<![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 27 May 2022 14:42:24 +0200 hourly 1 <![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Adingabe lagunduak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2133/023/001/2022-05-06/adingabe_lagunduak.htm Fri, 06 May 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2133/023/001/2022-05-06/adingabe_lagunduak.htm 'SóloCríos-CríosSolos'Egilea: Paco Gamez. Zuzendaria: Miguel Muñoz. Koreografia: Bego Krego. Mugimendua: Marina Ruiz. Interpretaziorako laguntzailea: Txubio Fernandez de Jauregi. Bideoa: Kalakalab. Antzezleak: Gasteizko Bidebarrieta zentroko etorkin adingabeak. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: maiatzak 4.

Arriaga antzokira sartu garenean publikoaren konposizioak eman digu atentzioa: gazte asko zeuden besaulkietan eserita eta —are deigarriagoa zena— haietariko asko magrebtar edo afrikar itxurakoak ziren. Berri pozgarria, benetan, zeren eta gazteak ez daude antzerkira joaten ohituta eta gure irudimen kolektiboan gehiago lotzen ditugu gazte arrazializatuak kaleko kontrol polizialekin.

Egia da ikusleetariko asko beren harrera edo ikasketa zentroetako hezitzaileen ekimenez etorri direla, baina horrek ez du kentzen gaurkoa bezalakoa bizipen aberasgarria suertatu izana haientzat eta gu guztiontzat. Izan ere, agertoki gainean beraiek bezalako bederatzi gazte egon dira hamar behar ziren baina bat ezin izan da bertaratu naturaltasun osoz taularatzen beren bizimodu hauskorraren gorabeherak, ondo egituratutako emanaldi eszeniko batean.

Antzerki dokumentaleko proiektu hau Zanguango Teatroren eta Bilboko, Donostiako eta Gasteizko antzoki publikoen koprodukzioan sortu da, Paco Gamezen ideia batetik abiatuta eta Miguel Muñozen (Zanguango Teatro) zuzendaritzapean, Antzerkigintza berriak deialdiaren barruan. Ordea, adingabeok antzezle ez direla kontuan hartuta, profesional batzuen laguntza izan dute zenbait arlotan —koreografiak, interpretazioa, ahotsa...—, eta horrek duintasuna eta kalitatea eman dizkio lanari.

Taula gainean mahai luze bat eta haren inguruko aulkiak izan dira elementu eszeniko bakarrak, zikloramako argi-aldaketa polit batzuekin batera, baina denetan politena dramaturgia izan da, Muñozek trebetasun handiz konbinatu dituelako esku artean zituen baliabideak. Horrela izanik, protagonisten sarrerak ere izan dira esanguratsuak: batek publikoa ikusi eta atzera egin du bultzaka sarrarazi duten arte, beste bat baloiarekin jolasean etorri da, hirugarren batek bere akrobaziarako dohainak erakutsi dizkigu, eta neska bakarrak dantza labur batekin aurkeztu du bere burua.

Esan bezala, emanaldiaren oinarria izan dira beren bizipenak —batzuk zuzenean esanak eta beste batzuk aurretiaz grabatuak—, eta haien artean izandako ekintza fisikoak, rap-kantak eta irudi grabatuak mezuaren osagarri polita izan dira emanaldiaren zintzotasunerako. Azken finean, esku-programan azaldu bezala, egitasmoak «ez du migratzaile gazteez hitz egin nahi, baizik eta haiei hitza eman eta entzun, nor diren eta zer esan nahi diguten jakin ahal izateko».]]>
<![CDATA[Arabeskoetan galduta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/032/001/2022-04-26/arabeskoetan_galduta.htm Tue, 26 Apr 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1894/032/001/2022-04-26/arabeskoetan_galduta.htm 'La mort i la donzella'Ekoizpena: Institut Valencia de Cultura. Koreografia eta zuzendaritza: Asun Noales. Musika: Telemann Rec. Eszenografia: Luis Crespo. Argiak: Juanjo Llorens. Dantzariak: Alexander Espinoza, Rosanna Freda, Carmela Garcia, Juliette Jean / Elia Valls, Mauricio Perez, Salvador Rocher, Eduardo Zuñiga. Lekua: Barakaldo antzokia, Barakaldon (Bizkaia). Eguna: Apirilaren 23a.

Franz Schuberten Der Tod und das Mädchen izan da La mort i la donzella (Herioa eta dontzeila) dantza lanaren oinarria. Berez, izen bereko lied baten inguruan eraiki zuen austriar konpositoreak hari laukoterako kuarteto famatua, eta orain Asun Noalesek (Elx, Herrialde Katalanak, 1972) zazpi dantzari jarri ditu taula gainean bizitzaren eta heriotzaren inguruko gogoeta dantzatua egiteko.

Telemann Rec izeneko bikote artistikoa —Aurora Bauza eta Pere Jou katalanek osatua— arduratu da Erromantizismo betean jaiotako musika gaurkotasunera ekartzeaz. Beraiek sortutako soinu banda izan da emanaldiaren osagai nagusietariko bat, eta nik esango nuke funtsezkoa suertatu dela Noalesen lan urduriari nolabaiteko dentsitatea eta norabidea emateko. Inguratzailea eta iragarlea egin zaigu hasierako musika, eta horrelakoa izaten jarraitu du emanaldian zehar, noizean behin biolina, pianoa, kantua eta pasarte xuxurlatuak tartekatuta. Une jakin batean jatorrizko liedaren bertsio deformatua ere etorri da, taula gainean bizi izandako eldarnioaren lagungarri.

Agertokiaren erdian, eta disposizio ia diagonalean, altzairu edo harri beltz itxurako horma ahalguztidun batek presiditu du guztia, eta haren gainean lurra mugitzen ibili da gizon bat hasiera batean, norbait ehortzi nahian balego bezala. Atzeko murruaren presentzia erabatekoarekin batera argien diseinu aurreratu eta landua etorri da, betiere zuri hotzaren gaman iltzatua, eta esan liteke hiru elementu horiek —musika, harresia eta argiak— izan direla pieza honetatik hobekien gogoratuko ditugunak.

Hiru emakume eta lau gizon izan dira taula gainean, eta hasiera batean emakume batek hartu du dantzaren ardura bere eboluzio geldoekin, murruaren kontra zegoen gizona bere posesio dantza haren gainean egiten hasi den arte. Emakumeak soineko berdea zeraman jantzita, eta gizona traje dotore gris batekin zebilen. Handik gutxira hasi dira atzeko hormatzarretik zuloak irekitzen, eta haietatik agertu eta desagertu diren gorputz biluziek giro oniriko nabarmena sortu dute beren ibilbide eta posizio ia ezinezkoekin.

Ordea, hortik aurrera sortutako itxaropenak ia ezerezean geratu dira, koreografoa arabesko konplikatuen diseinuan eta etengabeko mugimendu zentzugabean zentratu delako gehienbat, dantzaren zertarako argi bat aurkitu gabe eta bere dantzariak egoera tekniko zailetan jarriz. Gauzak horrela, zapore gazi-gozoa utzi digu Noalesen proposamenak, ekoizpen indartsu bat atzean izanda ere ezin izan duelako dantza bere mailarik gorenera eraman.]]>
<![CDATA[Txikian handi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2128/025/001/2022-04-20/txikian_handi.htm Wed, 20 Apr 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2128/025/001/2022-04-20/txikian_handi.htm 'Antzerki arina'Antzezlanak: Deus ex Twingo eta Zuri. Lekua: Bilboko Pabiloi 6. Eguna: Apirilak 17.

Bere bederatzigarren ediziotik doaz Bilboko Pabilioi 6k urtero antolatzen duen Antzerki arina izeneko jardunaldiak. Iraupen laburreko piezek osatzen dute egitaraua, eta aurten programatu diren hamasei lanetatik bost eman dira euskaraz: Gaizki, Zorionak (esan hemen zure izena)!, Zuri, Deus ex Twingo eta Haripiloak. Lanen zuzendariak edo egileak Joserra Fachado, Imanol Ituño, Saioa Iribarren, Mikel Fernandino eta Oier Guillan izan dira hurrenez hurren, eta igande arratsaldean lanetariko bi ikusi ditugu.

Mikel Fernandinoren Deus ex Twingo izan da egitarauan etorri den lehena, eta Maitasunaren komenientziak dakar azpititulutzat. Aurrera jarraitu baino lehen, esan beharra dago Fernandinoren gidoia irabazlea izan zela iaz Cafe Bar Bilbaok antolatzen duen gidoi laburren sarietan, ex aequo Bertol Arrieta Kortajarenaren Zure sotoko ardoa-rekin batera. Taula gainean Aiora Sedano eta Aitor Fernandino egon dira, beren ofizioaren jabe, elkarlan gozoan eta bakoitzak bere pertsonaiari behar zituen ezaugarriak emanez.

Izan ere, egileak bikote berezi samarra sortu du Artxandan izandako gau-zita ustez erromantikorako. Hortik tiraka, gizon herabe eta ia patetikoa eta estralurtarrengan sinesten duen emakume grisa izan dira komedia arin baina ondo eraikiaren protagonistak, eta antzezle bien ofizioari esker geratu da leku onean euskarazko antzerkia, erdarazko lehen piezaren makaltasunaren ostean.

Dena den, arratsalde osoko egitarauaren tanto nagusia Goitibera konpainiaren Zuri antzezlana izan da, alde handiz gainera. Irakurle finek gogoratuko dutenez, Goitiberaren azken antzezlana Kasilda, bukatzen ez den sua izan da, donostiar emakume iraultzailearen omenez egina, eta, konpainiaren ildo sozial konprometituari jarraituz, espetxeek presoengan duten eragina aztertu dute oraingo honetan, Saioa Iribarrenen testu batekin eta haren zuzendaritzapean.

Gaiaren laztasunarekin bat eginez, indar handiz hasi da emanaldia. Kartzelako funtzionarioa (Gaizka Chamizo) eta presoa (Ander Basaldua) elkarren alboan agertu dira, publikoari begira, tente eta argi zuriko fokuen pean, zaindaria uniformea jantzita eta presoa barruko arropa zuriarekin, buzo zuria janzteko prest. Bien atzean laukizuzen zuri batek marraztu ditu ziegaren mugapenak, eta emanaldiaren denbora laburrean agerian geratu dira presoaren bizirauteko estrategiak, sistemak pertsonak suntsitzeko dituen erak eta funtzionarioaren moral korapilatsua.

Oso era asertiboan gertatu da guztia, alferrikako emozio merkerik sortu gabe, eta beharbada horregatik egin zaigu sarkorragoa taula gainean gertatzen zena: esandako horrengatik, argien diseinu apal baina esanguratsuagatik eta bi antzezleen erabateko sendotasunagatik. Protagonista biak ilunean desagertzen zirelarik Leteren eta Laboaren Ihes betea abestu dute ahots bitan, eta ikusleek txalo bero-beroekin eskertu dute hain elementu xume eta gutxirekin hainbesteko dentsitatea lortu izana.]]>
<![CDATA[Tontolapiko maitagarriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2012/025/001/2022-04-19/tontolapiko_maitagarriak.htm Tue, 19 Apr 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2012/025/001/2022-04-19/tontolapiko_maitagarriak.htm 'Tontolapiko eguna'

Konpainiak eta obrak: Cris-is (Home) eta Piensa en Wilbur (Fuego salvaje). Lekuak: Durangoko Aurora Abasolo parkea eta San Agustin kulturgunea. Eguna: apirilak 16.

Plan ederra eduki dugu Aste Santuko basamortuaren erdian Tontolapiko Egunaren kontura. Durangon errotutako Ganso & Cia konpainiak data hauetan antolatzen zituen Topaclown jardunaldiak orain arte, baina ziklo hori amaitutzat jo, eta formatu trinko honekin ekin dio aro berri honi.

Ganso & Ciaren Babo Royal paregabeak zabaldu du egitaraua -bere garaian komentatu nuen orriotan-, eta gero Kataluniako Toti Toronellek eman du Libelula izeneko lana eguerdian eta arratsaldean Ezkurdi plazako karpa txiki-txiki batean. Nik ikusitako emanaldi sorta Danimarkako Señor Stets orkestra-gizonaren Lonely Orkestar kalejirarekin hasi da, eta jarraian etorri da Kataluniako Cris-is konpainiaren Home antzezlana Aurora Abasolo parkean, han jarritako aulki denak beteta eta inguruetan ikusle asko zutik zeudela.

Izenburuari kasu eginez, ezkonberri eran agertu da bikotea, zorion betean eta etxeko bizimoduari ekiteko prest, baina lehen minututik jausi dira genero-banaketaren rol klasikoetan, senarra beti telebista ikusten eta fabada latak bata bestearen atzetik jaten eta emaztea etxeko lanei ilusioz emana. Baina dena atera zaio oker, eta horren kontura geratu da agerian estereotipo ezarriaren absurdoa. Emanaldian zehar gizonak ez du hitzik esan, baina emakumea zentzurik gabeko hizkera batean jardun da denbora guztian, ulertzeko moduko hitz bat edo beste han-hemenka tartekatuz.

Eszenografia eskematiko baina praktiko eta dibertigarri batean gertatu da guztia, eta ikusleekin izandako interakzioa lotsagabea bezain buruargia izan da. Erritmo sostengatua ez da inoiz moteldu, eta Cristina Solerren clown eta akrobazia gaitasunak funtsezkoak izan dira berez borobila zen emanaldia bikaintasunera eramateko.

Eguneko azken ikuskizuna -Fuego salvaje Piensa en Wilbur konpainiak eman du San Agustin kultur gunean, aretoa ia goraino beteta zegoela. Wilbur izeneko norbanakoa Victor Ortizen transposizioa da, eta berarengan elkartzen dira garai batean izan zen eliteko gimnasta -Espainiako txapelduna izan zen- eta bere oraingo ni-aren garbiketa egin nahi duen pertsonaia gizatiar artegagarria.

Rolando San Martinen zuzendaritzapean -dramaturgian ere kolaboratu du-, indar handiko emanaldia eskaini digu Madrilgo showman bikainak, ekintza fisikoak, gimnastika ariketa bikainak, gogoeta filosofikoak eta muturreko absurdoa une oro tartekatuz. Alde horretatik, esan dezakegu lan aurreratu honek performancetik, antzerki fisikotik eta clown adierazpenetik edaten duela, eta Wilburrek batzuetan Jim Carrey gogorarazi digula bere gorputz-ibileran, baina beste batzuetan gure Jabi Barandiaranen pertsonaia dentsoak ekarri dizkigula burura. Aurreko piezan bezala, eredugarria izan da publikoarekin izandako harremana, eta amaitutakoan ikusle askok zutik txalotu dute ideia eszenikoen tsunamia eta emanaldiaren kemen ikaragarria.]]>
<![CDATA[Itsasoa isildu zenekoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/039/001/2022-04-05/itsasoa_isildu_zenekoa.htm Tue, 05 Apr 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1939/039/001/2022-04-05/itsasoa_isildu_zenekoa.htm 'N.E.V.E.R.M.O.R.E.'Ideia eta sorkuntza: Chevere. Dramaturgia eta zuzendaritza: Xron. Eszenografia: Carlos Alonso. Argiak: Fidel Vazquez. Jantziak: Uxia P. Vaello. Antzezleak: Manuel Cortes, Borja Fernandez, Monica Garcia, Miguel de Lira, Patricia de Lorenzo, Arantza Villar. Lekua: Barakaldo antzokia. Eguna: apirilak 2.

Lekukoek diotenez, itsasoa isildu zen Prestige petrolio-ontziko txapapotea itsasertzera heldu zenean. Hondamendi hartatik hogei urte beteko dira aurtengo azaroan, eta Galiziako Chevere konpainiak antzerki dokumentaleko lan eredugarri bat prestatu du gertakizuna gogoratzeko.

Agertokiaren behegaina koltxoiz eta kuxinez estalita agertu da, haiekin gogoratuz Costa da Mortera hurbildu ziren milaka boluntarioen presentzia eta lan eskerga. Eszenako atzealde zuria haien buzo apurtu eta zikinduekin osatu da, eta pantaila horren gainean proiektatu dira kontakizun hutsa gogoeta bihurtzeko behar ziren datuak eta esaldiak, era neurtuan betiere, inoiz ez protagonismoa kenduz taula gainean gertatzen zenari.

Antzerki dokumentalaren esparruan egonik, gehiegizko narratibotasuna izan zitekeen lan eszenikoaren arerioa, baina konpainiak abilezia handiz eta menpean dituen baliabide artistikoez egin dio aurre balizko arazoari. Emanaldiaren lehen erdian Costa da Morteko zenbait bizilagunen testigantzak jaso dituzte, aktore bakoitzak bi planotan banatzen zuela bere jarduna: bera antzezle bezala eta gorpuztu behar zuen lekukoarena. Zinez txundigarriak egin zaizkigu haien guztien antzezpenak —eta dokumentazio-lan ikaragarrian oinarritutako lekukotzak, noski—, baina onena izan da alboko mahai luze batetik egiten zirela adierazpenak girotzeko behar ziren soinu-efektu guztiak, haietan paratutako artisau-dispositibo eta tramankulu txiki askoren laguntzaz.

Hasierako eszenan kiroldegiko koltxoien atzean zeuden euritako beltzak tramoiako barra batetik eskegita desagertu dira, eta bigarren atalean jakin dugu abendu hartako hasieran Santiagon izandako euritako beltzen martxa handia irudikatzen zutela. Bide beretik, argitasun osoz desmuntatu dituzte garai hartan loratu ziren faltsukeriak, hala nola PPk Galizian nagusitasuna gorde izana —ez behintzat Costa da Morten— eta galiziar ororen otzantasuna, Peche de Laxe izeneko itxialdi sonatua edota Burla Negra protesta-mugimendua lekuko.

Bigarren zatia are interesgarriagoa egin zaigu, han lehen eskutik balitz bezala ezagutu baititugu Prestige-ren azken orduak, eskifaiaren erreskatea eta hondoratzea, lehen esandako soinu-efektu bikainei esker eta mikrofonoen erabilera berezia lagun. Adierazgarriak, benetan, lehen lerroan egon zirenen larritasun-elkarrizketak —kapitaina, atoi-ontzia, helikopteroa, kontrol-basea...—, eta are adierazgarriagoa erantzukizun politikoa zutenen arduragabekeria! Zaila egin zaigu haien zinismo neurrigabea irenstea, eta antzezleek bitan gutxienez argitu behar izan digute arduradun politikoen benetako adierazpenak zirela.]]>
<![CDATA[Alkimia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2009/031/002/2022-03-29/alkimia.htm Tue, 29 Mar 2022 00:00:00 +0200 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2009/031/002/2022-03-29/alkimia.htm Alonzo King Lines BalletZuzendaritza artistikoa eta koreografiak: Alonzo King. Ballet maistra: Laura O'Malley. Musika: Jason Moran, Charles Lloyd. Argiak: Jim Franch, Jim Campbell. Jantziak: Robert Rosenwasser. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: martxoak 25.

Alonzo King Lines Ballet konpainiaren etorrerak beti dakar berarekin goi mailako dantza ikustearen aukera, eta horrela gertatu da Donostiara ekarri duen egitarau bikoitzeko emanaldian.

Gaualdiko lehen atala The Personal Element deitu da, eta hasierako istantak erabateko isiltasunean igaro dira, dantzari bakar baten presentzia soilarekin. Jason Moranen piano musikaren lehen notekin hasi da zortzi dantzariko taldearen jarduna, Moranen pianoaren ezaugarri berberak zituena: muturreko abstrakzioa eta erabateko birtuosismoa. Linoleo zuria eduki dute oinen azpian, eta atzealdea ere zuria izan da bi piezetan, musika, argiak eta jantziak lagun izan dituztela une oro.

Dantzari guztiak ibili dira oinutsik bi piezetan, eta lehen atal honetan diskretuki nagusitu dira jantzietan zuritasuna eta tul oso arinak, nola begiratuta tonalitate arrosa edo urdin ia antzemanezinak hartzen zituztenak, argien efektuengatik beharbada. Bikoteka eta launaka dantzatu dute gehienbat, eskortzo ezinezkoetan txirikordatuta askotan, eta atzeko lerroan giza friso ia estatikoak osatuz noizean behin. Esandako abstrakzioaren izenean, dena egon da mugimendu-estudio hutsa izatetik hurbil askotan, baina zailtasun handiko figura estilizatu eta delikatuen segidek musikarekin bat egin dute eta benetako dantzak eskaintzen digun zeru posible bakarrera eraman gaituzte.

Atsedenaldiaren ostean Azoth izeneko lan luzea etorri da. Ingelesezko hitz horrek zilarbizi esan nahi du euskaraz, eta koreografoak elementu horren sinbolismoa hartu nahi izan du gizakien ahalmenen sublimazioa irudikatzeko, alkimiaren ustetan merkurioak katalizatzaile funtzioa zeukalako beruna urre bihurtzeko prozesuan.

Dena dela, baliteke azalpen hori Alonzo Kingen buruan egotea, baina guri behintzat oso era urruneko edo kriptikoan transmititu digu. Aurreko piezako zortzi dantzariak hamar izan dira orain, Jason Moranen pianoari —oso Keith Jarretten estilokoa bi piezetan— Charles Lloyd handiaren saxofoia gehitu zaio, eta protagonismo handia hartu dute goitik eskegita zeuden hiru argi-panel mugikorrek, beren tonu beroen bariazio leunekin. Jantzien diseinu dotore bezain arinak aldaketa suabeak izan ditu koreografian zehar, eta beharbada hasieran lurraren edo buztinaren koloreak irudikatu nahi izan dira, amaiera aldera kolore urdina agertu den arren.

Dantzariek, aurreko piezan bezala, elkar ukitu gabe jardun dute gehienbat, betiere araztasun estetiko handienaren bila, baina denboraren erdialdean jardun kolektiboa izan dute gizon baten gorputz eroriaren inguruan. Hala ere, une batetik aurrera erakustaldi zentzugabe baten itxura hasi da hartzen proposamena, baina amaierako duo espiritual luzean urre koloreko soinekoaren neska eta bere porteur rolean ibili den gizon ia biluzia edertasun gorenera heldu dira, eta bukaera bikaina eman diote gaualdiari.]]>
<![CDATA[Goyarekin golfean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1897/025/001/2022-03-24/goyarekin_golfean.htm Thu, 24 Mar 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1897/025/001/2022-03-24/goyarekin_golfean.htm 'Winona & Grace'Konpainia: Khea Ziater. Testuak: Ainhoa Artetxe, Graciela Doniz, Alex Gerediaga. Zuzendaritza eta dramaturgia: Alex Gerediaga. Eszenografia eta jantziak: Azegiñe Urigoitia. Argiak: Oier Ituarte. Bideoak: Jesus Pueyo. Antzezleak: Ainhoa Artetxe, Graciela Doniz. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: martxoak 22.

Nork ez luke golfean jokatuko Goyaren estatuatxoarekin alkoholaz eta bestelako drogez betetako gaupasa baten erdian? Puntu horretara ere heldu dira Winona eta Grace, haietariko batek sari preziatua irabazi ostean. Antza denez, sekulakoa izan da zuzendariaren etxean izandako festa, baina orain haiek biak geratu dira bakarrik eta, trago eta marra artean, egoera aproposa dute beren kezka pertsonalez eta artistikoez hitz egiteko.

Esku-programan bertan azaldu digutenez, Marilyn Monroerena da aipu hau: «Aktore izateko ametsa zirraragarriagoa da aktore izatea baino». Eta horrela dabiltza lagun biak, beren ametsak noiz beteko zain. Batek gaurko galan ukitu du espainiar zinemaren zerua, baina ez dago espero zitekeen bezain pozik —galdetu, bestela, Goya txikiaren buru apurtuari—, eta bestea hastapenetan baino ez dago, taberna batean kañak zerbitzatzen dituen bitartean.

Alex Gerediagaren gidaritzapean film eszenikoen ildoa hartu zuen Khea Ziater konpainiak, zinema eta antzerkia bere sorkuntzetan elkarlotuz, halako moldez non antzerki soila ikustera doanak hobe baitu zinemara joan dela pentsatzea, horrela hobeto ulertuko dituelako proposamenaren kodeak eta erritmoak. Beraz, kasu honetan ezin egokiagoa da zinemaren beraren gaia, zinemaren inguruko gogoeta, kasu honetan, emanaldia parametro teatralagoetan mugitu den arren.

Orain, bi antzezleen lan eszenikoan zentratu da planteamendua, eta proposamena ohiko testu-antzerkiaren ikuspegitik enfokatu da gehienbat. Hala ere, nire irudipena da Ainhoa Artetxek eta Graciela Donizek telebistarako edo zinemarako arituko balira bezala jokatu dutela —errespetu osoz diot antzezpen mota horiekiko—, baina antzerkiak bere kodeak eta eskakizunak ditu, zinemarenak ez direnak. Zazpigarren artearen arloa atzeko pantailan proiektatu diren eszenekin bete da kalitatezko filmazio pertinente batzuen bidez, baina zinemaren lengoaiak ez du guztia blaitu, eta nik behintzat faltan sumatu dut haren izpirituak emanaldia bere osotasunean zeharkatu ez izana.

Hala ere, AEBetako filmek beren omenaldi polita jaso dute, bi neska protagonistek Thelma and Louise eta Night on Earth filmetako pasarte bana antzeztu dutenean eta, bestetik, balio berezia eduki dute bi antzezleen amek proiekzio batean egindako adierazpenek. Azkenik, zinema-saio onenetan bezala, opari polita jasoko dute antzezlaneko kredituak amaitu arte geratzen diren ikusleek.]]>
<![CDATA[Steinbeck Kolonbian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1908/025/001/2022-03-19/steinbeck_kolonbian.htm Sat, 19 Mar 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1908/025/001/2022-03-19/steinbeck_kolonbian.htm 'De ratones y hombres'Konpainia: Señor M. Egilea: John Steinbeck. Egokitzapena eta zuzendaritza: Manuel Orjuela. Musika: Jorge Arbelaez. Antzezleak: Gadiel Lopez, Hector Sanchez, Laura Rodriguez. Lekua: Donostiako Imanol Larzabal aretoa (Lugaritz). Eguna: martxoak 17. .

DFeriak daukan bertuteetariko bat da Latinoamerikako antzerki proposamen interesgarriak ekartzea, bestela Euskal Herrian —Baionako Translatines jaialdia aspaldi desagertuta— ezagutuko ez genituzkeen piezak eta konpainiak hemengo ikusleen eskura jarriz. Izan ere, kontinente hartan dute jatorria egunotan ikusi ditudan lan interesgarrienetariko bik: Marina Otero argentinarraren Fuck me eta gaur ikusi dugun De ratones y hombres, biak ala biak punta-puntakoak eta bikainak.

John Steinbeck estatubatuarraren Of Mice and Men eleberria Depresio Handiaren garaian argitaratu zen eta gero jende askoren gogoan geratu zen Gary Sinisek haren gainean zuzendutako filma, bera eta John Malkovich bi rol nagusietan zeudela.

Gurean, Miguel del Arco madrildarrak egindako bertsio eszeniko distiratsua ikusi genuen Bilboko Arriaga antzokian 2012an, eta hurrengoa orain Kolonbiako Señor M. konpainiak ekarri diguna izan da, ederra ere bai, baina kontrako muturretik sortua. Izan ere, gaurko hau antzerki txiroaren parametroekin eraiki da, iraupena ordubetera laburtuta eta antzezle-taldean ezinbestekoak diren hiru pertsonaietara mugatuta: Lennie (Hector Sanchez) eta George (Gadiel Lopez) jornalariak eta ugazabaren emaztea (Laura Rodriguez).

Manuel Orjuelaren bertsioan oraingo Kolonbian girotu da iragarritako tragedia eta, horrela izanik, aipamen txikiren bat egin diote hango egoera sozio-politikoari. Adibidez, positibo faltsuen kontua aipatu dute ia subliminalki eta jende apalaren ametsa hango giroan kokatu dute, baina hor geratu da guztia, bi aktore nagusien ezaugarri fisikoak eta hitz egiteko manera nahikoa eta sobera izan direlako kontakizunari eta antzezpenei sinesgarritasun osoa emateko.

Planteamendu eszenikoa ere aipatzeko modukoa izan da: nekazari estiloko dekorazio apalak egurrezko horma bat erakutsi du atzean, antzezleak agertokiko zorua baino metro eta erdi bat altuago egon dira beti, agian horrela irudikatuz ibaiaren sakonera, eta aldaketa eszenikoak oihal beltza eskumatik ezkerrera desplazatuz gauzatu dira, pertsonaia bakarrerako tarte bertikala utziz.

Maila handiko gitarra jotzaile batek girotu du kontakizuna, eta oso foku gutxirekin hornitu dira eszenak. Amaitutakoan izandako txaloaldia egunotako ezein emanalditan entzundako luzeena eta beroena izan da, zuzendariak, hiru antzezleek eta musikariak merezi zuten bezala.]]>
<![CDATA[Semea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/033/001/2022-03-18/semea.htm Fri, 18 Mar 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1922/033/001/2022-03-18/semea.htm 'Ama'

Konpainia: Marie de Jongh. Egilea eta zuzendaritza: Jokin Oregi. Kanpo-begirada: Pablo Messiez. Zuzendari laguntzailea: Ana Meabe. Eszenografia eta jantziak: Ikerne Gimenez, Elisa Sanz. Musika: Adrian Garcia de los Ojos. Argiak: Felipe Ramos. Antzezleak: Ana Martinez, Javier Renovales, Anduriña Zurutuza, Jokin Oregi, Maitane Sarralde, Joseba Uribarri, Amets Ibarra. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Martxoak 16.

Arrakasta handiz aurkeztu da DFeria honetan Barakaldo antzokian estreinatu zen Marie de Jongh konpainiaren Ama. Aurreko lanetan urratutako estilo fin eta bereziari jarraituz Izar, Amour, Alabatxo... arta edo zaintzaren gai unibertsala hartu du konpainiak, eta orain arte bezala-Ikilimikiliklik-en izan ezik- hitzik esan gabe eta aktoreen aurpegiak maskara neutroz estalita kontatu digute denona izan daitekeen istorio gizatiar bat.

Ama esan diote oraingo sorkuntzari, hitzaren gaztelaniazko esangura ere balioan jarri nahian agian -Maita ezazu-, baina protagonista hasierako gurasoen semea eta oraingo alabatxoaren aita dugu. Hala ere, amaren figura beti dago presente, semeak halabeharrez ikasiko duen zaintza lanen erakusgarri.

Eremu eszeniko erdi naturalista erdi enigmatiko batean aurkeztuko zaizkigu pertsonaiak, lehen unean maskararik gabe, eta hortik aurrera haiek jantzita une esanguratsu batean izan ezik. Aipatzekoa da lehenik eta behin eremu eszenikoaren egokitasuna, arestian esandako kalifikatiboak direlako seme protagonistaren bizitza definitzen duten ezaugarriak: mundu errealean tokatu zaio bizitzea, guraso zaharrak eta alaba gaztea bere ardurapean dituela, baina egiatan margolaritzaren esfera irrealean aurkitzen da hobekien bere nahia.

Oregik diseinaturiko kontakizunean txandakatze etengabean etorri zaizkigu guraso zaharren aroa, oraingo alaba gaztearena ere badena, eta protagonistaren umezaroa. Dena izan da finezia handiz aurkeztua, eta erronka handia onartu du egileak sendiko istorio elkarlotuei eta pertsonaien nortasun eta bilakaerari sinesgarritasuna eta dentsitatea emateko. Hezur-haragizko protagonistez gain, tamaina errealeko panpina batzuek ere jokatu dituzte unean uneko rol batzuk, eta txabusina zuriz jantzitako hiru laguntzailek eszenografiako atal batzuk desplazatu, margolariaren mihisekin jolas politak deskribatu eta bizitza eman diete panpina handiei. Bestetik, beltzez jantzitako lau figura misteriotsuren esku geratu da norberaren mamuak irudikatzeko zeregina.

Azkenik, esan beharra dago musika-pasarteek, aktore guztien lan zehatzak, isilaldiei emandako garrantziak eta ekintza guztien erritmo lasaiak unibertso poetiko bilakatu dutela berez garratza zen protagonistaren egoera korapilatsua.]]>
<![CDATA[Erdibidean geratua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/033/002/2022-03-17/erdibidean_geratua.htm Thu, 17 Mar 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1873/033/002/2022-03-17/erdibidean_geratua.htm 'Bogumer' Konpainia: Vero Cendoya. Zuzendaritza eta koreografia: Vero Cendoya. Dramaturgia: Vero Cendoya, Israel Sola. Musika-sorkuntza: Adele Madau. Soinu-eremua: David Solans. Argiak eta eremu eszenikoa: CUBE.bz. Jantziak: Pau Auli. Interpreteak: Anna Barrachina, Natalia d'Annunzio, Linn Johansson, Hansel Nezza, Jem Prenafeta, Carlos Fernandez, Laia Marti. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Martxoak 15.

Anatoli Lunatxarskik, Irakaskuntza Publikorako komisarioa zenak, Jaungoikoaren kontrako epaiketa bat antolatu zuen, 1918an, Moskun. Gizateriak mendeetan zehar pairatutako kalamidade zerrenda luzea leitu ondoren eta kasuari zegozkion eztabaida luzeak burutu ostean, akusatua errudun jo eta egunsentian fusilatua izan zen, pelotoiaren tiroak zerura jaurtikita. Harrezkeroztik ez dakigu Jaungoikoa bizirik ala hilik ote dagoen —ordura arte ere ez genekien—, baina Sobietar Iraultza gizakiaren ikuspegi sozialaren gainean eraiki zen, ez erlijio-sinesmenen gainean, eta esan genezake erdietsi zituen lorpenak eta eragin zituen pairamenak balizko Jaungoikoak sortutakoen parekoak izan zirela.

Lunatxarskiren semeak dakar azpititulutzat Vera Cendoya konpainia katalanak DFeriara ekarri duen lanak, eta taula gainean ikusi dugunak Juan Grau zenak zuzentzen zuen Semola Teatreren planteamendu artistiko aurreratu eta ausartak ekarri dizkigu gogora zenbait momentutan. Izan ere, Cendoyaren konpainiak diziplinartekotasuna aldarrikatzen du, eta lan honetan behintzat testu errezitatuak, ekintza fisikoak, pasarte dantzatuak eta giza kondizioaren gaineko gogoetak tartekatu ditu.

Bide horretatik, hari zuri bertikalez egindako kaiola baten barruan agertu dira antzezleak lehen eszenan, haietariko bat lasterketa estatikorako makina batean korrika, beste lau janzkera definigaitzez mozorrotuta eta kanpoko bat kaiola txiki batean zegoen animaliatxoa zirikatzen, atzean zegoen emakume gidariak Lunatxanskiren akusazioak irakurtzen zituen bitartean. Hasiera interesgarria izan da, zinez, baina haren gehiegizko luzerak gure susmorik txarrenak piztu ditu, hortik aurrera etorritako guztia Sobietar Iraultzaren deskribapen eskematikoa baino ez delako izan, aurreko paragrafoan esandako elementuekin hornitua eta bi ezaugarri nagusirekin: gauza orori emandako parodia kutsua batetik —izan Yuri Gagarinen balentria espaziala izan Olinpiar Jokoetan SESBek erakutsitako nagusitasuna—, eta bestetik, edozein ideia aspergarri bihurtu arte luzatu izana.

Gauzak horrela, eta gure paperezko askatasunen mundu kapitalistaren parodiaren esperoan, asmo handiak izan ditu Vero Cendoyaren proposamen arranditsu honek, baina denen erdibidean trabatua geratu zaigu.]]>
<![CDATA[Ezer ez da dirudiena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2365/032/002/2022-03-16/ezer_ez_da_dirudiena.htm Wed, 16 Mar 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2365/032/002/2022-03-16/ezer_ez_da_dirudiena.htm 'Fuck me'Zuzendaritza eta dramaturgia: Marina Otero. Argiak eta eremu eszenikoa: Adrian Grimozzi. Jantziak: Uriel Cistaro. Musika: Julian Rodriguez Rona. Ikus-entzunezkoak: Florencia Labat. Dantzari-performerrak: Augusto Chiappe, Juanfra Lopez Bubica, Fred Raposo, Matias Rebossio, Miguel Valdivieso, Cristian Vega, marina Otero. Lekua: Donostiako Gazteszena aretoa. Eguna: Martxoak 14.

Zalantzati ibili naiz egun osoan, ea DFeriaren gaurko programazioan zeri buruz idatziko nukeen, eguneko lehen emanaldia Fuck me bikaina eta distiratsua egin zaidalako baina Viktoria Eugeniakoak, konpainia handien kalitatea ziurtatua egonik, tanto asko zituelako orri honetako leku nagusia hartzeko. Urruneko intxaurrak hamalau, ordea, eta bai Marco Goeckeren bai Jean Philippe Duryren konbentzionalismo garaikidea ikusi ostean, argi izan dut Marina Otero argentinarraren alde lerratuko nintzela.

Oterok aurretik egindako trilogia baten hirugarren atala aurkeztu digu Fuck me honekin, eta, denon harridurarako, bost gizon eder eta zeharo biluzik abiatu dira eszenatokira ikusleen besaulkietatik altxatuta. Egia esan, bota eta belaunetako beltzak zeramatzaten jantzita, eta haietariko bat arrosa koloreko soineko labur batekin agertu denean areagotu egin da ikuskizun erotiko batean egotearen sentsazioa. Baina ezer ez zen zirudiena, eta Otero eszenako albo batean agertu denean begien aurrean geneukanaren pertzepzioa aldatu da, orduan jakin dugulako bost gizon biluzi haiek ez zeudela han exhibizionismo hutsal baten zerbitzura, eta une horretatik aurrera izan dugulako artistaren bizkarreko lesioen berri, eta aita militarrarekin armadako kideentzako hotel batean izandako egonaldia ezagutu dugu, eta amamak hil arte gordetako sekretuen ez-notizia semeak diktadura militarrean izandako rolaz…

Dena gertatu da aldi berean: Oteroren hitz nekatuak, bizipen pertsonalak, nahi artistikoak, zehaztasun erabateko dantza, gizon uniformatuen presentzia eta haien sinbolismo sexuala, kontakizunarekin solasaldi emankorrak izan dituzten bideo-proiekzio dokumentalak, dantzari batzuen bizi-aitorpen zintzoak eta, beste ezeren gainetik, Oterok dantzariengan gauzatu duen gorputz-transposizioa.

Izan ere, azken kontu hori egin zait denetan interesgarriena, trebetasun eta inspirazio handiz baliatu dituelako bost gizonezkoen gorputzak berarentzat jada ezinezkoa omen zena egiteko edo bere fantasien irudikapen nahiko esplizitua taula gainean eta atzeko pantailan aldi berean erakusteko. Zintzotasun harrigarria eduki du alde guztietatik proposamenak, norberaren identitatearen defentsa erosezina eta dantzarako grina etengabea bezalako gai konplexuak alegiazko bide erakargarri bezain engainagarrietatik azaldu dizkigun arren.]]>
<![CDATA[Zortzi dantzari galdezka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2112/033/001/2022-03-15/zortzi_dantzari_galdezka.htm Tue, 15 Mar 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2112/033/001/2022-03-15/zortzi_dantzari_galdezka.htm 'Migratzaileak'Konpainia: Aukeran. Zuzendaritza: Edu Muruamendiaraz. Dramaturgia eta eszena-zuzendaritza: Oier Guillan. Musika: Xabi Aburruzaga. Koregorafia berezia: Iker Karrera. Koreografia garaikideak: Ane Anza, Maier Muruamendiaraz. Argiak: Carlos Solano. Jantziak: Oscar Armendariz. Dantzariak: Ane Anza, Bingen Esturo, Ane Etxebarria, Unai Iraola, Maier Muruamendiaraz, Nahikari Sanchez, Uxue Sanchez, Danel Serrano, Claudia Talavera. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Martxoak 13.

Indartsu hasi da Migratzaileak dantza-lana dFeriaren aurreko estreinaldi honetan. Viktoria Eugenia antzokiko agertokiaren atzealdean lerroko formazioan agertu dira zortzi dantzari musikaren erritmoari beren gorputz-atal eta mugimendu koordinatuekin erantzunez. Argi zenital banaren pean jardun dute eta beren janzkeran marroi gamako tonuak nagusitu dira, urdinaren ukitu batzuekin.

Era horretan ospatu nahi izan du Aukeran dantza konpainiak bere hogeitabosgarren urteurrena, eta dantza mundutik kanpo ez dagoela irudikatzeko migrazioen kontua hartu dute gaitzat, Oier Guillanekin elkarlanean dramaturgia eta gidoiaren alorretan. Hainbat koreografiak osatzen dute emanaldia, eta haien artean entzun ditugun euskarazko testuek Guillanen aztarna daramate, erantzunak ematera baino gehiago itaunak planteatzera etorri zaizkigulako. Hiruzpalau aldiz entzun dugu afrikar migratzaile baten ahotsa ere, hasierakoetan bere gaztelania traketsean eta azkenekoan euskara nahiko txukunean, gogoz ikasten ari baita.

Dantzaren diseinua ere ziurgabetasunaren printzipio horretatik planteatu da gehienetan, diskurtso pedagogikoetatik urrun eta estilo garaikidean bilaketak eginez. Taldearen ibilbidea kontuan hartuz, espero izatekoa zen bikaintasunera heltzea euskal dantzetatik hurbilago egon diren pasarteetan, eta hala izan da zalantzarik gabe, halako moldez non ikusleek hirutan gutxienez txalotu baitute, entusiasmoz, dantzarien estiloa. Euskal kutsuko pasarteetan ere izan dira deribazio garaikide leunak, azken finean euskal jendea ere izan delako migratzaile behin baino gehiagotan, eta txatal garaikideagoetan talde eskultoriko dinamikoek hartu dute garrantzia gehien bat.

Carlos Solanoren argi diskretuek eremu isolatuak markatu dituzte noizean behin, eta beste batzuetan bazirudien taldearen desplazamenduak bultzatzen zituztela. Bestetik, Xabi Aburruzagaren soinu-banda elementu nagusitzat jo behar dugu, inguratzailea eta kolorista izateaz gain, esangura berezia eman diolako guztiari. Afrikar migratzailearen azken adierazpenean «ez damutu» entzun dugu, eta lerrook idaztean gogoan dugu Bidasoan azken egunotan itota galdu denaren bizia. Noiz arte?]]>
<![CDATA[Pertsonaien ehiztariak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/023/002/2022-03-11/pertsonaien_ehiztariak.htm Fri, 11 Mar 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1973/023/002/2022-03-11/pertsonaien_ehiztariak.htm 'Alderray'Konpainia: Tartean. Egilea: Patxo Telleria. Zuzendaritza: Jokin Oregi, Patxo Telleria. Soinua: Adrian Garcia de los Ojos. Eszenografia eta gauzakiak: Pedro Rojo. Argiak: David Rodriguez. Jantziak: Betitxe Saitua. Antzezleak: Mikel Martinez, Sandra Fernandez Agirre. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Martxoak 9.

Bilboko hainbat euskaltzaleren presentziarekin estreinatu da Arriaga antzokian Alderray antzezlana. Patxo Telleriak idatzi du testua, eta zuzendaritzan bera eta Jokin Oregi egon dira.

Alderrai dabilen gizon zahartua eta mingostua dugu Alderray (Mikel Martinez), baina haren alboan Morroi izeneko neska gazte bat izango du beti (Sandra Fernandez Agirre), Tormesko itsumutil garaikidearen rolean, esan genezake. Izan ere, nolabaiteko paralelismoa ezarri daiteke oraingo bikotearen eta orduko eleberrikoaren artean, azken finean nobela hark bi arketipo sortu zituelako, baina oraingo honetan ez da testu hartako gordinkeria ustez graziosorik izan. Agurea zaharra da besterik ez, ez itsua, eta alboan duen neska ez da umetxo bat, pertsona zentzuduna baizik.

Jendeari istorioak kontatuz ateratzen dute bizimodua eta, zaharra jada nekatuta dagoenez, kide gazteari erakutsiko dizkio ofizioaren sekretuak. Horrek parada emango die ikusleok kaleko jendetzat hartzeko, eta emanaldian zehar pertsonaia arraroen istorioak aletzen ibiliko dira, haien artean tartekatuz Alderrayk Morroiri kontu-kontalari ona izateko behar dituen aholkuak. Pertsonaien izaera da narrazio bakoitzeko interesgune nagusia, Telleriak ezaugarri kontraesankorrak eman dizkielako haietariko askori, eta ikusleek azkenean jakingo dute istorioek amaiera komun batera daramatela eta pertsonaiak ehizatzen ibili den bikotea ez dagoela salbu beraien kontakizunetatik.

Eremu eszeniko eskematiko batean gertatu da guztia, antzezleak lerro bertikal, horizontal eta diagonalez inguratuta zeudela, beren alegien amaraunean preso baleude bezala, eta egiturak aldi berean irudikatu ditu edozein hiritako paisaia eta Alderrayren ezkutalekua. Bien jantzien diseinuak —beltza, grisa eta gorria konbinatuta— egoera distopiko batera bideratu gaitu eta argien aldaketa leunek kontakizunen eta ustezko errealitatearen arteko aldaketak markatu dituzte.

Bi antzezleek segurtasun handiz jardun dute emanaldian zehar: Martinez gozatuz bere pertsonaia aberasgarriaren rolean eta Fernandez Agirre dinamiko, bere adinari dagokion kemenak bultzatuta. Azkenik, musikaren egitekoa aipatu behar dugu, Adrian Garcia de los Ojosen soinu banda —pasarte klasiko askorekin osatua— ezin hobeto egokitu delako kontagaien inflexioetara eta oso lagungarria izan delako narrazioen segidari emozioa gehitzeko eta koloretasuna emateko.]]>
<![CDATA[Geroa, gurea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/025/002/2022-02-02/geroa_gurea.htm Wed, 02 Feb 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1973/025/002/2022-02-02/geroa_gurea.htm 'Gernika'

Sorkuntza: Bilaka eta Martin Harriaga. Ekoizpen kidea: Malandain Biarritz Balleta. Ekoizpen exekutiboa: Hego Akitaniako Scene Nationale. Koreografia, zuzendaritza, eszenografia, jantziak eta argiak: Martin Harriaga. Musika konposizioa eta musikariak: Xabi Etxeberri, Patxi Amulet, Stephane Garin. Dantzariak: Arthur Barat, Zibel Ameztoi, Ioritz Galarraga, Oihan Indart, Aimar Odriozola. Lekua: Iruñeko Gaiarre antzokia. Eguna: Urtarrilaren 30a.

Non eta Euskal Herriko hiriburuan Iparraldeko sortzaileek Gernikako bonbardaketan inspiraturiko dantza-lan bat eman izanak erabat motibatu nau Bilbotik harainoko bidea egiteko, eta egindako apustua zuzena zela baieztatu didate emanaldiaren anbizio artistikoak eta haren perfekzioak.

Gaiarre antzokia goraino beteta zegoela hasi da guztia, kolpe erritmiko geldoak iluntasunean entzuten ziren bitartean, eta ilun hartatik sortu dira musikariak eta dantzariak. Off-eko ahots bati entzun diogu euskaraz eta gaztelaniaz, «dantzak egiten gaitu, betidanik, suaren erregaia da eta ezin da gelditu, suntsiezina baita». Lehen konpasetatik antzeman dugu hura ez zela edozein soinu-banda izango, eta emanaldian zehar zuzeneko musikak erdietsitako mailak garbi adierazi du rol nagusi bat jokatuko zutela akordeoiak, teklatuek, ahotsek, perkusioak, gitarrak eta soinu grabatuek dantzak behar zituen atmosfera guztiak eratzean.

Haatik, ez dezala inork pentsa musika elementu erantsia izan denik, dena -argiak, jantziak, elementu eszenikoak, dantzak...- emozio indartsuen zerbitzura egon delako, osotasun koherente baten parte izanda. Baina dantzaz ari gara azken finean, eta beltzez jantzita agertu dira bost dantzariak -bi neska eta hiru mutil, denak ere prakak jantzita-, hasierako pasartean euskal dantzetan murgilduta, aingeruen pare, energia perfektua, talde-koordinazio orbangabea eta keinu-definizio itzela naturaltasun osoz erakutsiz.

Hala ere, tarte alai hori ere mehatxupean gertatu da, honezkero denok dakigulako jai-giro horren ostean etorriko zena. Eta iluntasuna nagusitu da berriro, argiek eta musikak nolabaiteko dramaturgia sortu dutelako dantzaren diseinuan. Izan ere, bonba baten agerpenarekin, goitik eskegita, ez zen besterik esan behar, eta harekin batera etorri diren obusak geldo-geldo jaitsi direnean iruditu zaigu denbora gelditu egiten zela. Une horretan ikaragarria izan da ikusle guztien isiltasun trinkoa.

Bonbardaketaren osteko pasartean -bide batez esanda, nola eskertzen da ditxosozko irudi proiektaturik baliatu ez izana!- isiltasuna eta kea izan dira nagusi, eta haiekin batera haizea eta burdin bihurrituen kirrinka artegagarriak. Francoren garaipena etorri da gero, denok ondo dakigunez, eta harekin batera Iruñea frankistan eta oraingo Espainian sakrilegio hutsa den parodia txikia. Dena neurrian, hala ere, dena finezia handiz, dena arte goreneko parametroetan. Gernika batailoiaren balentriak ere gogoratu dituzte irudimenezko fusilen eszena bikainean -horregatik bakarrik mereziko luke emanaldia ikustea-, eta gero dantzariek musikariekin bat egin eta Geroa, geurea izeneko ereserki kementsua abestu dute. Ikusleek -haietariko askok zutik- txalo zaparrada indartsua eta benetan hunkigarria eskaini diete haiei guztiei, bihotzez.]]>
<![CDATA[Airea, ikusezina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/031/001/2022-02-01/airea_ikusezina.htm Tue, 01 Feb 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1907/031/001/2022-02-01/airea_ikusezina.htm 'Bidaide'

Konpainia: Metrokoadroka Sormen Laborategia. Antzezleak: Idoia Beratarbide, Ainhoa Alberdi, Maite Aizpurua, Iraia Elias. Musikaria: Mikel Ugarte. Lekua: Etxarri Aranatzeko kultur etxeko antzokia. Eguna: Urtarrilak 28.

Aire ikusezina deitu zen Oier Guillanen testu postdramatiko bat, orain urte batzuk Donostia Literatura Saria eskuratu zuena, antzerki kategorian. Duela gutxi irakurri dut -aspaldi zegoen apalategian, bere txanda noiz ailegatuko zain-, eta hara non protagonistak jende ikusezinaz hitz egiten digun.

Kasualitatez edo, jende ikusezinaz hitz egiten digu Geuretik Sortua ekimenerako jalgi den Bidaide izeneko antzerki ibiltariak. Esandako antzerki testuak ama baten -ama askoren- eta izaki arrunt baten -izaki arrunt askoren- ikusezintasunaz hitz egiten zigun, era poetikoan eta surrealista samarrean betiere, baina oraingo honek tokian tokiko artista eta kultur eragileez hitz egiten digu. Beraiek dira herri bakoitzean kultura dinamizatzeaz arduratzen direnak, herri-bazkariak edo arte erakusketak izan, erraldoien desfileak edo euskal dantza taldeak izan.

Hala ere, aireak bezala, ikusezinak dira jende askorentzat. Batzuetan munduan dira ezagunak, eta beren sorterrian ez, baina, aireak bezala, ezinbestekoak dira geure kulturak, geure izateko moduak, geure herriak bizirik irauteko. Alde horretatik, Metrokoadroka taldearen azken sorkuntza honek balioan jarri nahi ditu tokian tokiko artistak eta kulturgileak, haien ikusezintasunetik ateraraziz eta herririk herri izandako emanaldietan haiekin kolaboratuz. Horregatik deitzen da Bidaide produktu eszeniko hau, eta horregatik esan diote antzerki ibiltaria.

Etxarri-Aranatzeko antzoki zimeldu eta txikira sartu garenean samurtasun olde bat jazo da gure baitan, eta beharbada hori berori izango da gaurko emanalditik hobekien gogoratuko duguna. Hori eta kulturarako sarbidea galarazten diguten debeku autoritarioei ihes egin izana. Harrera gunean geundelarik, goiko solairutik zalaparta betean jaitsi den tropak era guztietako instrumentuak jotzen zituen -harri koxkor bat aitzur baten kontra barne- eta denen gidari Oreka TX-eko Mikel Ugarte zebilen.

Haiek gidatu gaituzte areto barrura, eta pasabideko bi aldeetan zaindari izan ditugu arra beteko altuera zuten jaietako erraldoien figura txiki asko. Izan ere, kontraesan horretatik abiatu da dena: erraldoi nanoen erakustalditik igaro ondoren, erretroproiektore batek sortutako itzal handiek taula gaineko izakien eta ume askoren galdera grabatuei erantzun dizkiete, eta gero, adibidez, norbera erraldoi izan nahi eta txikitasunetik irten ezinik sortutako egoerak irudikatu dira Ugarteren atzealde musikatua eta txalaparta ia subliminala lagun.

Esandako guztiari forma emateko, irakurraldi poetikoak, irudi fisiko artegagarriak, neurrien eta irudien arteko kontraste esanguratsuak eta gordintasun handiko pasarteren bat tartekatu dituzte, halako moldez non une batetik aurrera denboratik eta espaziotik kanpo sentitu garen, dantza emanaldi batzuetan gertatzen zaigun bezala. Amaitzeko, Joxe Aldasoro eta Olatz Aldasoro tokiko kultur eragileen iritziak zuzenean hartu dituztela aipatu eta azken horren esaldi batekin geratuko gara: «Nik txikiaren neurria nahiago, txiki askoren artean gauza handiak egin daitezkeelako».]]>
<![CDATA[Trantsizio urtea antzerkian, itxaropenaren zain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1986/022/001/2022-01-07/trantsizio_urtea_antzerkian_itxaropenaren_zain.htm Fri, 07 Jan 2022 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1986/022/001/2022-01-07/trantsizio_urtea_antzerkian_itxaropenaren_zain.htm annus horribilis-a atzean utzita, uste hedatua zen 2021ak nolabaiteko normaltasuna ekarriko ziela arte eszenikoei, eta hala izan da hein batean, COVID-19aren kontura agindutako neurri murriztaileak gorabehera. Alde horretatik, esan beharra dago iaz ere ibili zirela mugapenak birusa bezain libre, orain aretoen edukiera txikiagoa orain zabalagoa ezarrita, eta, urteko azken asteotan, QR ziurtagiria eskatuta, aurkeztu ezin edo nahi ez duen orori antzokietako ateak itxiz.

Kontua da, hau edo bestea dela kausa, 2020ko itxialdi gogor haren ostean bizi izan zen ikusleen emanaldi-egarria kontrako fasera igaro dela orain, ekaitz gogor baten ostean olatuek beren denbora behar dutelako fluktuazio onargarrira heldu arte. Areto ezagun batzuetako arduradunek ere aipatzen dute ikusle kopuruaren beherakada, eta ildo horretatik ekarriko ditugu hona Artedrama plataformak bere azken buletinean idatzitako lerrook: «Mauletik Oionera, hitz egiten duzun lekuan hitz egiten duzula, guztiek aipatzen dute publiko eskasia. Bizitzen ari garen aro ilunak oso egunerokotasun hauskorra marrazten digu, batez ere, lehendik ere prekarizatuta zegoen sektore batean gabiltzan jendeari».

Izan ere, Kulturklik agenda astero-astero arakatuz gero, esan liteke iazko jardunean izugarri handitu zirela leku askotan programatutako lan makalak edo guztiz konbentzionalak, zeren eta, merkatu hutsaren legeen arabera, produktuak zenbat eta errazagoak izan, orduan eta ikusle gehiago erakartzen omen baitituzte. Eta ikuspegi ekonomikotik begiratuz gero ere, gauza bera: zenbat eta merkeagoak izan, orduan eta galera txikiagoak jasango dituzte konpainiek eta artistek, urriagoa izango baita ekoizpen bakoitzean arriskatzen duten dirua.

Eragileak gogotsu

Hala eta guztiz ere, euskara hutsezko arte eszenikoen eragileek indarrez eta gogotsu ekin zieten proposamen berriak plazaratzeari eta urtean zeharreko jaialdiak antolatzeari.

Jaialdiei dagokienez eta ordena kronologikoan, Bilbo Zaharreko Lautan Hiru festibalak mugapen handiekin eutsi zion bere jardunari otsailean, baina hari esker ezagutu genituen Txilin hotsak eta Elkar ezagutu genuen eguna bezalako lan labur bikainak. Martxoan, Loraldia jaialdiak era askotako proposamen ugari ekarri zituen arte mota diferenteak elkarlotuz, eta haien artean gogoangarria zaigu Bilboko Alondegian emandako Pessoak atera zuen kartzelatik Sarrionandia irakurketa performatiboa. Kurioski, lan hori hilaren 20an plazaratu, eta hurrengo egunean eman zuten Errenteriako Niessen aretoan (Gipuzkoa) Andrezaharraren manifestua —irakurketa performatiboa hura ere—, Mari Luz Estebanen gogoetak erdigunean jarrita. Geroago, Loraldiak Bilboko Ja! umore jaialdiarekin kolaboratu zuen, eta horri esker Elkarte Filarmonikoaren egoitzan ikusi genituen Salaketa lehen aldiz eta Tranpola taldearen Txilin hotsak berriro, gustura, gainera kasu bietan.

Urteak, bestalde, berrikuntza garrantzitsu bat ekarri zuen jaialdien eremuan, umeentzako euskarazko lanen festibala jaio zelako apirilean Atx Teatroaren ekimenez. Programazioari begira, bikaintasuna emanaldi guztietan nagusitu zen arren, erakundeen aldetik babes eskasa jaso zuen ekimen sortu berriak, baina, ikusleen erantzun ona ikusita, espero izatekoa da datozen urteetan finkatzen eta sendotzen joatea. Maiatzean, Gasteizko Baratza aretoak antolatzen duen Zurrunbilo jaialdiak izaera presentziala berreskuratu zuen, eta han programatu zen, esate baterako, Jon Ander Urrestiren Tribiz, baserri galdue performance dokumental bikaina.

Jaialdiez harago

Udaren atarian geundela, berriz ere izan genuen Errenteriako (Gipuzkoa) Eztena jaialdiko proposamenez gozatzeko parada —han ez dira lan guztiak euskaraz programatzen, baina bai gehienak—, eta han eman zituzten, adibidez, Formol Laborategiaren Album, Horman Poster taldearen Antigone eta Dejabu Panpin Laborategiaren Naon Tokin izeneko site specific paregabea. Festibalen egutegian aurrera eginez, ZAA! Zestoako Antzerki Astea egin zen (Gipuzkoa), baina herriko pabiloi industrial bat egoera berezirako egokituta, eta han Mairu taldearen Iluntzen, Artedrama eta Huts Teatroaren Atzerrian lurra garratz, Eromen produkzioak-en Guateke eta Xake produkzioak-en Fadoak entzuten zituen gizona bezalako lan indartsuak programatu zituzten. Bestetik, Artedrama plataformak Aulestin (Bizkaia) antolatzen ditu urtero ADEL jardunaldiak antzerki eskola trinkoak eta emanaldiak konbinatuz, baina aurten ere, bigarrenez, irailean egin zituzten, Pazko astean egin beharrean. Euskal Herriko konpainia eta lan enblematikoenetariko batzuk programatu zituzten —Antigone, Atzerrian lurra garratz, Amua, Porno vs Afrodita, Lurrun minez...—, baina data haietan Donostiako Zinemaldiarekin batera gertatu, eta galtzaile atera zen euskarazko antzerki aurreratua erdarazko zinema ahalguztidunaren aurrean.

Betiko legez, Azpeitiko Antzerki Topaketak izan ziren udagoienean (Gipuzkoa), eta haietan estreinatu ziren Jon Ander Alonsoren Tempus fugit bakarkako lana eta bi konpainia sonaturen obra bikainak: Atx Teatroaren Lubaki lainotsua eta Kamikaz kolektiboaren Hiru kortse, azukre asko eta brandy gehiegi, azken hori Soreasu antzokia topera beteta zegoela eta ikusleen harrera apoteosikoarekin. Azkenik, urteko emanaldi eta jaialdien zikloari amaiera emanez, Sormene delako kultur ekimena jarri zen bigarrenez abian Galdakaon (Bizkaia) —Torrezabal jauregian, nagusiki— eta antzezlanen artean arestian esandako Kamikaz kolektiboaren eta Goitibera taldearen Amatxik dixit single baina onest eta sakona programatu zituzten.

Hala ere, ezin dugu atal hau itxi jaialdietatik kanpo iaz ikusi genituen bi pieza aipatu gabe. Bata Maitasunaren itxiera dugu —Miren Gaztañaga eta Eneko Sagardoiren arteko duelu eszeniko ikaragarria—, eta bestea Ogiak hizketan baleki izeneko lana da: Gasteizko Mamiak kolektiboak estreinatu zuen Oihaneder euskararen etxean, egia-ostea eta antzerki dokumentala bikain uztarturik.

Agertokietatik kanpokoak

Bitartean, emanaldietatik kanpo, beste kontu batzuetan jardun zuen iaz ere euskarazko antzerkigintzak. Alde batetik, Ehaze elkarteak bi ikerketa plazaratu zituen 2021ean. Haietariko batean Maddi Goikoetxeak euskal antzerki eskolen zentsua osatu zuen, eta bestean euskarazko estreinaldien inguruko azterketa egin zuen Lali Marimonek, 2016. eta 2020. urteen arteko epea kontuan hartuta.

Antzerki liburugintzan ere izan zen oparoa 2021a: Susa argitaletxeak eta EHAZEk elkarlanean daramaten Ganbila bilduman beste sei liburu atera ziren iazko bi labealdietan. Lehen hirurak Jon Gerediagaren Dama, Gaizka Sarasolaren Zerrakuretan eta Agus Perezen Aititaren betaurrekoak Donostiako Kasilda liburutegian aurkeztu ziren apirilean, baina beste hiruren aurkezpena Amancay Gaztañagaren 39 lore, Peru Calabaza Sabanen 99 pauso ganorabakoen aldamenean eta Patricia Urrutia Urietaren Porno vs Afrodita Durangoko Azokan izan zen, eta Ehazeren salmahaian antzerkizaleen elkarteak berak argitaratutako beste liburu bi saldu ziren: Galder Perez eta Ane Zabalaren 25 gau eta bat gehiago, Gilkitxaro taldearen 25 urteak gogoratuz, eta Oier Guillan eta Metrokoadrokaren Miss Karaoke. Haiekin batera, Eider Adeletxen Alamedako dantzaldia liburua argitaratu zuen Eztena jaialdiak, bertan izandako performance birtual batean oinarrituta, eta esan daiteke liburuok erosleen harrera ona izan zutela eta etorriak izan zirela gure antzerki aurreratuaren fede ematera.]]>
<![CDATA[Ostrukaren B plana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/025/001/2021-12-08/ostrukaren_b_plana.htm Wed, 08 Dec 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1885/025/001/2021-12-08/ostrukaren_b_plana.htm 'Album'Konpainia: Formol Laborategia. Zuzendaritza: Edurne Azkarate. Dramaturgia: Formol Laborategia eta ITU banda. Bideo proiekzioak: Bideolan eta Formol Laborategia. Antzezleak: Intza Alkain, Mikel Ibarguren. Lekua: Durangoko San Agustin aretoa. Eguna: Abenduak 6.

Ba al dute ostrukek B planik? Egia ote da arriskuaren aurrean burua lurreko zulo batean sartzen dutela? Hegaztiak baldin badira, zergatik ez dute hegan egiten? Orain galdera berberak, baina gazteei aplikatuta: Ba al dute millenial-ek B planik, planen bat, edozelako planik? Egia ote da bizitzaren aurrean beren burua bakarrik kontuan hartzen dutela? Gazteak baldin badira, zergatik ez dute hegan egiten?

Horrelako galderak planteatzen dizkiete beren buruari gure atzetik datozen belaunaldikoek. Orain Formol Laborategia talde ia sortu berriak ostrukaren irudia hartu du kontuari ekiteko, eta taula gaineko bi antzezleek beren bizitzak berrikusteari ekin diote, album bateko orriak erausiko balizkigute bezala. Talde ia sortu berria dela esan dut, nik dakidala hauxe dutelako estreinako lana, kontuan izanda haiengandik jaso genuen aurrekoa Maketa oraingo proposamenaren work in progress bat izan zelako, Oreretako Eztena jaialdian aurkeztu zena. Orain, Zu-bi izeneko beka eskuratu ostean, Durangon izan dugu ikusteko aukera, DA! azokako Szenatokiaren programazioan.

Argi marra finek definitutako lauki baten barruan jardun dute bi antzezleek, atzean eta bertikalean neurri bereko pantaila zuri bat zeukatela. Esanguratsua iruditu zait horrelako disposizioa, nahi gabe-edo ordenagailu eramangarriaren irudia sortu duelako, batez ere testuak eta irudiak pantailan proiektatu direnean. Beraz, baliteke antzezleak zoruko tekla ikusezinen gainean ibili eta haiei ekinez errealitatea azaldu edota bertan eragin izana, baina metafora bisuala ez da hain era esplizituan gauzatu eta plano subliminalean geratu da.

Hasierako atal batean iruditu zaigu azalpen-testuak idatzi ahala irakurtzen genituela, baina pantaila gaineko proiekzioak literaltasun handikoak izan dira bai testuei dagokienez bai protagonistek haurtzaroan jasotako irudien elikadura emozionalari begira. Une batetik aurrera, ordea, eskuko kamera batekin hartutakoak proiektatu dira, angeluhandi formatuan, bien aurpegiak horrela deformatuz, fisikoki zein metaforikoki. Beren bizitzen parte izan den soinu-paisaia aberatsak inguratu ditu bien ekintza fisiko zentzugabeak, bizitzaren zentzugabetasunari zentzua eman nahian, eta —ostrukaren irudia hobetuz— bereziki interesgarria iruditu zait Mikel Ibargurenek bota duen diskurtso azeleratua burua plastiko gardenezko motxila baten barruan zuela eta Intza Alkain airean flotatzearen irudia ematen zigula.

Denak emanda ibili dira biak ala biak emanaldian zehar, eta San Agustin aretoa ondo betetzen zuten ikusleek gogoz eskertu dute proposamenaren kemena eta aurrerakuntza.]]>
<![CDATA[Tropikalismo garaikidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/033/001/2021-11-30/tropikalismo_garaikidea.htm Tue, 30 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1916/033/001/2021-11-30/tropikalismo_garaikidea.htm 'Evolution'Konpainia: Acosta Danza. Piezak eta koreografoak: Satori (Raul Reinoso), Paysage, soudain, la nuit (Pontus Lidberg), Two (Russell Mallphant), Twelve (Jorge Crecis). Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Azaroaren 26a.

Lau piezatako egitarau distiratsu batekin etorri da Bilboko Arriaga antzokira Acosta Danza konpainia kubatarra, hango dantzarien maila bikaina eta Carlos Acostaren nahi eta kezka artistikoak erakutsiz.

Gaualdiko lehen atalari —Satori izenekoari— urdin koloreko oihal handi batean gerritik behera bilduta ekin diote dantzariek. Lau emakume eta lau gizon agertu dira hasiera horretan, eta guztiek bularraldea agerian eramateak primitibismo kutsu nabarmena eman dio piezari. Erritmo kementsu batek lagundu ditu dantzariak erritual itxurako pasarte horretan, eta jainkosa beltza, bere afrikar estetikarekin, puntetan dantzatzen hasi denean antzeman dugu Raul Reinosoren koreografia honek ondo baino hobeto jaso lezakeela konpainiaren izaera.

Pepe Gavilondoren soinu-banda ia sinfonikoak aberastasun handiz irudikatu ditu naturaren baitako izaki ilunen bilakaera, eta gogora ekarri dizkigu Brasilgo Heitor Villa-Lobos edo Egberto Gismonti bezalako konpositoreen pieza indigenistak. Koreografia ere oparoa izan da ideien ugaritasun eta garapenean, baina nire gusturako nolabaiteko izaera deskriptibista nagusitu da dantza hutsaren handitasunaren kaltetan, eta, seguruenik, Kubako yoruba kulturako sinbologiaren ezagutza falta oztopo izan zaigu proposamena era egokian ulertzeko.

Atsedenaldiaren ostean, hiru pieza laburrago etorri dira, eta Pontus Lidbergen Paysage, soudain, la nuit-en Latinoamerikako nekazari giroko igande bateko dantzaldi batean aurkitu gara, gizon zein emakumeen jantzi estilizatuek iradoki diguten bezala. Stefan Levinen eta Leo Brouwerren musikak nolabaiteko tropikalismo garaikidean murgildu gaitu, eta giza paisaia horretan berreskuratu ditugu gazte izatearen poza, dantzatzearen alaitasuna eta gozamen apalek ekarritako betetasuna.

Harrigarriki, Two izeneko pieza laburrean bakarlari aritu da dantzaria —Carlos Acosta bera—, eta, duda barik, gaualdiko une gorena izan da hura taula gainean ikustea. Argi zenital karratu baten pean eta Andy Cowtonen musikak lagunduta, mugimendu geldoekin erakutsi digu bere gihartasuna, energia neurtuaren, malgutasun ikaragarriaren eta presentzia eszenikoaren erakustaldi betean. Ikusleen txalo zaparrada itzela jaso du.

Eta amaierako piezan plastikozko 36 botila handi izan dira protagonista Jorge Crecisen Twelve koreografian. Argi hori-berdexka bana zegoen haien barruan, eta estilo uniformean jantzitako dantzariak Vincenzo Lamagnaren musikan bilduta ibili dira elkarri botilak jaurtiz eta airean harrapatuz itxurazko anabasa koreografiatu batean eta ariketa akrobatiko harrigarriak hortik-handik tartekatuta. Esker oneko pieza izan da, ezin uka, eta berari esker ikusleek gogoz eskertu dituzte konpainiaren etorrera, lau koreografien distira eta dantzari guztien maila gaindiezina.]]>
<![CDATA[Biluztasunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2035/025/001/2021-11-27/biluztasunean.htm Sat, 27 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2035/025/001/2021-11-27/biluztasunean.htm 'La desnudez'Zuzendaritza, koreografia eta eremu eszenikoa: Daniel Abreu. Musikaria: Hugo Portas. Musika: Tarquinio Merula, Claudio Monteverdi, Gabriel Faure, Henry Purcell. Argiak: Irene Cantero. Dantzariak: Daniel Abreu, Dacil Gonzalez. Lekua: Bilboko AZko auditoriuma. Eguna: azaroaren 25a.

Hogeita bost bat haga egurrezko izan dira tarte batez taula gaineko elementu nabarmenenak Daniel Abreuren eta Dacil Gonzalezen arteko duelu eszenikoan. Aurtengo Dantzaldiak Espainiako Dantza Sari Nazional hauek ekarri ditu, eta Bilboko AZko auditoriuma ia goraino bete da gazte jende askorekin eta, oro har, bi dantzari hauen arteaz gozatzeko nahian genbiltzanokin.

Behegaina estaltzen zuen oihal beltz baten azpian ibili da hasiera batean Dacil Gonzalezen irudia, musika ilun baina inguratzailean bilduta Daniel Abreuk egurrezko haga haiek hondotik eszenako ahora ekartzen zituen bitartean, eta, metaforikoki lur azpitik irtenda, Abreuren inguruan eratu du eskultura moduko bat makilekin. Gona luzea eta alkandora itxuragabea jantzita zebilen Gonzalez —Abreu, alkandora urdina eta praka bakeroak— eta gizona bere korapilotik askatu denean, erronka moduan eta ausaz bota dizkio makilak emakumeak, eta gizonak zehaztasun osoz hartu.

Honezkero esan liteke bikote harremanetan ari zirela arakatzen biak ala biak, eta hori berori aitortzen du koreografoak bere azalpenetan, baina aspaldiko kontu hori hain urrundik izan da hartua, ezen ia-ia ez baikara konturatu ere egin. Baliteke egiatan bestearen beharra taularatu nahi izana, baliteke besteak sortutako nekea, bestea norberaren osagarri bezala, besteak eragindako desira hor azpian egon izana, baina nik behintzat nahiago izan dut bien eboluzio misteriotsuetan murgildu, denboratik eta mundutik kanpo, haien soiltasun eta perfekzioaren hipnotismoan harrapatuta.

Bide horretatik, une batean amodio-dantza moduko bat egin dute, biek zeharo biluzik eta elkar ia ukitu barik. Airea beti zegoen bien artean, haragitasunetik baino espiritualtasunetik askoz hurbilago zeuden, eta, kemen izugarrizko borroka-eszena baten ostean, abiadura geldoko arabeskoen pasarte batean diluitu da erasoa.

Jakina, proposamena Abreuk hain ondo maneiatzen duen abstrakzioaren eremuan mantendu da une oro, arropa aldaketa batzuekin eta argien diseinu miresgarriarekin batera —artelantzat jotzen dut duda barik—, eta guztiak amaituta zirudienean, after musikan bildutako eboluzio paralelo orbangabeak etorri dira, eta, haien ostean, piano zatikatu baten puskak, kez betetako plastikozko poltsak, Hugo Portas tuba jotzailearen presentzia eta musika, lehenagokoak baino esplizituagoak izan diren amodio-irudiak eta argi estroboskopiko pean izandako pasarte bizigarriak, denon entusiasmoa eta esker ona piztu dituztenak.]]>
<![CDATA[Gizontasuna airean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2015/025/002/2021-11-24/gizontasuna_airean.htm Wed, 24 Nov 2021 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2015/025/002/2021-11-24/gizontasuna_airean.htm 'Suspensión'Konpainia: Nueveuno. Jatorrizko ideia eta zuzendaritza artistikoa: Jorge Silvestre. Sorkuntza eta interpretazioa: Carlos Marcos, Fernando Santa-Olalla, Jorge Silvestre, Josu Monton, Miguel Frutos. Dramaturgia: Laura Presa, Fernando Gallego. Koreografia: Iris Muñoz, Fernando Triguero. Aktore zuzendaritza: Rakel Camacho, Laura Presa, Fernando Gallego. Lekua: Barakaldo antzokia. Eguna: Azaroak 20.

Madrilgo Nueveuno konpainiak Suspensión (Esekidura) zirku-ikuskizuna ekarri du Barakaldo antzokira, eta, emanaldia ume-ordutegitik kanpo izan den arren, nik esango nuke ikusleen erdiak-edo oso adin txikikoak izan direla. Dena dela, umeak heldu portatu dira salbuespenik gabe, eta egia da emanaldia helduentzat sortua eta interpretatua izan dela, baina ni seguru nago horrexegatik egon direla ume guztiak adi-adi taula gainean gertatzen zenari. Honezkero zenbat aldiz idatzi dugu orriotan ikusle gazteak ez direla memelotzat hartu behar!

Egurrezko bost panel bertikal —haietariko bi beltzak eta beste hirurak egur kolorekoak— eta mahai metaliko luze bat izan dira euskarri eszeniko bakarrak, eta lau gizonezko aritu dira taula gainean ondo baino hobeto menperatzen dituzten zirku tekniken erakustaldian. Bosgarren bat ere egon da agertokiko albo batean, zuzenean bideratzen argiak eta musika, zehaztasun osoz bideratu ere, ikuskizunak planteatu dizkigun ikuste-efektuek eta erritmoak akats ñimiñorik izan ez zezaten.

Esan bezala, ikuste-efektu harrigarri bezain dibertigarriak izan dira emanaldiaren alderik entretenigarriena, eta alde horretatik malabarekin erakutsitako trebezia aipatuko dugu: pilota zuriekin aritu dira gehienbat, baina birla zuriekin ere bai behin edo behin, eta oso erakargarriak egin zaizkigu bai diaboloarekin egindako ariketa magikoak, bai aiztoekin izandako saio kementsuak. Azken horietan, gainera, ikuspegi berritzaile bat eman diote aizto-jaurtiketaren ariketari.

Baina beste ezeren gainetik, horren guztiaren azpian planteatu diguten diskurtsoarekin geratuko gara emanaldi aratz eta ausart hau ikusi ostean, saioen artean edo haiekin batera off-eko ahotsetan eta zuzenean entzun ditugulako bost gizonezkoen gogoetak eta pentsamendu zintzoak, maskulinitate eredu nagusia beldurrik gabe eta konplexurik gabe ezbaian jartzen.

Askotariko testigantzak entzun ditugu emanaldian zehar —interpreteenak, haien anaia eta aitenak eta, beste sail batean, haien amen edo bikotekideenak—, eta haien bidez izan dugu hainbat gauzaren berri gizonezkoen ikuspegi zintzo eta humanotik: besteak zaintzea zer ote den, sentimenduak barnean gordetzeko joera, arrakastaren eta nor izatearen behar etengabe hori, besteen aurrean ematen dugun irudia... Auzi handiak, zinez, eta are handiagoak bost gizon horiek beren egiazkotasunetik eta dramaturgia eredugarrian bilduta gure besaulkietaraino helarazi dizkigutenak!]]>