<![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 26 Mar 2019 13:34:10 +0100 hourly 1 <![CDATA[Agus Perez | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Lolita eta irakaslea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/024/001/2019-03-23/lolita_eta_irakaslea.htm Sat, 23 Mar 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1888/024/001/2019-03-23/lolita_eta_irakaslea.htm 'Rita'Ekoiztetxea: Txalo. Egilea: Wily Russell. Itzulpena: Martin Agirre. Zuzendaria: Begoña Bilbao Lejarzegi. Eszenografia: Asier Sancho Senosiain. Aktoreak: Joseba Apaolaza, Aitziber Garmendia. Lekua: Santurtziko Serantes aretoa. Eguna: Martxoak 21.

Rita deitzen da, ez Lolita, baina Stanley Kubricken Lolita haren moduekin sartu da irakasle zaharraren bulegoan, literatura ikasketak burutu nahian. Tira, bulegoan bainoago, haren bizitzan sartu da, haize freskoaren antzera, eta hankaz gora jarri du zaharra bainoago zaharkitua geratu den gizon akademiko erdi miragarri erdi patetikoa.

Txalo ekoizpen-etxeak Willy Russell letra-gizon britainiarraren Educating Rita ekarri digu azken lan honetan. Russellen antzezlana 1980an estreinatu eta hiru urte geroago film bihurtu zen, Michael Caine eta Julie Walters protagonista zirela. Baina oraingo emanaldian zehar saihetsezina egin zaigu George Cukorren My Fair Lady (1964) filmarekin gogoratzea —Audrey Hepburn eta Rex Harrison protagonistak— eta, zelan ez, filmaren oinarri zuzena izan zen George Bernard Shaw-en Pigmalion (1913) antzezlanarekin. Eta aurrekarien sokari tiraka, Antzinaroraino helduko gara, lehenengo Pigmalion Ovidioren sorkuntza izan zelako.

Obra hartan artista bere eskultura batez maitemintzen omen da, eta XX. mendean zehar Shawek, Cukorrek eta Russellek mito hura eguneratu baino ez dute egin, gizon jakintsu eta zaharraren totema emakume gazte eta ezjakinaren pertsonaiarekin kontrajarriz. Gaurko parametroetatik ikusita, nahiko arbuiagarria irudi lezake alderaketak, baina esan beharra dago bai Shawen, bai bere epigonoen bertsioetan emakume ikasle eta gazteak gizon jakintsu eta zaharra gainditzen duela; patriarkatua kolokan jarriz, ahalduntze prozesu interesgarri baten bidez, eta happy end edulkoratua gorabehera.

Soziolinguistikaren ikuspegitik aipatzekoa da hiru egile anglosaxoiek ahoskera txukunari eta hizkuntzaren kalitateari emandako garrantzia; alde horretatik, aberasgarria egin zaigu euskararen eremura egindako translazioa. Izan ere, irakaslearen maila jasoa baina apur bat antigoalekoa, neskaren kale mailako euskara zabarrarekin alderatu da, en plan, no jodas, bua txabal eta enparauak han-hemendik tartekatuta.

Eszenografia ikustean, une batez uste izan dugu bueltan zirela berriz ere Txaloren marka izan ziren dekoratu usatuak, baina sitsek jandako giroa ondo zetorkion iraganean ainguratutako irakasleari. Bestetik, Aitziber Garmendia eta Joseba Apaolaza berme sendoa dira edozein taularatzetan, eta bikote eszeniko perfektua osatu dute, bakoitzak bere pertsonaiari dentsitate polita emanda, eta bien arteko kimika eredugarrian murgilduta. Gauzak horrela, denbora di-da batean igaro zaigu, eta aretoa polito bete duten Santurtziko euskaltzaleek gogoz eskertu dute bien lana eta emaitza eszenikoa.]]>
<![CDATA[Boterearen irudia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2182/026/001/2019-03-16/boterearen_irudia.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2182/026/001/2019-03-16/boterearen_irudia.htm 'Rey Lear'Konpainia: Atalaya. Egilea: William Shakespeare. Zuzendaritza, dramaturgia eta eszenografia: Ricardo Iniesta. Argiak: Alejandro Conesa. Jantziak: Carmen eta Flores de Giles. Musika-konposizioa: Luis Navarro. Koreografia: Juana Casado. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia. Eguna: Martxoaren 14a.

Sevillako (Espainia) Atalaya konpainia mitikoari egokitu zaio aurtengo dFeria ixtearen ohorea, eta Rey Lear izan da ekarri digun obra. Ricardo Iniestak gidatzen duen taldeak munduko kontinente guztiak eta jaialdi nagusiak bisitatu ditu, eta bere muntaketa erabatekoekin lortu dituen nazioarteko sari-zerrenda luzea da benetan.

Indar handiz hasi da emanaldia, intriga eta tragedia giroan —nola bestela?— antzezleen presentzia eszenikoaren erakustaldi betean. Jantzien diseinu miresgarriak ederki konbinatu ditu egilearen aroko soinekoen linea eta ukitu garaikide ia subliminalak, eta koloreen aukeraketa ere ildo beretik joan da: gorria beltz ukituekin hiru alabentzat gordeta, berde-horixka-marroixka suabeak bufoiaren kasuan, gris gamakoak noble eta gerlarientzat, tonu arreak eta zuri zikinak eskale eta baztertuentzat eta zuri hutsa erreserbatuz tragedia hartatik salba zitezkeen bi pertsonaientzat.

Ikusten denez, Iniestaren muntaietan ez da ezer kasualitatearen esku uzten, Gabriel Zelaiak baldin bazioen «poesia etorkizunez kargaturiko arma» dela, Iniestarengandik gauza bera esan dezakegulako, poesia hitza antzerki bihurtuta.

Jantziak aipatu ditugu lehen, eta antzezleen presentzia indartsua ere bai, elementu ukigarriak direlako eszenaratze batean, baina argumentuaren garapenean rol erabakigarria jokatu dute elementu immaterial bik. Alde batetik, argiaren kalitate piktorikoak —egilearen garaiko margolanen antzekoa— lehen mailako rola jokatu dramaturgian, eta, bestetik, musika dugu, azken hori bi planotan: bat Iniestaren joera brechtiarraren araberakoa, pasarte abestuak era koralean tartekatuz eszenak eta giroak aldatzen ziren bakoitzean; eta, bestea —berrikuntza nik uste, taldearen ibilbidean galdu dugun hamarkadan—, soinu-banda era zinematografikoan erabiltzea, pertinentzia handiz eta batere nabarmenkeriarik gabe, beste guztiarekin gertatu den bezala.

Konpainiaren ezaugarria da muntaia bakoitzean elementu eszeniko bakarra erabiltzea, eta kasu honetan hamaika mahai errektangular luze eta baxurekin eraiki dira argumentuak eskatutako giroak eta kokapenak, azkar eta isilean eraiki ere argiaren konplizitate bizkorrarekin. Baina badirudi antzezleez ahaztuta gabiltzala, eta alde horretatik esan beharra dago haiek izan direla emanaldiari erritmo sostengatua, indarra, sinesgarritasuna eta sakontasuna eman diotenak, beren kemen eta prestakuntza pertsonalarekin eta dantzaren kalitatean jokatu duten estiloarekin.

Amaierarako utzi dugu, nahita, testuaren moldaketa, berez egilearen hitzak moldatu ez eta haiei ezer gehitu ez diena. Hitzon artean, aipu bat ekarriko dut hona, Iniestak bilatutako mezua ongi laburbiltzen duelako: «Inoiz ikusi ote dituzue zakur zaindariak eskale bati zaunkaka eta hura ihesean jarriz? Bada, horixe da boterearen benetako irudia». Shakespearek esana.]]>
<![CDATA[Bi emakume latinoamerikar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1989/032/002/2019-03-15/bi_emakume_latinoamerikar.htm Fri, 15 Mar 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1989/032/002/2019-03-15/bi_emakume_latinoamerikar.htm 'Yo no estoy loca' eta 'Retrópica'Zuzendariak: Fabio Rubiano (Yo no estoy loca) eta Mari Paula (Retrópica). Interpreteak (hurrenez hurren): Marce Valencia eta Mari Paula. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia Club aretoa. Egunak: Martxoak 12 eta 13.

DFeria erakargarri egiten duten gauzetariko bat da Latinoamerikako arte eszenikoei begiratu txiki bat bota ahal izatea, eta gaurko kritikan Kolonbia eta Brasildik ekarritako bi lan komentatuko ditugu.

Yo no estoy loca (Ez nago erotuta) deitu da Marce Valenciak interpretaturiko pieza, eta aipatzekoa da esku-programan dakarrela «Valenciak esateko eta egiteko» egina dela. Horrek esan nahi du interpretearen neurrian sortu dela, eta datu horrekin hobeto ulertuko dugu soilik sei aulkirekin eta antzezlearen energiarekin izandako emaitza harrigarria.

Fabio Rubianoren testuan emakume batek ohean aurkitzen ditu senarra eta haren amorantea, eta pasadizo horren inguruan era guztietako kontakizunak ehuntzen dira, abilezia handiz ehundu ere. Bide batez, argumentuak ihes egiten du anekdota hutsaren eremu antzutik, eta protagonistaren bizipenen bidez Kolonbiako egoera sozialaren berri izan dugu. Tira, ez gara hurbildu Kolonbia osoaren konplexutasun itzelera, noski, baina bai europar mundu burgesarekin hobekien konektatzen duten gizarte-geruzetara. Izan ere, antzezlaneko gatazkak ez dauka zerikusirik ez hango nekazari txiroekin, ez indioekin, ez narkoekin, ez paramilitarrekin, han jaio izanda beren herrian ezer gertatuko ez balitz bezala bizi nahi dutenekin baizik. Gogoeta hori ez da inolaz ere agertu, eta horregatik kokatzen da antzezlana latinoamerikar antzerki burgesaren eremuan, antzezpena eta testuaren garapena bikainak izan arren.

Iemanja jainkosa afro-brasildarraren itxuraz hartu ditu ikusleak Brasilgo Mari Paula performerrak, Brasilgo portugesezko testu indigenista-dadaista-feminista bat —Leonarda Gluckek lan honetarako egina— entzuten zen bitartean. Paulak apurka-apurka erantzi ditu soinean zeramatzan edergarriak eta lihazkiz egindako gona doratuarekin geratu da, bularraldea agerian.

Hortik aurrera, eboluzio dantzatuak garatu ditu, baina adierazi duen mugimendu kalitatea zuri batenari zegokion, ez benetako brasildar batenari, eta eman duen itxurak turistentzako ikuskizun horietako batean baleude bezala sentiarazi gaitu. Beste une batzuetan jaka distiratsu bat jantzi du, betiere bularrak agerian utzita, eta patata tortilla zakar bat prestatu eta erdizka jan du, Mexikoko narkotrafikatzaileen krudelkeria izugarrien berri ematen zigun bitartean.

Brasilgo eta lusofoniako abesti eta ahots ezagunek girotu dute emanaldia —Tom Jobimen Água de beber mitikoa, Vinicius de Moraesen grabaketa historiko bat, Maria Bethaniaren lehendabiziko kanta (É de manhã, Caetano Veloso egilea), Cabo Verdeko Cesaria Evora, chorinho delakoak...—, eta hala ere proposamenetik kanpo geratu gara, artistari zerizkion artifizialtasuna eta pertsonalismoa zirela kausa.]]>
<![CDATA[Giza paisaia dantzatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1935/024/001/2019-03-14/giza_paisaia_dantzatuak.htm Thu, 14 Mar 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1935/024/001/2019-03-14/giza_paisaia_dantzatuak.htm Lava konpainiaKonpainia: Lava. Zuzendari artistikoa: Daniel Abreu. Piezak eta koreografoak: Bending the Walls (Fernando Hernando Magadan), Beyond (Virginia Garcia, Damian Muñoz). Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Martxoak 12.

Egitarau bikoitzarekin etorri da dFeriara Tenerifeko (Kanariar uharteak, Espainia) Lava konpainia, eta kontraste handia sortu du bi gaualdiko lanen arteko amildegiak.

Fernando Hernando Magadanen Bending the Walls (Murruak tolesten) piezak zabaldu du egitaraua. Koreografoak Herbehereetako Korzo ekoizpen zentroan jarduten du, eta fabrika hartako nortasun eta kalitate bikaineko zigiluak markatuta etorri da dantza lana.

Erabateko isiltasunean hasi da emanaldia, maniki itxurako dantzari bat zoru gainean zeuden egurrezko takoek inguratuta azaldu zaigunean. Argi zenital batek eta beste foku inklinatu batek argiztatzen zuten haren figura estatikoa, eta isiltasunak bere horretan zirauen. Beste giza figura batzuk joan dira agertzen —beste lau guztira, haiek ere isil-isilean—, eta beltzez jantzitako pertsonaia bizia katuen modura etorri da ezker aldetik, zementuzko blokez egindako murru txiki baten alboan.

Horrela jarraitu dute lehen minutuetan, erabateko isiltasunean murgilduta, beren eboluzio enigmatikoak garatzen eta guztien prestakuntza bikaina agerian utziz. Arre koloreko kaleko arropak janzten zituzten —Annemarije van Harten da figuringilea— eta Tom Visserren kolore bereko argiek tonu ezin egokiagoa eman diote giroari, baina dantzarietariko batek eskua emoziorik gabe izaki biziari eskaini dionean lehertu da kataklismoa: hondamendi itxurako soinu-bandak bete du eremu osoa —Luis Hernaiz konpositorea—, eta energia-eztanda geldoa gertatu da ordura arte isilean zebilen dantzarien taldean. Hortik aurrera, hainbatetan gertatu da malgutasun itzelezko eboluzio libreen pasarteak bat-batean geratu eta kamera geldoko koadroekin tartekatzea.

Eskema horri jarraituz, zorion faltsuko une estatikoak, inora ez zeramaten argizko ateak, desplazamendurik gabeko lasterraldi gogotsuak eta murruko adreiluen pisuaz zapaldutako buruak ikusi ditugu, eta Gary Hillen Around and About diskurtsoa ingelesez entzun dugu, hiru dantzarik keinuekin azpimarratuta eta figura bakarrean bilduta.

Izaki kolektiboaren irudi harmoniatsuaren ostean, ezertara ez zetozen hiru duo etorri dira, baina haien gogo eta grinaz gozatu dugu, pieza estrainio eta kementsu honen amaiera bezala.

Kontrako erara, jarraian etorritako piezak —La Intrusa konpainiaren Beyond— errazkeriaren eta hutsaltasunaren eremuetara gonbidatu gaitu, konplexurik gabe gainera, eta huts sideralean galduta geratu da —betiko espero dugu—, irudikatu nahi izan duen espazio-ontzi hura bezala. ]]>
<![CDATA[Dantzan hasi gara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/032/001/2019-03-13/dantzan_hasi_gara.htm Wed, 13 Mar 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1926/032/001/2019-03-13/dantzan_hasi_gara.htm 'Eszena Dantz'Lanak eta koreografoak: Madera (Denis Santacana), Block (Amaia Elizaran), Shôlo (Mey-Ling Bisogno), The Place (Alessio Natale), El otro (Clemence Juglet), The more you dance the more you get (Evie Demetriou), An Encounter (Jordi L. Vidal). Lekua: Donostiako Gasteszena aretoa. Eguna: Martxoak 11.

Zazpi dantza lan laburrekin hasi da aurtengo dFeriako egitaraua, Donostiako Gazteszena aretoan. Mosaiko moduko bat eratu dute haien guztien artean, eta emanaldian zehar askotariko lanak ezagutzeko parada izan dugu.

Denis Santacanaren Madera-rekin hasi da saioa, Santacana berarekin, Victor Fernandezekin eta Yenalia Palmerorekin. Izenburuari kasu eginez, koreografian zehar ezinbesteko rola jokatu dute hamabost bat makil labur eta mehek, eta hasierako minutuak txalaparta-musikak girotu ditu, Denisen zapateatu indartsuekin konbinatuta. Herrimina islatu da naturako elementuen irudikapenekin; makil-dantzatik eratorritako pasarte bat ere ikusi dugu; eta nolabaiteko transzendentzia ekarri duen soinu-bandaren laguntzaz, sufrimenduaren alegoria eta gatazka-giroa sortu dira.

Dudarik gabe, Block izenekoa izan da saioko piezarik aurreratuenetariko bat, Amaia Elizaranem eta Leire Otamendiren parte-hartzearekin, eta Belakoren musika erabatekoak erritmoz eta energiaz kutsatzen gintuela. Zehaztasun handiko duo zoragarri honetatik bereziki gogoratuko ditugu dantzari bien arteko sinkronismo perfektua, neurrian erakutsitako keinu aberastasuna, tempoaren kudeaketa orekatua eta amaieran izandako emozioen norabide aldaketa.

Panpina itxurarekin agertu da ikusleen artean Aiala Etxegarai Shôjo izeneko piezan, manga estiloko maskara handi bat buruan zeramala. Maskara erantzi ostean divertimento itxura nabarmena hartu du Edoardo Ramirezekin interpretatu duen piezak: antzerki fisikora hurbildu da batzuetan, pantomima kutsua nagusitu da noizean behin, jostailu mekanikoen antzera ibili dira dantzariak hortik handik, eta bideo jokoen estiloko soinu-bandak sano lagundu du piezaren izaera jostagarria osatzen.

Ordea, Alessio Nataleren The Place ez zait hain erakargarria egin. Musika neorromantiko baten pean, aulki dotore baten jabetzagatik lehiatu dira hiru emakume eta bi gizon, baina dantzarien eboluzioei akademizismo nabarmena zerien, eta esandako abiapuntu eskasaren ondorioz, ia ezerezean geratu da proposamena.

Gauza bera esan genezake hurrengo piezaz —El otro—, baina beste arrazoi batzuengatik. Clemence Jugletek bakarrik interpretatu duen pertsonaia obsesionaturik ibili da identitatearekin eta besteen aurrean ematen dugun irudiarekin, eta ideia horren zerbitzura, etengabeko jarrera ariketak egin ditu dantzariak; gaitasun nabarmena, keinu definizio ona eta malgutasun handia baliatuz —mimo groteskotik hurbil batzuetan—, baina proposamenaren ageriko pertsonalismoak piezatik aldendu nau ezinbestean.

Evie Demetriouren lanak, ordea, eduki politiko aurreratua ekarri du, eta forman lehorra izan arren, oso ondo zetorkion planteamendu hori sakoneko mezuari. Aurpegia estaltzen zion ileorde bat eta zuri koloreko kamiseta eta kuleroak jantzita —takoiekin zebilen—, zaplaztekoak emanez ibili da bere gorputz ataletan, eta larrua jotzeko mugimendu sinkopatuen antzera jokatu du zenbaitetan. Azkenean, salneurria jarri dio atal bakoitzari eta airetik sakabanatu dituen eskupaperetan salatu du munduan giza salerosketak dakarren negozioa, %80 sexu-esplotazioari dagokiola ohartarazita.

Azkenik, Jordi L. Vidalen An Encounter gimnasia eta pantomima bigunaren eremuan geratu da, begi-bistako gauzak irudikatuz eta antigoaleko kanta erromantikoetan bilduta. Amaiera makala, nik uste, proposamen ausartak bildu dituen egitarau oparoan.]]>
<![CDATA[Mistizismo abstraktua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1967/032/002/2019-03-12/mistizismo_abstraktua.htm Tue, 12 Mar 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1967/032/002/2019-03-12/mistizismo_abstraktua.htm 'Sutra'Koreografia: Alonzo King. Musika eta interpretazioa: Zakir Hussein, Sabir Khan. Eszena eta argien diseinua: Scott Bolman, Sabir Khan. Jantziak: Robert Rosenwasser. Lekua: Gasteizko Principal antzokia. Eguna: Martxoak 7.

Zehatz-mehatz duela urtebete etorri zen Euskal Herrira Alonzo King Lines konpainia, Miarritzeko Gare du Midi antzokira ekarritako Biophony eta Sand piezekin. King munduko koreografo handien artean dago, eta San Frantziskon fundatu zuen konpainia bere dantzarien bikaintasunarengatik da ezaguna. Orain, konpainiak Gasteizko Principal antzokira ekarri du iaz estreinatu zuen Sutra ikuskizuna.

Antza denez, Budaren hitzaldiak dira sutra-k, eta haietan gizakiak argialdira heltzeko pausoak edo bideak azaltzen dira. Hortik abiatuta, kutsu mistiko nabarmena hartu du emanaldiak hasieratik bertatik, lehen emakume dantzaria erabateko isiltasunean eta ke-laino artean agertu denean, bere beso, esku, hanka eta oinekin lurrari bainoago aireari aipu eginez, hau da, izpirituaren eremu naturalari. Jarraian etorri den gizona bide beretik ibili da, aurrekoak bezala agertoki osoa bere presentzia hutsarekin betetzen, argien diseinu soil eta poetikoaren laguntzaz.

Horrela joan dira emanaldiko 11 dantzariak agertzen, eta horrela preziatu ditugu bai jantzien diseinu dotorea —emakumeak soineko arin eta laburrekin eta gizonak prakekin, bularraldea agerian—, bai dantzari guztien bikaintasuna. Orduan ere baieztatu dugu haien guztien heziketa klasiko zorrotza, eta gozagarria egin zaigu oinarri horretatik molde garaikidera ekarritako estiloa. Era berean, aipatzekoa da konpainiaren askotariko arrazen osaketa, horrek mugimendu-kalitate diferenteak dastatzeko aukera eman digulako.

Bide horretatik, eta Miarritzeko bi lanetan bezalaxe, banakako agerraldi laburren segidak burutu dituzte, banaka nahiz taldeka, eta haietan presentzia nabarmena hartu dute istant bat irauten zuten airetiko figura estatikoek eta lurretik egindako talde-eboluzio geldoek. Bitartean, kutsu hinduistako musikak girotu du bidaia mistikoa, eta pasarte kolektibo batzuetan agerikoa izan da eboluzioak musikaren inflexioen araberakoak zirela. Kingen beste lanetan bezala, nolabaiteko pisua eduki dute naturaren soinuek eta animalien —batez ere hegaztien— irudiek, seguruenik haiek irudikatzen dutelako hobekien izpirituaren izaera.

Ordea, une jakin batean, arropa multzo handi bat agertu da eszenan, eta hortik aurrera etorri diren pasarteak dantzarekin bainoago denbora edozelan betetzearekin egon dira lotuak. Lastima! Eskerrak dantzariak berde-zilar tonuetako jantziekin agertu direnean igoera garbia antzeman dela dantzaren diseinuan. Harrezkeroztik, berriz ere etorri dira birtuosismoz betetako agerraldi pertsonalak eta taldekako koreografiak, betiere norbanako bakoitzaren erabateko protagonismoan zentratuta eta dantzarien askatasun pertsonalari lehentasun osoa emanez. Gauzak horrela, gero eta eremu antzuago batean sartzen joan da koreografoa, eta azkenean dantzarien bikaintasuna eskertu dute bereziki ikusleen txalo beroek.]]>
<![CDATA[Determinismoak jota]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1987/036/001/2019-03-03/determinismoak_jota.htm Sun, 03 Mar 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1987/036/001/2019-03-03/determinismoak_jota.htm 'El precio'

Egilea: Arthur Miller. Zuzendaritza: Silvia Munt. Eszenografia: Enric Planas. Argiak: Kiko Planas. Antzezleak: Eduardo Blanco, Gonzalo de Castro, Elisabet Gelabert, Tristan Ulloa. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Otsailak 28.

Eraikin zaharra laster botako dute, eta etxea hustu behar da. Han altzari zaharrak baino ez dira geratzen, baina leku hartan bizi izandako familiaren bizipenak gordetzen dituzte, eta altzarien salmentak oinordeko geratu diren bi anaien arteko gatazka azaleratuko du. Batek Victor zientzialari izatearen ametsari uko egin, eta funtzionario bihurtu zen aitaren alboan egotearren. Bestea Walter zirujau egin zen familiatik urrun, eta ondo doakio diru aldetik. Azkenik, Victorren emazteak estutasunetik irten nahi izango zuen eta posible deritzo bi anaien arteko etsaitasuna amaitzeari.

Ikusten denez, sakoneko gatazka mamitsua planteatu zuen Arthur Millerrek 1968an estreinatu zen obra honetan, baina, haren zein lanetan ez da kontu sakonik planteatu? Gainera, bere antzezlan guztietan bezala, ederto uztartu zituen pertsonaien bizipen pertsonalak -berez interes psikologiko handikoak direnak- eta kapitalismoak jende arruntarengan duen eragin krudela. Horrekin batera, pertsonaiak gizatasun nabarmenez eratu eta elkarreragin etengabean paratu zituen, sinesgarritasun handiko dialogoen laguntzaz.

Esate baterako, kasu honetan behintzat, oso deigarria egin zait zein era naturalean hasi den antzezlana Victor eta Esther beren bizitzako kontu arruntez ari zirela, «zinemarako sarrerak erosi ditut gaurko» edo «jaso beharko dugu zure trajea tindategitik» bezalako huskeria naturalak esanez, gu-guztiok jakin arren hastapen apal horiek ere funtsezkoak izango zirela geroan etorriko zenerako. Rol bakoitza determinismoak jota balego bezala.

Eta hor sartu da Gregory Solomon tasatzailea, 91 urtekoa, jakituriaz betea, eta dena zipriztindu du bere umore eta ateraldi paregabeekin, etxeko altzarien ditxosozko salneurria finkatu ezinik eta denbora modernoen eitea bera gazte zenekoarekin alderatuz. Zer pertsonaia fina harena, eta zelako kontraste aberasgarria, bi anaien arteko etsaitasun gotortuari eman diona!

Silvia Munten zuzendaritzapean -hasierako Teatre Lliureren kide nabarmena izan zen- lau antzezleek sendo eutsi diote esku artean zuten erronkari, jakitun izanik opari hutsa zela Millerrek diseinatutako rol bakoitza, eta haien artean distira nabarmena hartu du tasatzailearen pertsonaiak, ahots, keinu eta jarreretan. Ordea, Tristan Ulloari Victor ez zaio erdia ere ulertu, bere ahots proiekzioa hutsaren hurrengoa izan delako, eta ikusleren bat ozen kexatu da eta guzti, bere besaulkitik «ozenago» esanez. Azkenik, aipamen berezia merezi du argien diseinuak, gris koloreko horma zikinetan aulki pilatuen itzalak proiektatu eta beste efektu batzuk sortu dituelako, egoerak berez zeukan balio emozional handia horrela areagotuz.]]>
<![CDATA[Gure ni ezkutuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/032/001/2019-03-01/gure_ni_ezkutuak.htm Fri, 01 Mar 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1896/032/001/2019-03-01/gure_ni_ezkutuak.htm 'Stereo'Ideia: Miren Gaztañaga. Zuzendaritza: Ainhoa Jauregi, Miren Gaztañaga. Musika: Zaldiak (Ibon Agirre, Hannot Mintegia). Testuak: Eduardo Galeano, Amelie Nothomb. Irudiaren analisia, tratamendua eta argazkiak: Ainhoa Resano. Argien diseinua: Oier Ituarte, Adrian Hernandez. Antzezlea: Miren Gaztañaga. Lekua: Bilboko Kafe Antzokia. Eguna: Otsailak 27.

Hamar urteko atzerapenarekin ekiten diot testu hau idazteari, 2009an ikusi nuelako Stereo, BAD jaialdian estreinatu zenean. Hurrengo urtean ere errepikatu nuen Aulestiko ADEL jardunaldietan, baina ez lehenengoan ez bigarrenean ez nintzen gai sentitu ganoraz deskodetzeko Miren Gaztañagaren proposamen leherkor, ezinago ausart eta artegagarri hau. Eta azkenean hemen nago, zorra kitatzen: geldoa naiz, baina fidatzekoa.

Galtzak bete lan dabil Gaztañaga aspaldion Garai zekenak, Macbeth, Heriotza bikoitza…, baina seguruenik honako hau dugu bere lanik pertsonalena. Hala ere, pertsonalismo hutsalaren antipodetan dago, lanaren artifizio falta eta erabateko zintzotasuna direla medio, eta baita ere ikusleongan auzi sakonak planteatzeko duen gaitasun indartsuagatik. Esandako kontuak eta beste asko ederto jasota geratu ziren EHAZEk 2017an argitaratu zuen liburuan, eta aitortzen dut testu haiek editatzean aurkitu nituela lan hau interpretatzeko falta zitzaizkidan gakoak.

Proposamenaren sinopsia irakurrita ekartzen dut hona arlo publikoa eta pribatua joan-etorri etengabean dabiltzala, emanaldian zehar eta ikusleekin izandako hasierako kontaktuan; feminitate eta maskulinitate kontzeptuak auzitan jartzen direla, fundamentuz jarri ere, taula gaineko pertsonaia androginoaren etengabeko eraldaketak direla medio; eta izaki estrainio haren baitan gu bezain estrainioa seguruenik hainbat ni daudela eta samaldaka, baimenik eskatu gabe, kanporatuko direla gu-guztion aurrean.

Sortze-prozesua bera oso berezia izan zen: Gaztañagaren ideiatik abiatuta bere ni-aren mugak eta genero mugak esploratu nahi zituen, Ainhoa Jauregiren laguntza izan zuen zuzendaritza lanetan, eta funtsezkoa suertatu zen Ainhoa Resanok Gaztañagaren irudien gainean egin zuen analisia. Gainera, genero eta irudi kontuetan adituak izan diren hainbat figura hartu ziren inspirazio-iturritzat, eta haien artean Frida Kahlo, Claude Cahun, David Bowie, Esther Ferrer eta beste asko kontsideratu behar dira lan hau bere sakontasun osoan interpretatzeko.

Antzezleak lau pertsonaia azaleratzen ditu denetan: Untxia, Spray arteko neska, Hileoria eta Ralph. Albo bateko apain-mahai batean gauzatu ditu haien arteko trantsizioak, soinu elektroniko ilunak lagun, eta Zaldiak taldearenak dira pertsonaia bakoitzaren lagungarri izan diren bertsio bikainak. Pixies-en Where is my mind izan da lehena, eta gero beste batzuk etorri dira Velvet Underground-en Waiting for my man, Zaldiak-en Kaos Song…, emanaldia ia-ia kontzertu eszenifikatua bihurtuz. Hamar urte darama Stereo hau ibilian, eta beste hainbeste egin ahal ditu eszenatokietan. Azken finean, sortzaileak berak dio interesgarria izan litekeela hogei urte gehiagoko gorputz batekin hau berau interpretatzea.]]>
<![CDATA[Izar magikoaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/025/002/2019-02-27/izar_magikoaren_bila.htm Wed, 27 Feb 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1925/025/002/2019-02-27/izar_magikoaren_bila.htm 'Lur'Konpainia: Xake produkzioak. Egilea: Kepa Errasti. Zuzendaritza: Getari Etxegarai. Musika: Pascal Gaigne. Eszenografia: Eider Ibarrondo, Isabel Acosta. Argiak: David Alkorta. Antzezleak: Kepa Errasti, Nerea Gorriti, Mikel Laskurain, Erika Olaizola. Lekua: Bilboko Azkuna Zentroko auditorioa. Eguna: Otsailak 24.

Izar magiko baten bila abiatuko dira Ane eta aitaita Julian. Tira, biak bakarrik ez, haiekin batera Aneren ama eta Lur ere abiatuko direlako. Baina mundu errealeko pertsonaiak hasierako biak dira, Lur trapuzko panpina delako eta ama hilda dagoelako. Amaren presentzia, ordea, nabarmena da emanaldian, eta rol garrantzitsua betetzen du Aneren ume-unibertsoan aitaitaren ostean, bera delako Ane den moduan onartzen duen bakarra.

Eta hortxe dago koska, Ane fisikoki neska jaio baina mutil sentitzen delako eta nahi duen bakarra ingurukoek errealitate hori onartzea da. Eta aita? Non dago aita? Amaren heriotzaren ostean, nahikoa lan dauka bere bizitza berrosatzen alabaren burugogorkeria dirudienari ganoraz aurre egiteko, eta lanak edukiko dituzte beste guztiek ere, aitaren jokabidea hala edo nola bideratzeko.

Nahita luzatu naiz Kepa Errastiren testuaren planteamenduan, printzipioz transexualitateari buruzko lana zirudienak umeen ikuspegia bete-betean harrapatu eta nagusien emozioen maneiu zaila ezin hobeto jaso duelako, sentsibilitate handiz eta batere bigunkeria barik. Gainera, ondo heldu dio sakoneko gai delikatuari eta baikortasunez zipriztindu ditu egoerak, batez ere aitaita Julian pertsonaia maitagarriaren laguntzaz.

Getari Etxegarairen zuzendaritzapean, oso orekatuta agertu dira lau antzezleak, eta elkarlan bikainean jardun dute bai beren artean bai elementu eszenikoekin, taula gaineko gauzakiak ezinbestekoak izan direlako protagonistaren eta gu-guztion irudimena maila miresgarrira igoarazteko. Alde horretatik, aitortzen dut aspaldi ez genuela hain eremu eszeniko polita, iradokitzailea, lagungarria eta erabilera askotarikoa ikusten, eta gauza apal-apalekin eraikitako gauzen artean, txalupa, amildegiaren gaineko zubia eta globo bidaiaria gogoratuko ditugu bereziki. Era berean, aipatzekoak dira argien diseinu emozionala eta Pascal Gaigneren musika, Nerea Gorritik Aneren ama eskusoinuz, ukelelez, kaxaz eta ahotsez interpretatu duena.

Azkenik, esan beharra dago adin guztietarako dela harribitxi eszeniko hau, ez bakarrik familia erako publikoarentzat. Izan ere, gaurko emanaldian seme-alabarik gabeko ikusle heldu asko bildu dira, eta gurasoekin zetozen ume ugariek txintik esan gabe eman dute ordubeteko denbora, magiak harrapatuta. Txaloen orduan, publikoak luze, entusiasmoz eta zutik txalotu du proposamena, eta denok irten gara bizipoz betearen sentsazioarekin kalera.]]>
<![CDATA[Ni ez naiz inorena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/031/002/2019-02-26/ni_ez_naiz_inorena.htm Tue, 26 Feb 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1877/031/002/2019-02-26/ni_ez_naiz_inorena.htm 'Jane Eyre'Konpainia: Teatre Lliure. Egilea: Charlotte Brontë. Zuzendaritza: Carme Portaceli. Musika: Clara Peya. Eszenografia: Anna Alcubierre. Jantziak: Antonio Belart. Bideo-irudiak: Eugenio Szwarcer. Antzezleak: Jordi Collet, Gabriela Flores, Abel Folk, Ariadna Gil, Pepa Lopez, Joan Negrie, Magda Puig. Lekua: Donostiako Viktoria Eugenia antzokia. Eguna: Otsailak 23.

Jatorrizko eleberriko hamabigarren kapituluko eszenarekin hasi da Jane Eyre antzezlana. Rochester jaunaren zaldiak izotzean irrist egin eta zalduna lurrera jausitakoan. Gizonak Janeren laguntza onartu beharko du —min hartu du orkatilan— eta hori da bien arteko lehen ezagutza eta kontaktu fisikoa, hain neurrikoa zena Ingalaterrako gizarte puritano hartan.

San Agustin ere zalditik erorita bihurtu omen zen fededun, eta seguruenik Charlotte Brontëk nahita erabili zuen irudi indartsu haren sinbolismoa bi espiritu independenteen arteko harreman hautsezinaren jaiotza irudikatzeko. Beraz, egokia iruditu zait antzezlanari hasiera kementsu bat emateko, taula gainean zaldiaren arrastorik ez eta pasadizoak etxeko istripu arrunt baten itxura hartu duen arren. Jarraian, lehen kapitulura itzuli gara —protagonistaren haurtzarora—, eta hortik aurrera kontakizun erabat lineala eskaini digu Anna Maria Ricarten bertsioak, jatorrizko solasaldiak eta pasarteak hitzez hitz emanda eta amaieran, agian, askatasun handiagoarekin jokatuz dramaren korapiloa era eszenikoan deslotzeko.

Brontë ahizpek —Emily, Charlotte eta Anne— XIX. mendearen erdialdean argitaratu zituzten beren liburuak, beti gizon ezizenekin sinatuta, eta merezimendu osoz daude ingelesezko literaturaren gailurrean, baina Jane Eyre lehen eleberri feministatzat jotzen da, eta horretan zerikusi handia dute protagonistak bere burua etengabe gainditzeko nahiak eta inorena ez izatearen borondate erostezinak.

Eleberri konplexu eta mardula izanik, era eskematikoan eman dira pasarte asko —guztiak ez esatearren—, eszenaratzea bi ordura murrizteko xedez. Bide horretatik, pertsonaiak beti ibili dira estu eta larri beren barne aberastasuna garatzeko, eta itxura klinikoko eremu eszeniko zuriak ez ditu egoerak samurtu, Ikearen estiloko kikara, aulki eta kamaina haiekin eta ganorazko mahai baten absentziarekin.

Horma zurietan proiektatu diren irudi naturalistekin gauzatu dira argumentuak eskatutako kokapenak, teatroaren ikuspegitik errekurtsorik eskasena izan arren, baina zuzeneko musika —pianoa eta txeloa— laguntza handikoa izan da giroak eratzen laguntzeko. Esandako guztiagatik, ezerezean geratu da egileak kontakizunari eman zion lirismo paregabea, baina —Ariadna Gilen intonazio nekagarria gorabehera— antzezpen bikainak eskaini dizkigute haiek guztiek eta, jatorrizko testuaren indarra lagun, di-da batean igaro zaigu denbora, eta txaloen orduan lau aldiz aterarazi ditugu gure zorionak jasotzera. ]]>
<![CDATA[Freiheit frijitua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2162/033/001/2019-02-13/freiheit_frijitua.htm Wed, 13 Feb 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2162/033/001/2019-02-13/freiheit_frijitua.htm 'Hugo, non dada Emmy?'Sorkuntza eta interpretazioa: Metrokoadroka. Argiztapena: Miriam Ubanet. Antzezleak: Iraia Elias, Javi Fernandez Jabitxin, Oier Guillan. Arte plastikoak: Idoia Beratarbide. Lekua: Donostiako Tabakalerako Z aretoa. Eguna: Otsailak 8.

Donostiako Tabakalera egiten ari den Kearen Politikak programan bizidunen munduan ez dauden baina bizirik jarraitzen duten artisten izpirituak inbokatzen dira hainbat ziklotan, eta pasa den asteburuan Hugo Ball idazle dadaistaren txanda izan da; besteak beste Metrokoadroka kolektiboaren performance batekin eta Jose Mari Zabalaren film batekin, nonbait Joxan Artzeren figura Hugo Ballekin erlazionatzen duena.

Ezohiko idazle alemaniarra Suitzara erbesteratu zen Lehen Mundu Gerran hartutako guda ororen kontrako jarrerarengatik, Emmy Henningsekin batera fundatu zuen Zurichen Cabaret Voltaire izeneko lokal mitikoa, eta dadaismoaren sortzailetzat jotzen da. Bilatu ezazue haien eta kabaretaren inguruko informazioa, merezi du eta. Ordea, hor agertzen zaigun Emmyren figura polifazetikoa Hugorena baino interesgarriagoa izan daiteke, bere sakoneko izaera askearengatik eta bere ibilbidean jorratu zituen arte-adierazpideengatik.

Emanaldia hasi baino lehen, argibide eta gomendio soil batzuk eman dizkigute artistek, eta Z aretora sartzean giro berezia aurkitu dugu. Aulkiak desordena neurtuan jarrita, haietariko batzuk iraulita, zenbait kuxin lurretik sakabanatuta, foku urdinak mugimendu pausatuan eta balizko agertokian, gorputz bat, agian konortea galduta, agian hilik. Meditaziora gonbidatzen zuen giroak, eta lehen minutuetako soinu inguratzaileak anabasa sentsazio leuna sortu zuen; batera entzuten genituen loturarik gabeko esaldi zatiak eta hotsak bat zetozelako dadaismoaren izaera apurtzailearekin.

Une jakin batean berpiztu da etzanda zegoen Hugo Ballen irudikapena, eta hark Kandinskiren obra aztertuz idatzi zuen hitzaldia irakurtzen hasi da Javi Fernandez Jabitxin, jatorrizko hizkuntzan eta ganoraz, Oier Guillanek testuko pasarterik esanguratsuenak euskaraz tartekatzen zituela. Kontua da, ordea, boxeo eskularruak jantzita pasatzen zituela orriak —nahiko ondo moldatu zen, egiari zor— eta, aleman hutsez entzundakoa hala edo nola harrapatu nahian zebilela, Freiheit berdin frijitua bezalako aurkikuntza nabarmenak egin ditu.

Aurretiazko baldintza zen diskurtso hura osorik eman beharra, eta era dadaista horretan bete dute agindua. Amaiera aldera, gainera, hizkuntza bietan eta aldi berean irakurri dute testua, olerki fonetikoaren asmatzaileari nolabaiteko omenaldia eginez. Eta bitartean, presente egon da Emmy Hennings, Idoia Beratarbideren txotxongilo baten —txotxongiloak ere egiten zituen Henningsek— eta zuzenean marraztutako irudien bidez, argiaren koloreen deskonposaketa lagun. Voltaire kabareta kartoizko kaxa bateko zulotik behatu dugu eta, funtsezkoena, Iraia Eliasek hitzik eta soinurik gabe irudikatu du Henningsen askatasun zigortua, dadaismoaren sortzailea —eta ez musa soila— hura ere izan zela aldarrikatuz.]]>
<![CDATA[Manfred]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/039/002/2019-02-12/manfred.htm Tue, 12 Feb 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1909/039/002/2019-02-12/manfred.htm 'Macbeth'Ekoizpena: Arriaga antzokia. Bertsioa eta zuzendaritza: Alex Gerediaga. Euskaratzea: Jon Gerediaga. Musika: Belako. Jantziak eta eszenografia: Azegiñe Urigoitia. Eremu eszenikoa eta argiak: Javi Andraka, Oier Ituarte. Bideoak: Jesus Pueyo. Antzezleak: Iñigo Aranbarri, Kepa Alesso, Florentino Badiola, Arrate Etxebarria, Sandra Fdez. Agirre, Miren Gaztañaga, Na Gomes, Mikel Losada, Gabriel Ocina, Pako Revueltas, Leire Ucha, Maria Urcelay. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Otsailak 9.

Pasadizo batekin ekingo diogu gaurko kritikari. Macbeth-en aurkezpena Bilboko Arriaga plazan egin zen, Opel Rekord polit bat irudiaren protagonista zela. Mafioso plantak egiten jaitsi dira autotik Mikel Losada eta Florentino Badiola, eta jardunean hasi dira flashak eta kamerak. Kaleko jendea jakin-minez. Nigandik hurbil igaro dira bi gizon, eta batek besteari azaldu dio: «Antzezlan bat omen da: Manfred».

Benetako emankizunean ere agertu da nire ametseko auto maitea, baina pantailan proiektatua, Macbeth eta enparauek Norvegiako erregearen kontra izandako borroka pistolekin eta mendiko pista batean irudikatuta. Alex Gerediagaren ibilbidea ezagutzen duenari ez zaio arraroa egin hasiera zinematografiko hori, berak gidatzen duen Khea Ziater proiektuan antzerkia eta zinema uztartzen direlako. Abiapuntu emankor horretan zentratu behar gara klasikoaren bertsio erdi eszeniko erdi zinematografiko hau ulertzeko, eta kontuan ez eduki antzezleen artean izandako amildegiak, bai antzezpen-mailei begira, bai eszenan antzeman ez den talde-sentsazioari begira. Esandakoari ahots askoren proiekzio makala gehitzen badiogu, larria izan liteke, baina gogoratu: hemen ez gaude antzerkiaren eremu hutsean, eta muntaia beste ikuspegi batetik sortu da. Agian, horregatik geratu da aktore-zuzendaritza bigarren plano batean, lehentasuna irudien indarrari ematearen ondorioz.

Beste kontu bat zen ea oraingo bertsioan jatorrizko testua entzungo ote genuen, eta alde horretatik esan beharra dago zuzendariak murrizketa egokia egin duela, soberako errepikapenak kenduz, bigarren mailako pertsonaiak bateratuz eta sorginkeria bat eginez sorginen kopuruan. Niri, ordea, gehiago gustatuko zitzaidakeen pertsonaien bilakaera eta genero-ikuspegia garatu izan balira —Lady Macbeth urrezko aukera da horretarako—, bestela kondenatuta baikaude klasikoei azaleko gaurkotzeak ematera, ganorazko auzi sakonei inoiz heldu gabe.

Dudarik gabe, eremu eszenikoaren diseinua izan da emanaldia aurrera ateratzeko tanto nagusi bat, funtzionaltasun handiz eratu direlako argumentuak eskatutako lekuak eta giroak, eta nolabaiteko abstrakzioa eman diolako istorioari. Era berean, panel batean proiektatua ikusi dugu Duncan erregearen hilketa, eta interakzioan ibili da azken uneetako Macbeth Birnamgo baso filmatuarekin, baina horiek izan dira pasarte interaktibo bakarrak, gainontzekoak eszena filmatu hutsak edo pinudi monotonoen proiekzioak izan direlako.

Amaitzeko, bikaintasunaren alorrean aipatuko ditugu Jon Gerediagaren euskaratzea, Mikel Losada (Macbeth), Miren Gaztañaga (Lady Macbeth) eta Gabriel Ocinaren (Duncan erregea) antzezpenak, eta bereziki, Belako taldearen musika, distira eta sakontasuna eman baitio esperimentu eszenikoari. A! Eta ez joan antzokitik zapuztuta antzezleak txaloak eskertzera irteten ez badira. Zuzendariaren hautua omen da, filmetan ere aktoreak ez direlako pantailatik irteten jendea agurtzera. ]]>
<![CDATA[Ene maitea da!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1982/040/002/2019-02-03/ene_maitea_da.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1982/040/002/2019-02-03/ene_maitea_da.htm 'Swan Lake'

Konpainia: Dada Masilo, Dance Factory Johannesburg. Koreografoa: Dada Masilo. Musika: Txaikovski, Rene Avenant, Camille Saint-Saens, Arvo Part, Steve Reich. Bideo sorkuntza: Mickael Vivier. Argiak: Suzette le Sueur. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: Otsailak 1.

Dada Masiloren Swan Lake honetan, agertokiak ez du batere apaindurarik erakutsi, edozein elementu eszenikok, gauzarik txikiena izanik ere, traba egingo liokeelako dantzaren ospakizunari. Behegainak eta atzeko pantailak noizean behin hartutako tonu monokromoak -laranja-arrosa, urdin turkesa eta erabateko beltza- argiekin eratu dira, eta haiekin eratu giroak, kontraste bikaina lortuz jantzien erabateko zuritasunarekin.

Emanaldian zehar Siegfrieden ama izango zenak azaldu digu ballet klasiko guztien funts eta mamia -ingelesez, goiko pantailan, euskarazko zein gaztelaniazko itzulpenarekin-; benetan umoretsua izan da ballet-jarreren deskribapena, eszenara gizon zein emakume beltxargak sartzen ziren bitartean -guztiak oinutsik, tutua jantzita eta luma zuriekin buruan-, eta gizonen enbor perfektuak agerian zirela. Hona hemen jarrera klasikoen izendapenak Masiloren hiztegian: Nesken exodoa, balizko emaztegai zapuztuek eszena uzten dutenekoa; Maite nau, amodio erromantikoaren paradigma; Alga-besoak eta Irabiagailu-hankatxoak, izendapen zinez adierazgarriak; eta beste asko, hala nola Su artifizialak, Gorputz-jasotzailea neskak hankekin 4 zenbakia irudikatzen duela eta Konorte galtzea, emozio erromantikoaren gailurra omen dena.

Ikusten denez, umorerik ez zaio falta Hegoafrikako koreografoari, eta hiztegi berrituari zegozkion jarreretan dantzari guztiek erakutsi dute ballet klasikoan duten maila bikaina. Apurka-apurka joan gara sartzen jatorrizko balletaren istorioan, baina lehenago konpainia osoak erakutsi digu dantzatzearen artea nola ikusten den Hegoafrikatik: klasikoa, garaikidea eta sustrai afrikarrak ezin hobeto uztartuta, gorputzen edertasuna lagun, afrikar dantzarien mugimendu kalitate berezia nagusi eta energia eztandekin batera zetozen oihu kolektibo sinkronizatuak han-hemenka.

Une jakin batean, Masiloren solo mitikoetako bat gozatzeko aukera izan dugu, Odettek Siegfried konkistatu nahi duenean; eta jarraian erakutsi du bere hautu sozial eta politikoa, Siegfried gizon batekin maitemindu eta gorte osoaren aurrean He is my lover! (Ene maitea da!) aldarrikatu duenean.

Siegfriedek, ordea, gizartearen eta ustezko adiskideen ukoa jaso du energiaz beteriko pasarte kolektibo ezin kementsuago batean, eta hortik aurrera, tristeziaren eremuan sartu gara. Gona beltz luzeekin eta bularra agerian etorri dira hamar gizon eta emakume, jatorrizko balleteko gai nagusiaren aldaera teknologiko baten pean, eta banan-banan joan dira lurrera erortzen, azken bikoteak elkar besarkatu eta haiek ere lurrera ziplo jausi baino lehen.]]>
<![CDATA[Käffka eremuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/025/001/2019-01-30/kffka_eremuak.htm Wed, 30 Jan 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1898/025/001/2019-01-30/kffka_eremuak.htm 'Käffka'Konpainia: Kamikaz kolektiboa. Testuak, zuzendaritza eta jantziak: Amancay Gaztañaga, Erika Olaizola, Miren Gaztañaga. Musika: Paula Olaz. Antzezleak: Edurne Azkarate, Iraia Elias, Oier Guillan, Mikel Ibarguren, Amaia Irazabal. Lekua: Bilboko Pabellon 6 aretoa. Eguna: Urtarrilak 27.

Käffka eremuetan bizi dira 2049. urteko nerabeak, emoziorik gabeko gizarteak ezin duelako beren aldarteak eta pasio menderaezinak toleratu. Horrelako zentro batean ezagutuko dira Lirian eta Orion, eta elkarrekin bilatuko dute beren bizitzeko eta nahietarako bidea.

Gehitu eta Ortzadar LGTB elkarteen enkarguz sortu du Kamikaz kolektiboak lan hau. Ikusleak kokatzearren, esan beharra dago bihotzak eta tripak umore basatiz astintzen dabilen Agur eta Dolore hori eurena ere badela —Ttak! kolektiboarekin sortu zuten—, eta, printzipioz, oraingo hau nerabe eta gaztetxoei zuzenduta dagoela. Hala ere, aretoa leporaino bete duten ikusle helduek eta askoz gazteagoek gozamen handia hartu dute egiaren bilaketaz, bizitza librearen abenturaz eta sexu berekoen amodioaz hitz egiten duen lan suabe, baikor eta aurreratu honekin.

Robot itxurarekin agertu dira Käffka eremuko zaindariak hasiera batean, eta hori izan da proposamenaren lehen tanto nagusia, arroparen diseinu orokorrak berdin balio izan duelako irakasle zein ikasleentzat, eta nolabaiteko informaltasuna gehitu diolako uniformeen ukitu futuristari. Bestetik, robot zaindarien itxurak aipamen berezia merezi du, sukaldeko tresnekin egindako apaindura eta gauzengatik. Argien diseinua ere izan da erabakigarria ikusleak lehen eszenatik etorkizunera bidaltzeko; gero ere, fokuen koloreak eta intentsitatea emozioen bideragarri izan dira, bereziki bi neskek beren arteko maitasuna onartu dutenean eta amaierako eszena hunkigarrian.

Batere artifiziorik gabe, dena gertatu da ikusleen aurrean, zintzotasuna nagusi, horixe eskertzen dutelako lan honek xede dituen ikusleek. Eskailera metaliko bat eta haren osagarriak izan dira elementu eszeniko ia bakarrak, eta haiekin eratu dira argumentuak behar zituen egoerak. Beste elementu nagusia kinkilari misteriotsuaren orgatxoa izan da —egurrezkoa, kasurako—, saltzaile itsuak aspaldiko gauzak erakusten dizkielako harengana hurbiltzen ausartzen direnei. Musu-truk eman ere, parabola askotan bezala, jende arruntak baino askoz hobeto ikusten duelako. Eta, bide batez esanda, zein ausart eta dibertigarria Andoni Ikurrinak delakoari emandako rola!

Pertsonaien aldaketa ugariak ere ia agerian gauzatu dira, ikusleen konplizitatearen laguntzaz, eta ederto zaindu da lan osoaren erritmo sostengatua. Eta gero pertsonaiak daude; oso pertsonaia sinesgarriak eta politak, batez ere nagusiak irudikatzen dituztenak: kinkilari misteriotsua, Käffka eremuko andereño arduraduna, kanpotik etorritako ikuskari beldurgarria.... Amaitzeko, azpimarratzekoa da emanaldiari ez dariola inolako gurasokeriarik, horixe baita nerabeek helduengandik onartuko luketen azken gauza.]]>
<![CDATA[Neoklasikotik hurbil]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/033/001/2019-01-26/neoklasikotik_hurbil.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1926/033/001/2019-01-26/neoklasikotik_hurbil.htm 'De profundis'Konpainia: Illicite. Bideo sorkuntza: Frederic Lecoq, Julien Diris. Jantziak: Hrve Poeydomenge, Annegien Sneep, Douglas Lee, Fabio Lopez. Dantzariak: Alix Roulland, Cybele Danestoy, Idir Chatar, Lucas Schneider, Manon Bastardie, Raquel Morla, Tom Resseguier, Yannis Dunouau. Lekua: Viktoria Eugenia antzokia, Donostia. Eguna: Urtarrilak 24.

Egitarau zorrotz batekin etorri da Donostiara Baionako Illicite konpainia. Deigarria egin zait Euskal Herrian beste dantza konpainia handi bat daukagula jakitea —2015ean sortu zuen Fabio Lopezek— eta emanaldiak balio izan dit proiektu berri honek eman dezakeenaz jabetzeko.

Kontzesiorik gabeko proposamen zail batekin ireki du gaualdia Lopezek. Ezteiak izeneko piezak infernu bateko izakiak aurkezten dizkigu, eta lan horretatik jaso dugun lehen inpresioa argiaren gorritasuna izan da. Fokuek hamasei zutabe gorri sortu dituzte atzeko aldean, eta dantzariak odol eta su koloreko atmosfera horretan ibili dira, eredu patriarkaleko ezkontzaren paradigma auzitan jarriz, dantzaren bidezko bideetatik. Lehen pieza horrek ageriko esangura hartu du eta batzuetan sakoneko mezua begi-bistakoegia suertatu zaigu, baina dantzariek lehen momentutik erakutsi dituzte beren heziketa klasikoa eta gaitasun akrobatiko nabarmena, eta, Stravinskiren musika tormentatua tarteko, batzuetan opera abstraktu bat ikustearen sentsazioa eduki dugu.

Lehen etenaldi zinez luzea igarota etorri da bigarren lana —II. kuartetoa eta Nils Christeren koreografia horretan II. Mundu Gerraren osteko arimen egoera planteatu da, bina gizon eta emakumeren bidez. Emakumeak libreago ibili dira beren eboluzioetan, eta gizonak fisikotasun handiagoarekin. Batzuetan, besoekin irudikatu dituzte hegaztien hegoak —berriz ere begi-bistakoegia, ene irudiko— eta, beste batzuetan, Nacho Duatoren estiloko nesken hanka eta beso izoztu gogaikarri haiek etorri zaizkigu burura, etsipena eta esperantza irudikatu nahi izan dituen lan honetan.

Jarraian, Douglas Leeren Mask Duet etorri da, Vivaldiren Gloria in D maior-ean bilduta. Gimnastika artistiko itxurako bost minutuko duo horretan are nabarmenago geratu dira konpainiaren eta egitarauaren ezaugarri nagusiak: artifizioa nagusi koreografien diseinuan, dantzarien malgutasuna eta heziketa zorrotza, eta emozio ia bakarra estetikaren finezia izatea. Gauzak horrela, mugimendu-estudio hutsa iruditu zaigu, esku-programaren arabera, «ezkutatzearen eta maskaratzearen gai kontrastatuak erabiltzen dituen duoa».

Azkenik, Aura izeneko piezan —Fabio Lopez koreografo berriz ere—, itxura paregabea hartu dute gorputzek eta beren ekinaldiek, baina askoz interesgarriagoak egin zaizkigu laba urtua ziruditen atzeko irudi proiektatuak eta, bereziki, João Domingos Bompempo konpositore portugesaren partitura neoklasikoa.]]>
<![CDATA[Euskal antzerkia, geure modura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1954/030/001/2019-01-06/euskal_antzerkia_geure_modura.htm Sun, 06 Jan 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1954/030/001/2019-01-06/euskal_antzerkia_geure_modura.htm
Ttak!

Aiztoaren hotsa. Agian, aizkora baten epaia egurraren kontra. Hemen dugu 2019a, ttak! Eta hara non 2018ak ekarri ziguna gogoratzean Ttak! konpainiaren izena datorkigun lehenik eta behin. Bitxia da gero, konpainia guztiz ezezaguna delako ikusle askorentzat, baina seguru Agur eta Dolore ikusi dutenek aizkorakada indartsuaren kolpea sentitu dutela, aurreko guztia bukatzen, kate astunak ebakitzen, geroa askatasun osoz bilatzen duen lan labur horrekin. Emakume-ikuspegitik egina, zalantzak eta kontraesanak leku zentralean jarrita, umore basatia eta kemen izugarria lagun… Argi dago zergatik hartzen duen lehen postua iazko antzezlanen errepasoa egitean.

Eta antzerki militante eta, zoritxarrez, minoritariotik joan gaitezen antzoki handiak betetzeko jaioa zen beste batera, euskarazko emanaldien paisaia askotarikoa baita. Eskerrak! Izan ere, zer aproposagoa egun hauetarako Dublindarrak lana baino? Arriaga antzokian estreinatu zen duela urtebete, eta taula gainean zortzi aktore ezagun bildu ziren irlandar sendi bateko Errege Gauaren afaria irudikatuz eta James Joyceren Dubliners liburuko hamabost kontakizun elkarlotuz. Estreinaldiaren emaitza bikaina izan zen, eta gero gaztelaniazko bertsioarekin egin du bere bidea, baina antzerkizale askoren kezka da lan bikoitz horrek antzezleengan sortzen duen presio negatiboa, eta beren buruari galdetzen diote ea bide onetik ote goazen hizkuntza menderatzailea eta hizkuntza menderatua plano berean jarrita.

Gurean hainbat lan eskaintzen dira oraindik bi bertsioetan, eta haien artean Erlauntza, Txarriboda eta Txaloren ildoko Zoaz pake santuan eta Etxeko saltsak daude 2018ko muntaia arrakastatsuen artean. Guztiak entretenimendu arloan kokatzen dira argi eta garbi, eta kutsu zilegi horretatik irten nahi izan duten beste lan batzuek —Hiru emakume, Izoztutako haizea bezala...— nolabaiteko transzendentziara heldu nahi bai, baina ezin izan dute ikusleen bihotza arras konkistatu, haien planteamenduetan eremu errazegietatik ibili edo bide erdian geratu izanaren sentsazioa utzi dutelako. Hala ere, ele bitan ematen den antzerkiak Garai zekenak izeneko harribitxia ekarri digu joan den urtea amaitzeko eta honen hasierarako. Ibsenen Hedda Gabler obran oinarrituta, inoiz baino artegagarriagoa egin zaizkigu Heddaren pertsonaia —Miren Gaztañaga— eta haren inguruan mugitzen dena, eta planteamendu eszenikoak ere asko lagundu du, ikusleak antzezleen artean dabiltzalako Arriaga antzokiko zenbait leku eta gelatatik.

Atx huts

Bitartean atx huts bihurtu zaigu euskaraz soilik egindako antzerkia, hau da, Espainian arrakasta lortzea helburu ez duen antzerkia. Atx egiten du euskara egoera diglosikotik atera nahian, eta iaz ere ez du huts egin zeregin horretan. Antzerki hutsa bilatzen du, ez antzerki hutsala, haitza bezain sendoa baizik, bizkaieraz atx esaten baitzaio haitzari. Horretan ibili dira iaz ere Atx teatroa, Huts teatroa eta beste hainbeste talde, kolektibo eta konpainia. Zerrenda luzea da zorionez, horrek esan nahi duelako zerbait ari dela gertatzen euskarazko antzerkian. Iaz bakarrik hogei bat areto-estreinaldi elebakar izan ziren, gehi ume-antzerki arloko beste lauzpabost. Agur eta Dolore aipatu dugu hasieran, baina iaz Heriotza bikoitza-k oso aztarna sakona utzi zuen lan hura ikusi zutenengan. Miren Gaztañaga eta Eneko Sagardoi ziren protagonistak, biak ala biak jakituria eszeniko gorenaren jabe eta heriotzaren gaiari ganoraz eta umorez —zelan bestela?— helduz. Esan bezala, ezin iazko obra guztiak aipatu, baina haietariko batzuk bai: Atx teatroko Iñaki Ziarrustaren Tomiris antimatxista eta zorrotza, Mikel Martinezen Tabernaria malenkoniatsua —Patxo Telleria gidoilari—, Gilkitxaro taldearen Morbus operandi —Galder Perezena, Aiora Sedano eta Ane Zabala antzezle—, Dxusturi taldeko Eneritz Artetxeren Karramarroa —Pablo Ibarluzea zuzendari—, Miren Tirapuk Irurtzunen estreinatu berri duen Manifestu bat —Gaizka Sarasola egile— eta, aipamen berezian, Itziar Elias, Maddi Irazoki eta Dani Irazokiren Bizimiñak, gure gatazka armatuak utzitako zauriez trebe eta gogoz hausnartzeagatik.

Badira, dena den, agertokiak antzezlez bete dituzten ele bakarreko ekoizpenak, eta haietan lehena Artedramaren Martin Zalakain dugu: Pio Barojaren eleberria, Harkaitz Canoren moldaketa, Ander Lipus Barojaren rolean, Euskal Herri osoko zazpi dantza-talde elkartuta eta, beste ezeren gainetik, Juan Antonio Urbeltzen agintea. Beste plano batera joanda, ikusleen gogoan geratu da Eako Poesia Egunetan eman zen Zanbuia! Horrela ospatu zuen Metrokoadroka Sormen-Kolektiboak bere 10. urtemuga, Ean itsasotik oinez sartuta eta hango hondartza, erreka, etxeak, zubiak eta bihotzak ekintza eta testu poetikoz betez. Eta urteko beste ekitaldi gogoangarri bat kolektibo berak sustaturiko Eztena jaialdia izan da: Niessen aretoan izandako jai berezian Hollywoodeko izarrak balira bezala omendu zituzten urteotan jaialditik igaro diren guztiak eta Geure modura abesten amaitu zen ekitaldia, geure antolamendua eta gaitasuna harro aldarrikatuta.

Axut!

Axut! esaten da Iparraldean erronka edo arbuioa adierazteko, eta Axut! formazioaren Zazpi senideko izan da iazko lan sendoenetariko bat. Euskara hutsez aritzeko erronkarekin jaio da Fuchs anaien elkartea, eta onarpen ezin hobea jaso du ikusleen aldetik. Iparraldean jarraituz gero, 2018ak emandako lan ederra izan zen Lapurdiko Hecho en Casa konpainiaren Izpiliku sasi gibelean gordeturik, Cyranok lixibaren usain ona zuen izenburu luzeko ikuskizuna. Haur-antzerki bezala sailkatuta jaio arren, Japoniako No teatroan ditu erroak eta, Rebecca Doutremer ilustratzaile paregabearen estetika lagun, edertasunaren gailurrera heldu zen, Txomin Urriza Luroren euskaratzearen laguntzaz.

Laburpen-kronika hau amaitzeko, ezin aipatu gabe utzi iaz izandako hiru gertakizun. Doluzkoa lehena, Joxe Martin Urrutia Txotxe otsailean zendu zelako, Durangoko Karrika antzerki taldea umezurtz utzita. Bigarrena zorionak ematekoa da, iaz Txomin Hegi Chimeres konpainiako antzerkilari eta euskaltzale militanteak erretiroa hartu zuelako —euskarazko antzerkigintzak eskerrak eman beharko dizkio noizbait—, eta hirugarrena ospatzeko modukoa da, EHAZEk Ekin eta joka liburua aurkeztu zuelako Durangoko Azokan, XX. mendearen hasieratik hona gure antzerkian izan diren egile eta joera nagusiak aztertuta, Iparraldeko zein Hegoaldeko zortzi ikerlariren elkarlanari esker. ]]>
<![CDATA[Zirku malutak Durangon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1971/025/001/2019-01-02/zirku_malutak_durangon.htm Wed, 02 Jan 2019 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1971/025/001/2019-01-02/zirku_malutak_durangon.htm Maluta jaialdiaArtistak: Maria Villate, Laia Sales, Francesco Caspani, Maitane Azpiroz, Aime Morales. Zeremonia maisua: Gorka Ganso. Lekua: Durangoko San Agustin aretoa. Eguna: Abenduak 28.

Gabonetako datak ume-emanaldiz beteta agertzen zaizkigu, eta Durangon badira lau urte Maluta jaialdia eskaintzen digutela formatu sinple bezain eraginkor batekin: bost zirku-artista batzen dira gaualdian, eta haietariko bakoitzak bere espezialitateko ekitaldia jokatzen du Gorka Gansoren hitzik gabeko gidaritzapean. Egia esan, ni beti joaten naiz bere tontakeria sublimeak ikustearren, baina artista gonbidatuen erakustaldiak ez dira bazterrean lagatzeko modukoak, eta aurten ere maila bikaina eman dute haiek guztiek.

Ganso kaletik zuzenean sartu da aretora, bere ganorabako itxura paregabearekin eta bizikleta zahar baten gainean. Eskuleku aurrean maletatxo bat zeraman, eta handik irten diren elementuak ezinbestekoak izan dira artista bakoitzaren ekitaldia aurkezteko, parodiatzeko edo, besterik gabe, emanaldiari jarraitutasuna emateko.

Maria Villate akrobatari tokatu zaio lehen txanda. Artista bizkaitarrak buruz behera eta eskuen gainean burutu ditu bere ariketak, hankekin dantza politak eginez eta atzeko ispilu malguan islatzen ziren irudiekin jolastuz. Sasoi betean dagoela erakutsi digu bere saioan zehar, urterik urte gaitasun handiagoa daukala eta irudimenik ez zaiola falta. Laia Salesek (Valentzia, Herrialde Katalanak) patinatzen eman du bere ekitaldi osoa, baina berezitasuna esku artean ibili duen kristalezko bola izan da. Askotan iruditu zaigu bizirik zegoela diametroan hamar bat zentimetro edukiko zuen esfera, hain ziren trebeak eta sinesgaitzak artistaren esku eta besoen mugimenduak. Ordu askotako entrenamenduak, inspirazioak eta abegikortasunak bola bera bezain borobila bihurtu dute saioa.

Francesco Carpani italiarra etorri da jarraian, hemezortzi balderekin jongler-lanetan, eta zur eta lur utzi gaitu dorre eta forma ezinezkoak trebezia handiz eraikiz, umore ona eta dinamismoa lagun. Gero, Maitane Azpiroz nafarrak trapezioa eta zuzenean editaturiko musika uztartu ditu, eta nik esango nuke bere ariketa orbangabeak nazioarteko mailan egon daitezkeela, eboluzioen diseinu eta fineziagatik eta artistak haietariko bakoitzean hartu dituen arrisku fisikoengatik. Azkenik, Venezuelako Aime Moralesek ere eman du dudarik gabeko nazioarteko maila bere pertsonaia samur eta dibertigarriarekin eta uztai bakarreko Cyr gurpilean egin duen erakustaldiarekin.

Esan bezala, Gansok egin du zeremonia-maisuarena, eta bere aurkezpen ekitaldien artean bereziki gogoratuko ditugu argia eskuz harrapatu eta beste norabait botatzeko abilidadea, zerura igo den lehoi maitekorraren esketxa, Carpaniren balde zuriekin egindako funikularra eta, zelan ez, istripuz hildako pelutxezko katuaren saio bikaina.]]>
<![CDATA[Langileen borroka Madrildik ikusita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/026/001/2018-12-22/langileen_borroka_madrildik_ikusita.htm Sat, 22 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1923/026/001/2018-12-22/langileen_borroka_madrildik_ikusita.htm 'Mundo obrero'Egilea eta zuzendaritza: Alberto San Juan. Musika: Santiago Auseron. Gitarra: Alberto San Juan. Bateria: Luis Bermejo. Abeslariak: Lola Botello, Pilar Gomez. Jantziak eta eszenografia: Beatriz San Juan. Antzezleak: Luis Bermejo, Lola Botello, Pilar Gomez, Alberto San Juan. Lekua: Bilboko Arriaga antzokia. Eguna: abenduak 20.

Espainiako Alderdi Komunistaren aldizkari klandestinoa izan zen Mundo Obrero Francoren garaian, eta izen esanguratsu hori jarri dio Alberto San Juanek bere azken lanari. Madrilgo antzezle eta dramaturgoaren El Rey (Erregea) izeneko filma ari dira egunotan zinema-aretoetan proiektatzen, eta berak esana da «monarkiak atsekabe sakona sortzen diola». Ez da gutxi gero, laugarren frankismo pean bizi garela sentitzen dugunontzat.

Lubaki-antzerkitzat definitzen du bere estiloa, eta bide horretatik etorri dira espainiar oligarkiei buruzko lan batzuk. Euskal Herrian izandako azkena —Masacre, una historia del capitalismo español Basauriko Social antzokian ikusi genuen aurtengo maiatzean, eta ildo bereko beste lan bat —Autorretrato de un joven capitalista español PPk debekatu nahi izan zuen, haren «ideologia erradikala» zela kausa.

Oraingo Mundo obrero honetan, aurreko lanetako eremu eszeniko beltz eta soildua baliatu dute Espainiako panorama beltz eta desolatua irudikatzeko: aulki beltz batzuk baino ez, kolore bereko mahai bi atzean —flexo banarekin hornituta— eta haien erdian bateria txiki bat, emanaldia musikatua izan delako Santiago Auseronen inspirazio gutxiko konposizio ugarirekin. Espartar giro estetiko horretan aurkeztu du bere burua Alberto San Juanek Ferrer i Guardia pedagogo katalanaren izenean —fusilatua izan zen 1909ko Setmana tràgica delako erreboltaren bultzatzailea zelakoan—, eta hortik aurrera Espainiako historia oso-osoa aletu digute, ezkertiar ikuspegitik, hori bai, baina betiere Madrildik ikusita, Azaña progresistari laudorioak eginez haren alde jakobinoa kontuan hartu barik, eta batere aipamen edo kontzesiorik egin gabe Espainiaren menpe aurkitzen diren beste herriei.

Eta horrela igaro dira minutuak, ordu laurdenak eta ordu erdiak, mende bat baino gehiago iraun duen amodio-istorio gatzgabea aro historikoen kontakizun predikatiboan galduta. Ordea, 2008ko krisi globaletik aurrera, beste disposizio bat aukeratu dute antzezleek, ikusleei begira jesarri dira laurak, eta beren artean izan diren solasaldiek ordura arteko didaktismo nabaria gainditu eta gaurko Espainiaren izaerari eta klase ertain-baxuko arazoei heldu diete, puntu erdi umoretsu erdi surrealista batekin. Pena emanaldi osoa tonu eta planteamendu horretan eratu ez izana, hura bai izan zitekeelako Espainiako historia birpasatzeko ikusmolde erakargarria!]]>
<![CDATA[Noiz eta nola ez, ordea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1991/031/001/2018-12-18/noiz_eta_nola_ez_ordea.htm Tue, 18 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/1991/031/001/2018-12-18/noiz_eta_nola_ez_ordea.htm 'Manifestu bat'Konpainia: Beheko Larraine. Egilea: Gaizka Sarasola Iarzabal. Zuzendaria eta aktorea: Miren Tirapu Goikoetxea. Argiak: Andoni Mendizabal Andonaegi. Txalaparta: Arkaitz Lasarte Olano, Ander Zabaleta Barberena. Lekua: Irurtzungo kultur-etxea. Eguna: Abenduak 14.

Abenduko hotza zegoen Irurtzungo kultur etxearen kanpoaldean, baina Beheko Larraine konpainiaren azken sorkuntza ikusteko prest geundenok elkarren berotasuna sentitu dugu, euskarazko estreinaldi batera zenbat jende zetorren ikusita. Gainera, sorpresa polita izan dugu hango baselizako atea zabaldu eta arduradun adeitsuak barrura sartzeko gonbita egin digunean. Izan ere, antzokia da egun baseliza, eta ikusle gogotsuek azken lerroraino bete dituzte aulkiak.

Eta leku ezin egokiagoa suertatu da baseliza, gaualdiko protagonistak bertan nahi duelako bere hileta egin. Kaletik etorri da bera ere, gu guztiok barruan geundela. Atea indartsu jo eta eztulka sartu da barrura bere itxura guztiz xelebrearekin eta esanez gauza jakina dela denok hilko garela. Noiz eta nola ez, ordea.

Gaizka Sarasola lesakarra da antzezlanaren oinarrian dagoen testuaren egilea, eta uste dut ez dagoela soberan gogoratzea Edo! argitaletxean atera zuen Erleak, satorrak, beleak liburua (2016). Zilegi bekit liburu hartaz Alex Gurrutxagak BERRIAn idatzitako kritikaren esaldi bat hona ekartzea, harekin ezin hobeto definitzen baitira bai liburuko hiru antzezlanen estiloa bai gaur estreinatu denaren izaera, absurdoaren eremutik hurbil egon daitekeena, baina hala ere, Ionesco eta enparauen mundutik urrun dabilena. Horra hor: «Absurdoaren teatroaren ezaugarri asko dauzka: akzio gutxi, tempo pausatua, ironia, errepikapenak, [...] hitz jokoak, esaldi kontraesanezkoak, zentzu biko adierazpenak, metateatroa —bizitza espektakulu bihurtua—, estatikotasuna... eta Sarasolaren kasuan azpimarratzekoa, hizkera poetikoa».

Beraz, ohiko parametroetan definitu ezinean gaude, eta nik behintzat «absurdo garaikidetzat» hartuko nuke proposamen berri hau, beraren hileta prestatzen dagoen protagonistak gaurko mundua ekartzen digulako gogora: emakumea da, zahar itxura dauka, bazterrekoa da, etxegabea ziurrenik, txikitatik egin du lan —esnea saltzen bere gurditxoarekin—, eta beldur apur bat ere ematen digu bere bat-bateko aldarteak direla medio. Zer dira, bestela, une batetik bestera aldatzen diren ahots eta jarrera horiek? Pertsonaia desberdin batzuk bizi ote dira bere baitan, edo barne-ahotsak entzuten ditu eta guri helarazi? Absurdoa baino gehiago artegagarria egiten zaigu bere pertsonaia, eta hasiera batean barre-algaraka hartu dugun arren, gero eta serioagoa egin zaigu bere presentzia, gero eta kezkagarriagoa, geure isla ere izan litekeen neurrian.

Aipa ditzagun azkenik emanaldiaren euskarri fisiko izan diren elementuak, funtsean bi baino ez direnak: egurrezko kaxa eta alboko faroltxoa. Haiekin, argiekin, amaiera aldiko txalapartarekin eta antzezlearen presentziarekin eratu da —antzerki txiroaren bidean— absurdo garaikidearen aldarria izan daitekeen manifestu hau.]]>
<![CDATA[Banbu-herria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2162/026/001/2018-12-15/banbu_herria.htm Sat, 15 Dec 2018 00:00:00 +0100 Agus Perez https://www.berria.eus/paperekoa/2162/026/001/2018-12-15/banbu_herria.htm 'Teh Dar'Konpainia: Vietnamgo Zirku Berria. Eszenaratzea: Tuan Le. Musika-zuzendaritza: Nguyen Nhat Ly. Arte-zuzendaritza: Nguyen Lan Maurice. Koreografia: Ngo Thanh Phuong. Tropako burua: Nguyen Anh Minh. Lekua: Angeluko Quintaou antzokia. Eguna: Abenduak 11.

Vietnamgo Zirku Berria Baionako antzokian ikusi nuenetik (2016), gogoz nengoen beren hurrengo lana ikusteko, eta orain heldu zaigu aukera, Angeluko Quintaou antzokian eman duten emanaldiarekin. Baionan ikusitako hark À Ô Lang Phô oraingo Vietnamgo gizartearen berri eman zigun, nekazarien mundu xumetik hasi eta hiri handietako giro modernoan amaituta, baina konpainiaren lehen lana Lang Toi izan zen, eta han herrixka bateko bizimodua azaltzen zen, egunsentitik ilunabarreraino.

Oraingo honetan K'ho kulturaren inguruan antolatu da ikuskizuna, eta, aurrekoetan bezala, banbuaren presentzia erabatekoa izan da emanaldian zehar. Esku-programan ikusten dugunez, K'ho etnia minoritarioa da Vietnamen, eta Hanoiko Zirku Eskola Nazionalean hezitako sortzaileek haren berezitasunetan inspiratuta eraiki dute oraingo lana. Bide batez esanda, izenburuak «suaren inguruan dantzatzea» esan nahi du, eta horregatik egon da eszenako albo batean suaren irudikapena beti piztuta. Era berean, suarekin zerikusi zuzena eduki du zoru gaineko zirkulu gorri handiak, eta banbu-haga handiekin eraikitako egiturek ezinbestean gogorarazi digute sua egiteko jartzen ditugun adar eta enbor zatien disposizioa.

Era zeremonialean sartu dira antzokira konpainiako hamabost akrobata eta bost musikariak, beren jantzi tradizionalez ederturik eta metalezko plater eta maza banarekin, plateren neurri desberdinak melodia bat sortzeko baliatuz. Kutsu erritual nabarmena eduki duen hasiera horren ostean, festa giroan irudikatu dute K'ho herriaren izaera, eta goi mailako akrobaziak burutu dituzte banbuz egindako tramankulu erraldoi, birakari eta kulunkariaren gainetik, azpitik eta inguruetatik. Jarraian, banbuz ehundutako bost esfera erdik bete dute eszena, eta haien gainean ibili da jauzika bikote bat, loto lore handien edo aintzira bateko dortoken gainetik mugituko balira bezala, ilargi betearen argipean.

Jarraian etorri da jongler edo malabarista berezien txanda, eta hor abilezia itzela erakutsi dute sagar itxurako pilotak atabalen kontra bota, haiekin musika egin eta neskek sorbaldan zeramatzaten uzta-saskietan sartzeko. Eta bost bat metroko banbu-hagen dantzak koroatu du erakustaldia, haien gainean bi neska trapezista oreka ezinezkoan zebiltzalarik.

Handik aurrera, ordea, erritual izaera sakona hartu du emankizunak, musika moteldu da eta erritmoa eta akrobazia miresgarriak ere bai. Ordu erdi luze bat iraun duen pausaldi ilun horretan gaueko izaki misteriotsuak eta egurrezko maskarak izan dira protagonista, eta horrek zertxobait lausotu du ordura arteko distira, amaierako ekitaldian hasierako bizitasuna eta bizi-poza berreskuratu diren arte.]]>