<![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 30 Sep 2020 07:31:55 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Kondairaren zinemaratzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/030/001/2020-09-26/kondairaren_zinemaratzea.htm Sat, 26 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1891/030/001/2020-09-26/kondairaren_zinemaratzea.htm Atarrabi eta Mikelats filmean eman dute pantaila handirako jauzia.

Ongiaren eta gaizkiaren arteko borroka, Atarrabiren eta Mikelatsen bizitza zinemaratu du Greenek. Atarrabi eta Mikelats euskal kondairaren berrirakurketa da filma. Iaz grabatu zuten Korsikan eta Euskal Herrian, eta asteazkenean estreinatu zuten Donostiako 68. Zinemaldiko Zinemira sailean. Azaroaren 18tik aitzinera, Ipar Euskal Herriko eta Frantziako aretoetara iritsiko da.

«Funtsean, Atarrabi eta Mikelatsen istorioa da, baina Eugenek [Green] kondairaren bertsioak aztertu, batu eta elementu berri batzuk sartu ditu» Lukas Hiriarten hitzak dira. Berak jokatzen du Mikelatsen rola. Harekin batera, Atarrabi antzezten duen Saia Hiriart da bertze protagonista nagusia.

Lehen lana izan duten arren, batez ere zuzendariarekin lorturiko konexioarekin biziki pozik dira biak. Greenen lan egiteko manera goretsi dute: «Badu estilo berezi bat Eugenek. Ez du informazio asko ematen gure lana bideratzeko; aktoreari proposamenak egiteko eskatzen dio», nabarmendu du Lukas Hiriartek. «Giro eta energia batean paratu gaitu, eta berak eskatu gabe gure baitatik atera da berak nahi zuena. Konplizitate handia sortu da», Saia Hiriartek.

Mariren semeak dira Atarrabi eta Mikelats. Erdi jainkoak dira biak, eta itxuraz zahartzen ez direnak. Haurrak direla, Marik deabruari uzten dizkio, kultura handia duenez, berak haz ditzan. Atarrabik, ordea, bertatik ihes egingo du. Ihesean deabruak itzala lapurtuko dio, eta horrek Atarrabiren bizitza baldintzatuko du. Kondairak kontatzen duenaz gaindi, fikziozko bertze pertsonaia batzuk ere sartu ditu Greenek filmean, Udana eta Usoaren pertsonaiak, errateko.

Egitura narratiboaz harago, ezaugarri bereziak ditu filmak, baina bat nabarmentzen da bereziki: argiztatzea. Zineman erabili ohi diren fokuak baztertu ditu Greenek, eta argiztatze berezia erabili du misterio giroa sortzeko: kandelak. Horrek aktoreen lanari mesede egin diola uste dut Lukas Hiriartek: «Giro biziki sakratua sortzen zuen platoan. Teknikariek denbora asko pasatzen zuten atmosfera egokia lortzeko lanetan, eta horrek denbora asko uzten zigun lana ongi egiteko». Hain justu, argiketariak horregatik onartu zuen filmean parte hartzea, kandelekin argiztatzearen berezitasunagatik.

Alta, bada bertze ezaugarri bat pelikula berezi egiten duena: zuzeneko musika. Greenek ohikoa du bere filmetan musika diegetikoaren erabilera, eta Atarrabi eta Mikelats-en ere ez dio uko egin bere ukitu pertsonal horri. Aktoreek abesten ez badute ere, zuzeneko musikariak daude pantailan. Aktoreek beraiek ere onartu dute horrek «magia» eman diola lanari.

Ikusleen begirada irekia

Asteazkenean aurkeztu zuten jendaurrean lehenengoz pelikula, eta, tartean ezusteko bat gertatu zen arren —Eugene Greenek uko egin zion pelikularen proiekzioan maskara erabiltzeari, eta zinema aretotik eta Zinemalditik kanporatu zuten—, ikusleen aldetik jasotako harrera ona izan dela diote Lukas eta Saia Hiriartek. Kritikak izan badituzte ere, bereziki zinema aretora bertaratu direnen «jarrera irekia» nabarmendu du Saia Hiriartek. «Galdera interesgarriak sortu dira jendeak ikusi ondotik», erantsi du Lukas Hiriartek.

Donostiako Zinemalditik aitzina, zinema aretoetara iritsiko da laster filma, eta nazioarteko beste hainbat jaialditan ere proiektatuko dute. Aktoreak gustura dira egindakoarekin, batez ere, filmaren bidez euskara nazioartera zabalduko delako.]]>
<![CDATA[«Ikusleak osatu behar du pelikula»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1964/026/001/2020-09-25/ikusleak_osatu_behar_du_pelikula.htm Fri, 25 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1964/026/001/2020-09-25/ikusleak_osatu_behar_du_pelikula.htm 33 ezkil liburuan oinarrituta ondu du Imanol Rayo zinemagileak (Arbizu, Nafarroa, 1984) bere bigarren lana: Hil kanpaiak. Bi anai erakutsi eta bederatzi urtera, berriz ere zinemaldian da Rayo, atmosfera iluneko tragedia batekin. Zuzendari Berriak sailean lehiatuko da.

Azken egunetan nabarmendu duzu begiraden inguruko pelikula bat dela Hil kanpaiak. Zer da begiraden film bat? Zer adierazi nahi duzu horrekin?

Alde batetik, generoak berak, genero beltzak, nolabait begiradetara eramaten gaitu. Kasu honetan, gainera, pertsonaien arteko harremanak eta ezkutatzen dituzten iraganeko zauri zaharrak, beraien arteko erlazio edo erlazio falta hori, gorroto zahar hori, begiraden bidez irudikatzen da. Begiradek, erakutsi baino gehiago, estali egiten dute. Emozionalki duten gaitasun falta hori oso inportantea da, pelikularen tonua markatzen duelako. Badago Robert Bressonen esaldi bat ongi laburbiltzen duena: «Begiaren eiakulazio ahalmena».

2011n, Bi anai filma aurkeztu zenuen Zinemira sailean. Orduan erran zenuen hasieratik izan zenuela argi irudietatik kanpo geratzen zenak gehiago kontatuko zuela irudietan agertzen zenak baino. Hil kanpaiak-ez ere berdina esan daiteke.

Badago joera konkretu bat, ikusi behar dena eta ikusi behar ez dena markatzeko, bideratzeko. Pelikularen nondik norakoa hor dago oinarrituta. Irudiek gauza bat esaten dute, eta soinuek, beste bat. Soinu bat iradokitzaileagoa da irudi bat baino.

Zergatik?

Bataren eta bestearen arteko joko bat sortzen da, sinergia bat. Uste dut soinuaren osagai hori ikusleak bete behar duela. Interpretazio hori oso inportantea da. Gauzak zehatz ez ematea, baizik eta irekita uztea, duda edo galdera gisa. Soinua beti abstraktuagoa da irudi soila baino. Irudi batek interpretaziorako oso margen gutxi uzten du normalean, eta soinu bat ikusle bakoitzarentzat ezberdina izango da. Hori inportantea da, narratiboki oso funts indartsua duelako.

Familia bat da protagonista, eta familiaren gainetik, beharbada, Karmen nabarmentzen da. Haren inguruan harilkatzen dira filmeko hari guztiak.

Bai. Pertsonaia baten gainbehera edo erredentzio prozesu baten ibilbidea da; pertsonaia guztiak berekin batera eramaten ditu. Tragedia klasikoaren pertsonaia arketipoa izan daiteke Karmen. Hori inportantea da; pelikularen egitasmoetako bat da, ohikoa den formula bat, genero edo eskema edo paradigma bati beste zentzu bat eman eta beste gauza bat egitea horrekin. Mugarri izan diren lanek, gaur egun klasikotzat jotzen ditugunak, bere garaian oso elementu ikonoklasta izan dute.

Zinema beltza aipatu duzu lehen. Zuk zer generotan kokatuko zenuke lana?

Beltzetik hasten bagara ere, tragediarantz doa. Tragedia da generoetan generoena. Denek edaten dute iturri horretatik. Garrantzitsua da hori esatea. Pelikulak berak horrela arnasten du; pertsonaiak hemendik hara doaz, baina azkenean bazterrak, lekuak dira protagonista handienak, pertsonaiak nolabait haizea bezala doazelako. Pelikula definitu nahiak galdu egiten du pelikularen itxura eta behar lukeen indarra. Idealena litzateke pelikula ikusle bakoitzarentzat ezberdina izatea.

Behin eta berriz errepikatzen den baliabide bat dago filmean: elipsia.

Garrantzitsua da hor bateratzea, eta digresioa izan beharrean linealtasun bat izatea. Ohiko formuletara joanda, flashback batean adibidez, modu tradizionalean erakustea litzateke, estereotipo horretan jarraitzea. Hemen gakoa da pelikularen gauzatze hori erabat ezberdina izatea, beste norabait eramatea. Zentzu horretan, inportantea da iraganeko gauzak orainaldiko gauzak balira bezala tratatzea. Gauza fatalista bat badago hor: iraganeko kontuak gaur egungoak bezalakoa direla. Heriotza, patua... Kontzeptu hori pelikulan behin eta berriz azaltzen da.

Bigarrenez liburu batean oinarritutako filma. Zer ezaugarri behar ditu liburu batek pelikula batera eramateko? Edo, zehatzago esanda, zer ezaugarri ditu 33 ezkil liburuak zinemara eramateko?

Bi anai egin nuenean oso ezberdina izan zen. Bi anai-ren mundua, Atxagarena, oso barneratua neukan txikitatik; horrekin hazi naiz. Gaztetatik neukan gogoa animaliek kontatzen zuten ikuspuntu hori erabat aldatzeko formalki, eta gauza oso ezberdina egiteko. Oso abiapuntu pertsonala zen.

Eta Hil Kanpaiak-ekin?

Nobela Joxe Portela ekoizlearen bitartez iritsi zait, irakurtzeko eskatu zidalako. Era berean, berari Joanes Urkixo gidoilariak gomendatu zion. Irakurri nuen, eta gauza oso interesgarriak zituela iruditu zitzaidan; egitura bera.

Zein da egitura hori?

Oso egitura zatikatuta dauka. Lekuak zatikatu zalea naiz, elipsiarena, gauzak murriztearena. Kontzeptu hori nobelan bazegoen, nahiz eta tonu aldetik beste tonu bateko gauzak ere bazeuden.

Liburuaren tonu bera du, beraz?

Beste tonu soilago eta grabeago batera eraman dugu dena, gorputzak ere hori eskatzen zuelako. Era berean, bazegoen oso gauza interesgarria zena: heriotzaren inguruko filosofia hori guztia. Abelen pertsonaia pixka bat garatu egin da pelikulan; badauka heriotzari buruzko mistizismo hori, pelikulan nahiko materializatzen dena, eta planteamendu honi mesede egiten diona.

Sona handiko aktoreak azaltzen dira filmean. Nolakoa izan da beraiekin egindako lana?

Oso talde heterogeneoa da. Bakoitza bere mundutik heldu da. Itziar Ituño La casa de papel-en dabil; Eneko Sagardoik azken urteetan ibilbide meteorikoa egin du; Yon Gonzalezek, zer esanik ez. Era berean, euskal munduko aktore asko badaude: Josean Bengoetxea, Iñigo Aranburu... Gero badauzkagu Itsaso Arana, Patricia Lopez, rol oso txikiekin, baina lanari osotasuna ematen diote. Halako kaleidoskopio oso heterogeneoa da.

Zer emaitza lortu nahi zenuen aktoreen lanarekin?

Gakoa zen batez ere denak norabide batera eramatea, tonu berberera eta pelikularen paisaia formal horren biztanle izatera. Bata ez egotera bestearen gainetik, baizik eta denak egotea tonu berberan, pelikularen beste elementu bat bezala integratuta egoteko. Distantziamendu hori oso inportantea da pelikulan. Elementu dramatiko bat, kasu honetan tragikoa dena, modu ez-tragikoan lantzeak ematen dio balioa.

Tragikotasun hori lortzeko bide ematen du argazki zuzendaritzak ere.

Iluntasuna oso inportantea da, itzalen kontuagatik. Pelikula itzalen kontzeptuan sortua dagoelako, absentzian, espazio hutsaren kontzeptuan. Alde horretatik, argazkia ere inportantea da, argiaren arabera horrek aldarte bat sortzen duelako. Ez pertsonaiekiko, baizik eta erakusten ari garen lekuarekiko.

Bederatzi urteko etena dago pelikula batetik bertzera. Zenbateraino aldatu da zure zinema ikusteko modua bederatzi urte hauetan?

Funtsean, kontzeptualki behintzat, lan egiteko modua berdina da. Nortasun kontua ere bada. Munduarekiko joera eta ikuspegia, eta perspektiba hori.

Ikusle bezala, zer eskatzen diozu zinemari?

Lehen aipatzen nuen ikusleak osatu behar duela pelikula. Kezka garaian gaude. Badirudi entretenimenduaren munduak deuseztatu duela jada faktore kritikoaren gauzatze hori. Dena entretenimendu hutsean oinarritzean, giro arraroa sortzen ari da: dena garbi esateko eskatzen da.

Kasu honetan, kontrakoa da?

Istorio garbi bat da, baina ikusleak osatu behar du pelikula. Nik uste dut garrantzitsua dela ikusleari errespetua izatea inteligentzia aldetik. Gizabanako bezala, norbanakoen inteligentziaren aldarrikapena egitea. Galtzen ari da hori.

Golem zinema aretoetako langilea zara. Zinemak ez dizu ematen profesional izateko aukera?

Profesionalizatzeak esanahi konkretu bat du: profesionalizatu non? Zer egiten? Zinema ez da dagoeneko XX. mendeko arte popularra. Oso heterogeneoa da; leiho asko daude, formatu ezberdin asko, telebista, plataformak... Zentzu horretan, salbatzen zaituen bakarra zerbaitetan espezializatzea da. Norabide zehatz batean joatea. Hori da ikusten dudan bide bakarra. Kontua da horrek zer etorkizun duen eta nora eramaten gaituen. Egunean bizi behar garenez, ezin dugu besterik egin. Denboraren bilakaera ere apetatsua da. Bi anai-tik bederatzi urte pasatu dira, baina lanean egon naiz beste gauza batzuekin, nahiz eta proiektu batzuk ez diren aurrera atera. Konplexua da. Inoiz baino garrantzitsuagoa da sinesten duzunean lan egitea; bestela, ez dauka zentzurik.

2011n, Zinemira saria eskuratu zenuen. Aurten, Zuzendari Berriak-en lehiatuko zara. Saltoa nabarmena da. Zinemagile gisa garrantzitsua da jauzi hori zuretzat?

Edonori gustatzen zaio sariak irabaztea, baina aurten hemen egotea albiste ona da. Kontuan hartuta Cannes ez dela ospatu; hango pelikula asko hona etorri dira, eta, era berean, hemengo programazioa oso murriztua dago. Hor badago eboluzio jakin bat. Ni ez nau horrek kezkatzen, Topikoa da hori esatea, baina egia da. Aurten inoiz baino gehiago.]]>
<![CDATA[«Konfinamendu aurretik ez nuen uste proiektua egingo nuenik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/027/001/2020-09-24/konfinamendu_aurretik_ez_nuen_uste_proiektua_egingo_nuenik.htm Thu, 24 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1879/027/001/2020-09-24/konfinamendu_aurretik_ez_nuen_uste_proiektua_egingo_nuenik.htm collage batean: Urtzen. «Argi dago ez dela fikzioa, dokumentalaren antzeko saiakera bat da»; hala definitu du Esnalek bere lana. «Itxialdi aurretik ez nuen pentsatzen sekula egingo nuenik ere. Nire buruan bazegoen zerbait egin nahi nuela kontzeptu horrekin, baina itxialdian piztu zitzaidan txinparta».

Esnalek aspalditik zeukan gogoa Pablo Azkue zarauztarraren Ur ipuinaren inguruko zerbait sortzeko. Dantza filmatzen ari zela eman zion Azkuek ipuina Esnali, eta Azkuerekin berarekin filmaketa lan batzuk ere egin zituen. «Kanpora joaten nintzenean, beti eramaten nuen kamera, eta itsasoa ere grabatzen nuen». Irudi horiei forma ematea falta zitzaion. «Pabloren ipuina jaso nuenean bere filosofia, itsasoaren kontzientzia eta itsasoaren lotura interesatzen zitzaizkidan. Nola munduaren %70 itsasoa den, eta gorputzaren %70 ura. Antzekotasunak badaude. Mundua zaintzen ez badugu, ez dugu babes hori jasoko». Itxialdiak eman dio kontatu nahi zuen hori kontatzeko bidea: «Bertan otu zitzaidan nola kontatzen ahal nuen hori, gelditu egin behar dugula, arnasa hartu behar dugula, lehiakortasuna utzi behar dugula».

Bilaketa bat da filma, gizakiaren eta existentziaren inguruko galderen erantzunak bilatzen dituen lana. Horretarako, zinemagilea, Esnal bera, azaltzen da «gidari» gisa, eta ikusleak ere berarekin batera jasotzen ditu erantzunak bilaketa prozesu horretan. Eguneroko ekintza soilak eta Skypez egindako elkarrizketak jaso ditu, sarean zeuden hitzaldien artxiboak ere bai, baina baita espresuki filmerako jasotako lekukotzak ere. Horiek denak berak aitzinetik zituen irudiekin eta lagunei eskatutako irudiekin konbinatu ditu: «Itsasoaren irudiak eskatu nizkien, eta ekaitza izan zen batean ekaitza filmatzeko ere eskatu nien» Konfinamendua bukatzerako, material ia dena zuen, eta kanpoko plano gutxi batzuk bakarrik grabatu behar izan zituen. Irudi horiek guztiak eta Iraia Eliasek egindako Ur ipuinaren kontaketa elkartuta, collage moduko bat osatu du Esnalek.

Konfinamenduak bete-betean baldintzatu du filma, lana abiatzeko txinparta izateaz gain filmaketa prozesua konfinamenduan bertan izan zelako. Hala, Esnalek berak bakarrik egin du prozesu guztia: «Etxean bakar-bakarrik nengoen, eta neure buruarekin hausnarketan hasi nintzen. Jolasean hasi nintzen jakin gabe zer izango zen. Azkenerako, bi ordu neuzkan grabatuta». Filmaketa bakarrik eginagatik ere, lana bukatzeko muntatzaileen laguntza ere izan zuen amaieran.

Publikoaren babesa

Bakarrik grabatu zuen dena etxean, eta materiala jendearekin konpartitzean konturatu zen egindakoak «mamia» zuela. Hor hartu zuen, ekoizlearekin batera, proiektua Zinemaldira aurkezteko erabakia. Eta hautatu izanarekin oso pozik da: «Berezia da, pelikula guztiak hemen aurkeztu ditudalako». Egindako lana erakusteko gogotsu dago, baina, batez ere, publikoaren erreakzioa jasotzeko: «Pelikulak guk egiten ditugu eta gureak izaten dira pantailan erakutsi arte. Pantailan, publikoarenak dira. Espero dut publikoak gozatu eta babestea».]]>
<![CDATA[«Dokumentalak erakusten du posible dela itzultzea »]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/027/001/2020-09-23/dokumentalak_erakusten_du_posible_dela_itzultzea_.htm Wed, 23 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1855/027/001/2020-09-23/dokumentalak_erakusten_du_posible_dela_itzultzea_.htm Caminho Longe dokumentalak. Urtarrilean estreinatu asmo dute, baina lehenago finantzaketa kolektiboan parte hartu dutenek izango dute ikusteko aukera.

Hamar urteren ondoren itzuli zarete Kristiane Etxaluz eta Alfontso Etxegarairengana.

JOSU MARTINEZ: Ez dira izan hamar urte ez dugula elkar ikusi; garaika gehiago, garaika gutxiago, egon gara beraiekin. Nik ez dut sentsazioa izan iraganerako buelta bat izan dela. Zerbait berria egiten ari ginen sentsazioa neukan, nahiz eta pertsonak eta lekua bera berberak izan, egoera oso ezberdina zelako. Eta pertsonaiak ere zentzu batean ezberdinak zirelako, adinarengatik. Hamar urte asko da, beraien egoera ere diferentea da, eta Euskal Herriko egoera ere bai.

Sagarren denbora-n egindako aurretiazko lanak zenbateko eragina izan du Caminho Longe egiterako orduan?

TXABER LARREATEGI: Ezinbestekoa izan da. Egia da Sagarren denbora-n gidoi lan handiagoa zegoela, hitz eginagoa zegoela dena. Kasu honetan, momentukoa jaso nahi genuen, kamera bat sartu eta dena grabatu, ia logelako ateraino. Eztabaidak, momentu tentsoak, onak ere bai, oso momentu intimoak. Ezinbestekoa zen konfiantza egotea. Aurretiazko esperientziei eta elkarrekiko konfiantzari esker izan da hori guztia.

Filmaketa prozesuan oso irudi intimoak eta etxekoak azaltzen dira. Nolakoa izan da behaketa?

J.M.: Zerbait bilatua izan da; estilo aldetik, zinema zuzenaren estilotik jo nahi genuen. Istanta harrapatu, eta gutaz ahatz zitezela. Lortu dugu hori. Negoziazio baten emaitza izan da. Ikusten genuen bereziki gauetan-eta izaten zituztela eztabaidak, tentsio handia zegoelako. Beraien bizitzako momenturik inportanteenetako bat, ez bada inportanteena, bizitzera zihoazen. Atzerako zenbaketa bat bezalakoa zen beren bizitzako ametsa betetzeko, edo amesgaiztoa hasi, atxilotua izan eta bizitza guztia kartzelan pasatzeko.

T.L.: Logikoa den bezala, guk pelikularako ahalik eta gehien nahi genuen grabatu, mikrofonatu, posible balitz. Horrelako uneetan ez dakizu muga non dagoen.

Bigarren aukera hori, kartzelan sartzearena, presente zenuten?

T.L.: Bai, segur aski beraiek guk baino gehiago. Bazirudien Espainiak pasaportea emanda eta Frantziak kanporatze agindua indargabetuta ez zela arazorik egongo. Baina inoiz ez dakizu.

J.M.: Pelikula irekita zegoen bi hipotesi horietara. Europara heltzeko momentua filmatu nahi genuen, baina nahi genuen hor egon, zerbait gertatuko balitz momentu hori ere erregistratzeko. Gu baginen elementu perturbatzaile bat ere; nahikoa bazuten beren nerbioak kudeatzen, gainera kamera bat gainean eramateko.

Pelikulan Alfontso Etxegarai pertsona ikusten da, bere alde politiko hori beharbada bigarren planora pasatuta.

J.M.: Hasieratik argi genuen kontatu nahi genuela Kristianeren eta Alfontsoren historia. Pertsonaien pelikula bat egin nahi genuela, baina ez dira pertsonaia batzuk. Ez da etorkin edo immigrante bat, 33 urteren ostean Euskal Herrira itzultzen dena. Militante baten itzulera da. Ez dakit bigarren plano batean, baina esango nuke nahiko presente dagoela. Hori da testuingurua. Baina guk nahi genuena zen hasieratik errepikaezina zen bidaia edo bizipen hori erretratatu: zer den zure herrira itzultzea 33 urte Afrikan pasatu eta gero. Bai Alfontsoren ikuspegitik, bai bikotekidearen ikuspegitik. Nola aldatzen den edo nola aurre egiten dion bikote batek hain aldaketa handiari.

T.L.: Bazegoen aukera Alfontsori buruzko zer edo zer askoz politikoagoa egiteko. Testuingurua argi dago, eta karga politikoa ezin da ukatu. Baina ez genuen egin nahi militante ohi baten itzulera eta bere gogoeta kontatzea, baizik eta bikote batek deportazioari amaiera nola ematen dion.

Nola jaso dute Kristianek eta Alfontsok dokumentala?

J.M.: Proposamena egin genienean, berehala esan zuten baietz. Beraiek ikusi dute, eta gustatu zaie. Nolabait kontentu daude, bereziki lekukotza bat ematen duelako, eta balio duelako erakusteko itzultzea posible dela.

Ze nahiko zenukete sentitzea ikusleak aretotik ateratzean?

J.M.: Galderak egiten ditu, erantzunak eman baino gehiago. Gogoeta bultzatzen du: maitasunaz, baina, baita ere, testuinguru politiko baten garapenaz. Nola uste genuen izango zirela gauza batzuk eta nola izan diren azkenean... Belaunaldi bati buruz ere hitz egiten du beraien bizipenetatik. Uste dut hori dela batez ere pelikula honek egiten duen ekarpena: mahai gainean gai batzuk jartzea.

Gai zentral modura azaltzen dira espetxearen beldurra, maitasuna, deserria. Orain arte ez dira kezka horiek ezagutarazi edo azaleratu militante batengan. Hain argi behintzat.

T.L.: Diferituan pasatzen ari dira gauza asko, baina, orain arte, beldurra zen atxilotzearena; orain, beldurra edo ezjakintasuna osteko bizitza da. Amaitu delako. Hor badago beldur bat, gatazkari lotua: Alfontso Parisera heldu eta atxilotzea. Baina badago beste beldur bat: amaierarena. Eta orain guk zer, bikote bezala? Urrundu gaituena eta batu gaituena deportazioa izan da, eta, orain, hori amaituta, zer?

J.M.: Beste gai bat dago oso interesgarria, itzultzeko moduari buruzkoa. Alfontsok bere burua gudari ohi bat kontsideratzen du, eta oso diferentea da nola pentsatzen zuen itzuliko zela eta nola itzuli den azkenean. Gerra bat bukatzen denean, zer pasatzen da gudari ohiekin? Alde horretatik, kontrastea handia da Sagarren denbora-n itzultzeari buruz zuten ideia eta orain dutena; horrek markatzen du eboluzio bat beraiengan. Batetik, bada porrot bat, baina, beste alde batetik, espero ez zuten garaipena ere bada.

Finantzaketa kolektibo bidez lortu duzue filmatu ahal izateko dirua. Hemendik aitzinera, aurkezpenak egingo dituzue.

J.M.: Ongi esan duzu, filmatu ahal izateko. Kasi dirurik gabe egin dugun proiektu bat izan da. Doi-doi fakturak pagatzeko balio izan duena, eta ez denak ordaintzeko. Jakin genuenean Alfontso itzuliko zela, oso arin erabaki behar izan genuen dena. Finantzaketa kolektibo bat egin genuen, eta, horrekin batera, diru laguntzetara aurkeztu genuen, baina ez du inolako diru laguntzarik jaso. Egin dugu proiektua, eta poza da horrelako gerrilla baldintzetan egindako film bat Donostiako Zinemaldian hautatua izatea. Orain ez daukagu esker ona besterik bidelagun izan ditugun guztientzat.

T.L.: Poztekoa izan da herritarren aportazioen bidez irten izana proiektua. Ez proiektua egin ahal izateagatik bakarrik, baizik eta erakusten duelako interesa badagoela gaiaz eta filmaz. Ikusiko dugu zer bide egiten duen.]]>
<![CDATA[Nola kontatu kartzela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/001/2020-09-23/nola_kontatu_kartzela.htm Wed, 23 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/001/2020-09-23/nola_kontatu_kartzela.htm
Urte luzez Aitziber Olaskoaga zinemagilearen «obsesio» bihurtu ziren kontzertu hartako irudiak, egun hartako kontzertuaren grabazio bat ia buruz ikasteraino. Orain, bere azken urteetako «obsesio» izandakoa zineramara eraman du Olaskoagak Jo ta ke filmean. Premisa argi bat du lanak: «Nola irudikatu historia irudiak ukatu egiten zaizkigunean?» Astelehenean estreinatu zuen lana Zinemira sailean.

Irudiak ukatu; izan ere, kartzelari eta kontzertuari buruzko film bat egin du, kontzertuaren eta kartzelaren irudirik erabili gabe. Zinemagileak dio horiek ukatu egin dizkiotela, baina horrek kalte baino gehiago on egin diola: «Negu Gorriak taldeko abeslari izan zen Fermin Muguruzarekin bildu nintzen, eta oso pozik atera nintzen bileratik. Berak irudiak erabiltzeko ezezkoa eman zidan, eta nik pentsatu nuen: 'Primeran datorkit; honek esan nahi du beharrezkoa dela pelikula egitea. Izan ere, ez badidazu irudi horiek berrikusten uzten, horrek esan nahi du zerbait dagoela irudi horietan'».

Hala, hasieran erabili asmo zituen irudi horiek gabe ekin zion filmaketari. Lau bidelagun, lau emakume ibili dira lanean: Itziar Otxoa, Maddi Barber, Pilar Monsell eta Olaskoaga bera. Ideia garatzen hasi zenetik, hiru urte eman ditu lanean, eta iaz Ikusmira Berriak programan parte hartu ondoren iritsi da Donostiako Zinemaldira filma.

Grabaketak egiteko, kartzela dagoen Manzanares herrira joan ziren Olaskoaga eta bere taldekideak, eta bertan jaso zuten proiektuan kartzela azaltzeko bigarren ezezkoa. Espetxean lan egindako bi gizonekin —kartzela eraikitzeko lanetan aritu zen batekin eta abokatu gisa kartzelan lan egin zuen bertze batekin— mintzatua zen Olaskoaga filmean ateratzeko, baina, azken orduan, ordea, atzera egin zuten biek. Espero gabekoa izan zen ezezkoa: «Momentuan kolpea izan ziren bi ezezkoak. Gu ordurako han geunden, eta nik haiekin grabatu nahi nuen». Ezezkoari, ordea, buelta eman zion. «Pelikula muntatzean eraiki dugu, orduan jartzen dira pieza guztiak bere lekuan. Ezezkoak pelikularen ardatz bihurtu dira, zeozer positiboa».

Espetxea bertako irudirik erakutsi gabe adierazteko erronkak pelikularen forma baldintzatu du, kartzela erakusteko ezinak ingurua erakustera eraman duelako ezinbertzean. Espetxeko zuzendaritzak kartzelan grabatzeko baimena ukatu zion: ezin izan du kartzela barrua grabatu, eta, kanpoaldean irudiak hartzekotan, espetxea ez den aldean bakarrik hartzeko baimena zuen. Hala espetxearen bilaketa bat da filma. Espetxeko ingurumaria azaltzen da, baina espetxerik ez, eta mantra bat: «Nire ahotsa izango dira zuen begiak».

Horretarako, inguruaren 360 graduko planoak erabili ditu errekurtso gisa:«Plano panoramikoak dira, Nik ezin izan ditut nahi nituen irudiak erabili, ez didazuelako grabatzen utzi; beraz, hauxe topatu dut, hauxe erakuts dezaket». Espetxearen bilaketa horretan, bertzelako errekurtsoak ere erabili ditu, Off-eko ahotsa, adibidez, ikusitako testuei testuingurua emateko eta datuak eskaintzeko.

Zinemagilearekin batera egiten du bidea ikusleak ere, eta harekin batera jasotzen ditu administrazioaren ezezkoak eta baiezkoak, eta zuzendariarekin batera ezagutzen du kartzela.

Galdera gehiago

Espetxearen bilaketa bat da filma, irudiekin jaso ezin dena kontatzeko saio bat. Dokumentalaren eta saiakeraren artean kokatzen du Olaskoagak bere lana: «Idatzi, berridatzi, irudiak idatzitakoarekin lotu, elkarrizketa sortu, egindakoa muntatu, sortu... Saiakera baten prozesua izan da, finean».

Kontzertua abiapuntu hartuta, erantzunak baino gehiago galderak planteatzen ditu lanak. Eta ikuslea ideia batekin ateratzea: «Euskal Herrian bizi izan ditugun gauzak politikoki eta sozialki zalantzan jartzea, galdetzea zergatik bizi izan ditugun horrela... Ni nerabea nintzen, eta orain konturatu naiz: asko errepikatzen nuen entzuten nuena, pentsatu barik horrek zer esan nahi zuen». Helburu garbia du pelikulak: «Jendeak gauzak zalantzan paratzea nahiko nuke, ezkerreko zein eskuineko diskurtsoak. Biak izan daitezke oso monolitikoak eta batere malguak».]]>
<![CDATA[«'Patria' fikzioa da, ez errealitatea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/034/001/2020-09-20/patria_fikzioa_da_ez_errealitatea.htm Sun, 20 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1946/034/001/2020-09-20/patria_fikzioa_da_ez_errealitatea.htm Patria telesaila. Ordubeteko zortzi kapitulutan banatua dago, eta gaztetan lagun izan eta urteekin haserretutako Miren eta Bittoriren azken urteetako bizitza kontatzen du telesailak. ETAk armak utzi dituen egun berean, senarra hil zioten herrira itzuli da Bittori. Bere itzulerak iraganeko minak eta zauriak irekiko ditu, bereziki Mirenengan, hain lagun izan eta berarengandik hagitz urrun baitago

Ortziralean publikoaren aitzinean aurkeztu ondotik, prentsaren aitzinera atera ziren atzo telesaileko zuzendari eta aktore nagusiak atzo. «Fikziozko istorio bat da; errealitatea oroitarazten du, baina fikzioa da», nabarmendu nahi izan zuen hasiera-hasieratik Gabilondok. Argi utzi zuen fikzioaren ideia, aldi berean onarturik errealitatearekiko antzekotasunak ere bilatu dituztela, batez ere bisualki: «Oso hurbil ditugun gertaerak azaltzen dira, eta gutako bakoitzak bere irudia egina du. Horregatik, oso garrantzitsua zen errealitatearekin ahalik eta antzik handiena izatea. Lokalizazioetan, argazkian, denean aplikatu dugu hori. Benetakotasuna bilatu dugu estetikoki».

Euskal aktoreak dira protagonisten rola jokatzen duten gehienak: Eneko Sagardoi, Jose Ramon Soroiz, Loreto Mauleon, Jon Olivares, Mikel Laskurain... Eta denen artean nagusi, Ane Gabarain eta Elena Irureta. Miren eta Bittori. «Argi nuen protagonistek euskaldunak izan behar zutela. Eta ez nuen inolako zalantzarik Ane eta Elena zirela Miren eta Bittori. Beraien baiezkoa bakarrik falta zen», adierazi zuen Gabilondok.

Emandako aukerarekin eskertuta daudela kontatu zuten biek, batez ere hain ohikoa duten komediaren generotik alde egiteko aukera eman dielako. Hala nabarmendu zuen Gabarainek: «Gure izena komediarekin lotu izan da, baina hau sekulako aukera izan da, asko gozatu dugu. Patria hurbiletik ukitzen gaituen zerbait da. Pertsonaiak zein beraiei gertatzen zaizkienak hurbiletik ukitzen gaituztelako».

Filmaketa «gozatua» izan da, bien hitzetan, horren aitzinetik lan eskerga eginda zegoelako, eta batez ere zuzendarien babesa izan dutelako prozesu osoan. Hala, zailena pertsonaien barreneko minean barneratzea izan da Gabarainentzat: «Ia obsesio bihurtu zait Miren hezur-haragizko bihurtzea, erakustea zer sentitzen duen, zergatik hartzen dituen erabakiak, zergatik dagoen ozpinduta». Bittorirekin ere antzeko esperientzia bizi izan du Iruretak: «Dena hain landua zegoen, ezen oso argi zegoen zer zen eszena bakoitzean egin beharrekoa. Nuen kezka bakarra zen nola adierazi Bittorik barkamena eskatzeko duen behar hori».

Esperientzia aberasgarria izan dela nabarmendu zuten biek, orain arte ikusi gabekoak hurbilagotik ikusteko eta bizitzeko aukera eman dielako: «Maitasun eta min askorekin egin dugu lan, bihotzetik eta tripetatik», azpimarratu zuen Gabarainek. «Oso aberasgarria izan da, orain arte urrunagotik ikusten genituen gertaera eta portaera batzuetan bete-betean sartu garelako», Iruretak. Atzerako bidaia bat ere izan dela aitortu zuen Gabarainek. «Sentimendu asko mugitu dizkit barnean, eta batzuetan atzera begira ere jarri nau. Manifestazio baten sekuentzia grabatzean, adibidez, manifestazio hori nire memorian zegoen; barru-barruraino sartzen zara».

Patria-z harago, bertzelako kontakizunak sortzeko beharra azpimarratu zuen Iruretak: «Aranburen errelatoa azaltzen da hemen, eta gehiago ere behar ditugu. Ezin gara bizi hemen ezer gertatu izan ez balitz bezala». Gabilondok, aldiz, hitz egiteko dagoen beharra nabarmendu zuen: «Urte askotan ez da honetaz hitz egin, ñabardurak erakusteko garaia da. Anbizio handiegia izatea da telesail batekin zerbait mugitu nahi izatea. Behintzat lagundu dezala sufrimendua erakusteko, errelato plurala sortzeko».]]>
<![CDATA[«'Ane'-rekin, lanean jarraitzeko eskubidea irabaztea espero dut»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/035/001/2020-09-20/ane_rekin_lanean_jarraitzeko_eskubidea_irabaztea_espero_dut.htm Sun, 20 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1878/035/001/2020-09-20/ane_rekin_lanean_jarraitzeko_eskubidea_irabaztea_espero_dut.htm Ane bere film luzea aurkeztuko du gaur David Perez Sañudo zinemagileak (Bilbo, 1987) Donostiako 68. Zinemaldian. «Mimo» handiz prestatu du lana, eta Zuzendari Berriak sailean lehiatuko da.

Lide eta Ane ama-alaben arteko harremana da pelikularen erdigunea. Harreman gatazkatsua da, komunikaziorik gabea.

Ane eta Lide pertsonaia bera izan zitezkeen bizitzako bi une ezberdinetan. Ispilu gisa funtzionatzen duten bi pertsonaia dira. Harreman gatazkatsua da. Une batean bietako bat faltako da, eta horrek bereziki hasiera markatuko du. Absentzia hori da bereziki Lideren, amaren, jarrera aldaketa bultzatzen duena. Desagerpen horrek zerbait positiboa eragiten du: ordura arte hartu ez duen rol bat hartzea.

Absentzia aipatu duzu. Absentzia hori batzuetan obsesio ere bihurtzen da, ezta?.

Ez da kasualitatea Lide gaueko zaindaria izatea, ezorduetan lan egitea eta leku fisikoen zaintza lanetan aritzea lanean. Horrek ikusleari protagonistak ez dakien zerbait erakusten dio: bere alabak egiten duena. Aldi berean alabak jaso ez duena ere azaltzen da: maitasunaren beharra dauka, eta bere jarrera atentzioa emateko manera bat ere bada.

Ama-alaben arteko bertze gatazketako bat da amaren lanbidea. Anek ez du ulertzen nola lan egin dezakeen lan bere amak abiadura handiko trenaren lanen obretan.

Horrekin, pelikulak bigarren irakurketa bat egiteko aukera ematen du, eta gustatuko litzaidake irakurleek ere hala ulertzea, nahiz eta zaila dela jakin. Ane motibazio anitz dituen pertsonaia bat da, eta bere indarrak bertze kausa batzuetara bideratu beharrean, AHTren eraikuntza lanen aurka bideratzen ditu. Libek, amak, aldiz, lana behar du, baina arrazoi ekonomikoengatik, ez pertsonalengatik. Oso interesgarria iruditzen zait une batean pentsatzea pertsonaia bakoitzaren jarrera bertzearen arreta deitzeko manera bat dela.

AHTaren lanek protagonismo handia dute filmean. Espresuki landu nahi zenuen borroka bat zen hori?

AHTaren auzia zuzenean baino gehiago, aurrerapenaren ideia paratu nahi nuen mahai gainean. Kuriosoa da komunikaziora bideratutako eraikuntza bat bi puntu lotzeko eginda dagoela, baina, aldi berean, bi alde banatzen dituela. Horrek sortzen duen sinbolismoak eta metaforak laburbiltzen du filma. Noski, Abiadura Handiko Trenaren lanetan kokatu dut begirada, eta pelikula kritikoa ere bada, AHTa bera zalantzan jartzen dugulako. Hala ere, uste dut auzi unibertsala dela. Hemen kokatzeak, gainera, arriskurako aukera gehiago iradokitzen dizkigu, badakigulako hemengo borroka zibilak bertze leku batzuetakoak baino ondorio latzagoak dituela. Komunikazioari buruz hausnartzeko bidea ematen digu pelikulak, eta aurrerabidearen ideia zalantzan jartzeko.

Filma estreinatu aitzinetik ere laudorioak jaso dituzu. Pozik orain arteko harrerarekin?

Ziurgabetasun eta zalantza askoko une batean gaude. Ikusiko dugu nola doan. Errespetu eta mimo askorekin egindako filma da, eta espero dut pelikula honekin irabaziko dugula lanean jarraitzeko eskubidea.

Lanean jarraitzeko eskubidea aipatu duzu. Zinema egiteko garai txarra dela errango zenuke?

Ez nuke errango garai txarra denik. Euskal Herrian sekulako talentua dugu, eta alor oso konpetitiboa da. Hor konturatzen zara nola zinemara bideratutako diru kopurua ere mugatua den, eta denok ezin dugun beti zuzentzen eta ekoizten egon. Antsietatea ere sortzen du, beti zaudelako ea bertzeei gustatuko zaien. Batez ere finantzaketa antsietate handiko prozesua da.

Uneren batean pentsatu al duzu ez zenutela lortuko ?

Pelikula konfinamendu aurretik filmatzeko aukera izan dugu, eta, beraz, alde horretatik lasai geunden. Baina postprodukzioan nahikoa sufritu dugu. Efektu bereziak eta soinu efektuak egiten dituen estudioa itxita egon da, eta, lanean hastean, itxarotea egokitu zaigu. Ezegonkortasun handiko garaia izan da. Orain dena argi ikusten dugu, baina orduan dena zen zalantza.

Ibilbide luzea egin duzu film laburrak egiten. Nolatan egin duzu luzerako saltoa?

Film laburren mundua ez dago profesionalizatua, eta ez dago horren inguruan garatutako zinema industriarik. Pasioz bizi dudan mundu bat da film laburrena, baina egia da badaudela istorio batzuk ez direla hamar edo hamabost minututan sartzen, eta zerbait luzeagoa egiteko gogoa genuela. Baina hor hasten dira arazoak.

Zein motatako arazoak?

Nola altxatu pelikula bat, nola lortu finantzaketa, nola ezagutarazi zeure burua, zein zaren bertzeentzat... Prozesu oso nekeza da, guretzat hala izan da behintzat. Nahiz eta oso polita izan den aldi berean.

Bertze proiektu bat ere aurkeztuko duzu Zinemaldian: Alardea telesaila.

Proiektua garatuta zegoela heldu nintzen Alardea-ra. Aukera sortu zitzaidanean asko poztu nintzen, ez nuelako inoiz fikziozko telesailik egin. Noski, ezberdina izan da, telesailaren proiektua ez delako nirea izan, eta azken hitza ez dagoelako nire esku bakarrik.

Errealitatea abiapuntu hartuta sortu den telesaila da. Zenbateraino izan zarete fidelak errealitatearekiko?

Gidoia alarde mistoaren alde lerratuta dago erabat. Fikziozko herri batean gertatzen da dena, eta horrek lasaitasuna eman dit, utzi digulako gauza batzuk aldatzen, azkartzen...Uste dut oso erabaki ona izan dela. Egia da gidoia hain eginda daukazunean zuzendaritza lana ere oso lotua dagoela gidoiarekiko. Aldaketarako tartea oso txikia da bai politikoki, bai ideologikoki.

Sona handiko aktoreekin lan egin duzu.

Prestaketa lanak oso azkarrak izan ziren, baina maila handiko aktoreak dituzunean dena askoz errazagoa da. Euskal Herriko aktoreen maila izugarria berriz ere deskubritzeko parada eman dit, eta, baita ere, pentsatzeko produkzio gehiago egongo balira zenbat lan gehiago egongo litzatekeen aktoreentzat. Ane-n, nire lehen pelikula izaki, erabateko tentsioan ibili gara, dena hil edo bizikoa balitz bezala. Baina Alardea-n erlaxazio maila handiagoa izan da, eta prozesua gozatzeko bide eman dit.]]>
<![CDATA[Gero eta gutxiago dira kutsatu berriak]]> https://www.berria.eus/albisteak/186762/gero_eta_gutxiago_dira_kutsatu_berriak.htm Fri, 11 Sep 2020 13:53:31 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/186762/gero_eta_gutxiago_dira_kutsatu_berriak.htm <![CDATA[Koronabirus kasuek goia jo dute Nafarroan]]> https://www.berria.eus/albisteak/186701/koronabirus_kasuek_goia_jo_dute_nafarroan.htm Thu, 10 Sep 2020 12:16:23 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/186701/koronabirus_kasuek_goia_jo_dute_nafarroan.htm p> Arabako eta Gipuzkoako Foru Aldundiek ere eguneratu dituzte beren egoitzetako datuak. Bi positibo gehiago atzeman dituzte Araban, eta denera dagoeneko 12 dira kasu positiboak. Hiru adinekok jaso dute senda agiria eta dagoeneko 27 dira bigarren olatua sendatu diren adinekoak.Gipuzkoan ere bertze bi positibo gehiago atzeman dituzte, eta dagoeneko 55 dira kasu positiboak. Horietatik 10 daude ospitalean. Bigarren olatua hasi zenetik lau adineko zendu dira Gipuzkoako adinekoen egoitzetan.]]> <![CDATA[Egun bakarrean 69 pertsona sartu behar izan dituzte erietxean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/007/001/2020-09-10/egun_bakarrean_69_pertsona_sartu_behar_izan_dituzte_erietxean.htm Thu, 10 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1881/007/001/2020-09-10/egun_bakarrean_69_pertsona_sartu_behar_izan_dituzte_erietxean.htm
Nafarroako Gobernuak azken egunetan kezka adierazi du birusaren etengabeko zabalkundearen harira. Herritarrei eskatu die ahal dela lagunarteko eta senitarteko bilkurak saihesteko; halakoak egiten badira, osasun eta higiene neurriak zorrozteko eta sei pertsonatik behera elkartzeko eskatu du. Beharrezkoa bada, gobernuak datozen egunetan birusaren transmisioa gutxitzeko neurri zorrotzagoak hartuko ditu.

Leitzan, 35 positibo

Atzo, Leitzako Udalak asteburuan Leitzan (Nafarroa) egindako PCR proben emaitzak jakinarazi zituen: denera 35 positibo atzeman dituzte. Denak asintomatikoak dira. Udalak Nafarroako Gobernuarekin bilera bat egin zuen atzo, emaitza horiek aztertzeko, eta oraingoz aparteko neurririk ez hartzea erabaki dute.

Leitzako 15 urtetik gorako herritar guztiak zeuden deituta probak egitera, eta lau herritarretatik hiruk erantzun zioten deiari: 1.882 pertsonak. Proben %1,85ek eman dute positibo. Azterketa horiek egiteaz gain, aitzineko egunetan Leitzako osasun etxean positibo eman zuten eta horien kontaktuei testak egin zizkieten: 180.

Osasun protokoloei atxikita, asteburuan egin diren PCR probetan positibo eman dutenak eta horiekin kontaktu estuan egon diren pertsonak bakartu egin beharko direla nabarmendu du Leitzako Udalak. Gogoratu du negatibo eman arren positiboekin harreman estuak izan dituztenek ere bakartuta egon beharko dutela datozen egunotan. Horiei berriz ere PCR proba eginen diete geroago, eta noiz irteten hasi ahal izango duten esango diete osasun profesionalek.]]>
<![CDATA[Egun bakarrean 69 pertsona erietxeratu dituzte Hegoaldean]]> https://www.berria.eus/albisteak/186644/egun_bakarrean_69_pertsona_erietxeratu_dituzte_hegoaldean.htm Wed, 09 Sep 2020 07:17:09 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/186644/egun_bakarrean_69_pertsona_erietxeratu_dituzte_hegoaldean.htm <![CDATA[Ikastetxe bat itxi dute Mungian, ikasturtea hasi eta bi egunera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2019/005/001/2020-09-09/ikastetxe_bat_itxi_dute_mungian_ikasturtea_hasi_eta_bi_egunera.htm Wed, 09 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2019/005/001/2020-09-09/ikastetxe_bat_itxi_dute_mungian_ikasturtea_hasi_eta_bi_egunera.htm
Bestalde, berriz ere igo egin dira Hegoaldean 24 orduan atzemandako kasu positiboak. 658 kasu atzeman dituzte, bezperan baino 37 kasu gehiago. Nafarroan ugaritu dira gehien kasuak: 108 positibotatik 261 kasu izatera igaro baitira bertan 24 ordutan.

Gainontzeko lurraldeetan, aldiz, azken egunetako joerak jarraitu du, eta pixka bat apaldu dira atzemandako kasuak. Hala, Araban 27 kasu atzeman dituzte, bezperan baino zortzi gutxiago, eta Gipuzkoan 162, bezperan baino hemeretzi gutxiago. Bizkaian handiagoa izan da jaitsiera, 24 orduan 344 kasu izatetik 261 kasu izatera igaro baitira.

Positiboen gorakadak eragin zuzena izan du ospitaleratzeetan ere. Gutxinaka, baina, etenik gabe ari baitira gora egiten erietxeratuen kopuruak. Azken orduetan 44 eri gehiago eraman dituzte erietxetara, eta dagoeneko 356 dira ospitaleratuak. Horietako 57 eri daude ZIU unitatetan, bezperan adina.

Egindako test kopurua ere handitu egin da, eta Nafarroan koronabirusaren krisia hasi zenetik PCR proba gehien egin zuten eguna izan zen atzo: denera 2.760. Guztira, Hegoaldean, 9.595 PCR proba egin zituzten, bezperan baino 1.389 gehiago.

Iruñeko Larraona ikasle egoitzan dozenaka ikasle bakartu zituzten atzo, egoitzan hiru positibo atzeman ondotik. Ikastetxeko zuzendaritzak lasaitasun mezua zabaldu zuen, eta nabarmendu zuen segurtasun neurri guztiak betetzen ari direla positibo eman duten ikasleak behar bezala artatzeko.

Egoiliar bat zendu da

Hernaniko Santa Maria Magdalena zahar etxean bizi zen eta koronabirusa zuen adineko bat zendu zen atzo. Gainera, Gipuzkoako adinekoen egoitzetan bertze 11 positibo atzeman zituzten, eta denera 51 dira positibo eman duten egoiliarrak. Abuztuaren 4an birusa berriz ere Gipuzkoako zahar etxeetara sartu zenetik, lau egoiliar zendu dira.]]>
<![CDATA[Egun bakarrean bikoiztu egin dira Nafarroan atzemandako koronabirus kasuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/186584/egun_bakarrean_bikoiztu_egin_dira_nafarroan_atzemandako_koronabirus_kasuak.htm Tue, 08 Sep 2020 07:13:43 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/186584/egun_bakarrean_bikoiztu_egin_dira_nafarroan_atzemandako_koronabirus_kasuak.htm <![CDATA[Beherantz egin dute atzemandako kasuek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/006/001/2020-09-08/beherantz_egin_dute_atzemandako_kasuek.htm Tue, 08 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1893/006/001/2020-09-08/beherantz_egin_dute_atzemandako_kasuek.htm
Atzemandako kasu positiboak jaitsi badira ere, horrek ez du ospitaleratuen kopurua gutxitu. Azken orduetan 41 pertsona erietxeratu dituzte, eta denera 390 eri daude ospitaletan. Gainera, Nafarroan, koronabirusa zuen 93 urteko emakume bat zendu da.

Ortziralean jakinarazi zuen Nafarroako Gobernuak Leitzan herritarrei PCR probak egiteko asmoa zuela. 15 urtetik gorako herritarrak zeuden deituak probak egiteko, eta deitutakoen %75ek egin dute proba. Denera, 1.882 PCR proba egin dituzte. Emaitzak gaur arratsaldean jakinaraziko ditu Nafarroako Gobernuak. Gainera, datozen egunetan Tuterako zahar etxe bateko egoiliarrei eta langileei ere probak eginen dizkiete. Ostiralean bi positibo atzeman zituzten egoitza horretan egindako ausazko test batzuetan, eta asteburuan, bertze hamar positibo. Gainera, Nafarroako Gobernuak 110 egoitzatan dauden 6.500 egoiliarri PCRak eta test serologikoak egiteko asmoa du irailean.

Bigarren olatua zenbakitan

Uztailaren 6tik irailaren 3ra arte SARS-CoV-2 koronabirusak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan utzitako datuak biltzen dituen txosten bat argitaratu dute Eusko Jaurlaritzak eta Osakidetzak. Denera 332.991 PCR proba egin dituzte bi hilabeteetan, eta 19.158 kasu positibo atzeman dituzte. Denbora horretan, gainera, koronabirusa zuten 96 pertsona hil direla jasotzen du txostenak.]]>
<![CDATA[Minutuero milioi bat tona izotz galdu zuen Groenlandiak 2019an]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/007/002/2020-08-22/minutuero_milioi_bat_tona_izotz_galdu_zuen_groenlandiak_2019an.htm Sat, 22 Aug 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/007/002/2020-08-22/minutuero_milioi_bat_tona_izotz_galdu_zuen_groenlandiak_2019an.htm Communication Earth & Environment aldizkarian argitaratu dute ikerketa, eta NASAren Grace satelitearen bidez lorturiko irudiak erabili dituzte ikerketa egiteko.

Ikerketa egin duten zientzialarien aburuz, Groenlandiaren gainean egondako aire masa beroak eragin du nagusiki iazko izotz galera handia. Aire masa beroak klima aldaketaren ondorio dira, eta gero eta sarriago izaten da fenomeno hori. Gainera, aire masa beroek bertzelako ondorio bat ere uzten dute: elurte gutxiago izatea. Elur gutxi egin zuen iaz, eta, beraz, elur gutxi gehitu zaio orain arte glaziarretan zegoen izotzari.

Hala, izotz geruzaren ia %96 urtu zen 2019ko uneren batean. 1981etik 2010era, aldiz, batez bertze %64 bakarrik urtzen zen. 1948tik aitzinerako datuak aztertuta, azken hamar urteetan neurtu dira izotz galerarik handienak.

«Datuak aztertuta, 2019a urte etsigarria izan da», nabarmendu du datuen azterketaz arduratu den Ingo Sasgen zientzialariak. Sasgenek, ordea, dio datu txarrak ez direla sorpresa izan: «2010ean eta 2012an ere izotz anitz urtu zen. Eta urteekin gora egingo du kopuruak». Datorren urteak erabakigarriak izango direla nabarmendu du zientzialari taldeak. Urtzen den izotza ere kezka iturri dela nabarmendu du Sasgenek. Izan ere, azken urteetako beroen ondorioz, goiko geruzetan dagoen izotz zuria urtu egin da, eta horrek izotz gogorragoa azaleratu duela azaldu du. Izotz horrek gutxiago jasaten du beroa.

Azken urteetan urtutako izotz kantitatea igo egin bada ere, tartean urte hotz eta onak izan dira: 2017a eta 2018a. Alta, bi urte hotz horiek ez dute konpentsatu urte beroetan galdutako izotza. «Groenlandiaren joera aldatu egin da», azpimarratu du Sasgenek. Hala, urtez urteko joerak aldatu direla erran du, eta Groenlandia «bipolar bihurtu» dela nabarmendu du.

CO2 emisioak gutxitu behar

Ikerketaren arabera, azken urteetako joerak, ordea, ez du glaziarra erabat urtzea ekarriko. Halere, CO2 kopurua gutxitu behar dela nabarmendu du Sasgenek; «CO2 kantitatea gutxitzen badugu, klima beroaldia gutxituko dugu, eta, beraz, horrek izotzaren urtzea mantsotuko du, eta uraren maila ez igotzea eragingo du. Izotzaren zati handi bat urtuko litzateke, baina prozesua moteltzea lortuko genuke» nabarmendu du Sasgenek.

Joan den astean Nature Climate Change aldizkarian argitaratutako ikerketaren ondorio ezberdin bat atera du ikerketa honek. Izan ere, Artikoko izotza 2035. urterako urtu daitekeela ondorioztatu zuten bertan. Ikerlariek Artikoan duela 130.000-116.000 urte inguru zer gertatu zen hartu zuten oinarritzat.]]>
<![CDATA[Minutuero milioi bat tona izotz galdu zuen Groenlandiak 2019an]]> https://www.berria.eus/albisteak/185867/minutuero_milioi_bat_tona_izotz_galdu_zuen_groenlandiak_2019an.htm Fri, 21 Aug 2020 13:47:13 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/185867/minutuero_milioi_bat_tona_izotz_galdu_zuen_groenlandiak_2019an.htm <![CDATA[Gorpuzkiak aurkitutako leku berean objektu pertsonal batzuk aurkitu dituzte Zaldibarren]]> https://www.berria.eus/albisteak/185741/gorpuzkiak_aurkitutako_leku_berean_objektu_pertsonal_batzuk_aurkitu_dituzte_zaldibarren.htm Tue, 18 Aug 2020 18:25:41 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/185741/gorpuzkiak_aurkitutako_leku_berean_objektu_pertsonal_batzuk_aurkitu_dituzte_zaldibarren.htm <![CDATA[EAEko Alderdi Popularrak «positibotzat» jo ditu alderdiak Espainian egin dituen aldaketak]]> https://www.berria.eus/albisteak/185740/eaeko_alderdi_popularrak_positibotzat_jo_ditu_alderdiak_espainian_egin_dituen_aldaketak.htm Tue, 18 Aug 2020 09:58:56 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/185740/eaeko_alderdi_popularrak_positibotzat_jo_ditu_alderdiak_espainian_egin_dituen_aldaketak.htm <![CDATA[Lukaxenkoren aurkakoak greba egiten ari dira Bielorrusian]]> https://www.berria.eus/albisteak/185702/lukaxenkoren_aurkakoak_greba_egiten_ari_dira_bielorrusian.htm Mon, 17 Aug 2020 19:01:12 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/185702/lukaxenkoren_aurkakoak_greba_egiten_ari_dira_bielorrusian.htm Svetlana Tikhanovskaiak, Lituaniara ihes egin zuen joan den astelehenean, bera eta familia arriskuan daudela ohartarazita. Protestak hasi zirenetik, 7.000 pertsonatik gora atxilotu dituzte Bielorrusian, eta bi pertsona hil dira protestetan. Gainera, atxilotutakoek salatu dute torturatu egin dituztela ziegetan egon diren denboran. Atzo, milioika pertsona haren aurka protestan ari ziren bitartean, Lukaxenko ere Minskeko karriketara atera zen, bere garaipena zaleen aitzinean ospatzera. «Lukaxenko garaitzen badute, bukaeraren hasiera izan da», nabarmendu zuen. Hauteskundeak legezkoak izan direla ihardetsi zuen, eta argi utzi zuen ez duela berriz ere hauteskundeetara deitzeko inolako asmorik. Azken egunetan egin bezala, bera menderatzeko kanpoko konplot dagoela azpimarratu zuen Lukaxenkok. Hala,mendebaldeko potentziei leporatu zien herrialdearen subiranotasuna oztopatzea eta Bielorrusiako mendebaldeko mugetan unitate militarrak biltzea. «Hilda ere ez dut herrialdea entregatuko», nabarmendu zuen presidenteak. Barne Ministerioaren arabera, 60.000 pertsona bildu ziren Lukaxenkok antolatutako ekitaldian; kazeta independeteen arabera, berriz, 4.000. Larunbatean lehenegoz eta igandean bigarrengoz, Vladimir Putin Errusiako presidentearekin mintzatu zen Lukaxenko. Hark erran zion laguntza emango diola Bielorrusiako egoera hobetzeko. Europako Kontseiluaren bilera Azken egunetako tentsioa ikusita,Charles MichelEuropako Kontseiluko presidenteak aurreratu du Europako Kontseiluabihar bilduko delaBielorrusiako egoera aztertzeko. Ortzegunean aurreratu zutenez,Europako Batasunak neurriak hartuko ditu hauteskunde ondorenindarkeria ekintzetan nahastuta egon diren Bielorrusiako ofizialen aurka.]]> <![CDATA[Koronabirusaren biktimak omentzeko lorategi bat sortuko dute Nafarroako Ospitale Gunean]]> https://www.berria.eus/albisteak/184474/koronabirusaren_biktimak_omentzeko_lorategi_bat_sortuko_dute_nafarroako_ospitale_gunean.htm Fri, 17 Jul 2020 07:35:46 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/184474/koronabirusaren_biktimak_omentzeko_lorategi_bat_sortuko_dute_nafarroako_ospitale_gunean.htm