra ikusi nahi duzun». Eta, tira!, osasun arloko oposaketa batzuk baino dudazkoagoa izan den hautaketa-prozesu baten ondorioz, The Merchant of Venice aukeratu omen dugu eta alboan utzi The Taming of the Shrew eta Twelfth Night.

Esan bezala, gaualdi bakoitzean aktoreak prest egon behar dira hiru obretariko bat antzezteko, eta baldintza horrek ezinbestean dakartza mugapen tekniko batzuk, are gehiago kontuan izanda obra hautatu eta zuzenean ekin diotela antzezteari. Bide horretatik, arropa politak eta koloretsuak ikusi ditugu, dudarik gabe, egokiak pertsonaia bakoitzerako, baina arrastorik ez makillaje eta ileordeen arloetan, oinarrizko karakterizazioak hiru testuetako edozein pertsonaiatarako balio behar zuelako. Eta esandako hori kanpo-karakterizazioari dagokio, zeren eta barne-karakterizazioa hutsaren hurrengoa izan da salbuespenik gabe. Izan ere, aktore berak sonbreiru bat edo kapa bat jantzita sinistu behar izan dugu Marokoko printze baten edo Antonio bihozberaren aurrean geundela, eta horrek sano zaildu du endredoko pertsonaien gorabeherak ulertzea.

Bestetik, esan beharra dago deklamazio perfektua eta ahots-proiekzio bikaina erakutsi dutela antzezle guztiek. Aktore-prestakuntza hori zen britainiar parametroetatik espero zitekeena, eta bertute horiek izan dira muntaiaren balio nagusiak, zuzenean jotako musikarekin batera, zeren eta agertoki eskematiko txiki eta aldaezinak garraiatzen erraza eta denetarako balio izan behar zuen eta argiztapen estatikoak ez diote ezertan lagundu berez existitu ere ez den dramaturgiari. Frankizia itxura handia hartu du horrek guztiak, eta amaitzeko, kontu harrigarri bat: Melbournen (Australia) Globe antzokiaren erreplika bat eraiki dute. Pentsa dezagun, orduan, Shakespeareren kontura eta gehiegi nekatu gabe zenbat konpainia dabiltzan munduan honetan!]]>
<![CDATA[Hondartzan gotortuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2514/032/001/2018-06-12/hondartzan_gotortuta.htm Tue, 12 Jun 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2514/032/001/2018-06-12/hondartzan_gotortuta.htm 'Karramarroa'Konpainia: Dxusturi. Zuzendaria: Pablo Ibarluzea. Testuak: Dxusturi, Eider Rodriguez, Miren Agur Meabe eta Marcela Iacub. Eszenografia: Atx Teatroa. Argien diseinua: Zigor Gorostiola. Jantziak: Azegiñe Urigoitia. Antzezlea: Eneritz Artetxe. Lekua: Gernikako Trinkete antitxokoa. Eguna: Ekainak 8.

Udaberrian Gernikako Trinkete antitxokoak Atxiki izeneko antzerki-zikloa antolatzen du, formatu txikiko lau antzezlanekin. Niri behintzat denboraldi amaierako oparia iruditzen zait, alde batetik, zirkuitu arruntetan nekez sartzen diren lanak ikusteko aukera ematen didalako, baina, bereziki, bertan sortzen den giro abegikor eta askearengatik.

Aurten, lau emakume izan dira protagonista, eta haietariko bakoitzak bakarrizketa eran aurkeztu du bere proposamena. Enriqueta Vegaren Diva di Palo lanarekin hasi zen zikloa, garai bateko kabaret-izar baten gainbehera estilo erdi malenkoniatsu erdi ironikoan aurkeztuta, eta hurrengo emanaldietan Bea Insaren Circus of Dreams eta Maite Gebararen ¡Ahora! ikusi ditugu. Bien proposamenak desberdinak izan arren, bietan nabarmendu dira kemen pertsonala eta ikusleei emanaldi entretenigarri bat eskaintzeko gogoa. Azkenik, Eneritz Artetxeren Karramarroa izan da euskarazko emanaldi bakarra, eta aipatzekoa da oraingo honetan aurreko hiruretan baino askoz ikusle gehiago etorri direla Trinketera.

Bakarlaria bainujantzi beltzarekin eta betaurreko beltz ausartekin azaldu da Iparraldeko hondartza batean eta han ezarri du bere inperio txikia, hamaka beltza eta poltsa beltza lagun. Lurraldea defendatzeko, tankeen eta orga blindatuen kontrako langa arantzadunak eta guzti paratu ditu, eta dekorazioaren muturreko eskematizazioan, alanbre bihurri batzuek sinbolizatu dituzte inguruko tamarizak eta guardasola.

Beltzak izan dira eguzkitarako krema-flaskoa eta irakurtzeko ekarri duen liburu marduleko orriak ere, gure protagonista oposaketak ari delako prestatzen. Oposaketa manipulatuak agian, ikusleen barre artean entzun dugun legez. Beraz, alde estetikotik beltza izan da nagusi, eta telefono rola bete duen karramarro handia emanaldi osoko pieza koloredun bakarra izan da. Haren bidez komunikatu da zulo beltzean dagoen emakumea superwoman izatea eskatzen dioten gizonekin. Seguruenik, bake bila gotortu da hondartzan.

Zenbait emakumeren idazkiekin josi den testuak era askotako gogoeta mamitsuak plazaratu ditu —gorputz lirainen tirania, zaintza-lanak emakumeen gainean lagatzeko joera, norbera larri gaixotzearen obsesioa, ahaleginen aurrean geure buruari jartzen dizkiogun aitzakiak...— eta beltz nagusiaren aurrean oso kromatikoa izan da interpretazioa, ahots tonu ugarietan, keinu aberastasunean eta bat-bateko aldaketetan oinarrituta. Artetxek berba egiteko duen abiadura itzela dela eta, seguru nago testuko ñabardura asko galdu ditugula, eta beharbada alde fisikoei sakoneko mezuari baino garrantzi handiagoa eman die, baina, duda barik, Konpota harekin urratu zuen bidea finkatuta geratu da oraingo Karramarroa-rekin.]]>
<![CDATA[3, 2, 1… 31]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/039/002/2018-06-05/3_2_1hellip_31.htm Tue, 05 Jun 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1880/039/002/2018-06-05/3_2_1hellip_31.htm 3, 2, 1 izena hartu zuen 2012tik 2015era iraun zuen jaialdiak. Orduan abiatu zen iraungitze data edukiko zuen ekimena, esperimentu bezala, ea zer moduz funtzionatzen zuen ikusteko. Baina, emaitzak animatuta, Prototipoak izenpean jarraitu zuen hiru urte haiek igaro eta gero. Hasieratik forma eszeniko berrien kontzeptua izan zen programazioaren ardatza, baina aurten artistiko hitzarengatik aldatu dute hasierako eszeniko hura, aspaldiko izaerari hobeto egokitzen zaiolako eta performanceen zein arte-ekimenen arteko loturari aipamen argiagoa eginez.

Maiatzaren 31n hasi zen aurtengo topaketa ekainaren 3an bukatu da, eta tarteko lau egunetan era askotako ekitaldiak, proposamenak eta esku-hartzeak gertatu dira, bertoko zein atzerriko performer eta artista batzuen gidaritzapean. Topaketaren filosofiari men eginez, jendearen parte-hartzea, hiriko kolektibo batzuekin elkarlanean jardutea eta sortze-prozesuari emandako garrantzia izan dira nagusi aurten.

Bide horretatik, argi dago ni bezalako ikusle porrokatuok desikasi egin behar dugula dantza, zirku, musikal, magia, antzerki, kantaldi edo sentikari baten aurrean egoki egoteko eta handik ahalik eta probetxu gehien ateratzeko azken hiru mila urteetan ikasi dugun guztia. Izan ere, betiko jarrerarekin bertaratuz gero, ez gara handik onik irtengo eta handia izango da gugan sortutako zapuztua. Zer egin, ordea? Ez dakit, ba. Gutxienez, lagunen bati dantza abstraktuaren aurrean behin edo behin gomendatu diodana: «Ez saiatu ezer ulertzen, utzi iezaiozu zeure buruari joaten, besterik ez».

Baina, hala ere, gomendio horrek ez du ondo funtzionatzen arte bisual guztien muga-mugan dauden proposamenetarako. Are gehiago kontuan izanda kasu gehienetan haietatik kanpo ere daudela argi eta garbi.

Zeren eta, zer egin AZn bertan paratu duten robotika arloko erakusketa artegagarriaren aurrean? Artea ote da areto bateko landare sikuak telematikoki Minnesotako haizearen arabera denbora errealean mugiaraztea? Artea ote zen, orduan, Puigdemont telematikoki inbestitzen saiatzea? Ordea, niri bost artea den ala ez den. Kontua da artegagarria suertatu zaidala, ez robotak aktibo eta autonomo ikustea, baizik eta roboten presentzia gure baitan hain normaltzat hartzea. Beharbada, ikuslearengan sortutako artegatasun horretan datza artearen funts antzemanezina.

Bide beretik, zelan kontsideratu Jokoz kanpo delako «praktika artistikoa»? Bilboko alondegi inguruko kartel baten alboan jarri eta etxeko zein zaintza lanetan dabilen etorkin bat hurbildu eta ezkutaketan jolasteko proposatuko digu. Ariketa paregabea, benetan, ikusten ez ditugun emakume haiek ikustarazi eta beren egoera sozialaz hitz egiteko, nahiz eta jolasa teknikoki ezin traketsago antolatu den. Bestetik, zer arlotan sartu Alde Zaharreko ile-apaindegi batean San Adriango Institutuko ikasleek protagonizatu dituzten orrazketa, ile-mozketa eta tindaketa praktikak? Egia esan, edertasun morala zerion ahalduntze-ariketa eredugarri horri, eta seguru nago pelukero hasiberriekin zegoen irakasleak artea letra larrietan praktikatzen duela egunero ikasgelan.

Gizarteko kolektiboekin izandako kolaborazioetan berebiziko ikusgarritasuna hartu du Bouchra Oizguen marokoarrak Corbeaux (Belatzak) izeneko piezak Plaza Berrian izandako emanaldian. Marrakexeko dantzari eta koreografoa hango hamar emakumezko dantzarirekin etorri da, eta hemengo beste hainbesterekin prestatu du emankizuna. Kaleko jendearen artean, beltzez jantzita, zapi zuria buruan eta nolabaiteko karratu bat eginez, ordu erdi batez jardun dute burua aurrera eta atzera botaz eta esfortzuak zekartzan ufak aireratuz. Emanaldi kementsua bezain kriptikoa, zinez, baina ausazko ikusleek biziki eskertu dute, batez ere emakume marokoarrek, pieza amaitutakoan eta beren sen ez artistikoari jarraituz, beraien erako dantzan hasi direnean. Erreakzio hori, aurreko ariketa baino esanguratsua egin zait.

Zer esan, ordea, Udaletxeko zubiko kontrol-etxolan izan beharreko gertakizun paranormalaz? Esku-programak azaltzen digunez, «artistak hilabeteak eman ditu behaketan etxolan eta inguruetan» eta fitxa teknikoan hamar bat izen agertzen dira. Baina urrutiko intxaurrak, hamalau. Bitan bertaratu, etxola betiko legez itxita eta gotortuta, handik bost metrora Prototipoak-en karteltxoa besterik ez, eta noizean behin, etxola barrutik sirena moduko bat entzun zitekeen, belarria atean jarrita. Zubitik igarotzen ziren oinezkoak burutik ote geunden galdetzeko zorian egon dira, eta ospa egin dugu udaltzainak agertu baino lehen.

Duda barik, Madrilgo Los Torreznos bikotearen emanaldiak izan dira arlo eszenikotik hurbilen ibili direnak, baina AZko info-puntuan egun bitan agertu eta bietan sarrera librea zela esan ostean, kanpoan geratzeko zorian geratu gara, ikusleok auditoriumeko eszenatoki txikian egon behar ginelako -ezustean- besaulki-patio handian egon beharrean. Niri behintzat nahiko astunak egin zaizkit bikotearen Club de la comedia-ren estiloko hitz-jokoak, maila kontzeptual onekoak izan arren baina, seguruenik, pertzepzio horretan zerikusi handia eduki du antolamendu kontuengatik azken unean sortutako arazoak.]]>
<![CDATA[Saturnismoak jota]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/042/002/2018-06-03/saturnismoak_jota.htm Sun, 03 Jun 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1873/042/002/2018-06-03/saturnismoak_jota.htm 'Caligula'




Egilea: Albert Camus. Zuzendaritza eta dramaturgia: Mario Gas. Eszenografia: Paco Azorin. Jantziak: Antonio Belart. Musika eta soinu-eremua: Orestes Gas. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Ekainak 1.

Egurrezko taula inklinatu batek bete du Arriaga antzokiko eszenatokiaren eremu osoa, eta hemezortzi arku erromatar marraztuk dekoratu dute zurezko gaina, hiru lerrotan banatuta. Aulki soil bat agertu da agertoki lehor horren gailurrean, atze-atzean, eta, unean uneko beste aulki batzuekin batera, hura izan da emanaldi osoan ikusi dugun osagarri eszeniko bakarra.

Poza nagusi, beraz, argi zuriarekin hornitu den bi orduko emanaldian. Are gehiago kontuan izanda, Orestes Gas delako baten «musika eta soinu-eremu» ponposoak zazpi minutu baino ez dituela bete basamortu estetiko hartan. Antza denez, dena da zilegi zure abizenak zuzendari famatu batenarekin bat eginez gero.Goazen harira, ordea. Albert Camusen La peste irakurri ostean, argi ikusi nuen idazle hura ez zela inoiz egongo nire maitatuenen artean, hain astuna eta aspergarria egin zitzaidan irakurketa. Hala ere, gaztea nintzen, eta heldu-ikuspegitik beste tankera bat hartuko nion esperantzarekin hurbildu naiz Caligula hau ikustera. Neure buruari esan diot beharbada urteek emandako jakituria-metaketari esker, beste begi batzuekin ikusiko nuela berunaren pare nuen egile mitifikatu hura eta -jaiotzetiko optimismo sendaezina lagun- beste behin ekingo niola La peste hura irakurtzeari, jatorrizko bertsioan eta guzti oraingo honetan.

Baina, antza denez, urteek ez dute nigan beharrezko jakituriarik metatu.

Nik existentzialismo astuna esango nioke Camusen estiloari, berak absurdismeizendapenarekin bataiatu nahi izan zuen arren, eta bere lehen antzerki-lana izan zen Caligula hau ideia horren paradigma da, tirano odolzalearen diskurtso zinikoak ezin hobeto irudikatzen baitu egile frantziarraren pentsamendu pesimista eta irteerarik gabekoa, gaur egun beruna bezain astuna egiten zaiguna. Ordea, nik uste dut gaurko munduko parametroetan ez ditugula zertan jasan saturnismoak jotako degeneratu haren burutazio amaigabeak. Haren krudelkeriak ere pasagarriagoak izango lirateke, edo ulergarriagoak agian, haren ahotik jariotako berbontzikeria zentzugabea bi orduz entzun behar izatea baino.

Berunez kutsatutako ura edatean sortzen da saturnismoa -erromatar aberatsek berunezko hoditeriak zeuzkaten- eta ni behintzat haren sintomak nabaritzen hasia naiz berunezko testuaren eta hutsaren hurrengoa izan den dramaturgiaren ondorioz. Azkenik, ezin dut aipatu barik utzi jantziei emandako tratamendu monokromatikoa, kolore zurian eta beltzean esklusiboki zentratuta dena, Napoleonen estiloko kasaka batzuekin eta Kaligularen tunika gorria praka bakeroekin konbinatuta. Ufa! Horrek guztiak eta tartean izandako diskoteka giroko eszena patetikoek nire saturnismo krisia larria zela baieztatu didate.]]>
<![CDATA[Morroi normal bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2052/032/002/2018-05-30/morroi_normal_bat.htm Wed, 30 May 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2052/032/002/2018-05-30/morroi_normal_bat.htm 'Tomiris'Konpainia: Atx. Testua, zuzendaritza eta antzezpena: Iñaki Ziarrusta. Musika: Palanka Kolektiboa. Lekua: La Fundicion, Bilbo. Eguna: Maiatzak 27.

Tomiris deitzen omen da Edinburgoko night-club famatu bat, eta eszenario hartan gauzatuko du gure protagonistak aspalditik prestatzen dabilen mendekua. Txikitan arreba bortxatu zuenaren kontrako mendekua hain zuzen ere. Bortxatzailea hango delegaziora bidali zuen hemengo enpresak, ez bereziki kasu harengatik, baizik eta ordurako bere desmasiak ezagunegiak zirelako herrian. Gurean ere ezagutu dugu Britainiar Irletara bidalitako bat, pederastia kasu batean nahastuta agertu ostean.

Antzezlaneko bortxatzailea ere morroi normala zen: lana, familia, onarpen sozial... eta ezaugarri horiek ere baliatzen ditu testuak, gizon jaio ala emakume jaio, horrek ezinbestean dakartzan ondorio ia ikusezinei buruz berba egiteko. Fin gogoetatu ere, haietan hainbat kritika potolo txertatuta, hala nola estetika hiperfeminizatuaren ezaugarriak, bortxaketarik larrienak abusu soiltzat hartzeko joera eta biktima arruntak —biktima normala ote?— justiziarengan duen konfiantza falta.

Pole dance-rako jantzita agertu zaigu protagonista, eta agertoki erdiko barra bertikalean burutu ditu gizonentzako klub horietan aritzen diren emakume gazteen eboluzio ustez probokatzaileak, abilezia handiz, ke zurian bilduta, musika elektronikoa lagun eta artistak duen prestakuntza fisiko nabarmenean oinarrituta. Eszenako albo batean makillatzeko mahaitxoa eta ispilu faltsua eduki ditu —bonbillaz inguraturiko markoa besterik ez—, eta beste aldean arropa-esekitoki bat eta aretoko atea zarratzeko kate luzea. Dena prest, beraz, mendeku eguna etortzen denerako. Bakarrik falta da erasotzailea bere gustuko klubean agertzea.

Egileak eraikitako diskurtsoak lau plano nagusi eduki ditu: jatorrizko gertaera errealak eta haien ondorio psikologikoak; genero-arloko gogoetak; thriller eszenikoaren garapena; eta pertsonaiaren beraren bilakaera, transgenero-eremuan kokatu dezakeguna. Izan ere, antzezleak etengabe jokatu du emakume zein gizon irudiarekin, bere gizon izaera emakumezkoarekin kontrastatuz eta dialektika horretatik urrats aberasgarriak emanez nortasun antimatxistaren bidean. Eboluzio horren misterioan eta antzezpenaren sendotasunean oinarritu da lanaren inpaktua, gu guztiok harrituta utzi gaituena, emaitza eszenikoan zirrikiturik gabe elkartu direlako Ziarrustaren bizkaiera jasoa, deklamazio perfektua, dekoratuaren zein janzkeraren irudi indartsua, argiak, musika, erritmo sostengatua eta, horren guztiaren ardatz, lan eredugarri honek helarazi digun mezu trinkoa.]]>
<![CDATA[Itsasorantz umezurtz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2376/032/002/2018-05-29/itsasorantz_umezurtz.htm Tue, 29 May 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2376/032/002/2018-05-29/itsasorantz_umezurtz.htm 'Deshakesperazioa'Konpainia: Karrika. Egilea: Jose Martin Urrutia Txotxe. Zuzendaritza: Jose Martin Urrutia Txotxe, Ana Tere Maestro, Eunate Zarrabeitia, Manolo Murillo. Musikariak: Bartolome Ertzilla kontserbatorioko partaideak. Eszenografia eta jantziak: Karrika antzerki taldea. Lekua: Debako Aldats pilotalekua. Eguna: Maiatzak 26.

Itsasorantz umezurtz, arima galduak bezala, doaz gure ametsak, pasadizoak, ipuin kontaezinak, hitz jarioak, proklamak, diskurtsoak, eskutitz bukatugabeak, inoiz ikasi ez ditugun otoitzak, izunak, desioak... Gauero botatzen dituzue, eta hor joaten dira errekatik, norbaitek batuko dituen esperantzarekin».

Errekan behera doazen bizitza apurren irudi ederra Jose Martin Urrutia Txotxe-ren Ametsen faktoria antzezlanari dagokio, eta orain, bera hil eta hilabete eskas batzuetara, bere esangura osoa hartu du gu guztiongan. Are gehiago lan honetarako —Deshakesperazioa— berreskuratu zituelako, hanka-paluen gainean dabilen pertsonaiaren ahotan jartzeko, era horretan atea irekiz XVII. mendeko Londresko merkatu bateko giro bizi, koloretsu eta zoragarriari.

Baina Portugalgo mahastietatik Londresera ekarritako ardoa ez da zehatz-mehatz urardotua izan, edabe batekin nahastua baizik, eta azokako guztiek pitxarretik edan ostean haluzinazioen munduan sartuko dira, ikusleak beraiekin eramanez. Bide horretatik, pertsonaia bakoitzaren asmoak eta nahiak azalera irtengo dira, amodio pasionatuak izan zein instintu hiltzaileak izan, Shakespeareren idazkietan ohikoa zen moduan. Izan ere, azoka erdiko harategian William bera ikusiko dugu, orriak eta orriak eldarnio betean idazten eta bere lumatik sortzen diren pertsonaiei bizitza ematen.

Horrela izanik, Lady Macbeth aseezina, Shylock merkataria, Puck iratxoa, Hamlet zalantzatia, Olivia tormentatua, Duncan erregea eta beste hainbeste arketipo ezagunen kontakizunak gurutzatuko dira azoka hartako salerosle arruntekin. Hala ere, Elgoibarko antzerkigilearen irudimen agortezinean beste era batean ikusi ditugu haiek guztiak, jatorrizko komedia eta tragedia handiak elkarlotu, josi, itxuraldatu, gure kantetan bildu eta mihise eszeniko aberats bihurtuta. Horretarako, jakina, Txotxeren altzoan urte askoan ibilitako antzezle konpainia militantea behar zen, eta despedidako emanaldi honetan beren mailarik onena eman dute haiek guztiek. Gainera, esan beharra dago bereziki politak izan direla jantziak, ondo asmatua eszenografiaren diseinua, eta suabeak bezain alaiak koloreak. Bestetik, eszenan bertan egon diren hamaika musikari gazteek —zazpi biolin, biola bat eta hiru txelo— berotasun handia eta dotorezia nabarmena eman diote ikuskizunari, Haendel eta Eskandinaviako jai-musika finezia handiz interpretatuz.

Amaitutakoan, Debako Goaz! antzerki taldeak —beraiek antolatzen dute Debako Antzerki Astea, eta aurtengoa XXXII. aldia da— omenaldi antzeztu bat eskaini diote Txotxeri, haien zuzendaria ere izan zelako, beste talde batzuena —Taupada, Ekekei...— izan zen legez. Adiorik ez, Txotxe: sortu zinen enbor beretik beste asko sortu dira zuri esker.]]>
<![CDATA[Desolazioaren ederra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2126/031/001/2018-05-23/desolazioaren_ederra.htm Wed, 23 May 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2126/031/001/2018-05-23/desolazioaren_ederra.htm 'Opus'Konpainia: Circa Contemporary Circus. Zuzendaritza: Yaron Lifschitz. Musika: Dmitri Shostakovitx. Musikariak: Quatuor Debussy. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Maiatzak 20.

Oso modu aratzean eta aldi berean lehorrean hasi da Opus izeneko emanaldia, Debussy laukoteko hiru biolinistek eta txelo-joleak Xostakovitxen kuarteto bat zutik eta lerroan jarrita interpretatzen zuten bitartean. Zinta bertikaletik eskegitako neskaren eboluzioekin hasi da guztia, eta haren krema koloreko prakak izan dira emanaldi osoko nota kromatiko bakarra.

Emanaldian zehar musikariek errusiar konpositorearen hiru kuarteto jo dituzte. Lehen piezan beltzak izan dira prakak eta soinekoak, eta zuriak gizonen alkandorak. Bigarrenean gris-urdinxka koloreko txabusinak jantzi dituzte emakumeek, presondegi edo kontzentrazio-esparru bateko uniformeak subliminalki gogoraraziz, eta hirugarrenean bainu-jantzi beltzekin agertu dira akrobata guztiak. Argiak ere ez dira urrundu zuriaren gamatik, eta zenbait momentutan giro espektral eta hotza ere sortu dute.

Ikusten denez, nahiko panorama desolatua ekarri digu Australiako Circa Contemporary Circus konpainiak, eta pena da, Yaron Lifschitzen gainontzeko sorkuntzak ez direlako oraingo hau bezain ilun eta goibelak. Baina Opus honetan ezinbestean zen goibela giroa, zeren eta heriotza, beldurra eta kezka pertsonalak baitira Xostakovitxen kuartetoen ideia nagusiak. Ordea, inork ez die edertasuna eta gaurkotasuna ukatuko, eta balio horien gainean eraiki da teknikoki zein estetikoki zur eta lur utzi gaituen ikuskizun paregabe hau.

Hari-laukoteak etengabe eta maisuki jotzen zuen bitartean, agerraldi eta jauzi deskribaezinak burutu dituzte konpainiako 11 artistek —jatorrizko bertsioan hamalau dira—. Ekitaldi gehienak taldekako akrobazia eremutik abiatu dira, muturreko indar fisikoan oinarrituta, eta zuzendariak beste diziplina batzuk —trapezioa, uztaiak, soka bertikalak, bihurrikatzeak...— txertatu ditu haien artean. Hala ere, zirku-ikuskizun batean baino gehiago dantza-emanaldi batean egotearen sentsazioa izan dut gehienetan, agian musikaren eraginez, baina seguruenik oso koreografikoa izan delako mugimenduaren diseinua, gorputzen fisikotasun itzelean bermatuta eta haien jardunari esangura existentzial nabarmena emanda. Alde horretatik, Pina Bauschen estiloa etorri zaigu gogora behin baino gehiagotan.

Esandako efektu hori argiagoa egin zaigu lau musikariei begiak bendatu dizkietenean eta haiek berdin jotzen jarraitu dutenean —aipatzekoa da ez dutela une batez ere partiturarik erabili—, eta bitartean, akrobata-dantzariek beren arrisku handiko jauzi eta giza-dorre sinestezinekin jarraitzen zuten. Amaiera aldera kendu dizkiete bendak musikariei, eta areagotu egin da gorputzekin eraikitako irudi dinamikoen lirismoa. Ikusleen eskariz, lau aldiz irten behar izan dira agurtzera, eta agerikoa zen publikoaren erantzun beroak artista askorengan sortutako emozioa.]]>
<![CDATA[Umeen galderak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1831/030/002/2018-05-22/umeen_galderak.htm Tue, 22 May 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1831/030/002/2018-05-22/umeen_galderak.htm 'Masacre'Konpainia: Teatro del barrio. Egilea eta zuzendaria: Alberto San Juan. Argiak: Raul Baena. Antzezleak: Alberto San Juan, Marta Calvo. Lekua: Basauriko Social antzokia. Eguna: Maiatzak 19.

Dudarik gabe, Alberto San Juan dugu Madril aldeko antzezle eta egile interesgarrienetariko bat. Aktore-maila itzela ezkertiar posizionamendu argiekin konbinatzen du, eta berak parte hartutako antzezlanetan ohikoa da PPren jokabide ustelen salaketa zorrotza. Horren adibide dugu bere lanetariko bat —Autorretrato de un joven capitalista español— PPk debekatu nahi izana bere «ideologia erradikala» dela kausa, aurten, Espainiako «demokrazia abegikor eta tolerantean», M. Rajoy delako baten hitzetan.

Orain Euskal Herrira etorri dena Masacre deitu da, agian 36-39ko gerran eta lehen frankismoan izandako hildakoen omenez, edo bestela, handik sortutako eta laugarren frankismoraino ailegatu zaigun botere politiko eta ekonomikoen metaketa izugarria deskribatzeko. Una historia del capitalismo español azpi-izenburuarekin askoz argiago ikusiko ditugu antzezlanaren nondik norakoak: hasiera batean, atzera egin dugu Banco de Bilbaoren fundazio urteraino —1857—, geroan Banco de Vizcayarekin eta beste batzuekin elkartu zena, oraingo BBVA sortu arte. Urte berean fundatu zen Banco de Santander, eta XX. mendearen hasieran gaurko CaixaBank entitatearen arbasoa. Hiruren artean osatzen dute espainiar inperio finantzario-politikoaren muina.

Hasierako argibide horien ostean, bide estua geratu zaio testuari, Espainiako konpainia handiek —Telefonica, Iberdrola, FCC...— edo haien ernamuinek frankismoan jaso zuten faborezko tratu eskandalagarriak aletzeaz aparte, baina egileak abilezia handiz tartekatu ditu datu pilaketa hori eta klase ertain-altuko matrimonio baten bizimodua. Bide horretatik, taula gaineko bikoteak anbizio pertsonala eta maila sozialean gora egitea bizitzaren ardatz dituzten haiek irudikatu ditu, eta euren gorabeheretan txertatu dira Espainiako sistema politikoa zuzendu eta zuzentzen dituztenen aipuak eta agerraldiak.

Raul Baenaren argi-diseinu zehatzak —kolore zuri diskretua baino ez du erabili eta foku gutxirekin egin du lan— rol erabakigarria jokatu du pertsonaien definizioan eta egoera aldaketetan. Era berean, esan beharra dago aulki bat izan dela taula gaineko elementu bakarra, eta erabateko soiltasun horrek are handiagoa egin duela San Juanen eta Calvoren handitasuna. Izan ere, ikustekoa zen nola bata zein bestea orain Franco orain Escriva de Balaguer, orain Aznar orain Emilio Ybarra bihurtzen ziren, mezuaren erabateko indarrean eta antzezpenen sendotasunean bermatuta eta bikote diruzalearen seme-alabek egindako galderei erantzun ezinik.]]>
<![CDATA[Zazpi urtez praktiketan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2126/035/001/2018-05-19/zazpi_urtez_praktiketan.htm Sat, 19 May 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2126/035/001/2018-05-19/zazpi_urtez_praktiketan.htm 'Morbus operandi'Konpainia: Gilkitxaro. Egilea eta zuzendaria: Galder Perez. Antzezleak: Aiora Sedano, Ane Zabala. Lekua: Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxea. Eguna: Maiatzak 17.

Zazpi urte darama praktikak egiten antzezlaneko protagonistak, gaurko kapitalismo basatiaren atzaparretan preso, baina gaur egin dioten enkargua berezia da: munduko burtsetan igoera meteorikoa izan duen euskal enpresa bateko ugazaba elkarrizketatzea. Kazetari herabea jostailu erraza bihurtuko da enpresari harrapariaren eskuetan, eta bien artean sortutako harremanak asko edukiko du masokismotik alde batetik, eta sadismotik bestetik, horrela ezin hobeto parodiatuz eredu neoliberalaren eskema.

Denboraldi honetan estreinatu den Morbus operandi honek bere jatorria dauka Bilboko Pabilioi 6k urtero antolatzen duen Antzerki arina izeneko zikloan, eta han ikusi genuen oraingo obraren prototipoa, 2015ean hain zuzen ere. Orduko hark —Off the record deitu zen— orain arte azaldutakoa biltzen zuen eta hogei minutu inguru irauten zuen. Emaitza hain izan zen borobila eta sarkorra, askok uste genuen polita izango zela haren jarraipena ikustea. Eta hala izan da: bizpahiru urte igaro ostean kazetari herabe hura enpresari putrearen prentsa-burua da, eta orduan hasi zen harreman jatorriz ustelak bere garapen naturala edukiko du, euskal thriller baten parametroetan barrena.

Thriller politikoa da, ordea, eta umoretsua zinez, Galder Perezengan ezinbestekoa den legez, eta testuan parte hartze argia izan dute taula gaineko antzezle biek. Ene uste apalean, gainera, proposamen honetarako prestatu den dramaturgia eta planteamendu eszenikoa bat datoz erabat helarazi nahi den mezuarekin, eta horretan datza harribitxi txiki honen sekretua: dena gertatzen da lau metroko diametroko zirkulu batean, barruan egondako elementuak ahalik eta gutxienak izan dira eta haietariko bakoitzak bere rol eszeniko zehatza jokatu du, dela tabako paketea dela garai bateko grabagailua. Iraganeko objektuen desagerpenarekin —telefono kableduna, adibidez— eta protagonisten arropa-aldaketa sotilarekin ganoraz irudikatu da denboraren iragatea, eta ikusleok eszenaren inguruan kokatu gara, gure begiradarekin sinbolismo handia emanez boteretsuek ezkutatu nahi dizkiguten joko zikinei.

Oihaneder jauregiko patio dotoreak esangura estetiko eta semantiko berezia eman dio lan ausart, fresko eta independente honi, eta argi dago bi pertsonaia enblematikoak aurrera eramateko arduradunak —Aiora Sedano enpresariaren rolean eta Ane Zabala kazetariarenean— denak emanda ibili direla emanaldi osoan zehar, bakoitza bere lanaren esanguraz kontziente izanik eta, aldi berean, esku artean zuten opari eszenikoaz sano disfrutatzen.]]>