<![CDATA[Ainhoa Larrabe Arnaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 17 Jul 2019 21:20:18 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larrabe Arnaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Edinburgoko udako jaialdietan izango dira euskal sortzaileak]]> https://www.berria.eus/albisteak/168993/edinburgoko_udako_jaialdietan_izango_dira_euskal_sortzaileak.htm Wed, 17 Jul 2019 14:42:27 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/168993/edinburgoko_udako_jaialdietan_izango_dira_euskal_sortzaileak.htm Scotland Goes Basque programa: Eskozian 2019an zehar izango diren hogeitik gora kultur ekitalditan euskara eta euskal kultura ezagutaraztea xede duen egitasmoa. Euskal musikariak izan ziren herrialde horretara bidaiatzen lehenak, Glasgowko Celtic Connections jaialdian parte hartu baitzuten hainbatek. Maiatzean, berriz, euskal zinemaren hainbat lan erakutsi zituzten Cinema Attic eta Edinburgoko Nazioarteko Zinema jaialdien programazioetan. Arte eszenikoen eta literaturaren txanda da orain, abuztuan egingo diren Edinburg Festival Frigen eta Edinburgh International Book Festival jaialdietan izango baitira Euskal Herriko 56 sortzaile. Gaur egin dute aurkezpena, Bilboko Azkuna zentroan. Abuztuaren 2tik 26ra egingo dute Edinburg Festival Frigen kale arteen jaialdia. 1947tik egiten da, eta topagune garrantzitsua da nazioarteko konpainientzat zein programatzaileentzat. Besteak beste, Krego-Martin Dantza konpainiak, Akira Yosida dantzaria eta Proyecto Colectivo HQPC izango dira han. Atlantik 1050 ikuskizuna ere estrainatuko dute abuztuaren 9an: Etxepare institutuak, Errenteriako (Gipuzkoa) Atlantikaldia jaialdiarekin eta Dance Base-rekin batera ondutako dantza pieza. Tio Teronen Semeak taldeak ere FreschColl kale antzerkia eramango du Edinburgora. Abuztuaren 10 eta 26 bitartean egingo da, bestalde, Edinburgh International Book Festival jaialdia, eta han ere izango dira euskal sortzaileak. Iban Zalduak, kasurako, James Robertson idazlearekin batera ondutako Txekhov vs Shakespeare egitasmoa aurkeztuko du. Harkaitz Canok Twist nobelari buruzko saioa egingo du Jumoke Verissimo poeta nigeriarrarekin, eta Wine and Words zikloa ere egingo du Danele Sarriugarte idazlearekin eta Joseba Etxegoien musikariarekin batera. Miren Agur Meabe, Uxue Alberdi, Bernardo Atxaga eta Eider Rodriguez sortzaileek ere hainbat ekitaldi egingo dituzte.]]> <![CDATA[Sustraiekin berriz elkartzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/033/001/2019-07-16/sustraiekin_berriz_elkartzea.htm Tue, 16 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/033/001/2019-07-16/sustraiekin_berriz_elkartzea.htm Begiradak atzera begirako erakusketan. 1999tik 2018ra bitarte ekoizpen zentroan izan diren 20 artistaren lanak jarri dituzte ikusgai orotara. «Euskal Herriko artearen ibilbidearen erakusleiho da ikusgai jarri duguna», azaldu du Aitor Arakistain komisarioak. Abuztuaren 22ra bitarte izango da ikusgai.

Artistek lehen urratsak egin ditzaten, egonaldiak antolatzen ditu Bilbo Artek. «Sortzaileen lehen egitasmoak bultzatzeko laguntzak eman ditugu hasieratik: lan egiteko espazioaz gain, bitartekoak ere ematen dizkiegu. Normalean, fakultatetik atera berritan etortzen dira artistak guregana, bide profesionala hartzeko lehen urratsak egiten dituzte hemen». Datua ere eman du Arakistainek: 1999tik hona 400 artista inguru izan dira Bilbo Arten. «Egonaldiak egin dituzten artista guztiekin adosten dugu bertan egindako lanetako bat gurean utzi behar dutela». Hala osatu du ekoizpen artistikorako zentroak bere bilduma. 400 artelan dituzte, guztira, gordeta; horien erdia Euskal Herriko sortzaileek ondutakoak dira; eta, nazioarteko artistenak dira gainontzekoak. Guztien arteko aukeraketa bat da Begiradak erakusketan bildu dutena.

Abiaburura itzultzea

Galbahea pasatu, eta hogei sortzaileren margo bana aukeratu dute: Abigail Lazkoz, Alain Urrutia, Alberto Albor, Fermin Moreno, Fernando Villena, Gala Knorr, Ianire Sagasti, Ignacio Goitia, Ismael Iglesias, Jorge Rubio, Juana Garcia Pozuelo, Judas Arrieta, Kepa Garraza, Leticia Gaspar, Lourdes de la Villa, Txaro Arrazola, Taxio Ardanaz, Aitor Lajarin, Mikeldi Perez eta Iker Serranorenak, zehazki. «Ez da lan erraza izan. Ahalik eta estilo gehien biltzen saiatu gara, eta gaien aldetik ere aniztasuna lortu nahi izan dugu. Are, gaur egun aktibo jarraitzen duten sortzaileen lanak erakustea erabaki dugu». Garrantzitsua da erakusketa Arakistainen iritziz, lehen aldia baita Bilbo Artek atzera begirakoa egiten dutela. «Ez da atzera begirako soil bat, ikusgai jarri dugunak Euskal Herriko pinturaren historiaren berri ere ematen du».

Artisten hasierako lanetan gordetzen da sormen prozesuaren jatorrizko «hazia». Hala uste du Arakistainek. «Ondoren egiten dituzten lanak baino garrantzitsuagoak izan ohi dira lehenak, hasierako ideia horiek izaten direlako intimoenak eta egiazkoenak». Komisarioaren hitzetan, egin duten bideari erreparatzeko aukera ere izango dute artistek. «Hasierako lana beraien gaur egungo jardunarekin alderatzeko bidea ere izango da erakusketa». Horixe da, hain zuzen, Villenari gertatu zaiona. Bilbo Arten egonaldia egin zuenetik, estreinakoz ikusi baitu bere lana. «Modu organiko batean hasi nintzen margora gerturatzen, beti zalantzan jarriz gizakia ez dela ezeren erdigunea. Margolan abstraktua ondu nuen orduan. Forma organikoak, zerutik ikusitako irlak... edozer igar dezake ikusleak hemen», esan du bere lanari begira.

Testuinguruaren garrantzia

Ez zion izenik jarri orduan, eta gaur egun ere gauza bera egingo lukeela azaldu du. «Ikuslea aurreiritzirik gabe gerturatzea nahi dut; bere zama eta bizipen pertsonalekin». Antzeko sentipena du berak ere. «Denbora asko igaro da lana azken aldiz ikusi nuenetik, eta beste begirada batekin aztertzeko aukera eman dit oraingoak. Uste dut, sakonean, badudala margolanak utzitako aztarnaren bat edo beste, pertsonala zein artistikoa».

Oraindik ere gai berari tiraka jarraitzen duela aitortu du Villenak, baina zehaztu du sormen prozesua aldatu duela. «Inguruan dugunarekin batera aldatzen gara denok, eta artistei ere gauza bera geratzen zaigu. Duela hamabi urte izan nituen bitartekoak eta gaur egungoak ez dira berdinak». Teknologia berrien erabileraz ari da, besteak beste, Villena. Bere azken lana jarri du adibide gisa. «Oinez aritzeak gogoeta bat eskatzen dio gizakiari; kontzientea edo inkontzientea izan daitekeena. Prozesu hori lantzeko, oinez ibiltzearen ekintza piezaren parte bihurtu dut. GPSarekin ibilaldiak egin ditut naturan , eta gailuak erregistratzen dituen ibilbide horien mapa ardatz hartuta hasi naiz margoarekin lanean».]]>
<![CDATA[Etorkizuneko gizadiaren irudikapena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/031/001/2019-07-10/etorkizuneko_gizadiaren_irudikapena.htm Wed, 10 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1879/031/001/2019-07-10/etorkizuneko_gizadiaren_irudikapena.htm Cyborg-a da Harbisson: robot zatiak atxikita ditu gorputzean, eta, buruan txertatua duen antena bati esker, gai da gizakiek igartzen ez dituzten kolore eta izpi infragorriak ikusteko. Getxoko (Bizkaia) Getxophoto Nazioarteko 13. Irudi Jaialdian izango da Harbisson. Irailaren 4tik 29ra bitarte egingo dute, eta teknologia berriek norbanakoengan duten eragina landuko dute, Post Homo Sapiens. Etorkizuna programatu izenburupean prestatu duten programazioan.

«Azelerazioak, automatizazioak, adimen artifizialak eta ,oro har, aurrerapen zientifikoek erronka berriak proposatzen dizkigute; transhumanismoaren kontzeptura hurbiltzen ari gara», azaldu du Jokin Aspuru Getxophotoko zuzendariak. «Nola eragingo digu horrek guztiak?». Galderari eutsi nahi diote aurtengoan, eta, horretarako, nazioarteko hogei artistaren lanak erakutsiko dituzte udalerriko hainbat txokotan. Atzo egin zuten aurkezpena, Algortako Portu Zaharrean (Getxo).

Hiru urteko komisariotzak egiten ditu jaialdiak, eta Monica Allende komisarioaren azken urtea da aurtengoa. 2017an hartu zuen Allendek jaialdiaren gidaritza artistikoa, eta «trantsizioaren trilogia» aurkeztu zuen orduan, hiru aldiko iraupena izan duen gaia. «Oro har, esango nuke denok dugula sentipena aldaketa garai batean bizi garela, teknologia berrien agerpenaren ondorioz. Ezagutzen ez dugun etorkizun baterantz goazela dirudi, eta nolabaiteko ezinegona sortzen digu horrek. Nondik gatozen eta nora goazen aztertzea izan da azken hiru urteetako jaialdien asmoa», argitu du Aspuruk. 2017an, bere horretan landu zuten gaia artistek, postglobalizazioa zentzu zabalean arakatuz. «Globalizazioak mundu mailan ekarri dituen aldaketak jorratu genituen, ardatz orokorrei helduz». Iaz, berriz, gatazkak landu zituzten. «Trantsizioaren gaian jarri genuen zooma, eta globalean ez, baizik eta gizartean jarri genuen fokua».

Aurtengoan itxiko dute trilogia, eta begirada are gehiago murriztu dutela azaldu du zuzendariak. «Azken aldi honetan, are gehiago txikituko dugu zooma, eta norbanakoei begira jarriko gara». Besteak beste, androideen eta gizakien arteko bereizketa edo bereizketarik eza landuko dute Getxophoton izango diren artistek. Maija Tammi argazkilari finlandiarraren One of Them is a Human lana jarri du Aspuruk adibide gisa. «Tammik erretratuak egin zizkien hiru androideri eta gizaki bati, eta gizakia zein den asmatzeko desafioa jarri zien ikusleei; ia ezinezkoa da bereizketa egitea».

Aspuruk azaldu duenez, artistak Taylor Wessing sariketa sonatura aurkeztu zuen irudi horietako bat, eta baita irabazi ere. «Arauetan zehazten zen erretratuetan agertzen zirenek gizakiak izan behar zutela, baina androide bat azaltzen zen irudiari eman zioten saria. Eztabaida bizia eragin zuen horrek argazkigintzaren sektorean». Gaiari buruzko gogoeta egin du Aspuruk, segidan. «Azken urteetan, munduan izan diren aldaketen aurrean, indar handia hartu du globalizazioaren aurkako mugimenduak; baina, diotenez, etorkizunean, robotizazioaren kontrako mugimenduak hartuko du leku hori». Ertz horiek ikusgai egitea da, besteak beste, 13. Getxophoto jaialdiaren xedea.

Haley Morris-Cafiero artista estatubatuarraren lana ere izango da ikusgai. Aspuruk zehaztu duenez, emakumearen gorputzaren irudikapen bisualaren eta edertasuna, onarpena, tolerantzia eta ziberjazarpenaren kontzeptuen inguruko gogoeta egiten du artistak The Bully Pulpit lanean. «Ziberjazarpena jasan du Morris-Cafierok, eta zera erabaki zuen: bere jazarleen soslaiak ikertu ondoren, haietaz mozorrotu, eta haiek idatzitako mezuak irudietan txertatzea».

Gero eta nazioartekoago

Hiru espazio nagusitan bilduko dituzte jaialdiko erakusketak: Telletxe plazaren inguruko aretoetan, Ereagako hondartzaren inguruan eta Punta Begoñako galerien eraikinean. Bigarren urtez, Open Call lehiaketa irekia antolatu dute, proposamen berriei programazioan parte hartzeko aukera zabalduz. «Arrakastatsua» izan da aurtengo deialdia, Aspururen hitzetan: 35 herrialdetako 190 proposamen —3.015 irudi— jaso dituzte, eta guztien artetik bost aukeratu dituzte epaimahaikideek: Morris-Cafieroren The Bully Pulpit lana; Jaakko Kahilaniemi finlandiarraren Past-it; Federico Estol uruguaitarraren Heroes del brillo; Claudia Gori italiarraren The Sentinels: Electro Sentsitivy in Italy; eta, azkenik, Italiako Ezio D'Agostinoren NEOs lana. Punta Begoñako galerietan jarriko dituzte ikusgai horiek guztiak.

Jaialdiak iraun bitartean, hainbat ekitaldi izango dira; besteak beste bisita gidatuak eta argazkigintzari buruz gogoeta egiteko jardunaldiak antolatu dituztela azaldu du Aspuruk. Aurtengoan, Getxotik kanpo ere izango da Getxophoto: irailean erakusketa bana jarriko baitute Donostiako Kultur Kutxan, Bilboko Foru Liburutegian eta Euskal Museoan.]]>
<![CDATA[Teknologia berriek norbanakoengan duten eragina landuko du Getxophoto jaialdiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/168660/teknologia_berriek_norbanakoengan_duten_eragina_landuko_du_getxophoto_jaialdiak.htm Tue, 09 Jul 2019 07:45:54 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/168660/teknologia_berriek_norbanakoengan_duten_eragina_landuko_du_getxophoto_jaialdiak.htm Neil Harbisson artista ingelesa izango da, besteak beste, jaialdian. Aktibista Cyborg-a da Harbisson: robot zatiak atxikita ditu gorputzean, eta buruan txertatuta duen antena bati esker, gai da gizakiek igartzen ez dituzten kolore eta izpi infragorriak ikusteko. “Etorkizunean gertatu daitekeenari buruzko argibidea izan liteke". ]]> <![CDATA[«Arte izateko sortu ez diren objektuen estetika interesatzen zait»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/028/001/2019-07-07/arte_izateko_sortu_ez_diren_objektuen_estetika_interesatzen_zait.htm Sun, 07 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1953/028/001/2019-07-07/arte_izateko_sortu_ez_diren_objektuen_estetika_interesatzen_zait.htm
Nola jaso duzu Gure Artea saria?

Poztasun handia ematen du sari batek, lasaitasun ekonomikoa emateaz gain ezagutzera ematen zaituelako, eta, beraz, pentsa dezakezulako horrek lan gehiago emango dizula. Edonola ere, artean aritzen garenok diru laguntza bat jasotzeko erabiltzen dugun prozedura oso bestelako da: desira edo nahi batetik abiatuta, txostena prestatzen duzu, proiektua, eta hori aurkeztu eta denbora pixka batera ematen dizute laguntza edo ez. Oraingoa ez da hala etorri, ez da desira horretatik jaio, baina, bestalde, ekonomikoki sari izugarria da. Ezberdina da horregatik: ezustean bezala harrapatzen zaitu.

Epaimahaikideek nabarmendu dute zure belaunaldiko artista «azpimarragarrienetako» bat zarela.

Ez diot garrantzirik eman horri, ez dudalako hala sentitzen. Saria indibiduala da, baina ez zait iruditzen esaldi horren indibidualtasuna niri dagokidanik. Nire belaunaldiko asko ari da oso lan indartsuak egiten: adin eta ibilbide antzekoa dugu, baina biografia ezberdineko jende multzo bat gara, maila berean gaudenak.

Nola iritsi zara eskulturara?

Egia da ikasketak egin nituenetik hona eskulturan eta espazioaren ulermenean zentratuz joan naizela, baina ez da hasieratik hala izan. Arte Ederren fakultatean gehiago landu nuen irudia. Unibertsitatean izan nintzen garaian eskultura zen adarrik indartsuena, tradizionalki pisu handia izan duelako Euskal Herrian. Baina ez nintzen identifikatuta sentitu lengoaia horrekin. Beti izan dut interesa artearen ertzetan dauden objektuekin. Arte izateko sortu ez diren objektuen estetikan, eguneroko errealitatean aurkitzen nituen objektu horiengan: izan liteke banku bat edo eguneroko edozein tresna. Horiek artxibatzen hasi nintzen argazkigintzaren bidez, eta modu horretan iritsi nintzen eskulturara: argazkietan agertzen ziren konposizio eta joko formal horiek nireganatzeko asmoarekin.

Bildumagilea zarela diozu.

Eginda zeuden objektuekin hasi nintzen lanean, lapurtzearen ideiarekin. Uste dut nire jardunak logika hori duela: objektuak eskuratu, argazkiak atera, eta artxiboa bete. Esango nuke hor teknika bat bilatu dudala lanerako, nire desirari erantzuten diona, batetik, eta erraza egiten zaidana, bestetik. Bildumagiletik asko du nire lanak. [Irudiz beteta dauden album batzuk atera ditu, eta horien artetik bat ireki du]. Aitaren lehengusu batek, adibidez, aizkorak egiten ditu Urnietan [Gipuzkoa], eta aizkorak artxibatzen hasi nintzen, pixkanaka. Orain asko ari naiz horiek pilatzen. Lan egiteko erreferentziak biltzen ditut nire sorkuntza prozesuan. Batzuetan eskultura egiteko modua argazkietatik abiatzen dut, baina, eskultura egindakoan, jarraitzen dut artxiboa betetzen eta eskulturarekin zerikusia duten argazkiak biltzen.

Gustua ere ikertu duzu. Enkarguz jaso zenituen bi garaikur egin zenituen, eta ez zizkizuten onartu.

Gauzak artxibatzen hasi nintzenean, gustu onaren eta txarraren arteko mugaz gogoetatzen nuen, eta baita gustu txarreko objektuekiko sentitzen nuen erakargarritasunari buruz ere. Lehen, akaso, kontzientzia gehiago nuen horrekin, baina horren nire egin dut, ezen erreferentzia bera galdu baitut. Hori gertatu zitzaidan garaikurrekin. Txirrindularitza proba baterako garaikur bat eta Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldirako beste bat egiteko enkargua jaso nuen nahiko garai berdintsuan, eta berrerabilitako objektuekin egin nituen bi-biak. Ez zitzaizkien gustatu, eta estandarragoak egin nituen gero.

Bide bat markatu zizun orduko horrek?

Eskala eta mugimendu aldetik gauzak eraiki eta deseraikitzeko modu azkar bat aurkitu nuen; lan egiteko era bat edo estrategia bat definitu nuen. Modu naturalean eskulturan zentratzeko erabakia hartu nuela esango nuke. Baztertu zituzten garaikur horietatik hasi nintzen eskala txikian lanean. Asko ekoiztu nuen orduan, eta niretzat oso garrantzitsua izan zen pieza horiekin guztiekin Carreras Mugica galerian egin nuen Su tu tumba [2016] erakusketa.

Objektu berrerabiliekin ondu zenituen eskultura horiek, eta elkarri itsatsi gabe muntatu zenituen.

Hainbat jatorritako objektuen artean gerta daitekeen biolentzia edo talka txiki horiekin lan egitea interesatzen zitzaidan: auto azeleragailuaren pedala, maska potea eta garaikur baten zati bat itsatsi gabe nola elkartu daitezkeen aztertzea. Egiten oso erraza da, eta baita biltzen ere. Tuperretan jasotzen ditut egiten ditudan eskulturak, eta erakutsi behar ditudan lekuan muntatzen ditut gero. Erosoa da. Azkenaldian, balio berezia ematen ari naiz oparitzen dizkidaten eta balio sentimentala duten piezei. Edonola ere, ez ezazu pentsa nirekin gogoratu direlako opariak egiten dizkidatenik [irriz]. Jendeak etxean nahi ez dituenak ematen dizkidate.

Aurrez badakizu zer aterako den pieza multzotik?

Inoiz ez da aurrez pentsatzen piezetatik zer aterako den. Gainera, aldarrikatu ere egiten dut lan egiteko era intuitibo hori. Nik ez dut pieza bat egiten ikusleak zerbait pentsa dezan, hori ez baitago nire esku. Areago, iruditzen zait horrek mugatuko lukeela nire sorkuntza prozesua. Eskultura egitea da nire esku dagoena, eta horrek nik kontrolatu ezin ditudan ondorioak dauzka ikusleengan. Erakusketetan eta piezetan testua edo azalpena jartzea, adibidez, gehiago izaten da ikuslearen beharra artistarena baino. Eskultura baten inguruan hitzak bil daitezke, baina ez esanahi gisa: azalpena eta pieza ez dira gauza bera, piezek eta hitzek ez dute gauza bera esaten.

Zer bilatzen duzu biltzen dituzun objektuetan?

Estetika oso zabala hartzen dute, baina esango nuke zerbait konpartitzen dutela. Askotan nortasun asko duten objektuen eta forma geometrikoen arteko konbinazio bat bilatzen dut. Asko interesatzen zaizkit formaz sinpleak diren objektuak; geometrikoki bereziak, baina, era berean, sinpleak direnak. Azkenaldian bereziki nago interesatuta ingeniaritza eta mekanika piezekin edo industriak ekoiztutakoekin. Burdindegiak oso iturri aberatsa dira niretzat, oso gustuko ditut.

Objektuak modu abstraktuan ulertzea gustatzen zait, duten funtziotik urrunduz. Azoka txikietan, adibidez, dekoraziozkoak izaten dira objektu gehienak, eta burdindegietan aurkitu ditzakegunak objektu erabilgarriak dira. Abstraitu, eta dauzkadan objektuak forma bezala ikusi: horixe da egiten dudan ariketa.

Ideiak ala objektuak daude zure sorkuntza prozesuaren abiaburuan?

Objektuak. Kontsumismoak gugan duen eragina oso presente daukat, ni asko estimulatzen bainau erosteak [irriz]. Azoka txikietara noanetan gauzak bururatzen zaizkit etengabe. Nik onartu behar dut hor badudala adikzio bat: sortzen ari naizenean, etengabe ari naiz gauza berriak erosten, eta desblokeatu ere egiten nau horrek. Norauto-ra joatea ere izugarria da niretzat, Stendhal sindromeak jota egoten naiz [irriz]. Txinatar dendetan ere asko erosi izan dut, baina azkenaldian kontzientzia hartzen ari naiz non erosten dudan zer horrekiko. Bigarren eskuko tresnak izaten dira gehienetan, jendeak baztertutakoak; beraz, lasaiago egoten da nire kontzientzia.

Komunitatearekin hainbat egitasmo ondu dituzu.

Modurik argienean, San Frantzisko auzoarekin dudan harremana bi egitasmorekin lotuta doa: Consonnin [Bilboko arte ekoiztetxean] egin nuen egonaldia, batetik; eta Okelan lan egitea, bestetik. Auzo hau oso aberatsa da, kultura asko nahasten direlako eta identitate partikular horiek aldarrikatzeko ariketa estetiko bat ere badagoelako. Tabernetara joan nintzen, eta eskatu nien bertan zituzten objektuak manipulatzeko baimena, asteburu batean erakusketa bana jartzeko taberna bakoitzean. Asko gustatu zitzaidan, baina gerora inbasio sentipen bat geratu zait; gehiegi sartu izanaren sentsazio bat. Okelarekin ere asko lantzen dugu komunitatea, eta unibertsitatetik atera berri diren artisten sarearekin ere egiten dugu lan. Elkarlana bultzatzen dugu gure inguru hurbilean.

Aipatu izan da arte belaunaldi berri bat dagoela, mugimendu feministatik ere elikatu dena, eta saretzen ari dena.

Ez nuke esango egiteko moduetan aldaketa handirik izan denik. Akaso bai materialetan, errealitatea aldatu den aldetik beti baitago egokitze bat. Baina ez zait iruditzen gaur egungo egoera adierazgarria denik, orain gertatzen dena lehen ere gertatzen baitzen. Egia da emakumeek askoz espazio gehiago dauzkagula gaur egun, eta Bilboko testuinguruan nahiko azpimarragarria dela: Consonni, Okela, La Taller... Arte egituren kudeaketan zabaldu da gure jarduna, eta akaso hor egon da aldaketa.

Erakundeen aldetik nahikoa babes duzue artistek?

Iruditzen zait beste toki batzuekin konparatuz gero nahikoa babes ekonomiko dagoela hemen. Diru laguntza asko daude. Baina kontua da dinamika paternalista bat garatzen dela, batek ezin duelako bizitza guztia eman diru laguntzetatik bizitzen. Sare pribatua apenas existitzen den hemen. Beraz, badago hor arraroa den menpekotasun bat, ona dena, eta beharrezkoa dena, baina zuloak ere badituena.

Sorkuntza bizibide gisa onartzea aldarrikatu egiten da oraindik.

Denbora askoan konplexua izan dut, ikusi dudalako euskal gizartean hizkuntzarekin zerikusia duten diziplinek badutela askoz oihartzun sozial gehiago, eta baita onarpen gehiago ere: hizkuntza gutxituaren defentsaren ideia horretan gehiago balioesten zirela, eta, artearen lehengaia euskara ez izanda, zentzugabekeriaren leku zail horretan kokatzen zela. Nolanahi ere, hori balioesten hasi naiz orain, uste baitut askeagoa zarela horrela.

Zeintzuk dira zure hurrengo geltokiak?

Bartzelonan egonaldi bat dut orain. Batzuetan testuinguruaren oporrak ere behar izaten ditut, bai. Oso errotuta nago auzora eta bertako artista sareetara, eta beste eremu batzuetako artisten lanak ikusteko gogoa dut. Bartzelona bada testuinguru bat erakarri egiten nauena, oso bestelakoa baita.]]>
<![CDATA[Jazzaren lehen geltokia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/026/001/2019-07-03/jazzaren_lehen_geltokia.htm Wed, 03 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/026/001/2019-07-03/jazzaren_lehen_geltokia.htm
Agertoki nagusia aldatuko du aurten jaialdiak, eta horixe du berrikuntza nagusi: azken urteetan Bihotz Alai plazan bildutakoak Muxikebarri arte, kultura eta kongresuetarako zentro berrira lekualdatuko dituzte. Ordainpeko emanaldiak egingo dituzte, baina doako kontzertuak ere izango dira, egunero, Geltoki Plazan.

Andrea Motis (Bartzelona, 1995) abeslari, saxofoi jotzaile eta tronpetista katalanak irekiko du jaialdia. Zazpi urte zituela hartu zuen Motisek tronpeta, eta urte luzez Sant Andreu Jazz Banden aritu ondoren, 2017an kaleratu zuen bere bakarkako lehen lana. Estilo propioa garatu du Motisek gaztetatik. «Jazzaren izen handietako bat da, urte asko daramatza eszenan», azpimarratu du Saituak. Julian Lage gitarristak hartuko dio lekukoa (Santa Rosa, Kalifornia, AEB, 1987): 31 urte izanagatik, ibilbide oparoa osatua du jada, eta jazzaren izen handiekin aritu izan da elkarlanean, hala nola Gary Burton, Jim Hall eta Bela Fleckekin. Taldeburu gisa lau disko plazaratu ditu. Hirukote berri batekin dabil azkenaldian. «Jazzaren haur miraritzat hartzen da Lage».

Kenny Barron (Filadelfia, AEB, 1943) pianista izango da ostiralean. Jazzean, piano jotzaile erreferente nagusietakoa da 1990eko hamarkadaz geroztik, eta artista handiekin aritutakoa ere bada: Dizzy Gillespieren eta Stan Getzen taldeetan aritu izan da. Asteburuan bestelako dimentsioa hartuko du jaialdiak, orduan igoko baitira agertokira izenik ezagunenak.

Larunbatean Madeleine Peyroux (Georgia, AEB, 1973) abeslaria izango da oholtzan. Jazz munduan nazioartean dagoen abeslaririk arrakastatsuenetarikoa da Peyroux. Sona handiko lanak argitaratu ditu; 2018koa da azkena: Anthem. Bob Dylan, Bruce Springsteen, Brian MacLeod eta Patrick Warren musikarien kolaborazioak bildu ditu bertan.

Paquito D'Rivera (Habana, 1948) klarinete eta saxo jotzailea da aurtengo jaialdiaren izar nagusietakoa, eta azken egunean izango da Getxon. Irakere taldearen sortzaile izan zen; 30 disko grabatu ditu, eta hamabi Grammy sari irabazi. Zazpikotean ariko da jaialdian, Caribean Tour biraren barruan, jazz latinoko doinuak eskaintzeko. «Kontzertu berezia egingo du».

Gazte sortzaileei bultzada

Musikari gazteen lana sustatzea da, Saituaren esanetan, jazz jaialdiaren helburu nagusietako bat. «1986tik lehiaketa antolatzen dugu, eta oso garrantzitsua da guretzat. Saiatu gara, urtez urte, sail hori indartzen eta musikari gazteei aukera gehiago ematen». Datuak ere eman ditu jaialdiko zuzendariak. Azaldu duenez, Europako Batasuneko hamalau herrialdetako 66 talde aurkeztu dira aurten lehiara, eta horietatik lau aukeratu dituzte antolatzaileek: Claudio Jr. De Rosa Quartet, Szymon Klekwicki Sextet, Jose Angel Lorente Quintet eta Marc Martin Trio. 4.300 euroko saria jasoko du irabazleak, eta igandeko emanaldian D'Riveraren aurretik jotzeko aukera ere izango du. Bigarren saridunak 1.800 euro irabaziko ditu, eta bakarlaririk onenak, aldiz, 900 euro.

Urtero antolatzen duten Hirugarren Milurtekoa izeneko atalean ere musikari gazteak bilduko dituzte. Geltoki plazan izango dira emanaldiak, eta bost talde ariko dira: Kontxi Lorente Trio, Jon Urrutia Trio, Girls in Band, Aishinka eta Juanma Urriza Quintet. Aipatutakoez gain, jazzaren bueltako jam sesioak eta eskola irekiak ere izango dira jaialdiak irauten duen bitartean.]]>
<![CDATA[«Ez dago ikuskizun klasikoak euskarara itzultzeko tradiziorik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/040/001/2019-06-30/ez_dago_ikuskizun_klasikoak_euskarara_itzultzeko_tradiziorik.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1946/040/001/2019-06-30/ez_dago_ikuskizun_klasikoak_euskarara_itzultzeko_tradiziorik.htm Obabakoak liburuan oinarrituta antzezlana eraman baitu Stuttgarteko antzokira. Egun berean, Bieitok zuzendutako Jose Maria Usandizaga musikariaren Mendi-Mendiyan euskarazko opera emanaldia egin zuten Donostiako Kursaalean.

Arriaga antzokia Europako antzerkien mapan kokatzeko egitekoa eman zizun Bilboko Udalak kargua hartu zenuenean. Betetzen ari dela esango zenuke?

Nazioarteko programa bat egitea da nire xedea, mapan kokatuko gaituena, Europako antzerkiaren eremuan. Bi urteko programazioa egin dut jada Bilboko Arriaga antzokiko zuzendari gisa, eta uste dut bide onean goazela. Jakingura handiko pertsona naiz, eta bertako jendearekin lan egitea izan da egin dudan lehen gauza. Produkzioak biderkatu ditugu, eta saiatzen ari naiz antzokia Europako antzerkien sarean kokatzen.

Posible da bide hori egitea tokian tokiko ikusleen babesarekin??

Gauza bat esango dut: ni gehitzen ari naiz, eta ez naiz ezer baztertzen ari. Esango nuke ikusleen aldetik ere oso erantzun ona jasotzen ari garela, baina ez naiz hasiko datuak ekartzen, ez baita garrantzitsuena. Aldaketen aurrean beldurra izatea ohikoa da, baina uste dut prozesua lasaia izaten ari dela. Galderaren harira, zenbateraino egokitu daitekeen ez dakit. Argi dago Arriagak ez duela Europan dauden beste hainbat antzokiren azpiegiturarik, ezta aurrekonturik ere.

Zein funtzio ematen diozu antzoki publiko bati? ?

Nire ikuspegitik ikusleen jakingurarekin egin behar du lan antzerki publiko batek. Ikuskizunak ahalik eta eremu zabalenean antolatu behar ditu, ahalik eta jende gehien sar dadin bertara. Baina, era berean, antzoki edo areto pribatuek egiten ez dituztenak ere bultzatu behar ditu: arte garaikideko museo baterantz jo behar du antzoki publiko batek, erlikien museo batera baino gehiago. Eraman behar zaitu espero ez zenukeen lekuetara, ezagutzen ez zenituen eremu eta gustuetara. Eta, nola ez, Bilbon, eszena lokalarentzat egin behar du lan, eta baita bertako kulturarentzat ere.

Euskarazko ikuskizun kopurua areagotu duzu.

Errusian antzerkia egin dudanean, errusiarrez egin dut, eta Norvegian egin dudanean, ez dut ingelesez egin, norvegiarrez baizik. Nire lan egiteko eran sartzen da. Oro har, uste dut ez dagoela klasikoak euskarara itzultzeko tradizio handirik, eta, minorizatuak diren hizkuntzei dagokienez, beharrezkoa iruditzen zait tradizio hori sortzea. Arriagan ere saiakera hori egin dut azken produkzioekin. Niretzat Bertol Brecht idazlearen Mutter Courage und ihre Kinder euskarara ekartzea eta antzeztea oso garrantzitsua da [2020an estreinatuko du]. Areago bertako zuzendari batek gidatzen badu. Talentu eta maila handiko aktoreak daude hemen.

Talentua bai, baina bizirik irauteko sistema bat behar dute.?

Argi dago sistema batek aukera eman behar dizula horretaz bizi zaitezen. Aktore alemaniar batek edo suitzar batek, Bilboko Arriaga bezalako antzoki batean bederatzi edo hamar produkzio egiten ditu urtean. Hori formakuntza eta erritmo izugarria da. Hemengo hainbat aktorerekin hori egiten saiatzen ari naiz, ez kopuru berean, noski, ezin baitut horrenbeste produzitu, baina saiatzen ari naiz bertako eszenarekin bide hori urratzen.

Asko mugitzen zara, eta Europako hainbat antzokitan programatu duzu. Aldea nabarmena da?

Stutgartten izan gara orain, eta 800 langile daude bertan, adibidez. Horrek esan nahi du familia asko bizi direla antzokiaren bueltan. Aktore finkoak ere badituzte... beraz, pentsa. Sistema hori oso ohikoa da Europan. AEBetan ere sistema indartsua dute, baina oso bestelakoa da han, pribatua delako gehiena. Europan estatuek betetzen du egiteko hori, duela askotik datorren sistemari segika. Bilbokoari zer falta zaion? Esan beharrik ez dago aurrekontu handiagoa behar duela, baina hori ere bada etengabe errepikatzen den soinu bat. Ni ekonomian oso txarra naiz, eta ez dakit zer egin daitekeen. Baina uste dut badakigula hezkuntza oinarrizkoa dela gizartearentzat, eta kultura ere funtsezkoa dela.

Usandizagaren opera ere berreskuratu duzu.?

Mendi-Mendiyan lehen mailako opera bat da, oso-oso ona. 1910eko estreinaldiaz gain, eszenaratze bakarra dago, 1987koa, eta 2015eko kontzertua. Nik ezagutzen nuen Usandizagaren lana, baina ez nuen opera hori, zehazki, ezagutzen. Dagoen grabazio bakarra entzun eta libretoa irakurri ondoren ikusi nuen bien arteko sinbiosia izugarria zela. Hori ez da lan askorekin gertatzen, eta asko harritu ninduen. Oso melodia landuak ditu: euskal folklorearen doinuak ere baditu, baina landuta daude oso. Egin daitekeenaren eredua da Usandizaga.

Aurrera begira, zein da erronka nagusia?

Ez naiz neure buruari desafioak jartzearen oso zale. Edonola ere, erronka bat aipatu beharko banu, agertokia aipatuko nuke. Handiagoa egin eta bulegoak beste norabaitera lekualdatuko nituzke. Gainontzekoan, bide beretik jarraitzea da nire asmoa, uste baitut jendea pozik dagoela. Edonola ere, nire egitekoa ez da jendea pozik mantentzea [irriak], sortzaileei lana ematea baizik. Ezin dut sinesten ez dudan zerbaitetan aritu, eta benetan sinesten dut hemengo sortzaileen mailan.]]>
<![CDATA[Bilboko Kalealdiak 80 ikuskizun jasoko ditu bihartik igandera bitarte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1912/045/001/2019-06-30/bilboko_kalealdiak_80_ikuskizun_jasoko_ditu_bihartik_igandera_bitarte.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1912/045/001/2019-06-30/bilboko_kalealdiak_80_ikuskizun_jasoko_ditu_bihartik_igandera_bitarte.htm
Hamar euskal konpainia arituko dira Bilbon: Basanti Cia, Hortzmuga Teatroa, Deabru Beltzak, Malas Compañias, Markeliñe, Natxo Montero, Trakamatraka, The Funes Troup eta Dikothomia. Frantzia, Danimarka, Italia eta Herrialde Katalanetatik iritsitakoak izango dira gainontzeko taldeak. Parte hartuko duten hiru konpainiak erabateko hiru estreinaldi egingo dituzte. Hortzmuga euskal konpainiak, kasurako, migrazioaren gaia lantzen duen Bidaia lan berria aurkeztuko du Kalealdian. Gizarte gogoetarako tresna gisa erabiliko du antzerki taldeak antzezlana, eta herritarrak emanaldiaren parte bihurtuko ditu. Azken egunean egingo du Hortzmugak aurkezpena, 13:30ean, Arriaga plazan.

Mysterieuses Coiffures euskal konpainiak ikuskizunetik harago doan eta beren-beregi Kalealdia jaialdirako sortu duen pieza erakutsiko du. Hiru giro diferente sortuko ditu taldeak Casilda Iturrizar parkean: Jaiaren munduan, dena izango da kolore; Loreen munduan, landare orrazkerak egingo dituzte, eta ingurua lorez apaintzeko sorkuntza tailerrak ere egingo dituzte. Samurtasunaren, baretasunaren eta soseguaren munduan, berriz, egon, etzan eta amesteko gunea jarriko dute, «burua hodeietara eramateko». Bihar bertan irekiko dute instalazioa, jaialdiaren irekierarekin batera.

Italiako Teatro due Mondi konpainiak ere lehen aldiz erakutsiko du Crepe neu muri / Wall Cracks kale antzezlana; egunero eraikitzen diren hormei eta mugei buruzkoa da.]]>
<![CDATA[Nondik kontatu euskal nazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/023/001/2019-06-28/nondik_kontatu_euskal_nazioa.htm Fri, 28 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1925/023/001/2019-06-28/nondik_kontatu_euskal_nazioa.htm Maitasun keinu bat besterik ez (Erein) liburua. Politika eta kultura aztertu ditu saiakeran, eta nazio kontakizunaren eraikuntzan kulturak izan dezakeen eraginari buruzko gogoetak bildu ditu. Gaiari buruz hausnartzeko solasaldi sorta antolatu du Arraizek Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hiriburuetan. Bilboko Kafe Antzokian izan zuten hitzordua atzo.

Landabasok berehala heldu dio Arraizek jaurtitako ideiari. «Ni ez naiz belaunaldi zalea. Euskal literaturan denak gaude nahastuta, uste dut ezin dugula belaunaldi garaikide hori 1970eko hamarkadara mugatu». Martin Bidaur eta Miren Amuriza idazleak aipatu ditu, tartean. «Beraiekin hitz egiten baduzu, nabaritzen da tradizio kultural antzekoa jaso dugula». Literatura landu du Arraizek liburuan, eta faltak igarri ditu hor Landabasok. «Poesia ez duzu aipatu, adibidez, baina, niretzat, poesia zein narratiba, denak dira sorkuntza, eta hor badaude hainbat idazle oso indartsuak direnak». Castillo Suarez eta Bidaur aipatu ditu tartean. Artista plastikoak aintzat hartu beharra ere azpimarratu du Zupiriak.

«Uste dut ez garela nostalgian bizi, baizik eta nahi eta ezinean: sorkuntzan, kontsumoan zein politikagintzan nabari dut hori». azaldu du sailburuak. «Helburuak jartzen dizkiogu geure buruari, eta, bete ez direla ikustean, berehala hasten gara gure kontra egiten. Ez dugunari begiratzen diogu; hau da, ez duguna bihurtzen da garenaren ispilu, eta ez sortu duguna. Frustrazioa ez da bidaialagun ona». Dimentsioaren aldagaia ere mahaigaineratu du. «Ez dakit kontziente garen gure dimentsioaz. Zilegi da dena nahi izatea, baina ez dakit posiblea den. Horrek ez garamatza nostalgiara, ezintasunera baizik».

Globalizazioaz jardutean, ezjakintasuna aipatu du Landabasok. Bi norabidetan jaurti ditu galderak. «Sarritan aipatzen da hiru milioi biztanle garela, eta milioi bat euskal hiztun ditugula. Zenbatek irakurtzen dute euskal literatura? 150.000 lagunek? Oso gutxi da kopuru hori». Nazioartera begiratu du gero. «Akaso gure neurriko kulturekin alderatu behar dugu geure burua. Zenbatek irakurri du hemendik Danimarkako idazle baten liburu bat? Esloveniakoa? Kexatzen gara munduak ez gaituelako ezagutzen, baina guk ere zer ezagutzen dugu mundutik?».

Nazio kontakizun berrirantz

Nazio kontakizun berri baten beharra azpimarratu du Arraizek argitaratu berri duen liburuan, eta ertz horri ere heldu dio solasaldian. «Iraganean ez, etorkizunean kokatutako nazio kontakizuna eraiki behar dugula uste dut. Nolakoak garen baino gehiago, nolakoak izan nahi dugun adieraziko duena, eta ez dena proiektu politiko zehatz batean kokatuko». Galdera egin die segidan. «Eraiki daiteke guztiok eroso egoteko moduko nazio kontakizun bat?».

Arraizek dioenez, Espainia eta Frantziako gobernuen menpe ezinezkoa da halakorik egitea. «Ez digute nahikoa tresnarik ematen gauzatzeko. Nik nazio kontakizuna independentziari lotzen diot horregatik». Europako Batasunera egin du jauzi Zupiriak. «Nik uste dut geure burua Europan koka dezakegula, ez dakit zein neurritan eta zein formatutan, baina akaso Europak ematen digu aukera bat norbait izateko. Egin behar duguna zera da: sinistea eta konbentzitzea gu kapazak garela».

Literaturak bide horretan zein funtzio izan lezakeen azaltzeko, Ramon Saizarbitoriaren hitzak bere egin ditu Arraizek. «Saizarbitoriak zioen literaturak ez dituela gertaerak kontatu behar, horretarako historia dagoelako, baina konta lezakeela gertaerek zer-nolako bizipenak utzi dituzten». Landabasok argi du egiteko hori ezin dela sortzaileen bizkar geratu. «Kultura, adierazpide gisa, erresistentzian dago, nahikoa du bizirik irautearekin eta bere eguneroko jarduera horrekin. Euskal sortzailearen egoera oso prekarioa da, eta nahikoa du idaztearekin; ezin diogu eskatu memoriaren babesle izan dadin».]]>
<![CDATA[Pirotekniaren erritmoa duen kale sinfonia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2019-06-28/pirotekniaren_erritmoa_duen_kale_sinfonia.htm Fri, 28 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2019-06-28/pirotekniaren_erritmoa_duen_kale_sinfonia.htm Garbitxu taldeko partaidearen hitzetan. «Deabru Beltzak antzerki konpainiakook beti esaten dugu esku bat danborrean izan behar dugula, bigarrena perkusioan eta hirugarrena probokazioan». Bilboko konpainiak 23 urteko ibilbidea du, eta kale ikuskizuna eta piroteknia uztartzeagatik da ezaguna. Bada, Deabru Beltzak taldekoek orain arteko markak hautsi nahi dituzte, inoizko ikuskizunik «handiena» prestatu baitute: Symfeuny. «Suaren sinfonia bat da». Bilboko Kalealdia jaialdian estreinatuko dute: uztailaren 5ean eta 6an, Arriaga plazan, 23:30ean, egingo dituzte emanaldiak. Atzo egin zuten ikuskizunaren aurkezpena, Bilboko Rekalde aretoan. Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburua, Ana de Castro Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara zuzendari nagusia eta Gonzalo Olabarria Bilboko Udaleko kultur zinegotzia ere izan ziren ekitaldian.

Suziriek markatzen dute Symfeuny ikuskizunaren erritmoa. «Oraingoan ez dago inprobisatzeko tarterik, zorroztasun milimetrikoz neurtuta dago den-dena», zehaztu du Garbitxuk. Umorez jaurti du «jostailu» berria duela konpainiak, eta aldamenean duen Cobra sistema izeneko gailu elektronikoa aurkeztu du segidan. Suziriak urrunetik jaurtitzea eta kudeatzea ahalbidetzen du, besteak beste, Cobra sistemak, eta orain arte erabilitako tresnek ez zituzten aukerak ematen dizkio gailu berriak taldeari. «Ordenagailuaren bidez kargatzen dira suziriak».

Sorkuntza prozesua aldatu die Cobrak, beraz. «Ikuskizun berrian, piroteknia muntatu dugu lehenik, eta gerora sortu dugu musika». Horregatik dio gailua kontrolatzen duen teknikaria dela Symfeuny obraren gidari nagusia. «Piroteknikaria da gure perkusionistarik onena». Guillaume Pujol arduratuko da piroteknia zuzentzeaz, eta hark markatutako erritmora ariko dira dantzan konpainiako hamar perkusionistak. Musika Aitor Furundarenak sortu du, eta Ikerne Gimenez arduratu da eszenografiaz eta parte hartzaileen janzkeraz. «Su artifizialak jaurtitzeko gailuen artean, modernoetan modernoena dugu esku artean. AEBetan erositakoa da, eta gaur egun hiru lantegitan besterik ez dute erabiltzen Europan». Hiru horien arteko bat da Deabru Beltzak konpainia.

Ekoizpenik «handiena»

Txikiagoa eta, era berean, handiagoa da ondu duten ikuskizuna. «Suziri txikiak erabilita ikuskizun handi bat egiteko erronka hartu dugu, eta uste dut lortu dugula», zehaztu du konpainiako kideak. «Egin dugun obrarik handiena da, eta esango nuke Euskal Herrian ekoiztu den handienetakoa ere badela». Aurrekoekin alderatuz gero, badu bestelako berritasun bat: «Gure espezialitatea den kale ikuskizunari agertoki gaineko tarte bat gehitu diogu oraingoan». Ibiltaria da Symfeuny piezaren lehen zatia, baina oholtza gainean kokatu dute ikuskizunaren bigarren atala: «Antzezpenaren gune bihurtuko da».

Hamalau hilabete igaro dira obra berria lantzen hasi zirenetik. «Asko sufritu dugu, eta denbora asko eman dugu prestakuntzan. Uste dut ikusleek nabarituko dutela mimoz prestatu dugula ikuskizuna». Produkzio kostuak ere eman ditu Garbitxuk. Zehaztu duenez, 132.000 euroko aurrekontuarekin prestatu dute ikuskizuna. Eusko Jaurlaritzak 100.000 euroko diru laguntza eman zion konpainiari iaz, eta azpimarratu du «ezinbesteko laguntza» izan dela Symfeuny prestatzeko.

Bilboko estreinaldiaren ondoren Donostiako Musika Hamabostaldian izango da konpainia, abuztuaren 1ean. Handik Frantziara egingo dute, Libourneko Fest'Arts jaialdira, eta Bretainian izango dira gero, Quimperle hiriko RIAS jaialdian. Garbitxuk argitu duenez, Frantzian eginiko hiru egonalditan ondu dute Symfeuny ikuskizuna. «Guretzat aipagarria da, momentu honetan Frantzian egonaldia egitea ez baita makala. Gonbidatu gisa, kanpoko konpainia bat soilik sar daiteke, eta oso zaila da lortzea. Guk hiru jaso ditugu, eta horrek asko babestu gaitu».

Nazioartekotzea

23 urteko ibilbidean, taldeak nazioarteko hainbat jaialditan parte hartu du. «Gaur egun perkusioa eta antzerkia uztartzen duen talde erreferentea gara munduan». Hari beretik jo du Zupiriak ere: Deabru Beltzak «erreferentziazko» talde gisa aurkeztu du arte eszenikoen panoraman. Sailburuak aipatu duenez, euskal kulturak bi erronka nagusi ditu gaur egun: profesionaltasuna, batetik; eta, nazioartekotzea, bestetik. «Deabru Beltzak taldea eredugarria da bi eremuetan. Ahalegin berezia egin du profesionaltasunaren alde, eta nazioarteko proiekzioa ere aipatzekoa da: urteak daramatzate hemen sortutako ikuskizun horiek beste lurralde batzuetan erakusten». Adierazi du «urrutien» iritsi diren konpainietako bat dela, Berri Txarrak musika taldearekin batera. «Beraiena da meritua, proiektuan sinistu eta helburuak lortzeko beharrezkoak diren baliabideak jarri dituztelako».]]>
<![CDATA[Torturan neurri «sinbolikoez» harago joateko eskatu du Egiari Zor fundazioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/005/001/2019-06-27/torturan_neurri_sinbolikoez_harago_joateko_eskatu_du_egiari_zor_fundazioak.htm Thu, 27 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1871/005/001/2019-06-27/torturan_neurri_sinbolikoez_harago_joateko_eskatu_du_egiari_zor_fundazioak.htm
Bide horretan neurri zehatzak hartzeko eskatu dute Egiari Zor fundaziokoek. Lau aipatu dituzte guztira. Lehena: torturaren biktimak modu ofizialean aitortu ditzatela. Bigarrena: memoriari dagozkion politika publikoetan ere torturak tokia hartu dezala, «argi eta garbi azalduz tortura giza eskubideen kontrako biolentzia dela, legez kontrakoa, debekatua eta euskal gatazkaren testuinguruan Guardia Zibilak, Espainiako Poliziak eta Ertzaintzak erabili dutena, bai diktadura garaian, eta baita 'trantsizio' delakoan eta garai demokratikoan». Hirugarrena: euskal erakundeek torturaren «dimentsio erreala» ikertzen jarrai dezatela. «Zentzu horretan, uste dugu premiazkoa dela ikertzea atxilotuta zeuden bitartean hildako 14 pertsonen kasuak». Azkenik, adierazi dute alderdi politikoek bere gain hartu beharko lituzketela dagozkien ardurak.

Urbistondok gogorarazi du Francisco Etxeberria auzi medikuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako tortura salaketen txosten bat ondu zuela, Eusko Jaurlaritzak eskatuta, eta 1960 eta 2014 urteen artean 4.113 tortura kasu identifikatu zituztela. Txostenean zehaztu zuten tortura horietan hainbat poliziak parte hartu dutela, baita Ertzaintzak ere. Zehazki Espainiako Polizia da EHUk jaso zituen tortura kasuen artean salaketa gehien dituen polizia: 1.792 guztira. Eta antzeko kopurua du Guardia Zibilak ere: 1.785. Ertzaintzari dagokionez, 336 tortura kasu jaso zituzten txostenean.

Ardura hartzeko «gonbita»

Polizia, baina, ez da arduradun «bakarra» Urbistondoren hitzetan. «Gu ez gintuzten torturatu legea berariaz urratzea erabaki zuten guardia zibilek, polizia espainiarrek eta ertzainek. Torturatu gintuztenek estatu estrategia baten arabera jardun zuten». Ardurak dituzten lau eragile zerrendatu zituen Urbistondok, segidan. Lehena: «salbuespenezko legediak» onartu zituzten alderdi politikoak eta atxilotuen inkomunikazioa baimendu zutenak. Bigarrena: tortura salaketa «sistematikoen» aurrean «ikerketa eraginkorrik» agindu ez zuten epaileak. Hirugarrena: auzi medikuak. Eta laugarrena eta azkena: hedabideak, «tortura salaketak isilarazi» baitituzte.

Egiari Zor fundazioko kideak azaldu du Etxeberriak ondutako txostenak ordezkari politikoak «interpelatzen» dituela, baina, aipatu duenez, inork ez du ardurarik bere gain hartzen. «Errealitatea ukatu edo tortura Euskal Herritik kanpo geratu den zerbait balitz bezala lantzen dela ikusteak asko kezkatzen gaitu». Egiari Zor-ekoek dei zuzena egin diete PPri eta PSOEri: «Agintean egon zirenean gertatutako giza eskubideen urraketa larriei buruzko azalpenak zor dituzte». Deia EAJri ere: «Ertzaintzak torturatutako 336 kasu ere badaude».]]>
<![CDATA[Torturaren biktimak aitortzeko neurri zehatzak eskatu ditu Egiari Zor fundazioak]]> https://www.berria.eus/albisteak/168140/torturaren_biktimak_aitortzeko_neurri_zehatzak_eskatu_ditu_egiari_zor_fundazioak.htm Wed, 26 Jun 2019 07:43:05 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/168140/torturaren_biktimak_aitortzeko_neurri_zehatzak_eskatu_ditu_egiari_zor_fundazioak.htm ekainaren 26a Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko Eguntzat antolatzeko erabakia. "Berri ezin hobea da, torturaren drama sufrimenduen mapan kokatzea ahalbidetuko baitu", azaldu du Karmele Urbistondok, gaur, Bilbon egin duten agerraldian. Torturaren Biktimei Laguntzeko Nazioarteko egunetik harago neurriak eskatu dituzte, baina. "Ardura instituzionalak neurri sinbolikoak baino zerbait gehiago eskatzen du: biktimen aitortza bermatzea. Sarritan salatu dugu larriak direla oraindik ere torturari buruzko ezagutza falta, biktimen aitortza eza eta zigorgabetasuna". Bide horretan neurri zehatzak hartzeko eskatu dute Egiari Zor fundaziokoek. Lau aipatu dituzte, guztira. Lehena: torturaren biktimak modu ofizialean aitortu ditzaten. Bigarrena: memoriari dagozkion politika publikoetan ere torturak tokia hartu dezan eskatu dute, "argi eta garbi azalduz tortura giza eskubideen kontrako biolentzia dela, legez kontrakoa, debekatua eta euskal gatazkaren testuinguruan Guardia Zibilak, Espainiako Poliziak eta Ertzaintzak erabili dutena, bai diktadura garaian, eta baita ‘trantsizio’ delakoan eta garai demokratikoan". Hirugarrena: euskal erakundeek torturaren "dimentsio erreala" ikertzen jarrai dezaten eskatu dute. "Zentzu horretan, uste dugu premiazkoa dela ikertzea atxilotuta zeuden bitartean hildako 14 pertsonen kasuak". Eta azkenik aipatu du, alderdi politikoak dagozkien ardurak bere gain hartu beharko lituzketela. Urbistondok gogorarazi du Eusko Jaurlaritzak eskatuta Francisco Etxeberria auzi medikuak Araba, Bizkai eta Gipuzkoako tortura salaketen txostena ondu zuela, eta 1960 eta 2014 urteen artean 4.113 tortura kasu identifikatu zirela. Tortura horietan hainbat poliziak parte hartu dutela zehaztu zuten txostenean, baita Ertzaintzak ere. Zehazki Espainiako Polizia da EHUk jaso zituen tortura kasuen artean salaketa gehien dituen polizia, 1.792 guztira, eta antzeko kopurua du Guardia Zibilak ere: 1.785. Ertzaintzaren kasuan 336 tortura kasu jaso zituzten txostenean. Ardura hartzeko "gonbita" Polizia, baina, ez da arduradun "bakarra" Urbistondoren hitzetan. "Gu ez gintuzten torturatu legea berariaz urratzea erabaki zuten guardia zibilek, polizia espainiarrek eta ertzainek. Torturatu gintuztenek estatu estrategia baten arabera jardun zuten". Ardurak dituzten lau eragile zerrendatu ditu Urbistondok, segidan. Lehena: "salbuespenezko legediak" onartu zituzten alderdi politikoak eta atxilotutako pertsonen inkomunikazioa baimendu zutenak. Bigarrena: tortura salaketa "sistematikoen" aurreak "ikerketa eraginkorrik" agindu ez zuten epaileak. Hirugarrena: auzi medikuak. Eta laugarrena eta azkena: hedabideak, "tortura salaketak isilaraziz". Etxeberriak ondutako txostenak ordezkari politikoak “interpelatzen" dituela azaldu du Egiari Zor fundazioko kideak, baina, aipatu duenez, inork ez du ardurarik bere gain hartzen. "Errealitatea ukatu edo tortura Euskal Herritik kanpo geratu den zerbait bezala lantzen dela ikusteak asko kezkatzen gaitu". PP eta PSOEri dei zuzena egin diete: "Agintean egon zirenean gertatutako giza eskubideen urraketa larriei buruzko azalpenak zor dituzte". Deia EAJri ere: "Ertzaintzak torturatutako 336 kasu ere badaude".]]> <![CDATA[Bilboko BBK Live jaialdian ehun artistak baino gehiagok joko dute Kobetamendin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/025/001/2019-06-19/bilboko_bbk_live_jaialdian_ehun_artistak_baino_gehiagok_joko_dute_kobetamendin.htm Wed, 19 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/025/001/2019-06-19/bilboko_bbk_live_jaialdian_ehun_artistak_baino_gehiagok_joko_dute_kobetamendin.htm
Zazpi agertoki izango dira aurten Kobetamendin, eta bakoitzari ezaugarri bat ezarri diote antolatzaileek. Nagusi izenekoan arituko dira musika talderik «sonatuenak»: The Strokers, Liam Gallagher, Rosalia, Weezer, Vetusta Morla eta Brockhampton. Hot Chip banda izango da oholtza nagusira igoko den azken taldea.

Bestean izeneko agertokian arituko direnen artean daude Thom Yorke Tomorrow's Modern Boxes, The Good, The Bad & The Queen, Suede, The Blace eta Vince Staples. Txiki agertokiak, berriz, artista «eklektikoenak» jasoko ditu: The Voidz, Slaves, Moeveloreina eta Pony Bravo taldeak arituko dira bertan. Gora! gunea ere prestatuko dute, eta bertan izango dira, antolatzaileen esanetan, proposamen «dantzagarrienak»: Nicola Cruz, Yaeji, Jonathan Bree eta 2manydjs.

Musika elektronikoa Basoa gunean bilduko dute. Jaialdiaren lehen egunean LGTBI gaua izango dela zehaztu dute antolatzaileek. Honey Dijon, Midlan, Octo Octa, Courtesy eta Ketiov taldeak izango dira, besteak beste, uztailaren 11ko saioan. Laurent Garnier, Bicep, Todd Terje eta John Talabot ere gune berean ariko dira hurrengo egunetan.

Bestalde, Kobetamenditik atera eta harago eraman nahi dute BBK Live jaialdia, eta, azaldu dutenez, bestelako emanaldiak antolatu dituzte Bizkaiko hiriburuko hainbat gunetan. Agertoki bana jarriko dute Isozaki dorreetan, Albia lorategietan, Areatzan eta Kale Nagusian eta, besteak beste, Mastodonte, Anni B Sweet, Pony Bravo, The Intergalatic Republic of Kongo eta Venturi ariko dira horietan.]]>
<![CDATA[Guggenheimek Kandinski, El Anatsui, Clark eta Eliassonen lanak erakutsiko ditu 2020an]]> https://www.berria.eus/albisteak/167841/guggenheimek_kandinski_el_anatsui_clark_eta_eliassonen_lanak_erakutsiko_ditu_2020an.htm Tue, 18 Jun 2019 15:37:40 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/167841/guggenheimek_kandinski_el_anatsui_clark_eta_eliassonen_lanak_erakutsiko_ditu_2020an.htm Wassili Kandiski, El Anatsui, Richard Artschwager, Lygia Clark, Olafur Eliasson, Lee Kraasnner eta Lynette Yiadom-Boakye; emakume artisten lanak erakusteko “konpromisoa" azpimarratu du patronatuak. Salneurriak "ikusle berrien beharretara egokitzeko" neurriak hartuko dituela ere iragarri dute; besteak beste, aztertzen ari dira doako sarrera ezartzea 18 urtetik beherakoentzat .]]> <![CDATA[Ehun artistatik gora jasoko ditu Bilboko BBK Live jaialdiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/167835/ehun_artistatik_gora_jasoko_ditu_bilboko_bbk_live_jaialdiak.htm Tue, 18 Jun 2019 14:56:49 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/167835/ehun_artistatik_gora_jasoko_ditu_bilboko_bbk_live_jaialdiak.htm Sarrerak salgai daude jada. Zazpi agertoki izango dira aurten Kobetamendin, eta bakoitzari ezaugarri bat ezarri diote antolatzaileek. Nagusi izenekoan arituko dira musika talderik “sonatuenak": The Strokers, Liam Gallagher, Rosalia, Weezer, Vetusta Morla eta Brockhampton. Hot Chip banda izango da oholtza nagusira igotzen den azken taldea. Bestean izeneko agertokian arituko direnen artean daude Thom Yorke Tomorrow’s Modern Boxes, The Good, The Bad & The Queen, Suede, The Blace eta Vince Staples. Txiki agertokian, aldiz, artista “eklektikoenak" jasoko ditu: The Voidz, Slaves, Moeveloreina eta Pony Bravo taldeak arituko dira bertan. Gora! Izeneko gunea ere egokituko dute, eta bertan izango dira, antolatzaileen esanetan, proposamen “dantzagarrienak": Nicola Cruz, Yaeji, Jonathan Bree eta 2manydjs. Musika elektronikoa Basoa gunean bilduko dute. Jaialdiaren lehen egunean “LGTBI gaua" izango dela zehaztu dute antolatzaileek. Honey Dijon, Midlan, Octo Octa, Courtesy eta Ketiov taldeak izango dira, besteak beste, uztailaren 11ko saioan. Laurent Garnier, Bicep, Todd Terje eta John Talabot ere izango dira gure berean. Kobetamenditik atera nahi dute BBK Live, eta, azaldu dutenez, bestelako emanaldiak antolatu dituzte Bizkaiko hiriburuko hainbat gunetan. Agertoki bana jarriko dute Izozaki dorreetan, Albia lorategietan, Areatzan eta Kale Nagusian eta, besteak beste, Mastodonte, Anni B Sweet, Pony Bravo, The Intergalatic Republic of Kongo eta Venturi aritu dira horietan.]]> <![CDATA[«Zoriona ospatzen saiatzen naiz ahaztu gabe zeri lotuta dagoen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/028/001/2019-06-18/zoriona_ospatzen_saiatzen_naiz_ahaztu_gabe_zeri_lotuta_dagoen.htm Tue, 18 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1915/028/001/2019-06-18/zoriona_ospatzen_saiatzen_naiz_ahaztu_gabe_zeri_lotuta_dagoen.htm Analfabetoa (Susa) bigarren poema liburuan. «Onarpen bat dago ulertzen ez den edertasunarena, baina badago jakingura edertasunak nola funtzionatzen duen ulertzeko». 41 olerki bildu ditu orotara, eta iraganetik etorkizunerako bide bat egin du liburuan: historiaurreko gizaki baten ahotik idatzi du lehen alea, eta XXI. mendera egin du jauzi hemezortzi orri dituen azken poeman. Orainetik etorkizunekoentzat idatzita daude biak. «Etorri. Hau da bizitzea hemen»: lehen olerkiaren bukaeran, gonbita.

Zazpi urte joan dira Baita hondakinak ere (Susa) poesia liburua argitaratu zenuenetik. Ordutik honakoak jaso dituzu?

Inoiz ez naiz idazten ari, baina, era berean, inoiz ez nago idazteari utzita. Sarritan aipatu dut ez dudala libururik idazten, poemak baizik. Ideiak etorri ahala noa aleak sortzen eta pilatzen. Denbora luzea pasatu dut pentsatuz ez nuela poema gehiegi, eta beren artean ere ez zegoela lotura handiegirik. Pixkanaka joan naiz sinetsiz hor liburu bat zegoela.

Historiaurreko mapa batekin hasten da liburua, eta XXI. mendekoarekin bukatzen.

Gerora ohartu naiz gogo eta gose beretik sortutakoak zirela bi olerkiak, eta antzeko ariketa proposatzen zutela: orainalditik idaztea etorkizuneko jendearentzako. Poemak aleka sortzen ditudan arren, lauzpabost ideia izaten ditut buruan bueltaka, elkarren aurka. Lekuaren garrantziari, kasurako, askotan heldu diot, irudipena dudalako bizkarra ematen ari gintzaizkiola gaiari. Gaur egun badirudi nonahikoak garela eta berdin duela Erandion [Bizkaia] edo Helsinkin bizi, denok gaudelako interkonektatuta; lekuarekiko atxikimendua erabat zorizkoa dela. Kezka hori banuen. Eguneroko bizitza eta makroekonomia gurutzatzen diren puntu hori ere landu dut: nola gertakari txiki baten atzean kapitalaren mekanika guztia dagoen. Ideia horiek etengabe izan ditut buruan kolpeka, eta hortik sortu ditut poemak. Zoru bera zutela ikusita konturatu naiz hor bazegoela liburua.

Egunerokoetatik abiatzen zara: EDP izeneko olerkian, kasurako, poz momentu bat deskribatzen duzu, langile baten egoera prekarioa duena atzean.

Eguneroko gauzei begirada lurtarrez begiratzen saiatzen naiz. Konturatzeko etxean dugun mikrotxip bat apurtu eta ur berorik gabe igarotzen dugun salbuespeneko une zoriontsu baten atzean langile bat dagoela, kate batean lanean, mikrotxipak sortzen, kontraturik edo hitzarmen kolektiborik gabe. Saiatzen naiz errealitate horri bizkarra ez ematen, eta argi izaten batzuen zoriona interkonektatuta dagoela beste batzuen egoera prekarioarekin. Zorion hori ospatzen saiatzen naiz, ahaztu gabe zeri lotuta dagoen poz hori.

Autobiografikoa da?

Niri gertatzen zaidanetik idazten dut; ikusten dudan horretatik. Baina saiatzen naiz gertatzen zaizkidan gauzak daukaten mintz konpartigarriraino eramaten. Indibiduo izateko aukera kolektiboan pentsatzen dut idazten dudanean. Beraz, liburuan azaltzen den nire ni-a ni hustu bat da, eta asmoa da hutsune hori eskaintzea jendeari bere burua bertan proiekta dezan. Ez da aitortza liburu bat. Oso autobiografikoa da, nire bizitza agertzen delako, baina saiatzen naiz onanismoan ez erortzen. Albokoari baliagarri zaion zerbait egitea da asmoa, bere indibidualtasuna ere jaurti dezan olerkira.

Hilei ere eskaintzen diezu espazio bera?

Juan Antonio Gonzalez Iglesias poetak dio bizirik gauden bitartean bizirik daudenekin bakarrik hitz egin ahal izateaz libratzeko modua dela poesia; olerkiek aukera ematen dutela elkarrizketak izateko aurrez bizirik egon eta orain hilda dagoen jendearekin. Egiaz uste dut hala dela, eta gure bizitzaren mugez liberatzeko aukera ematen digula. Oso presente dut ez dudala idazten irakur nazaketenentzat soilik, aritzen naiz inoiz bizi izan direnentzat ere.

Pozari idatzi diozula azpimarratu duzu, baina heriotzaren fantasma sarritan azaltzen da.

Aurrez idatzi den beste poesiaren gainean idazten dugu beti. Interlokuzioan zaude hildako jende askorekin, eta oso bizia da elkarrizketa hori. Horregatik, niretzat oso naturala da hildakoak agertzea. Gure etxean ere denok bizi izan ditugu heriotza eta bizitza gertukotik. Normala ere bada, mugakideak baitira biak ala biak. Hedoi Etxartek aipatu zidan heriotzari buruzko liburu bat idatzi nuela, eta harritu ninduen iruzkinak, nik benetan pentsatzen nuelako bizipozari buruzko lan bat zela. Angel Errok gerora aipatu zidan heriotzari buruz idatzi dudala, eta ondorioz albo kalte logikotzat idatzi diodala bizipozari ere. Nik erdibidera bota dut gezia.

Ideia hori darabilzu: 29 hildako dagoela bizidun bakoitzeko.

Mary Jo Bang poetak badu liburu oso bat bere semearen heriotzari buruzkoa. Berak poemak beretzat idazten zituen, eta ez irakurleentzat, koma bat non jarri kezka iturri bihurtzen zitzaion segundoetan ahazten zitzaiolako semearen heriotzaren zama. Liberazio pertsonalerako idazten zuen, eta ez zitzaion burutik pasatu ere egiten inori interesatuko litzaiokeenik. Bada, kontrara, jendea desiotan zegoen irakurtzeko. Berak zioen poema bat espazio soziala dela; beilatoki bat, zeinetan bakoitza bere hildakoekin sartzen den. Nik benetan uste dut hala dela, poemak ekintza soziala direla nahiz eta oso barnetik idatzita egon. Aipatzen ditudan poza eta heriotza ez dira soilik nireak: hirugarren espazio bat sortzen dut, nire materialez egindakoa, irakurlea bere materialarekin sartu dadin horra, bere 29 hildakoekin.

Triptiko forma eman diozu liburuari. Argi zenuen lehen eta azken atalen formen antzekotasuna?

Lehen poema duela 13.660 urte Arraiozko kobazuloan [Ultzama] mapa bat marraztu zuenaren ahotsetik dago idatzita. Berak kontatzen du bere garaiko tresnekin zer den leku hartan bizitzea. Hori da nire fantasia: mapa hori guretzat marraztu zuela, bizitza leku horretan nola izan zitekeen posible adierazi behar bat zuelako. Oso bultzada potentea iruditu zitzaidan ideia hori: norbaitek azaldu nahi izatea orain eta hemen bizitzea zer den. Gauza bera egiten saiatu naiz azken olerkian: orain eta hemen, XXI. mendean, bizitzea zer den azaltzen.

Olerki forma duen orainaldiko kronika bat egiten saiatu zara?

Aktualitatea interesatzen zait aktualitatearen atzean mugitzen diren harietara iritsi nahi dudalako. Benetan motibatzen nauena ez da jakitea gaur zer politikarik esan duen zer, baizik eta sumatzea zer dagoen esan horren atzean. Berdin kulturan ere: zergatik orain bat-batean museo eta zentro kultural guztietako zerbitzuak daude pribatizatuta? Aktualitateari begirada miopearekin begiratzen diot, gaurkoa desenfokatuta ikusi eta atzean zer dagoen asmatzen saiatzeko. Kazetari bezala, hori interesatzen zait, eta poeta gisa ere antzeko ariketa egiten saiatzen naiz: gertatzen dena deskribatzeko ahalegina egiten dut, betiere horren atzean mugitzen dena manifestatzeko gai naizela. Poeta begirada edo kazetariarena, nire kasuan, antzekoak dira. Diferentzia da nola jaurtitzen dudan gero jendearengana.

No ideas but in things Carlos Williams poetaren hitzetara zoaz azken poeman etengabe: ideiarik ez, ez bada gauzetan.

Hilda dagoen arren, elkarrizketa asko izaten ditut nik Carlos Williamsekin [Irriak]. Oso pertinentea iruditu zitzaidan bere ideia hori, argi azaltzen duelako nola pasatu garen industria produkzioaren kapitalismotik kontsumoaren kapitalismora, eta nola gauden orain esperientzien kapitalismoan. Idazten ari nintzela kolpez etorri zitzaidan, ikusi nuelako minimal bihurtzen ari ginela denok, eta inportanteena jada ez zela zer etxetan bizi zaren, baizik eta nora zoazen bidaian.

«[...] nahi ditu mundu guztiak bere egitekoak behingoz utzi eta kreatiboa izan [...]». Adierazi duzu errudun sentitzen zarela zure olerkiengatik. Zergatik?

Ekonomikoki oso ondo ikusita dago sortzaile izatea: balio sozial eta ekonomikoa duen pertsona bat delako gaur egun, nolabait. Nik inguruan nabari dut hori: bizitza bohemioa saltzen zaigu gure eskura balego bezala, eta bada era bat jende mordo bat amildegiratzeko, hamazazpi lagun erori eta bakarrak lortuko duelako hegan egitea. Askotan sentitzen naiz errudun horregatik: uste dudalako badagoela jende klase bat indibidualtasuna izateko eskubidea duguna, eta beste jende klase bat kondenatuta dagoela masa uniforme baten gisan irakurria izatera. Adibide bat jarriko dut: sarritan pentsatu dut denbora behar dudala idazteko, eta etxea garbitu beharrik izango ez banu denbora gehiago izango nukeela horretarako. Eta gaizki sentitzen naiz pentsatzeagatik beste norbaitek sakrifika dezakeela bere indibidualtasuna nirearen mesedetan, bere indibidualtasunak ez duelako nireak duen merkatu balioa. Badakit lana dela, eta zilegia. Baina borroka dut horrekin. Azkenean, Roomba robota erosi dut [Irriak].

Liburuan etengabe ari zara arte plastikoekin ere solasean.

Bizidunekin ere hitz egiten dut, bai [Irriak]. Irudipena dut arte plastikoetan aritzen diren sortzaileak beti izan direla oso kontziente beren diziplinaren egoeraz, eta oro har asko gogoetatzen dutela une bakoitzean pinturak duen pertinentziari buruz. Beraien diziplinaren inguruan gogoeta egiten dute etengabe, diziplinak dituen beharrez, eta behar hori zer formara egokitu pentsatzen dute. Uste dut gainontzeko eremuetan ez dugula horrenbeste hausnartzen. Izan liteke trama bat sortzeak despistatzen gaituela, eta gutxiago pentsatzen dugula une bakoitzean zer-nolako nobela idaztea dagokigun.

Kontzientzia hartzeko ariketa bat da?

Artista plastikoen diskurtsoetan hari mutur asko aurkitzen ditut, nire egitekoan pentsatzeko baliagarriak zaizkidanak: gaur egun poema bat idaztearen erronkaz, adibidez. [Mircea] Cartarescu idazleak dio literaturarekin elkarrizketan dagoen literatura interesatzen zaiola, eta nik sinisten dut esaldi horretan: nobelak idazteari buruzko nobelak dira, akaso, lanik autokontzienteenak. Berdin olerkiekin ere. Horregatik azaltzen dira horrenbeste poeta nire olerkietan.

Zergatik analfabetoa?

Hor dagoen sentipena da: nabaritzea badagoela zerbait gauza guztiak lotzen eta mugitzen dituena, eta jakitea sintaxi hori arrotza zaigula, ez dagokigula guri hura erabiltzea nahiz eta horren menpe bizi garen. Analfabeto sentitzea: sumatzea, baina ez ulertzea guztiz. Euskaldunok hizkuntzarekin dugun harremana ere analfabetismotik hurbil dago. Guk, euskaraz idazten orduak eta egunak igarotzen ditugunok, hiztegietan bilatu behar izaten dugu gaztelerazko hitz bat nola esaten den euskaraz. Hori oso sintomatikoa da. Imajinatzen al dugu El País egunkariko kazetari bat idazten ari ez den hizkuntza bateko hiztegira jotzen hitz baten bila? Pentsaezina da. Hizkuntzan trebatuak gaudenen artean, aldiz, egunerokoa da. Pentsa zer harreman dugun hizkuntzarekin.]]>
<![CDATA[Gure Artea sariak, Arenzana, Jauregi eta Arakistainentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-06-18/gure_artea_sariak_arenzana_jauregi_eta_arakistainentzat.htm Tue, 18 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-06-18/gure_artea_sariak_arenzana_jauregi_eta_arakistainentzat.htm Arakis-entzat (Madril, 1966). Haietariko bakoitzak 18.000 euro jasoko ditu sari gisa. Ezaugarri propioak dituzte denek, baina bada guztien oinarrian dagoen ezaugarri bat: genero ikuspegia lantzeko hirurek egin duten ibilera azpimarratu dute epaimahaikideek. Atzo egin zuten sariak aurkezteko agerraldia, Bilboko Arte Ederren Museoan, eta saria emateko ekitaldi ofiziala irailaren 17an egingo dute, Gasteizko Artium museoan.

Zupiriaren esanetan, sariak baliagarriak dira euskal artisten lana «ikusgarri» egiteko, eta bi helburu dituztela azaldu du. «Arte plastikoen eta ikusizko arteen eremuan Euskadin egiten den lan bikaina goratzea da lehen xedea. Sortzaile onak ditugu hemen. Gehienek komunitate artistikoaren aitortza dute jada, eta baita nazioartekoa ere». Baina, iradoki duenez, gizartearen aitortza falta dute sortzaileek. «Uste dut Gure Artea sariek lortzen duten gauzarik garrantzitsuena euskal gizartearen errekonozimendu hori ematea dela». Bigarren helburu bat ere aipatu du sailburuak. «Sariek aukera ematen dute artistei buruz eta haien lanari buruz hitz egin dezagun».

Fernando Golvanok, Beatriz Herraezek, Gema Intxaustik, Iñaki Grazeneak eta Maite Martinez de Arenazak osatu dute aurtengo epaimahaia. «Artistek artistei emandako sariak dira. Ez da gobernuak erabakitako zerbait, talde independente batek erabaki du». Zupiriak balioa eman dio horri.

Erreferente berriak

Golvanok banaka aletu ditu epaimahaiak sariak banatzeko orduan aintzat hartu dituenak. Arenzanak hiru hamarkadatan egindako lana aipatu du lehenik. «Eskulturaren mugak gainditzen ditu, eta gogoeta espazio irekiagoetan sartzen da». Eskultorea da Arenzana, baina diseinua eta arkitektura zeharkatzen ditu bere lanak. Arte ikasketak egin zituen, EHUn; Londresko Royal School of Art-en diseinua ikasi eta Ingalaterran eta Frantzian urte sorta egin ostean, Bizkaiko hiriburuan bizi da orain. «Ondorengo belaunaldientzat erreferentea» dela azpimarratu du Golvanok. 1980ko hamarkadaz geroztik, industria eta eskulangintza materialekin egin du lan Arenzanak: plastikoa, goma, metakrilatoa eta bordatuak, kasurako. Material horien erabilerak ekarritako aldaketa azpimarratu dute, besteak beste, epaimahaiko kideek. «Eskultura moderno eta garaikidearen herentziatik jasotako itzalaren galera ekarri du, nolabait». Bilboko Andrew oihal dendan egin zuen bere lehen erakusketa, 1989an, eta bi urte geroago egin zuen Joseph & Josephine, bere ibilbideko erakusketarik garrantzitsuenetako bat, Gasteizko Trayecto galerian.

Azken urteetan artistak urratu duen bidea ere goraipatu du Golvanok. «Azken urteetan, artistaren jarduera gero eta soilagoa bihurtu da. Bere azken proposamenetan, arkitekturarekin jolasten du, argia eta kolorea modu askotan nahastuz».

Genero ikuspegia

Jauregiri sorkuntza lana aitortu diote: «Eskulturari eta artxiboari loturiko» lana, zehazki. EHUn egin zituen arte ikasketak, eta hainbat sari jasotakoa da: Gipuzkoako Artista Berrien saria jaso zuen 2013an, eta Bizkaiko Ertibil saria eman zioten bost urte geroago. «Bere lana oso lotuta dago testuinguru sozial, kultural eta politikoarekin», azaldu du Golvanok. Okela sormen laborategiko kidea da Jauregi, eta hainbat lan gidatu ditu azken urteetan: Ulrike Ottingerri buruzko zinema zikloaz arduratu zen 2015ean, eta hainbat erakusketa ondu ditu; tartean, Donostiako Tabakaleran aurten jarritako Kearen artxibogileak. «Bere belaunaldiko artisten artean, azpimarragarrienetako bat da. Haren lan guztien oinarrian dago testuinguru sozial kritikoa, eta inguratzen gaituenari buruzko ezohiko begirada du». Esker onez hartu du Jauregik saria. «Gogotsu nago, eta oso garai onean harrapatu nau sari honek. Beraz, lan eginez itzuliko dut sari honetan jasotako aitortza».

Arakisen bide profesionala komisariotzari lotuta dago, eta eremu horretan izan duen eragina aitortu diote. Genero ikuspegian egin du indar Golvanok. «Emakume eta gizon artistak berdintasunez tratatzea eta arte ofizialaren historiografiaren kanonak berriz aztertzea bultzatu du». Bilbo Arte eta Gasteizko Montehermoso kulturguneko programatzailea izandakoa da, eta kudeaketa ereduan feminismoa txertatu izana azpimarratu dute, besteak beste.]]>
<![CDATA[Gure Artea sariak, Miren Arenzana, Sahatsa Jauregi eta Xabier Arakistain artistentzat]]> https://www.berria.eus/albisteak/167797/gure_artea_sariak_miren_arenzana_sahatsa_jauregi_eta_xabier_arakistain_artistentzat.htm Mon, 17 Jun 2019 13:04:26 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/167797/gure_artea_sariak_miren_arenzana_sahatsa_jauregi_eta_xabier_arakistain_artistentzat.htm <![CDATA[ZAINTZEAREN POESIA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/032/001/2019-06-16/zaintzearen_poesia.htm Sun, 16 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1903/032/001/2019-06-16/zaintzearen_poesia.htm Zanbuia! ikuskizunak horregatik. «Zer gertatuko litzateke amaiera oro zerbaiten hasiera balitz, eta hasiera oro amaiera bat?», bihozkada balitz bezala, Guillanek. Joan den astean jakinarazi zuten antolatzaileek Eako Poesia Egunak ez direla egingo gehiago. «Minez, baina pozarren» esan dute agur, «gorputzak atsedena eskatzen digulako, eta buruak egitasmo berrietan arakatzeko gogoa». Azken ekitalditik urtebetera, Guillanek aitortu du bazekitela azkena zela, eta esker ona eta maitasuna antzerki forman eman nahi zutela. «Gauzek uzten dituzten arrastoei buruzkoa da Zanbuia!, eta funtsean bagenekien Eako Poesia Egunez ari ginela».

Ean igaro zituen Gabriel Aresti idazleak azken udak, eta hari omenaldia egiteko antolatu zituzten jardunaldiak estreinakoz, 2004an. Poesia bizi eta poesiaz gogoetatzeko ezinbestekoa izan da uztailaren hirugarren asteburua ordutik. «Zortziehun lagun bizi dira herrian. Milaka lagunentzako etxea egin dute. Nik neuk behintzat inoiz nahikoa eskertu ezingo diedan ahalduntze zoragarria», idatzi zuen Iñigo Aranbarri idazleak agurraren biharamunean BERRIAn. Mari Luz Esteban idazle eta EHUko antropologoak bat egin du Aranbarriren hitzekin: «Poesia EAhalduntze zoragarria izan da». Hitz jokoa egin du Miren Agur Meabe idazleak ere. «AterpEA topatu genuen Eako etxEAn». Segidan gehitu du, idazle gisa, bultzada eman diotela topaketek: «Nire zorionaren parte izan dira».

Nostalgia nabari dela jada, eta umezurztasun sentipena ere badagoela; bat egin dute guztiek. «Ea-mina izenez deitu diezaiokegu; halako herrimin moduko bat. Baina, era berean, aitortza erabatekoa da, urte hauetan guztietan bizi izan dugunagatik», azpimarratu du Estebanek.

Zubi egileak

Elkargune, etxe, aterpe, topaleku edo udaleku: orotariko hitzak erabili dituzte Eako Poesia Egunetako elkarbizitzaz aritzeko. «Hamar urtez segidan izan naiz bertan; poesiazale gisa, urteko dosia hartzera joan naiz. Niretzat bereziena jendea izan da: asteburua komunitatean igarotze hori, besteekin solastatzeko eremua izan baita». Pausa egin du. «Hippyak bezala», dio Itxaro Borda idazleak, irriz, jaialdiari buruz iraganean hitz egiteak berak eragiten dion penaz. Bizikidetza horren hutsunea izango du Guillanek ere. «Normalean topatzen ez duzun jendearekin gogoetatzeko tarte horren falta asko igarriko dut: literaturaz eta bizitzaz gogoetatzeko momentu horiek egitaraua bezain garrantzitsuak dira». Argi du: antolatzaileen maitasunak ahalbidetu du hori.

Iratxe Retolaza literatur ikerlari eta EHUko irakaslearen esanetan, zubigileak izan dira topaketak. «Zubigintza egin dute hainbat esparrutan». Pixkanaka aletu ditu eraikitako lotura horiek denak. «Akademian literatur pentsamendua sortzen ari direnen eta herrigintzan dihardutenen artean zubiak sortu dituzte». Unibertsitateko pentsamendua eta herri mugimendua bildu ditu; eta sinergiak ere sortu dituela azpimarratu du Retolazak.

Izan ere, ikuskizunak bezain garrantzitsuak izan dira mahai inguru eta solasaldiak Ean; eta beren-beregi poesia egunetarako sortutako materialak ondu dituzte zenbait sortzailek eta ikerlarik azken urteetan. «Emanaldiez gain, mintzaldiak ere baziren, eta horien inguruan hausnarketa eta pentsamendu ildo bat garatu da», azaldu du Bordak. Zaldiarri izeneko bilduman batu dituzte 2011. urtetik aurrera sortutako solasaldi, errezital eta antzezlanak. «Zaldiarri-k erakusten du material bakana sortu dela Eako egunetarako; eta, horrek esan nahi du momentuak ere bakanak izan direla: bai sortzaileentzat eta baita publikoarentzat ere. Sortzaile gisa, tentsio kreatibo handian jartzen zaitu egoera horrek», azaldu du Guillanek.

Akademiaren eta herritarren artekoez gain, bestelako loturak ere aipatu ditu Retolazak. «Urte horretan poesia lanen bat argitaratzen zuen orok jasotzen zuen jardunaldietan aurkezpena egiteko gonbita, eta literatur kuadrilla asko elkartzea zekarren horrek». Bestelako ezaugarri bat erantsi du segidan. «Horizontaltasunez lan egiteak ere ekarri du proportzioan beste plaza batzuetan baino andreen ahots gehiago egotea». Literatur eragileen artean ere zubiak eraiki direla dio: editoreak, sortzaileak eta irakurleak; literatur sistemaren agenteak elkartu baititu.

Diziplinen artean ere berdin: nahasketak eta zubiak. «Literatura bestelako diziplinekin lotu dute, eta hainbat esparrutan dabilen jendeak elkarren berri izatea ekarri du. Elkarrizketak sortu eta bestelako egitasmoak garatzea ahalbidetu dute Eako zitek: beste sare batzuk sortu ditu, eta gaur egun ere badiraute».

Gatazka guneak

Gozoan egoteko espazioa soilik ez, gatazka gunea ere izan da Eako plaza. Emakumearen irudia euskal literaturan mahai ingurua gidatu zuen Retolazak 2007an, eta gogoan du solasaldiak utzitako ajea. «Gatazkatsua izan zen, eta oso minduta bukatu nuen». Bidea ere zabaldu zuen, baina. «Ikusgarri egin zuen isilean zegoen kultur gatazka bat. Aukera eman zigun hainbat ertz askatzen hasteko eta ordura arte espazio itxiagoetan izaten ziren eztabaidak literatur esparruaren erdigunera eramateko».

Generoaren auzia mahai gainean izan da urtero, zehar lerroa izan baita jardunaldien hasieratik. Bide bat ireki duela nabarmendu du Retolazak. «Arestiren lanari buruzko ikerketa bat egitea eskatu ziguten Danele Sarriugarte eta bioi. Antolatzaileengandik atera zen hori. Gauzak aldatzen ari zirela ere erakusten du, hamar urteren buruan han ginelako berriz horri buruz hizketan. Ausart jokatu zuten». Gizontzeko (andretzeko) garaia Zaldiarri bildumako 6. zenbakian bildu zituzten Retolaza eta Sarriugarteren gogoetak. Poesiak gizartea eraldatzeko balio zuela sinetsita zegoen Aresti; eta zer eraldatzaileago feminismoaren bidez egitea baino.

Jarduteko estilo propioa asmatu dutela: halaxe uste du Estebanek. «Ez dute asmatu soilik edukiekin eta programazioarekin: moduetan ere asmatu dute: Ea estilo bat sortu dute». Ildo beretik jo du Guillanek ere. «Programatzeaz haragoko lana egin dute. Plaza eskaintzeaz gain, fokua eta garrantzia ere eman diote sorkuntzari. Eta horrek hazteko aukera ematen dizu: banaka zein kolektibo gisa hazi egin gara gu. Sortzeko babesaz gain, erabateko askatasuna eman digute antolatzaileek. Hori zaila da aurkitzen».

Zaintza izan da Eako jardunaldien marka; ezaugarri hori azpimarratu dute denek. «Asko hitz egiten da zaintzari buruz feminismoan eta feminismotik kanpo. Bada, Eako Poesia Egunen antolatzaileek ondo praktikatu dute. Kulturgintza eta pertsonak zaintzeko eredu bat sortu eta indarrean jarri dute». Ildo beretik jo du Guillanek ere. «Zaintza erabatekoa izan da, eta horrek atxikimendu profesionala ez ezik atxikimendu emozional sakon bat uzten du, zurea sentitzeraino ekitaldi hori». Baietz Retolazak. «Ez gaitu bakarrik ondo sentiarazi kudeaketa ona egin dutelako: espazio horretan aske sentiarazteko gune bat eman digute antolatzaileek, eta horrek ahalbidetu du gatazkak ere lantzea».

Anonimotasunari eutsi diote topaketetako jardunaldien arduradunek agurrean. «Asko izan gara hamabost urte hauetan jardunaldien jiran, eta nahiago dugu kolektiboki aritu», azaldu dute. Estebanek balioa eman dio horri. «Kolektiboaren garrantzia azpimarratu dute agurrean, eta, errespetagarria izateaz gain, kulturalki eta politikoki balio handiko keinua da. Mugimendu batek anonimotasunean, kolektiboan, aurkitzen du indarra, edo ez da mugimendua izango. Gutxi batzuei esker, guztiok gara Eako Poesia Egunak».

Antolatzaileen zaintza

Lantaldea eredugarria izan dela dio Meabek, eta antolatzaileen konpromisoa eta eskuzabaltasuna izan ditu ahotan. «Gurpila martxan ikustea gauza bat da, eta beste bat gurpilari koipea nork eta nola ematen dion bereiztea. Bakoitzak bere eran lagundu du: otorduekin, soinuarekin... ni neu ere harro sentitzen naiz egitasmo horretan nire alea jartzeko aukera izan dudalako». Urte osoan antolaketan jardun direnengan jarri du arreta. «Zale eta zoro izan behar da hamabost urtez aurrera egiteko. Asun Landaren mila eta bat koaderno enkantera atera beharko lirateke».

Zaintzaileak zainduak izan ote diren; horra Retolazak jaurti duen galdera. «Laguntzaile asko izan dituzte, baina urte osoko lanean hiruzpalau emakume aritu dira». Autokritika egin beharra ere azpimarratu du. «Halako ekitaldi bat hiru edo lau lagunen esku uztea, borondatezko lana izanik, bideragarria edo jasangarria den gogoetatu behar dugu. Erakundeek ere penaz hartu dute, baina lehen gauza da baliabideen aldetik bestelako tratu bat eman beharko luketela erakundeek, borondatezko lana egiten ari denean, gainera».]]>
<![CDATA[Mugarri den konpositorea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2019-06-13/mugarri_den_konpositorea.htm Thu, 13 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2019-06-13/mugarri_den_konpositorea.htm Mendi-Mendiyan opera deskribatzeko. «Ez du ezer sobera eta ez du falta ezer. Testuak eta musikak bete-betean egiten dute bat». Jose Maria Usandizaga (Donostia, 1887-1915) musikari eta konpositoreak sortu zuen obra, 1909. urtean, eta dagokion mailan jarri beharraz aritu da Bieito. «Europako lirika interpretatzen den tenplu rikhandienen errepertorioan egon beharko luke obrak». Euskal operaren aitzindaritzat hartzen da Usandizaga, haren obrek izan zuten arrakasta eta kalitateagatik. Gazte zela zendu zen, baina: 28 urterekin. Bost urte lehenago sortu zuen Mendi-Mendiyan, haren lanik arrakastatsuena. «Lanak duen mamia izugarria da. 23 urteko gazte batek halako inteligentzia emozionala izatea ez da ohikoa». Bilboko Orkestra Sinfonikoak eta Bilboko Koralak taularatuko dute opera, Bilboko Arriaga antzokiak eskatuta. Bi emanaldi egingo dituzte Arriaga antzokian bertan: hilaren 20an eta 22an. Donostiako Kursaalean erakutsiko dute gero, hilaren 29an. Atzo egin zuten aurkezpena.

Adituen esanetan, «euskal opera lirikoaren» sorrera ekarri zuen Mendi-Mendiyan lanak. Bilboko Koralaren enkargu baten ondoren ondu zuen obra Usandizagak, eta Bilboko Campos antzokian oso txalotua izan zen, 1910eko maiatzaren 11n. Konpositorea bera aritu zen zuzeneko emanaldietan zuzendari. Obrak duen balioa edukita, gutxitan taularatu dutela azaldu du Arriagako arduradunak. Izan ere, 1910eko lehen emanaldiaz gain, beste hirutan interpretatu dute: 1987an Donostian egin zuten emanaldia, 2001ean Bilbon, eta 2015ean oholtzaratu zuten azken aldiz, Donostian.

Lehen emanalditik 109 urte igaro diren honetan egingo dute laugarren jauzia. «Obligazioa ere bazen lan hau taulara eramatea, ez soilik euskaraz idatzita dagoelako, baita XIX. mende bukaerako eta XX. mende hasierako Europako musika tradizio onenaren parekoa delako ere». Bilbokoak dira operan parte hartuko duten abeslari gehienak, eta, Bieitoren esanetan, ikuskizunari balio erantsia ematen dio horrek. Mikeldi Atxalandabaso, Olatz Saitua, Jose Manuel Diaz eta Gexan Etxabe jardungo dira lan horretan. Austrine Stundyte Lituaniako soprano entzutetsua eta Christopher Robertson baritono estatubatuarra ere izango dira bilbotarrekin. «Aitortuko dizuet: asko sufritu dut euskarazko testuarekin», azaldu du Stundytek irriz. «Niretzat oso interesgarria izan da Euskal Herriko historia eta kultura ezagutu izana. Errespetuz diot gainera, uste baitut aztarna berdinak partekatzen ditugula hemen eta Lituanian, naturarekiko eta esentziarekiko lotura handia dugulako bi herrialdeetan».

Usandizagaren partitura «zoragarria» dela azpimarratu du Erik Nielsen Bilboko Orkestra Sinfonikoaren zuzendariak. Ez da agerraldian bertan egon, baina aurrez grabatutako bideo batean utzi ditu azalpenak. «Musikalki, aurkikuntza izan da Usandizagaren obra: alemaniarra, frantsesa, italiarra, eta, nola ez, euskalduna ere bada hark sortutako opera». Zergatiak aletu ditu, segidan. «Wagnerren estilo alemaniarra jarraitzen du. Pertsonaia bakoitzari ezaugarri zehatzak ematen dizkio Uzandizagak, eta azaldu nahi duen sentimenduaren arabera eraldatzen ditu ezaugarri horiek». Frantziako autoreen eraginera jo du segidan. «Xumeagoa bada ere, Debussy konpositorearen kutsua nabari zaio». Italiako verismotik gertu ere badago Mendi-Mendiyan, Nielsenen ustez. «Jende errealaz ari da etengabe, eta ez jainkoez: bizitza erreala lantzen da eta baita heriotza ere». Geldialdia egin du. «Eta noski, euskalduna ere bada».

Operaren hizkuntzan eta doinuetan egin du geldialdia. «Zortziko bat ere sartua zuela badakigu, baina opera laburtu zuen azken unean, eta hura ezabatu zuen. Europako doinu lirikoen eragina nabarmena bada ere, erraz antzematen dira euskal musikaren melodiak». Aurkikuntza bat izan da Nielsenentzat Usandizagaren talentua. «Tragedia bat da horren gazte hil izana; batek daki, gerora, zer egingo zukeen». Bat etorri da Bieito ere. «Operan azaltzen den tragedia bera baino handiagoa da konpositorea 28 urterekin hil izana». Gazte zendu arren, ehun lanetik gora sortu zituen konpositore donostiarrak.

Operaren doinuak

Bilboko Koraleko kideentzat «berezia» da Mendi-Mendiyan operan parte hartzea. Hala azaldu du Iñigo Alberdi elkarteko zuzendariak. «110 urte ditu partiturak. 110 urte igaro dira Bilboko Koru Elkarteak Usandizagari obra egin zezala eskatu zionetik. Partitura aspaldikoa da, baina duen kalitateagatik gaurkotasun handia du. Uste dut oso aukera ona dela Usandizagaren musika nazioartera zabaltzeko, benetan merezi duelako».

Kultur ekitaldia ahalik eta toki gehienetara hedatu nahi dute eta, azaldu dutenez, emanaldia zuzenean jarraitzeko pantailak jarriko dituzte Bizkaiko hiriburuko bost auzotan: Ibarrekolanda plazan, Errekaldeko plazan, Otxarkoagoako Angela Arregi plazan, Zorrotzako pilotalekuan eta Azkuna zentroan. Horrez gain, emanaldien aurretik, Usandizagari buruzko solasaldia ere egingo du Xabier Monasterio Zenbat Gara elkarteko kideak.]]>