<![CDATA[Ainhoa Larrabe Arnaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 23 Mar 2019 04:04:32 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larrabe Arnaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Nola azaldu deskribaezina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-03-22/nola_azaldu_deskribaezina.htm Fri, 22 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-03-22/nola_azaldu_deskribaezina.htm Truismo izeneko sailean bildu zituen denak. Holzerren lehen lana izan zen hori. «Kaleko errotulu edo poster batekin, pertsona batek metro batzuk egiteko behar duen denbora tartea duzu. Truismo-rekin, segundo gutxian funtzionatzen duen zerbait eskaintzen dut». 20 urte zituen artistak orduan, baina, dioenez, hari berari tiraka jarraitzen du oraindik: hitzak ditu lan tresna nagusi, eta botereari, indarkeriari eta sinesmenei heltzen die. «Hainbat egoeratan, axolagabetasuna eta ekintzarik eza delitu dira». Hitzetan labur baina seguru jardun zen Holzer atzo, Bilboko Guggenheim museoan bere ibilbideari buruz ondu duten Jenny Holzer. Zera deskribaezina erakusketaren aurkezpenean. Azken lau hamarkadetan sortutako 150 lan inguru bildu ditu museoak. Gaur ireki ditu ateak, eta irailaren 9ra bitarte izango da ikusgai.

Petra Joos erakusketaren komisarioak dio Holzerrek gogoeta kritikoa bultzatzeko egiten duela artea. «Pentsamendu kritikoa du xede: artistak izena jartzen dio izendaezina eta deskribaezina den horri». LED errotuluak, xaflak, kamisetak, granitozko jarlekuak eta giza hezurrak baliatzen ditu horretarako. Bilbon jarri dituzten piezek errefuxiatuen auzia, emakumeen kontrako indarkeria eta AEBetako Gobernuak Irak eta Afganistango gerretan egindako gehiegikeriak lantzen dituzte, besteak beste. «Nik kontakizunak aurkezten ditut hemen: bortxa jasan duten emakume eta gizonen bizipenak. Zer gertatzen den azaltzea da nire nahia, baina uste dut jakitea eta sentitzea ez dela nahikoa. Ondo legoke urrunago joan eta beste zerbait egitea». Hor utzi du deia. «Bakoitzak ikusiko du zer egiteko gai den. Baina justiziarik ezaren berri izanda ezer ez egitea miopea izatea litzateke, baita berekoikeria hutsa ere». Artea da Holzerren aktibismoa; haren bidez lantzen ditu berak auzi politiko eta sozialak.

Ikerketa lanak baliatzen ditu artistak bere egitasmoetarako. There Was a War (Gerra bat egon zen) izeneko instalaziorako, adibidez, Human Rights Watch eta Save the Children erakundeek 2011. eta 2016. urteen artean jasotako 131 pertsonaren lekukotzak erabili ditu. Siriako haurren larritasuna salatzea da piezaren helburua, eta LED errotulu batean jarri ditu ikusgai. Piezak granitozko bankuak ditu inguruan, eta izkribuak dituzte grabatuta. «Aretoan sartuta, badirudi hilerri batean gaudela».

Harrizko jarlekuak eta LED errotuluak etengabe azaltzen dira Holzerren lanean. «Hitzak harrian zizelkatzen direnean, ukitu egin daitezke; paperean ez bezala antzeman daitezke. Marmolak eta granitoak denbora harrapatzen dute; eta errotulu elektrikoek, berriz, bestelako zeinuak igortzen dituzte. Eserlekuek auzi gelak, ospitaleak eta elizak irudikatzera eraman gaitzakete; onerako edo txarrerako».

I Woke up Naked (Biluzik esnatu nintzen) instalazioan, sexu abusuak jasan dituzten hainbat andreren lekukotzak daude ikusgai. Lanera eraman ditu, halaber, Bizkaiko Foru Aldundiko Berdintasun Sailak argitaratutako Ikusteko ahotsak (2016) testigantza liburuan jasotakoak. «Ez zituen ingelesezko lekukotzak itzuli nahi, eta bertako emakumeenak eskatu ditu, beren-beregi, erakusketarako». Areto berean jarri du Purple (Morea) lana: piezak hemeretzi LED errotulu biltzen ditu. «Holzerrek giza saihetsak irudikatu nahi ditu lanarekin». Artistak 1993. eta 1995. urteen artean ondu zuen Lustmord (Sexu hilketa) testua azaltzen da bertan: Jugoslaviako gerran emakumeak gerra arma gisa nola erabili zituzten azaltzen du.

Gerraren atzekoak

Sabaitik zintzilikatuta dagoen zazpi metroko LED errotulua da erakusketan dagoen lan berriena. Afganistango gerran AEBetako armadak atxilotuei egindako abusu kasuak azaltzen dira hor, bata bestearen atzetik. «Artelan honek hamalau orduko iraupena du», azaldu du Joosek. «2004an, Criminal Investigation Command erakundeak txosten bat ondu zuen AEBek Afganistanen zuten Gardez base militarrean egindako abusuekin, eta ikerketa horretan azaltzen diren lekukotzak bildu ditu Holzerrek artelanean».

Haren azpian dago Ram (Ahari burua) LED errotulua: Anna Swirszczynska idazle poloniarraren Barrikada eraikitzen liburuko poemak azaltzen dira bertan. Bigarren Mundu Gerran Poloniako erresistentzian aritu zen idazlea, erizain boluntario gisa. 30 urte geroago idatzi zituen orduko bizipenak, eta Holzerrek guztiak bildu ditu. «Poesia atsegina izan daiteke, eta aldi berean suntsitzailea. Bi ezaugarriak biltzea zoragarria da», azaldu du artistak. Hain zuzen, hainbat idazleren olerkiak proiektatuko dituzte Guggenheim museoaren fatxadan, hilaren 30era bitarte. Euskal idazleen testuak ere izango dira ikusgai; tartean, Gabriel Aresti, Bernardo Atxaga eta Itxaro Bordarenak.]]>
<![CDATA[Izendaezina denari]]> https://www.berria.eus/albisteak/164239/izendaezina_denari.htm Thu, 21 Mar 2019 13:30:38 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/164239/izendaezina_denari.htm <![CDATA[«Gaur egun, edozeri deitzen zaio musika; asko aldatu da nozioa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/022/001/2019-03-21/gaur_egun_edozeri_deitzen_zaio_musika_asko_aldatu_da_nozioa.htm Thu, 21 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1915/022/001/2019-03-21/gaur_egun_edozeri_deitzen_zaio_musika_asko_aldatu_da_nozioa.htm Barne Hegoak disko bikoitza argitaratu du, 1987tik eta 2017ra idatzitako hamalau abestirekin; dioenez, oraindik ez du grabazioa behin ere aditu. «Pasarteren bat, akaso; baina, betiere, zerbait aztertzeko izan da». Entzutea baino gehiago, sortzea du plazer Ibarrondok. Txikitatik izan du harreman estua musikarekin: piano jotzailea zuen aita, eta gazte zenetik aritu zen Bilboko eta Donostiako kontserbatorioetan musika ikasketak egiten. Parisera egin zuen, 1969an, eta han bizi da ordutik. Max Deutsch eta Henri Dutilleux musikagileak izan ditu irakasle, eta, oinarria hartuta, bere bidea urratzen lagundu diotela dio.

Zure ibilbidearen hasierako piezak eta oraingoak bildu dituzu lanean. Bazterrean, interpretatu gabe, egon direnen bilketa da?

Silboberri txistu elkarteak proposatuta ondutako egitasmoa da Barne hegoak; aldez aurretik norabidea zehaztuta egon gabe eman diogu forma. Pilatuta nituen hainbat obra dira diskora ekarritakoak. Oker ez banaiz, interpretatuta bai, baina bizpahiru besterik ez neuzkan aldez aurretik grabatuta. Gainontzeko guztiak diskorako grabatu ditugu, propio. Niretzat, oso garrantzitsua da grabazioaren prozesu hori, oso zorrotza bainaiz: oro har, nire lanarekiko leialtasuna eskatzen dut, nota bakar bat era askotan interpreta daitekeelako. Edonola ere, aurrez ezagutzen nituen 40 musikarik irakurri dituzte nire partiturak, eta bazuten nire musikaren berri. Horrek asko erraztu du lana.

Kritikariek abangoardistatzat hartu zaituzte, eta zuk sarritan erantzun diezu oker daudela.

Oraingoa da egiten dudan musika; momentukoa. Iraganetik asko asimilatu dut, eta etxean bertan harmonia tradizionaletik edan dut. Oinarri hori badut. 1970eko hamarkadan Parisera egin nuenean, ostera, bogan zegoen musika ezagutu nuen. Ertz horietatik egin dut nire bidea.

Zure ibilbidean mugarria izan da Parisera joan izana.

Joan izan ez banintz, ez nukeen egin dudana egingo: behin baino gehiagotan errepikatu izan dut hori. Dutilleux eta Deutsch musikarien ikaslea izan naiz, eta zorteko naiz horregatik: Debussyren ondorengoa izan zen Dutilleux eta Deux, berriz, Schoenberg konpositorearena. Beraien eran lan eginarazi zidaten biek ala biek, eta beren garaiko musikan murgildu ninduten. Baina nire doinuek ez dute zerikusirik beraiek egiten zutenarekin. Denborarekin, ohartu naiz bestelako piano jotzaileek ere izan dutela eragina niregan: Juan Cordero Castañok, kasurako. Garellanoko b andako zuzendaria izan zen bera, militarra, baina musikari ikaragarria zen, fantasia askoduna. Berak lagundu zidan Parisera joateko erabakia hartzen. Dena zegoen Parisen orduan; gehiegi ere, nire usterako. Uste dut jende asko joan zela bertara abangoardista izan edo bihurtzeko nahi horrekin.

1968ko gertakariek zipriztinduta egin zenuen Frantziako hiriburura?

Ondorengo urteek harrapatu ninduten, eta eragina izan zuen noski. Edonola ere, era batean edo bestean, 1968ko giro berean gaude gaur egun ere, gertatzen ari dena ez baita oso bestelakoa. Denok gara Jaka Horiak, finean. Horren da nabarmena eskatzen dutena... beste gauza bat litzateke eskatzeko moduen eztabaidan murgiltzea, baina herritarren gehiengoak bat egiten du justizia sozialaren aldeko aldarrikapenarekin; aberastasunaren banaketa bidezkoagoa nahi dute herritarrek. Gerora, ezin jakin horrek kulturan eragina izango duen edo ez. Denak eragiten du, hala ere: bizitzak berak eragina du artean.

Ez omen dituzu entzuten zuk konposatutakoak

Ez dut musika entzuteko konposatzen. Egiteagatik sortzen dut. Oinarrizkoa zait konposatzen sentitzen dudan bizipen hori; prozesua bera. Askotan aipatu didate inspirazioaren gaia, baina nik beti diot hitz horrek ez diola nire lan egiteko erari erantzuten. Nire lana ez zaio inspirazioari zor, mekanikoa baita: marrazten dudan nota bakoitzeko mila nota idatzi eta ezabatu ditut aurrez. Sortzen ari naizen momentu hori da, niretzat, esanguratsuena. Hor bizi naiz egin bitartean, eta, bukatzean, ez naiz berriz itzultzen.

Zein da musika klasikoaren oraina?

Baztertuta dago. Gainontzeko musikarekin alderatuz gero, aparte geratzen ari da. Baina hori beste auzi bat da. Musikaren nozioa asko aldatu da: gaur egun, edozeri deitzen zaio musika. Oro har, musika klasikoa ez da gaur egungo joeretan integratzen. Esango nuke literaturak eta pinturak baino zailagoa duela: ikusizko arteak aukera gehiago du egokitzeko, kolpez jasotzen diren irudiak baitira. Musikak denbora bat eskatzen du; asimilazio prozesu bat, eta gure gizartea ez dago horretarako prest. Kontrara, urrunegi dago. Jendeak ezagutuko balu atzean dagoen lan zehatz hori nolakoa den, akaso, iritzia aldatuko luke.

Zer eskatzen diozu zure konposizio bat entzuten duenari?

Aurrejuzgurik gabe entzutea da garrantzitsuena. Hortaz, entzuten duen horrekin betetzen saiatzeko eskatuko nioke entzuleari. Honekin ez dut esan nahi neutroa izan behar duenik. Entzutera ohituta gauden horrek baino ahalegin handiagoa eskatzen du, ezbairik gabe.

Hezkuntzan presentzia handiagoa izan beharko luke?

Hezkuntzan lantzea beharrezkoa da. Badago musika garaikide asko, sinplea zein konplexua dena, eskolan landu daitekeena. Ondo entzuten jakiteak bizia ematen du, baina halakorik ez digute erakusten. Ez dakigu musika irakurtzen, eta aberasgarria litzateke hori egiten ikastea, gaur egun sortzen dena ere musika klasikotik eratorria delako. Nik neuk egiten dudana Beethovenek egiten zuen gauza bera da, baina eguneratuta dago: barneko bizipen bera da gaur egungoa eta XIX. mendekoa.

Sari asko jaso dituzu zure ibilbidean. Euskal Herrian aitorpen gutxi jaso duzu, zure iritziz?

[Espainiako Gobernuaren] Arte Ederretako domina emango didatela esan berri didate orain, eta existitzen zenik ere ez nekien. Poztu nau, baina egia da Euskal Herrian ez naizela gehiegitan egon. Urtean behin edo. Mundu hau oso lehiakorra da... baina ez dut horri buruz hitz egin nahi. Zortea izan dut kanpoan egon naizelako. Frantzian izan dudan aitorpenagatik ezin naiz kexatu.]]>
<![CDATA[Mundu bat, maletan kabitzen ez dena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/038/001/2019-03-17/mundu_bat_maletan_kabitzen_ez_dena.htm Sun, 17 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1942/038/001/2019-03-17/mundu_bat_maletan_kabitzen_ez_dena.htm Akordatzen (2004) liburuan idatzitako oroitzapenetako batzuk jaurti ditu idazleak, bata bestearen atzetik. «Idazten hasi nintzela akordatzen naiz, baina ja ez dakit noiz, non, zer, ez zertarako». 1983a izango zen Ruper Ordorikak Sarrionandiaren Galtzetan gordetzeko koblak poemari doinua jarri zionean; eta, orduz geroztik, 146 kanta egin dituzte euskal musikariek idazlearen olerkiekin. Oinarri hori du Elkar argitaletxeak iaz kaleratutako Gure oroitzapenak disko-liburuak; eta, egitasmoa oholtzara eraman dute orain, Kalaportu ikuskizunarekin. Ostiralean egin zuten lehen emanaldia, Bilboko Arriaga antzokian, Loraldia jaialdiaren barruan. 11 sortzaile agertokian, eta bafleetatik ari da Sarrionandia. «Akorduak akorduen akorduak dira».

Maletaz beteriko oholtza bat, eta mundu bolak maleta guztietan irudikatuta. Erdian, Audience musika banda gernikarra, instrumentuak astintzeko prest. Sarrionandiaren ahotsa isildu, eta Uxue Alberdi eta Harkaitz Cano azaldu dira agertokira. Akordatzen liburuaren formulari tiraka, Sarrionandiarekiko dituzten akorduak aletzen hasi dira biak ala biak. «1985eko uztailaren 8ko El Pais egunkariko azala hemerotekan fotokopiatu izanaz akordatu naiz». Hasi da Cano oroitzapenekin jolasean. «Sarriren ondoan Boris Becker 17 urteko tenislari gaztea Wimbledoneko kopa altxatzen ari zela akordatzen naiz. Tenis partida bat ikusten dudan bakoitzean, Sarrirekin akordatzen naiz». Pausa eta segida. «Euskal poeta bat Espainiako egunkari bateko azalean agertzeko modu bakarra hark kartzelatik ihes egitea dela pentsatu izanaz gogoratu naiz, eta poeta batek kartzelatik ihes egiteko modu bakarra poeta hori kartzelan sartzea dela akordatzen naiz».

Jolas berari heldu dio Alberdik. «Joseba Sarrionandia nire amaren adinekoa zela ohartu nintzen egunaz akordatzen naiz. Gogoan dut Joseba Sarrionandia eta Ruper Ordorika ikusi nituela pasieran Baracoako hondartzan, eta ni biluzik nengoela gerritik gora. Besamotz bat ikusten dudan bakoitzean Josebarekin akordatzen naiz, Sarrionandiarekin eta [Joseba] Tapiarekin, aldi berean. Sarrionandiak semea liburutegian ahaztu zuela kontatu zidatela akordatzen naiz, eta nik pentsatu nuela: 'Bai idazle ona'».

Olerkietatik kantura

Akorde bat jo du Gaizka Isunza gitarra jotzaileak, eta azaldu da Ines Osinaga musikaria agertokiaren erdigunera. Gose taldearen Gosariak (2014) diskoan jasotako Errua abestu, eta Bi D-ak taldeko Dana abeslaria gehitu zaio jarraian. Katuaren kantua abestu dute elkarrekin. «Halaxe da katua/ nazkatu, konplikatu/ eta madarikatua bilakatu». Kubako erritmoa hartu du Arriagak Danarekin. Rafa Rueda gehitu zaio, gerora. Beren-beregi Gure oroitzapenak egitasmorako sortutako Hocusairen olatua abestia ekarri du Ruedak; eta Audience taldeak proiektu bererako ondu zuen Lili bat kantuaren bertsioa jo du gero.

Hala jarraitu du ikuskizunak, Cano eta Alberdiren hitzen eta musikarien doinuen artean. Nao es tu faculdade de sentir poemaren doinuak oholtzaratu dituzte Joseba Irazoki eta Beñat Axiarik. Miren Narbaizak Ez diren gauzak abestu ondorenean, Oroimenezko portua kantua pianoarekin lagundu du Mikel Urdangarin abeslariak. Eñaut Elorrietarekin batera Ken 7 musika taldeak ezagun egindako Hemen gaude abestu du Urdangarinek, eta Geografiak abestiari heldu dio gerora Elorrietak, bakarkakoan.

Hitzen ondoezak

Hitzen ondoeza liburuan Sarrionandiak pasaportea hitzari ezarritako definizioa irakurri du Canok: «Pasaporteak, lehen, merkantzientzat ziren. Gero, pertsonentzat egin ziren, gizajendea merkantzia bihurtu zenean». Gogoeta gehitu dio Alberdik: «Mikroipuinen zalea bazara, irakur zenezakeen ipuinik laburrena da pasaportea: el estado español se reserva la propiedad de este pasaporte sin perjuicio de los derechos de su titular». Umorez erantzun dio Canok: «Alegia, pasaportea ez dela gurea». Gauza bera egin dute supermerkatua hitzarekin. Sarrionandiak hitzari erantsitakoa irakurri du Alberdik lehenik: «Ni telebistak ikusten nau. Zu autoak eramaten zaitu. Hura supermerkatuak erosten du». Eta ondorengo hitzak gehitu dizkio Canok. «Gu BBK-k aurrezten gaitu, zuek lanak egiten zaituztete, gu Durangok idazten gaitu».

Ariketa bera egin dute liburuan azaltzen diren espazioa, hamburgesatu, labur, artea... hitzekin. Bidaiariak izan da azkena. «Motxila edo zakua badaramagu, txangoa deitzen diogu, eta maleta badaramagu, bidaia. Eta ihesa? Ihesa da arropa garbia arrapataka sartzea maletan, arropa zikina zakuan sartzen ari bagina bezala», errezitatu du Canok. Eta, gogoeta egin du Alberdik ere: «Hitzen ondoeza liburuan Sarrik ez zuen ihesa hitza jaso: ihes egin zion ihes hitzari». Bukatzear dago ikuskizuna. Sintoma: musikari guztiak azaldu dira oholtzan. Ene begiek abestu dute elkarrekin.

«Kalaportura iristen dira gauzak: mezuak eta gutunak», azaldu du Canok. «Badago Twitter, badago Facebook, eta gero badago Sarriren sare soziala, berea bakarrik dena: inoiz ez dakizu nondik iritsiko zaizun bere mezua. Ez genekien iritsiko ote zen, baina, propio, gaur abesteko Guantanamera-ren bertsio bat iritsi da». Horra azkena.

Ostiralekoa zuten lehen emanaldia, baina, estreinaldiaren ondoren, gainerako euskal hiriburuetara egingo du salto ikuskizunak: martxoaren 21ean Gasteizen, 23an Baionan, 24an Donostian eta 28an Iruñean egongo da ikusgai Kalaportu.]]>
<![CDATA[Distantziak batzen diren tokia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-03-16/distantziak_batzen_diren_tokia.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-03-16/distantziak_batzen_diren_tokia.htm Bidaia abestia jarri du adibide gisa: kantu horixe da atzo Bilboko Campos antzokian aurkeztu zuen Hezurren azpian (Gaztelupeko Hotsak) diskoaren lehendabiziko abestia. «Bi punturen arteko distantzia nola zeharkatu arakatzen hasi naiz, eta miatze prozesu horretan aurkitu dut nire hezurren azpia: nagoen lekuan egonda nire etxe bihurtu dena. Beti eman dit antidotoa distantziari aurre egiteko. Eta, era berean, distantziarik handiena neroni naizela ere erakutsi dit».

Hilaren 28an egingo du Larburuk diskoaren jendaurreko aurkezpena, Bilboko Azkuna zentroan, Loraldia jaialdian. Aurrez, hilaren 22an, Bergaran izango da (Gipuzkoa). Amaia Ocerin Loraldiko kidea, Ubane Uzin Gaztelupeko Hotsak diskoetxeko arduraduna eta Jon Eskisabel Badok.eus atariko arduradun eta kazetaria izan ziren, Larbururekin batera, atzoko agerraldian.

Oraingoan «neighborra» falta zaiola esan du Larburuk. Josh Cheathamekin batera egin du musika ibilbidea azken urteetan, eta harekin batera ondu ditu Ura patrikan (2013) eta Hau (2016) lanak. «Bere hutsunea asko nabaritu dut». Auzokiderik gabe, baina, bakarkako bidea hartzea erabaki du oraingoan. «Hirugarren diskoa Neighborrekin kaleratzea nuen buruan, baina beharra sentitu dut prozesu osoa bakarrik egiteko». Askatasuna sentitu duela aitortu du. «Hirugarren hau Maite Larbururena izango zela erabaki nuenean, bata bestearen atzetik sortu zitzaizkidan abestiak, eta ez nuen inoren zain egon beharrik kanta bat bukatzeko».

Aida Torres eta Beñat Iturrioz perkusionistak eta Carlos Taroncher klarinete jolea ditu oraingoan bidaian lagun. «Diskoari kolore etxekoia eta intimoa eman diote. Hezurren azpikoa oso barrukoa da, eta halako doinuak irudikatzen nituen».

Elkartu diren doinuak

Eklektikoa eta intimoa da Hezurren azpian, «ez niregana hurbildu nahi dudalako; norberarengana hurbildu nahi dut». Hitzak janztea da bere doinuen xedea. «Saiatzen naiz hitzei harmonia, erritmoa eta melodia jartzen. Gauza ederrak badaude, uste dut nahi gabe aurkitu ditudala». 11 abesti ondu ditu diskorako, eta hamaika instrumentu erabili ditu: xilofonoa, gitarra klasikoa, gitarra elektrikoa, zintzarriak; eta, nola ez, biolina.

Musikariak adierazi du orain arteko bidean elkartu ez zaizkion bi puntuk bat egin dutela. «Uztarketa bat gertatu da nire musikagintzan: Maite Larburu biolin jotzailea eta Maite Larburu Neighbor batu dira». Diskoko Gona abestian gertatu da hori. «Biolinetik sortu dudan kantu bat da. Nire ogibidea Neighborrera hurbildu da, eta Neighbor nire ogibidera». Irriz bota du ondorioa. «Bada, distantzia bat gutxiago nire bizitzan». Mugarria izan da kantua horregatik. «Abestia, agian, nahi gabe gertatu da, baina Gona aurretiko eta Gona ondorengo abestiak daudela esango nuke, eta egongo direla».

Abestiaren bideoklipa ere egin du Txintxua Filmsek, Marian Fernandezen eta Asier Altunaren gidaritzapean. «Bestearen lekuan jartze hori adierazi nahi nuen kantuarekin, eta primeran eraman dute hori bideoklipera». Besteak beste, Harkaitz Cano idazlea azaltzen da ikus-entzunezkoan. Diskoan agertzen diren Maletadun maitalea eta Katekorratzarena kanten hitzak egin ditu Canok. «Gona jantzi, eta nire lekuan jarri da Harkaitz, lagun zahar batek egin dezakeen moduan. Nire ahotik bere hitzak bidali ditu, eta Cano idazleak egin dezakeen maisutasunarekin, gainera. Ederra izan da, bai bere hitzak nire ahotik irteten ikustea, baita bere hitzak musika bihurtzea ere».

Etengabeko aldaketa

Ibaiaren metafora erabili du: «Iruditzen zait musikaren antz ikaragarria duen zerbait dela, etengabeko mugimenduan dagoelako: badatorrelako eta badoalako». Larburuk hamabost urte egin ditu Euskal Herritik kanpo. «Denbora honetan guztian, ibaia ez da geldirik egon, eta uraren mugimendu bera aurkitu diot euskarari ere. Euskarak, ibaiak eta musikak triangelua osatu dute diskoan eta nire hezur azpian». Entzuleari hiruki bera igorri nahi diola aitortu du. «Hezurren azpietan triangelu asko sortu daitezen nahi dut, elkarren ondoan jarri eta diskoak forma borobila har dezan».]]>
<![CDATA[Maite Larburuk bakarkako lehena kaleratu du: 'Hezurren azpian']]> https://www.berria.eus/albisteak/164033/maite_larburuk_bakarkako_lehena_kaleratu_du_039hezurren_azpian039.htm Fri, 15 Mar 2019 13:46:51 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/164033/maite_larburuk_bakarkako_lehena_kaleratu_du_039hezurren_azpian039.htm Hezurren azpian (Gaztelupeko Hotsak) bakarkako lehen diskoaren lehen abestia. “Bi puntuen arteko distantzia nola zeharkatu arakatzen hasi naiz, eta miatze prozesu horretan aurkitu dut nire hezurren azpia: nagoen lekuan egonda nire etxe bihurtu dena da. Beti eman dit antidotoa distantziari aurre egiteko". Neighbor taldearekin bi disko grabatu ondorenean, bakarkako lehena aurkeztu du Larburuk orain. Hilaren 28an egingo du jendaurreko aurkezpena, Bilboko Azkuna zentroan, Loraldia jaialdiaren programaren barruan. Orain arteko bidean elkartu ez zaizkion bi puntuk bat egin dutela dio musikariak. “Maite Larburu biolin jotzailea eta Maite Larburu Neighbor batu dira". Diskoaren Gona abestian gertatu da hori, zehazki. “Biolinetik sortu dudan kantu bat da. Nire ogibidea Neighborrera hurbildu da, eta Neighbor nire ogibidera. Bada, distantzia bat gutxiago nire bizitzan". Mugarria izan da kantua horregatik. “Kantua, agian, nahigabe gertatu den zerbait da, baina Gona aurretiko eta Gona ondorengo abestiak daudela esango nuke, eta egongo direla". Abestiaren bideoklipa ere egin du Txintxua Filmsek, Marian Fernandez eta Asier Altunaren gidaritzapean. “Bestearen lekuan jartze hori adierazi nahi nuen kantuarekin". Besteak beste, Harkaitz Cano idazlea azaltzen da ikus-entzunezkoan. Diskoan azaltzen diren Maletadun maitalea eta Katekorratzarena kanten hitzak egin ditu Canok. “Gona jantzi, eta nire lekuan jarri da Harkaitz, lagun zahar batek egin dezakeen moduan. Nire ahotik bere hitzak bidali ditu, eta Cano idazleak egin dezakeen maisutasunarekin, gainera. Ederra izan da". Aida Torres eta Beñat Iturrioz perkusionistak eta Carlos Taroncher klarinetea ditu bidaia lagun Larburuk. “Diskoari kolore etxekoia eta intimoa eman diote. Nire kantuak janzten lagundu dute". ]]> <![CDATA[Gidoia aurrez idatzita zegoen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2019-03-14/gidoia_aurrez_idatzita_zegoen.htm Thu, 14 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2019-03-14/gidoia_aurrez_idatzita_zegoen.htm Izuen gordelekuetan barrena (1981) poesia liburua du Aranbarrik esku artean. «Uste dut Joseba Sarrionandiaren lehen liburu honetan dagoela bere mundu guztia. Esango nuke kartzelara sartu aurretik idatzi zuela gerora garatu duena. Lehen lan horretan azaltzen dira bere kezka guztiak. Hori da beldurgarriena». Sarrionandiaren lurretatik ibilaldia egin zuen Aranbarrik astearte iluntzean, Loraldia jaialdiak antolatuta, Bilboko Bira espazioan egin zuen solasaldian. Arriaga antzokiak bihar jasoko duen Kalaportu: Joseba Sarrionandiaren lurralde poetikoa kantuz kontzertuaren atarikoa izan zen. «Hau pasiera bat da».

1980. urtera egin du Aranbarrik. «Oso garai berezia izan zen idazlearentzat. Artean, adiskide zuen Bernardo Atxagak gogoan zerabilen Obabaren geografia hura». Idazleek sortzen dituzten tokiei buruzko gogoeta egin du. Txomin Agirrek Arranondo sortu zuen Kresala (1906) nobelan; Ondarroa ez zen Ondarroa bat. «Ohiko bihurtuko da inguruko erreferente geografikoak dituen herriak sortzea, inolako mapetan ageri ez direnak». Augustin Anabitartek Usauri asmatu zuen, eta Jose Antonio Loidik, Urgai. Adibide sorta zerrendatu du idazleak. «Zenbat Obaba munduan: eta, gu, hemen, astearte buruzuri batean, Kalaportu mapan kokatu nahian».

Madrilgo Carabanchel espetxetik idatzi zuen Sarrionandiak Izuen gordelekuetan barrena lanaren atarikoa, eta pasarte bat irakurri du Aranbarrik. «Niretzat berezi samarra izan da 1980 urte hau: hogeita bi urte egin ditut, eta inoiz baino askeago senditu izan dut ene burua [...]». Zazpi ataletan dago liburua antolatuta; Sarrionandiaren hitzetan «bidaia» bat da, «zazpi zatitan banaturik: sorterria, Paris, Grezia, Lisboa, Irlanda, Praha eta Deserria, hau da, Europako zazpi lurralde eta hiri zahar mitikotan barrena». Atal horietako bakoitzean geralekua egin du Aranbarrik. «Uste baino gehiagotan itzuliko da zazpi espazio horietara».

Sorterriaren formak

Lehen atala: Sorterri hautatuan. Bertan azaltzen diren bi poema ezagun irakurri ditu Aranbarrik: Sorterriko koplak eta Sustraiak han dituenak. «Nekez uzten du bere sorterria/ sustraiak han dituenak...». Geldialdia eta galdera: «Eta sinistu behar dugu kartzelara sartu aurretik idatzi zituela?». Narrazioak (1983) liburua izan zen argitaratu zuen hurrengoa. «Ordurako preso dago Sarrionandia, baina ez da kartzelaz ari». Sorterria nabari du Aranbarrik Narrazioak lanean. «Erromantizismo klasikoan kokatzeko moduko Euskal Herri bitxi bat da kokatzen duena». Ni ez naiz hemengoa (1985) aipatu du jarraian. «Erudizioaren luparen azpian dagoen herria Cadizko Puerto de Santa Mariako kartzela sistemaren biktima diren militanteen herria dela azalduko du. Herria dago han eta hemen».

Haurtzaroaren erreferentziak ere ohikoak dira Sarrionandiaren obran. Ifar aldeko orduak (1990) ipuin liburuan azaltzen den Haurrak pintaturiko paisaia pieza jarri du adibide gisa. Hasi da pasarte bat irakurtzen. «Oiztik behera Durangorantz autoz gindoazela, Barranku parean, handik oinez joango nintzela esan nien lagunei...». Sarrionandiaren sorterriak bi forma dituela dio Aranbarrik. «Badago itzuli beharreko espazio hori: sorterri samurra eta gozoa». Itzuli nahi hori eromeneraino eramango du Lagun Izoztua (2001) nobelan. «Egindako bidea da bestea: kontzientzia eman dion hori». Kolosala izango da (2003) eta Lagun Izoztua-n azaltzen da hori argien.

Sorterritik Parisera egin du jauzi Aranbarrik, Paris Neskazaharrak bigarren atalarekin. «Pott bandakoek berebiziko ahalegina egin zuten nazioarteko kultura erreferenteak euskal literaturara txertatzeko». Paristik itsasora egin du Izuen gordelekuetan barrena liburuaren laugarren atalari heltzeko: Itsasoaren ezpainetan. Bertan bildutako Ulyses Itacara heltzean poemarekin abiatu da Aranbarri, eta Kavafis poeta greziarraren Itaka errezitatu du gero. «Kavafisek azpimarratu zuen garrantzitsuena bidaia dela eta ez helmuga». Sarrionandiarekin lotu du segidan. «Orain jakin dugu Martin Larralde dela bere Ulises». Hala idatzi zuen Sarrionandiak: «Itzuli izan balitz zer?». Erantzun dio Aranbarrik. «Itakan jendea lasai bizi zen Ulises gabe, eta Euskal Herria ere lasai bizi da Larralderik gabe. Horra olerkiaren muina: bizitzak aurrera egiten du».

Itsasoaren presentzia

Itzuleraren mitoa aise gaindituko du itsasoak, idazlearen hitzetan. Lagun izoztua eleberrian azaltzen diren hiru itsasoak jarri ditu adibide gisa. «Kalaportu iraganari lotuta dago: gerra galdu duen herriarena da; umiliazioarena eta kontzientzia hartzearena. Bigarrena Amerikako erdialdekoa da: epikotasunik gabeko itsaso txepela. Han galduko du burua Armandok. Hirugarrena, Antartikoa, etorkizunean dago kokatuta: gaua baino beltzagoa da, eta mamuz betetakoa».

Lisboako nigarkanta du izena Sarrionandiaren lehen liburuaren laugarren atalak. Portugalgo kulturak idazlearengan izan duen eragina izan du Aranbarrik ahotan. «Portugesa hizkera politikoa dela sarritan aipatuko du. Bernardo Soares idazleak [Fernando Pessorearen heteronimoa] idatzi zuen: 'A minha pátria é a língua portuguesa'; eta, Sarrionandiak erantzun zion: 'Euskara da gure territorio libre bakarra'». Portugaletik Irlandara, bosgarren atalera: Hodeien margoa. W.B. Yeats poetak idazlearengan izan duen eragina azpimarratzeko. Pragara gero, Prahako orenetan baitu izenburu seigarren sailak. «Kafkaren hiria da Praga». Kafkaren lorratzaren bila aritu dela dio Aranbarrik, eta aurkitu duela. «Kartzelako poemetan, mundu zentzugabe horretan, Espainiako Erresumako espetxe politikaren erretratua egiten duenean, hor dago Kafkarik gordinena».

Azken atala: Iragan dira horik oro. «Obra guztia idatzi du zazpigarren sail honetan. Ez dakit lurrari hesirik jartzerik dagoen, baina idazleari ezin zaio mugarik jarri». Geografiaz bi hitz. «Paisaia elkarrekin bizi dugun espazioa da: perspektiba da, begiak dira, ideologia da, eta hautua».]]>
<![CDATA[Eraiki, gerora deseraikitzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2019-03-12/eraiki_gerora_deseraikitzeko.htm Tue, 12 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2019-03-12/eraiki_gerora_deseraikitzeko.htm Mundubira. Elkano Primus antzezlanean. Hilaren 22an aurkeztuko dute, Bilboko Itsas Museoan. Atzo egin zuten aurkezpena, museoan bertan.

Bi helburu ditu, Telleriaren hitzetan, antzezlanak. «Ahalik eta modurik zintzoenean kontatzen dut historian zer gertatu zen; eta, bestalde, ikuspuntu kritikotik ere begiratzen zaio. Finean, Espainiako inperioaren ekintza izan zen Elkanorena, eta hori ere azaltzen da». Formatu txikiko antzezlana dela azaldu du. «Bi pertsonen arteko elkarrizketa bat sortu dut». Iñigo Aranburu aktorea Elkanoren azalean arituko da, eta harekin batera izango da Xabi Ortuzar aktorea oholtzan, Juan de Zubileta marinel barakaldarra antzeztuz. Zuzeneko musika ere izango du antzezlanak: Nerea Alberdi biolin jotzailearekin batera, Ainara Ortega kantuan ariko da, eta balada zaharrak interpretatuko dituzte biek ala biek.

Aranburuk azpimarratu duenez, gaurkotasun handia du antzezlanak. «Gidoia jaso nuenean, galdera bat etorri zitzaidan gogora: zer pentsatuko zukeen Elkanok hau ikusita? Nik txikitatik bidaia edo abentura polit baten moduan irudikatu nuen espedizioa, eta Elkano bera heroi baten gisan imajinatzen. Baina, gerora, ikusten duzu egiaz zer gertatu zen». Bigarren hausnarketa jaurti du jarraian. «Interesgarria da 500 urte atzera egin eta ikustea gauzak ez direla horrenbeste aldatu. Herrialde garatuen arteko estatu batek zerbait behar badu, hartu, eta orduan bezala inbaditzen ditu lurraldeak. Kritika hori badago piezan». Antzera jo du Ortegak ere. «Ez dugu apenas ezagutzen. DBHko liburuetan utzi nuen nik Elkano, eta jakingura piztu dit antzezlan honek».

Zuzenean abestuko du Ortegak, Alberdiren biolinaren doinuekin batera. «Balada zaharrak interpretatuko ditugu. Badira Haika mutil eta Oi Pello Pello gisako pieza ezagunak, baina baita ezagutzen ez genituen beste hainbat ere. Nereak [Alberdi] sekulako lana egin du kantu zaharrak birmoldatu eta gaur egunera ekartzen».

Abesteaz gain, bestelako istorioak kontatuko ditu Ortegaren ahotsak antzezlanean zehar. Hala zehaztu du Telleriak. «Eskorbutoaren eraginez, delirioak izaten zituzten marinelek, eta entzuten zituzten ahotsak laminenak zirela uste zuten. Kasu honetan, Ainara [Ortega] entzungo dute protagonistek». Azaldu du zergatia ere: Elkanoren bigarren bidaian kokatu du gidoigileak pieza; marinela eta laguna hiltzear diren unean.

Dibulgazioa helburu

Behin baino gehiagotan azpimarratu du Telleriak gaurko garaira ekarri duela obra, eta Neil Amstrong astronauta Ilargira heldu zeneko gertakariarekin alderatu du Elkanoren bidaia. «AEBek Ilargira espedizioa bidaltzean bezala, Espainia ere inperioa zen Elkanoren bidaia gertatu zenean. Esango nuke, oro har, Euskal Herriaren irudi apala dugula: pentsatzen dugu txikia zela eta nekazariena. Baina, XVI. mendean hemen zegoen itsas teknologia izugarria zen; puntakoa». Umorez heldu dio gaiari. «Egungo Silicon Valley zen orduko Euskal Herria. Hau ez zen zulo bat nekazari eta arrantzaleena». Zehaztapena ere egin du jarraian: «Munduari bira eman zion Victoria ontzia ere bertan eraiki zen».

Formatu txikikoa da antzezlana, Amaia Ozerin Loraldia jaialdiko kidearen hitzetan. «Produkzio txikia da, Euskal Herriko edozein txokotan eta baliabide tekniko gutxirekin eskain daitekeena». Obra ahalik eta gehien zabaltzea da asmoa.

Dibulgazioan egin du indar Rafa Zulaika Elkano fundazioaren arduradunak. «Bidaiaren 500. urtemuga aitzakia besterik ez da atzera begiratzeko eta gaur egungo gizarteari kritika egiteko». Gogoeta bultzatu nahi dute egitasmoarekin, eta galderak egiten hasi da Zulaika, bata bestearen atzetik. «Nor zen Elkano? Nolakoak ziren euskaldunak garai hartan? Zergatik jotzen zen itsasora? Zergatik da garrantzitsua munduari bira eman zitzaion aldi hura? Orduan hasi zen globalizazioa?».]]>
<![CDATA[Elkanori buruzko antzezlana aurkeztuko du Loraldiak hilaren 22an]]> https://www.berria.eus/albisteak/163844/elkanori_buruzko_antzezlana_aurkeztuko_du_loraldiak_hilaren_22an.htm Mon, 11 Mar 2019 07:13:45 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/163844/elkanori_buruzko_antzezlana_aurkeztuko_du_loraldiak_hilaren_22an.htm <![CDATA[Bide berriak zeharkatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/030/001/2019-03-08/bide_berriak_zeharkatzeko.htm Fri, 08 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1941/030/001/2019-03-08/bide_berriak_zeharkatzeko.htm Kaixo eta Ez gaitu inork geldituko kantuetako doinuak. 31 urte dira, 1988an, Pasaian (Gipuzkoa), Urtz taldea sortu zela, eta bidea urratzen jarraitzen du rock bandak, zortzigarren diskoa kaleratu baitu orain: Zabaldu ateak.

Lan berriarekin hirugarren aldi bat abiatu duela azaldu du Xabier Camarero gitarra jotzaile eta abeslariak, hura baita taldea sortu zenetik hona taldean segitzen duen partaide bakarra. Ander Hurtado de Saratxo perkusionista, Dani Vicente gitarrista eta Jorge Sanchez baxu jotzailea gehitu zaizkio oraingoan; eta, dioenez, Urtzen «berezko izaera» mantendu duten arren, doinu «berritzaileak» ditu zortzigarrenak. Taldekide berrien ekarpenarekin lotu du Camarerok hori. «Beraiek animatu naute diskoa egitera: egitasmoan izan duten inplikazioa erabatekoa izan da, eta doinuetan asko nabari da». Atzo egin zuten zortzigarren diskoaren aurkezpena, Bilboko Bira kulturgunean; eta, iragarri dutenez, hilaren 22an egingo dute aurkezpen kontzertua, Bilborock aretoan.

Hamar abestirekin ondu dute lana, eta Europako Batasunak immigrazioaren auziarekin duen jarrera salatzen du diskoari izena ematen dion Zabaldu ateak kantuak. Interpretaziorako bidea zabalik utzi du Camarerok, baina. «Ateak zentzu askotan utz daitezke zabalik: berdintasunaren ateak, askatasunarenak, maitasunarenak... uste dut ate bat zeharkatzen dugun aldiro aukera berri baten aurrean gaudela, eta hori da nabarmendu nahi genuen ideia». Rock eta pop doinuei tiraka jarraitu dute, eta, orain arteko diskoetan bezala, balada bat ere sortu dute diskorako: Argia. «Pello Ramirez txelo jotzailearen laguntza izan dugu kantuan». Ramirezen kolaborazioa ez da bakarra izan, Alex Sardui Gatibuko abeslariak ahotsa jarri baitio Aurpegi hori kantuari. «Irudi lezake maitasunaren gaia abesti guztietan azaltzen dela, eta neurri handi batean hala da. Bihotza eta maitasuna, sarritan erabili izan ditu bandak».

Taldeak hiru hamarkada dituen arren, esperientzia berritzat du oraingoa Camarerok, eta behin baino gehiagotan azpimarratu du Hurtado de Saratxo, Vicente eta Sanchez taldekideei esker egin duela aurrera Zabaldu ateak egitasmoak. Urtzen ibilbidearen errepasoa egin du azalpenak emateko. «1988. urtean hasi genuen bidea, eta, momentu egokia zelakoan, 2003an erabaki genuen etapa horri bukaera ematea. Gainera, denbora tarte horretan, taldekide berriak gehitu ziren egitasmora». Camarerok, Josu Ariztegi, Asier Arocena eta Victor Arguellesekin abiatu zuen egitasmoa, 1980ko hamarkada bukaeran. 2001ean, baina, bosgarren diskoa kaleratu zutenean, Javi Estella eta Ritxi de Barrenetxe musikariek hartu zuten Arozena eta Arguellesen tokia.

Hiru urteren ondoren erabaki zuten taldea uztea. «Ez genekien berriz bueltatuko ginen edo behin betirako geldiunea izango zen». Bizkaiko hiriburuko Bilborock aretoan egin zuen Urtzek agur emanaldia; eta, hain zuzen, horixe da Zabaldu ateak lana oholtza berean aurkeztearen arrazoia. «Azken kontzertua egin genuen tokira bueltatuko gara geure burua aurkeztera».

Partaide berrien ekarpena

Taldea ez zen behin betirako isildu, baina: hamar urteko geldialdiaren ondoren, Astiro lana kaleratu zuten sorreran izan ziren lau musikariek, 2013an. 25. urtemugaren karietara bildu ziren Camarero, Ariztegi, Arguelles eta Arozena, eta orduko bizipenak izan ditu abeslariak gogoan. «Hasierako partaideak elkartu eta oholtzara itzultzea iraganera bidaia izan zen. Aspaldi ikusi gabeko jendearekin elkartu ginen, eta oso aberasgarria izan zen guretzat».

Sei urte joan dira ordutik, eta partaide berriekin ondu du Camarerok zortzigarren lana. Horregatik dio musika taldearen hirugarren aldia dela oraingoa. «Zalantza asko izan ditut proiektu honi buruz, eta taldekide berriei esker kaleratu da zortzigarren diskoa».]]>
<![CDATA[Gero eta leku gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/031/001/2019-03-07/gero_eta_leku_gehiago.htm Thu, 07 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1878/031/001/2019-03-07/gero_eta_leku_gehiago.htm www.gernikakolekuek.com atarian jarri dituzte salgai.

Gernikako musikariek eta musikazaleek sortu zuten jaialdia, 2013an, herriko taldeei bultzada eman eta ikusgaitasunean indar egiteko helburuarekin. Nabarmen handitu da elkargunea azken urteetan, baina lehen aldian bezala, hasiberriak diren sortzaileen aterpe izango da seigarrena ere. Aurtengoan, kasurako, Laukatu, Belatz eta Primeros Auxilios talde gernikarrak izango dira oholtza gainean.

Txikia izanagatik ere, askotariko estiloak bilduko dira. Hala azpimarratu dute antolatzaileek: «Jaialdia askotarikoa da: ekletikoa, txikia eta merkatuaren toki nagusietatik kanpokoa». Nazioarteko taldeei dagokionez, besteak beste, Nuria Grahamm, The Soul Jacket, Datcha Mandala, Vancouvers, Antonio Lizana Trio, Mr. Sipp, Doble Capa eta 8°6 Crew izango dira Gernikan. Euskal Herriko hainbat sortzaileren lan berrien estreinaldiak ere izango dira: Hannot Mintegiak sortu duen Moxal proiektua eta Maite Larbururen bakarkako lehen diskoaren emanaldia dira aipatzekoak. Horiez gain, Bad Sound, Joseba Irazoki eta Lagunak, Kaleko Urdangak, Amorante, Mad Muasel, Mississippi Queen & The Wet Dogs eta Iñigo Garrido ere ariko dira.

Musikaz haragoko tokiak

Gero eta txoko gehiagotara zabaltzen ari da jaialdia. Astrako bunkerra gehitu zen iaz zerrendara, eta Arrate estudiora ere eramango dute aurtengoan. Arraten izeneko ikus-entzunezkoa aurkeztuko dute hilaren 11n, eta Birkit eta Eneritz Furyak musikariek kontzertua egingo dute gero. Hala, Astra, Iparragirre Rock elkartea, Trinkete Antitxokoa, Lizeo antzokia eta herriko hainbat tabernatara hedatuko dute musika. Espazio bakoitzean, baina, musika estilo bat nagusituko da: Iparragirre elkartean blues doinuak izango dira, flamenkoa Lizeoan eta rocka, berriz, Astran eta Trinketen.

Musikaz bestelako saiorik ere izango da. Igandean: disko azoka Aterpe eta Ospa tabernetan, eta, astelehenean, gau senegaldarra Astran. Hilaren 15ean, Party & Borroka. Jóvenes, músicas y conflictos en Euskal Herria liburua aurkeztuko du Ion Andoni del Amok Inurri Gorria liburu dendan.]]>
<![CDATA[Mugimendu den kontakizuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-03-06/mugimendu_den_kontakizuna.htm Wed, 06 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-03-06/mugimendu_den_kontakizuna.htm hau esateko?». Beste geldialdi bat. «Garbi nuen euskara batuaren historia dantzatua kontatu behar genuela. Baina horra paradoxa: nola kontatzen da gorputzaren bidez hitzezko kodea dena?». Tabu izeneko jolasa jarri du adibide gisa: hitzik egin gabe, esan nahi den hori mugimenduekin azaldu beharra. Hasi eta buka: proposamena egin eta Biz Hitza dantza ikuskizunaren gidoia osatu zuen Payak. «Nik argi azaldu nien gidoia soineko bat dela, eta Aukeran dantza konpainiako kideei zegokiela soinekoa jantzi eta aztertzea mauka laburtu behar zaion, gerria luzatu edo zerbait egokitu behar den». Ikuskizunak hamar pieza biltzen ditu, eta 60 minutu irauten; hilaren 16an aurkeztuko dute, Bilboko Arriaga antzokian, Loraldia jaialdian.

Euskaltzaindiaren mendeurreneko ospakizunaren harira sortutako egitasmoa da Biz Hitza. Hala azaldu du Andres Urrutia euskaltzainburuak: «Behin baino gehiagotan azpimarratu dugu Euskaltzaindiaren mendeurrena ez zela soilik ekitaldi akademikoz osatuta egongo. Ekitaldi artistiko eta kulturalak egongo zirela esan genuen hasieratik». Euskara batuaren historia ardatz hartuta ikuskizuna sortzeko jo zuen akademiak Aukeran dantza taldearengana, eta Payari eskatu zioten oinarria.

Euskararena ez ezik, hizkuntza ororen kontakizuna ondu duela dio Payak. «Euskara batuaren historia dantzatua kontatu nahi banuen, bada sinistuta nagoelako euskara batua dela XX. mendean izan dugun asmakuntzarik handienetakoa».

Hizkuntzen historia

Euskara batua sortzeko prozesua Euskal Herria batzeko prozesua izan dela dio. «Ez baldin bagenu hizkuntza bera hitz egingo, uste dut zatikatuago izango litzatekeela Euskal Herria. Hori ere kontatu behar dugu, eta ez bakarrik Euskal Herrian, baita munduan ere. Gizarte kohesiorako tresna linguistiko bati buruz ari gara». Euskararen historia ez eze, hizkuntza ororen kontakizuna ere bada ikuskizuna. «Hizkuntzen historia unibertsala kontatzen du».

Aukeran dantza taldeko kideek gorpuztu dute Payaren gidoia. 20 urte bete zituen konpainiak iaz, eta taldearen norabidea aldatu du 21. urteurrenean heldu zaien Biz Hitza ikuskizunak. Zenbaki jolasa egin du Payak. «Konpainia aitzindaria da Aukeran. Egitasmo bati berrikuntza adierazteko ezartzen zaio 21 zenbakia». Agenda 21 egitasmoaren adibidea aipatu du. «Dantza talde berritu bat erakusteko aukera bat zen 21. urtemugan datorren hau». Baiezko keinua egin dio Edu Muruamendiaraz taldeko zuzendariak.

Mugarritzat du hilaren 16an aurkeztuko duten pieza. «Beste dimentsio batean sartu dugu dantza taldea. Orain arte egin dugunarekin alderatuta, oso bestelakoa da ikuskizuna». Aitortu duenez, lan nekeza izan da euskararen historia gorputzaren mugimenduen bidez irudikatzea. «Erronka ederra izan da, baina, aldi berean, oso gogorra. Saiatu gara Xabiren gidoiari jarraitzen». 11 urtez euskal dantzetan aritu zen Paya, eta zalea dela aitortu du. «Gidoian arkatzarekin proposatu dizkiet dantza piezak, gerora beraiek boligrafoz idazteko». Muruamendiarazek dioenez, dantzarien lana arindu du horrek. «Ikuskizun minimalista bat ondu dugu». Bederatzi dantzari arituko dira oholtzan: Garazi Egiguren, Ander Errasti, Eneko Galdos, Ione Iriarte, Ekain Kazabon, Oier Laborde, Maier Muruamendiaraz, Uxue Urruzola eta Itziar Uzkudun. «Denak gara bat».

Dantzatik esandakoak

Aitor Etxebarriak egin du musika, eta emanaldietan ere zuzeneko musika joko du berak. Sorkuntza prozesuak ikerketa kutsua izan duela iradoki du, euskal dantza tradizionaletako erritmoak «estetika garaikidera» eraman baititu. «Berezia izan da betiko doinu horiek bestelako soinuetara eramatea eta doinu klasikoak estrukturarik gabeko erritmoetara eramatea. Dantzarientzat ere ez da sortu ditudan doinuetara egokitzea». Gidoigile, dantzari zein musikari: erronka bihurtu da Biz Hitza ikuskizuna denentzat. Hitz gutxi batzuk baditu ikuskizunak, baina Payak argi utzi du. «Makulu dira».

Gidoiaren oinarriak 2010etik zituen Payak buruan. «Boiseko (AEB) euskal jaian deskubritu nuen diasporaren bigarren belaunalditik aurrera hizkuntza galtzen duela ehuneko handi batek. Baina dantzak hartzen duela hizkuntzaren tokia». Hortik gogoeta. «Ideia hori geratu zitzaidan buruan: hauek dantzak bihurtzen ditu euskaldun. Gu, aldiz, hizkuntzak egiten gaitu euskaldun. Baina, zer gertatuko litzateke dantzak euskaldun bihurtu beharko bagintu?».

Ideia horri tiraka jarraitu du. «Hizkuntzaren tokian jarri dezadan dantza eta konta dezadan nola euskara inoiz existitu bazen, denok dantzatuko genuen dantza bat izango zela. Gerora, hizkuntzak aurrera egiten duen heinean, dantzak ere aurrera egingo zuen, eta dantza aniztasuna nagusituko zen. Hain zuzen, aniztasunean oreka bilatzea da euskara batuaren erromeria handia, non denok doinu berari segika gauden. Bakoitzak aukera izango dugu gure pauso, jauzi eta gurpilak egiteko, baina soinu berari segika denak».]]>
<![CDATA[Periferiak gibeleratutako aztarnak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/024/001/2019-03-06/periferiak_gibeleratutako_aztarnak.htm Wed, 06 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1881/024/001/2019-03-06/periferiak_gibeleratutako_aztarnak.htm Denboran erakusketan: 1980ko hamarkadatik hona Canovasek ateratako ehun argazki baino gehiago biltzen ditu, eta maiatzaren 19ra bitarte izango da ikusgai.

Azken 40 urteetan ondutako sei sail kokatu dituzte, ordena kronologikoan: Harresi-hormak (1980), Harresiz kanpo (1983-1990), Vallés Oriental (1990), Itzulerarik gabeko paisaia (1993-1994), Paisaia anonimoa (1992-2005) eta Zazpigarren zerua (2007-2017). «Egin ahala, multzoetan bildu ditut beti nire argazkiak». Hiri-paisaia dute guztiek oinarrian, baina, azaldu duenez, ez du fokua edonon jartzen. «Ez zaizkit hiri erdiguneak gehiegi interesatzen. Hiriaren eta periferiaren artean dagoen hori dut gustuko; hirigunearen eta landa eremuaren arteko zirkulazio guneak. Aldakorrak diren eremuak dira; baina, aldi berean, mantendu egiten da duten esentzia hori. Hiriguneek, hazi ahala lekualdatu arren, ezaugarri berberak dituzte». Espazioen eraldaketa hori betikotzen saiatzen dela dio.

Desagertu denaren lekuko

Iruñeko bazterrak izan ziren Canovasek kamerarekin hartu zituen lehenak: Harresi-hormak eta Harresiz kanpo serietan bildu zituen irudiak, eta horiexek irekitzen dute Bizkaiko hiriburuko erakusketa ere. «Iruñea hiriko kanpoalde guztia zeharkatu, eta hango paisaien argazkiak atera nituen. Edonola ere, irudipena dut hiri gehienetako periferiak oso antzekoak direla». Iruñetik Bilbora egin zuen gerora. «Bilboko itsasadarraren inguruan zegoenari argazkiak ateratzeko bi enkargu jaso nituen. Hiriburuaren eraldaketa prozesua adostuta zegoen jada, eta desagertzeko zorian zegoen industria eremu horri argazkiak ateratzeko eskatu zidaten». 1993. eta 1994. urteetan egin zituen. «Desagertzear zen eremu baten lekukotza nahi zuten, eta horixe egin nuen». Itzulerarik gabeko paisaia izenburupean bildu zituen, gerora.

Atzerako bidaia bat proposatzen dute, nolabait, Bilboko itsasadarraren irudiek, eta hala erakusten zuten Canovasen argazkiei begira diren hiru emakume adinduek; Sestaoko (Bizkaia) Labe Garaien fabrikaren irudiari begira, inguruko industrien izenen zerrenda gogoratu nahian dabiltza. «Ikusle bakoitzak bere bizipenetatik begiratzen du», azpimarratu du Canovasek.

Zizurren (Nafarroa) bizi da argazkilaria orain, eta bizitokitik hasi eta hiru kilometroko erradio baten jiran egindako argazkiekin ondu du bere azken seriea: Zazpigarren zerua. «Hirigunearen eta landa gunearen arteko eremuak azaltzen dira lan honetan ere». Mugarria da azken multzoa. «Lehen aldiz sartu dut kolorea, eta estreinakoz erabili dut metodo digitala. Horregatik, sarritan, esaten dut lekukotza biografikoa dela Zazpigarren zerua».

Irudien aroa da gaur egungoa, argazkilariaren hitzetan; baina, hala ere, irudia berreskuratzearen beharraz aritu da. «Sarritan esaten da arrakastaren ondorioz hiltzen ari dela argazkigintza. Munduan minutuero egiten den argazki kopurua kalkulatzea ezinezkoa da. Testuinguru horretan, argazkilariok badugu zeregin bat irudiaren balioa mahai gaineratzeko eta irudiari zor zaion pausa berreskuratzeko». Geldialdia egin du berehala. «Zenbat alditan aipatu dut, jada, denborarekin zerikusia duen zerbait?». Irriz aitortu du erakusketaren izena ez diela halabeharrez aukeratu. «Denborari lotuta dago argazkigintza».]]>
<![CDATA[Gorpuztutako kontakizuna]]> https://www.berria.eus/albisteak/163621/gorpuztutako_kontakizuna.htm Tue, 05 Mar 2019 14:47:20 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/163621/gorpuztutako_kontakizuna.htm Aukeran dantza konpainiarentzat, Euskaltzaindiaren enkarguz. Hitzak ez, gorputzaren mugimenduak eraman ditu paperera. “Nik argi azaldu nien gidoia soinekoa bat dela, eta Aukeran dantza konpainiako kideei zegokiela soinekoa jantzi eta aztertzea mauka laburtu, gerria luzatu edo zerbait egokitu behar zaion". Baiezko keinua egin du Manu Muruamendiaraz dantza taldeko zuzendariak aldamenetik. “Erronka polita eta zaila izan da, aldi berean. Oro har, ez da erraza izan euskara dantza bidez aurkeztea". Ikuskizun “berezia" osatu dutela azaldu du dantza taldeko kideak: “Beste dimentsio batean sartu dugu dantza taldea". Hamar pieza biltzen dituen 60 minutuko ikuskizuna da Biz Hitza, eta martxoaren 16ean aurkeztuko dute, Bilboko Arriaga antzokian, Loraldia jaialdiaren programazioaren barruan. Aitor Etxeberriak egin du musika, eta emanaldietan ere zuzeneko musika joko du berak. Sorkuntza prozesuak ikerketa kutsua izan duela iradoki du, euskal dantza tradizionaletako erritmoak “estetika garaikidera" eraman baititu. “Berezia izan da betiko doinu horiek bestelako soinuetara eramatea eta doinu klasikoak estrukturarik gabeko erritmoetara eramatea".]]> <![CDATA[Hitzak azaltzeko lengoaiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2019-03-05/hitzak_azaltzeko_lengoaiak.htm Tue, 05 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2019-03-05/hitzak_azaltzeko_lengoaiak.htm Gaur gauean suak nire liburutegia erreko balu. Artea kontatzeko artea. Zentroko zuzendariaren hitzetan, bi esaldi horiek jaialdiaren filosofia laburbiltzen dute, eta zergatia azaldu du. «Lehen zatiak Aldous Huxley idazlearen aipua du oinarrian, Huxleyk argudiatu baitzuen liburutegi bat erretzea alferrikako ekintza dela, liburuak berriz irakurri eta eduki ahal direlako». Goiburuaren bigarren zatiak, berriz, Jose Lezama Lima poetak ahozko arteari buruz esandakoa jasotzen du. Atzo aurkeztu zuten jaialdia, Azkuna zentroaren Bastida aretoan.

Bilboko Azkuna zentroak beste norabide bat hartu du, eta bide horri erantzunez antolatu dute aurtengo jaialdia —2019-2023 urteetarako proiektu estrategikoa ondu berri du Perezek, eta zentroa gizartearen eta kultura garaikidearen «lokailu» bihurtzeko xedea zehaztu du bertan—. Horregatik, literaturatik haragoko diziplinak elkartu nahi dituzte ekitaldietan. «Narratibetatik harago doazen esparruetara zabalduko da Gutun Zuria, hitzak bestelako jarduera artistikoekin lotuz», azaldu du Perezek. Euskal sortzaileei toki handiagoa eman diete aurtengo programazioan.

Apirilaren 2an abiatuko da jaialdia, eta topaketak, sortzaileen arteko elkarrizketak eta tailerrak izango dira bost egunez. Maialen Lujanbiok egingo du hasiera ekitaldia: solasaldi bat egingo du bertsolaritzak inguruko artearekin duen harremanaz. «Zubi asko eraiki ditu bertsolaritzaren eta bestelako arte diziplinen artean, eta horiek izango ditu ardatz ekitaldian», azaldu du Alanse Martin jaialdiko programatzaileak. Euskal Idazleen Elkartearekin elkarlanean, Hitz beste izeneko topaketa egingo dute hilaren 3an, asteazkenean, eta, besteak beste, artearen eta literaturaren arteko joan-etorriak aztertuko dituzte Azkuna zentroko Bastida aretoan.

Euskal sortzaileen lanaz

Hilaren 4an eta 5ean ere hainbat topaketa antolatu dituzte. Xabier Gantzarain eta Harkaitz Cano idazleak, adibidez, buruz buru jardungo dira. Liburu bat argitaratu berri dute biek, eta Martinek azaldu du haien lanetatik abiatuta arituko direla. «Canoren literaturaren eta arte garaikidearen arteko harremanaren inguruan ez ezik, euskal arte garaikideaz eta liburuen azalgintzaz arituko dira biak ala biak».

Danele Sarriugarte, Beatriz Txibite eta Eric Dixarri izango dira hurrengo egunean, mahai beraren jiran. Literatura idazle dira hirurak, eta duela gutxi hasi ziren argitaratzen. Jaialdiaren arduradunak azaldu du bakoitza bere ikuspegitik arituko dela. «Dixarrik sormena eta ikerketa nahasten ditu maiz, eta bere literatur lan zenbait arte garaikidearen barnean ere kokatu litezke. Txibitek, berriz, arte ikasketak egin ditu, eta interes bereziz begiratu dio ekialdeko kulturetako arteari. Sarriugartek, bestalde, artearen munduan kokatu du arreta Azala erre-n, bere azken nobelan; hau da, arte munduko botere harremanetan, arrakasta eta porrot erlazioetan, eta irudi publikoan». Egun berean, elkarrizketa egingo dute Bernardo Atxaga idazleak eta Oskar Alegria kazetari eta zinemagileak ere.

Euskal sortzaileez gain, nazioarteko idazleak ere jasoko ditu jaialdiak. Veronica Gerber idazle mexikarrak, adibidez, Hitzak suntsitzea ederra da izeneko tailerra egingo du bi egunetan: apirilaren 2an eta 3an; eta, argazkigintza eta literaturari buruz arituko dira Cristina de Middel, Joan Fontcuberta eta Agustin Fernandez argazkilariak. Carlos Fonseca, Juan Vico eta Valerie Mrejen idazleak ere izango dira jaialdian.

Musika emanaldiak ere izango dira aurtengoan: Rafael Lechowski eta Christina Rosenvinge abeslariek emanaldi bana egingo dute: hilaren 5ean Lechowskik, eta jaialdiaren azken egunean Rosenvingek.]]>
<![CDATA[Dantzak gidatutako abeslaria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/040/002/2019-03-05/dantzak_gidatutako_abeslaria.htm Tue, 05 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1928/040/002/2019-03-05/dantzak_gidatutako_abeslaria.htm
Musika elektronikoaren esparruan mugarria izan da The Prodigy, eta lehenengoetarikoak izan ziren hardcorearen eta techno industrialaren uztarketarekin halako sona lortzen. Musika taldearen dantzari jardun zuen Flintek hasieran, harik eta 1996. urtean Firestarter singleari ahotsa jarri zion arte: 600.000 ale baino gehiago saldu zituen Erresuma Batuan, eta bandaren ikur nagusi izan da geroztik. 1997. urtean jo zuen goia taldeak, The Fat of the Land diskoarekin.

2018an, zazpigarren lana kaleratu zuten: No Tourists. Aurkezpen bira betean zebilela zendu da abeslaria.]]>
<![CDATA[Literatura eta artea lotuko ditu aurtengo Gutun Zuriak]]> https://www.berria.eus/albisteak/163573/literatura_eta_artea_lotuko_ditu_aurtengo_gutun_zuriak.htm Mon, 04 Mar 2019 15:04:18 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/163573/literatura_eta_artea_lotuko_ditu_aurtengo_gutun_zuriak.htm Gutun Zuria Bilboko Letren Nazioarteko jaialdiaren 12. ediziorako. Jaialdiaren filosofia laburbiltzen dutela dio Fernando Perez Azkuna Zentroko zuzendariak. “Aldous Huxley idazlearen aipua du oinarrian lehen zatiak, Huxleyk argudiatu baitzuen liburutegi bat erretzea alferrikako ekintza dela, liburuak berriz irakurri eta eduki ahal direlako". Jose Lezama Lima poetak ahozko arteari buruz esandakoa jasotzen du goiburuaren bigarren zatiak. Norabide berria hartu du Bilboko Azkuna zentroak, Perezen hitzetan, eta bide horri erantzunez antolatu dute aurtengo jaialdia -2019-2023 urteetarako proiektu estrategikoa ondu berri du Perezek eta Azkuna zentroa gizartearen eta kultura garaikidearen "lokailu" bihurtzeko xedea zehaztu zuen bertan-. Literaturatik haragoko diziplinak elkartu nahi dituzte ekitaldietan. “Narratibetatik harago doazen esparruetara zabalduko da Gutun Zuria, hitzak bestelako jarduera artistikoekin lotuz". Apirilaren 2an abiatuko da jaialdia eta topaketak, sortzaileen arteko elkarrizketak eta tailerrak izango dira bost egunez. Maialen Lujanbio izango da irekiera ekitaldian eta bertsolaritzaren eta bestelako arte garaikideen arteko zubigintzaz jardungo da. Euskarazko sortzaileek toki gehiago hartuko dute aurtengoan: Harkaiz Cano eta Xabier Gantzarain, adibidez, buruz buru jardungo dira euskal arte garaikideaz zein literaturaz. Apirilaren 4ean izango da hori, Azkuna zentroko Bastida aretoan. Hurrengo egunean, aldiz, Danele Sarriugarte, Beatriz Chivite eta Eric Ducharry izango dira areto berean. Bernardo Atxaga eta Oscar alegriak ere solasaldia eskainiko dute hilaren 4an. Horiez gain, Joan Fontcuberta, Valerie Mrejen, Carlos Fonseca eta Juan Vico ere izango dira topaketetan.]]> <![CDATA[Artearen iragarkiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/040/001/2019-02-24/artearen_iragarkiak.htm Sun, 24 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1893/040/001/2019-02-24/artearen_iragarkiak.htm
Dena hasten da marrazki batekin, Saraibaren arabera. «Areto honetan baldin bagaude, norbaitek aldez aurretik aretoa marraztu duelako gaude». Bigarren mailakotzat hartzen direla azpimarratu du, ordea. «Nik hamar urte daramatzat lan honetan, eta konturatu naiz egiten duzun irudiak beste zerbait bihurtzen denean hartzen duela garrantzia; objektu bat bihurtzen denean hartzen duela benetako balioa». Sortu diren usteetan egin du geldialdia Saraibak. «Txikitatik erakutsi digute, adibidez, margolanek balio bat dutela; baina ez, ostera, paperean egindako zirriborroek, nahiz eta gehienetan artelanaren funtsa izan ohi diren». Marrazkiak «esentzia» gisa ulertzen dituela dio.

Ildo beretik jo du Pikazak ere. «Bigarren mailakoa baino gehiago, txikiagoa dela esango nuke nik». Toki bila dabilen eremu bat dela iradoki du. «Beste formatu batzuetan azaldu ohi dira ilustrazioak: liburuetan eta aldizkarietan, kasurako. Arte garaikideak ez bezala, marrazkiek ez dituzte betetzen erakusketa aretoak». Arrikibarko eroa ezizenez ezaguna den emakumearen istorioan oinarrituko ditu Pikazak bere marrazkiak. Mercedes Lorenzo emakumearen istorioa da, zehazki: Arrikibar plazara joaten omen zen egunero, kapela deigarriak jantzita, eta josten aritzen zen bertan zegoen eserleku batean, bere maitalearen dendaren aurrealdean. «Nik ez nuen ezagutu, baina nire senideek bai, eta etxean sarritan entzun ditut hari buruzkoak. Uste dut geure imajinario kolektiboan ere sartzen dela, ia denek ezagutzen baitugu istorioa, nahiz eta denborak aurrera egin ahala galtzen ari den». Oraindik ere ez ditu zehaztu ilustrazioaren nondik norakoak. «Denbora dut oraindik, baina helarazi nahi dudan mezua eta sentipenak baditut».

Irudien egiazkotasuna

Bi hilabeteko epea izango du artista bakoitzak bere obrak erakusteko. Garairen lanak izango dira jarriko dituzten hurrengoak: martxoaren 15etik maiatzaren 15era bitarte erakutsiko dituzte. Espazioak ematen duen aukera azpimarratu du Garaik. «Igaroleku batean daude, eta interesgarria da. Nik begiratzeko eran jarriko dut fokua: aztertu nahi dut nola begiratzen dugun edo irudiak nola kontsumitzen ditugun». Gaur egun sare sozialetan erakusten diren argazkiak aipatu ditu. «Bertan ikusitakoak egiazkoak direla sinesten dugu, eta ez ditugu bigarren aldiz aztertzen, egiazkoak ote diren edo ez jakiteko».

Goikoetxeak argazkigintzan eta diseinuan oinarritutako lanak jarriko ditu maiatzaren 15etik uztailaren 15era bitarte. Azpimarratu du emakumeekin lotzen den eremu bat dela ilustrazioarena. «Uste dut diseinuarekin lotzen den eremu bat dela oraindik». Hain zuzen, Azkuna zentroaren fatxadan lanak erakutsiko dituzten sei artistetatik bost dira emakumeak, eta balioa eman dio errealitate hori. Blascoren txanda izango da gero: irailaren 16tik azaroaren 15era bitarte jarriko ditu bere lanak. «Collagea egiten dut nik, argazkiekin eta ilustrazioarekin. Ustekabeetan oinarritzen da nire lana: aurkitzen dudan horretatik sortzen dut».

Ilustratzaileen lana eta, oro har, ilustrazioa indartzeko helburua du egitasmoak, Fernando Perez zentroko zuzendariaren arabera. «Egitasmoa ez da fatxadara mugatuko; gaiarekin zerikusia duten bestelako ekintzak antolatuko ditugu datozen hilabeteetan». 2019. eta 2023. urteen arteko egitasmo estrategikoaren parte da aurkeztutako proiektua.]]>
<![CDATA[Joan bai, baina ahaztu ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2019-02-22/joan_bai_baina_ahaztu_ez.htm Fri, 22 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2019-02-22/joan_bai_baina_ahaztu_ez.htm
Taldekideek esana dute emanaldi guztiak izango direla ezberdinak, eta hala gertatu da Bizkaiko hiriburuan eskainitakoekin ere, abesti bakarra izan baita bietan errepikatu dutena. Gertuko izan dituzten aretoetako kontzertu sortari izena ematen dion bera: Beude. «Hemen gaude, euskal musikaren tenplu hau bigarren aldiz profanatzeko prest», Gorka Urbizu abeslari eta gitarristak mikrofonotik. Agur keinua David Gonzalez baxuak eta Galder Izagirre bateriak. «Hauxe da Beude». Eztanda gero: eta, keinu bat, taldeari 25 urteko ibilbidean aterpe eman dion antzokiari. «Beude neguan epela eman ziguten doinuak/ zurekin bizitako uneak».

Zuzenekoen paradoxak: talde baten agur emanaldian beste baten itzulera agertzea. Itxaronaldia arindu nahian edo, Ellos dicen mierda kantua abesten hasi dira zale batzuk oholtzaren aurrealdean; hain zuzen, La Polla Records taldeak itzuli behar duela iragarri duen egun berean. Berehala azaldu da hirukotea oholtzara, eta epeletik berora egin du giroak segituan. Beude-tik, Iparra galdu: hegora joan kantura. Jaio. Musika. Hil eta Izena. Izana eta Ezina, gero. Kantu zaharrei helduta aritu dira emanaldiaren lehen unetik: Jaio. Musika. Hil (2005) diskotik Libre (2003) lanerako ondutako abestietara. Gelaneuria eta Gezur bat mila aldiz; eta, bien artean, Payola (2009) diskoaren Hasi eta bukatu.

Iraganetik etorkizunera

Geldialdia egin du abeslariak emanaldia erdibidean dela, eta atzera begira jarri da. «Gogoan dut Bilboko Kafe Antzokian izan ginen lehendabiziko aldian urduri-urduri nengoela. Eta hemen egoten zen Jose Angel Irigarai, handia bera». Txaloak oholtza azpitik. «Halako mikro batekin aritzen zen, bertaratzen ziren taldeen historia kontatzen edo sarrera moduko bat egiten oholtzara zetorren taldeari. Baina geure historia orduan hura zen: zero». Akorde bat eta geldiunea berriz. «Ba hori», irri egin du, zenbatu nahian edo, taldeak beteko dituen 25 urte horietan zenbatetan igo diren oholtza horretara.

Nafarroako taldea sortu eta urte betera zabaldu zituen ateak antzokiak, 1995ean; denbora tarte berean hazi dira biak. Iragana utzi, eta etorkinera begira jarri da berehala. «Hurrengo belaunaldiek ere badute zer esana; beraiei esker ere bagaude gauden tokian». Agur baten aurrean daudela gogorarazi nahian. «Hauxe da Zimelkor». Notak eta oihuak. «Agur hitz bat zizelkatu balore galduen hilarrian/ azkarregi doan mundu honen gurpil lohituetan».

Badute kontzertu gehienek momentu berezi bat, abesti baten eta bestearen artean sortzen dena: zaleek lehen doinuak entzunda, hurrengo abestia zein den igartzen duten hori. Abeslariak Ez abestiaren lehen letrak ahoskatzearekin batera kristalizatu da argien une hori: lehertu egin da aretoa. «Gaur ere goizean irratia piztua dut/ ta nire herria ez omen da existitzen». Mikrofonoa publikoaren norabidean jarri du Urbizuk, eta hitzez hitz jarraitu dute zaleek. «Gaur ere, nola ez, gezurretan ari dira/ ta nire buruan ezintasuna hazi da».

Jarraitu dute abesti zerrendarekin: Ez dut nahi eta Aditu bihurtuak. «Horren gogor ematearren gertatzen dira halakoak», etenaldia. Zuzenekoaren gauzak: bateriaren pieza bat hautsi zaio Izagirreri, eta harentzat txaloak eskatu ondoren bota du Urbizuk. «Gaur otsailaren 20a da: gaurko egun batez jaio zen Kurt Cobain».

Bukaera luzatu nahian

Ezaguna da Nirvana musika taldearen eraginetik edan duela Berri Txarrak-ek, eta talde estatubatuarraren Heart Shaped Box kantuaren lehen doinuak jotzeko baliatu du Urbizuk unea. Bonboa kolpatuz ohartarazi du Izagirrek prest dela; eta, Nirvanaren akordeetatik Kop musika taldearen erritmora egin dute berehala: Sols el poble salva al poble. Bukaerarantz doa emanaldia; hala iragarri du Soilik agur kantuak. «Agurrik ez, gero arte. Eskerrik asko asteazken buruzuri batean rock and rollari tarte bat eskaintzearren», abeslariak. «Beste bat», oihuak zaleek eta Kalera borrokalari kantu herrikoia abestuz deitu dituzte hiru musikariak. «Zain dago ama, zain aita/ zain andre ta lagunak». Eskuak altxatu dituzte denek. «Eskuak/Ukabilak abestu behar dute», zurrumurruak nonahi.

Ez dute hutsik egin. Oholtzara itzuli eta 1999ko doinuak eraman dituzte taula gainera: Betiko leloaren betiko leloa, lehenik; eta, birari izena ematen dion Ikusi arte, gerora. «Agur». Jendeak ez du amore eman, eta jarraitu du itzul daitezen eskatzen. Gehiagoren zain, beti, zaleak. Behin-behineko agurra. «Maite zaituztet Bilbo». Katedral bat kantua segidan. «Eta min eman arte zure falta izan/ ez da musa hoberik ikasitakoa desikasten ikasi/ ahaztutakoa ahaztu eta aurrera egin».

Hilaren 15ean hasi zen Ikusi Arte Tour 2019 bira, Gernika-Lumoko Astran (Bizkaia), eta azaroa bitartean 45 kontzertu emango ditu taldeak. Ez da behin betiko datua, baina, saio gehiago egingo dituztela esana baitute. Asmoa: ez dute nahi zalerik gera dadin Berri Txarrak ikusi gabe. Eta, hori hala izateko, sei egunean bost emanaldi egin behar badituzte, prest daudela erakutsi dute hiru musikariek asteon: astearte eta asteazkenean Bilbon izan ondoren, Azpeitian (Gipuzkoa) egin zuten saioa atzo. Lekunberrin (Nafarroa) izango dira bihar, eta Ibarran (Gipuzkoa) dute zita, etzi.]]>
<![CDATA[Lege ez diren arauen kontra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2019-02-19/lege_ez_diren_arauen_kontra.htm Tue, 19 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2019-02-19/lege_ez_diren_arauen_kontra.htm
Nolanahi ere, Rangayanek uste du, legeen mugaz gaindi, mentalitatean dauden harresietan eragin behar dela, eta, bide horretan, zinema du berak tresna nagusi. Konpromiso hori aitortu nahi dio Zinegoak Gay-Lesbo-Trans Zinema eta Arte Eszenikoen Bilboko Nazioarteko jaialdiak. Atzo hasi zen jaialdiaren hamaseigarren aldia, eta ohorezko saria eman zioten zinemagile indiarrari Bilboko Arriaga antzokian egindako irekiera ekitaldian. Orotara, 25 film luze izango dira Sail Ofizialeko lehian, eta sexu aniztasunarekin lotutako gaiak izango dituzte ikus-entzunezkoek ardatz. Martxoaren 3an emango dute palmaresaren berri.

Umorez eman du Rangayanek Indiaren egoera gordinaren berri. «Amak behin baino gehiagotan esan izan dit ondo dagoela LGTBI kolektiboaz hitz egitea, baina aldi berean galdetu dit ea beharrezkoa ote den jendaurrean azaldu beharra». Solaris LGTBI pelikuletan espezializatutako Indiako lehenengo ekoiztetxearen sortzaileetako bat da Rangayan, eta sexu aniztasuna lantzen dihardu ordutik. «Homosexuala izatea normalizatu nahi dugu: istorio diferenteak bizi ditugu, eta erakutsi nahi ditugu».

Berak ekoitzitakoa da Indiako transgenero errealitatea irudikatzen duen lehen filma: 2003an kaleratu zuen Gulabi Aaina (Ispilu arrosa). «Oraindik ere zentsuratuta dago». Abiaburua izan zen ordukoa. «Gaia lantzen duten hainbat film eta dokumental ondu ditut azken hamarkadan». Garapena nabari duela dio. «Gero eta gehiago dira LGTBI kolektiboaren problematikari heltzen diotenak».

Evening Shadows (2018) filma izan da ekoitzi duen azkena, zeinak Indiako emakumeen errealitatearen berri ematen duen. «Lege guztien gainetik dago patriarkatua. Hori da gure arazoaren erroa, eta andreen eskubideen planotik landu nahi nuen gaia. Kontatzen dudan istorioa unibertsala da, eta familientzat da». Iradoki duenez, pedagogia lana egitea ere bada bere pelikulen helburua.

377. legearen ondorioak

Kashsish izeneko queer zinema jaialdiko zuzendaria ere bada Rangayan. Bombayn egiten da, eta hura da Indian sexu aniztasuna lantzen duen jaialdi bakarra. Hamar urte beteko ditu aurten, eta munduan erreferentea da dagoeneko. «Jaialdia jauzi bat izan zen. Horri esker, LGTBI kolektiboaren gaiak lantzen zituzten lanak ordenagailuan edo ezkutuan ikusteari utzi, eta pantaila handian ikusten ditugu orain».

Aitortu duenez, areto txikietan egin zuten ekitaldia lehen aldietan. «Beldur ginen ez ote zituzten antzokiak erreko, baina harrera izugarri ona izan zuen». 1.000 lagunetik gora sartzen dira, gaur egun, jaialdian egiten dituzten proiekzioetan.

Rangayanen ibilbide guztia aintzat hartuta erabaki du Zinegoak jaialdiak aurtengo ohorezko saria hari ematea. «Egin duen lana aitortu nahi diogu. 377. legea indarrean egon denean ere, homosexualitatea kriminalizatzen zutenean ere, norabide horretan egin du lan», azaldu du Julen Nafarrate jaialdiko kideak. ILGA Lesbiana, Gay, Bisexual, Trans eta Intersexualen Nazioarteko Elkarteak emandako datuak baliogarriak izan daitezke arauak zuen eraginaz jabetzeko: elkarteak emandako datuen arabera, 2015. urtean 1.500 pertsona atxilotu zituzten Indian 377. artikulua baliatuta.

Pentsamoldearen mugak

Nafarratek bezala, zinemagile indiarraren konpromisoa azpimarratu du Pau Guillen jaialdiko zuzendariak ere. «Indian urtero 1.200 film baino gehiago ekoizten diren arren, LGTBI kolektiboaren bizitzak ez dira azaltzen. Rangayan errealitate horiek erakusten saiatzen da, eta Indiaren parte ere badirela erakusten du bere lanetan: ez dela fikziozko zerbait».

Aurrerapausoak nabari dituztela dio zinemagileak, baina urratu beharreko bidea luzea dela oraindik. «2018ko irailean debekatu zen 377. legea behin betiko, eta gaur egun ez dituzte harremanak kriminalizatzen». Juridikoak ez diren bestelako arau batzuk baditu gizarteak, ordea. «Oraindik ere asko dugu egiteko. Mugimendu homosexuala gehiago ez kriminalizatzea lortu dugu legearen indargabetzearekin, baina indiarren pentsamoldea aldatu behar dugu orain, jendeak ez dezan pentsatu LGTBI mugimenduko kide izatea gauza txarra dela, edo mendebaldetik datorren zerbait dela. Film gehiago egin behar dira, baita hitzaldi gehiago ere, LGTBI kolektiboak duintasuna izan dezan».

Eskubideen planora egin du jauzi jarraian. «Oraindik ere dena dugu egiteko eskubideei dagokienez, ez baitugu ez ezkontzarako, ez adopziorako, ezta herentziarako eskubiderik ere».]]>