<![CDATA[Ainhoa Larrabe Arnaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 17 Oct 2019 08:28:14 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larrabe Arnaiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ogibideak erdibituta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/026/001/2019-08-13/ogibideak_erdibituta.htm Tue, 13 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1917/026/001/2019-08-13/ogibideak_erdibituta.htm Albaniaren konkista filmerako (1983). «Probetara aurkeztu zen aita, eta, zuen itxurarekin, hartu egin zuten», dio Merinok, irriz. Haurrak behar zituztela, eta aitaren bidetik egin zuten semeak eta alabak ere. «Horrela hasi ginen figurazioak egiten». Handik bi urtera, aktore izateko grinak Madrilera eraman zuen. Han dago oraindik. Ez hemengo, eta ez hango: «Ez dut asmorik Euskal Herrira itzultzeko, baina, era berean, ezinegona sortzen dit hori ozen esateak, lotura gehiago baitut Iruñearekin Madrilekin baino».

13 urterekin galdetu omen zion aitak ea Madrilen bizitzea irudikatzen ote zuen. Ezezko borobila eman zion Merinok. «Begira non nagoen orain». Zehazki, 32 urte daramatza Espainiako hiriburuan bizitzen. «Oso gaztea nintzela etorri nintzen, bai». Inoiz sorterrira itzultzeko asmorik duen galdetuta, pentsakor eta zalantzati dio afektiboki eta ideologikoki Euskal Herrira lotuta bizi dela, baina «kurioski», gaur-gaurkoz, ez duela bere burua bertan irudikatzen. «Nire oinarri profesionalak beti egon dira Madrilera lotuta; oro har, lan gutxi egin dut Euskal Herrian».

Kate luze baten lehen katebegia izan zen Albaniako konkistari buruzko filma; gero etorri baitziren Pedro Olea zuzendariaren Akelarre (1984) eta Jose Angel Rebolledoren Betirako sua (1985) filmetan egindako figurazio lanak. Euskal Herriko produkzioetan hasi zen bidea urratzen, baina handik urte gutxira hartu zuen itzulerarik izan ez duen tren txartela.

Bidaia betikotuak

TVE kateko Segunda enseñanza telesailak (1986) eraman zuen estreinakoz Espainiako hiriburura. «Arrakasta handiko telesaila izan zen. Orduan bi telebista kate besterik ez zegoen, eta egiten ziren saioak oso ezagunak ziren horregatik. Bi kapitulutan parte hartu nuen». Merinok 14 urte zituen orduan. Handik urtebetera, Cajon desastre haurrentzako telebista saioan aritzeko probetara aurkeztu zen. «La bola de cristal saioaren ordezkoa zen, eta hartu egin ninduten». Joan-etorriak trenez egiten zituen Merinok: Madril-Iruñea eta Iruñea-Madril.

Gogoan ditu lehen urratsak: «Ikastola utzi behar izan nuen, astero egin behar nuelako Madrilera. Igandeetan trena hartzen nuen Iruñean, eta ostegunera bitarte egiten genituen grabazioak. Gurasoak nirekin etortzen ziren geltokira, ni agurtzera». 16 urterekin, arte dramatikoko ikasketak egiteko matrikula egin zuen Cristina Rotaren interpretazio eskolan. Mugarria izan zen erabakia, joan-etorriak egonaldi bihurtu baitziren orduan: «Madrilera etorri nintzen bizitzera». Aktore sonatu batzuen belaunaldia izango zenarekin egin zuen topo eskolan: Juan Diego Botto, Penelope Cruz, Armando del Rio eta Pilar Castro aipatu ditu, tartean.

Laugarren ikasturtean iritsi zitzaion bultzada. Montxo Armendariz zinemagilearen Historias del Kronen filmean (1995) parte hartu zuen orduan. «Lan asko atera zitzaizkidan pelikula horren ondorioz». Zinema, antzerkia eta telebista uztartu ditu geroztik. Azken hilabeteak izan daitezke Merinoren jardueraren lagin argia: Surge Madrid jaialdiak prestatutako Efimeras antzezlanean jardun berri du, eta Movistar plataformak ekoitzi duen Todo por el juego izeneko telesailean ere aritu da. «Elikadura lana esaten diegu halakoei», dio, irriz, telesailari erreferentzia eginez.

Azkenaldiko lanen zerrenda ez da hor bukatzen: aktore lanetan aritzeaz gain, zuzendari jardunean ere murgildu baita azken boladan. Film bat du Merinok esku artean. «Gure gurasoei buruzkoa da filma», iragarri du. Ez du fikziotik ezer, baina Fantasia izena du arrebarekin batera ontzen ari den lanak. Biek etxetik gazte zirela alde egin izanak eragina izan du erabakian. «Gurasoek ausart eta eskuzabal jokatu dute beti; gure nahiak errespetatu dituzte».

Gutxitan hartu dute laurak elkartzeko tartea, eta gurutzaontzi bidaia batean bildu ziren 2015ean. Kamerarekin azaldu zen Merino, eta abiaburu hori du lanak: «Zahartzaroari maitasunez begiratu diogu. Badakigu helduaroaren ondoren zer datorren, eta ez dugu pasatzen utzi nahi». Fantasia izena zuen ontziak, eta hortik datorkio filmari izena. «Bidaia izan zen abiapuntua, baina azken urteetan gurasoen egunerokoa grabatu dut. Etxean egon naiz kamerarekin, eta oso-oso astuna izatera irits naiteke halakoetan», bota du, umorez. «Egunerokoak duen berezitasun hori hartu dut irudietan; eta, pertsona guztien bizitzan gertatzen den bezala, egoera deserosoak ere grabatu ditut».

Filmean bada ere, etxera, abiaburura itzuli da aktorea azken urteetan. Azken emaitza, baina, 2020an aurkeztuko dute: «Muntatze lanak falta zaizkigu, eta egindako grabazioen galbahea ere egin behar dugu. Nolanahi ere, gure asmoa da datorren urteko Donostiako Zinemaldian aurkeztea».

Filmen oztopoak

Esku artean duena ez da izango gidatuko duen lehen lana, Asier eta biok dokumentala zuzendu baitzuen 2013an. Arrebarekin ondu zuen ordukoa ere. Merinoren eta haren lagun Asier Arangurenen arteko adiskidetasuna hari hartuta, euskal gatazka landu zuten filmean. Gaia lantzearen ondorioz inoiz presiorik sumatu duen galdetuta, ezetz esan du, ez duela inolako aurkakotasunik nabaritu. «Nire ibilbide profesionalean ez dit eragin». Geldiunea. «Nik dakidala behintzat», zehaztu du, irriz. «Dokumentalak, berriz, boikot izugarriak izan zituen, eta oraindik ere baditu».

Joan den apirilean salatu zuen Merinok Twitterren bazterketa hori: TVEko Version Española saioari mezu zuzena bidali zion, Asier eta biok dokumentala ematera gonbidatuz. Erantzuna ere iritsi zitzaion programatik. Honela zioen: «Ziur egon, gure esku balego, emango genukeela. Asko gustatzen zaigu Aitor eta biok». Saioaren askatasun falta eta TVE kateak ezarrita daukan «debekua» salatu zituen mezu andana bat zabaldu zen sarean. «Gauza bera gertatzen da Movistar, Netflix eta Filmin plataformetan ere», azpimarratu du.

Ezagun dira hainbat euskal aktorek jasan izan dituzten presioak eta boikotak, eta sare sozialek arriskua areagotzen dutela dio Merinok. «Nik neuk profesionalki ez dut inoiz arazorik izan. Baina esango nuke orain inoiz baino beldur handiagoa dudala. Inoiz ez ditut gorde nire iritzi politikoak, baina sare sozialekin asko aldatu da egoera». Twitter erabiltzen du gehien.

Irailaren 16an hasita, euskal presoen eskubideen alde aritutako 47 euskal herritar epaituko dituzte Espainiako Auzitegi Nazionalean, eta abiatu duten atxikimendu kanpainarekin bat egin du aktoreak. «Nire lagun Asier [Aranguren] ere badago 47 horien artean, eta zalantzarik ez dut babestuko dudala. Publikoki ere hala adierazi dut, behin baino gehiagotan». Boikotaren fantasma, baina, presente duela dio, eta sare sozialen erabilerarekin lotu du sentipena. «Horrek ez du esan nahi beldurrez bizi naizenik, baina mehatxua hor dago».

Willy Toledo aktorea lagun handia du, eta azaldu du boikotaren muturreko ertza gertutik ezagutzen duela. «Bere ideologia ezerosoa da, eta uste dut argi esan behar dela: Willyri [Toledo] betoa jarri diote. Egin diotenarekin oso mezu indartsua bidali digute gainontzekoei ere, eta nik neuk oso gertutik bizi dut hori».

Gogoetak ereduaz

«Oro har, kultura deserosoa da boterearentzat», erantsi du segidan. «Eta hala behar du izan. Ikusten dugun guztia, produktu kultural guztiak, ideologiaz beteta daude, eta mundua ulertzeko era bat sartzen digute burmuinean». Kultura bultzatzeaz harago doan gogoetaren beharra aldarrikatu du. «Gauza ez da pelikulak eta telesailak besterik gabe egitea, egin behar direlako; zer-nolakoak egin behar diren da hausnartu beharko genukeena. Zer-nolako zinema eta zer-nolako kultura garatu nahi dugu?». Euskal Herrian talentu handia dagoela dio Merinok, «baina ezkilak jo gabe», gehitu dio. «Arrain txiki bat gara, eta itsasoa harrapakariz beteta dago».

Profesioa prekarizatuta sumatzen du. «Duela hamar urteko krisialdia aprobetxatu zuten aktoreen baldintzak okertzeko». Telebista plataformek asko aldatu dute egoera. «Telebista asko kontsumitzen da gaur egun, baina kontua da duela 30 urte ez ginela horrenbeste aktore». Lanbidea bizitzeko eran ere aldaketak izan direla iradoki du. «Guk antzeztea genuen xede, berdin telebista batean zein antzoki bateko oholtzan. Gure bizibidea maite dugu; eta ez telebistan agertzeak dakarren arrakasta. Kontatu didatenez, joera hori hartu du azkenaldian aktore lanak, eta horren bila jotzen dute askok eskolara». Langabezia tasa ere aipatu du Merinok: «Aktoreen %80tik gora daude langabezian».

Irudikatzen dena eta dena: bi-biak bereizi ditu Merinok. Umorez kontatu du Historias del Kronen filmaren testuinguruan bizi izandakoa. «Cannesko festibalean izan zen filma, baina hiru kide besterik ez zuten gonbidatu. Guk denok joan nahi genuen, zinemaldia bera oso indartsua delako, eta Sail Ofizialean lehiatzea garrantzitsua zelako guretzat». Beren kabuz egin zuten Frantziara. «Kideen logeletan sartu eta lurrean egin genuen lo; oso prekarioa zen dena. Hori bai, hurrengo egunean, denak geunden dotore jantzita, limusina baten barruan eta alfonbra gorria zapaltzen. Horrek erakusten du nola bizi garen, eta nola irudikatzen den gure bizimodua».

Ez han eta ez hemen: gorputza eta burua zatikatuta dituela bizi da Merino.

Bihar: Aiora Jaka.]]>
<![CDATA[«Ezagutzan baino gehiago, ezagutza hedatzeko aukeran jarriko nuke arreta»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/028/001/2019-08-11/ezagutzan_baino_gehiago_ezagutza_hedatzeko_aukeran_jarriko_nuke_arreta.htm Sun, 11 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1953/028/001/2019-08-11/ezagutzan_baino_gehiago_ezagutza_hedatzeko_aukeran_jarriko_nuke_arreta.htm Espainolak eta euskaldunak (Elkar, 1992) saiakerarekin ezagutu zuen pentsalaria. «Ikasketetan aurrera egin ahala, konturatu nintzen ia gai guztietarako bazuela zerbait landua». Hala aritu da orduz geroztik, Azurmendiren idazkiak irakurtzen eta aztertzen.

Urrunago ere joan da, baina: euskal filosofoari buruzko lehen tesia ondu baitu ikerlariak eta UEU Udako Euskal Unibertsitateko Filosofia Saileko arduradunak. Joan den uztailaren 9an aurkeztu zuen Joxe Azurmendiren nazioa Nazionalismo Ikerketen argitan. Abertzaletasun kulturalaren defentsa Euskal Herri garaikidean ikerketa, eta buru-belarri ari da lanean EHUk eta Jakin Fundazioak zegamarraren pentsamendua landu eta hedatu asmoz abenduan egingo duten Joxe Azurmendi. Euskal pentsamenduaren ur jauzia kongresuaren antolaketan ere.

Joxe Azurmendik landutakoen artetik, naziogintzaren adarrari heldu diozu. Zergatik?

Azurmendiren obra guztia aintzat hartuta, aukeraketa bat egin behar nuen ikerkuntzan murgiltzeko. Euskal nazionalismoa XXI. mendean masterra egin nuen Leioan [EHU], eta han ikusi nuen Azurmendik erantzun egiten ziela akademian azaltzen ziren proposamen teoriko hainbati. Modernismoarekin eta paradigma modernoekin, kasurako, nahiko kritikoa da, eta hipotesi horretatik abiatu nintzen; aztertu nahi nuen ea konparagarriak diren Azurmendiren idatziak eta guk masterrean landutako teoriak: [Ernest] Gellner eta [Eric] Hobsbawnenak, kasurako. Ikertzen hasi nintzenean aurkitu nuen John Hutchinson pentsalariaren nazionalismo kulturalaren kontzeptua. Azurmendik defendatzen duen nazio kontzeptuarekin antzekotasuna duela frogatu nahi nuen lanean.

Zein da, bada, nazio kontzeptu hori?

Akademian, nazio estatua eraikitzera doan mugimendu gisa definitzen da nazionalismoa. Nazionalismo kulturalak, aldiz, ez luke helburu izango estatua sortzea, baizik eta komunitate kulturala berregitea, berriz interpretatzea eta bizia ematea: erreferentzia kulturalak lantzen ditu, eta elementu zaharkituak gaurkotu. Fokua hor jartzen du, nolabait. Azurmendiren jarrera ildo horretatik joan da beti, nahiz eta estatugintza ere aintzat hartzen duen, estatu tresnak izatearen garrantzia behin eta berriz azpimarratzen baitu.

Parekotasunak antzeman dituzu?

Neurri handi batean parekoak dira, eta nazionalismo kulturalarekin bat dator. Normalean esaten da nazionalismo kulturala intelektualek eta kulturgileek babesten dutela, eta batzuetan gorabeherak izaten dituztela nazionalismo politikoagoa edo nazio estatuaren eraikuntza bultzatzen duten horiekin. Azurmendiren kasuan, bien arteko zubi bat igarri dut. Era berean, ikusi dut Azurmendik halako jarrera bat hartu baldin badu, ez dela izan nazionalismoaren ikerketa eta teoriei jarraitu dielako. Beste bide batzuetatik iristen da antzeko bideetara. Hau da, Euskal Herrian dagoen testuinguru zehatzetik iristen da eztabaida berberetara; kulturaren eta euskararen eremuan dauden gogoetetatik, kasurako. Horregatik bereizi ditut Hutchinsonek teorizatzen duen nazio kulturalaren kontzeptua eta Azurmendiren abertzaletasun kulturalarena. Antzekoak dira, baina Azurmendiren pentsamendua beste bide batzuetatik ibili da; hori da ondorio nagusia.

Praxitik abiatutako teoria garatzen du.

Azurmendiren ezaugarrietako bat da, nazioaren teoriari dagokionez behintzat, berak ez duela teoria hutsa egiten. Oso problema praktikoak aurkitzen ditu: gaztaroan literatura berritu nahian hasten da, euskara batuaren erronka eta kezka horietan guztietan murgilduz. Bizi duen errealitateari erantzunez hasten da gogoetak egiten eta erreferentziak bilatzen, eta horri eskaintzen dio bere pentsamendua. Beraz, nire tesiaren ardatzetako bat 60ko eta 70eko hamarkadetatik gaur egunera bitarteko testuingurua ezagutzea izan da.

Esan izan da azken hamarkadan zalantzan jarri dela nazio kulturalaren egokitasuna.

Ematen du gero eta gehiago jartzen dela zalantzan, bai. Baina 60ko hamarkadan ere antzeko kezkak zeuden. Horregatik uste dut interesgarria dela, ez Azurmendiren lana bakarrik, baizik eta garai hartako pentsalarien lan osoa ondo ezagutzea. Gaur egungo egoerekiko antzekotasun dezente aurki daitezke, nahiz eta mundua asko aldatu den azken 50 urteetan. Sorpresa bat izan da hori niretzat: nabaritzea orduko eztabaiden parekoak ditugula gaur egun ere. Gogora datorkit, kasurako, 1967ko Jakin aldizkarian Zergatik eta zertarako euskaldun? galdetu zuela artikulu batean Joxek [Azurmendik]. Gaur egun ere pareko galderekin gabiltza.

Azurmendiren pentsamendua zuzenean aztertzen duen lehen tesia da zurea.

Aurretik ere badaude haren pentsamendua aztertu dutenak: Alaitz Aizpuru eta Andoni Olariaga, kasurako. Nolanahi ere, lehen tesia egin izana bada zerbaiten seinale, bai. Ez da naturalki atera den zerbait: hautu zehatz bat izan da, bai gaiari dagokionez, bai ikuspegiari dagokionez. Joxe Azurmendiren izena titulura eramatea eta akademian salgarriagoa den eta nazionalismo ikerketari erreferentzia hutsa egiten dion beste bat jarri ez izana ez da ausazko kontu bat. Karanbola bat izan zen tesia egiteko beka jaso izana, Euskara errektoreordetzak berak erabaki baitzuen zein proiektu saritu. Oro har, euskal gaiak lantzea, teoria politikoari eta filosofiari dagokionez, nahiko zaila da.

1960ko hamarkadako belaunaldikoen gogoetak ezagutu beharra aipatu duzu. Eten bat nabari da transmisioan?

Ezkortasunean erortzeko arriskua du horrek [irriak]. Inoiz entzun izan dut Azurmendiren eta Txillardegiren [Jose Luis Alvarez Enparantza] argazki bat erakutsiko bagenu, askok ez luketela jakingo esaten zeintzuk diren. Nik bi gauza ikusten ditut hor. Beste herri eta kulturetan ere antzeko gertatzen da intelektualen ezagutzarekin, gaur egun garai zailak baitira pentsamenduaren eta filosofiaren alorretarako. Ikerkuntza ez da batere saritzen. Bestetik, esango nuke, ditugun tresnak edukita, hainbat lan egin direla; unibertsitatean zein unibertsitatetik kanpo. Gai hauekin guztiekin arduratuta dagoen masa kritiko bat egon badago, ondu dudan tesia eta bestelako erreferentziak jasotzeko prest dagoena. Beraz, ezagutzan baino gehiago, ezagutza hedatzeko aukeran jarriko nuke fokua. Horretarako ari gara, besteak beste, akademian, eta ildo horretan kokatzen da abenduan egingo dugun Azurmendiri buruzko kongresua ere.

Nondik nora sortzen da Azurmendiren pentsamenduari buruzko kongresua egiteko beharra?

Zientzia politikoen fakultatean egin dut tesia, baina, bien bitartean, Donostiako fakultatean aritu naiz lanean [Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultatean]. Hango irakasle batzuekin hizketan nabaritzen zen ondorengo kezka: badugu Azurmendiren tamainako filosofo bat hemen, eta irakasle askok ez dute lantzen; eta, ondorioz, ikasleek ere ez dute ezagutzen. Oinarri horretatik hasi ginen lanean duela bi urte, zerbait antolatzeko gogoz.

Sei adar bereizi dituzue.

Ikerketa egiteko, Azurmendiren pentsamenduaren mapa bat behar nuen, eta hortik etorri da. Haren lana ezagutzen zuten beste hainbatekin elkartu, eta sei gidalerro bereizi ditugu [Hizkuntzaren eta kulturaren filosofia; Gizaberea; Naziogintza eta estatugintza; Gogoeta etikoak; Pentsamendu soziala eta kooperatibismoa; eta Euskal pentsamenduaren transmisioa]. Ziurrenik, hemendik 50 urtera haren pentsamendua ikertzen jarraitzen badugu, aldatu egingo dira. Baina baliagarria iruditu zitzaigun zorua mugatzeko.

Norentzat dago pentsatuta?

Edozein etor liteke. Arreta berezia jarri diogu hori adierazteari, gainera: ez da beharrezkoa ikerlaria izatea edo ikasketa akademikoak edukitzea parte hartzeko. Azurmendiren pentsamenduaren ur jauziak mugitzen dituen errota guztiak batera jarri nahi ditugu martxan abenduko biltzarrean, eta, horretarako, gaiekiko interesa duen edonor hartu nahi dugu. Helburua ez da duela 50 urteko pentsamenduaren historiari buruzko kongresu bat egitea. Gaur egun Azurmendiren lanak irakurtzeak zer iradokitzen duen aztertzea da gure xedea, eta mundu guztiak du lekua horretan.]]>
<![CDATA[Ikerlaria ikertzea xede]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1993/029/001/2019-08-11/ikerlaria_ikertzea_xede.htm Sun, 11 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1993/029/001/2019-08-11/ikerlaria_ikertzea_xede.htm Joxe Azurmendi. Euskal pentsamenduaren ur jauzia kongresua egingo dute abenduaren 11tik 13ra bitartean, Donostiako San Telmo museoan. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Hezkuntza, Filosofia eta Antropologia fakultateak antolatu ditu jardunaldiak, Jakin Fundazioarekin elkarlanean. Bi erakundeetan aritutakoa da pentsalaria: Filosofia irakasle aritu zen EHUn, eta, 1956an Jakinen sortzaileen taldean egoteaz gain, aldizkariaren zuzendaria ere izana da. Bost hamarkada eman ditu Azurmendik ikerkuntzan; eta, orain, ikerlaria ikertuko dute.

Tesia, katedra eta kongresua: zegamarrari buruzko hiru jauziren berri eman dute aurten. Azurmendiren pentsamenduari lotutako lehen tesia aurkeztu zuen joan den hilean Haritz Azurmendi ikerlariak. Hilabete berean, EHUk eta Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi zuten Joxe Azurmendi Pentsamendu Garaikidearen Katedra sortu dutela, Azurmendiren lana eta pentsamendua ez ezik, 1956ko belaunaldia osatu zutenena ere ikertu eta zabaltzeko helburuarekin.

Abenduan egingo dute hurrengo urratsa, filosofo horri buruzko biltzarrarekin. Pentsamenduaren transmisioan buru-belarri aritu da Azurmendi bere jardunean, eta berak garatutakoari helduko diote orain. «Haren obrak gizaberearen, kulturaren, nazioaren, pentsamendu sozialaren, filosofiaren historiaren, poesiaren, erlijioaren esparruak bustitzen ditu, eta erreferentzia dira euskarazko pentsamenduan». Antolatzaileen esanetan, Azurmendiren pentsamenduaren irismen zabala areagotzea da helburua, bai jorratuko diren arloei dagokienez, bai landutako gai horiek izan duten eraginari dagokionez. Orain arte, 30 hizlarik baieztatu dute parte hartzea. Haien artean dira, besteak beste, Lorea Agirre, Miren Azkarate, Agnes Cugno, Victor Gomez-Pin eta Joseba Zulaika. EHUren webgunean dago ikusgai topaketei buruzko informazioa.

«Transmisioak oso irregular funtzionatu duela uste dut». Autoreen araberako desorekak nabari dituela azpimarratu du Azurmendik. «[Gabriel] Aresti eta Txillardegiren [Jose Luis Alvarez Enparantza] kasuan, aski ongi egin dela uste dut. Baina Eusebio Osa ezkertiar erradikalaren eta Emilio Lopez Adan Beltza intelektual izugarri interesgarriaren kasuetan, berriz, gaizki. Ematen du ezkerrak beti zerotik hasi nahi izaten duela gure artean. Edonola ere, izenak alde batera utzita, esango nuke gerra ondorengo pentsamendua, oro har, ondo transmititu dela». Abertzaletasun kritikoa, kezka soziala eta laikotasuna aipatu ditu, tartean.

Gaur egungo egoerari begiratuta, zera azaldu du filosofoak: «Euskal pentsamendu osasuntsu bat ez dut ikusten, gure dependentziak handiegiak dira beti. Pentsamendu diferenteen arteko gatazka osasuntsua ikusten dut».]]>
<![CDATA[Itsas milien gainetik bat eginda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-08-09/itsas_milien_gainetik_bat_eginda.htm Fri, 09 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-08-09/itsas_milien_gainetik_bat_eginda.htm Atlantik 1050. Alain Maia koreografo eta dantzariak, Jen Wren koreografo eskoziarrak eta Amy Geddes musikari eskoziarrak ondu dute pieza, eta Edinburgoko kaleetan dute estreinako zita. Hiriburuaren beste gune batean, euskal dantza tradizionala, garaikidea eta umorea uztartzen jardungo da Tio Teronen Semeak taldea, Fresh Cool ikuskizunarekin. Hirugarren aldiz erakutsiko diote lana gaur Eskoziako hiriburura gerturatuko den ikuslegoari, eta bihar azken saio bat egingo dute, Royal Mile Mercat Stage agertokian.

Edinburgh Festival Fringe nazioarteko arte eszenikoen jaialdirik handienean ari dira parte hartzen. Baina ez dira joan diren euskal sortzaile bakarrak. Atzo eta herenegun 2Theatre antzerki konpainiak, Krego-Martin dantza taldeak, Akira Yoshidak eta Proyecto Colectivo HQPCk aurkeztu zuten beraien lana, beren-beregi, euskal obrak erakusteko antolatutako Basque Showcase izeneko sailean; igandera bitarte, egunero erakutsiko dituzte pieza guztiak. Arte eszenikoetako piezak ez ezik, literatur lanak ere aurkeztuko dituzte bihar hasiko den Edinburg International Book Festival jaialdian. Orotara, 48 euskal sortzaile bilduko baitira Edinburgon egunotan.

Etxepare Euskal Institutuak urtarrilean aurkeztu zuen Scotland Goes Basque egitasmoa, Eskozian 2019an zehar izango diren hogeitik gora kultur ekitalditan euskara eta euskal kultura ezagutaraztea xede duen egitasmoa. Euskal musikariak izan ziren herrialde horretara bidaiatzen lehenak, hainbatek Glasgowko Celtic Connections jaialdian parte hartu baitzuten. Maiatzean, berriz, euskal zinemaren hainbat lan erakutsi zituzten Cinema Attic eta Edinburgoko Nazioarteko Zinema jaialdien programazioetan.

Arte eszenikoen eta literaturaren eremuan dabiltzan euskal sortzailek dira orain Edinburgon, Edinburgh Festival Fringe eta Edinburgh International Book Festival jaialdietan parte hartzen. Aukera garrantzitsua dela azpimarratu dute Etxepareko arduradunek. «Euskal sortzaileek Eskoziako zein nazioarteko ikusleei euren lana aurkezteaz gain, nazioarteko profesional ugarirekin harremanak garatzeko aukera izango dute».

Literaturari lekua

Hilaren 18ra bitarte egingo dituzte euskal sortzaileek emanaldi gehienak. Bihar, liburua aurkeztuko du Iban Zaldua idazleak bertan. Hain zuzen, James Robertson idazlearekin ondutako Txekhov vs Shakespeare egitasmoa aurkeztuko du. Euskarak eta eskozierak bizi duten errealitatetik tiraka, idazle biek gutun trukea egin dute, eta liburu batean bildu dituzte gogoetak. Solasaldia egingo dute biek, Edinburgoko Garden Theathren. Arratsaldean, berriz, Twist eleberriaz arituko da Harkaitz Cano, Jumoke Verissimo poeta nigeriarrarekin batera.

Igandean, arte eszenikoen lana erakusteko Basque Showcase saila egiten ari den bitartean, Living, Lovin and Loss solasaldia egingo dute Miren Agur Meabe euskal idazleak eta Zinzi Clemmons idazle estatubatuarrak. Harkaitz Cano, Danele Sarriugarte eta Joseba Etxegoien sortzaileek Wine and Words saioa egingo dute gero. Scotland Goes Bertsolaritza! emanaldiarekin bukatuko dute eguna: Sarriugartek, Uxue Alberdi idazle eta bertsolariak eta Eñaut Elorrieta abeslariak prestatu dute emanaldia.

Datorren astean, euskal sortzaileek gidatutako beste hiru saio izango dira Eskoziako hiriburuan. Alberdi Indigenous Voices izeneko zikloan izango da hilaren 12an, Ciara MacLaverty poetarekin eta Rachel Newton kantari eta harpistarekin; Throwing Voices ikuskizuna aurkeztuko dute. Hilaren 17an Bernardo Atxaga izango da Edinburgon. Bere lanak itzuli dituen Margaret Jull Costarekin batera arituko da, eta Nevadako Egunak (Pamiela, 2013) nobelaz hausnartuko dute. Eta Eider Rodriguezek itxiko ditu euskal sortzaileen parte hartzeak, hurrengo egunean. Irakurketa saioa egingo du goizean, eta itzulpengintzari buruzko tailerra gero.]]>
<![CDATA[Egiazko fikzioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1978/025/001/2019-08-07/egiazko_fikzioak.htm Wed, 07 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1978/025/001/2019-08-07/egiazko_fikzioak.htm Toni Morrison: The Pieces I Am dokumentalean. Timothy Greenfield-Sanders zinema zuzendariak urtarrilean aurkeztu zuen filma, eta idazle estatubatuarrari buruzko biografia zinema aretoetatik dabilen bitartean iritsi da berria: astelehenean hil zen Morrison, 88 urte zituela, New Yorkeko erietxe batean. 11 eleberriren egilea da; haur literaturan ere jardun zuen, baita hainbat antzerki pieza ondu ere. Nolanahi ere, afro-amerikarren eskubideen aldeko defentsagatik ere bazen ezaguna Morrison. Literaturako Nobel saria jaso duen lehen —eta azken— emakume afro-amerikarra izan zen; 1993an eman zioten saria.

Eskubide zibilen aldeko borrokan eta arrazakeriaren aurkako mugimenduetan jardun zen, eta horrek isla izan zuen bere ibilbide literarioan. Arraza, sexu eta klase gatazkak ardatz hartuta ondu zituen eleberriak, eta, jatorri errealista duten eta sarritan ahozko tradiziotik jasotako istorioak biltzearekin batera, fantasia ere uztartu izan zuen guztietan. 1970ean idatzi zuen The Bluest Eye, lehen eleberria, 40 urte zituela. Morrisonek kolpea eman zuen hasieratik, bai estilo aldetik, baita istorio aldetik ere. Nobelan, Pecola izeneko haur beltzaren istorioa jaso zuen, zeinak begi urdinak nahi dituen; aitak bortxatu egingo du, eta zoratu egingo da.

Aurten aurkeztu duten dokumentalean, Angela Davis ekintzaile feminista eta idazlearen lagunak Morrisonen idazketa prozesua deskribatzen du. Davisek dio tarte libreetan paragrafoak idazten aritzen zela, bi haurren zaintzaren eta dedikazio betea eskatzen zioten lanen zurrunbiloan: «tartean, auto pilaketetako geldiuneetan».

Barneko maitasuna ardatz

Morrison familia xume batean jaio zen, eta gertuenen bizipen eta zauriek eragina izan zuten harengan. Idazleak Ardelia Willis amonaren eragina nabarmendu izan zuen behin baino gehiagotan. «Lan aspergarriak egiten aritzen ginenean, istorioak kontatzen zizkigun, denbora arintzeko». Haren hitzetan, irudimenaren zati bat amonari zor zion horregatik. Nerabezaroan, Morrison etxe garbitzaile aritu zen, harik eta herriko liburutegi publikoan lanean hasi zen arte. Orduko jardunak liburuak barra-barra irakurtzeko modua eman zion. Gerora, ikasketak bukatu, eta Albanyko unibertsitatean eta Princetonekoan aritu zen irakasle, eta New Yorkeko Random House argitaletxeko editore lanean ere murgildu zen. Besteak beste, Henry Dumas, Toni Cade Bambara, Angela Davis eta Gayl Jones idazle afro-amerikarren lanak hedatzen jardun zuen argitaletxean, eta orduan erabaki zuen The Bluest Eye lehen eleberria kaleratzea.

Gero etorri ziren Sula (1973), Song of Salomon (1977) eta Tar Baby (1981) nobelak. 1987an argitaratu zuen bere liburu sonatuenetakoa: Maitea (1987) —Beloved jatorrizkoan; Anton Garikanok euskaratu zuen, 2005an, Alberdania argitaletxearekin—. 1988an, eleberriak Pulitzer saria jaso zuen fikzioaren kategorian, eta gero zinemarako ere egokitu zuen Jonathan Demme zine zuzendariak. Lanak esklabotzaren gaia zuen ardatz, eta Margaret Garner estatubatuarraren istorioan oinarritu zen idazteko —Garnerrek alaba hil zuen hura esklabo bihurtu aurretik—. Errealismoa eta fantasia; bi-biak elkartu zituen Morrisonek eleberrian. Honela laburtzen zuen idazleak Baby Suggs liburuaren protagonistetako baten ahotan; hirurogei urtez esklabo eta hamar urtez libre izan ondoren, zera zioen: «Munduan zorte txarra ez, zuri-jendea dago».

Nolanahi ere, maitasunari buruzko trilogia baten lehen liburua da Maitea —gero ondu zituen Jazz eta Paradaise dira trilogiaren bigarren eta hirugarren lanak—. Honela aitortu zuen idazleak berak: «Maitearen bilaketa etengabekoa da guztien arteko lotura: zure baitan dagoen izate hori, maitatzen zaituena, eta beti hor dagoena zuretzat».

Jazz eleberriaren urte berean kaleratu zuen Morrisonek Playing in the Dark: Whiteness and the Literary Imagination (1992) saiakera: afro-amerikarrek AEBetako literaturan zuten tokia aztertu zuen liburuan. Handik urtebetera jaso zuen Literaturaren Nobel saria, 1993an: «Lengoaia sexista, lengoaia arrazista, lengoaia teista; denak dira menderakuntza lengoaiaren forma tipikoak, eta ez dituzte onartzen ezagutza berriak eta ideien elkargune berriak [...] Lengoaiak ezin du inoiz esklabotza irudikatu, ezta genozidioa eta gerra ere. Haren indarra, haren zoriontasuna, hitzekin ezin adieraz daitekeenera jauzi egitea da».

Hainbat liburu kaleratu zituen saria jaso ondorenean ere: Paradise (1997), Love (2003), Home (2012) eta God help the child (2015) liburuak dira utzi dituen azkenak.]]>
<![CDATA[Toni Morrison idazle eta ekintzailea hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/169722/toni_morrison_idazle_eta_ekintzailea_hil_da.htm Tue, 06 Aug 2019 07:09:19 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/169722/toni_morrison_idazle_eta_ekintzailea_hil_da.htm <![CDATA[Elkarri eutsi, irauteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-08-04/elkarri_eutsi_irauteko.htm Sun, 04 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-08-04/elkarri_eutsi_irauteko.htm Orekaren bila erakusketa jarri du Bilboko Rekalde aretoan, baina argi utzi du ez dela atzera begirako erakusketa soila. «Egin dudan lanera gerturatzeko bide bat da». Urriaren 13ra bitarte izango da ikusgai.

Egin duen azken eskulturari begira dagoela, esan du erakusketa osoa azaltzeko balio duela, eta horregatik dagoela sarreran kokatuta. «Imajinatu itsasertz batean gaudela, aurrera begira, eta espazio huts antzeko batera sartzen zarela. Imajinatu harriak agertzen direla gero, plaka geologikoak edo ura». Lurrean dagoen harrizko piezari begira geratu da. «Aurrera egin, eta naturaren bestelako indarrekin egiten dugu topo», jarraitu du, harrizko piezaren aldamenean zutik dagoen burdinazko piezari begira. «Ostertzean, aldiz, landaredia azaltzen da; basoa». Horman eskegita dagoen zurezko piezaz ari da eskultorea. «Espazio orokor baten ikuspegia da hau. Baina horrekin ez dut esan espazioa hutsik dagoenik: energia, haizea, ura eta sua beti daude hor».

Emaitzan baino gehiago, prozesuan jartzen du Lertxundik fokua. «Artelanek forma fisikoa hartu aurreko unea da garrantzitsua. Aste bakarrean egin daiteke artelan bat, baina ideia garatzen bi urte ere eman ditzaket». Kaiera txiki bat eta argazki kamera soinean dituela aritzen da beti, horregatik. «Naturan ditudan bizipen horiek apuntatu egiten ditut; eta sentipenarekin lotzen ditudan paisaiei ere argazkia ateratzen diet». Bere pentsamenduari forma emateko, Euskal Herriko materialak erabiltzen ditu: «Gure lurraren zati bat izatea nahi dut», azpimarratu du. Debako harrobietako (Gipuzkoa) harria, Nafarroako gaztainondoen zura eta Bilbo inguruetako burdina erabiltzen ditu, zehazki. Materialak ezberdinak izan arren, bada guztiei eragiten dien elementurik ere. «Azalean denboraren joana dute guztiek; urteen zirriborroa. Nik eman diezaioket itxura jakin bat material bakoitzari, baina denborak bere forma propioz moldatzen ditu beti, eta hori errespetatu nahi dut».

Denboraren eraginaz behin baino gehiagotan jardun du. «Denboraren irudikapen horrek bestelako gogoetak ere sortzen dizkit: noiz dago zerbait egiten eta noiz desegiten? Mundua zertan ari da: egiten ala desegiten? Jaiotzen garen momentutik aurrera egiten ari gara gu geu, baina, era berean, sortzen garen une horretatik bertatik urtebete kentzen diogu gure bizitzari».

«Orekaren bila»

Naturan nola, artean hala: orekaren bila dihardu artista, eta hortik erakusketaren izenburua ere. «Nire obra guztietan elkar lagunduz azaltzen dira hiru materialak. Naturan oreka beharrezkoa den bezala, oreka behar dut nire lanetan ere». Dioenez, harriak «zurruntasuna eta oinarria» ematen ditu; burdinak, «bertikaltasuna eta indarra»; eta zurak, berriz, «beroa eta gozotasuna». 1980ko hamarkadan ondu zuen Materialen balantza piezara (1987) egin du segidan. «Orekaren ideia argi azaltzen da hemen». Jokoa egin du Lertxundik eskulturan: harri zati bat jarri du burdinazko pieza bati eusten, eta burdina zatiak zurezko ontzi bati eusten dio. «Hiruretako bat kenduko banu, obra guztia desegingo litzateke. Elkarren beharra dute».

Bere ibilbidearen hasieran ondutako artelanak bere bide osoaren esentzia gordetzen duela azpimarratu du. «Gutxi lantzen ditut piezak, materiak bere bizia agertu dezan. Uste baitut forma gehiago emanez gero formak hartuko lukeela garrantzia, materialak hartu beharrean; eta nik materialen nortasuna eta forma erakutsi nahi ditut». Orekaren sarrera du aldamenean, ate forma duen pieza (1987). «Harriak oinarria ematen dio, eta lotura eta indarra eransten dizkio burdinak. Egurrak, bukaeran, obra orekatzen du». Posizioak ere garrantzia du. «Ez dut inoiz jarriko zura harriaren azpian, berez, ez dagoelako pisu handiak eusteko prestatuta. Estetika lantzen duen artista bati, akaso, gehiago interesatzen zaio, forma edo kontzeptuagatik. Baina niretzat ordena eta forma funtsezkoak dira».

Burdinazko kutxa bat, zurezko bat eta harrizko bat daude erakusketaren azken aretoan. Ibilbidea ixten du artelanak. «Gizakiaren memoria gordetzeko kutxak irudikatu nahi nituen. Behin ibilbide osoa eginda, eta artelan guztiak ikusita, ikusleak zerbait gorde nahi baldin badu, bere memoriaren kutxan gorde dezan. Metafora egin nahi nuen», azaldu du.

Ibilbide osoaren agertoki

Bigarren jauzia da Rekalde aretoko erakusketa. Tamaina handiko zazpi obra erakutsi zituzten Bizkaiko hiriburuko hainbat txokotan martxoan egin zen Loraldia jaialdian, eta zeuden tokian utzi dituzte horien arteko bi: Isozaki dorreen aurrealdean kokatutakoa eta Guggenheim museoaren aldamenean jarritakoa. Tamaina ertainekoak bildu dituzte Rekalde aretoan orain. Eta eskala txikiagoko lanak Bilboko Lumbreras galerian jarriko ditu artistak, irailean. Zikloa itxi egingo du horrela. «Nire lana osotasun batean erakutsiko dut, pieza bakoitza dagokion neurrian azalduz».

Bere pentsamendua biltzen duen Lertxundi: espazioa, lurra, denbora liburua ere kaleratu berri du, Mariel Aiertzarekin batera. Jon Gerediaga idazlearen olerkiak ere bildu ditu liburuan, bere obretan poesia dagoela baitio Lertxundik. «Ikusle bakoitzak gauza batekin lotuko du nire lana; nork bere poesia egingo du».]]>
<![CDATA[Hogei filmekin irudikatutako biografia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2019-08-02/hogei_filmekin_irudikatutako_biografia.htm Fri, 02 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1873/026/001/2019-08-02/hogei_filmekin_irudikatutako_biografia.htm Acuérdate de vivir filma aurkeztu zuen hartan. Mexikoko zinemaren ordezkaria zen Gavaldon orduan, eta nazioarteko lehiaketa garrantzitsuenetan erakusten zituen lanak, baita Donostiako Zinemaldia Nazioarteko Zinema Aste gisa egin zen lehen urte hartan ere. 66 urteren ondoren, berriz erakutsiko dute haren lana, zuzendari mexikarraren atzera begirako zikloa egingo baitu Zinemaldiak irailaren 20tik 28ra. Gavaldonek 1945 eta 1974 bitartean zuzendu zituen hogei film erakutsiko dituzte orotara; tartean, 1953ko jaialdian aurkeztutakoa. Espainiako Zinematekarekin elkarlanean antolatu dute zikloa, eta, horrekin batera, zinemagileari buruzko monografiko bat ere argitaratuko dute. Quim Casas eta Ana Cristina Iriartek koordinatuko dute lana, eta hainbat adituren artikulu sorta bilduko dute liburuan. Aurreratu dutenez, haren seme Roberto Gavaldon ere izango da aurkezpenean.

Gaur egun, inor gutxik jartzen du zalantzan Gavaldonek zinemagintzan egindako ekarpena, baina ez zuen zorte bera izan ekoizpen lanetan zebilen garaietan, Mexikoko kritikak zinema nazionalaren ardatz akademizistarekin lotzen baitzituen haren filmak. Azken hamarkadetan, baina, haren filmografia berreskuratzeko saiakeran dabiltza hainbat eragile, eta Donostiako Zinemaldian erakutsiko dituzten hainbat film dira horren adibide. Jaialdiaren antolatzaileek azaldu dutenez, Mexikoko Zinemateka Nazionalak eta UNAM Mexikoko Unibertsitateko Filmotekak zaharberritu dituzten filmak dira erakutsiko diren lanetako batzuk. Estra, aktore, zuzendari laguntzaile eta gidoilari lanak egin zituen Gavaldonek, eta, haiek denak aintzat hartuz gero, 103 filmeko zerrenda du zinemagileak.

Galbahea pasatu du Donostiako Zinemaldiak, eta guztien artetik hogei aukeratu ditu ziklorako: La barraca (1945); La otra (1946); Rayando el sol (1946); La diosa arrodillada (1947); Rosauro Castro (1950); En la palma de tu mano (1951): El rebozo de Soledad (1952); La noche avanza (1952); Acuérdate de vivir (1953); Camelia (1954); Sombra verde (1954); Aquí está Heraclio Bernal (1958); Miércoles de ceniza (1958); Flor de Mayo (1959); Macario (1960); Días de otoño (1963); El gallo de oro (1964); Rosa Blanca (1972); Don Quijote cabalga de nuevo (1973); eta, azkenik, La madrastra (1974).

Auzi sozialak ardatz

La barraca filma izan zen Gavaldonek zuzendu zuen lehen lana. Vicente Blasco Ibañez idazle espainiarraren izen bereko nobela egokitu zuen zinemagileak, eta 1936ko gerraren ondorioz Mexikon erbesteratu ziren Espainiako hainbat teknikarik parte hartu zuten ekoizpenean. Filmak arrakasta handia lortu zuen, eta irabazle nagusia izan zen Mexikon urte hartan bertan martxan jarritako Ariel sarietan. Lehen film hartan ezaugarritu zuen gerora marka bihurtu zitzaiona: melodrama izan baitzuen bere ibilbidearen ardatz nagusia. La barraca aukeratu du Donostiako Zinemaldiak zikloa zabaltzeko, eta hurrengo urtean filmatutako La otra lanak jarraituko dio. Krimen bati buruzko drama ondu zuen Gavaldonek, eta Hollywoodek bertsio berritu bat egin zuen 1964an, Dean Ringer izenekoa, Bette Davis aktorearekin.

1950eko hamarkadan ondutakoak dira erakutsiko dituzten film gehienak, baina 1960ko hamarkadan mugarri izan ziren beste hainbat ere jarriko dituzte ikusgai. Gavaldon aldatu egin zen orduan: melodrama alboratu, eta gai sozial eta politikoak lantzen hasi zen. Rosa blanca filma da adibiderik nabarmenena: Mexikoko petrolioaren desjabetzeari buruzkoa da lana, eta 1972. urtera arte debekatuta egon zen.

Auzi sozialei tiraka jarraitu zuen Días de otoño, Macario eta El gallo de oro filmekin. Azken lan horren gidoia Gabriel Garcia Marquez eta Carlos Fuentes idazleekin osatu zuen: borroka oilar bati buruzko parabola bat da, Juan Rulforen istorio batean oinarritutakoa. Edonola ere, guztien artean, Macario da, askoren iritziz, mexikarraren filmik garrantzitsuena. Ben Traven eleberri egilearen kontakizun bat oinarri hartuta osatu zuen, eta Cannesko zinema jaialdian izan zen lehian. Ingelesa ez den hizkuntza batean egindako film onenaren Oscar sarirako hautagaitza ere eman zion Macario lanak.

1970eko hamarkadan, bere ibilbidearen bukaeran, Espainian ekoitzi zituen bi filmekin emango diote amaiera zikloari: Quijote cabalga de nuevo eta La madrastra lanekin, hain zuzen.]]>
<![CDATA[Roberto Gavaldon zinemagilearen hogei film erakutsiko ditu Zinemaldiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/169556/roberto_gavaldon_zinemagilearen_hogei_film_erakutsiko_ditu_zinemaldiak.htm Thu, 01 Aug 2019 07:35:23 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/169556/roberto_gavaldon_zinemagilearen_hogei_film_erakutsiko_ditu_zinemaldiak.htm <![CDATA[Banaka, baina elkarrekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/035/001/2019-07-26/banaka_baina_elkarrekin.htm Fri, 26 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/035/001/2019-07-26/banaka_baina_elkarrekin.htm
Azkartasuna da topaketaren marka nagusia, segundoko 60 gigabyteko abiaduran, munduko jardunaldirik bizkorrenetakoa baita Barakaldokoa. Nolanahi ere, talde giroa aipatu du Santiago San Vicente Euskal Encounterreko arduradunak. «Taldean egotera dator jendea; bideo jokoetara jolastera baino gehiago, bere hizkuntza berean hitz egiten duenarekin elkartzera, alegia. Sare asko sortzen da areto honetan». Horixe da, hain zuzen, Ainhoa Ajuria eta Patricia Rodriguez bilbotarrek azpimarratu dutena. Laugarren urtea dute aurtengoa, eta kanpadenda eta guzti egin dute BECera. «Asteazkenean etorri ginen, eta bertan egin dugu lo. Aurreko topaketetan ezagututako jendearekin elkartuko gara», azaldu du Ajuriak.

Talde giroa oinarri

Euskal Herritik kanpoko herritarrak ere erakartzen ditu topaketak. San Vicentek azaldu duenez, parte hartzaileen %55 da Euskal Herrikoa, eta %45 Euskal Herritik kanpokoa. Valentziako (Herrialde Katalanak) Julian Verdejo da horietako bat. «Etxetik bota gaituztela dirudi, ezta?», burla egin du, etxetik ekarritako eserlekuak, janariz betetako poltsak, hozkailuak eta, nola ez, ordenagailuentzako hamaika tresnak erakutsiaz batera. Kafe kikara eskuan duela aitortu du, hiru ordu baino ez dituela lo egin. «Bart goizaldeko seietan erretiratu naiz, eta goizeko bederatzietarako hemen nengoen berriz».

Beste hamar lagunekin batera etorri da Valentziatik; tartean, Emi Llovell. Seigarren aldia dute denek. «Ni naiz taldearen ziber-amona», esan du Llovellek, irribarretsu. «Etxean geratzeko esaten didate, baina jota ere ez nuke hau galduko. Aitona-amonak, seme-alabak eta bilobak etortzen gara hona, urtero: familia plana da. Zaila da azaltzea zer aurkitzen dugun hemen, edo zer ematen digun topaketak. Jakiteko, barrutik ezagutu eta bizi behar da».

Giroa nabarmendu dute valentziarrek: «5.000 lagun elkartzen gara hemen, eta errespetuzko tratua erabatekoa da. Ordenagailuak eta tresna guztiak hemen uzten ditugu, ez da inoiz lapurreta kasurik izan. Hori gauza handia da». Azken sei urteetan jende asko ezagutu dutela azpimarratu dute biek ala biek. Gauza bera aipatu dute Jonathan Ganak eta Veronica Fernandezek ere. Informatikarekin zerikusia duten lanetan aritzen dira; esan dutenez, beraien jardunean baliagarriak zaizkien tresnak ezagutzeko aukera ere ematen die topaketak.

Iaz bezala, Opengune doako espazio irekia ere jarri dute aurtengoan, ordenagailu postu finkorik ez duten bisitariak biltzeko. Informatikari eta teknologiari buruzko tailerrak eta hitzaldiak egingo dituzte, egunero, bertan.]]>
<![CDATA[Oraingoari eutsi, baina irauliz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/024/001/2019-07-24/oraingoari_eutsi_baina_irauliz.htm Wed, 24 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1930/024/001/2019-07-24/oraingoari_eutsi_baina_irauliz.htm Agraviti proiektua, eta Zugazaren hitzetan, «etorkizunera begira» jarriko du museoa.

Iraganetik geroaldira egin du Zugazak. «Lehia irabazi duen proposamenak guztiz errespetatzen du gaur egungo egitura. Eraikinak dituen balioak errespetatuz, etorkizunean kokatzen du, eraikin zaharraren gainean ezarritako galeria baten bidez». Zehazki, oraingo eraikinaren 2.250 metro koadro berrituko ditu proiektuak, eta beste 5.140 gehituko dizkio. 18.658.200 euroko aurrekontua izango dute lanek, eta 2022. urtearen amaierarako bukatu nahi dituzte.


5.140 metro koadroko egitura bat eraikiko dute eraikin zaharraren gainean. BILBOKO ARTE EDERREN MUSEOA

Museoa handitu eta eraberritzeko 57 egitasmo aurkeztu dituzte orotara lehiaketara, eta horien artetik sei talde iritsi dira azken fasera: Nieto-Sobejanoren Bikoitz egitasmoa; Rafael Moneoren Zigzag; Ute Big taldearen Botxo; Snohetta Oslo eta Foraster taldeen Efecto Mariposa; Kazuyo Sejuma eta Ryue Nhisizawa taldeek, eta Iñaki Aurrekoetxea, Asier Aurrekotxea eta bazkideekin ondutako Parke Ederren Museoa; eta, azkenik, Fosterren eta Uriarteren Agravitas. Hilaren 29tik aurrera, sei egitasmoak jarriko ditu ikusgai museoak.

Zugazaren hitzetan, «aho batez» hartu dute epaimahaikideek Fosterren eta Uriarteren lana aukeratzeko erabakia. Epaimahaiak atzo bertan eman zion hartu duten erabakiaren berri museoaren patronatuari -Bilboko Udala, Bizkaiko Foru Aldundia eta Eusko Jaurlaritza-, eta jendaurrean azalpenak eman zituzten ondoren. Zugaza: «Teknologikoa da itxuraz, ikuspegi humanista du, eta jasangarria ere bada. Kalitate arkitektonikoa, hiriarekiko sentsibilitatea eta erantzukizun soziala biltzen ditu proposamenak».


Museoa handitzeko eta eraberritzeko 57 egitasmo aurkeztu dituzte. MIGUEL TOÑA / EFE

Eraikin «adimenduna»

Zuzendariaren arabera, museoaren «ikusgaitasuna» handituko du Fosterrek ondutako proiektuak, baita eraikinaren «funtzionaltasuna» hobetu ere. «Gaur egungo azpiegituraren gainean igerian egongo den areto handiarekin identitate berri bat hartuko du museoak, eta, era berean, ibilbideak eta espazioak hobetuko ditu: sarrera nagusia berriz kokatuko da sorreran ezarritako tokian; lehen soilairu osoa bateratuko du; eta, gainera, museoaren Arriaga plaza atrio handi bat bihurtuko da».

Museoaren eraikin zaharraren ate nagusia, Euskadi plazara begira dagoena, itxita dago gaur egun, ondoren eraikitako kristalezko eraikin modernoan baitago sarbidea. Hori da, besteak beste, handitze lanekin aldatuko den elementu nagusietako bat. Euskadi plazarekin lotuko da museoa, eta trafikoan ere aldaketak eragingo ditu. «Casilda Iturrizar parkea handitzen du egitasmo honek: gaur egun Euskadi plazan dagoen biribilgunea parkearekin lotuko du». Biribilgune izateari utziko dio, beraz, eta trafikoan ere aldaketak eragingo ditu. Alameda Zumarkalera bidea ere gertuago izango du museoak. «Guggenheim museotik hurbilago izango gara».

Eraikina «adimenduna» izango dela azpimarratu du Zugazak. «Aireztatze sistema eta argi naturalaren erabilera ahalbidetuko du, eguzki energiaz hornitzeko bideak izango ditu, eta euri ura ere jasoko du. Beraz, mantentze kostuak gutxitzeaz gain, eraikuntzak ingurumenean izango duen inpaktua murriztuko da».

Foster eta Uriarte arkitektoek hamabost hilabeteko epea dute orain proiektua idatzi eta txostena museoaren patronatuaren esku uzteko. Behin betiko egitasmoa aurkeztuta, hamasei hilabeteko tartean egingo dira eraikuntza lanak. Beraz, dena ondo bidean, 2022. urtearen bukaerarako irekiko ditu ateak museo berrituak. Zugazak azaldu duenez, lanek iraun bitartean itxita egongo da museoa. Horregatik, gaur egungo eraikinaz kanpoko beste espazio batzuk egokituko lituzke museoak, eta erakusketak bertan antolatu.


Atzo, agerraldia egin zuen patronatuak. MONIKA DEL VALLE / FOKU

Laugarren eraldaketa

Museoaren laugarren aldaketa izango da orain egingo dutena. 1945. urtean sortu zen gaur egungo museoaren eraikin zaharra dena, eta urte gutxiren buruan hainbat obra eskuratu zituen, dohaintzen eta erosketen bidez. Txiki geratu zitzaien sorrerako azpiegitura, eta, 1970eko hamarkadan, eraikin berria gehitu zioten horregatik. Alvaro Libano eta Ricardo Beasco arkitektoek egin zuten gaur egungo museoaren eraikin moderno gisa ezagutzen den kristalezko eraikina: 1971n inauguratu zen.

Zugazaren ardurapean egin zen museoaren bigarren eraberritzea. 1996ean hartu zuen gidaritza, eta 2001. urtean hartu zuen pinakotekak gaur egun duen itxura. Orotara, 6.450 metro koadro gehitu zitzaizkion museoari, eta 15 milioi euro inbertitu zituen patronatuak lanetan. Madrilgo Prado museoaren zuzendari jarri zuten gerora Zugaza, 2002tik 2017. urtera bitarte. 2017an hartu zuen berriz museoaren gidaritza, eta eraikin zaharreko 31 areto berritzea izan zen egin zuen lehen gauzetariko bat.]]>
<![CDATA[Norman Foster arkitektoak handituko du Bilboko Arte Ederren Museoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/169224/norman_foster_arkitektoak_handituko_du_bilboko_arte_ederren_museoa.htm Tue, 23 Jul 2019 07:41:09 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/169224/norman_foster_arkitektoak_handituko_du_bilboko_arte_ederren_museoa.htm Joan den abenduan iragarri zuen Zugazak Bilboko Arte Ederren Museoa handitu eta beste eraikin bat «eskuratzeko» asmoa zuela, museoa “modernizatzeko". Museoaren “ikusgaitasuna" handituko du egitasmoak, Zugazaren hitzetan. Museoaren eraikin zaharraren ate nagusia, Euskadi plazara begira dagoena, itxita dago gaur egun, ondoren eraikitako kristalezko eraikin modernoan baitago sarbidea. Hori da, besteak beste, handitze lanekin aldatu nahi dituzten elementuetako bat. Euskadi plazarekin lotuko da museoa, eta trafikoan ere aldaketak eragingo ditu. “Casilda Iturrizar parkea handitzen du egitasmo honek, Euskadi plazako biribilgunearekin lotuz". ]]> <![CDATA[Egitasmoa sendotu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/024/001/2019-07-18/egitasmoa_sendotu_dute.htm Thu, 18 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1880/024/001/2019-07-18/egitasmoa_sendotu_dute.htm
Jaialdiaren antolatzaileek gogoeta prozesu bat egin zuten 2016an, eta, ordutik, sendotu egin da egitasmoa. Kale artea gizarteratzeko aurrerapausoak nola egin hausnartu zuten duela hiru urte, eta, gogoetaren ondorioetatik abiatuta, bi sail berri jarri zituzten martxan, gaur egun indartuta daudenak: Kalekaz Blai eta Kaleka Scratch. Sail Ofizialetik kanpokoak dira bi-biak; lehena, profesionalentzat, eta, bigarrena, berriz, hasi berriak diren edo garapenean dauden lanak erakusteko. Publikoa sormen prozesuaren hartzaile hutsa baino gehiago izatea nahi dute antolatzaileek.

Hirugarren urtez, aurten ere Kaleka Scratch sailean parte hartzeko deialdia egin dute, eta azpimarratu dute «arrakastatsua» izan dela: hogei proposamen baino gehiago jaso dituzte. Horietatik bost aukeratu dituzte: Lokke konpainiaren (Euskal Herria) Dopplegander ikuskizuna; La intrepida taldearen (Katalunia) La atraccion; Es circ konpainiaren (Katalunia) Tei tei; Labuena Compañia taldearen (Katalunia) Sindrome Hang Jonge; eta De-Cahinee konpainiaren (Frantzia) Tout ira bien.

Sail Ofizialean, berriz, zortzi konpainia ariko dira lehian. Horietatik hiru dira Euskal Herrikoak. Lokke euskal konpainiak, kasurako, The Big Game ikuskizuna emango du bihar. Olatz de Andres konpainiako koreografoak ikuskizunaren bertsio berritua prestatu du, beren-beregi, Kalekaren 30. urtemugarako: dantzaren bidez, «xake partida bizidun bat» irudikatuko dute 32 sortzailek, eta Lea Artibai eskualdeko dantzariek ere parte hartuko dute emanaldiaren bukaeran. Lekittoko Deabruak talde piroteknikoak ere ikuskizun berezia egingo du larunbatean; Kataluniako bost talde bilduko dituzte, eta berrehun lagunez osatutako talde batekin azalduko dira emanaldian. «Kalekaren ibilbide luzearekin bat eginez, Euskal Herrian inoiz izan den su jairik handiena izango da».

Espazio berri bat ere egokituko dute aurten, Kairos izenekoa. Greziatik hartu dute hitza. «Greziar filosofiaren kontzeptu bat da, eta zerbait garrantzitsua gertatzen den une mugagabea irudikatzen du». Hitzez hitz duen esangura ere argitu dute antolatzaileek: «Beharrezkoa den une zehatza». Esperientzia eta jolasa ardatz dituen eremua da.

Informazio gehiago nahi izanez gero,

jo webgune honetara:

www.kaleka.eus]]>
<![CDATA[Udara eskoziarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2187/025/001/2019-07-18/udara_eskoziarra.htm Thu, 18 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/2187/025/001/2019-07-18/udara_eskoziarra.htm
Etxepare Euskal Institutuak urtarrilean aurkeztu zuen Scotland Goes Basque programa, Eskozian 2019an zehar izango diren hogeitik gora kultur ekitalditan euskara eta euskal kultura ezagutaraztea xede duen egitasmoa. Euskal musikariak izan ziren herrialde horretara bidaiatzen lehenak, hainbatek Glasgowko Celtic Connections jaialdian parte hartu baitzuten. Maiatzean, berriz, euskal zinemaren hainbat lan erakutsi zituzten Cinema Attic eta Edinburgoko Nazioarteko Zinema jaialdien programazioetan.

Arte eszenikoen eta literaturaren txanda da orain. «Abuztuan egiten diren jaialdietako arduradunak Euskal Herrira ekarri, eta gaur egun dantzaren eremuan eta literaturaren esparruan zer panorama dagoen erakutsi diegu. Guk hemengo lanak aurkeztu dizkiegu, baina beraiek egin dute hautaketa. Honekin, zera esan nahi dut: Edinburgoko jaialdiko programatzaileek ez dute inoiz programatuko beren jaialdiaren mailan ez dagoen ekitaldi bat, eta horrek argi azaltzen du hemen dagoen sorkuntzaren maila zein den», zehaztu du Irene Larraza Etxepare Institutuko zuzendariak.

Abuztuaren 2tik 26ra egingo dute Edinburgh Festival Fringe kaleko arteen jaialdia. 1947tik egiten da, eta topagune garrantzitsua da nazioarteko konpainientzat eta programatzaileentzat. Maylis Arrabit koreografoak Habra que ponerse cachas pieza aurkeztuko du bertan. Arrabitek Proyecto Colectivo HQPC taldea osatzen du Xabier Madina eta Ebi Soria dantzariekin batera, eta Eskoziara joatearen garrantzia azpimarratu du: «Ikuskizun inklusiboa da gurea, elbarriek egina baita. Bi anaiaren arteko harremana irudikatu dugu piezan, dantza eta antzerkia uztartuz».

Beste bi dantza ikuskizun ere izango dira kaleko arteen jaialdian. Akira Yoshida dantzariak Home aurkeztuko du; Bego Kregok eta Maria Martinek sortutako Krego-Martin konpainiak, berriz, (Non) Comfort Zone ikuskizuna erakutsiko du. «Aukera bakana da Fringe jaialdian egotea. Nolanahi ere, esan behar dut, mugak zeharkatzea zoragarria den arren, nahiago dugula gure lurraldean aritu, gaur egun zaila baita», azaldu du Kregok. Abuztuaren 8tik 11ra, egunero egingo dute emanaldia.

Aipatutako hiru talde horiez gain, bestelako kale ikuskizunak ere izango dira Edinburgon hilaren 7tik 10era bitarte. Etxeparek, Dance Basek eta Atlantikaldia jaialdiak sustatuta, Atlantik 1050 ikuskizuna ondu dute Alain Maia koreografo eta dantzariak, Jen Wren koreografo eskoziarrak eta Amy Geddes musikari eskoziarrak. Euskal Herriko eta Eskoziako dantza tradizionalak uztartu dituzte piezan, eta Edinburgon egingo dute estreinako emanaldia, abuztuaren 9an. Errenteriako (Gipuzkoa) Atlantikaldian egingo dute bigarren eta azken emanaldia, irailaren 19tik 22ra. Tio Teronen Semeak taldea ere izango da Fringe jaialdian; FresCool ikuskizuna erakutsiko dute.

Literatur jaialdia

Abuztuaren 10a eta 26a bitartean egingo da, bestalde, Edinburgh International Book Festival jaialdia, eta han ere izango dira euskal sortzaileak. Iban Zalduak, kasurako, James Robertson idazlearekin batera ondutako Txekhov vs Shakespeare egitasmoa aurkeztuko du. Euskarak eta eskozierak duten errealitatetik tiraka, idazle biek gutun trukea egin dute, eta liburu batean bildu dituzte gogoetak.

Harkaitz Canok Twist nobelari buruzko saio bat egingo du Jumoke Verissimo poeta nigeriarrarekin, eta Wine and Words zikloa ere egingo du Danele Sarriugarte idazlearekin eta Joseba Etxegoien musikariarekin. Miren Agur Meabe, Uxue Alberdi, Bernardo Atxaga eta Eider Rodriguez idazleek ere solasaldiak egingo dituzte.]]>
<![CDATA[Edinburgoko udako jaialdietan izango dira euskal sortzaileak]]> https://www.berria.eus/albisteak/168993/edinburgoko_udako_jaialdietan_izango_dira_euskal_sortzaileak.htm Wed, 17 Jul 2019 14:42:27 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/168993/edinburgoko_udako_jaialdietan_izango_dira_euskal_sortzaileak.htm Scotland Goes Basque programa: Eskozian 2019an zehar izango diren hogeitik gora kultur ekitalditan euskara eta euskal kultura ezagutaraztea xede duen egitasmoa. Euskal musikariak izan ziren herrialde horretara bidaiatzen lehenak, Glasgowko Celtic Connections jaialdian parte hartu baitzuten hainbatek. Maiatzean, berriz, euskal zinemaren hainbat lan erakutsi zituzten Cinema Attic eta Edinburgoko Nazioarteko Zinema jaialdien programazioetan. Arte eszenikoen eta literaturaren txanda da orain, abuztuan egingo diren Edinburg Festival Frigen eta Edinburgh International Book Festival jaialdietan izango baitira Euskal Herriko 56 sortzaile. Gaur egin dute aurkezpena, Bilboko Azkuna zentroan. Abuztuaren 2tik 26ra egingo dute Edinburg Festival Frigen kale arteen jaialdia. 1947tik egiten da, eta topagune garrantzitsua da nazioarteko konpainientzat zein programatzaileentzat. Besteak beste, Krego-Martin Dantza konpainiak, Akira Yosida dantzaria eta Proyecto Colectivo HQPC izango dira han. Atlantik 1050 ikuskizuna ere estrainatuko dute abuztuaren 9an: Etxepare institutuak, Errenteriako (Gipuzkoa) Atlantikaldia jaialdiarekin eta Dance Base-rekin batera ondutako dantza pieza. Tio Teronen Semeak taldeak ere FreschColl kale antzerkia eramango du Edinburgora. Abuztuaren 10 eta 26 bitartean egingo da, bestalde, Edinburgh International Book Festival jaialdia, eta han ere izango dira euskal sortzaileak. Iban Zalduak, kasurako, James Robertson idazlearekin batera ondutako Txekhov vs Shakespeare egitasmoa aurkeztuko du. Harkaitz Canok Twist nobelari buruzko saioa egingo du Jumoke Verissimo poeta nigeriarrarekin, eta Wine and Words zikloa ere egingo du Danele Sarriugarte idazlearekin eta Joseba Etxegoien musikariarekin batera. Miren Agur Meabe, Uxue Alberdi, Bernardo Atxaga eta Eider Rodriguez sortzaileek ere hainbat ekitaldi egingo dituzte.]]> <![CDATA[Sustraiekin berriz elkartzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/033/001/2019-07-16/sustraiekin_berriz_elkartzea.htm Tue, 16 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/033/001/2019-07-16/sustraiekin_berriz_elkartzea.htm Begiradak atzera begirako erakusketan. 1999tik 2018ra bitarte ekoizpen zentroan izan diren 20 artistaren lanak jarri dituzte ikusgai orotara. «Euskal Herriko artearen ibilbidearen erakusleiho da ikusgai jarri duguna», azaldu du Aitor Arakistain komisarioak. Abuztuaren 22ra bitarte izango da ikusgai.

Artistek lehen urratsak egin ditzaten, egonaldiak antolatzen ditu Bilbo Artek. «Sortzaileen lehen egitasmoak bultzatzeko laguntzak eman ditugu hasieratik: lan egiteko espazioaz gain, bitartekoak ere ematen dizkiegu. Normalean, fakultatetik atera berritan etortzen dira artistak guregana, bide profesionala hartzeko lehen urratsak egiten dituzte hemen». Datua ere eman du Arakistainek: 1999tik hona 400 artista inguru izan dira Bilbo Arten. «Egonaldiak egin dituzten artista guztiekin adosten dugu bertan egindako lanetako bat gurean utzi behar dutela». Hala osatu du ekoizpen artistikorako zentroak bere bilduma. 400 artelan dituzte, guztira, gordeta; horien erdia Euskal Herriko sortzaileek ondutakoak dira; eta, nazioarteko artistenak dira gainontzekoak. Guztien arteko aukeraketa bat da Begiradak erakusketan bildu dutena.

Abiaburura itzultzea

Galbahea pasatu, eta hogei sortzaileren margo bana aukeratu dute: Abigail Lazkoz, Alain Urrutia, Alberto Albor, Fermin Moreno, Fernando Villena, Gala Knorr, Ianire Sagasti, Ignacio Goitia, Ismael Iglesias, Jorge Rubio, Juana Garcia Pozuelo, Judas Arrieta, Kepa Garraza, Leticia Gaspar, Lourdes de la Villa, Txaro Arrazola, Taxio Ardanaz, Aitor Lajarin, Mikeldi Perez eta Iker Serranorenak, zehazki. «Ez da lan erraza izan. Ahalik eta estilo gehien biltzen saiatu gara, eta gaien aldetik ere aniztasuna lortu nahi izan dugu. Are, gaur egun aktibo jarraitzen duten sortzaileen lanak erakustea erabaki dugu». Garrantzitsua da erakusketa Arakistainen iritziz, lehen aldia baita Bilbo Artek atzera begirakoa egiten dutela. «Ez da atzera begirako soil bat, ikusgai jarri dugunak Euskal Herriko pinturaren historiaren berri ere ematen du».

Artisten hasierako lanetan gordetzen da sormen prozesuaren jatorrizko «hazia». Hala uste du Arakistainek. «Ondoren egiten dituzten lanak baino garrantzitsuagoak izan ohi dira lehenak, hasierako ideia horiek izaten direlako intimoenak eta egiazkoenak». Komisarioaren hitzetan, egin duten bideari erreparatzeko aukera ere izango dute artistek. «Hasierako lana beraien gaur egungo jardunarekin alderatzeko bidea ere izango da erakusketa». Horixe da, hain zuzen, Villenari gertatu zaiona. Bilbo Arten egonaldia egin zuenetik, estreinakoz ikusi baitu bere lana. «Modu organiko batean hasi nintzen margora gerturatzen, beti zalantzan jarriz gizakia ez dela ezeren erdigunea. Margolan abstraktua ondu nuen orduan. Forma organikoak, zerutik ikusitako irlak... edozer igar dezake ikusleak hemen», esan du bere lanari begira.

Testuinguruaren garrantzia

Ez zion izenik jarri orduan, eta gaur egun ere gauza bera egingo lukeela azaldu du. «Ikuslea aurreiritzirik gabe gerturatzea nahi dut; bere zama eta bizipen pertsonalekin». Antzeko sentipena du berak ere. «Denbora asko igaro da lana azken aldiz ikusi nuenetik, eta beste begirada batekin aztertzeko aukera eman dit oraingoak. Uste dut, sakonean, badudala margolanak utzitako aztarnaren bat edo beste, pertsonala zein artistikoa».

Oraindik ere gai berari tiraka jarraitzen duela aitortu du Villenak, baina zehaztu du sormen prozesua aldatu duela. «Inguruan dugunarekin batera aldatzen gara denok, eta artistei ere gauza bera geratzen zaigu. Duela hamabi urte izan nituen bitartekoak eta gaur egungoak ez dira berdinak». Teknologia berrien erabileraz ari da, besteak beste, Villena. Bere azken lana jarri du adibide gisa. «Oinez aritzeak gogoeta bat eskatzen dio gizakiari; kontzientea edo inkontzientea izan daitekeena. Prozesu hori lantzeko, oinez ibiltzearen ekintza piezaren parte bihurtu dut. GPSarekin ibilaldiak egin ditut naturan , eta gailuak erregistratzen dituen ibilbide horien mapa ardatz hartuta hasi naiz margoarekin lanean».]]>
<![CDATA[Etorkizuneko gizadiaren irudikapena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/031/001/2019-07-10/etorkizuneko_gizadiaren_irudikapena.htm Wed, 10 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1879/031/001/2019-07-10/etorkizuneko_gizadiaren_irudikapena.htm Cyborg-a da Harbisson: robot zatiak atxikita ditu gorputzean, eta, buruan txertatua duen antena bati esker, gai da gizakiek igartzen ez dituzten kolore eta izpi infragorriak ikusteko. Getxoko (Bizkaia) Getxophoto Nazioarteko 13. Irudi Jaialdian izango da Harbisson. Irailaren 4tik 29ra bitarte egingo dute, eta teknologia berriek norbanakoengan duten eragina landuko dute, Post Homo Sapiens. Etorkizuna programatu izenburupean prestatu duten programazioan.

«Azelerazioak, automatizazioak, adimen artifizialak eta ,oro har, aurrerapen zientifikoek erronka berriak proposatzen dizkigute; transhumanismoaren kontzeptura hurbiltzen ari gara», azaldu du Jokin Aspuru Getxophotoko zuzendariak. «Nola eragingo digu horrek guztiak?». Galderari eutsi nahi diote aurtengoan, eta, horretarako, nazioarteko hogei artistaren lanak erakutsiko dituzte udalerriko hainbat txokotan. Atzo egin zuten aurkezpena, Algortako Portu Zaharrean (Getxo).

Hiru urteko komisariotzak egiten ditu jaialdiak, eta Monica Allende komisarioaren azken urtea da aurtengoa. 2017an hartu zuen Allendek jaialdiaren gidaritza artistikoa, eta «trantsizioaren trilogia» aurkeztu zuen orduan, hiru aldiko iraupena izan duen gaia. «Oro har, esango nuke denok dugula sentipena aldaketa garai batean bizi garela, teknologia berrien agerpenaren ondorioz. Ezagutzen ez dugun etorkizun baterantz goazela dirudi, eta nolabaiteko ezinegona sortzen digu horrek. Nondik gatozen eta nora goazen aztertzea izan da azken hiru urteetako jaialdien asmoa», argitu du Aspuruk. 2017an, bere horretan landu zuten gaia artistek, postglobalizazioa zentzu zabalean arakatuz. «Globalizazioak mundu mailan ekarri dituen aldaketak jorratu genituen, ardatz orokorrei helduz». Iaz, berriz, gatazkak landu zituzten. «Trantsizioaren gaian jarri genuen zooma, eta globalean ez, baizik eta gizartean jarri genuen fokua».

Aurtengoan itxiko dute trilogia, eta begirada are gehiago murriztu dutela azaldu du zuzendariak. «Azken aldi honetan, are gehiago txikituko dugu zooma, eta norbanakoei begira jarriko gara». Besteak beste, androideen eta gizakien arteko bereizketa edo bereizketarik eza landuko dute Getxophoton izango diren artistek. Maija Tammi argazkilari finlandiarraren One of Them is a Human lana jarri du Aspuruk adibide gisa. «Tammik erretratuak egin zizkien hiru androideri eta gizaki bati, eta gizakia zein den asmatzeko desafioa jarri zien ikusleei; ia ezinezkoa da bereizketa egitea».

Aspuruk azaldu duenez, artistak Taylor Wessing sariketa sonatura aurkeztu zuen irudi horietako bat, eta baita irabazi ere. «Arauetan zehazten zen erretratuetan agertzen zirenek gizakiak izan behar zutela, baina androide bat azaltzen zen irudiari eman zioten saria. Eztabaida bizia eragin zuen horrek argazkigintzaren sektorean». Gaiari buruzko gogoeta egin du Aspuruk, segidan. «Azken urteetan, munduan izan diren aldaketen aurrean, indar handia hartu du globalizazioaren aurkako mugimenduak; baina, diotenez, etorkizunean, robotizazioaren kontrako mugimenduak hartuko du leku hori». Ertz horiek ikusgai egitea da, besteak beste, 13. Getxophoto jaialdiaren xedea.

Haley Morris-Cafiero artista estatubatuarraren lana ere izango da ikusgai. Aspuruk zehaztu duenez, emakumearen gorputzaren irudikapen bisualaren eta edertasuna, onarpena, tolerantzia eta ziberjazarpenaren kontzeptuen inguruko gogoeta egiten du artistak The Bully Pulpit lanean. «Ziberjazarpena jasan du Morris-Cafierok, eta zera erabaki zuen: bere jazarleen soslaiak ikertu ondoren, haietaz mozorrotu, eta haiek idatzitako mezuak irudietan txertatzea».

Gero eta nazioartekoago

Hiru espazio nagusitan bilduko dituzte jaialdiko erakusketak: Telletxe plazaren inguruko aretoetan, Ereagako hondartzaren inguruan eta Punta Begoñako galerien eraikinean. Bigarren urtez, Open Call lehiaketa irekia antolatu dute, proposamen berriei programazioan parte hartzeko aukera zabalduz. «Arrakastatsua» izan da aurtengo deialdia, Aspururen hitzetan: 35 herrialdetako 190 proposamen —3.015 irudi— jaso dituzte, eta guztien artetik bost aukeratu dituzte epaimahaikideek: Morris-Cafieroren The Bully Pulpit lana; Jaakko Kahilaniemi finlandiarraren Past-it; Federico Estol uruguaitarraren Heroes del brillo; Claudia Gori italiarraren The Sentinels: Electro Sentsitivy in Italy; eta, azkenik, Italiako Ezio D'Agostinoren NEOs lana. Punta Begoñako galerietan jarriko dituzte ikusgai horiek guztiak.

Jaialdiak iraun bitartean, hainbat ekitaldi izango dira; besteak beste bisita gidatuak eta argazkigintzari buruz gogoeta egiteko jardunaldiak antolatu dituztela azaldu du Aspuruk. Aurtengoan, Getxotik kanpo ere izango da Getxophoto: irailean erakusketa bana jarriko baitute Donostiako Kultur Kutxan, Bilboko Foru Liburutegian eta Euskal Museoan.]]>
<![CDATA[Teknologia berriek norbanakoengan duten eragina landuko du Getxophoto jaialdiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/168660/teknologia_berriek_norbanakoengan_duten_eragina_landuko_du_getxophoto_jaialdiak.htm Tue, 09 Jul 2019 07:45:54 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/albisteak/168660/teknologia_berriek_norbanakoengan_duten_eragina_landuko_du_getxophoto_jaialdiak.htm Neil Harbisson artista ingelesa izango da, besteak beste, jaialdian. Aktibista Cyborg-a da Harbisson: robot zatiak atxikita ditu gorputzean, eta buruan txertatuta duen antena bati esker, gai da gizakiek igartzen ez dituzten kolore eta izpi infragorriak ikusteko. “Etorkizunean gertatu daitekeenari buruzko argibidea izan liteke". ]]> <![CDATA[«Arte izateko sortu ez diren objektuen estetika interesatzen zait»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/028/001/2019-07-07/arte_izateko_sortu_ez_diren_objektuen_estetika_interesatzen_zait.htm Sun, 07 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1953/028/001/2019-07-07/arte_izateko_sortu_ez_diren_objektuen_estetika_interesatzen_zait.htm
Nola jaso duzu Gure Artea saria?

Poztasun handia ematen du sari batek, lasaitasun ekonomikoa emateaz gain ezagutzera ematen zaituelako, eta, beraz, pentsa dezakezulako horrek lan gehiago emango dizula. Edonola ere, artean aritzen garenok diru laguntza bat jasotzeko erabiltzen dugun prozedura oso bestelako da: desira edo nahi batetik abiatuta, txostena prestatzen duzu, proiektua, eta hori aurkeztu eta denbora pixka batera ematen dizute laguntza edo ez. Oraingoa ez da hala etorri, ez da desira horretatik jaio, baina, bestalde, ekonomikoki sari izugarria da. Ezberdina da horregatik: ezustean bezala harrapatzen zaitu.

Epaimahaikideek nabarmendu dute zure belaunaldiko artista «azpimarragarrienetako» bat zarela.

Ez diot garrantzirik eman horri, ez dudalako hala sentitzen. Saria indibiduala da, baina ez zait iruditzen esaldi horren indibidualtasuna niri dagokidanik. Nire belaunaldiko asko ari da oso lan indartsuak egiten: adin eta ibilbide antzekoa dugu, baina biografia ezberdineko jende multzo bat gara, maila berean gaudenak.

Nola iritsi zara eskulturara?

Egia da ikasketak egin nituenetik hona eskulturan eta espazioaren ulermenean zentratuz joan naizela, baina ez da hasieratik hala izan. Arte Ederren fakultatean gehiago landu nuen irudia. Unibertsitatean izan nintzen garaian eskultura zen adarrik indartsuena, tradizionalki pisu handia izan duelako Euskal Herrian. Baina ez nintzen identifikatuta sentitu lengoaia horrekin. Beti izan dut interesa artearen ertzetan dauden objektuekin. Arte izateko sortu ez diren objektuen estetikan, eguneroko errealitatean aurkitzen nituen objektu horiengan: izan liteke banku bat edo eguneroko edozein tresna. Horiek artxibatzen hasi nintzen argazkigintzaren bidez, eta modu horretan iritsi nintzen eskulturara: argazkietan agertzen ziren konposizio eta joko formal horiek nireganatzeko asmoarekin.

Bildumagilea zarela diozu.

Eginda zeuden objektuekin hasi nintzen lanean, lapurtzearen ideiarekin. Uste dut nire jardunak logika hori duela: objektuak eskuratu, argazkiak atera, eta artxiboa bete. Esango nuke hor teknika bat bilatu dudala lanerako, nire desirari erantzuten diona, batetik, eta erraza egiten zaidana, bestetik. Bildumagiletik asko du nire lanak. [Irudiz beteta dauden album batzuk atera ditu, eta horien artetik bat ireki du]. Aitaren lehengusu batek, adibidez, aizkorak egiten ditu Urnietan [Gipuzkoa], eta aizkorak artxibatzen hasi nintzen, pixkanaka. Orain asko ari naiz horiek pilatzen. Lan egiteko erreferentziak biltzen ditut nire sorkuntza prozesuan. Batzuetan eskultura egiteko modua argazkietatik abiatzen dut, baina, eskultura egindakoan, jarraitzen dut artxiboa betetzen eta eskulturarekin zerikusia duten argazkiak biltzen.

Gustua ere ikertu duzu. Enkarguz jaso zenituen bi garaikur egin zenituen, eta ez zizkizuten onartu.

Gauzak artxibatzen hasi nintzenean, gustu onaren eta txarraren arteko mugaz gogoetatzen nuen, eta baita gustu txarreko objektuekiko sentitzen nuen erakargarritasunari buruz ere. Lehen, akaso, kontzientzia gehiago nuen horrekin, baina horren nire egin dut, ezen erreferentzia bera galdu baitut. Hori gertatu zitzaidan garaikurrekin. Txirrindularitza proba baterako garaikur bat eta Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldirako beste bat egiteko enkargua jaso nuen nahiko garai berdintsuan, eta berrerabilitako objektuekin egin nituen bi-biak. Ez zitzaizkien gustatu, eta estandarragoak egin nituen gero.

Bide bat markatu zizun orduko horrek?

Eskala eta mugimendu aldetik gauzak eraiki eta deseraikitzeko modu azkar bat aurkitu nuen; lan egiteko era bat edo estrategia bat definitu nuen. Modu naturalean eskulturan zentratzeko erabakia hartu nuela esango nuke. Baztertu zituzten garaikur horietatik hasi nintzen eskala txikian lanean. Asko ekoiztu nuen orduan, eta niretzat oso garrantzitsua izan zen pieza horiekin guztiekin Carreras Mugica galerian egin nuen Su tu tumba [2016] erakusketa.

Objektu berrerabiliekin ondu zenituen eskultura horiek, eta elkarri itsatsi gabe muntatu zenituen.

Hainbat jatorritako objektuen artean gerta daitekeen biolentzia edo talka txiki horiekin lan egitea interesatzen zitzaidan: auto azeleragailuaren pedala, maska potea eta garaikur baten zati bat itsatsi gabe nola elkartu daitezkeen aztertzea. Egiten oso erraza da, eta baita biltzen ere. Tuperretan jasotzen ditut egiten ditudan eskulturak, eta erakutsi behar ditudan lekuan muntatzen ditut gero. Erosoa da. Azkenaldian, balio berezia ematen ari naiz oparitzen dizkidaten eta balio sentimentala duten piezei. Edonola ere, ez ezazu pentsa nirekin gogoratu direlako opariak egiten dizkidatenik [irriz]. Jendeak etxean nahi ez dituenak ematen dizkidate.

Aurrez badakizu zer aterako den pieza multzotik?

Inoiz ez da aurrez pentsatzen piezetatik zer aterako den. Gainera, aldarrikatu ere egiten dut lan egiteko era intuitibo hori. Nik ez dut pieza bat egiten ikusleak zerbait pentsa dezan, hori ez baitago nire esku. Areago, iruditzen zait horrek mugatuko lukeela nire sorkuntza prozesua. Eskultura egitea da nire esku dagoena, eta horrek nik kontrolatu ezin ditudan ondorioak dauzka ikusleengan. Erakusketetan eta piezetan testua edo azalpena jartzea, adibidez, gehiago izaten da ikuslearen beharra artistarena baino. Eskultura baten inguruan hitzak bil daitezke, baina ez esanahi gisa: azalpena eta pieza ez dira gauza bera, piezek eta hitzek ez dute gauza bera esaten.

Zer bilatzen duzu biltzen dituzun objektuetan?

Estetika oso zabala hartzen dute, baina esango nuke zerbait konpartitzen dutela. Askotan nortasun asko duten objektuen eta forma geometrikoen arteko konbinazio bat bilatzen dut. Asko interesatzen zaizkit formaz sinpleak diren objektuak; geometrikoki bereziak, baina, era berean, sinpleak direnak. Azkenaldian bereziki nago interesatuta ingeniaritza eta mekanika piezekin edo industriak ekoiztutakoekin. Burdindegiak oso iturri aberatsa dira niretzat, oso gustuko ditut.

Objektuak modu abstraktuan ulertzea gustatzen zait, duten funtziotik urrunduz. Azoka txikietan, adibidez, dekoraziozkoak izaten dira objektu gehienak, eta burdindegietan aurkitu ditzakegunak objektu erabilgarriak dira. Abstraitu, eta dauzkadan objektuak forma bezala ikusi: horixe da egiten dudan ariketa.

Ideiak ala objektuak daude zure sorkuntza prozesuaren abiaburuan?

Objektuak. Kontsumismoak gugan duen eragina oso presente daukat, ni asko estimulatzen bainau erosteak [irriz]. Azoka txikietara noanetan gauzak bururatzen zaizkit etengabe. Nik onartu behar dut hor badudala adikzio bat: sortzen ari naizenean, etengabe ari naiz gauza berriak erosten, eta desblokeatu ere egiten nau horrek. Norauto-ra joatea ere izugarria da niretzat, Stendhal sindromeak jota egoten naiz [irriz]. Txinatar dendetan ere asko erosi izan dut, baina azkenaldian kontzientzia hartzen ari naiz non erosten dudan zer horrekiko. Bigarren eskuko tresnak izaten dira gehienetan, jendeak baztertutakoak; beraz, lasaiago egoten da nire kontzientzia.

Komunitatearekin hainbat egitasmo ondu dituzu.

Modurik argienean, San Frantzisko auzoarekin dudan harremana bi egitasmorekin lotuta doa: Consonnin [Bilboko arte ekoiztetxean] egin nuen egonaldia, batetik; eta Okelan lan egitea, bestetik. Auzo hau oso aberatsa da, kultura asko nahasten direlako eta identitate partikular horiek aldarrikatzeko ariketa estetiko bat ere badagoelako. Tabernetara joan nintzen, eta eskatu nien bertan zituzten objektuak manipulatzeko baimena, asteburu batean erakusketa bana jartzeko taberna bakoitzean. Asko gustatu zitzaidan, baina gerora inbasio sentipen bat geratu zait; gehiegi sartu izanaren sentsazio bat. Okelarekin ere asko lantzen dugu komunitatea, eta unibertsitatetik atera berri diren artisten sarearekin ere egiten dugu lan. Elkarlana bultzatzen dugu gure inguru hurbilean.

Aipatu izan da arte belaunaldi berri bat dagoela, mugimendu feministatik ere elikatu dena, eta saretzen ari dena.

Ez nuke esango egiteko moduetan aldaketa handirik izan denik. Akaso bai materialetan, errealitatea aldatu den aldetik beti baitago egokitze bat. Baina ez zait iruditzen gaur egungo egoera adierazgarria denik, orain gertatzen dena lehen ere gertatzen baitzen. Egia da emakumeek askoz espazio gehiago dauzkagula gaur egun, eta Bilboko testuinguruan nahiko azpimarragarria dela: Consonni, Okela, La Taller... Arte egituren kudeaketan zabaldu da gure jarduna, eta akaso hor egon da aldaketa.

Erakundeen aldetik nahikoa babes duzue artistek?

Iruditzen zait beste toki batzuekin konparatuz gero nahikoa babes ekonomiko dagoela hemen. Diru laguntza asko daude. Baina kontua da dinamika paternalista bat garatzen dela, batek ezin duelako bizitza guztia eman diru laguntzetatik bizitzen. Sare pribatua apenas existitzen den hemen. Beraz, badago hor arraroa den menpekotasun bat, ona dena, eta beharrezkoa dena, baina zuloak ere badituena.

Sorkuntza bizibide gisa onartzea aldarrikatu egiten da oraindik.

Denbora askoan konplexua izan dut, ikusi dudalako euskal gizartean hizkuntzarekin zerikusia duten diziplinek badutela askoz oihartzun sozial gehiago, eta baita onarpen gehiago ere: hizkuntza gutxituaren defentsaren ideia horretan gehiago balioesten zirela, eta, artearen lehengaia euskara ez izanda, zentzugabekeriaren leku zail horretan kokatzen zela. Nolanahi ere, hori balioesten hasi naiz orain, uste baitut askeagoa zarela horrela.

Zeintzuk dira zure hurrengo geltokiak?

Bartzelonan egonaldi bat dut orain. Batzuetan testuinguruaren oporrak ere behar izaten ditut, bai. Oso errotuta nago auzora eta bertako artista sareetara, eta beste eremu batzuetako artisten lanak ikusteko gogoa dut. Bartzelona bada testuinguru bat erakarri egiten nauena, oso bestelakoa baita.]]>
<![CDATA[Jazzaren lehen geltokia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/026/001/2019-07-03/jazzaren_lehen_geltokia.htm Wed, 03 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larrabe Arnaiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/026/001/2019-07-03/jazzaren_lehen_geltokia.htm
Agertoki nagusia aldatuko du aurten jaialdiak, eta horixe du berrikuntza nagusi: azken urteetan Bihotz Alai plazan bildutakoak Muxikebarri arte, kultura eta kongresuetarako zentro berrira lekualdatuko dituzte. Ordainpeko emanaldiak egingo dituzte, baina doako kontzertuak ere izango dira, egunero, Geltoki Plazan.

Andrea Motis (Bartzelona, 1995) abeslari, saxofoi jotzaile eta tronpetista katalanak irekiko du jaialdia. Zazpi urte zituela hartu zuen Motisek tronpeta, eta urte luzez Sant Andreu Jazz Banden aritu ondoren, 2017an kaleratu zuen bere bakarkako lehen lana. Estilo propioa garatu du Motisek gaztetatik. «Jazzaren izen handietako bat da, urte asko daramatza eszenan», azpimarratu du Saituak. Julian Lage gitarristak hartuko dio lekukoa (Santa Rosa, Kalifornia, AEB, 1987): 31 urte izanagatik, ibilbide oparoa osatua du jada, eta jazzaren izen handiekin aritu izan da elkarlanean, hala nola Gary Burton, Jim Hall eta Bela Fleckekin. Taldeburu gisa lau disko plazaratu ditu. Hirukote berri batekin dabil azkenaldian. «Jazzaren haur miraritzat hartzen da Lage».

Kenny Barron (Filadelfia, AEB, 1943) pianista izango da ostiralean. Jazzean, piano jotzaile erreferente nagusietakoa da 1990eko hamarkadaz geroztik, eta artista handiekin aritutakoa ere bada: Dizzy Gillespieren eta Stan Getzen taldeetan aritu izan da. Asteburuan bestelako dimentsioa hartuko du jaialdiak, orduan igoko baitira agertokira izenik ezagunenak.

Larunbatean Madeleine Peyroux (Georgia, AEB, 1973) abeslaria izango da oholtzan. Jazz munduan nazioartean dagoen abeslaririk arrakastatsuenetarikoa da Peyroux. Sona handiko lanak argitaratu ditu; 2018koa da azkena: Anthem. Bob Dylan, Bruce Springsteen, Brian MacLeod eta Patrick Warren musikarien kolaborazioak bildu ditu bertan.

Paquito D'Rivera (Habana, 1948) klarinete eta saxo jotzailea da aurtengo jaialdiaren izar nagusietakoa, eta azken egunean izango da Getxon. Irakere taldearen sortzaile izan zen; 30 disko grabatu ditu, eta hamabi Grammy sari irabazi. Zazpikotean ariko da jaialdian, Caribean Tour biraren barruan, jazz latinoko doinuak eskaintzeko. «Kontzertu berezia egingo du».

Gazte sortzaileei bultzada

Musikari gazteen lana sustatzea da, Saituaren esanetan, jazz jaialdiaren helburu nagusietako bat. «1986tik lehiaketa antolatzen dugu, eta oso garrantzitsua da guretzat. Saiatu gara, urtez urte, sail hori indartzen eta musikari gazteei aukera gehiago ematen». Datuak ere eman ditu jaialdiko zuzendariak. Azaldu duenez, Europako Batasuneko hamalau herrialdetako 66 talde aurkeztu dira aurten lehiara, eta horietatik lau aukeratu dituzte antolatzaileek: Claudio Jr. De Rosa Quartet, Szymon Klekwicki Sextet, Jose Angel Lorente Quintet eta Marc Martin Trio. 4.300 euroko saria jasoko du irabazleak, eta igandeko emanaldian D'Riveraren aurretik jotzeko aukera ere izango du. Bigarren saridunak 1.800 euro irabaziko ditu, eta bakarlaririk onenak, aldiz, 900 euro.

Urtero antolatzen duten Hirugarren Milurtekoa izeneko atalean ere musikari gazteak bilduko dituzte. Geltoki plazan izango dira emanaldiak, eta bost talde ariko dira: Kontxi Lorente Trio, Jon Urrutia Trio, Girls in Band, Aishinka eta Juanma Urriza Quintet. Aipatutakoez gain, jazzaren bueltako jam sesioak eta eskola irekiak ere izango dira jaialdiak irauten duen bitartean.]]>