<![CDATA[Ainhoa Larrabe Arnaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 17 Jan 2019 02:29:22 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larrabe Arnaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ganbaran gera ez daitezen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/030/001/2019-01-17/ganbaran_gera_ez_daitezen.htm Thu, 17 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1925/030/001/2019-01-17/ganbaran_gera_ez_daitezen.htm Iruten ari nüzü abesten hasi zela dio Atxagak, eta hortik ondorioa. «Memoriari lotuta daude kantak; haurrek ere kantuz oroitzen dituzte biderketa taulak. Ahazten den azken gauzetakoa da abestia». Ruper Ordorika musikaria du aldamenean, eta hari begiratu dio. «Euskal Herriko idazleek iraun baldin badugu, musikariak gertu izan ditugulako da. Nola gogoratuko ziren, bestela, Bilboko Zazpikaleetako ganbara batean idatzitakoak?».

Trufa egin du Ordorikak, aldamenetik. «Litekeena da hori gertatu izana, buruan ganbara handiegirik ez genuelako, eta euskal poeta batek beti eskertuko dio eskasia hori kantariari». Hartu du gitarra Ordorikak, eta jo ditu Fas Fatum abestiaren lehen akordeak. Pott Bandaren sorreraz ari dira: Bilbon gertatu zen, 1970eko hamarkadan. «Zorteko sentitzen naiz bertan jasotakoagatik». Atxagaren Etiopia poema liburua aipatu du kantariak, Pott biblioteka zigiluak kaleratutako liburu bakarra. «Kantura bultzatu ninduen», dio akordeen doinura. Eta hasi da kantuan. «Fas fatum ene lagunek, / fadoa zein tristea den diote...». Bilboko Kafe Antzokian izan ziren biak atzo, Gabriel Aresti euskaltegiaren 40. urteurrenaren harira antolatutako ekitaldian.

Joxemari Iturralde, Joseba Sarrionandia, Jon Juaristi eta Manu Ertzilla izan ziren, Atxaga eta Ordorikarekin batera, Pott Bandan, eta euskal literatura eraberritzeko gaitasuna aitortu izan diote taldeari. «Ez zen aldizkari soil bat izan, ezta argitaletxe bat egiteko asmoa ere, talde bat izan ginen eta babesa ematen genion elkarri», azpimarratu du Atxagak.

Bandaren geografia marraztu du idazleak. «Arriaga antzokitik Erriberako merkatu ingururaino zabaltzen zen, eta baita Zazpikaleetaraino ere. Metro karratu hori zen gure paisaia». Ordorikaren Hautsi da anphora (1980) binilozko diskoa erakutsi du, Bilboren irudia azaltzen baita azalean, eta Kalatxoriak poema errezitatu du gero: berak idatzi eta, gerora, Ordorikak musikatutakoa.

Bandaren geografiak

Beste aldagai bat aipatu du idazleak. «Hiriak gizarte berri bat eskaini zigun, irakurleria berri bat: euskaldun berriak egotea sekulako indarra izan zen guretzat». Gabriel Arestiren figura ekarri du erdigunera. «Bilboko geografia horretan, gure espiritu zaintzailea zen». Baietz Ordorikak, eta gehitu du beste ideia bat hark ere. «Eremu ideologikoak ere garrantzia izan zuen. Euskal literaturaz mintzo nahi izatea eta ofizio gisa hartzea nekez sartzen zen inoren buruan. Ez gaitezen engaina: gerra sasoia zen, eta askok distantziarekin begiratzen gintuzten, frikitzat hartuz, edo egiazko gatazka beste nonbait zela uste zutelako. Esango zuen inork, zer du mutiko honek 'Esparta Liliput, higan bainatzen ditun kokodriloak...' kantatzeko?», umorez heldu dio gaiari.

Gitarra hartu eta Sarrionandiaren poematik sortutako Alberto Caeiroren bisita kanta jotzen hasi da. «Taldeko kiderik gazteena zen Sarri, Benjamin Pott ezizena jarri genion». Irri egin dute biek.

Aldatu dena eta ez dena

1980ko hamarkadako euskararen instituzionalizazioaren garaian egin dute geldialdia. «Zergatik jarraitu zenuten zuen kabuz?», galdetu die Eli Carrascosa euskaltegiko irakasleak. «Bokazioagatik», dio Ordorikak. «Ez dakit piramidea ez ote den hankaz gora jarri. Egia da jende gehiago bizi dela euskararen inguruan, baina euskarazko sorkuntzaren esparruan ez dakit egoera horrenbeste aldatu den. Eraiki dugu agertokia, baina orain zaila zaiguna da nor dantzatu izatea. Uste dut badela sasoia orduan hartutako abiaduraren berrirakurketa egiteko».

Joxe Arratibelen Kontu Zaharrak liburuko istorio bat kontatu du Atxagak. «Alabak aitatzat zuen deabruari galdetu zion hil zitekeen edo ez. Hala erantzun zion deabruak: berak anaia bat zuela lehoi baten gisan bizi zena, eta lehoiak barruan erbia zuela; eta, erbiak, aldiz, uso bat. Usoak barruan zuen arrautza bere kopetan kolpatuta soilik hil zitekeela esan zion».

Isilunea egin du. «Zer irudikatzen du arrautzak? Dena jartzen du mugimenduan. Nik uste dut balioa dela». Azalpena gero. «Ez ditut orokortasunak maite. Euskal Herria aldatu dela esaten denean, pentsatzen dut: tira, eser gaitezen, eta azter dezagun mataza hariz hari. Balioarena aldatu da? Hainbeste hitz handi, festa, Korrika... Non dago gure barruko arrautza hori gaur egun?». Egoeraren diagnostikoa egitea beharrezkotzat hartu dute sortzaile biek. Bat dator Ordorika. «Beharrezkoa da diagnostikoa egitea, ea berreraikuntza bat asmatzeko gai ote garen ikusteko».

«Zerbait baikorra asmatu behar dugu bukatzeko», dio irriz Atxagak. Baieztapena gero: «Lanean jarraitu behar dugu gure arrautzak balioa har dezan».]]>
<![CDATA[Lokarri bihurtzeko urratsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-01-16/lokarri_bihurtzeko_urratsak.htm Wed, 16 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-01-16/lokarri_bihurtzeko_urratsak.htm
Gizartearen eta kultura garaikidearen «lokailu» bihurtu nahi dute, eta 2023. urtera bitarteko plan estrategikoa ondu dute horretarako. Programan ez ezik, aldaketak egingo dituzte eraikuntzaren espazioan ere. «Aldi berri bat hasi du Azkuna zentroak». Atzo eman zuen Perezek aldaketa nagusien berri, Juan Mari Aburto Bilboko alkatearekin batera egin zuen agerraldian.

ZUZENDARI BERRIA

Urte hasierarekin batera eman du Perezek bere asmoen berri. Izan ere, 2018ko maiatzean hartu zuen Azkuna zentroko gidaritza, Lourdes Fernandez zuzendari ohiak kargua uztean. Kultura zentroaren izaera «eraldatzeko» lana hartu du kargua hartu eta berehala. Ezaguna du etxea, baina, Bilboko Alondegia ireki zutenean —gerora Azkuna zentroa izena hartu zuen— kultur programazioaren zuzendaritza bere gain hartu baitzuen Perezek. Erakusketa, arte eta ikus-entzunezko programen koordinazioa izan zituen zeregin nagusi. Bilbon izan zen urteetan, halaber, BAD Antzerki eta Dantza Garaikidearen jaialdia zuzendu zuen, egonaldi artistikoen programa koordinatu zuen, eta programatzaile ere aritu zen Fant jaialdian.

2015eko abuztutik Azkuna zentroko gidaritza hartu bitarte, Nafarroako Gobernuko Kultura zuzendari nagusia izan da.

Curriculum luzea du Perezek: Euskal Filologian lizentziatua da, eta Ikusizko Arteen Kudeaketan Nazioarteko Lidergo masterra egin zuen New Yorkeko unibertsitatean; Europako Kultur Politiketako graduondokoa Bartzelonakoan; eta Kultur Kudeaketa, Musika, Antzerki eta Dantza masterra Madrilgo Konplutentsean. Uharteko Arte Garaikidearen zentroko patronatuko zuzendari eta Oteiza Museoa fundazioko patronatuko idazkari ere izan da.

EDUKIZ JANZTEA XEDE

Hamar urte beteko ditu datorren urtean Alondegia izenarekin ateak zabaldu zituen kultura zentroak. «2010eko maiatzaren 18an inauguratu zen Bilboko Alondegia, eta kultura zentro berrien eredua izan da Bilbon zein nazioartean hasieratik». Hiriburua aldatu egin da, ordea, eta Azkuna zentroaren norabidea berritzearen premia azpimarratu du Perezek. «Gizartea gero eta konplexuagoa eta aldakorragoa da, eta zentroaren edukiak berriz pentsatzeko une egokia dela iruditzen zaigu». Sortu zenean ezarritako misioa «egokitzea» beharrezkoa dela dio. «Aisialdirako eta kulturarako zentro gisa sortu zena gizarte eta kultura garaikideko zentro bilakatzea nahi dugu». Horra, Perezen arabera, aldaketaren muina.

Behin baino gehiagotan azpimarratu du: gizartearen eta kultura garaikidearen arteko lotura indartu nahi dute, «ingurunean eragiteko eta gizarte sortzaile, kritiko eta askotarikoa eraikitzen laguntzeko. Lurraldea eta biztanleak eraldatzeko epizentroa izan dadin lan egingo dugu».

Azaldu duenez, bost ildo estrategiko zehaztu dituzte datozen urteetarako: gizarte eta kultura garaikidea erdigunean jartzea, zentro irekia sortzea, erabiltzaileenganako ikuspegia berritzea, ikusle eta entzule berriak erakartzea eta zentroaren barne antolaketa egokitzea. Norabide horretan, programazioa «berritu» eta espazioa «berrantolatuko» dute datozen hilabeteetan.

PROGRAMAZIO BERRIA

Gizarte eta kultura garaikidea programazioaren «zentroan» jarriko dituela azaldu du Perezek. «Garenaren eta izango garenaren arteko bidea ekintzen bidez marraztuko dugu». Sei ildo nagusi izango ditu, aurrerantzean, Azkuna zentroak: arte garaikidea, arte biziak, zinema eta ikus-entzunekoak, gizartea, kultura digitala eta literatura. «Harremanetan daude denak».

Orain arteko hainbat ekitaldi mantenduko dituzte, baina baita berriak sortu ere: hezkuntza eta ikerkuntza bultzatzeko Akademia izeneko programa bat sortuko dute. Artista eta sortzaileentzat izango da Akademia, eta lan tailerrak «berreskuratzea» du xede. Kulturaz eta gizarteaz hausnartzeko, berriz, Hitza 22 egitasmoa jarriko dute martxan. «Hitza 22 foroan adierazpen artistiko guztiek izango dute tokia, eta jakintza arloen arteko lotura landuko dugu».

Fatxada programa da beste berrikuntzetako bat. Atzo bertan inauguratu zuten, Aitor Saraiba artistak Beste herentzia izeneko obra jarri baitzuen eraikinaren kanpoaldean. Higinia Garai, Naiara Goikoetxea eta Ane Pikaza artisten lanak jarriko dituzte, gerora, ikusgai.«Eraikinaren fatxada sortzaile garaikideen interbentziorako gune bihurtuko da». Azpiegituraren kanpoko hormak ez ezik terraza ere egitasmora gehitu nahi dutela dio, eta, iragarri duenez, hainbat ekitaldi egingo dituzte bertan udako programazioan.

Antolatzen diren ekitaldietan, euskarazko sorkuntzari eta ikuspegi feministari «arreta berezia» eskainiko diete.

ESPAZIOEN ANTOLAKETA

Programazioa azpiegituraren zentro guztietara hedatzeko, espazioak egokituko dituzte datozen hilabeteetan. Orain arte JOZ Jarduera Osagarrien Zentroa zena Lantegia deituko da orain. «Ideien, sorkuntzaren eta berrikuntzaren laborategia izango da. Esperimentaziorako eta ekoizpen kulturalerako espazioa izango da, berritzailea, artistikoa eta nazioartekoa».

Mediateka ere «berrikusi» egingo dute. «Ideien, sorkuntzaren eta berrikuntzen laborategi bihurtu nahi dugu. Literaturaren epizentro bihurtuko da, eta, kultura digitalaren bidez, gazteak erakarriko ditugu».

Gaur egun dauden espazioak «egokitzeaz» gain, berriak ere sortuko dituzte: erakusketa areto berri bat irekiko dutela azaldu du Perezek, eta artxibategi bat sortzen hasiko direla ere iragarri du, «Azkuna zentroan izan den ekoizpen artistiko garaikidea bildu, sailkatu eta ezagutzera emateko». Memoriaren «bermatzaile» gisa aurkeztu du Perezek proiektua.

BILBOTIK NAZIOARTERA

Bizkaiko hiriburuan eragin nahi du Azkuna zentroak, Aburtoren hitzetan. «Hiriari ateak irekiko dizkio Alondegi berriak: proiektu berritzailea dugu aurrean, Bilboko egungo beharrak eta eskaerak aintzat hartzen dituena. Izan ere, Bilbok esperientzia artistikoak biziko ditu hemen: kulturaz gozatzeko beste modu bat proposatuko da, eguneroko bizitzaren osagai bihurtuko dena. Enbaxadorea ere bada Azkuna zentroa, kulturaren nazioartekotzean urratsak egiten dituelako».

Orain arte 10 milioi euroko aurrekontua izan du Azkuna zentroak, eta, aitortu dutenez, %3 igo da kantitate hori aurten.]]>
<![CDATA[Gizartearen eta kultura garaikidearen "lokailu" bihurtu nahi dute Bilboko Azkuna zentroa]]> https://www.berria.eus/albisteak/161566/gizartearen_eta_kultura_garaikidearen_lokailu_bihurtu_nahi_dute_bilboko_azkuna_zentroa.htm Tue, 15 Jan 2019 13:56:47 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/161566/gizartearen_eta_kultura_garaikidearen_lokailu_bihurtu_nahi_dute_bilboko_azkuna_zentroa.htm <![CDATA[Antzerkia kontatzeko saioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2019-01-15/antzerkia_kontatzeko_saioa.htm Tue, 15 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2019-01-15/antzerkia_kontatzeko_saioa.htm Ekin eta joka. Azken ikerketak euskal teatroaz liburua. Historia liburua bainoago ahalegin historiko bat dela dio, eta zergatia ere azaldu du jarraian: «Azken ehun urteetako antzerkigintzaren historia jasotzen du lanak, baina ezin dugu egitasmoa historia liburu gisa aurkeztu, hutsune asko baititu». Antzerkiari buruzko sei ikerlan kronologikoki kokatu, eta sektorearen erradiografia egiten duten hitzaurrea eta bukaerako atala gehituz ondu dute saiakera. Alvarez-Uriak koordinatu du lana. «Oro har, oso gutxi aztertu da euskarazko antzerkia. Are, egin diren ikerlanetatik oso gutxi argitaratu dira, eta are gutxiago irakurleengana iritsi. Euskal antzerkia ikertu dugunon lanen bilketa bat da osatu duguna, eta horregatik diot gauza asko falta direla».

Kafe baten bueltan hartu zuen forma proiektuak, duela bi urte eta erdi, euskal antzerkiari buruzko ikerketa egin duten hainbat lagun bildu zirenean. «Gutxi garenean, elkartzeko joera naturala izan ohi dugu, lan horretan bakarrik ez gaudela sentitzeko». Zortzi lagun bildu ziren, orotara: Patri Urkizu, Idoia Geren?u, Ixabel Etxeberria, Karlos del Olmo, Arantzazu Fernandez, Agus Perez, Jaime Valverde eta Alvarez-Uria bera. «Elkar ezagutzea izan zen lehen urratsa, eta elkarrekin zerbait egitea pentsatu genuen gerora». Eginda zeuzkaten ikerlan eta azterketa horiek guztiak egitasmo bakarrean bildu, egokitu, eta saiakera osatzen hasi ziren orduan. «Ehaze elkartea oso gertu izan dugu prozesu osoan».

Egile adina atal ditu bildumak. Urkizuk idatzi ditu sarrerako hitzak, eta, besteak beste, euskal antzerkigintzaren ikerketak dituen hutsuneei buruzko hausnarketa egin duela azaldu du Alvarez-Uriak. Uste baino urriagoa da gaiari buruzko ikerketa uzta. «Antzerkiaz ari gara, periferikoa den arte batez, eta euskaraz egindakoaz, gainera». Galdera jaurti du ondoren. «Zeinek ikertzen du antzerkia? Eta, areago, zeinek egiten du euskaraz? Bazterrekoak izateko aukera handia dugu». Bazterrekoak biltzea erabaki zuten horregatik. «Hasiera bat da saiakera». Jarraipena izan dezan espero dutela aitortu du koordinatzaileak. «Horregatik bildu gara, elkar ezagutu eta ikerkuntzan jarraitu nahi dugulako. Euskal antzerkigintza ikertzeko interesa duen oro animatu nahi dugu, bide hau har dezan».

Ikerkuntzarako aro egokia da oraingoa, Alvarez-Uriaren hitzetan. «Loraldi bat dago, mende aldaketarekin batera etorri dena, eta ildo horretan badago zer ikertu». Hain zuzen, ertz horiek guztiak ere landu ditu Urkizuk hitzaurrean.

Alvarez-Uriak xehe-xehe aletu ditu saiakeraren atalak. «XX. mendearen hasierarekin abiatu dugu lana». Bi antzerkigileri buruzko ikerlanekin murgildu dira XX. mendean: koordinatzaileak Katalina Eleizegiren argazkiak idatzi du, eta Etxebarriak, berriz, Piarres Larzabalen obra (1951-1982) euskal identitatearen paradigmak.

Euskal antzerkigintzaren ikurrak dira biak ala biak: 120 antzezlan idatzi zituen Larzabalek, eta euskal antzerki modernoaren «amatzat» hartu izan da Eleizegi. Hainbat antzezlan idatzi zituen; eta, guztien artean, 1917an sortutako Garbiñe obra da sonatuena.

1936ko gerraren ingurumaria aztertu du Gereñuk ondoren, XX. mendeko hiru aro esanguratsu atalean. «Gerra aurrean, gerra bitarteko aldian eta gerraostean ondutako testuak aztertu ditu Idoiak [Gereñuk] bere atalean, eta Jarrai antzerki taldeari buruzkoak ere azaldu ditu». 1959an sortu zen Jarrai antzerki taldea, Donostian, eta 1936ko gerraosteko pizkundearen protagonistetako bat izan zen, Bizkaiko hiriburuko Kriseilu taldearekin batera.

Karlos Del Olmok Gabriel Aresti izan du hizpide Aresti, euskal antzerki garaikidearen harroina kapituluan. Ezezaguna den Aresti bat aurkeztu du, Alvarez-Uriaren esanetan. «Poeta ezaguna dugu, baina antzerkia ere idatzi zuen, eta ekarpena egin zuen, gainera».

Arantzazu Fernandezek mende bukaeran jarri du begirada 70. hamarkadako belaunaldia: Errautsak (2010). Antzerkigintzaren norabide aldaketa artikuluan. «1980ko hamarkadan su txikian egosten hasi ziren hainbat egitasmo eta antzerki talde izan ditu ardatz, Euskal Herri osoan esperimentazioan eta berrikuntzan euskaraz jardun zirenak». Talde horiek ekarritako aldaketak aztertu ditu Fernandezek. Mugarri izan zirela dio Alvarez-Uriak. «XXI. mendearekin batera, mugaz gaindiko elkarlanean hasi ziren antzerki taldeak».

Aro berria antzerkigintzan

Le Petit Theatre de Pain, Artedrama eta Dejabu antzerki konpainiek sortu zuten, zehazki, Errautsak antzezlana, eta, Bernardo Atxagak 1974an Anaitasuna aldizkarian publikatu zuen Euskal Theatro Berriaren bila artikuluan «Euskal Teatro Nazionalak» izan beharko lituzkeen ezaugarriak bete zituela dio Fernandezek bere kapituluan, hiru konpainiak bildu eta Euskal Herri osorako pieza bat ondu baitzuten. Formula bera erabili zuten, 2016an, Frankoren bilobari gutuna-rekin. 14.000 lagunek baino gehiagok ikusi zuten.

Agus Perez BERRIAko antzerki kritikariak gaur egungo egoera aztertu du Hamaika puntu kardinalak izenburua duen atalean. «Gaur egungo panorama deskribatzeko saio interesgarria egin du. Iparraldeaz, hegoaldeaz, mendebaldeaz eta ekialdeaz gain bestelako puntu kardinal batzuk badaudela azaldu du atalean, 11ra iristeraino. Argazki panoramiko polita eta osatua egin du». Jaime Valverde arte kritikariak egin du saiakeraren azken gogoeta: Memoriaren elkarlana.

Unibertsitate eremuko azterlanak zabaltzea zuen helburu lanak, eta emaitzarekin pozik daudela aitortu du Alvarez-Uriak. «Lan honen helburuetako bat bada zubi lana egitea eta akademian egiten den lanaren berri ematea. Ehazek argitaratu izana oso garrantzitsua izan da horregatik».]]>
<![CDATA[«Ezin dugu normalizatu egoera»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2248/006/001/2019-01-13/ezin_dugu_normalizatu_egoera.htm Sun, 13 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/2248/006/001/2019-01-13/ezin_dugu_normalizatu_egoera.htm
Masvidalek gogorarazi duenez, hilaren 29an hasiko dute Kataluniako prozesu subiranistaren aurkako epaiketa. «Badirudi presa sartu zaiela orain». Espainiako Auzitegi Gorenean epaituko dituzte Oriol Junqueras, Carme Forcadell, Jordi Sanchez, Jordi Cuixart, Raul Romeva, Joaquim Forn, Jordi Turull, Josep Rull, Dolors Bassa, Santi Vila, Carles Mundo eta Meritxell Borras, eta zazpi eta 25 urte arteko kartzela zigorra ezar diezaietela eskatu du fiskaltzak. Umorez heldu dio gaiari Masvidalek. «Epaiketa justua eskatzea oximorona da; justua izan beharko lukeelako berez. Nolanahi ere, defentsarako aukera bat izango da epaiketa guretzat, orain arte ez baitugu izan zer gertatu zen azaltzeko abagunerik». Madrilera begira daude Altsasuko (Nafarroa) zortzi gazteen senideak ere, hilaren 23an berrikusiko baitute auziaren helegitea Espainiako Auzitegi Nazionalean. «Ez dugu askorik espero», aitortu du Pozuetak, eta, Masvidalek esandakoaren haritik, kontakizunean jarri du fokua. «Oso argi izan genuen zer gertatu zen kontatu behar genuela, ondo dakigulako zer den kontakizunarekin dagoen borroka hori. Oro har, Altsasu herria zigortu zuten».

Espainiako hainbat tokitan izan dira Altsasuko presoen gurasoak auziaren berri ematen. «Zaragozan, Palentzian, Valladoliden, Sorian, Madrilen...; hainbat tokitan izan gara, eta, oro har, harrituta geratzen da jendea. Beren buruari galdetzen diote nola den posible halakoak gertatuta herritarrak ez mugitzea». Galdera jaurti du jarraian Pozuetak. «Nola lortu dute immunitate hori? Ez naiz Altsasun gertatutakoaz soilik ari; oro har, eskubide urraketen aurrean, gizartea anestesiatuta dago». Hainbat egoera «normalizatu» egin direla dio, eta hori aldatzea dela, besteak beste, gaur egun dagoen erronka nagusietako bat.

Pozuetarekin bat egin du Visok, berehala. «30 urte daramatzagu sakabanaketa sufritzen. Gure bizitzaren parte bihurtu da, nolabait, eta normalizatu ere egin dugu. Onartu ez, baina bai normalizatu». Etxean duten egoera izan daiteke isla: Harriet Iragi haren bikotekideak hamazortzi urte egin ditu bakartze erregimenean. «Presoak zigor egun gutxi batzuk igarotzeko eraikita daude bakartzeko galeriak: lau ordu besterik ez dute egiten ziegatik kanpo, ez dute argirik ikusten, eta patioak hogei metroko luzera eta bosteko zabalera baino ez ditu. Presoa zigortzea eta menderatzea du helburu bakartzeak».

Senideak ere kastigatzen direla dio Visok. Hamasei urteko alaba dute Visok eta Iragik, eta haren egoera ekarri du gogora. «Hamazortzi urte egin ditu Harrietek bakartzean, eta hamasei ditu alabak. Beraz, bakartzeko azpiegituretan ezagutu du aita, bisitak ere bertan egin behar zituelako. Leku hotz eta ilun gisa deskribatu izan du beti alabak aita bisitatzeko tokia». Joan den hilabetean aldatu zioten Iragiri espetxe erregimena, baina gogorarazi du oraindik ere hainbat presok jarraitzen dutela erregimen itxiarekin. «Aldatu egin behar dugu».

Indarrak biltzeko deia

Visok aitortu du euskal presoen egoeraren hobetzea espero zuela Espainiako gobernu aldaketarekin. «Tunel ilun batetik gatoz, eta, halakoetan, beti pentsatzen duzu egoerak hobera egingo duela». Itxaropena kamustu zaiola aitortu du jarraian. «Espero genuen larri dauden presoak eta 70 urte baino gehiago dituztenak mugituko zituztela, behintzat, eta ez dute ezer egin. Horrek frustrazioa eragiten du». Azaldu duenez, 11 preso lekualdatu dituzte azkeneko hilabeteetan. «Gu Zaballako espetxera (Araba) ekartzeko eskatzen ari gara».

Etorkizunean egin beharreko urratsei buruz galdetuta, Altsasun jarraitutako bidea jarri du Visok eredu gisa. «Hainbat sektore eta ideologiatako jendea biltzea lortu dute han, eta hori da jarraitu beharreko bidea. Egoera bidegabe honi bukaera eman behar zaio, eta akordioak egin behar ditugu horretarako, udaletan zein legebiltzarrean». Indarrak biltzeko deia egin du. «Gaitasuna izan behar dugu jendeari esateko oraindik ere eskubide urraketek hor jarraitzen dutela eta asteburuero gure bizitza arriskuan jartzen jarraitzen dugula. Ezin dugu egoera normalizatu, bestela ez dugu aurrera egingo».

Omnium Cultural erakundeak egin zuen Demà Pots Ser Tu (Bihar zu izan zintezke) kanpaina aipatu du Masvidalek. «Ulertu behar dugu ez garela borrokatzen Altsasuko gazteen eskubideen alde edo preso daudenen alde, baizik eta herritar guztien hobe beharrez: gizarte justuago baten alde ari gara lanean, eta, era berean, Espainiako Estatuaren botere gehiegikeria salatzen. Egia da Espainiako Gobernuaren alde lerrokatuta dauden hedabideek zabaltzen duten mezuaren aurka egitea oso zaila dela, baina, bakoitzak bere tokitik lan egiten badu, lor dezakegu». Baietz dio Pozuetak, aldamenetik. «Inurri lana egitea ezinbestekoa da».

Hainbat hedabidek zabaldutako mezuak ere izan ditu altsasuarrak hizpide. «Deabru bihurtzen gaituzte, eta, deabruari edozer gertatuta ere, ez zaio inori axola». Hainbat herritarren ahotan zabalduta dagoen esamoldea ekarri du gogora. «Askotan entzuten da esaldi hau: 'Zerbait egingo zuten halakoak gertatzeko'. Horixe da hedabideek sortzen duten gaitzik handiena». Uste eta iritzi horiek deseraikitzen dihardute Altsasun. «Inurri lana egiten jarraitu behar dugu, baina ez dagokigu soilik egoera hau zuzenean jasotzen dugunoi soilik. Zer gertatzen den kontatu behar dugu. Egoera aldatzeko bidean, denok dugu ardura». Eskubide urraketen auziak nazioartean zabaltzearen garrantzia ere azpimarratu dute hirurek. «Kataluniako erbesteratuek agerian utzi dute auzi bera ezberdin epaitzen dutela Europako herrialdeetan. Espainiak duen demokrazia gabezia lau haizeetara zabaldu behar da», azaldu du Masvidalek.

Hainbat ordezkari politiko izan da solasaldian: ERCko Joan Tarda eta EH Bilduko Alba Fatuarte eta Julen Arzuaga, tartean.]]>
<![CDATA[Garun elektronikoen batura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1835/024/001/2019-01-03/garun_elektronikoen_batura.htm Thu, 03 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1835/024/001/2019-01-03/garun_elektronikoen_batura.htm Anita Parker!! bigarren diskoan. «Nahasketa bat da. Gutako bakoitzak duena batu, eta fusio horretatik ateratzen dena gara». Urtebete da Anita Parker taldea sortu zutela, eta 60 emanaldi baino gehiago egin dituzte ordutik. Taldekideen arabera, egitasmoak harrera ona izan duela erakusten du emanaldi kopuruak, eta bidea urratzen jarraitu nahi dute bigarren lanarekin ere.

Aurreko lana baino «askotarikoagoa» da kaleratu berri dutena, Martinezen hitzetan. «Kontraste handiagoa du, eta ez da lehen diskoa bezain laua». Bat egin du Zubiagak horretan. Azaldu duenez, elektro swingaren etiketa jarri zitzaion taldeari sortu zenean, eta musika estilo horretatik harago jo nahi izan dute oraingoan. «Hotzetik berora eta berotik hotzera egiten du bigarren disko honek. Gure asmoa da inor epel ez uztea, dela erritmoekin edo dela hitzekin».

Aitortu duenez, doinu elektronikoak dira taldearen bihotza. «Burmuin elektronikoa dugu, eta, gerora, bakoitzak bere ukitua ematen dio oinarri horri». Izan ere, musika ibilbide luzea dute taldea osatzen duten lau musikariek: Zubiaga eta Iñaki Bengoa Gose taldeko kide izan ziren, Olatz Andueza Skalariak taldean aritua da, eta Martinez Pentatonix Folk-en aritu zen. «Talka horren ondorio da Anita Parker».

Zortzi abesti bildu dituzte diskoan, eta batetik bestera dagoen kontrastea azpimarratu du Zubiagak. «Elektronikatik abiatzen gara, eta oinarri horretatik saiatzen gara lan akustikoagoak ala gogorragoak egiten». Gezurtero kantuan, adibidez, boleroa eta elektronika uztartu dituzte; eta Herio dance abestian, berriz, askoz erritmo gogorragoak sortu dituzte. «Esperimentuak egin ditugu, hori delako gure espezialitatea. Disko pluralak eta arraroak atera ditugu hortik abiatuta». Bat egin du Martinezek ere. «Gutako bakoitza punta batetik dator, eta aniztasun hori islatu egiten da diskoan». Ikuspuntu aniztasun hori areagotu egin dute bigarren lanean izan dituzten kolaborazioek: Nerea Loron La furia trap abeslari nafarraren, Arkaitz Biain Anger musika taldeko abeslariaren eta Esne Beltzako taldekide Zigor Dz eta Javi Perezen laguntza izan dute.

Aurreko lanaren hariari jarraitu diote hitzei dagokienez. Hala azaldu du Zubiagak. «Gure egiak azaltzen eta salaketak egiten saiatu gara». Emakumeen orgasmoari buruzko Le Petite Mort abestia jarri du adibide gisa. «Esan beharrik ez dago gizonen plazera gailentzen den gizarte batean bizi garela. Guk emakumeena aldarrikatu nahi genuen». Idiota kantuan, berriz, barrenak arindu dituztela azaldu du. «Hustu egin gara. Saiatu gara ahalik eta irain gehien biltzen». Ez du argitu nori zuzendutako kantua den, ordea. «Bakoitzak imajinatu edo eraiki dezala bere diana», jaurti du, irriz, gitarra jotzaileak.]]>
<![CDATA[«Egiten direnak baino film gehiago egin litezke hemen, eta mota gehiagotakoak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/026/001/2018-12-30/egiten_direnak_baino_film_gehiago_egin_litezke_hemen_eta_mota_gehiagotakoak.htm Sun, 30 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1917/026/001/2018-12-30/egiten_direnak_baino_film_gehiago_egin_litezke_hemen_eta_mota_gehiagotakoak.htm Nerabeak eta beste munstro batzuk. Urrunagokoa du helduentzako literatura, 30 urte baino gehiago igaro baitira bere azken narraziotik. «Barne gogoeta» batean izan dela dio Urkixok. Emaitza, baina, aurten eman du: 1936ko gerra giroan, Bilbon, Wilhelm Wakonigg kontsul austriar naziaren espioitza kasua landu du Ekaitza urrun (Erein) eleberrian. Gidoigintza du ofizio, eta hari tiraka landu du nobela: ataletan, egituran eta kontakizunen ordenan jarri du fokua. Pelikula bat eta beste nobela bat ditu esku artean orain.

Eleberri historikoa osatu duzu. Zerk eraman zaitu 1936ko gertakarietara?

Egia esan, ez nuen nahita egin genero aukeraketa: eleberri historikoa egin dut, kontatzen dudan istorioa gertakizun historiko batean kokatzen delako. Alberdania argitaletxeak badu Wakonigg espioiari buruzko liburu bat: Ingo Niebelek idatzitako Al infierno o a la gloria. Wakoniggen kasuari buruzko ikerketa sakona egin zuen Niebelek, eta, eleberria idatzi bitartean, gau mahaian izan dut. Libreki jardun izan banintz, ziurrenik ez nukeen nobela historikoa aukeratuko; normalean bururatzen zaizkidan istorioek gehiago jotzen dute thriller edo fantasiazkoak izatera.

Zure familiako gertakarietatik abiatu zara pertsonaiak eratzeko.

Aitonaren hiru anaiak gerrara joan ziren; tartean, Gabino, anaiarik gazteena. Egia esan, ez dakit zer gertatu zitzaion. Badakit Artxanda inguruan desagertu zela, baina ez da ageri desagertuen eta hildakoen zerrendetan. Amari entzun dizkiodan istorioetan oinarritu naiz pertsonaia nagusia osatzeko. Egia da sasiko anaia bat izan zuela, eta osaba eta izeba baten etxean hazi zutela, Larrabetzun. Gerora eraman zuten Galdakaora, familiaren baserrira. Nolanahi ere, gauza asko aldatu ditut: pentsamendu tradizionalista indartu nahi izan dut, adibidez. Wakoniggi buruz idatzitako guztiak, aldiz, egiazko gertakariak dira, eremu pribatuan azaltzen diren elkarrizketak salbu. Inork ez du jakingo horietan zer gertatu edo zer esan zen.

Orduko estereotipoei jarraituta sortu dituzu pertsonaiak?

Saiatu naiz gaur egun indarrean dauden pertsonaia motak eratzen: arketipoaren aurkakoak. Liburuan azaltzen diren pertsonaiak ez dira erabat onak, ezta erabat gaiztoak ere. Bakoitzak bere helburu eta arrazoiaren arabera jokatzen du. Wakoniggentzat familia da lehentasuna, eta, sendiaren ongizatea bermatzeko, ongizate ekonomikoa oinarrizkoa da. Horren arabera jokatzen du: gerra bukatu, eta Bilbok gerra aurretik izan dituen merkataritza harremanak bere onera itzul daitezen nahi du. Horretarako, Bizkaiko hiriburua ahalik eta azkarren faxisten esku uzteko eginahalak egingo ditu.

Eta, beste aldean, jeltzalea: Gabino.

Baserritik ateratzen den gazte bat da, eta anaia komunistak eragin nabarmena du berarengan. Eleberriaren bukaera gakoa da, niretzat: ez dut aipatzen, zehazki, zein batailoitan bukatu duen Gabinok, baina ANVren ezaugarriak azaltzen dira argi eta garbi. Paralelismoa egin nahi izan dut Gabinoren aldaketa prozesu horrekin, gure garaiko askok, eta gazteagoak direnek ere bai, antzeko prozesua izan baikenuen: nazionalista, independentista eta, aldi berean, ezkertiar izatera iritsi ginen. Eta kontrako prozesua egin zuenik ere bazen: ezkerretik nazionalismora iritsi ginen. Gaur egun, nahaste handia dago, baina uste dut badagoela nondik heldu.

Eleberria ontzean, muga ala laguntza da gidoigintzan pilatutako jakintza?

Niri asko lagundu dit. Gidoi batekin bezala aritu naiz nobela idazten: hasieran, eskema luze bat egiten dut, eta, idazten hasi orduko, egitura guztia izan dut landua. Idazle gehienak ez dira horrelakoak, eta, gerora, egituran kale egiten dute horregatik. Egitura orokorra ez eze, atalak ere argi izaten ditut idazten hasi baino lehen: bakoitzak duen abiapuntua, bilakaera eta ondorioa.

1936ko gerrari heldu diozu oraingoan, eta Lasa eta Zabalaren kasuarekin ere gidoia ondu zenuen 2014an. Oroimen historikoaren arloan murgiltzeko joera duzula esango zenuke?

Ez da kasualitatea. Aspaldi heldu nahi nion gai honi, gertutik ezagutzen dudan istorioa delako, eta, oro har, interes berezia dudalako oroimen historikoa lantzen duten egitasmoekin. Lasa eta Zabala filmaren gidoia ekimen propioz egin nuen, interesa nuelako. Orain ere ildo beretik ari naiz lanean: gaia ezberdina da, guztiz, baina oroimen historikoari erantzuten dion nobela bat dut esku artean. Heroinaren gorabeherei lotutakoa da: Orratza eta katea. Gidoia aspaldi idatzi nuen; inork erosi ez zidanez, ez da pelikula egin. Edonola ere, erabaki nuen nahi eta nahi ez kaleratu egin behar nuela istorio hau.

Aurrerapena egin zenezake?

Ondarroan gertatzen da, 1983. urtean. Urte hartan, udal hauteskundeak izan ziren, eta LKI Liga Komunista Iraultzaileko ordezkari bat egon zen udalean. Nobelan ez dut siglarik aipatzen, baina zinegotzi horretan oinarrituta sortu dut nire protagonista: independentea den zinegotzi bat, heroinak herrian sortzen duen kaltea ikusita, haren iturria ixten saiatuko dena. Ikertuko du nondik sartzen den herrira masiboki, eta zer dagoen guztiaren atzean.

Argitalpen datarik baduzu buruan?

Bukatzen dudanean argitaratuko dut [irriak]. Erdibidean dut, eta bazterrean utzita. Urtarrilean berriz heltzeko asmoa dut.

Oro har, iragan hurbila gutxi lantzen da?

Bai. Esango nuke euskaldunok ahazteko joera dugula. Nire gurasoen belaunaldiak ez zuen 1936ko gerrari buruz hitzik egin, eta hutsuneak ezin bete aritu gara ondoren etorri garenak. Arrazoi bat baino gehiago egongo da, baina joera hori egon badago, eta nik ez dakit gure belaunaldiari eta ondorengoei ere ez ote zaien transmititu. Oso gutxi hitz egiten dugu, eta hautsi beharra dago horrekin. Egia da hasi garela, eta ez dela erraza, adibidez, ETAren inguruko kontuez hitz egitea, protagonistak bizirik baitaude oraindik. Baina ETArekin zerikusirik ez duten hainbat gai ere isilpean gordetzen ditugu. Eremu sozialean hemen gertatutakoak ez dira thriller batean jorratzen: heroinaren auzia, adibidez, sarritan landu da. Baina lantzen dugu atzean zer zegoen?

Hamar urte inguru dira azken liburua argitaratu zenuela, eta 30 urte helduentzako literatura kaleratu ez duzula. Ekaitza urrun eleberria argitaratu berri duzu, eta beste bat duzu bidean. Zergatik itzulera?

Aztertu beharko nuke. Hasieran, gazteentzat eta nagusientzat idazten nuen. Poesia liburu bat ere argitaratu nuen; beraz, pentsa! Gerora, izango zen aita bihurtu nintzela edo, haurrentzat sortzen hasi nintzen. Haurrak nagusitu direnean, krisia izan dut, beharbada [irriak]. Edonola ere, badago beste aldagai bat: azkenaldian idatzi ditudan gidoi gehienak helduentzat izan dira. Lehen, marrazki bizidun asko egiten nituen, eta bide beretik nindoan gidoigintzan eta literaturan. Baina aukerek gehiago eraman ninduten nagusientzako gidoiak sortzera, eta oinarri hori galtzeak eraman ninduen literatura uztera. Ezagutzen ez den liburu bat ere argitaratu nuen, gazteentzakoa.

Ordukoa izan zen idazkuntzara itzultzeko abiaburua?

Autoedizioa da. Krisialdiari erantzuteko bidea izan zen. Erdaraz idatzi nuen. Pentsatu nuen idatzi gabe neuzkan ideiak erdarara eramanda erdal merkatura jauzi egin eta oinarri horrekin jarraituko nuela gerora euskaraz idazten. Egia esan, ez dakit ze aldagai izango nuen buruan [irriak]. Liburua argitaratu nuen, eta ez nuen batere saldu. Ordurako banenbilen Ekaitza urrun nobelarekin bueltaka. Egia esan, barne prozesu bat izan da.

Zer orain eta zer etorkizun du euskal gidoigintzak?

Esango nuke oraina baino etorkizuna hobea duela. Herri txikia gara, eta ezin dugu sortzen dugun gidoi kopurua askoz gehiago handitu. Edonola ere, ikusten ari gara gauzak hobeto egin daitezkeela, eta askoz ere hobeto ere bai [irriak].

Zer du faltan?

Laguntza publikoen sistema aldatu beharko litzateke, goitik behera. Ez dut esango gaur egun dagoena txarra denik, baina nahiko mugatuta dago. Egin litezke egiten direnak baino pelikula gehiago, adibidez, eta gehiago dibertsifikatu: mota gehiagotako pelikulak egiten saiatu. Nolanahi ere, mota askotako film gehiago egin eta falta direnak gara daitezen, bestelako finantzaketa sistema beharko genuke. Hemengo produktoreek Frantziako sistema aztertzeko eskatu izan diote Jaurlaritzari behin baino gehiagotan. Katalunian ere ikusi da bestela egin daitezkeela gauzak. Pelikula asko eta onak egin dituzte azken urteotan.

Hortaz, pelikula gehiago egin daitezen neurriak hartu behar dira?

Argi dago kantitateak kalitatea ere sortzen duela: kopuru handiagoa eta pelikula mota gehiago egiten baldin badira, kalitatea ere handituko da. Gainera, azken urteotan agerian geratu da zinemagintzaren baldintzak hobetu direnean emaitzak ia-ia berehalakoak izan direla. Ikusgaitasun eta prestigio handiagoa ditu euskal zinemagintzak orain.

Gidoigintzak ez duen prestigioa?

Ez dugu prestigiorik, ez; are gutxiago Euskal Herrian. Lehen ere aipatu dut merkatu txikia dela gurea eta baliabide gutxi ditugula. Egoera horrek behartzen gaitu dena gure gain hartzera: gidoilari, zuzendari eta, sarritan, produktore izan behar dugu aldi berean. Horrek zer dakar? Gidoigile profesional gutxi egotea gurean. Are gehiago, esango nuke Euskal Herrian ni naizela gidoigintzatik bizi den bakarrenetarikoa, bakarra ez banaiz. Eta, horretarako, sarritan eta urte askoan, kanpora jo behar izan dut lan egitera. Marrazki bizidunen eremuan, esaterako, Euskal Herrian aritu naiz lanean, baina kanpora ere jo dut. Gauza bera telesailekin ere. Horrek berme bat eman dit gidoigintzaz bizi ahal izateko.

Zer funtzio du ETBk gidoigintzaren garapenean?

Gaur egun, kulturaren egoera lantzen duten liburu ia gehienetan sektorearen motor eta eragile moduan azaltzen da ETB. Eztabaidatu liteke hori betetzen duen edo ez, baina, zinemagintzari dagokionez, funtzio argia betetzen du gaur egun; legeak horretara behartzen duelako, gainera. Legez, ehuneko bat inbertitu behar du etxeko zinemagintzan, eta hala egiten du. ETBren partaidetza ezinbestekoa da euskal zinemagintza egon dadin.

Etorkizun hobea aurreikusten diozula diozu.

Gauzak hobeto egiteko interesa dago. Hala nabari da, behintzat. Mugatuta, eta finantzaketa eredua aldatu gabe, sektorea pixka bat indartu eta loratu egin da azkenaldian. Ea maila horri eusten diogun datozen urteetan ere. Ezin gaitu loak hartu. Hobetu behar dugu, eta hobetzeak esan nahi du diru gehiago eman behar zaiola sektoreari. Kanpora begira euskal zinemagintzaren sustapena nola egiten den ere aztertu beharko litzateke. Ez naiz aditua, baina badakit ekoizleak kexatu izan direla, Jaurlaritzarekin edo ETBrekin duten akordioaren eraginez, beren pelikulak Euskal Herritik kanpo sustatzeko orduan arazoak dituztelako. Askatasun handiagoa beharko lukete.

Lan asko geratzen zaizkizu etxean?

Merkatuak ahalbidetzen duena baino askoz gehiago gara bertara sartu nahian gabiltzanak. Diru laguntza publikoena da, guretzat, aurrera egiteko dugun bide bakarrenetarikoa. Hala aritzen gara: ideia bat hartu, proiektua aurkeztu, eta proba egin, ea diru laguntzarik ematen dizuten egitasmoa garatzeko. Baina horren merkatu txikia garenez, profesionalak gure artean lehiatzen aritzen gara, eta hori ez da ez osasuntsua, ez naturala. Lanean jardun beharko genuke elkarrekin lehiatu gabe.

Eleberri bat duzu esku artean. Ikus-entzunezkoen eremuan bazabiltza zerbaitetan?

Film batekin ari gara, eta, gauzak ondo bidean, datozen urteetan hasiko gara grabazioekin. Miren Gorrotxategiren 33 ezkil [Elkar] eleberrian oinarritu gara. Goitik behera aldatu diogu dena Mireni... Oraindik ere gidoia lantzen ari gara, hainbat bertsio ditugu esku artean.]]>
<![CDATA[Azkueren Azkue guztiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2018-12-27/azkueren_azkue_guztiak.htm Thu, 27 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2018-12-27/azkueren_azkue_guztiak.htm Ardi galdua euskara estandarizatu baten lehen proposamena biltzen duen liburuaren argitalpen berritua ere aurkeztu dute.

Azkuek 1888tik 1951ra bitarte argitaratutako 922 lanak dira katalogatu eta digitalizatu dituztenak. «Kuantitatiboki, handia da Azkueren lana, eta kualitatiboki, oso garrantzitsua». Ondare hori transmititu beharraz aritu da Torrealdai. «Katalogazioa eta digitalizazioa memoria historikoaren transmisiorako tresna da: modurik errazenean, haren obrak belaunaldi berri eta ikertzaileen esku uzteko bide bat». Bilketa lana erraza izan da Azkueren kasuan, Euskaltzaindiaren egoitzan gordeta egon baita haren argitalpenen ehuneko handi bat. Areago, Urrutiak nabarmendu duenez, Azkueren lanak izan ziren gaur egun Euskaltzaindiak duen liburutegiaren oinarria.

Hainbat eremutan jardun zuen Azkuek, eta lan guztiak egitasmo berean biltzeak balio erantsia ematen dio haren obrari, Jakineko kidearen ustez. «Denetan zebilen: baditu idazlan txikiak eta handiagoak, puntualak edo unean unekoak, eta sakonagoak direnak. Orain, guztia batean emanda, corpus gisa eraturik, haren obrak dimentsio handiagoa hartuko du, eta Azkueren ekoizpen intelektual eta kulturalak ere beste indar bat hartuko du». Pausa egin du ideia horretan. «Handi bat handiago bihurtzen da haren lanari corpus tratamendua ematen zaionean».

Xehe-xehe antolatu dituzte lanak: gaika, garaika, formatuka, bai, baina baita hitz gakoak erabilita ere. «Analisi formala eta eduki analisia egin ditugu. Jatorria, izaera, titulua... identifikatzaile formal guztiekin fitxak ondu ditugu. Eta, aldi berean, eduki azterketa ere egin dugu; gaitegi bat sortu dugu, beren-beregi, Azkueren lana sailkatzeko». Sei gai zehaztu dituzte: euskara, literatura, musika, etnografia, erlijio kristaua eta orotarikoak. Eta, Torrealdaik azaldu duenez, sei atal handi horiek 38 azpiataletan banatu dituzte.

Multzoka ere sailkatu dituzte 922 argitalpenak. Hamar azaldu ditu Torrealdaik: liburu enblematikoak, 32; gainerako liburuak, 54; liburuxkak, 23; liburu zatiak, 27; artikuluak, 742; itzulpenak, hamar; editorea, bost; berrargitalpenak, zortzi; egokitzapenak eta itzulpenak, hamabi; eta, azkenik, gutun argitaratuen atala, bederatzi argitalpen dituena.

Idazlearen liburuen artean, lau lan enblematikok duten pisua nabarmendu du Torrealdaik: Diccionario vasco-español-francés hiztegia, Cancionero popular vasco kantutegia, eta Morfología vasca eta Euskalerriaren yakintza lan linguistikoak. Duten garrantziagatik, bereizita sareratu dituzte lau obra horiek. «Obra hauek argitalpen ugari izan zituzten, eta edizio kanonikoari eman diogu lehentasuna: Azkue bizi zen artean kaleratutako azken edizioari, alegia». Morfología vasca liburuaren kasua berezia da, baina, lehen aldiz atalka argitaratu zenez liburu formatuan kaleratu zutenekoa hartu baitute kanonikotzat.

Artikulugintzan ere, oparo

Artikuluena da atalik «oparoena», Azkueren 742 artikulu katalogatu eta digitalizatu baitituzte. «Haren kultur aktibitate aberatsaren adierazgarri da kopuru hori», azpimarratu du Torrealdaik. Euskaltzale, Euskara, Ibaizabal, Euskal-Erria eta Euskal-Esnalea aldizkarietan argitaratutakoak dira katalogatu dituzten lan gehienak. Euskaltzale astekariko zuzendaria izan zen lekeitiarra, eta artikuluen %82 bertan argitaratu zituen: 613, orotara.

Sekreturik gordetzen ez duen Azkue bat sareratu dutela adierazi du Torrealdai. «Jendearen eskura jarri dugu Azkue, bere osotasunean eta sekreturik gabe, bilaketa egiteko formula ezberdinekin: argitalpenen multzoen arabera, gaika edo hitzak bilatuta. Azkue bere osotasunean dago ikusgai: goitik, behetik, ezkerretik eta eskumatik aztertzeko aukera ematen du». Ideia berean egin du indar Urrutiak: «Egitasmo honekin, Azkue lehen euskaltzainburuaren izena eta izana gogora ekarri nahi ditugu, eta, digitalizazioaren bitartez, gizarte osoaren eskura utzi».

Bestalde, aurten mendeurrena bete du Azkueren Ardi galdua lanak, eta nobelaren edizio berritua ondu dute Elixabete Perez euskaltzain urgazleak eta Ana Toledo euskaltzain osoak. 1918an ondu zuen Azkuek lan hori, eta euskara estandarizatzeko proposamena bildu zuen bertan. Liburua XXI. mendeko irakurleentzat egokitu dute Perezek eta Toledok.

Webgune honetan jaso dituzte Azkueren lanak:

www.euskaltzaindia.eus]]>
<![CDATA[Baretzen ez diren ur lasterrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/030/001/2018-12-21/baretzen_ez_diren_ur_lasterrak.htm Fri, 21 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1915/030/001/2018-12-21/baretzen_ez_diren_ur_lasterrak.htm

Arazoaz jakitun direla dio aldundiko arkeologoak. «Hasieratik ezagutzen dugu uraren arazoa. Bi urte daramatzagu bertan lanean, eta, koba kontrolpean izan dugun bitartean, ziurtatu dezakegu grabatuak ez direla inoiz busti». Unzuetak gogora ekarri du diputazioak azaroaren 14an egindako agerraldia. Armintxen lanean ari den lantaldea aurkeztu, eta egindako lanei buruzko argibideak eman zituzten orduan, eta kobaren azterketa hidrologikoa ere izan zuten hizpide. Hala dio, hitzez hitz, aldundiak zabaldu zuen oharrak. «Kobazuloa aurkitzen den sistema karstikoaren behealdean gauzaturiko eraikuntza eta urbanizazioek, Lea ibaira duen isurbide naturala galarazten du. [...] Anomalia berri bat eragin du denboran, hots, kobazuloaren garapenaren zati baten uholdea; edonola ere, ura ez da iritsi erdi mailako galerietako eta galeria altuetako grabatuen paneletaraino».

Auzia, baina, ez dago horren argi, aldundiaren baieztapena gezurtatzen duten frogak bildu baititu Ades espeleologia elkarteak: 2016ko azaroaren 23an grabatu bati ateratako argazki bat, zehazki. Zaldi baten irudia da, eta ura igo izanaren aztarnak dituela azaldu du Gorosabelek. «Lupetza eta plastiko zatiak ditu itsatsiak». Informazioa «ezkutatu» izana leporatu dio aldundiari, koba aurkitu eta sei hilabetera ateratako argazkia baita espeleologoek erakutsitakoa.

Ez da ezohiko gertakaria izan, eta mailarik baxuenean dauden grabatuek duten arriskuaz ohartarazi du. «Egoera oso larria da. Aldundiak esan zuen haitzuloa kontrolpean dutenetik grabatuak ez direla busti, baina tranpa du esaldi horrek». Zergatia azaldu du jarraian. «Ez dituzte zonarik baxuenean edo hirugarren mailan dauden grabatuak ezagutzen. Agerraldian aipatu zuten hirugarren sektore bat bazegoela, baina ez dute zehaztu zer aurkitu duten bertan. Logikoena litzateke azken bi urteetan beraiek zerbait aurkitu izana, baina oraindik ez dute ezeren berri eman». Argi dio: oraindik ere, guztiz esploratu gabe dago Armintxe, eta horretarako beharrezkoa da espeleologoen lana. Orotara, 37 animalia irudi sailkatu ditu aldundiak orain arte.

Ikuspegi kontrajarriak

Gaiztotuta dago Ades elkartearen eta aldundiaren arteko harremana. Espeleologoek aspaldi salatu zuten aldundiak taldea baztertua duela, eta egoera berean jarraitzen dute oraindik ere. «Koba aurkitu eta elkarlanean jarduteko neurriak hartu genituen, normala denez». Aurkitu eta lau hilabetera, 2016ko irailean, koba uzteko agindua jaso zuten Ades taldekoek. «Ikerkuntza gelditzeko agindu ziguten, inolako azalpenik eman gabe». Hain justu, Armintxe utzi zuten aurreko astean aurkitu zituzten Gorosabelek aipatutako hirugarren sektoreko grabatuak. «Esplorazioa bukatu gabe zegoela utzi genuen koba».

Orduz geroztik, behin baino gehiagotan saiatu dira aldundiarekin harremanetan jartzen, baina ez dute erantzunik jaso.

Espeleologoek esandakoa ukatu du aldundiko kideak. «Ez ditugu bazterrean utzi, beraiek egin diote uko. Lehen unetik egitasmoaren parte izan ziren, baina denbora eta metodologia beraiek ezarri nahi zuten, eta guk protokolo bat ezarri genien. Orduan erabaki zuten egitasmotik ateratzea». Azpimarratu du aldundiari dagokiola ondarearen kudeaketa egitea. Grabatu «guztiak» ezagutzen dituztela, eta arkeologikoki ere katalogatuta daudela dio Unzuetak. «Oraindik ere ikerketa bukatzen ari gara. 2019. urtearen bukaeran aurkeztuko dugu behin betiko txostena, eta uholdeak saihesteko neurriak hartuko ditugu orduan».

Gorosabelek uste du neurriak «berehala» hartu behar direla. «Oso hondatuta daude azken mailan dauden grabatuak, kaka artean». Horregatik erabaki dute Uraren Euskal Agentziari eta Lekeitioko eta Ispasterreko udalei haitzuloaren egoeraren berri ematea. «Uren eskumena ez da aldundiarena, baizik eta Jaurlaritzarena. Egitasmoan parte hartu beharko luke erakundeak, eta berdin udalak ere. Bazter batean egon dira, baina beraiek ere eskumena dute».

Neurriak hartzeko itxaron egin behar dela dio Unzuetak: «Azken ikerketak esango digu zer egin behar den eta zein ordenatan. Hori guztia agintzen duen batzorde zientifiko bat dagoelako gaur egun Armintxen lanean, eta ez dakit zertara datorren espeleologoen presio hau». Azpimarratu du hemezortzi unibertsitateko 27 aditu daudela, gaur egun, koba aztertzen. «Zergatik jartzen da zalantzan lanean ari den talde zientifikoa?».

Horra gatazkaren muina: aditu izatearen eta ez izatearen arteko muga. Alde bakoitzak espeleologia nola ulertzen duen da gakoa, Gorosabelen hitzetan. «Karstaren zientzia da espeleologia. Haitzulo edo karst egitura baten barruan, hainbat diziplina elkartzen dira: arkeologia, biologia, klima, etnografia eta historia... dozena bat baino gehiago, eta guretzat errutinazkoak dira denak».

Oso bestelako ikuspegia erakutsi du Unzuetak. «Espeleologia, asko jota, arrisku kirola da, baina ez du zerikusirik zientziarekin. Hala izango balitz, espeleologia fakultate bat egongo litzateke, eta ez da kasua». Aitortu du, ordea, haitzuloak ikertzeko beharrezkoak direla espeleologoak. Parte hartzea mugatu die, halere. «Ezin dituzte egin ez dagozkien lanak. Ez dira profesionalak». Aitorpena egiteko ez du inolako arazorik Gorosabelek. «Ez, hau ez da gure lana, gure afizioa da». Horrek ez die jakintzarik kentzen, ordea. «Badaude espezialista profesionalak, hortik bizi direnak eta oso gutxi direnak; eta bagaude espezialista batzuk afizionatuak, eta hortik bizi ez garenak».

Elkarren beharraz

Armintxeko esku hartzea mugarria izango da, espeleologoaren hitzetan. «Profesional espezialistek mugak dituzte. Beren diziplinatik aritzen dira lanean, gainontzekoak aintzat hartu gabe. Baina oraingoan elkarrekin jardun beste erremediorik ez dute izango». Unzuetaren ustez, baina, bermatuta dago diziplinen arteko elkarlan hori. «Lanean ari den lantaldean orotariko adituak daude, eta erakunde asko daude ordezkatuta». ]]>
<![CDATA[«Belazeetan ez: lupetzean sartu gara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/031/001/2018-12-20/belazeetan_ez_lupetzean_sartu_gara.htm Thu, 20 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1857/031/001/2018-12-20/belazeetan_ez_lupetzean_sartu_gara.htm Beste belaze batzuen gozoan hirugarren diskoan. «Lur edo lokatz, ez dakin nondik aritu garen», esan du Pello Artabe (Arantzazu, Bizkaia, 1989) taldeko abeslariak, umorez. Haiek ekoiztu dute lana, eta, rocka ardatz hartuta, hainbat estiloren ertzak ukitu dituzte. Emaitzarekin pozik daudela dio Artabek. Azaroan kaleratu zuten lana, eta aurkezpen biran dabiltza orain. Bilboko Kafe Antzokian izango dira gaur, 22:00etan. Hilaren 27an, Donostiako Dabadaban izango dira, eta, 29an, Mutrikuko (Gipuzkoa) Abendurock jaialdian.

Belazez belaze zabiltzate?

Belazean ez: lupetzean sartu gara [irriak]. Azkenaldian behin baino gehiagotan errepikatu dugu, akaso, diskoaren izenak beste bat izan beharko lukeela: Beste belaze batzuen gozoan barik, Beste lokatz batzuen zikinean. Orain arte ezezagunak ziren eremuetan sartu gara, eta autoekoizpenarena da horietako bat. Aurreko bi diskoak diskoetxe batekin kaleratu ditugu. Oraingoan ere ibili ginen begira, baina ez gintuen ezerk konbentzitu. Orduan pentsatu genuen izan zitekeela momentua diskoaren ardura geure gain hartzeko, erronkari eusteko. Inolako ezagutzarik gabe murgildu ginen horretan.

Nolakoa izan da prozesua?

Hori da ezagutu dugun beste belazeetako bat [irriak]. Jendearekin hitz egin genuen diskoa nola atera ikertzeko, kontrolatu behar diren mila kontu daudelako. Bide horretan egin genuen topo Cesar Ibarretxe ekoizlearekin. Oro har, Euskal Herrian, ezezaguna izan da ekoizlearen figura orain arte. Normalena zen estudio batera joan, eta bertako teknikoak egitea ekoizle lanak. Azkenaldian, baina, estudioetatik kanpoko ekoizleekin lan egitea bogan jarri da. Guretzat aberasgarria izan da. Hiru estudio erabiltzea proposatu zigun berak, eta hala egin dugu: bateria eta baxua Berrizko Lorenzo Records estudioan grabatu ditugu; gitarrak, Mungiako Gaua estudioan; eta ahotsak, berriz, Bilbon, Doctor Deseo musika taldeak duen estudioan.

Ibarretxeren esku hartzea nabaritu da doinuetan?

Bai. Azken finean, bizi osoa eman du berak musikagintzan, eta mania nahiz egiteko modu propioak ditu; zentzurik onenean diot. Nabaritzen da eragin hori: efektu gehiago sartu ditugu, eta nire ahotsa ere argiago entzuten da azken disko honetan. Hortik beste belaze bat: estilistikoki oso ugaria da.

Hamar kantuko diskoa ondu duzue. Gaur egun, ezohikoa ere bada lan luzeak kaleratzea.

Bai, egia da. Disko luzea egin dugu disko luzeak egitea modan ez dagoen garaian. Abestiak ere luzeak dira, eta jatorrian are luzeagoak egin genituen. Ekoizleak ere gomendatu zigun batzuk laburtzea. Egia esan, hamar kanta osatzeak gauza ezberdinak egiteko aukera ematen dizu: aberastasun eta aniztasun aldetik jolasteko tarte handiagoa duzu. Horregatik diot beste belaze bat dela estiloena. Lehen aldiz sartu dugu popa eta psikodelia; eta bossa nova estilodun abesti bat ere badago, Francis, Doctor Deseoko abeslariaren parte hartzea duena.

Rock hutsetik harago egin duzue?

Mugarri izan zen une bat izan genuen lehen diskoaren ondoren. Norabidea hartu behar genuen: rock estilora mugatu edo beste estilo batzuetara sartu. Rockero puristak izan ordez, gure kolore paleta zabaltzea erabaki genuen orduan, eta azken lanak berretsi egiten du hartu genuen norabide hura. Rocka da beti gure oinarria, baina, ardatz horretatik, beste ertz batzuetara egiten dugu. Nolanahi ere, abestiak zuzenean kantatzeko sortzen ditugu; zuzenean funtzionatu behar dute.]]>
<![CDATA[‘Zero’ areto berria ireki du Guggenheim museoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/160618/zero_areto_berria_ireki_du_guggenheim_museoak.htm Mon, 17 Dec 2018 16:50:54 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/160618/zero_areto_berria_ireki_du_guggenheim_museoak.htm <![CDATA[Jarduteko beste manera bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/024/002/2018-12-14/jarduteko_beste_manera_bat.htm Fri, 14 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1893/024/002/2018-12-14/jarduteko_beste_manera_bat.htm modus operandi asko daude, eta guk geurea landuko dugu; nik, behintzat, horregatik egin nuen izen haren alde».

Hainbat taldetan aritzen diren musikariak bildu ditu Modus Operandi bandak, eta guztiak elkartzea zaildu egin du horrek. Bost kide gehitu zaizkio abeslariari: Andoni Garcia Matxain Laurobako gitarra jotzailea, Vendetta musika taldeko Enrikko Rubiños bateria jotzailea eta Ruben Anton tronpeta jotzailea, Julen Barandi Txiki Izaro taldeko baxu jotzailea, eta Gonzalo Fernandez de Larrinoa The Hot Wok musika taldeko tronboi jotzailea. «Ezintasun logikoak dira, egunak 24 ordu ditu eta ez ginen iristen. Gainera, gutariko bakoitza punta batean bizi gara, eta ez da erraza izan», azaldu du Rubiñosek. Ironiaz erantzun du Ortiz de Villalbak aldamenetik: «Deskubritu dugu Euskal Herria txikia dela».

Hein handi batean, musika taldeen desegiteen ondorioa da Modus Operandi banda, orain artean beste taldeetan jardun diren musikariak elkartu baititu: 2017ko uztailean eman zuen Betagarri talde arabarrak agurreko emanaldia, eta Laurobak ere aurtengo martxoan utzi zituen oholtzak. Vendettak ere musika utziko duela iragarrita du, eta abenduaren 28rako antolatu du azken kontzertua: Atarrabian (Nafarroa) egingo dute, Hatortxu Rock jaialdian.

Partekatutako egitasmoa

Ortiz de Villalba eta Matxain musikariak hasi ziren taldea sortzeko bazterrak nahasten; taldea sortu behar zutela eta, inguruko musikariak konbentzitzeko lanetan jardun ziren. «Abestien hezurdurak egiten hasi ginen gu, eta bazirudien sortzen genuen horretatik zerbait ateratzea posible zela», azaldu du Matxainek. Rubiños eta Antonengana jo zuten gero, eta beste bi musikari konbentzitu zituzten: Txiki eta Fernandez de Larrinoa. «Nahiko argi genuen sei pertsona inguruko taldea izan behar zela eta ska estiloaren ildotik jo behar zuela».

Ska estilora jo duten arren, gauza bat argi utzi nahi izan du abeslariak: «Ez da Betagarriren diskoa, guztion indarren batuketa da. Ska estiloa nagusi den arren, rock ukituak nabarmenak dira. Oso lan freskoa eta baikorra da osatu duguna. Letretan gai sozialak, politikoak eta amodiozkoak jorratu ditugu; hau da, gaur egun pil-pilean dauden gaiak». Bat egin du bateria jotzaileak ere. «Abestien ekoizpena taldekide guztiena izan da, eta elkarrengandik asko ikasi dugu sorkuntza prozesuan».

Hamar kantu bildu dituzte diskoan: euskarazko zazpi eta gaztelaniazko hiru. Onintza Enbeita bertsolariak egin ditu euskarazkoen letrak, eta Agnes Toda idazleak katalanez idatzi du beste kantu bat. «Katalunian bizitzen ari diren gorabehera guztien laburpena egin du Todak abestian, nolabait».

Irailean egin zituzten grabazioak, Getxoko (Bizkaia) Panpot estudioan eta Bilboko Taomen. Hasiak dira jada kontzertuak ematen. Durangon (Bizkaia) izan berri dira, eta laster emango dute emanaldi gehiagoren berri.]]>
<![CDATA[Izen argirik gabeko txapela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/022/001/2018-12-12/izen_argirik_gabeko_txapela.htm Wed, 12 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1888/022/001/2018-12-12/izen_argirik_gabeko_txapela.htm Abarkas, Etxahun Lekue, Jone Uria, Miren Amuriza, Nerea Ibarzabal, Onintza Enbeita eta Xabat Galletebeitia izango dira kantuan. 17:00etan abiatuko da saioa, eta Enbeitak jarriko dio txapela aurtengo Bizkaiko txapeldunari. Atzo egin zuten finalaren aurkezpena, Miribillan.

Urte osoko lanaren emaitza izango da larunbateko finala, Asier Ibaibarriaga Bizkaiko Bertsozale Elkarteko presidentearen hitzetan. «Baso koloretsu baten irudia aukeratu dugu aurtengo txapelketarako, bertsolaritzaren ekosistema osoa irudikatu nahi genuelako». Baso horren adarretako bat da larunbateko saioa, elkarteko kidearen hitzetan. «Txapelketan basoaren zati bat besterik ez da ikusten: bertsolarien lana. Baina badakigu, arbola horiek egoteko, sustrai indartsuak eta bizi handia egon behar dela basoan». Ibaibarriagak azpimarratu duenez, ehun boluntario baino gehiago izango dira lanean larunbateko zitan. 15:30ean irekiko dituzte ateak, eta antolatzaileen lana errazteko eta arazoak saihesteko, garaiz joateko deia egin dute elkarteko kideek.

Belaunaldi aldaketa nabaritu da Bizkaiko Bertso Txapelketako lehian, eta gaztetasuna da finalak duen ezaugarrietako bat. Txapela, baina, beterano batek jantziko dio txapeldunari: Enbeitak. Egin duen ibilbideari omenaldia egin nahi diotela nabarmendu Ibaibarriagak. Izan ere, bertsogintzan ibilbide luzea eginikoa da muxikarra: bost aldiz kantatu du Euskal Herriko Bertso Txapelketa Nagusiko finalean -1980, 1982, 1986, 1989 eta 1993an-; eta beste horrenbeste alditan izan da Bizkaiko Bertsolari Txapelketako finalean -1987, 1990, 1992, 1994 eta 1996an-. Bi aldiz izan da Araba-Bizkaiko txapelduna -bi lurraldeak elkartuta egin zen txapelketa 1987 eta 1998 artean-. Bertso idatzietan ere hainbat sari jaso izan ditu Enbeitak, eta musikagintzan ere ibilbide luzea egin du. Pozik azaldu da bertsolaria. «Beharbada, azkenaldiko finalik parekatuena izango dugu larunbatekoa, faborito argirik gabea. Horrek are erakargarriagoa egingo du saioa».

Garaian garaiko berezitasunekin, baina «bide onean» doa Bizkaiko Bertsolari Txapelketa. Hala azpimarratu du Enbeitak: «Uste dut aurrerapausoak ematen joan garela, eta bertsogintzaren ekosistema hau sendotzen eta sustraitzen goazela». Txapelketari lehiakortasuna kentzearen alde azaldu da muxikarra. «Albokoa hobetzeko helburua izan gabe, nork bere burua hobetzeko lehia izan beharko genuke txapelketetan».

Enbeitak esandakoa berretsi dute larunbatean oholtzan izango diren zortzi bertsolariek: faborito argirik ez dagoela uste dute denek. «Aspaldiko finalik zabalena da aurtengoa: zortzi faborito dituen finala da». Hala baieztatu du Lekuek. Berak jantzi zuen txapela azken aldiz, eta ikusteko dago tituluari eusten dion. Lasai dagoela aitortu du. «Dudan onena emango dut». Finalaurrekoen fasean gehitu da txapelketara bertsolari larrabetzuarra, baina ez da bakarra izan: Uria, Amuriza, Ibarzabal, Enbeita eta Galletebeitia ere finalista izan ziren 2016ko txapelketan, eta lehiaren azken fasean sartu dira aurtengoan horregatik. Beraz, Abarkas eta Bizkarra izan dira, kanporaketen alditik abesten jardun diren bakarrak. Lehen aldia du Bizkarrak finalean, eta, 22 urterekin, oholtzan izango den bertsolari gazteena ere bada.

Bi atal izango ditu saioak. Lehenbizi, finalera iritsitako zortzi bertsolariak arituko dira; zortziko nagusian, zortziko txikian, hamarreko txikian eta bakarkako lanean, puntua emanda zein gaia emanda. Puntu gehien lortzen duten bi bertsolariak pasatuko dira bigarren atalera; zortziko txikian, seiko motzean eta kartzelako lanean jardungo dira bi finalistak, eta lehenengo eta bigarren ataletako puntuazioa gehituta puntu gehien duenak jantziko du txapela.

Idoia Anzorandia eta Maite Berriozabal arituko dira gai jartzaile lanetan eta epaile lanetan, aldiz, Ander Txakartegi, Joseba Santxo, Jurgi Fuentes, Leire Etxebarria, Mirari Azula eta Miriam Juaristi izango dira.

Urte osoko lana

Larunbateko finalarekin bukaera emango zaio apirilean abiatu zen prozesu luzeari. Apiriletik maiatzera egin zen udaberriko fasean inoiz baino parte hartzaile gehiago izan ziren lehian: guztira, 78 bertsolarik kantatu zuten, eta horietako 23k lehen aldia izan dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketan. Fase horretatik, 29 bertsolari sailkatu ziren, eta duela bi urteko kanporaketak irabazi zituen Oihana Bartra gehitu zitzaien lehiara orduan.

Finalaurrekoetan hemezortzi lagun aritu dira lehian: kanporaketetako fasetik sailkatutako hamar eta 2016ko edizioan finalean izan zen zortzikotea -Ibon Ajuriagojeaskoa, Miren Amuriza, Onintza Enbeita, Xabat Galletebeitia, Nerea Ibarzabal, Etxahun Lekue, Beñat Ugartetxea eta Jone Uria-. Hiru finalaurreko jokatu dira, eta hortik atera dira larunbatean lehiatuko diren zortzi finalistak.

Jendetza espero da larunbateko zitan, eta antolatzaileek garraio publikoa erabiltzeko eta aretora sasoiz iristeko gomendioa egin dute. Sarrerak Bizkaiko Bertsozale Elkarteak horretarako atonduriko webgunean izango dira salgai, eta larunbatean ere eskuragarri egongo dira Bilbo Arenako txarteldegietan, 12:30etik aurrera. Saioak iraun bitartean, haurrentzako gunea egokituko dutela azaldu dute elkarteko kideek, eta hezitzaileak ere jarriko dituztela, zaintzarako.]]>
<![CDATA[Aldi berri baten abiapuntua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/024/001/2018-12-12/aldi_berri_baten_abiapuntua.htm Wed, 12 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1876/024/001/2018-12-12/aldi_berri_baten_abiapuntua.htm Hasiera (Baga Biga), taldeak kaleratu duen zortzigarren diskoa. «Bizitza ziklo baten gisan ulertzen dugu, eta, horren barruan, hainbat ziklo txiki ere ari gara bizitzen etengabe. Horietako bat da lan hau».

Ez da taldearen hasiera, baina bai bide berri baten hasiera. «Beste era batean egin dugu lan oraingoan». Hamar abesti bildu dituzte disko berrian, eta barneko «mamuak» atera dituztela azaldu du taldeko abeslariak. «Sarritan esan ohi dugu biluzi egiten garela gure kantuekin, baina urrunago joan gara oraingoan. Gure beldurrak eta gabeziak utzi ditugu agerian, geure buruari inolako iragazkirik jarri gabe aritu gara».

Hidalgok esandakoekin bat egin du Fran Urias taldeko abeslari eta gitarra jotzaileak ere. «Oso barnekoak dira abestiak; pertsonalak. Biluzi egin gara, eta horrenbeste maite ez ditugun gorputz atalak ere erakutsi ditugu, gure gorputzaren parte ere badirelako». Terapiarako erabiltzen dute musika Hesianeko taldekideek, Uriasen hitzetan. Ez da azpimarratu duten aldagai bakarra. Lehen aldiz, ekoizle batekin ondu dute diskoa: Juan Blas madrildarrarekin. Taldeak ohiko duen sorkuntza prozesua aldatu du horrek. Umoretik heldu dio Uriasek azalpenari. «Konplexua izan da; izan ere, hainbat abestiren zatiak kentzeko proposamena egin izan digu Blasek, norberarentzat kendu nahi duen lelo hori denean kantak duen onena». Etengabeko negoziazioan jardun dutela iradoki du gitarra jotzaileak. «Oso aberasgarria izan da grabazio prozesua».

Hamar abestirekin osatu dute disko berria, eta Marta Bellvehi ilustratzaile katalanak egin du diseinua: kantu bakoitzarekin ilustrazio bat ondu du; guztietan, neskatila bat da protagonista. Zergatia azaldu du Uriasek. «Nerabezaroa irudikatzen du nolabait. Adin zaila da identitatearen garapenari dagokionez, eta hori da irudikatu nahi genuena». Bellvehiren ilustrazioetako bat erabili dute azalean ere.

Argitaratu duten diskoa aurreko lanetatik bereizten dela nabarmendu du Uriasek, eta musika taldea «aldakorra» dela nabari duela berak. «Azken diskoa oso poperoa izan zen, baina, aldi berean, bazuen metal kutsua ere». 2016an kaleratu zuen taldeak bere azken-aurreko lana, eta oraingoan rockera jo dutela nabarmendu dute bai Uriasek eta bai Hidalgok. Zergatian jarri du abeslariak fokua. «Pertsona gisa, aldatu egiten gara, eta nik ez dakit hemendik urte batzuetara zerbait sortzen badut nola egingo dudan. Ez da apropos gertatzen den zerbait. Ni aldatu egiten naiz, eta, musikalki, unean unekoa ateratzen zait. Nolanahi ere, uste dut taldearen esentzia mantendu egiten dugula».

Ildo beretik jo du Ane Bastida taldeko baxu jotzaileak. Aldartea nola, musikagintzan hala aritzea ohikoa dela azpimarratu du baxu jotzaileak. «Kantua zein momentutan egiten duzun, bada, horren araberako doinuak aterako zaizkizu. Denbora guztian kantu berdinak egingo bagenitu, gure bizitzan ez litzateke ezer aldatuko. Pertsonak gara, eta aldakorrak gara».

Estilo aldaketa

Estiloa aldatu dutela diote taldekideek, eta Hidalgok azaldu du zaleek ere hala nabaritu dutela. Kaleratu berri duten diskoaren Nire bihotza singlea izan du hizpide: urriaren bukaeran zabaldu zuten sarean, eta hainbat iruzkin jaso dituzte ordutik hona. Jasotako iritziak bi norabidetakoak izan direla azaldu du. «Gure ohiko zaleek nabarmendu digute pixka bat arraroa edo ezberdina dela oraingo lana; eta Hesian taldea horren gogoko ez duten hainbat lagunek, berriz, esan digute lan berria gustatu zaiela. Denbora emateko esango nioke jendeari, eta aukera bat emateko diskoari».

2006an sortu zen Hesian taldea, eta zortzigarren lana dute oraingoa. Hidalgok aitortu duenez, Hemen eta orain (2013) zuzeneko diskoa mugarria izan zen taldearen ibilbidean. «Zuzeneko emanaldietan nola aritzen garen erakutsi zigun zuzenekoak, eta umiltasun dosia ere izan zen guretzat, ikusi baikenuen gauza asko ditugula hobetzeko». Sorreratik hona, aldatu egin dira musika taldeko partaideak. Hidalgoz, Uriasez eta Bastidaz gain, Eneko Garciandia tronpeta jotzailea, Beñat Larrauri tronboi jotzailea, Iker Toral gitarra jotzailea eta Danel Ferreño bateria jotzailea dira, gaur egun, Hesian taldeko kideak.

Durangoko Azokan egin dute disko berriaren aurkezpena, Ahotsenean. Iragarri dute hemendik aurrera solasaldi musikatuak egingo dituztela: bihar, Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxean izango dira; ostiralean, Bilboko Bira elkartean; hilaren 20an, Donostiako Tabakalera kultur zentroan; eta hilaren 21ean Iruñeko Katakrak liburu dendan.

Otsailetik aurrera egingo dituzte, berriz, formatu handiko kontzertuak. ]]>
<![CDATA[Bilboko Arte Ederren museoa handituko dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/160380/bilboko_arte_ederren_museoa_handituko_dute.htm Tue, 11 Dec 2018 20:04:18 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/160380/bilboko_arte_ederren_museoa_handituko_dute.htm <![CDATA[Aspaldiko finalik "parekatuena"]]> https://www.berria.eus/albisteak/160372/aspaldiko_finalik_parekatuena.htm Tue, 11 Dec 2018 17:24:06 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/160372/aspaldiko_finalik_parekatuena.htm <![CDATA[Hitzak ihes egiteko tresna direnean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/031/001/2018-12-11/hitzak_ihes_egiteko_tresna_direnean.htm Tue, 11 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1873/031/001/2018-12-11/hitzak_ihes_egiteko_tresna_direnean.htm Txori mezulariak haurrentzako ipuina; Oier Goitia gernikarrak Egia baten egunerokoa olerki bilduma sortu du; eta, Ibon Muñoak, berriz, Hamaika desio utopiarako bertso-olerki bilduma.

Ataramiñeren sustatzaile izan zen Jon Etxeandia (Bilbo, 1962-2010) ekarri du gogora Gonzalezek. Haren hitzetan, hemezortzi urte egin zituen Espainiako espetxeetan preso Etxeandiak, eta «atxilotzean torturatzaileetako batek esan zion: 'Desegin dugu ergelkerien zure koaderno hori'». Gutxira sortu zuten argitaletxea. «Ataramiñe bilduma sortzea erantzun bat izan zen». Espetxeetan bizirik irauteko tresna da sorkuntza, argitaletxeko kidearen esanetan. «Sortzea bizirik irauteko bitartekoa da kartzelan. Ziegaren helburua da presoa bere ingurunetik bakartzea, eta, sorkuntzaren bitartez, bakartze hori hautsi, eta espetxetik kanpokoarekin harremanetan jartzen da presoa. Eremu gris horri kolorea ematen dio, nolabait».

Elkarlanean egiten dute lan argitaletxean, eta hala garatu dituzte aurtengo hiru liburuak ere. «Ataramiñe ez da posible elkarlanik gabe eta lan kolektiborik gabe». Egileen ziegetatik argitaletxearen eskuetara heltzeko beharrezkoa den laguntza azpimarratu du Gonzalezek.

Elkarlanean landutakoak

Ion Telleria kazetariak Oier Goitia Gernikako presoa lagundu du Egia baten egunerokoa olerki bildumaren sorkuntzan. «Espetxetik ihes egiten duten burutazioak dira Oierrenak». Ziega partekatu zuten Telleriak eta Goitiak, eta harreman horretatik abiatu dute elkarlana. «Oierrek [Goitiak] ohitura du, egunero, olerki solteen bidez, egun horretan bizitakoak idatzita uzteko. Lan solte horiek eman zizkidan niri, eta ikusi genuen hari bat bazutela bere sorkuntzek. Egunerokoa da, eta egia bat du oinarrian: preso dagoenaren egia edo sentipenak dituzte olerki guztiek oinarrian».

Gutunen eta deien bidez ondu dute liburua. «Baldintza zailak dira halako lanak egiteko», Telleriak azaldu duenez. Gaineratu duenez, orotariko gaiak landu ditu Goitiak olerkietan: «Gutun kopuruan kontatzen den bikote harreman bat, espetxe barruko elkarbizitza, kartzelan osaba nola izan den... Irakurtzeaz gain, entzun eta ikusi egiten diren poemak direla esango nuke». Iker Moreno preso ohiaren ilustrazioekin osatu dute liburua.

Preso duen Joseba Erostegi osabarekin elkarlanean landu du Lorea Erostegik, berriz, haurrentzako ipuina. Hasiera batean, «etxekoen artean» geratzeko sortu zuten Txori mezulariak ipuina, baina Ataramiñe argitaletxearekin kaleratzea adostu zuten azkenerako. «Gure txori mezulariak telefono deiak izan dira, horien bidez egin dugu lan, eta asko gozatu dugu. Osabak nahi zuen ume bakoitza bere liburuaren protagonista izatea, eta liburu interaktiboa sortu dugu horregatik». Hutsuneak ditu liburuak, eta protagonistaren izena zein kokalekua irakurleak berak jarri behar dizkio istorioari.

Kalekoarekin harremana

Hamaika desio utopiarako bertso-olerki bilduma sortu du Ibon Muñoak. «Bosgarren lana du Muñoak. Egunerokoa da sortu duen azken hau, eta gaur egungo gaiak lantzen ditu. Kartzelan dagoena eta kalean dagoena etengabe konektatzeko saiakera nabari da liburuan». Nazioarteko gertakariak eta bere sorterri den Eibarko eguneroko gaiak landu ditu, besteak beste, Muñoak bere lanean. Leire Narbaiza blogariak egin dio hitzaurrea, eta, orotara, ordena kronologikoari jarraitzen dioten 141 olerki bildu ditu.

Argitaratzen dituzten lanak zabaltzeko zailtasunak aipatu ditu Gonzalezek. «Gurea ez da ohiko argitaletxea, eta zailtasunak ditugu herritarrengana iristeko, ahoz aho eta eskuz esku ez bada». Donostiako Hontza liburu dendan eta Elkar dendetan jarri dituzte salgai lanok, eta, jakinarazi du euskal presoak dauden bitartean, haien sorkuntzak kaleratzen jarraituko duela Ataramiñek.]]>
<![CDATA[«Borondatea behar da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/032/001/2018-12-09/borondatea_behar_da.htm Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1942/032/001/2018-12-09/borondatea_behar_da.htm
Datuak eta izenak; horietan jartzen da fokua. Argi dio: trebakuntzatik urrun geratzen da, gaur egun, eskoletan erabiltzen den metodologia. Nor bere esperientziatik abiatuta, hezkuntza arautuan euskal literaturaren, bertsolaritzaren, euskal musikaren eta arte plastikoen transmisiori buruz aritu ziren, atzo, Retolaza, Peio Ulazia BAM Irakasleen Unibertsitate Eskolako irakaslea, Mikel Artola Gipuzkoako Bertsozale Elkarteko kidea eta Maria Rivero musikaria, Gogoetaren Plazan. Kattalin Minerrek gidatu zuen saioa.

Informazioa edo transmisioa; datuak edo gaitasuna. «Kultur transmisioa da kultura interpretatzeko gaitasuna». Errealitatea gordin marraztu du Retolazak. «Sorkuntza ezagutzarako bide gisa aitortzen da Haur Hezkuntzan eta Lehen Hezkuntzan, baina Bigarren Hezkuntzan eten egiten da prozesu hori». Unibertsitateko irakasle izaki, gertutik ezagutzen du Retolazak egoera. «D eredutik datozen ikasleak jasotzen ditugu guk ikasgeletan, eta egoera kezkagarria da oso. Oro har, kultur esparru guztietan gutxitu egin da ezagutza. Hezkuntza arautuak ez dio erantzuten euskal kulturaren transmisioari. Premia dugu horri heltzeko».

Nafarroako Gobernuaren Hezkuntza Departamentuak hizkuntzaren eta kulturaren transmisioa bultzatzeko abiatutako Musikariak Ikastetxeetan egitasmoan parte hartu du Riverok, eta 14 eta 16 urte bitarteko ikasleekin hartu emanean aritu da azken hilabeteetan. Egoeraren karikatura egin du, umoretik eta kezkatik, era berean. «Txirula da, hezkuntza arautuan, musikarekin dugun harreman bakarra. Eskolaz kanpoko jardueratzat hartzen da».

Kontzientzia historikoaz

«Nola bermatu, baina, transmisioa?». Erronka jaurti die Minerrek, eta ezagutzaren beharra azpimarratu du Riverok berehala, «ezagutzen ez dena ezin delako maitatu». Gazteekin hartu-emanean aritu denekoaz hitz egin du, eta bi ertz azpimarratu ditu. «Beharrezkoa da kuriositatea piztea, batetik; eta ikasleek, beraien burua sortzaile berri gisa irudikatzea, bestetik. Sormen lana partekatzeaz gain, erakutsi behar dugu ez dela estatikoa, bakoitzak bere prozesua bilatu dezakeela».

Beste erronka bat erantsi dio horri: hizkuntzarena. «Euskaraz dagoen musika eta gaur egungo sortzaileak ezagutzea, eta baita euskaraz ere musika egin daitekeela erakustea; abestu dezaketela eta dantzatu daitekeela erakutsi behar da». Dauden aurreiritziak desegiteko beharraz, ondoren. «Ni Balmasedakoa naiz, eta nire inguruan, sarritan entzun dut 'euskarazko musika ez zait gustatzen' esana. Esaldi horren atzean gatazka bat dago, politikoa, kulturan eragina duena. Horrekin hautsi behar da».

Bat egin du Retolazak. «Atzetik gatoz eta aurrera goaz». Kontzientzia historikoaren galeraz ohartarazi du. «Imajinario berriak transmititzeko zailtasunak ditugu. Duela 30 urteko berak dira. Gaur egun non kokatu behar dugun erabakitzeko balio du, besteak beste, transmisioak». Antzera, arte plastikoen eremuan ere. 1960ko hamarkadako erreferentziak azpimarratu ditu Ulaziak. «Arte plastikoak nortasuna ematen dio kolektiboari». 1960ko hamarkadako mugimendua ekarri du gogora. Nestor Basterretxea, Eduardo Txillida eta Jorge Oteiza aipatu ditu, tartean. «Arte plastikoen bitartez, modernitatean sartu zen Euskal Herria. Herritarrek bere egin zuten arte plastikoa». Hala ere, azpimarratu du emakume artistak eta Ipar Euskal Herrikoak prozesu horretatik kanpo geratu zirela. Herrena da, hortaz, errealitatea.

Gaur egun, gizartearen eta artearen artean etena dagoela dio. «Hezkuntza arautuan ez dago inolako transmisiorik». Eta, hutsunetik beharrera egin du jauzi, jarraian. «Pentsamendu kritikoa garatzeko, oso eremu aproposa da arte plastikoena».

Bertsolaritza izan zuen Artolak mintzagai. Derrigorrezko Hezkuntzan, curriculumetik kanpo dago, eta horixe du lehen oztopoa; kontrako norabidea hartu dute, horregatik: bertsolari eta bertsozaleak izan dira ikastetxeetara, bertsolaritza transmititzera, joan direnak. Haien kasua ezberdina da, ez dutelako bertsogintza propio lantzen duen ikasgairik. «Eskolak deituta goaz. Hizkuntzaren ezagutzan eman dezakegunagatik eramaten gaituzte»».

Gakoetako bat eman du Retolazak. «Matematikan ez dugu ikaslea bakarrik uzten, irakaskuntza prozesuan lagundu egiten dugu. Literaturan, bai, ordea. Agian, eskolan taldean irakurri behar da, edo ikasleak eskutik eraman». Baliabideak behar dira, ordea. «Eskolak bakarrik ezin du. Egitura berriak sortu behar dira, irakasleek ez dutelako guztia egiteko denborarik. Curriculumean badago hau dena jasota, baina ez da aplikatzen». Azken ondorioa: «Borondatea behar da».]]>
<![CDATA[«Euskal kulturaren plaza izateko, arte plastikoak falta dira hemen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/034/001/2018-12-09/euskal_kulturaren_plaza_izateko_arte_plastikoak_falta_dira_hemen.htm Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1913/034/001/2018-12-09/euskal_kulturaren_plaza_izateko_arte_plastikoak_falta_dira_hemen.htm fakenews-a guk egin genuen, azoka egunetan».

Nola oroitzen duzue azokara etorri zinen lehen aldia?

GALDER PEREZ: Lanera etorri nintzen garaiak oso ondo gogoratzen ditut. Ane Zabala eta biok etortzen ginen Radio Euskadirekin. Gogoan dut zuzeneko programa egitea proposatu genuela, 1995ean edo, eta burutik jota geundela esan zigutela. Kazetari gutxi etortzen ginen orduan, eta begira orain.

i.s.: Bermeotik Durangora etortzeko plana egin, eta etxean baimena eskatu izana dut gogoan, 15 urte inguru genituela. Herriko hainbat belaunalditako neskak etorri ginen, denak batera. Nagusi sentitzearen sentipen hori dut gogoan. Diru gutxirekin etortzen ginen, agendak eta egutegiak erostera. Eta, gero, parranda.

Zer da zuentzat Durangokoa, azoka bat ala elkargune bat?

G.P.: Azoka da, bai. Egia da guk ez dugula den-dena aldez aurretik ezagutzen, baina, lanagatik, badakigu nobedade esanguratsuenak zein diren. Edonola ere, harribitxiak ere aurkitzen dira hemen.

I.S.: Topalekua delako nator hona: zazpi guneri buruz ari gara, hau ez da lehengo azoka. Nik asko miresten ditut euskal sortzaileak, izugarria baita beren sorkuntzaren atzean dagoen lana. Batera egoteko gune bat da, eta diagnostiko bat egiteko ere balio du: nola gabiltzan jakiteko.

G.P.: Bai, badago lasaitasun bat hemen gure lanaz aritzeko. Ez gaude eguneroko tentsioarekin, eta asko eskertzen da.

Aisia ala lana?

G.P.: Biak. Baina gurea gogoko lana da, eta oso pribilegiatuak gara horregatik. Dena dela, saiatzen naiz lanik ez dudan egun batean etortzen, azoka ikustera eta Euskal Herriko Antzerkizale Elkartearen erakusmahaian txanda egitera.

I.S.: Gure lana zoratzeko modukoa izaten da Durangon, baina oso polita, era berean.

Zein da azokan izan duzuen unerik bitxiena?

G.P.: Trending Gure Bolak taldeak disko guztiak bukatu zituenekoa [irriak].

I.S.: Twitterren hasiera. Kontatuko dugu?

G.P.: Guk egin genuen Twitterreko lehen fakenews-a. Ane Zabalak, Ilaskik eta hirurok. Azoka egunetako poteo batean sortu zen hau guztia.

I.S.: Txiokatu genuen guk asmatutako Trending Gure Bolak musika taldearen disko guztiak bukatu zirela. Kontua da Durangoko Azokako Twitter kontu ofizialetik ere birtxiokatu zutela mezua [irriak].

Azoka aldatu da, zuen ustez?

G.P.: Eta aldatu behar du oraindik. Antzerkilaria naizen aldetik, antzerki gehiagoren falta sumatzen dut, eta, euskal kulturaren plaza izateko, arte plastikoak falta dira hemen. Ez dakit nola txerta daitezkeen. Landako guneko sabaiko espazioa, akaso, irudimena erabiliz, eraldatu daiteke plastikoki.

I.S.: Bizirik dagoen eremua da hau. Topikoa izango da, akaso, baina arnasgunea ere bada: ikusgaitasuna ematen dio gure kulturari, baita kazetarion lanari ere. Sarritan, euskaraz gabiltzanok baimena eskatu behar dugu herri honetan gure eginkizunetan jarduteko. Azokak balio du gu guztiok batzeko, eta hori zerbait baino gehiago da.

Durangoko Azoka gehiago behar ditu euskal kulturak buruestimua hobetzeko?

I.S.: Fokuak sortzen ari dira: Eako poesia egunak, Literaturia... Elkargune gehiago behar ditugu. Sortzaileak mimatu behar ditugu, eta, egun hauek pasatu ondoren ere, honi tiraka jarraitu behar dugu, ez garelako konpetentzia honetan arma berberekin lehiatzen ari.

G.P.: Bai, behar dira elkarguneak, baina zelan gauzatu... Zaila da. Askotan, ematen du Durango ondoren ez dagoela ezer ez. Egia da aniztasunarena asko azpimarratu dela aurten, baina ez dakit hartzaileok ondo ulertu dugun. Korrikako abestiaren adibidea dago hor: izututa nago azaldu diren iruzkinekin. Ez dakit asmatzen ari garen.

I.S.: Ados, baina, aldi berean, egia da DA! asko direla. Produktuetan aniztasun handia dago. Duela hogei urte irratian jartzen genuen musikarekin alderatuta, ez du zerikusirik. Beste zeregin batzuk genituen: euskarazko musika entzun zitekeela erakutsi behar zen orduan.

G.P.: Argi dago. Nik oraingoz erosi dudan disko bakarra Nizuri Tazuneri da: trapa. Duela bost urte pentsaezina zen.

Norekin hartuko zenituzke trago batzuk?

G.P.: Ilaskirekin, adibidez. Baina, hona etortzean, inoiz ez dakizu norekin bukatuko duzun.

I.S.: Niri asko gustatzen gustatzen zait sortzaileekin egotea.

Kantu bat eta liburu bat?

G.P.: Kashbaden Hegaz eta Harkaitz Canoren Piano gainean gosaltzen.

I.S.: Eider Rodriguezen Katu Jendea. Eta kantua...

G.P.: Trending Gure Bolak taldearen bat? [irriak].

I.S.: Ruper Ordorikaren azken diskoko Banekien.
]]>
<![CDATA[«Sortzailea desagertu zen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2018-12-08/sortzailea_desagertu_zen.htm Sat, 08 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2018-12-08/sortzailea_desagertu_zen.htm Twenty Days with Julian & Little Bunny by Papa». Liburua eta zergatia, jarraian azaldu ditu Katixa Agirre idazleak. «XXI. mendean kokatuta dago, eta Hawthorneren egunerokoa da. Egilearen emazteak 20 egun egin zituen etxetik kanpo, eta haurrarekin utzi zuen aita. Irakurtzean ohartzen zara, egun horietan, dena dela sorpresa haren aitarentzat, hark ez duelako, aurretik, bere haurra inoiz zaindu». Eider Rodriguezen Bihotz handiegia (Susa) aukeratu du Birkitek. «Ipuin guztietan lantzen du gurasotasunaren auzia: alaba onartzen ez duen ama; amak onartzen ez duela sentitzen duen alaba, edo amatasunari uko egin, eta mioma haurra balitz bezala zaintzen duenaren istorioa». Irri egin du Dani Fano ilustratzaileak. «Endogamiko geratuko da, akaso, baina nik ere Eider Rodriguezen liburu bat aukeratuko dut: Santa Familia [Elkar]». Guraso eta sortzaile izatearen ertzei buruz jardun ziren atzo hirurak, Durangoko Azokako Gogoetaren plazan.

Solasaldia gidatzeko lanetan, hasieratik bertatik jarri die puntua Goikoetxeak. «Zergatik gai hau orain?». Azken urteetan gero eta gehiagotan aipatzen den kontzeptua ekarri zuen hizpidera: zaintza. «Zorionez, feminismoak gogoeta ekarri du sorkuntza eremura ere». Nola bizi dute, baina, euskal sortzaileek gurasotasuna? Agirreri zuzendu zaio Goikoetxea, Amek ez dute (Elkar) amatasunari buruzko lana argitaratu baitu berriki; eta idazkuntza prozesuan bigarren aldiz erditu baita. «Ama zarela eta idazlea ere bazarela erakusteko erronka bat dago liburuaren atzean?». Argi jaurti du Agirrek: «Nik planteatzen dut gatazka baten moduan, hala bizi izan dudalako sarri. Ama izan zara, eta ezin duzu besterik egin, ez bada titia eman eta fardelak aldatu. Mundu isolatu horretatik atera, eta nire aurreko identitatea berreskuratzeko saioa da: aurretik ere banintzelako idazlea».

Erruduntasunaz

Birkitek alde batera utzi zuen sorkuntza haurrak izan zituenean, eta gaia landu du Emen azkeneko diskoan. Lan horretako abestietako batenhitzak irakurri dizkio Goikoetxeak, eta erantzun musikariak: «Ni desagertu egin nintzen: sortzailea desagertu egin zen. Haurraren aulkia eraman nuen denbora horretan ikusezina nintzela iruditzen zitzaidan. Sekulako amorrua eman izan dit horrek, eta amorruak eman zidan sorkuntzarako su hori». Autoafirmazio ariketa izan zela dio. Kontrakoa eragin ziola aitortu du Fanok, umorez. «Ni, haurra izan arte, ezezaguna nintzen nire eraikinean. Baina aulkitxoarekin azaltzean, aldatu egin zen egoera. Marrazkiak egiten dituen tipo arraroa izateari utzi nion, nonbait».

Galdera egin dio Goikoetxeak marrazkilariari. «Sentitu al duzu erruduntasunik, haurra bertan utzita, etxetik joan zarelako?». Miguel Marmol borrokalari komunista salvadortarraren bizitzaren eleberri grafikoa ondu du Fanok: Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak (Astiberri). Zortzi urteko sormen prozesua izan da, eta tartean izan du haurra. «El Salvadorrera ere joan behar izan dut haurra etxean utzita. Penaz bizi izan dut, zerbait galtzen ari zaren sentipenarekin». Juan Luis Landa ilustratzailea lagun duela, eta hark emandako gomendioari segika dabilela dio Fanok. «Semearen hazkuntza ez galtzeko esan izan dit askotan, eta, lana albo batean utzita, haurrarengana jotzen dut maiz». Etxean lan egiteak lagundu dio horretan. «Horrek esan nahi du, gero, gauez egin behar duzula egun osoan albo batera utzitako lana, edo bestelako momentuak bilatu behar dituzula».

Erruduntasunaren auzira itzuli da Agirre; haren eleberri berrian lantzen den gaietako bat dela azpimarratu baitio gidariak. «Liburuan nabarmen azaltzen da amak erruduntasunez bizi duela haurrarengandik banatze hori». Goikoetxearen esana baieztatu du Agirrek. «Erruduntasuna eta liberazioa ere bai. Nik gogoratzen dut noiz egin nuen nire lehen gaua haurrik gabe: 2015eko maiatza izan zen, Zarauzko Literaturia jaialdian». Une horiez gozatzearen garrantzia azpimarratu du. «Egia da adi zaudela, etxean zer gertatuko, baina liberazio hori aldarrikatu nahi dut». Agirrerekin bat egin du Birkitek. «Bai, ados nago. Gai honi buruz gehiago hitz egin behar da, eta landu egin behar dugu. Emakume edo gizon izan, ez baita gauza bera».

Ekonomiari ere heldu diote: egitasmoak onartu ala ez erabakitzeko orduan, haurrak izatea zama den edo ez. Generoaren prismatik heldu dio Agirrek gaiari. «Amei onartzen zaie haurrak haurtzaindegian uztea, soldatapeko lana egiteko baldin bada. Baina sormen lanerako umeak beste nonbait uztea; lan produktiboa ez dena egiteko baldin bada, ez da horren ondo ikusten». Bere bizipenetatik aritu da. «Nik eszedentzia hartu nuen haurra izan ondoren. Berez, idazteko zen, baina ez nuen guztiz argi esaten. Iradokitzen nuen umea zaintzeko zela, nire barrenak esaten baitzidan egiten ari nintzena ez zegoela guztiz ondo. Hor, gatazka pertsonala dut».

Gizartearen aurreiritzien indarra aipatu dute hiruek. Birkit: «Nolanahi ere, nik nabari dut gauzak aldatu direla, eta gizonak ere hasi direla kontzientzia hartzen. Lan ordutegiak ere hor daude. Muga bat dira».]]>