<![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 18 Jan 2019 21:14:42 +0100 hourly 1 <![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Euskal antzerkia, geure modura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1954/030/001/2019-01-06/euskal_antzerkia_geure_modura.htm Sun, 06 Jan 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1954/030/001/2019-01-06/euskal_antzerkia_geure_modura.htm
Ttak!

Aiztoaren hotsa. Agian, aizkora baten epaia egurraren kontra. Hemen dugu 2019a, ttak! Eta hara non 2018ak ekarri ziguna gogoratzean Ttak! konpainiaren izena datorkigun lehenik eta behin. Bitxia da gero, konpainia guztiz ezezaguna delako ikusle askorentzat, baina seguru Agur eta Dolore ikusi dutenek aizkorakada indartsuaren kolpea sentitu dutela, aurreko guztia bukatzen, kate astunak ebakitzen, geroa askatasun osoz bilatzen duen lan labur horrekin. Emakume-ikuspegitik egina, zalantzak eta kontraesanak leku zentralean jarrita, umore basatia eta kemen izugarria lagun… Argi dago zergatik hartzen duen lehen postua iazko antzezlanen errepasoa egitean.

Eta antzerki militante eta, zoritxarrez, minoritariotik joan gaitezen antzoki handiak betetzeko jaioa zen beste batera, euskarazko emanaldien paisaia askotarikoa baita. Eskerrak! Izan ere, zer aproposagoa egun hauetarako Dublindarrak lana baino? Arriaga antzokian estreinatu zen duela urtebete, eta taula gainean zortzi aktore ezagun bildu ziren irlandar sendi bateko Errege Gauaren afaria irudikatuz eta James Joyceren Dubliners liburuko hamabost kontakizun elkarlotuz. Estreinaldiaren emaitza bikaina izan zen, eta gero gaztelaniazko bertsioarekin egin du bere bidea, baina antzerkizale askoren kezka da lan bikoitz horrek antzezleengan sortzen duen presio negatiboa, eta beren buruari galdetzen diote ea bide onetik ote goazen hizkuntza menderatzailea eta hizkuntza menderatua plano berean jarrita.

Gurean hainbat lan eskaintzen dira oraindik bi bertsioetan, eta haien artean Erlauntza, Txarriboda eta Txaloren ildoko Zoaz pake santuan eta Etxeko saltsak daude 2018ko muntaia arrakastatsuen artean. Guztiak entretenimendu arloan kokatzen dira argi eta garbi, eta kutsu zilegi horretatik irten nahi izan duten beste lan batzuek —Hiru emakume, Izoztutako haizea bezala...— nolabaiteko transzendentziara heldu nahi bai, baina ezin izan dute ikusleen bihotza arras konkistatu, haien planteamenduetan eremu errazegietatik ibili edo bide erdian geratu izanaren sentsazioa utzi dutelako. Hala ere, ele bitan ematen den antzerkiak Garai zekenak izeneko harribitxia ekarri digu joan den urtea amaitzeko eta honen hasierarako. Ibsenen Hedda Gabler obran oinarrituta, inoiz baino artegagarriagoa egin zaizkigu Heddaren pertsonaia —Miren Gaztañaga— eta haren inguruan mugitzen dena, eta planteamendu eszenikoak ere asko lagundu du, ikusleak antzezleen artean dabiltzalako Arriaga antzokiko zenbait leku eta gelatatik.

Atx huts

Bitartean atx huts bihurtu zaigu euskaraz soilik egindako antzerkia, hau da, Espainian arrakasta lortzea helburu ez duen antzerkia. Atx egiten du euskara egoera diglosikotik atera nahian, eta iaz ere ez du huts egin zeregin horretan. Antzerki hutsa bilatzen du, ez antzerki hutsala, haitza bezain sendoa baizik, bizkaieraz atx esaten baitzaio haitzari. Horretan ibili dira iaz ere Atx teatroa, Huts teatroa eta beste hainbeste talde, kolektibo eta konpainia. Zerrenda luzea da zorionez, horrek esan nahi duelako zerbait ari dela gertatzen euskarazko antzerkian. Iaz bakarrik hogei bat areto-estreinaldi elebakar izan ziren, gehi ume-antzerki arloko beste lauzpabost. Agur eta Dolore aipatu dugu hasieran, baina iaz Heriotza bikoitza-k oso aztarna sakona utzi zuen lan hura ikusi zutenengan. Miren Gaztañaga eta Eneko Sagardoi ziren protagonistak, biak ala biak jakituria eszeniko gorenaren jabe eta heriotzaren gaiari ganoraz eta umorez —zelan bestela?— helduz. Esan bezala, ezin iazko obra guztiak aipatu, baina haietariko batzuk bai: Atx teatroko Iñaki Ziarrustaren Tomiris antimatxista eta zorrotza, Mikel Martinezen Tabernaria malenkoniatsua —Patxo Telleria gidoilari—, Gilkitxaro taldearen Morbus operandi —Galder Perezena, Aiora Sedano eta Ane Zabala antzezle—, Dxusturi taldeko Eneritz Artetxeren Karramarroa —Pablo Ibarluzea zuzendari—, Miren Tirapuk Irurtzunen estreinatu berri duen Manifestu bat —Gaizka Sarasola egile— eta, aipamen berezian, Itziar Elias, Maddi Irazoki eta Dani Irazokiren Bizimiñak, gure gatazka armatuak utzitako zauriez trebe eta gogoz hausnartzeagatik.

Badira, dena den, agertokiak antzezlez bete dituzten ele bakarreko ekoizpenak, eta haietan lehena Artedramaren Martin Zalakain dugu: Pio Barojaren eleberria, Harkaitz Canoren moldaketa, Ander Lipus Barojaren rolean, Euskal Herri osoko zazpi dantza-talde elkartuta eta, beste ezeren gainetik, Juan Antonio Urbeltzen agintea. Beste plano batera joanda, ikusleen gogoan geratu da Eako Poesia Egunetan eman zen Zanbuia! Horrela ospatu zuen Metrokoadroka Sormen-Kolektiboak bere 10. urtemuga, Ean itsasotik oinez sartuta eta hango hondartza, erreka, etxeak, zubiak eta bihotzak ekintza eta testu poetikoz betez. Eta urteko beste ekitaldi gogoangarri bat kolektibo berak sustaturiko Eztena jaialdia izan da: Niessen aretoan izandako jai berezian Hollywoodeko izarrak balira bezala omendu zituzten urteotan jaialditik igaro diren guztiak eta Geure modura abesten amaitu zen ekitaldia, geure antolamendua eta gaitasuna harro aldarrikatuta.

Axut!

Axut! esaten da Iparraldean erronka edo arbuioa adierazteko, eta Axut! formazioaren Zazpi senideko izan da iazko lan sendoenetariko bat. Euskara hutsez aritzeko erronkarekin jaio da Fuchs anaien elkartea, eta onarpen ezin hobea jaso du ikusleen aldetik. Iparraldean jarraituz gero, 2018ak emandako lan ederra izan zen Lapurdiko Hecho en Casa konpainiaren Izpiliku sasi gibelean gordeturik, Cyranok lixibaren usain ona zuen izenburu luzeko ikuskizuna. Haur-antzerki bezala sailkatuta jaio arren, Japoniako No teatroan ditu erroak eta, Rebecca Doutremer ilustratzaile paregabearen estetika lagun, edertasunaren gailurrera heldu zen, Txomin Urriza Luroren euskaratzearen laguntzaz.

Laburpen-kronika hau amaitzeko, ezin aipatu gabe utzi iaz izandako hiru gertakizun. Doluzkoa lehena, Joxe Martin Urrutia Txotxe otsailean zendu zelako, Durangoko Karrika antzerki taldea umezurtz utzita. Bigarrena zorionak ematekoa da, iaz Txomin Hegi Chimeres konpainiako antzerkilari eta euskaltzale militanteak erretiroa hartu zuelako —euskarazko antzerkigintzak eskerrak eman beharko dizkio noizbait—, eta hirugarrena ospatzeko modukoa da, EHAZEk Ekin eta joka liburua aurkeztu zuelako Durangoko Azokan, XX. mendearen hasieratik hona gure antzerkian izan diren egile eta joera nagusiak aztertuta, Iparraldeko zein Hegoaldeko zortzi ikerlariren elkarlanari esker. ]]>
<![CDATA[Zirku malutak Durangon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1971/025/001/2019-01-02/zirku_malutak_durangon.htm Wed, 02 Jan 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1971/025/001/2019-01-02/zirku_malutak_durangon.htm Maluta jaialdiaArtistak: Maria Villate, Laia Sales, Francesco Caspani, Maitane Azpiroz, Aime Morales. Zeremonia maisua: Gorka Ganso. Lekua: Durangoko San Agustin aretoa. Eguna: Abenduak 28.

Gabonetako datak ume-emanaldiz beteta agertzen zaizkigu, eta Durangon badira lau urte Maluta jaialdia eskaintzen digutela formatu sinple bezain eraginkor batekin: bost zirku-artista batzen dira gaualdian, eta haietariko bakoitzak bere espezialitateko ekitaldia jokatzen du Gorka Gansoren hitzik gabeko gidaritzapean. Egia esan, ni beti joaten naiz bere tontakeria sublimeak ikustearren, baina artista gonbidatuen erakustaldiak ez dira bazterrean lagatzeko modukoak, eta aurten ere maila bikaina eman dute haiek guztiek.

Ganso kaletik zuzenean sartu da aretora, bere ganorabako itxura paregabearekin eta bizikleta zahar baten gainean. Eskuleku aurrean maletatxo bat zeraman, eta handik irten diren elementuak ezinbestekoak izan dira artista bakoitzaren ekitaldia aurkezteko, parodiatzeko edo, besterik gabe, emanaldiari jarraitutasuna emateko.

Maria Villate akrobatari tokatu zaio lehen txanda. Artista bizkaitarrak buruz behera eta eskuen gainean burutu ditu bere ariketak, hankekin dantza politak eginez eta atzeko ispilu malguan islatzen ziren irudiekin jolastuz. Sasoi betean dagoela erakutsi digu bere saioan zehar, urterik urte gaitasun handiagoa daukala eta irudimenik ez zaiola falta. Laia Salesek (Valentzia, Herrialde Katalanak) patinatzen eman du bere ekitaldi osoa, baina berezitasuna esku artean ibili duen kristalezko bola izan da. Askotan iruditu zaigu bizirik zegoela diametroan hamar bat zentimetro edukiko zuen esfera, hain ziren trebeak eta sinesgaitzak artistaren esku eta besoen mugimenduak. Ordu askotako entrenamenduak, inspirazioak eta abegikortasunak bola bera bezain borobila bihurtu dute saioa.

Francesco Carpani italiarra etorri da jarraian, hemezortzi balderekin jongler-lanetan, eta zur eta lur utzi gaitu dorre eta forma ezinezkoak trebezia handiz eraikiz, umore ona eta dinamismoa lagun. Gero, Maitane Azpiroz nafarrak trapezioa eta zuzenean editaturiko musika uztartu ditu, eta nik esango nuke bere ariketa orbangabeak nazioarteko mailan egon daitezkeela, eboluzioen diseinu eta fineziagatik eta artistak haietariko bakoitzean hartu dituen arrisku fisikoengatik. Azkenik, Venezuelako Aime Moralesek ere eman du dudarik gabeko nazioarteko maila bere pertsonaia samur eta dibertigarriarekin eta uztai bakarreko Cyr gurpilean egin duen erakustaldiarekin.

Esan bezala, Gansok egin du zeremonia-maisuarena, eta bere aurkezpen ekitaldien artean bereziki gogoratuko ditugu argia eskuz harrapatu eta beste norabait botatzeko abilidadea, zerura igo den lehoi maitekorraren esketxa, Carpaniren balde zuriekin egindako funikularra eta, zelan ez, istripuz hildako pelutxezko katuaren saio bikaina.]]>
<![CDATA[Langileen borroka Madrildik ikusita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/026/001/2018-12-22/langileen_borroka_madrildik_ikusita.htm Sat, 22 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1923/026/001/2018-12-22/langileen_borroka_madrildik_ikusita.htm 'Mundo obrero'Egilea eta zuzendaritza: Alberto San Juan. Musika: Santiago Auseron. Gitarra: Alberto San Juan. Bateria: Luis Bermejo. Abeslariak: Lola Botello, Pilar Gomez. Jantziak eta eszenografia: Beatriz San Juan. Antzezleak: Luis Bermejo, Lola Botello, Pilar Gomez, Alberto San Juan. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: abenduak 20.

Espainiako Alderdi Komunistaren aldizkari klandestinoa izan zen Mundo Obrero Francoren garaian, eta izen esanguratsu hori jarri dio Alberto San Juanek bere azken lanari. Madrilgo antzezle eta dramaturgoaren El Rey (Erregea) izeneko filma ari dira egunotan zinema-aretoetan proiektatzen, eta berak esana da «monarkiak atsekabe sakona sortzen diola». Ez da gutxi gero, laugarren frankismo pean bizi garela sentitzen dugunontzat.

Lubaki-antzerkitzat definitzen du bere estiloa, eta bide horretatik etorri dira espainiar oligarkiei buruzko lan batzuk. Euskal Herrian izandako azkena —Masacre, una historia del capitalismo español Basauriko Social antzokian ikusi genuen aurtengo maiatzean, eta ildo bereko beste lan bat —Autorretrato de un joven capitalista español PPk debekatu nahi izan zuen, haren «ideologia erradikala» zela kausa.

Oraingo Mundo obrero honetan, aurreko lanetako eremu eszeniko beltz eta soildua baliatu dute Espainiako panorama beltz eta desolatua irudikatzeko: aulki beltz batzuk baino ez, kolore bereko mahai bi atzean —flexo banarekin hornituta— eta haien erdian bateria txiki bat, emanaldia musikatua izan delako Santiago Auseronen inspirazio gutxiko konposizio ugarirekin. Espartar giro estetiko horretan aurkeztu du bere burua Alberto San Juanek Ferrer i Guardia pedagogo katalanaren izenean —fusilatua izan zen 1909ko Setmana tràgica delako erreboltaren bultzatzailea zelakoan—, eta hortik aurrera Espainiako historia oso-osoa aletu digute, ezkertiar ikuspegitik, hori bai, baina betiere Madrildik ikusita, Azaña progresistari laudorioak eginez haren alde jakobinoa kontuan hartu barik, eta batere aipamen edo kontzesiorik egin gabe Espainiaren menpe aurkitzen diren beste herriei.

Eta horrela igaro dira minutuak, ordu laurdenak eta ordu erdiak, mende bat baino gehiago iraun duen amodio-istorio gatzgabea aro historikoen kontakizun predikatiboan galduta. Ordea, 2008ko krisi globaletik aurrera, beste disposizio bat aukeratu dute antzezleek, ikusleei begira jesarri dira laurak, eta beren artean izan diren solasaldiek ordura arteko didaktismo nabaria gainditu eta gaurko Espainiaren izaerari eta klase ertain-baxuko arazoei heldu diete, puntu erdi umoretsu erdi surrealista batekin. Pena emanaldi osoa tonu eta planteamendu horretan eratu ez izana, hura bai izan zitekeelako Espainiako historia birpasatzeko ikusmolde erakargarria!]]>
<![CDATA[Noiz eta nola ez, ordea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1991/031/001/2018-12-18/noiz_eta_nola_ez_ordea.htm Tue, 18 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1991/031/001/2018-12-18/noiz_eta_nola_ez_ordea.htm 'Manifestu bat'Konpainia: Beheko Larraine. Egilea: Gaizka Sarasola Iarzabal. Zuzendaria eta aktorea: Miren Tirapu Goikoetxea. Argiak: Andoni Mendizabal Andonaegi. Txalaparta: Arkaitz Lasarte Olano, Ander Zabaleta Barberena. Lekua: Irurtzungo kultur-etxea. Eguna: Abenduak 14.

Abenduko hotza zegoen Irurtzungo kultur etxearen kanpoaldean, baina Beheko Larraine konpainiaren azken sorkuntza ikusteko prest geundenok elkarren berotasuna sentitu dugu, euskarazko estreinaldi batera zenbat jende zetorren ikusita. Gainera, sorpresa polita izan dugu hango baselizako atea zabaldu eta arduradun adeitsuak barrura sartzeko gonbita egin digunean. Izan ere, antzokia da egun baseliza, eta ikusle gogotsuek azken lerroraino bete dituzte aulkiak.

Eta leku ezin egokiagoa suertatu da baseliza, gaualdiko protagonistak bertan nahi duelako bere hileta egin. Kaletik etorri da bera ere, gu guztiok barruan geundela. Atea indartsu jo eta eztulka sartu da barrura bere itxura guztiz xelebrearekin eta esanez gauza jakina dela denok hilko garela. Noiz eta nola ez, ordea.

Gaizka Sarasola lesakarra da antzezlanaren oinarrian dagoen testuaren egilea, eta uste dut ez dagoela soberan gogoratzea Edo! argitaletxean atera zuen Erleak, satorrak, beleak liburua (2016). Zilegi bekit liburu hartaz Alex Gurrutxagak BERRIAn idatzitako kritikaren esaldi bat hona ekartzea, harekin ezin hobeto definitzen baitira bai liburuko hiru antzezlanen estiloa bai gaur estreinatu denaren izaera, absurdoaren eremutik hurbil egon daitekeena, baina hala ere, Ionesco eta enparauen mundutik urrun dabilena. Horra hor: «Absurdoaren teatroaren ezaugarri asko dauzka: akzio gutxi, tempo pausatua, ironia, errepikapenak, [...] hitz jokoak, esaldi kontraesanezkoak, zentzu biko adierazpenak, metateatroa —bizitza espektakulu bihurtua—, estatikotasuna... eta Sarasolaren kasuan azpimarratzekoa, hizkera poetikoa».

Beraz, ohiko parametroetan definitu ezinean gaude, eta nik behintzat «absurdo garaikidetzat» hartuko nuke proposamen berri hau, beraren hileta prestatzen dagoen protagonistak gaurko mundua ekartzen digulako gogora: emakumea da, zahar itxura dauka, bazterrekoa da, etxegabea ziurrenik, txikitatik egin du lan —esnea saltzen bere gurditxoarekin—, eta beldur apur bat ere ematen digu bere bat-bateko aldarteak direla medio. Zer dira, bestela, une batetik bestera aldatzen diren ahots eta jarrera horiek? Pertsonaia desberdin batzuk bizi ote dira bere baitan, edo barne-ahotsak entzuten ditu eta guri helarazi? Absurdoa baino gehiago artegagarria egiten zaigu bere pertsonaia, eta hasiera batean barre-algaraka hartu dugun arren, gero eta serioagoa egin zaigu bere presentzia, gero eta kezkagarriagoa, geure isla ere izan litekeen neurrian.

Aipa ditzagun azkenik emanaldiaren euskarri fisiko izan diren elementuak, funtsean bi baino ez direnak: egurrezko kaxa eta alboko faroltxoa. Haiekin, argiekin, amaiera aldiko txalapartarekin eta antzezlearen presentziarekin eratu da —antzerki txiroaren bidean— absurdo garaikidearen aldarria izan daitekeen manifestu hau.]]>
<![CDATA[Banbu-herria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2162/026/001/2018-12-15/banbu_herria.htm Sat, 15 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2162/026/001/2018-12-15/banbu_herria.htm 'Teh Dar'Konpainia: Vietnamgo Zirku Berria. Eszenaratzea: Tuan Le. Musika-zuzendaritza: Nguyen Nhat Ly. Arte-zuzendaritza: Nguyen Lan Maurice. Koreografia: Ngo Thanh Phuong. Tropako burua: Nguyen Anh Minh. Lekua: Angeluko Quintaou antzokia. Eguna: Abenduak 11.

Vietnamgo Zirku Berria Baionako antzokian ikusi nuenetik (2016), gogoz nengoen beren hurrengo lana ikusteko, eta orain heldu zaigu aukera, Angeluko Quintaou antzokian eman duten emanaldiarekin. Baionan ikusitako hark À Ô Lang Phô oraingo Vietnamgo gizartearen berri eman zigun, nekazarien mundu xumetik hasi eta hiri handietako giro modernoan amaituta, baina konpainiaren lehen lana Lang Toi izan zen, eta han herrixka bateko bizimodua azaltzen zen, egunsentitik ilunabarreraino.

Oraingo honetan K'ho kulturaren inguruan antolatu da ikuskizuna, eta, aurrekoetan bezala, banbuaren presentzia erabatekoa izan da emanaldian zehar. Esku-programan ikusten dugunez, K'ho etnia minoritarioa da Vietnamen, eta Hanoiko Zirku Eskola Nazionalean hezitako sortzaileek haren berezitasunetan inspiratuta eraiki dute oraingo lana. Bide batez esanda, izenburuak «suaren inguruan dantzatzea» esan nahi du, eta horregatik egon da eszenako albo batean suaren irudikapena beti piztuta. Era berean, suarekin zerikusi zuzena eduki du zoru gaineko zirkulu gorri handiak, eta banbu-haga handiekin eraikitako egiturek ezinbestean gogorarazi digute sua egiteko jartzen ditugun adar eta enbor zatien disposizioa.

Era zeremonialean sartu dira antzokira konpainiako hamabost akrobata eta bost musikariak, beren jantzi tradizionalez ederturik eta metalezko plater eta maza banarekin, plateren neurri desberdinak melodia bat sortzeko baliatuz. Kutsu erritual nabarmena eduki duen hasiera horren ostean, festa giroan irudikatu dute K'ho herriaren izaera, eta goi mailako akrobaziak burutu dituzte banbuz egindako tramankulu erraldoi, birakari eta kulunkariaren gainetik, azpitik eta inguruetatik. Jarraian, banbuz ehundutako bost esfera erdik bete dute eszena, eta haien gainean ibili da jauzika bikote bat, loto lore handien edo aintzira bateko dortoken gainetik mugituko balira bezala, ilargi betearen argipean.

Jarraian etorri da jongler edo malabarista berezien txanda, eta hor abilezia itzela erakutsi dute sagar itxurako pilotak atabalen kontra bota, haiekin musika egin eta neskek sorbaldan zeramatzaten uzta-saskietan sartzeko. Eta bost bat metroko banbu-hagen dantzak koroatu du erakustaldia, haien gainean bi neska trapezista oreka ezinezkoan zebiltzalarik.

Handik aurrera, ordea, erritual izaera sakona hartu du emankizunak, musika moteldu da eta erritmoa eta akrobazia miresgarriak ere bai. Ordu erdi luze bat iraun duen pausaldi ilun horretan gaueko izaki misteriotsuak eta egurrezko maskarak izan dira protagonista, eta horrek zertxobait lausotu du ordura arteko distira, amaierako ekitaldian hasierako bizitasuna eta bizi-poza berreskuratu diren arte.]]>
<![CDATA['Cantiones profanae']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1902/028/001/2018-12-08/cantiones_profanae.htm Sat, 08 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1902/028/001/2018-12-08/cantiones_profanae.htm 'Carmina Burana'

Konpainia: La Fura dels Baus. Dramaturgia, zuzendaritza eszenikoa eta eszenografia: Carlus Padrissa. Musika: Carl Orff. Musika zuzendaritza: Cesar Belda. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Abenduak 6.

Cantiones profanæ cantoribus et choris cantandæ comitantibus instrumentis ataque imaginibus magicis. Lasai, irakurle maitea, nire umetako latin mailak ere ez du ematen hitz horiek ganoraz ulertzeko, eta horri esker ez duzu gaurko kritika latinez jasan beharko.

Hala ere, jakin beharra dago hona ekarri dudan esapidea Carl Orffek berak jarri ziola azpi-izenburutzat 1937an estreinatu zen bere lan famatuari. Hortaz, Carmina Burana hark berarekin zekarren entzuleek egoki interpretatzeko giltza, eta kantu profanoak ziren alemaniar konpositoreak hautatu zituenak. Erdi Aroko monjeek eta juglareek idatzi zituzten, orduko latinez, aleman zaharrez eta Proventzako okzitanieraz, eta haietan aurkitzen dugun giro paganoak erromatar munduarekin ia zuzenean konektatzen gaitu.

Era berean, horrek esplikatzen du irudikapen eszeniko baterako falta den argumentu logikoa. Orffek kanta guztien hamarren bat hautatu eta gaika antolatu omen zituen, bere kantatarako zenbait atal sortuz eta orkestrazioan protagonismo berezia emanez perkusioari, edo erritmoari hobeto esanda. Alde horretatik, argi dago CB Creativesen orkestrak, solistek eta abesbatzak interpretazio distiratsua eman digutela, bereziki kementsua eta zehatza -bozgorailuetatik egoki anplifikatua etorri da, dena esan behar badago-. Baina musikagileak ataque imaginibus magicis (eta irudi magikoak) gehitu zuen latinezko azalpenaren amaieran, eta horretara dator La Fura dels Bausek kantatari egin dion ekarpen pertinentea. Izan ere, obra hau musika soil bezala interpretatu da ia beti, balizko eszenaratze batek zekartzan zailtasunak direla eta.

Egia esan, oraingo lan eszenikoaren prototipoa edo aurretiazko bertsio laburtua Bilbon bertan ikusi genuen 2008an, Elkarte Filarmonikoaren egoitza ederrean eta Donostiako Orfeoiaren parte-hartzearekin. Veris leta facies (Udaberriaren aurpegi zoriontsua) deitu zen, eta orduko hartan ere, orkestra oihal zurizko zilindro handi baten barruan zegoen, jazoera eszenikoak besaulki-patioan eta orkestraren aurrean gertatzen zirela.

Oraingo honetan dimentsio handiagoa hartu du denak eta, bideo-proiekzioen sormen-maila eskasa kenduta, gainontzeko osagaiek -argien diseinu dramatikoa, jantzien edertasun mitologikoa eta makineria eszenikoen erabilera- Orffen beraren inspirazioa erakutsi dute, bereziki garabi handiaren eta upel gardenaren bidez. Upel horretan ura ardo bihurtu da uretako jainkosa baten presentziaz, eta garabi handian irudikatu dira ustezko Ikaro baten hegaldi umoretsua eta Fortuna jainkosaren garaipen osoa gu guztion patuaren gainean.]]>
<![CDATA[Bi Ibsen baten prezioan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2018-12-04/bi_ibsen_baten_prezioan.htm Tue, 04 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2018-12-04/bi_ibsen_baten_prezioan.htm 'Garai zekenak' eta 'Un enemigo del pueblo''Garai zekenak': Bertsioa: Denise Despeyroux. Zuzendaritza: Raul Cancelo. Euskaratzea: Nerea Lorente. Jantziak: Oscar Armendariz. Antzezleak: Miren Gaztañaga, Kepa Errasti, Gabriel Ocina, Arantza Goikoetxea, Aritza Rodriguez, Pako Revueltas. 'Un enemigo del pueblo': Bertsio librea eta zuzendaritza: Alex Rigola. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Egunak: Azaroak 29 eta abenduak 1.

Egia esateko, ez dira bi Ibsen baten prezioan izan, baina haren bi obra data hurbiletan eta antzoki berean ikusi izanak eman dit izenbururako aitzakia.

Garai zekenak izeneko lanak tanto guztiak ditu urteko antzerki-bizipen interesgarrietako bat izateko. Berez, Henrik Ibsenen testuek gaurkotasun handikoak izaten jarraitzen dute, idatzi zirenetik mende bat pasatxo igaro arren, eta ez bakarrik izaera luteranoko gizartearen disekzio zehatzak egiteagatik edo egile haren lanek erloju-makineria baten modura funtzionatzeagatik. Nik uste dut beren gaurkotasunaren sekretua emakumeengan zentraturiko ikuspegia dela. Azken finean, antzerkigile norvegiarrak zioenez, «emakumea ezin da gaurko gizartean benetan bera izan, gizonena bakarrik den gizartean, gizonenak bakarrik diren legeekin, soilik gizonen ikuspegitik epaitzen duten juje eta fiskalekin».

Ikusten denez, ez zaio gaurkotasunik falta, eta alde horretatik, ez dakit nik noraino zen beharrezkoa Denise Despeyroux uruguaiarraren moldaketa feminista. Dena den, ondo etorria izan dadila, ia oharkabean igaro den arren, zeren askotan klasikoen oso bertsio edulkoratuak ailegatzen zaizkigu, jatorrizko ertz zorrotzak kamustuta eta fokua alde anekdotikoetan jarrita, balizko arbuioak saihestu nahian. Ez da hori, ez, Garai zekenak honen kasua: Ibsenen Hedda Gabler hartu du Despeyrouxek bere testurako, eta Nerea Lorenteren euskaratze bikaina antzezpenen eta jariotasunaren alde kokatu da une oro. Jatorrizkoan bezala, mundu akademikoko lehia eta botere-borrokak agertzen dira oraingo bertsioan ere, baina orain ez dute zentraltasuna hartzen, eta Heddaren pertsonaia nabarmentzen da interes ilun eta azpijoko guztien erdigunean.

Miren Gaztañagak eraikitako pertsonaia enigmaz betea dago, eta artegagarria egiten zaigu bere kontraesanetan. Gizonen menpe bizi da, baina badaki bere botereaz baliatzen, gorroto ditu beren nagusikeria eta beste emakumeen jarrera otzana, baina harrapatuta dago gizonen sareetan. Gaztañagak ñabardurez beteriko pertsonaia eskaini digu, neurrian beti eta distiratsua eszena guztietan —zenbat gauza gertatzen dira haren baitan!— Kepa Errasti eta Gabriel Ocinaren ezinbesteko laguntzarekin eta besteen antzezpen orbangabeekin. Gainera, esan beharra dago muntaiaren indarraren atzean Pako Revueltasen eskua ere egon dela, eta —argien diseinua lagun— Arriaga antzokiaren dotoreziak asko eman duela emanaldiak bere edertasun osoa lor zezan.

Eta egunotan ikusitako beste lana Un enemigo del pueblo izan da (Herriaren etsai bat), Alex Rigolaren zuzendaritzapean. Agora jarri diote azpi-izenburu, eta ikusleei txartel berde eta gorri bana eman diete, emanaldian zehar izango ziren bozkatzeetan parte hartzeko. Hasierako minutuetan planteatu dute Espainian adierazpen-askatasunarekin dagoen arazoa, titiriteroak eta raperoak aipatuta —antza denez, demokraziaren erresuman ez dago ez preso politikorik ez erbesteraturik—, eta proposatu digute askatasunaren aldeko ekintza polita izan zitekeela emanaldia bertan behera uztea. Ni behintzat ekintza gauzatzearen aldekoa izan naiz, baina botoa eman ostean gutxigatik galdu du ideiak. Ai...!]]>
<![CDATA[Madari hilak platerean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/039/001/2018-12-04/madari_hilak_platerean.htm Tue, 04 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/039/001/2018-12-04/madari_hilak_platerean.htm 'Circo de pulgas'Konpainia: Matarile. Sorkuntza eta zuzendaritza: Ana Valles. Argiak eta eszenografia: Baltasar Patiño. Interpreteak: Monica Garcia, Nuria Sotelo, Celeste, Ricardo Santana, Anton Coucheiro, Ana Valles. Lekua: Barakaldo antzokia. Eguna: Azaroak 30.

Madari plater bati eutsi dio eszenako pertsonaia absurdu batek, atzekoz aurrera jantzitako bainu-txabusinak aurpegia estali eta eskuak bakarrik uzten zizkiola agerian. Ana Valles arkakuso-zirkuko zuzendariak azaldu digu platerean zeuden madariak hilik zeudela, edo gutxienez, beren zelula asko hiltzeko prozesuan egongo zirela, eta madariak izan beharrean arkakusoak izan zitezkeela, plateretik salto egiteko prest. Izan ere, garai batean arkakuso-zirkuak oso modan egon ziren Europan, estrainioa denak, izatez kontrolaezina denak, logika cartesiarrari erantzuten ez dionak gure interesa ekartzen duelako. Ametsetan egotearen sentsazioa sentitu dugu hasieratik bertatik, musika, lainoak eta argiak lagun, eta giro oniriko horretan agertu dira pertsonaiak artegagarriak bezain erakargarriak egin zaizkigu.

Madarietatik arkakusoetara eta haietatik gizakiraino, parada ederra eman dio gaiak gure gizartean normaltzat jotzen denaz eta arauetatik kanpo dagoenaz gogoetatzeko. Baina Santiagoko (Galizia) konpainiaren estiloan ez da inoiz sartzen ez kontakizun linealik ez hitzen bidezko logikarik, eta Vallesek berak geroko solasaldian argitu digunez, «gorputzek ez dute gezurrik esaten». Horrela izanik, beraiei, beren arauz kanpoko zein arauaren barruko itxurei, beren presentzia soilek transmititzen digutenari eman dio garrantzirik behinena. Eta gero etorri da hitza, ez lehen mezu bezala baizik eta gorputz hil, bizi eta eraldatu horien guztien propietate bezala.

Xede horri begira, garai bateko zirku-pertsonaia harrigarriak hartu ditu Vallesek inspirazio-iturritzat bere gogoeta estetiko-filosofikoei ekiteko, eta bide horretatik, aurpegirik gabeko izakia, oinekin erretzen zuen emakumea, trapeziotik inoiz jaitsiko ez zen artista eta transgeneroaren gorputz-aldarrikapena Fellini, Debussy, Rimbaud, Steiner, Laurie Anderson eta Moliere bezalako egileen aipu eta pentsamenduekin tartekatu dira. Testu idatziak direlako, azken finean, antzezlan bati bere sakontasun osoa ematen diotenak.

Eta testuekin batera, maila bikaineko dantza etorri da, batez ere Monica Garcia, Nuria Sotelo eta Ana Vallesen eskutik, eta orain arte esandako guztia urruntasun hipnotiko batetik etorri da, argi delikatu eta kementsuetan bilduta eta zirku-fanfarre kutsuko soinu-banda malenkoniatsuaren laguntzaz. Amaiera aldera, Rembrandten margolan bateko disekzioa irudikatu dutenean, Vallesek berak erdibitu du madarietako bat dantzari baten bularraren gainean eta handik jan du frutaren bihotza. Sinbolismo handiko irudi hori jaunartze ia liturgiko batekin koroatu da, eta han denok gonbidatu gaituzte fruta debekatutik jatera. Aitortzen dut, neu ere jausi naiz eskaini didaten fruta umel eta goxoaren tentazioan. ]]>
<![CDATA[Jiraka eta bueltaka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/039/001/2018-11-27/jiraka_eta_bueltaka.htm Tue, 27 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1947/039/001/2018-11-27/jiraka_eta_bueltaka.htm 'All ways…'Koreografia: Sharon Fridman. Musika: Danski - Idan Shimoni. Dramaturgia-laguntzailea: Antonio Ramirez - Stabivo. Dantzariak: Melania Olcina, Diego Arconada, Tania Garrido, Richard Mascherin, Lucia Montes, Juan Carlos Toledo. Lekua: Donostiako Gazteszena aretoa. Eguna: Azaroak 24.

Jiraka eta bueltaka ibili dira dantzariak emanaldian zehar. Galaxiak bezala, planetak bezala, izpirituak bezala. Ez beti, baina bai askotan, eta biratzearen ideia hori nagusitzen zait buruan lerrok idazterakoan. «Gutariko bakoitzak bide asko ditu aurrean, baina batek bakarrik darama norberaren baitara» irakurri dut Sharon Fridmanen All ways... honen esku-programan, eta Madrilen finkatutako koreografo israeldarrak biraketaren ideia hartu du ardatz giza arimaren azterketa egiterakoan.

Baina ardatzak puntu finkoa behar du jiraka eta bueltaka ibiliko bada, eta puntu zehatz batean kokatu da hasierako neska dantzaria, beste guztiek haren inguruan abiadura bizian pasatzean mugiarazten, ia erorarazten, batzuetan haiekin arrastaka eramaten zuten bitartean.

Lehen irudi indartsu horrekin batera hasi gara antzematen dantzaren inguruan zeuden beste osagaien indarra. Benetan ederrak izan dira sei dantzariek jantzi dituzten soineko gris-urdinxkak eta tonu bereko tunika botoidun luzeak. Diseinu ausarta bezain dotorea erakutsi dute, eta bai dantzaren bai espiritualtasunaren zerbitzura egon dira, musika barne-bidaia kolektibo horren gidaria zela. Partitura piano-notetan oinarritu da askotan, eta soinu-banda aberats bihurtu da gehienetan. Iluna zen batzuetan, esperantzagarria besteetan, benetako sinfonia betiere, eta haren inguruan eratu da gizakiarentzat hain funtsezkoa den zentraltasunaren bilaketa.

Esan bezala, jiraka eta bueltaka ibili dira dantzariak emanaldian zehar, ez beti, baina bai askotan, eta haien artean gure izpirituek une oro egiten dituzten oreka delikatuak, arabesko konplexuak, lasterketa zirkularrak eta elkarketa iragankorrak diseinatu ditu Fridmanek. Bere planteamendua deskribatzeko likidoen izaera etorri zait burura, haietan dena baita aldagarria eta ezer ez eusteko modukoa. Hurrengo fase batean argi espektral baten pean zirkulatu dute dantzariek hasierako emakumearen inguruan, astroek huts sideralean bezala, eta haietariko batzuk biluzik zebiltzan piano-musikak edertasun malenkoniatsu bat ekartzen zigularik.

Argi-eremu zapalak eratzeko gai den foku berezi horrek emanaldiaren kutsu mistikoa areagotu du, eta biraka ibili diren duo ausarten ostean batekin hasi eta bi eta hiru izan arte biderkatu dira haren bidez eratu dira paisaia estrainio eta oniriko batzuk. Haietan, dantzarien eskuak, oinak eta buruak besterik ez ziren ikusten, eta haietatik abiatuta eratu dira amaiera aldeko giza eraikin ezegonkor, poetiko eta geldoak.]]>
<![CDATA[Mitologiatik zientziara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/045/001/2018-11-25/mitologiatik_zientziara.htm Sun, 25 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1980/045/001/2018-11-25/mitologiatik_zientziara.htm 'Hamaika amaren seme (alaba)'Konpainia: Doke. Egilea: Jose Mari Velez de Mendizabal. Zuzendaria: Vene Herrero. Musikagilea: Sabin Salaberri. Pianista: Idoia Asurmendi. Txalapartariak: Jesus Larrañaga, Jose Luis Zalakain. Eszenografia: Iñigo Arregi. Dokekideak: Mariasun Pagoaga, Maider Alzelai, Xabi Latorre, Izaro Aretxaga, Miren Aretxaga, Miren Altuna, Larraitz Arriolabengoa, Teresa Arriolabengoa, Idoia Asurmendi, Leire Elejalde, Maia Villalba. Lekua: Oñatiko Santa Ana aretoa. Eguna: Azaroak 23.

Mitologiaren arotik zientziaren arora igaro da euskal gizartea azken ehun urteetan, eta aurten ere egin du bere mendea Eusko Ikaskuntzak. Esanguratsua da bi gertakarien arteko paralelismoa, eta saihestezina zaigu geure buruari galdetzea zientzia, jakituria eta ikerkuntzaren gidaritza hainbatetan eraman duen elkarteak noraino ikertu eta noraino gidatu duen gizartearen bilakaera naturala.

1918an fundatu zen Eusko Ikaskuntza, Hego Euskal Herriko lau diputazioen laguntzaz eta Arturo Campion bere lehen ohorezko presidentea zela. Oñatin (Gipuzkoa) gertatu zen funtsezko jaiotza hura, eta Oñatin estreinatu du Arrasateko Doke antzerki taldeak —asmoz eta jakitez estreinatu ere— sozietate haren enkarguz egindako antzezlana.

Ez da nolanahiko erronka burrunbaren gizartean diskretu jarduten duen instituzioaren ehun urteak laburbiltzea, eta nago xede horretarako bi bide zeudela gutxienez. Errazena zen erakundearen kontakizun linealari jarraitzea, dataz data eta egitatez egitateko bidetik zintzo-zintzo ibilita, eta kontrako muturrean egongo litzateke esparru guztiz libre eta metaforikoetan sartzea, horrek ekar litzakeen balizko gaizki-ulertuak eta batzuen haserreak tarteko.

Jose Mari Velez de Mendizabalek erdiko bidea hautatu du, nik uste, eta testuan zehar mitologiako pertsonaiak eta kontakizunak, gertakari historikoak eta parabolak tartekatu ditu, gaiak berez lekarkeen hagiografia kutsu astuna arindu nahian. Vene Herreroren zuzendariaren hautua, baita ere, bide beretik etorri da, elementu eszeniko bakoitzari bere esangura emanez, eta denen arteko kohesio esanguratsua bilatuz. Alde horretatik, aipatzekoak dira hasierako txalaparta eta geroko piano-musika, gorputzik gabeko jantziek hartu duten dimentsio sinbolikoa eta, nola ez, film zaharren proiekzio hautatuak. Era berean, aipatzekoa da antzerki-dokumental honetan integratu diren Aramaioko gazte batzuen parte-hartzea, haiei esker lortu den koru-efektuak babes eszenikoa eman baitie Eusko Ikaskuntzaren bizitza irudikatzen zuten hiru pertsonaiei.

Bestetik, aipamen berezia behar du Iñigo Arregiren eszenografiak, estreinaldiko eszenatokia txiki geratu arren jatorrizko diseinurako. Artistak dioen bezala, bere paneletan «bide-gurutzeak, mendiak, espazio infinituak gurutzatu eta leku antagonikoetara bideratzen dira», eta koloreek ere beren esatekoa izan dute: beltzak Eusko Ikaskuntzak eta euskal gizarteak bizi izandako garai latzak adierazteko, grisak gaurko axolagabekeria irudikatzeko eta tonu argiak esperantzaren omenez. Azkenik, izenburua bera da esanguratsua. Azkuek jasotako kanta baten hasiera dakarkigu gogora eta, azken karlistadari aipu eginez, «Hamaika amaren seme dolorez haziak eraman beharko ditu oraingo auziak!» esan ostean, honela dio erdiko aldean: «Hilak hilagatikan, aurrera biziak!»]]>
<![CDATA[Opariek ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/032/002/2018-11-22/opariek_ez.htm Thu, 22 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1904/032/002/2018-11-22/opariek_ez.htm 'Ghero'Ekoizpena: Tartean Teatroa eta Euskaltzaindia. Gidoia eta dramaturgia: Patxo Telleria. Zuzendaritza: Jokin Oregi. Musikagilea: Iñaki Salvador. Jantziak eta eszenografia: Ana Garai. Antzezleak: Olatz Ganboa, Mikel Martinez, Iñaki Maruri, Ane Pikaza, Patxo Telleria. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Azaroak 20.

Opariek ez dute azalpenik behar. Horrela diotso hiltzeko zorian dagoen gaixoak bere azken orduan lagundu dionari. Hizkuntza bat arbasoengandik jasotzea opari bat bezalakoa delako. Opari ederra zinez.

Euskaltzaindiaren ehungarren urtemuga ospatzen ari garen honetan enkargatu zuen Akademiak euskararen inguruko antzezlan hau, eta horretarako, nor egokiagoa euskararen kontuari hiru hamarkadaz zentraltasuna eman diotenak baino? Izan ere, saihestezina da Mikel Martinez eta Patxo Telleria euskarari buruzko antzezlan umoretsuekin lotzea, baina oraingo honetan Tartean Teatroak eskaintzen duen dimentsio handiago batean ikusi ditugu, beste hiru antzezlerekin batera eta umorearen arloan bainoago gogoeta erdi soziolinguistiko erdi filosofikoetan murgilduta.

Hasieran esan bezala, Telleriaren testuan hiltzeko zorian dago planetako azken euskalduna, eta bere zaintzaileak aldi bereko itzulpen sistema behar du harekin komunikatzeko, 3000. urtean biztanle guztiek hitz egiten omen baitute hizkuntza futurista bera. Balizko egitate horrek aitzakia ematen dio pazienteari euskararen gaineko hainbat azalpen eta istorio azaleratzeko, eta dramaturgia dinamikoa lagun eszena gaineko bost antzezleek funtsezko rola jokatuko dute kontu horretan, kontakizunetako pertsonaiak gorpuztuz eta, behar izan den bakoitzean, pertsonaia nagusiaren transposizio irudimentsuak gauzatuz.

Axularren Gvero (Gero, gaurko grafian) izenburua hautatu da euskararen geroaz hitz egiteko, eta argumentuan zehar gogoeta interesgarri batzuk egin dira horren inguruan. Adibidez: konturatu al gara hizkuntza hegemoniko bat —latina hilik dagoela eta gurea, ordea, ez? Gaztelania edo frantsesa jakitean kosmopolitak gara eta beste hizkuntza bat erabiltzean ezjakin?… Horrelako kontuek eta emanaldian zehar hamaika hizkuntza entzuteak haietariko batzuk ebakera zalantzagarrian bada ere dentsitate berezia eman diote lanari. Era berean, zer pentsatua ematen du esperanto itxurako mintzaira futuristak ez digula batere arazorik eman argumentuaz jabetzeko. Zergatik, orduan, hainbeste erreparo euskarazko lanak edonon programatzeko?

Azkenik, aipatzekoak dira eremu eszenikoaren planteamendu soil eta funtzionala eta jantzien diseinu dotorea, zuri, gris eta beltz distiratsuen gamarekin jokatu duena. Musikak ere bete du bere rol integratzailea, euskal kantutegi aberatsean oinarrituta, eta Jokin Oregiren zuzendaritzari zor zaio bost antzezleen protagonismoa orekatu izana, haietariko bakoitzari behar besteko distira emanez eta emanaldiaren tempoa erritmo egokian kudeatuz.]]>
<![CDATA[Bizi-legea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2059/029/001/2018-11-20/bizi_legea.htm Tue, 20 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2059/029/001/2018-11-20/bizi_legea.htm 'Roman eta Julieta'Konpainia: Borobil teatroa. Egilea: Iñaki Rikarte. Zuzendaritza: Anartz Zuazua. Musika: Ekhi Vegas. Jantziak eta eszenografia: Ikerne Gimenez. Antzezleak: Jose Ramon Soroiz, Tanya de Roberto, Ainhoa Aierbe, Iñigo Aranburu, Alazne Etxeberria. Lekua: Azpeitiko Soreasu antzokia. Eguna: Azaroak 17.

Bizi-legea da: gero eta gehiago bizi gara gizarte honetan, eta seme-alaba helduek gero eta denbora gutxiago daukate etxeko nagusiez arduratzeko. Hori berori da Borobil Teatro konpainiak Azpeitiko Antzerki Topaketetan estreinatu berri duen Roman eta Julieta-ren oinarria, film eta antzezlan askoren osagaia izan dena, baina oraingo honetan tarteko indar aztoragarri bat sartuko da eta dena hankaz gora jarriko du. Zeren eta, zer ote dago amodioa baino aztoragarriagoa? Eta zer aztoragarriagoa zaharren amodioa baino?

Gainera, Iñaki Rikarteren testuan alargun geratu berri den agurearen bakardadea ez da kontu bakarra izango, eta haren aitzakian gaurkotasun handiko beste auzi batzuk azaleratuko dira. Haien artean nolabaiteko zentraltasuna hartu dute paperik gabeko etorkinen egoerak, gaurko gizartean nagusi den berekoikeriak eta, zer esanik ez, hain zabalduta dauden aurreiritzi merkeek.

Anartz Zuazuaren planteamendua eszena labur askoren segidan garatu da, eta seguruenik, antzokia azken lerroetaraino betetzen zuten ikusleek telebistako erritmo bera antzeman dute emanaldian zehar. Nik, ordea, nahiago dut egoera dentsoagoek emandako destilazioaren likore lodia, baina ulertzen dut komedia gazi-gozoaren ukituarekin ikusle gehiagoren bihotzetan sartu dela lan honen mezua. Eta komedia puntua izatearekin bat, tragedia ere bada bere horretan, Shakespeareren Romeo eta Julieta-ren moduko amaiera heldu baino askoz lehenago. Ongi etorria izan dadila, era arinean bada ere, gaurko kezkak eta nahiak jasotzen dituen antzerkia!

Eremu eszenikoari dagokionez, bakuntasunera jo du Ikerne Gimenezek, eta erabilera askotako diseinu funtzional eta eskematikoa sortu du Romanen etxea, tanatorioa, igogailua, diskoteka, parrokia eta beste edozer leku irudikatzeko. Ordea, inork ez du sinatzen argien diseinua, eta pena da, argiei esker bideratu baita eszenaz eszena eta giroz giro aztertu dugun gatazka.

Zalantzarik gabe, Jose Ramon Soroiz eta Tanya de Roberto izan dira emanaldi honetako izarrak, baina erretorearen bulegoan izandako solasaldia —Julieta eta erretorearen artekoa— lan honek eman digun harribitxitzat jo dezakegu. Beste hiru antzezleak txukun ibili dira gorputz eta jarreren aldetik, baina gabezia nabarmena erakutsi dute ebakera garbiaren eta ahots-proiekzioaren kontuetan —telebistan baleude bezala jardun dira—, eta arazo horrek indarra kendu dio mezuari. Espero dugu estreinaldiaren ostean esandako arloak fintzea, lan interesgarri honek bide luzea egin dezan Euskal Herriko antzezlekuetan.]]>
<![CDATA[Korapiloak deslotzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2083/040/001/2018-11-11/korapiloak_deslotzen.htm Sun, 11 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2083/040/001/2018-11-11/korapiloak_deslotzen.htm 'Bizimiñak'

Zuzendaria: Itziar Elias. Antzezleak: Itziar Elias, Maddi Irazoki. Marrazkilaria: Maddi Irazoki. Musikaria: Dani Irazoki. Lekua: Ugaoko (Bizkaia) Jane jauregia. Eguna: Azaroak 9.

Larre berdeak, etxe zuri, teila gorriak, jendarme auto bat bidean...», zioen Ruper Ordorikak bere kanta ezagunean, Sarrionandiaren Martin Larralde olerki bikainari musika emanez. Nire gogoan dut ETAren su-eten handi baten garaian ezagutu nuela abestia, eta horregatik geratu zitzaizkidan hitz batzuk iltzatuta, bereziki : «Inork ere ez du (dena ohitura, dena errua, dena barkamena) oroimenaren korapiloa deslotzen», zioen pasarte hura.

Seguruenik, horregatik egin zait hain interesgarria, hain hunkigarria, Ugaon ikusi berri dudan Bizimiñak hau. Aspaldi zen ordua, baina orain inoiz baino orduago delako gure herriak bizi izan duen gatazka armatuaren zauriez hitz egiteko. Gatazka politikoak bere horretan dirau, bistan da, baina beharbada hobeto ekingo diogu beste bide batzuetatik gure herriaren eskubideen defentsari, eta, edozein kasutan, herri bezala irautekotan, gure arteko zauriak itxi behar ditugu lehenago, eta ez zurikerietan oinarrituta, baizik eta egia osoaren gainean eta elkarri entzunda. Hori berori da Itziar Eliasek Maddi Irazokiren eta Dani Irazokiren ezinbesteko laguntzarekin plazaratutako lanaren funtsa, eta horregatik ari da bihotzak eta borondateak herriz herri konkistatzen.

Ugaoko Jane jauregiko ganbara ederrean bildutako ikusleek bizkaiera polita erabili dute beren artean, eta berbalditxoren bat eta guzti gurutzatu dute bazter bateko eszenatokian itxaroten zeuden hiru antzezleekin, hain izan da gertukoa eta zintzoa bertan geundenon arteko giroa. Eremu eszenikoaren diseinua apala baina esanguratsua izan da, eta bertako elementu soilek bereziki kutxa berdeak eta dena inguratu duen soka gorriak sinbolismo nabarmena hartu dute. Haiekin batera, rol zehatza eta oso estimagarria jokatu dute argiek musikariarenak izaera erdi kliniko erdi onirikoa hartu du eta Eliasen esku hartze zuzenetik proiektatu diren irudi dokumentalek.

Dramaturgiari dagokionez, atal antzeztu laburrak konbinatu dira beren bizitzetan min sendaezina pairatu dutenen testigantza batzuekin atentatuen erruz, torturaren erruz, jardun armatuaren erruz, sakabanaketaren erruz.... Bitartean, Maddi Irazoki zuri-beltzeko irudi bat joan da margotzen atzeko atril batean, eta Dani Irazokik era egokian girotu ditu koadroak eta eszenak bere ahots eta gitarrarekin. Azkenik, hiru kontu nabarmendu behar dira: testigantza guztiak euskara ederrean jaso izana, ikusleei helarazteko sistema analogikoa eskertzeko modukoa, benetan eta bideo proiekzioek antzezlearen gorputzarekin bat egin zezaten egindako ahalegina. Hori guztia zertan datzan jakin gura duenak, Bizimiñak ikustera joan beharko du.]]>
<![CDATA[Egoera ez hain irrealak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/027/001/2018-11-10/egoera_ez_hain_irrealak.htm Sat, 10 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1930/027/001/2018-11-10/egoera_ez_hain_irrealak.htm 'Maita(ka)le borroka' eta 'Cronopia xpress'Konpainiak: Anodino Teatroa eta Node. Lekuak: Azpeitiko Plaza Nagusia eta Sanagustin kulturgunea. Eguna: Azaroak 8.

Azpeitiko Antzerki Jardunaldietako programazioan mikroteatroaren arloko bi lan interesgarri ikusi ditugu. Lehena —Maita(ka)le borroka— Bilboko Anodino Teatroaren eskutik etorri da eta bigarrena —Cronopia xpress— Donostiako Node antzerki taldeak ekarri du.

Mikel Fernandinoren testuaren izenburuak adierazi bezala, zerbait arraro gertatzen da maita(ka)le borroka horretan. Hasiera batean badirudi hautsak harrotzera etorri dela arkupeetako mahaietan kafetxoak eta garagardoak hartzen gaudenon artean: eskuko bozgorailua darama eta handik animatzen gaitu inposizio-kutsua duen proiektu baten aurka borrokatzera. Ordea, ustezko patruila-auto bat datorrenean, gauzak sano korapilatuko dira eta egoerak hartuko dituen bihurguneek ezustez ezuste eramango dituzte ikusleak.

Tiro baten legez funtzionatzen duen pieza honen jatorrian orain dela urte batzuk ikusi genuen lan bat dago, Bilboko Pabellon 6k antolatzen dituen Antzerki Laburra jardunaldietan hain zuzen. Orduko hura Amor breve, acto vandálico deitu zen, eta bi sari nagusi parekideetariko bat eskuratu zuen, aho batez gainera. Oraingo hau haren euskarazko bertsioa da, eta orduan bezala, Aitor Fernandino eta Ane Pikaza izan dira antzezleak Getari Etxegarairen zuzendaritzapean. Irreala dirudien egoerak badu bere egiazko puntu posible bat, eta ikusleek benetan eskertu dituzte elkarrizketen sinesgarritasuna, planteamenduaren kutsu sozial hurbila eta, beste ezeren gainetik, aktoreen jardun kementsua.

Jarraian, Sanagustin kulturguneko ataria gurutzatu eta han eskaini digute Cronopia xpress antzezlana Node taldeko kideek. Ion Estalak zuzendu duen obra honek zinema mutuaren aroa ekarri digu gogora, seguruenik elementu gutxiko eremu eszenikoaren estetikagatik, eta han aurkitu ditugun pertsonaiak —Ivan Aizpuruak, Iñaki Cidek eta Anuxka Etxeberriak gorpuztuta— inorako bidaia batean baleude bezala agertu zaizkigu.

Antza denez, Azpeitian ikusi duguna lan luzeago baten parte da, eta momentuz ez dakigu zer gehiago eman dezakeen argumentuak, baina Itziar Urretabizkaiaren testuan hainbat elementu enigmatiko eta misteriotsu azaldu dira. Haien artean aipamen berezia merezi dute treneko megafoniatik esandako mezu surrealistek —aurkikuntza ederra, benetan—, baina solasaldien estiloa hurbil ibili da garai bateko umore zuriaren eremu gozoegitik. Hala ere, ez dugu interesa inoiz galdu eta bai egoeren absurdoak bai antzezleen sendotasunak —presentzia, jantziak, deklamazioa, jarrerak, ahoskera...— portu onera eraman dute muntaia txukun bezain interesgarri hau.]]>
<![CDATA[Pilotak, aiztoak eta basoerdiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/033/001/2018-11-09/pilotak_aiztoak_eta_basoerdiak.htm Fri, 09 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1870/033/001/2018-11-09/pilotak_aiztoak_eta_basoerdiak.htm 'The Best of Be Festival'Artistak: Marc Oosterhoff, Tom Cassani, Kirkas konpainia. Lekua: Gasteizko Ibañez de Matauko antzokia. Eguna: Abuztuak 16.

Dagoeneko Durangon, Iruñean eta Gasteizen ikusi dute The Best of Be Festival ikuskizuna, eta larunbat honetan Lekeitiora ere helduko da. Birminghamen (Erresuma Batua) egiten den jaialdiak goranzko bidean dauden artista eta konpainia gazteen lanak erakusten ditu, eta haietariko hiru biran jarri Europan zehar. Aurtengo lan hautatuak zirkuaren esparrutik hurbil ibili dira, eta joera eszeniko aurreratuen berri eman digute.

Marc Oosterhoff suitzarrak lakonismo handiz jardun du denbora osoan, lehen ordu laurdenean erabateko isiltasunean bai bere aldetik bai ikusleen aldetik, hain ziren magnetikoak bere ekintza ustez apalak… Pilota txikiak zakarrontzi batean sartzen saiatu da, eta hutsegite bakoitzetik basoerdi bat edan eta airetiko itzulipurdi hilgarri bana egin du, bere parkour trebakuntza itzela baliatuta; jarraian, maleta bateko hamaika aizto eta aizkora bat egur batean inkatzen saiatu eta egurrean sartu ez direnak bere atzean jarri ditu, eta haien gainean geratu da oreka ezegonkorreko aulkian eserita; beranduago, dantza garaikide polita egin du zirkuluan jarritako sagu-tranpen gainetik; eta amaitzeko, deabruzko abiaduran ibili du aiztoa esku bateko atzamarren artean. Dena estoizismo itzelez burutua eta, aldi berean, umore ia subliminalean bilduta.

Tom Cassini britainiarrak lehen saria irabazi du aurtengo edizioan, eta horrek asko esaten du jaialdiaren ildoaz. Bere saioak kutsu ilun, poetiko eta estrainio nabarmena eduki du, apur bat Nick Caveren dotorezia ilunaren bidetik, eta atzeko pantailan proiektatu da bere hitzen gaztelaniazko itzulpena. Bide batez esanda, zelako ahotsa, zelako deklamazioa, zelako dentsitatea! Zein urrun gaude haiengandik, zenbat gauza dugu orain ikasteko, bidean aurrera egiteko... Eta beste ezeren gainetik, zein artegagarri egin zaigun hainbat objekturen erabilera, zer dimentsio berria hartu duten testuekin izandako kontrastean... Ene uste apalean, performance garaikidetik hurbil ibili den lan honek merezimendu osoz eskuratu du Be festibalaren saria.

Amaierako, Kirkas izeneko artista frantziarraren txanda izan da. Gaurko gazte inkonformisten itxuraz eta arropa era guztietako sentsorez josita agertu zaigu, eta haietatik kontrolatu ditu une oro argiak eta soinu guztiak. Horregatik bakarrik mereziko lituzke txaloak, baina bere erakustaldia ez da hor amaitu, theremin moduko kaxa baten kontra bota dituen pilotekin eraiki baititu bere zirku-kontzertuko melodiak eta erritmoak, loop erako zatiak sortuz eta mikroaren laguntzarekin. Umorea ez zaio inoiz falta izan, bereziki kasko sentsoredun bana jantzi duten lau ikusleak gobernatzeko orduan, eta ziber-teknologiaren apoteosia bideo-irudi dibertigarriak editatzeko gai zen jantzi sentsoredunarekin etorri da. Kirkasek abilezia handiz bota ditu bere jongler pilota guztiak eta haiekin era askotako musikak sortu, baina den-denak jaso ditu bat bera ere galdu barik, hala zentzu fisikoan nola metaforikoan.]]>
<![CDATA[Evaren sagarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/025/001/2018-11-07/evaren_sagarra.htm Wed, 07 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1915/025/001/2018-11-07/evaren_sagarra.htm '7ak bat'Konpainia: Atx Teatroa. Eszenografia: Asier Sancho Senosiain. Musika: Zarzaparrilla. Jantziak: Ane Galera. Antzezleak: Miriam K. Martxante, Aiora Sedano, Estibaliz Villa. Lekua: Azpeitiko Soreasu antzokia. Eguna: Azaroak 2.

Zer hobea izenburu baterako Zazpiak bat bezalako leloa baino? Egia esan, 7ak bat deitu diote Atx Teatroko kideek Azpeitiko Antzerki Topaketetan estreinatu berri duten lanari, grafia zertxobait aldatuta eta, sakonean, guztiz aldenduta jatorrizko esanguratik.

Ordea, izenburuak daraman bigarren lerroari erreparatuz gero Gaiztoetan gaiztoenak, laster helduko gara sortzaileek nahi duten eremura, alegia, zazpi bekatu nagusien eremura. 7ak bat-en aurkezpena zela-eta Iñaki Ziarrustak zioen «Elizari gauza asko zituela esateko», baina nik uste dut muntaia honekin gauza asko esaten dizkigula gu guztioi, ez bereziki gure bizimoduaz, baina bai gure izaeraz, portaerez eta besteekin ditugun harremanez. Azken finean, gizaki egiten gaituenaz egiten du berba antzezlan ausart, fresko, dibertigarri eta beharrezko honek. Eremu eszenikoaren biluztasun erabatekoa lazgarria eta guzti iruditu zaigu hasiera batean. Dena zegoen hutsik eta beltz, eta hori koloreko foku batzuek argiztatzen zuten lurralde desolatua, gizakioi moralki egokitu zaiguna bezain idorra. Baina behegainetik kable luze batzuk ikusten ziren, eta emanaldian zehar sinbolismo handia hartu dute axolagabe edo zabarkeriaz utzitako kable haiek, Unibertsoaren balizko sortzaileak ausaz lagatako gauza askoren antzera.

Zazpiak bat, beraz, eta 7ak bat gero. Horrek esan nahi du txikitatik ezagutzen ditugun gauzei buelta eman eta erreberentziarik gabeko prisma batetik plazaratzea. Esan nahi du gizonak protagonista izan beharrean, emakumeak izatea emanaldiaren funts eta gidari. Baina emakumeetan emakumeenak hiru atso ordainezin haiek izan dira, herri-jakituria beraiengan kondentsatuta eta ahoan bilorik gabe, beren bizkaieraren doinua lagun. Eta gero, bihotzean eramango dugu soiltasunaren alde —zer demontre, ageriko pobreziaren alde— egindako hautu garbia, borroka determinatua. Mila esker, benetan. Ez dakizue zelan asebetetzen gaituen zuen adoreak, soberako osagai guztiei egindako ukazioak, proposamenak hartu duen izaera aszetikoak. Eta gainera, emankorra izan da satira fina eta kutsu groteskoa elkartzea, eta giro horretan esangura berezia hartu dute Ziarrustaren estiloko makina eta objektu estrainioek —haien artean, tiragoma txapeldun—, deabruaren gaurkotze umoretsuak eta jatorri kolektiboko testu lotsabakoek.

Bukaerarako utzi dugu hiru aktoreen rola, haien arteko kohesioa, gaitasun eszenikoa eta jatorrizko ideiarekin izandako inplikazioa funtsezkoak izan direlako lan honek bere distira osoa har zezan, hasiera batean muturreraino soila zirudien arren. On egin dagigula gu guztioi Evaren sagarrak!]]>
<![CDATA[Funtsezkora jo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2089/024/001/2018-11-02/funtsezkora_jo.htm Fri, 02 Nov 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2089/024/001/2018-11-02/funtsezkora_jo.htm 'Erritu'

Jatorrizko ideia: Jon Maya Sein. Koreografia: Sharon Fridman. Musika sorkuntza: Luis Miguel Cobos, David Azurza. Kantua: David Azurza. Argiak: David Bernues, Sharon Fridman. Jantziak: Ikerne Gimenez. Dantzariak: Izar Aizpuru, Eneko Gil, Ibon Huarte, Alain Maya, Urko Mitxelena, Nerea Vesga. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Urriak 30.

Ikusleak aretora sartu direnerako taula gainean zeuden dantzari batzuk beren aurresku-pausoei ekinez, eta besteak inguruetako aulkietan zeuden. Hankak airean eta oinutsik zebiltzala haiek guztiak, eta botoirik gabeko ator distiratsuak zeramatzaten, beltzak gehienak, baina hori eta gorri koloreko bana ere izan dira haien artean.

Aretoko argiak amatatu direnean inkorporatu dira guztiak aurresku moduko kolektibo horretara, eta foku bakar baten argipean jardun dute, luzez jardun ere, airean filigrana korapilatsuak deskribatuz besoekin. Oinek behegainaren kontra emandako kolpeek eratu dute giroa, eta jardun hipnotiko eta errepikakor hori ez da eten bitan sartu diren turbina-soinu indartsuen eta argi estroboskopikoaren eraginez. Konturatu orduko, ordea, David Azurzaren ahotsetik sortutako melodia arkaikoek girotu dute eszena, eta han geratu den dantzari bakarraren ufadek markatu dute paisaia erritmikoa. Bere jauzietan nabarmena zen bi oinek airean egonik egindako tupust arina, eta bai eszena hark bai aurrekoak gimnasio bateko entrenamendu gogorrak eta sakrifizioa ekarri dizkigute gogora. Ez dezagun ahaztu azken finean sakrifizioa dela erritu askoren muina, eta alde horretatik esan dezakegu funtsezkora jo duela gehienbat Erritu honek.

Hasierako foku bakarraren ostean argiztapen aberatsagoa etorri da -beti zuri kolorean- eta, lainoarekin konbinatuta, estratu horizontal interesgarriak sortu eta misterio-giroa areagotu du. Eredugarritzat jotzen dut argien diseinua, baina hirutan eta denbora luzez jasan dugun argi estroboskopikoa gogaikarria eta narritagarria egin zaigu. Beharbada, tximistak eta sugarrak irudikatu nahi ziren haren bidez, baina nik behintzat begiak itxi ditut minutu horietan. Geroago agertu dira gona luzeak, berdinak gizon zein emakumeentzat, eta haien bidez gehiago sakondu da antzinako erritual askoren izaera telurikoan. Orduan, alde batera eta bestera ibili dira dantzariak, beren gorputzak ezker-eskuin leunki desplazatuz -denek mugimendu berean baina ez era paraleloan- eta abesbatzako emakume-ahotsak egur eta harri kolpeen soinu erritmikoekin konbinatu dira. Eszenen arteko trantsizioak eredugarriak izan dira, eta halako batean bi gizonen arteko konposizio gurutzatuak ikusi ditugu, patxada handiz eta maisuki burutuak. Haietariko batzuetan Oteizaren Arantzazuko Pietatearen irudia etorri zaigu, ezinbestean, hain ziren ederrak eta esanguratsuak gorputzekin lortu irudiak.

Bukaera aldera, ordea, borobil berean elkartu dira dantzariak eta abesbatzako kideak, Aita Gurea-ren moduko salmodia batean bilduta, eta haiei batu zaizkie Jon Maya eta Sharon Fridman. Indarrik gabeko eta liturgia kutsuko eszena horrek distira kendu dio amaierari baina, zalantzarik gabe, lan honek nazioarteko dantza garaikidearen parametro guztiak betetzen ditu, bere planteamenduaren eta garapen estetikoaren ondorioz eta koreografoen zein dantzarien lan nekaezinari esker.]]>
<![CDATA[Harago joateko xedez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/032/001/2018-10-30/harago_joateko_xedez.htm Tue, 30 Oct 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1915/032/001/2018-10-30/harago_joateko_xedez.htm 'Piedra'Konpainia: Cielo Raso. Zuzendaritza: Igor Calonge. Zuzendari laguntzailea: Gabriel F. Argiak: Sergio Garcia. Jantziak: Amalia Elorza. Dantzariak: Ainhoa Usandizaga, Emma Riba, Victor Fernandez. Lekua: Donostiako Gazteszena. Eguna: Urriak 27a.

Igor Calongeren estreinaldietan ohikoa den bezala, azken lerroraino bete da Gazteszena aretoa, eta —donostiarraren lanek pizten duten interesaren lekuko— emanaldia hasi baino ordubete lehenago zazpi bat ikusle zeuden han, leihatila noiz irekiko zain.

Piedra (Harri) honetako hiru dantzariak behegainean etzanda agertu dira hasiera batean, eremu eszenikoa beren bira horizontalekin alderik alde eta behin eta berriro zeharkatuz, ilunantzean eta musika atmosferiko batean bilduta. Hasiera berezi horrek hainbat gauza esan digu hiru dantzarien kemenaz, hiruren arteko koordinazio orbangabeaz eta koreografoak tempoa gobernatzeko duen maisutasunaz.

Brasiliako Kelton abeslariak a capella abestutako Espaço vazio poema malenkoniatsu ederrak girotu ditu emakume dantzari batek zoru gainean deskribatu dituen eboluzio inspiratuak, lurretik noizbehinka eta harrigarriro altxatzen zelarik. Une batez pentsa liteke inprobisatze hutsean ari zela, baina beste emakumeak eboluzio berak era paraleloan garatu dituenean ulertu dugu han ez zegoela ezer ausaz eginda, dena zegoela helburu goren baten zerbitzura, eta bai piezaren gidaritza bai dantzarien inplikazio fisikoa gu guztion ni hilkorra transzenditzeko xedez zetozela.

Hala ere, dena ez da dantzarien gaitasun fisikotik eta koreografoaren bilaketa erostezinetik etorri, Calonge aspaldi hasi baitzen elementu eszenikoei behar besteko esangura ematen, betiere dantzaren zerbitzura jarrita, xede baten zerbitzura, inolaz ez dantzaren balizko pobretasuna edo ideia koreografikoen eskasia estaltzeko. Ez da hori Calongeren kasua, eta lan honetarako goitik eskegitako belardi gorri bat proposatu digu, argi gorriz eta haize leunez apaindua, itsas azpiko paisaia artegagarria, ia mehatxuzkoa, zirudiena.

Irudimenezko alga-zelai haren azpian jardun dute dantzariek, inpaktu handiko ekintza fisiko sendo, irmo, kasik mingarrietan murgilduta, eta norberaren gorputz-jaurtiketa horizontalei ekin dietenean ariketa hori aspaldian ikusia genuela uste izan badugu ere, laster konturatu gara horrek ez zuela zerikusirik orain arte ikusitako ezerekin eta bai, ordea, arrisku pertsonalaren eta sinisten dugunaren alde borrokatzearen ideiarekin. Kontzesiorik gabeko lan ausart eta aurreratu honen amaieran duo kementsu batean sartu dira emakumeetariko bat eta gizona, hizkuntza estrainio batean abestu den salmodia batek inguratuta eta noizbehinkako besarkada pasionatuek etenda, baina benetako amaieran bi sorpresa eszeniko etorri dira, bata umoretsua bezain estoikoa eta bestea arriskuaren eta ahalegin fisikoaren erakusgarri.]]>
<![CDATA[Boschen nahiak aztergai]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2003/043/002/2018-10-28/boschen_nahiak_aztergai.htm Sun, 28 Oct 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2003/043/002/2018-10-28/boschen_nahiak_aztergai.htm 'Bosch Dreams'

Konpainiak: Les 7 doigts de la main eta Republique. Jatorrizko ideia: Samuel Tetreault. Animazioa eta diseinua: Ange Potier. Eszena artistak: Vladimir Amigo, Sunniva Byvard, Raphael Filiatreult, Emile Mathieu, Elisa Penello, Timothe Vincent, Leah Wolff. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Urriak 26.

Jeronimo Boschen jaiotzaren 500. urtemuga 2016an izan zen, eta Herbehereetan haren omenez sortutako 500 Bosch delako fundazioak hainbat lan enkargatu zituen, arte eszenikoetan besteak beste. Haietariko bat dugu Quebecen sortu eta orain Arriaga antzokira heldu den Bosch Dreams (Boschen ametsak) ikuskizuna.

Seguruenik karteletako emakume bihurrikariaren iruditik atera dugu emanaldia zirku eszenikoaren alorrean sailkatu behar genuela, eta agian horregatik iruditu zaigu zirkua baino gehiago Errenazimendu goiztiarreko margolariari buruzko hagiografia eskaintzen zigutela; hain izan dira gutxi eta laburrak zirku-ekitaldiak eta hain mardulak eta dokumentatuak Boschen irudien azterketa, haren figuraren interpretazioa eta XX. mendeko surrealismoan izandako eragina, Daliren figura tarteko, ezinbestekoa zen legez.

Eta alde horretatik, esan beharra dago gustura egon garela informazio horiek guztiak hain modu atseginean, hain era didaktikoan, hain molde ikusgarrian jasotzen, noizean behin zirku-ekitaldiren bat edo beste haien artean tartekatzen zelarik. Neskato bat izan da kontakizun eszenikoaren gidaria edo hari eroalea, eta haren ustezko aitak gorpuztu du unibertsitate-ikerlariaren pertsonaia, bere hitzaldi akademikoa emateko atrila eta guzti. Interesgarria izan da, zinez, eszenako bazter batetik eman digun hitzaldia, eta gaztelania txukunean entzun dugu, testuaren itzultzaile profesional baten lanari esker -aldarrikatu dezagun beti itzultzaileon ezinbesteko rola munduko kulturek elkar ezagut dezaten!-. Ametsen mundurako utziko dugu hitzaldia euskaraz ere ematea, baina ulertzeko modukoa da une honetan ez dela egingarria biran dagoen nazioarteko konpainia batentzako.

Hala ere, aipatu berri dugun hitzaldia ez da hain interesgarria suertatu Boschen gaineko azterketagatik edo haren margolan nagusiak gatz eta piperrez interpretatzeagatik, irudi proiektatuen erabileragatik baizik. Fitxa teknikoari begiratu bat emanez gero, laster konturatuko gara Ange Potier argentinar-quebectarrak hartu dituela bere gain muntaia honetako bospasei arlo. Izan ere, berari zor zaio Boschen margolan nagusiei -Atseginen lorategia, Litotomia edo Zoramenaren harriaren erauzketa, Zoroen itsasontzia eta Lasto gurdia- bizitasuna eta sakontasun fisikoa eman izana, eszena edo bazter batzuk hurbiletik hartu, zenbait sakonera mailatan antolatu eta mugimendua eman dielako. Lan zoragarri horri esker inoiz ez bezalako zehaztasunarekin ikusi ahal izan ditugu margolan enigmatiko haien xehetasun asko.

Irudi eta azalpen haien artean ibili diren fantasiazko pertsonaiak eta artistak emanaldiaren ezinbesteko osagarriak izan dira -maskara bikainak eta jantzi egokiak lagun-, baina trapezioan, malabarretan, lurreko zein aireko uztaian, haga txinatarrean eta monozikloan erakutsitako maila bikaina bigarren planoan geratu da ia beti, Boschen irudien aurkezpen ahalmentsuaren eraginez.]]>
<![CDATA[Drama gurutzatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1998/026/002/2018-10-20/drama_gurutzatuak.htm Sat, 20 Oct 2018 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1998/026/002/2018-10-20/drama_gurutzatuak.htm 'Izoztutako haizea bezala'Konpainia: Tanttaka. Egilea: Rafael Herrero. Euskaratzea: Aizpea Goenaga. Zuzendaritza eta eszenografia: Fernando Bernues. Zuzendari laguntzaileak: Laia Bernues, Aizpea Goenaga. Argiak: Xabier Lozano. Jantziak: Ana Turrillas. Antzezleak: Nerea Elizalde, Tania Fornieles, Koldo Olabarri. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Urriak 18.

Hurbil-hurbiletik ikusi ditugu Izoztutako haizea bezala-ko hiru gazteen drama gurutzatuak, Arriaga antzokiko agertokian paratu dituztelako bai ikusleen aulkiak bai eremu eszenikoa.

Hasiera batean, txandaka aritu dira hiru antzezle gazteak, eta ikusleek oso jarrera aktiboari eutsi behar izan diote pertsonaia bakoitzaren drama pertsonala aletu eta hiruren arteko soka erabat txirikordatu arte. Labur esanda, eta argumentuaren korapiloa inori dohainik askatu gabe, esango dugu Marta izeneko pertsonaiak buru-arazoak dituela aitarengandik jasandako sexu-abusuak direla-eta, Dani «galtzaile profesionala» hilketa batean agertuko dela nahastuta, eta Ana bakartia gertakizun tragikoen erdigunea izango dela.

Ikusten denez, ez da emoziorik falta izan thriller estiloko emanaldi honetan, eta hori berori izan daiteke euskarazko lan eszeniko bat ikusteko arrazoi sendoa. Gainera, orain arte esandakoak ez dira obra honetako elementu bakarrak, hasierako hilketaz eta umeen gaineko sexu-abusuez gain, telesail arrakastatsu bateko osagai hauek elkartu direlako emanaldian zehar: suizidioak (bi), arma bidezko atrakuak (bat), heriotza-mehatxuak (ez ditut zenbatu), telefono eta kartera lapurretak (bana), etxean indarrez sartzeak (bat), ama hipokondriakoak (bat), eskolan izandako jazarpenak (batek daki), pistolak (bi), nahasmen bipolarrak (bat), aspaldiko gorrotoak (bi), poliziaren etorrerak (zero), errusiar erruleta (bat), pilulak (batzuk) eta alkohola (gutxi eta graduazio baxukoa).

Baina, tira! Herrero delako egile hori nor edo nor izango zen, eta hemen aipatuko dugu 2010ean Donostia Hiriko Kutxa Saria irabazi zuela ikusi gabe dudan No me hagas daño lanarekin. Hala ere, Bernues airoso atera da egileak planteaturiko saltsa-maltsa horretatik eta duintasuna ematen ahalegindu da berez melodrama zamatuaren eremuan geratzekoa zen testuari. Ahalegin horretan funtsezkoa izan da eremu eszenikoari emandako itxura garbia, testuak hainbat leku irudikatzea eskatzen duelako —protagonista bakoitzaren etxea gehi gertakizunen epizentroa den farmazia— eta hori guztia elementu gutxirekin eta dena aldi berean eszenan egonda konpondu delako. Alde horretatik, funtsezkoak izan dira zuri kolorearen alde egindako apustua eta atzean proiektatu diren zuri-beltzeko irudi iradokitzaileak. Haietan botikako gurutze berdeak ipini du kolore-nota bakarra, eta irudien Berlingo giroak kutsu kosmopolita eman dio lanari, hiru pertsonaien izen espainiarrek kontrakoa esan diguten arren.

Azkenik, hiru antzezleek gogoz eta entrega osoz ekin diete beren interpretazioei, ageriko dramatismoan oinarrituta barne dentsitatean bainoago, baina horixe da gazte izateak dakarrena. Azken finean, eta zalantzarik gabe, haiek erakutsitako kemena izan da emanaldia portu onera eramateko berme nagusia.]]>