<![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 16 Jun 2019 08:45:22 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Sexu pedagogia epaitegian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-06-15/sexu_pedagogia_epaitegian.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-06-15/sexu_pedagogia_epaitegian.htm
Marian Moreno genero indakeriaren prebentzioan aditu eta irakaslea izan zen deklaratzen lehena. Skolae irakasle gisa «egia bilakatutako ametsa» izan dela adierazi zuen: eduki «serioak» eta «oso onak» dituela. Egungo berdintasun legeak betetzen dituela ere adierazi zuen. Bide beretik jo zuen Carmen Moreno soziologoak ere. Skolae hezkidetza programa bat dela adierazi zuen, eta helburua ezberdinenganako errespetua izatea dela. Erran zuen haurtzarotik lantzen hasi beharra dagoela hori lortzeko. Bortz trebatzailea ere deitu zituzten deklaratzera, eta haietatik Zaloa Basabe eta Javi Arakama bakarrik galdekatu zituzten. Biek adierazi zuten ez dutela kexarik jaso Skolaeren inguruan; kontrakoa, «zorionak» eman dizkietela bai «edukiagatik» eta bai programak eskola bakoitzera egokitzeko duen egokitasunarengatik ere.

Epailearen aitzinean solastatu ondotik, Basabek salatu zuen ideologia jakin batera lerratutako tutoreak bakarrik deitu zituztela auzitegira. Gaineratu zuen galderetan sexualitatean eta eremu sexualean jarri zutela arreta, eta sexualitatearen inguruko «ikuspegi iluna» erakutsi zutela: «3 urteko haurren gelan sexualitatearen gaia nola landuko litzatekeen galdetu digute, baina beti haien begirada ilunarekin. Sexualitatea praktika sexualekin nahasi dute. Oinarrizko pedagogia ariketa bat izan da. Hainbat unetan, oinarrizko prestakuntza ematen ari nintzela zirudien», nabarmendu zuen Basabek.

Egindako galderetan, Skolaeren inguruko usteak zabaldu zituen akusazioaren abokatuak, Basabek salatu zuenez: «Ematen zuen orientazio sexual bat bultzatzen ari zinela aniztasun sexualari buruz hitz egitean. Behin eta berriz aldarrikatu dugu Skolae horren aurkakoa dela, gure helburua haurrak eskubide berdintasunean bizitzea dela».

Ez da Skolarekin lotutako adituek epaitegira joan behako duten aldi bakarra izango: atzo bertan zabaldu zen datozen egunetan berriro itzuli beharko dutela segur aski. Concapa elkarteak ere salaketa jarri du, eta hark ere jaso nahi ditu programari buruzko azalpenak epaitegian. San Cernin ikastetxeaz eta Concapa elkarteaz gain, 18 M plataforma ere akusazioaren parte da.

Elkarretaratze jendetsua

Epaileak 10:00etarako deitu zituen deklaratzera hamar lekukoak. Ordu erdi lehenagorako CCOO, CGT, ELA, Esk, LAB, Steilas eta UGT sindikatuek elkarretaratze baterako deia egin zuten, Berdintasuna ez da hautazkoa lelopean. Ehunka pertsona bildu ziren. Tartean ziren EH Bildu, Ahal Dugu, Geroa Bai, Ezkerra eta PSN alderdietako ordezkari politikoak ere. Sindikatu guztiek onartutako adierazpen bateratua irakurri zuten epaitegiko atarian. Skolae bultzatzen ari direnen aurkako jazarpena amaitzeko eskatu zuten: «Lotsagarria da hezkuntzako hamar profesionalek deklaratzera joan behar izatea berdintasuna defendatu eta emakumeen aurkako indarkeria amaitzearen alde lan egiteagatik». Nafarroako hurrengo gobernuari ere Skolaerekin jarraitzeko eskatu zioten.]]>
<![CDATA[Skolaerekin lotuta deklaratzera deitutakoen aldeko elkarretaratzea egin dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/167678/skolaerekin_lotuta_deklaratzera_deitutakoen_aldeko_elkarretaratzea_egin_dute.htm Fri, 14 Jun 2019 07:25:08 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/167678/skolaerekin_lotuta_deklaratzera_deitutakoen_aldeko_elkarretaratzea_egin_dute.htm

Jendetza bildu da Justizia Jauregi parean. CC.OO, CGT, ELA, LAB, ESK, Steilas et UGT sindikatuek deitu dute elkarretaratzea @berria pic.twitter.com/F07rdQlMpt - Ainhoa Larretxea (@Ainhoaa8) 14 de junio de 2019 Deitzaileek komunikatu batean gogorarazi dute 2003tik mila emakume hil dituztela Espainiako Estatuan, eta Skolae programaren helburuetako bat dela "generoak baldintzatu gabeko etorkizun bat eraikitzea". Horiek hala, eskatu dute programa bultzatzen ari direnen aurkako jazarpena amaitzeko. "Lotsagarria eta gaitzigarria da hezkuntzako hamar profesionalek deklaratzera joan behar izatea berdintasuna defendatu eta emakumeen aurkako indarkeria amaitzearen alde lan egiteagatik". Bide batez, administrazioei eskatu diete aniztasunaren aldeko programak abian jarri eta sexismoaren aurkako neurriak indarrean sartzeko. "Eskatzen diogu Nafarroako hurrengo gobernuri jarrai dezala Skolae programarekin ikastetxe publiko nahiz pribatuetan. Gure gizarteko sektore atzerakoienen aurrean hemen gauden sindikatuok elkartuta erantzungo dugu; ez dugu onartuko hezkuntzaren, berdintasunaren eta justizia sozialaren aurkako erasorik". Herritarrez eta hezkuntzako profesionalez gain EH Bildu, Ahal Dugu, Geroa Bai, Ezkerra eta PSN alderdietako ordezkari politikoak ere bertaratu dira agerraldira.]]> <![CDATA[«Auzoa gentrifikatu ez dadin, alokairuen prezioa erregulatu behar da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-06-11/auzoa_gentrifikatu_ez_dadin_alokairuen_prezioa_erregulatu_behar_da.htm Tue, 11 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-06-11/auzoa_gentrifikatu_ez_dadin_alokairuen_prezioa_erregulatu_behar_da.htm Strategien gegen Gentrifizierung (Gentrifikazioaren aurkako estrategiak) liburua argitaratu berri du, eta gentrifikazioari buruz eta liburuaren nondik norakoei buruz mintzatzen izan da Iruñean, Katakraken.

Nola sortzen dira gentrifikazio prozesuak?

Askotan ematen du prozesu natural bat dela, baina horren atzean interes jakin batzuk daude; etxebizitzaren industriaren interesak, erraterako. Gentrifikazio prozesuen bidez, dirua irabazten dute, auzo horietara joaten den jendeak errenta altuagoak ordaintzen ahal baitituzte. Bertze batzuetan, gentrifikazio prozesuak udalek bultzatzen dituzte, berek ere diru irabaziak ateratzen dituztelako.

Liburuan aipatzen duzu gentrifikazioa erabaki politiko batzuen ondorio dela. Zer politika motek bultzatzen dute gentrifikazio prozesu bat hastea?

Zenbait politika daude. Anitzetan, udalek artistentzako guneak sortzen dituzte eraikin hutsetan, auzo jakin baten irudia hobetzeko asmoz. Bertze batzuetan, udalak zuzenean espazio publikoa hobetzea sustatzen du: gune berdeak sortu, argiteria hobetu, espaloiak zabaldu... Auzoen egokitze horietan sortzen dira arazoak, bizilagun batzuek ez dutelako auzoa konpontzea nahi, gentrifikazio prozesu bat hasiko ote den beldur: auzoa zahartzen eta itsusiago bihurtzen utzi nahi dute gentrifikaziorik ez izateko. Auzoa konpondu eta ez gentrifikatzeko alternatiba etxebizitzen alokairuen prezioa erregulatzea da.

Gentrifikazioaren erantzuleak bilatzean, maiz, hedabide kontserbadoreek artista eta gazteak egiten dituzte erantzule. Zergatik sortzen dira diskurtso horiek?

Diskurtso horiek benetako erantzuleak ezkutatzeko sortzen dira: eraikuntza industria eta udal batzuen interesak. Gizarte talde batzuk gentrifikazioaren erantzule bihurtuta, diskurtso moralizatzaile bat sortzen dute; gizarte taldeak egiten dituzte erantzule, eta benetako erantzuleak eta horien atzean dauden interesak ahaztu.

Kolektibo horiek arduraren zati bat bere gain hartu beharko luketela aipatzen duzu liburuan. Zergatik da garrantzitsua hori?

Kolektibo horiek konturatu behar dira erabili egiten dituztela gentrifikazio prozesuetan. Artistek bereziki, egoerari buelta eman eta auzoko kolektibo eta bizilagunei lagun diezaiekete. Hori hiri anitzetan gertatu da, gentrifikazio prozesuak hasi eta berehala botatzen dituztelako artistak. Azkenean, gentrifikazioaren biktima bihurtzen dira.

Nola jakin daiteke auzo edo hiri bat gentrifikazio prozesu batean dagoen?

Nire ustez, jakiteko modurik errazena da alokairuko etxeen prezioak aztertzea. Prezio horiek anitz igotzen badira, ziur aski auzo horretako biztanleak ordezkatu egingo dira. Gainera, ez da bakarrik bizilagunen ordezkapena izaten, auzoaren bizitzeko eredua ere aldatzen da. Jendeak bere soldataren zati handi bat behar badu alokairua ordaintzeko, kontsumitzeko aukera gutxiago izanen du.

Zer alternatiba dago horrelako prozesu bati aurre egiteko?

Erantzuna argia da: etxebizitza pribatuen merkatua erregulatu behar da, etxebizitza publikoen sektorea handitu, eta alternatibak sortu.

Turistifikazioa da gentrifikazio motetako bat. Hiria turisten beharretara eraikitzeak etorkizunean zer kalte sor dezake?

Turistifikazioak arazo asko sortzen ditu. Etxebizitzari dagokionez, auzo batzuetan apartamentu turistikoen kopurua hagitz altua da, eta horrek alokairuak anitz igotzen ditu. Bigarren arazoa da turistifikazioak anitzetan merkataritzaren gentrifikiazioa dakarrela berekin. Sortzen diren dendek ez dituzte bizilagunen beharrak asetzen, turistentzat sortutako negozioak direlako. Hirugarren arazoa espazio publikoaren erabileraren inguruko gatazka da: ez da soilik terrazek eta horrelako guneek hartzen duten espazioa, soinuaren inguruan ere gatazkak sortzen dira.

Gentrifikazioa hiri handietan bakarrik gertatzen da?

Hiriaren tamainak ez du zerikusirik. Normalean, handitze prozesuan dauden hirietan izaten da, baina, Alemanian, erraterako, hiri txikietan ere izan da: ikasle anitz bizi diren hirietan eta orografia dela-eta gehiago zabaldu ezin daitezkeenetan.]]>
<![CDATA[Ruiz: «EH Bildurekin hitz egitea ezinbestekoa da eskuina geldiarazteko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2328/003/003/2019-06-06/ruiz_eh_bildurekin_hitz_egitea_ezinbestekoa_da_eskuina_geldiarazteko.htm Thu, 06 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2328/003/003/2019-06-06/ruiz_eh_bildurekin_hitz_egitea_ezinbestekoa_da_eskuina_geldiarazteko.htm
Lau urtez gobernu egonkorra izan ondotik, maiatzaren 26ko hauteskundeen ondoren egungoa fase «ezberdin» bat da, Ruizek nabarmendu zuenez; azpimarratu zuen fase berrian ezberdinen arteko elkarrizketa ezinbestekoa izango dela. Ruizek PSN interpelatu zuen zuzenean: «PSNk benetan borondatea badu eskuinari alternatiba emateko, hitz egin beharko du. Eskuina geldiarazteko ezinbestekoa da EH Bildurekin hitz egitea».

Azken egunetan PSNk behin baino gehiagotan adierazi du ez duela koalizio abertzalearekin biltzeko asmorik. Atzo bertan berretsi zuen erabaki hori Ramon Alzorriz PSNko antolamendu idazkariak. Ruizek gogor salatu zuen PSNk jarritako betoa, eta adierazi zuen «onartezina» dela koalizio abertzalearekin hitz egin nahi ez izatea. «Gure botoak erabakigarriak dira. Ez soilik inbestidurarako, baita gobernatzeko ere», nabarmendu zuen.

Erabakiak hartzen diren lekuaren garrantziaz ere mintzatzu zen EH Bilduko eleduna: «Nafarroako erabakiak Nafarroan hartu behar dira, ez Ferrazen edo Madrilen». Ruizek argi adierazi zuen: «PSN antzerkia egiten ibiltzeak Madrilen mende egotea dakar». Eta PSNri antzerkia egiten ibiltzea leporatzeaz gain, azkenean erabakia Madrilen hartzen bada herritarrei horren berri emateko ere eskatu zuen. Espainiar estatuko negoziazioetan Nafarroa ezin dela aldatu daitekeen «kromo» bat izan gaineratu zuen.

Txibite dagoeneko hasia da aldaketaren gobernua sostengatu duten alderdiekin biltzen. PSNk emandako ezezkoaren aitzinean elkarrizketarako deia luzatu eta, Maria Txibite PSNko idazkari nagusiaren deirik jaso ez duten arren, komunikazio bideak irekitzeko esperantza dutela adierazi zuen Ruizek. Gaineratu zuen ziur dela Ezkerrak, Gero Baik eta Ahal Dugu-k mahai gainean jarriko dutela EH Bildurekin biltzeko premia.

Ikusmin handia piztu zuen atzoko agerraldiak, eta kazetari andana bildu zen. Kazetariek hauteskundeen errepikapen posibleaz galdetuta, Ruizek erantzun zuen egun agertoki guztiak «irekita» daudela, baina, denek elkarren artean hitz eginez gero, ez dagoela zertan egoera horretara iritsi.]]>
<![CDATA[Espetxe eta kanporatze eskaerak Huerta de Peraltan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2019-06-04/espetxe_eta_kanporatze_eskaerak_huerta_de_peraltan.htm Tue, 04 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2019-06-04/espetxe_eta_kanporatze_eskaerak_huerta_de_peraltan.htm
Iazko udazkenean ekin zioten Azkoiengo barazki enpresa horretako langileek protestari, lan baldintza hobeak eskatzeko eta kaleratutako lankideak berriro harrarazteko. 28 egunen ondoren utzi zuten, akordio bat lortuta. Greba bukatu eta hilabete batzuetara ailegatu dira isunak eta auzibideak. Foruzaingoaren ekinaldiz, hiru sindikalistaren kontrako zigor bideak ireki ditu fiskaltzak, desordena publikoa eta autoritatearen kontrako delitua egotzita.

Kanporatze agindua ezarri nahi dioten langile baten kasua da denetan larriena, sindikatuaren ustez. Autoritatearen kontrako atentatua argudiatuta, fiskaltzak bi urte eta erdiko espetxe zigorra, eta Hego Euskal Herritik eta Espainiatik bortz urtez kanporatzeko agindua eskatu ditu haren aurka. Gainera, LABek salatu du langile hori bi aldiz zauritu zutela foruzainek protestan ari zela.

Bertze bi auzibideei dagokienez, 2.800 euroko isuna eskatu du fiskaltzak langile baten aurka —hori da uztailean epaituko dutena—, eta bestean oraindik ez dute zigor eskaririk zehaztu.

Huerta de Peraltako kasua ez dela bakana uste du LABek, eta Iruñeko La Sangiovesa jatetxekoa ere oroitarazi du. Sanferminetan jatetxearen kanpoaldean protesta «baketsu batean» parte hartzeagatik, 21 hilabeteko espetxealdira zigortu du LAB sindikatuko kide bat. Sindikatuak errekurtsoa jarriko dio zigorrari.

«Askatasun sindikalaren kontrako epaiketak onartezinak» direla salatu du, eta zentzugabekoa dela, enpresak auzibidean parte hartzeari uko egin diolako: «Foruzaingoak eta fiskaltzak erabaki dute sindikalisten kontrako salaketarekin jarraitzea». LABek gaineratu du «erregimenak bizirik» jarraitzen duela Foruzaingoan eta justizian, eta jazarpen judiziala salatu du.

Justiziaren «patronalizazioaren» kontra mobilizazio kanpaina abiatuko du LABek. Ortzegunean eginen dute lehen protesta zaratatsua, 19:00etan, Justizia Jauregiaren aurrealdean.]]>
<![CDATA[LAB sindikatuak jazarpen judiziala salatu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/167203/lab_sindikatuak_jazarpen_judiziala_salatu_du.htm Mon, 03 Jun 2019 07:21:14 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/167203/lab_sindikatuak_jazarpen_judiziala_salatu_du.htm Iruñeko La Sangiovesa jatetxean egindako ekintza sindikalaren ondorioz, aldiz, Iruñeko zigor arloko 4. epaitegiak 21 hilabeteko zigorra ezarri dio LABeko sindikalista bati. 2018ko udan piztu zen lan gatazka aipatu jatetxean; sindikatuaren arabera, bertzeak bertze, enpresak kontraturik gabeko langileak zituen, eta langileek ez zituzten lan ordu guztiak jasotzen. Hauteskunde sindikalak egin ondotik gaiztotu zen giroa, eta sanferminetan hainbat protesta egin zituzten sindikatuko kideek. LABen arabera, protesta baketsuak izan ziren. Hori horrela zela erakusten duen bideo bat ere aurkeztu zuen sindikatuak epaitegian, baina bideoa galdu egin zen epaitegian. Bideo hori "galdu" izana salatu du sindikatuak, eta adierazi du helegitea jarriko dutela epaiaren kontra. Justizia "erregimenaren zatia" dela ere salatu du. Protestarako deia Jasotako zigorren aitzinean, sindikatuak protestarako deia egin du. Datorren ekainaren 6an protesta zaratatsu bat egingo dute Nafarroako Justizia Jauregian 19:00etan. Datozen egunetan mobilizazio gehiagoren berri ere emanen dute. ]]> <![CDATA[Marea gorriak estali du zerua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2621/023/001/2019-05-22/marea_gorriak_estali_du_zerua.htm Wed, 22 May 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2621/023/001/2019-05-22/marea_gorriak_estali_du_zerua.htm
Jokalarien zain lehen ilaran zegoen Markel Martinez. Hamar zenbakia zuen margotua aurpegian, eta Roberto Torres zenbakiaren jabea ikusi orduko hasi zen salto eta oihuka. Jokalaria harengana hurbildu eta agurtu ondotik emozio betean zen. «Nire bizitzako egunik onena da», zioen hunkituta. Horrelako emoziorik gabe, baina pozarren zen Lurdes Ruiz zalea ere. Lehen Mailara igotzea merezitako saria zela zioen: «Hemendik aurrera helburua Lehen Mailan mantentzea da, hori da gure benetako lekua». Helburu bera zuen Markel Rosek:«Lehen Mailan luzaroan mantentzea nahiko nuke».

Bertaratutako zaleak agurtu eta jauregi barrura sartu ziren jokalariak. Uxue Barkos jarduneko presidentea zuten bertan zain. Ekitaldi instituzionala egin, eta jokalariak balkoira atera orduko berriro berotu zen plaza; zaleak kantuz hasi ziren, eta kantuz erantzun zieten jokalariek. Oier Sanjurjok hitza hartu orduko txalo zaparrada eskaini zieten zaleek eta kantuz erantzun zuten. Zaleek nahi baino lehen, ordea, jauregia utzi zuten.

Iruñeko udaletxera egin zuen festak. Jokalariak iritsi orduko beteta zegoen plaza sanferminetako txupinazoa balitz bezala. Bertan Joseba Asiron alkateak egin zien harrera, eta berriro ere atera ziren balkoira zaleak agurtzera. Marea gorri bat zuten zain bertan, bestetan ohikoa den zapi gorria soilik zuten falta. Jokalariek banaka hartu zuten hitza bertan, eta eskerrak eman zizkieten zaleei. Gogoz erantzun zuten zaleek oihuka eta kantuka. Euskarak ere izan zuen presentzia udaleko balkoian. Jokalari bat baino gehiago mintzatu zen euskaraz, eta Jagoba Arrasate entrenatzaileak bertso bat kantatu zuen. Ondoren, Kale Nagusian barrena San Fermingo kaperara joan ziren eskerrak ematera. Afari batekin biribildu zuten festa.]]>
<![CDATA[Maravillas gaztetxearen kontrako epaiketa udazkenera atzeratu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/008/001/2019-05-10/maravillas_gaztetxearen_kontrako_epaiketa_udazkenera_atzeratu_dute.htm Fri, 10 May 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1881/008/001/2019-05-10/maravillas_gaztetxearen_kontrako_epaiketa_udazkenera_atzeratu_dute.htm
22 gazte daude auzian inputatuta. Usurpazio delitu arina egozten diete, eta isun ekonomikoa jaso dezakete. Gaztetxeko kideek adierazi dutenez, gobernuak 70.000 eurotik gorako isuna eskatu du akusatuentzat. 36.000 euro erantzukizun zibilari dagozkionak lirateke. Gainontzeko diru kopurua, berriz, Rozalejoren jauregian sortutako kalte materialengatik litzateke.

Defentsako abokatuen arabera, auzibidea hasi zenetik izan du aukera gobernuak atzo ezagutarazitako idazkia aurkezteko: «Iragarria zuen txosten bat aurkeztuko zuela horri buruz. Abenduan esan zuen hori, eta gaur, epaiketa egunean aurkeztu du. Denbora eta bitartekoak izan ditu lehenago egiteko». Gobernuari «fede txarrez» jokatzea leporatu diote, eta akusatuak babesteko eskubiderik gabe uztea. Abokatuen arabera, ez da bidezkoa horrelako txosten bat aurkeztea epaiketaren egunean.

Akusazio partikularrak eskatutako zigorrei buruz ere mintzatu dira abokatuak. Salatu dute eskaera guztiz «bidegabea» dela eta gazteria kriminalizatzeko nahia dagoela atzean.

Gaztetxeko kideek ere Nafarroako Gobernuaren jarrera salatu zuten atzo, epaitegitik atera berritan. Gazteen arabera, ez da kasualitatea izan txostena epaiketa egunean aurkeztu izana. Erabakiak hauteskunde kanpainarekin zerikusi zuzena duela salatu dute. Gobernuaren idazkian aipatzen diren kalteak gobernuak berak hustean sortutakoak direla salatu dute Maravillaseko kideek. Gaineratu dute Polizia gaztetxera sartu zenean han zegoen materiala eraman zuela, eta oraindik ez dietela itzuli.

Epaiketa aitzinetik, kontzentraziora deitu zuten gaztetxeko kideek. Epaiketa guztien gainetik Maravillas herriarentzat pankartaren atzean dozenaka lagun elkartu ziren auzipetuei babesa adierazteko. Musika instrumentuekin bertaratu ziren kontzentraziora, eta hustearen kontrako abestiak kantatu zituzten.

Bi aldiz hustuta

Iazko abuztuaren 18an hustu zuten lehenengo aldiz Maravillas. Polizia goizaldean sartu zen gaztetxera, eta babesa ematera bildu ziren gazteen aurka jo zuen. Iluntzean, ordea, berriro sartu ziren gazteak barrura. Urtarrilaren 19an, azterketa tekniko bat egin behar zutela argudiatuta, Poliziak hustu egin zuen gaztetxea. Ondoko egunetan hainbat protesta egin zituzten hustea salatzeko, eta Poliziak gogor erantzun zuen mobilizazioetan parte hartu zutenen aurka. Gaztetxeko kideak Rozalejoren jauregira sartu baziren ere, alde egin zuten. Nafarroako Gobernuak porlanez itxi zuen atea, eta, egun, horrela jarraitzen du.]]>
<![CDATA[Segida eta aldaketa, lehian]]> https://www.berria.eus/albisteak/166065/segida_eta_aldaketa_lehian.htm Wed, 08 May 2019 13:06:56 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/166065/segida_eta_aldaketa_lehian.htm
NUPen komunitatea osatzen duten eragile guztiek dute hauteskundeetan bozkatzeko eskubidea: irakasleek, ikasleek zein administrazio eta zerbitzuetako langileek. Arrosadiako campusean, hauteskunde mahaiak 11:00etatik 18:00etara egonen dira irekita. Tuterako campusean eta Iruñeko Osasun Zientzien campusean, berriz, 12:00etatik 17:00etara. Bozketa itzuli bakarrean edo bitan eginen dute, emaitzaren arabera: lehen itzulian, hautagai batek bozen erdia baino gehiago lortzen baditu, zuzenean izanen da errektore. Lehenengo bozketan halakorik ez balego, ordea, bigarren itzulia eginen litzateke hilaren 24an.

Ezusteko erabakia izan da Karlosena hauteskundeetara aurkeztu ez izana. Errektoreak adierazi duenez, legealdi hasieratik erabakia zuen agintaldi bakarra eginen zuela karguan: «Ez dut kasurik ezagutu, ez unibertsitatean ez politikan, bigarren agintaldia lehenengoa baino hobea izan duenik».

Medikuntza, azkenean

Urteetako eskaerari erantzunez, datorren ikasturtetik aitzinera Medikuntza gradua eskainiko dute Nafarroako Unibertsitate Publikoan. Hori izan da Karlosenaren agintaldiko lorpenik handiena. Aldarrikapen historikoa izan da Nafarroan, orain arte Nafarroako Unibertsitatean -Opusek kudeatuan, hau da, pribatuan- baino ez baitira izan ikasketa horiek. Bestalde, ituna sinatu zuen Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuarekin, unibertsitatearen finantzaketa bermatzeko. Lau urteko ibilbidean, ordea, ez da dena erraza izan. Agintaldi hasieran, ikasleen protesta batean Foruzaingoa campusera sartzea baimendu zuen Karlosenak; bi gazte atxilotu zituzten.

Euskararen normalizazioan ere uste baino pauso gutxiago eman dituzte Karlosena errektore denetik. Iaz onartutako euskara planaren arabera, 1.689 kreditu eman beharko lituzkete euskaraz aurten. Hala ere, oraindik kopuru horretatik urrun daude.

«Baliabideak badaude, euskarazko eskaintza handituko dugu»

«Kristalezko sabaia hausteko» gogoz da Maria Jose Beriain hautagaia. Aldaketa ekarri nahi du NUPera: unibertsitate «parte hartzaileagoa» nahi du, eta bere marka ezagutaraziko duela agindu du.
JAGOBA MANTEROLA / FOKU Farmazian doktore eta katedraduna da Maria Jose Beriain (Bilbo, 1961). Ibilbide luzea egin du Nafarroako Unibertsitate Publikoan, 29 urte baitaramatza han lanean.

Azken bozetan zure izena bolo-bolo ibili zen hautagai posible gisa. Orduan ez eta orain bai?

Azken lau urteetan, aldatzeko grina nabaritu dut campusean. Denbora anitz daramagu zuzendaritza talde berarekin, eta bada garaia aldaketa bat egin, bide berria hasi eta jende berria sartzeko.

Nolako unibertsitatea nahi duzu?

Unibertsitate parte hartzaileagoa nahi dut, NUP pertsonen unibertsitatea izatea. Marka ezagutarazi nahi dut, jendea unibertsitateaz harro sentitzea.

Nafarroako Gobernuarekin unibertsitateko finantzaketa bermatzeko akordioa sinatu zuen Karlosenak iaz. Akordioa luzatzea da asmoa?

Noski, akordio hori beharrezkoa da. Nafarroako gizartearen garapena eta garapen ekonomikoa bultzatzea da unibertsitatearen egitekoa, eta, horretarako, beharrezkoak dira baliabide ekonomikoak. Diru publikoaz gain, kanpoko baliabideak ere behar ditugu bekak hobetzeko. Ezin da ikasteko gogoz dagoen inor aukerarik gabe utzi. Gizarte gisa porrota da hori.

Errektore hautatzen bazaituzte, zeintzuk dira martxan jarri beharreko neurririk premiazkoenak?

Orain dauden graduak bermatu eta indartzea, gradu berriak aztertzea, eta unibertsitateko komunitateari galdetzea zein berri behar diren. Unibertsitateko langileak, irakasleak zein administraziokoak, beraien lan ibilbidean laguntzeko plan berri bat egingo dugu. Burokratizazioa gutxitu behar da: paperek gain hartuta gabiltza, eta horrek ez digu uzten irakasle eta ikerlari onak izaten.

Kristalezko sabaia hautsi nahi duzula diozu.

Emakumeak lehen planora igarotzeko garaia ailegatu da. Unibertsitateko azkeneko berdintasun plana 2007koa da. Diagnostiko erreal bat egin eta berdintasun plan berri bat egiteko garaia da.

Eskaintza egokitu behar da?

Masterrak egokitu behar ditugu eta arreta berezia jarri doktoretzatan. Doktoreek unibertsitatean jarraitu dezaten bultzatu behar dugu. Belaunaldi aldaketa bat behar dugu unibertsitatean, irakasle batzuen batez bertzeko adina handia delako.

Zure programan aipatzen duzu euskararen erabilera bultzatu nahi duzula campusean. Zer neurri hartuko dituzu?

Aurreikusi baino okerrago gaude. Egoerari buelta ematen saiatuko gara, unibertsitatean sartuko diren irakasle gazteen bidez. Euskararen eskaera igotzen ari da; plan bat egin behar dugu bermatzeko ikasleek euskaraz ikasten jarrai dezaketela. Bidezkoa da, bizitza guztian euskaraz ikasi baduzu, euskaraz jarraitzea.

Gaur egun, 1.689 kreditu soilik eskaintzen ditu euskaraz NUPek. Kopuru hori igoko duzu?

Kopuru erreala txikiagoa da. Beharrezko baliabideak badaude, handituko dugu, noski. Egia da lan batzuetan ingelesa eskatzen dutela, baina bertze batzuek euskara eskatzen dute, eta hutsune hori bete behar da.

Graduetako lehen mailan kredituen %25 egin daitezke euskaraz. Aurrera egin ahala, kopurua murrizten da. Hori orekatuko duzue?

Ikasturte guztietan euskarazko ikasgairen bat eskaintzen saiatuko gara. Helburu errealista da. Euskarazko hiztegi teknikoa lantzeko ikasgai bat sortuko dugu, euskarazko ikerketa zientifikoa bultzatzeko.

NUPen euskaraz ikasi ezinik, 40 nafar joaten dira EHUra urtero. Neurririk hartuko duzue?

Baliabideak aztertu eta euskarazko irakasle plazak ateratzen saiatuko gara. Eskaera badator, eta ernatzeko ordua da.

«Finantzaketa akordioa da nire hautagaitzaren proiektu inportanteena»

Lau urtez Ikerketako errektoreorde izan ondotik erabaki du Gonzalok errektore izateko hauteskundeetara aurkeztea. Datozen bi legealdietan euskararen eskaintza egonkortu eta bermatuko dela pentsatzen du.
IÑIGO URIZ / FOKU NUP sorreratik ezagutzen du Ramon Gonzalok (Logroño, Espainia, 1972). Telekomunikazio Ingeniaritzan lizentziaduna da, eta katedraduna. Ikerketako errektoreordea izan da azken lau urteetan.

Zergatik erabaki duzu hauteskundeetara aurkeztea?

Alfonso Karlosenak ez aurkeztea erabaki zuenean sortu zen aukera. Ez da erabaki erraza, ardura handiko postua delako eta jende anitzen ordezkaria izan behar duzulako. Luze hausnartu ondotik erabaki nuen aurkeztea.

Nolako unibertsitatea nahi duzu?

Pertsonen unibertsitatea izatea nahi dut; inguruarekin harreman zuzena duena.

Unibertsitatearen finantzaketa bermatu zuen Karlosenak 2018an, gobernuarekin ituna sinatuta. Akordioa luzatzea da zure asmoa?

Nire hautagaitzaren proiekturik garrantzitsuena da. Beharrezkoa da epe ertainera egonkortasuna izateko. Finantzaketa akordiorik gabe, hori zaila da.

Errektore hautatzen bazaituzte, zeintzuk dira martxan jarri beharreko neurririk premiazkoenak?

Erabakirik premiazkoenak pertsonekin zerikusia dutenak dira. Irakasle eta ikerlarien egonkortze plan bat egin behar da, eta administrazioko eta zerbitzuetako langileekin giza kapitala lantzeko plana. Ikasleei dagokionez, parte hartzeko mekanismoak bultzatu behar dira.

Nola bultzatuko duzue parte hartzea? Errektoreorde zinela, tirabirak izan zenituzten ikasle talde batzuekin...

Iraganeko kontua da hori. Hasi ginenean, ikasle talde bakarra zegoen; orain, zortzi daude. Ikasleen parte hartzea bultzatu dugu, eta bultzatzen jarraituko dugu. Unibertsitateak egiten duen guztia ikasleentzat da, eta beharrezkoa da harreman ona izatea.

Tentsioa iraganeko kontua da?

Espero dut baietz. Geroztik ez da bertze arazorik egon.

Berdintasun plan berri bat egitea proposatu duzu. Nolakoa izan behar du plan horrek?

Gizon eta emakumeen arteko berdintasuna aldarrikatu behar dugu. Kontuan hartu behar dugu anitzetan amatasun baimenekin edo eszedentziekin ikerlari zein langileen ibilbidea gelditzen dela, eta ebaluazioak egiteko orduan hori ere aintzat hartu behar da.

Gaur egungo ikasketa eskaintza moldatu behar da?

Orain arte graduak hazi dira, eta, orain, horiek egonkortu, eta masterretan jarri behar dugu arreta.

Euskara bultzatzeko plan bat egingo duzula diozu; zer neurri hartuko dituzu?

Plana eginda dago, eta sustatu egin behar da. Euskarazko eskolak emateko, euskaraz irakats dezaketen profesionalak behar ditugu, eta, urte hauetan, kostatu zaigu horiek lortzea. Egia da euskaraz ikasten eta doktore tesiak egiten ari den jendea badagoela, eta saiatuko gara orain arteko zuloa jende horrekin betetzen. Hutsune hori beteko dugu, legealdi honetan ez bada, hurrengoan.

Graduetako lehen mailan, kredituen %25 egin daitezke euskaraz. Aurrera egin ahala, kopurua murrizten da. Orekatuko duzue?

Ingelesarekin eta euskararekin gauza bera gertatzen da. Maila igo ahala, aukerazko ikasgai gehiago daude, eta ikasleak talde txikitan banatzen dira. Baliabide anitz beharko lirateke horiek euskaraz emateko. Bertzela, hautazkotasuna gutxitu beharko litzateke. Gainera, maila igo ahala, ikasgaiak espezifikoagoak dira, eta zaila da irakasleak aurkitzea.

Urtero, 40 ikasle EHUra doaz, NUPen euskaraz ikasi ezinik. Zer egin daiteke?

EHUra zergatik joaten diren aztertu behar da: euskaragatik joaten diren edo benetan EHUn ikasi nahi dutelako. Lehen ikasturtean, 1.800 ikasle berri ditugu; proportzioan, %2 bakarrik dira EHUra joaten direnak.]]>
<![CDATA[Segida eta aldaketa lehian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/002/001/2019-05-08/segida_eta_aldaketa_lehian.htm Wed, 08 May 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1913/002/001/2019-05-08/segida_eta_aldaketa_lehian.htm
NUPen komunitatea osatzen duten eragile guztiek dute hauteskundeetan bozkatzeko eskubidea: irakasleek, ikasleek zein administrazio eta zerbitzuetako langileek. Arrosadiako campusean, hauteskunde mahaiak 11:00etatik 18:00etara egonen dira irekita. Tuterako campusean eta Iruñeko Osasun Zientzien campusean, aldiz, 12:00etatik 17:00etara. Bozketa itzuli bakarrean edo bitan eginen dute, emaitzaren arabera: lehen itzulian, hautagai batek bozen erdia baino gehiago lortzen baditu, zuzenean izanen da errektore. Lehenengo bozketan halakorik ez balego, ordea, bigarren itzulia eginen litzateke hilaren 24an.

Ezusteko erabakia izan da Karlosena hauteskundeetara aurkeztu ez izana. Errektoreak adierazi duenez, legealdi hasieratik erabakia zuen agintaldi bakarra eginen zuela karguan: «Ez dut kasurik ezagutu, ez unibertsitatean ez politikan, bigarren agintaldia lehenengoa baino hobea izan duenik».

Medikuntza, azkenean

Urteetako eskaerari erantzunez, datorren ikasturtetik aitzinera Medikuntza gradua eskainiko dute Nafarroako Unibertsitate Publikoan. Hori izan da Karlosenaren agintaldiko lorpenik handiena. Aldarrikapen historikoa izan da Nafarroan, orain arte Nafarroako Unibertsitatean —Opusek kudeatuan, hau da, pribatuan— baino ez baitira izan ikasketa horiek. Bestalde, ituna sinatu zuen Nafarroako Gobernuko Hezkuntza Departamentuarekin, unibertsitatearen finantzaketa bermatzeko. Lau urteko ibilbidean, ordea, ez da dena erraza izan. Agintaldi hasieran, ikasleen protesta batean Foruzaingoa campusera sartzea baimendu zuen Karlosenak; bi gazte atxilotu zituzten.

Euskararen normalizazioan ere uste baino pauso gutxiago eman dituzte Karlosena errektore denetik. Iaz onartutako euskara planaren arabera, 1.689 kreditu eman beharko lituzkete euskaraz aurten. Hala ere, oraindik kopuru horretatik urrun daude.]]>
<![CDATA[«Burdina beti egon da nire barrenean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-04-25/burdina_beti_egon_da_nire_barrenean.htm Thu, 25 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2019-04-25/burdina_beti_egon_da_nire_barrenean.htm
Nondik datorkizu eskulturarako pasioa?

Betidanik izan dut harremana burdinarekin. Nire etxean, Iruñean, kaputxinoen errementeria zegoen. Errementeria horretan egin genituen familiako kideek lehen urratsak, eta bertan egin genituen burdinarekin lehen lanak. Nire lan ibilbidea ez da garatu burdinaren inguruan, baina bai nire denbora librea. Burdina beti egon da nire barrenean.

Artearekin harreman estua duzue familian?

Bai, nire anaia harriarekin ibiltzen da. Bertze anaia bat ere ibili izan zen, eta arreba pintatzen ibiltzen da. Denok iritsi gara arte mundura, alde batetik ez bada bertzetik.

Nolakoa da eskultura bat sortzeko prozesua?

Bi prozesu ezberdin dira sortzea eta egitea. Sortu nahi duzuna zer den badakizunean, erraza da egitea; zer eta nola sortu erabaki behar duzunean izaten da arazoa. Sortzea egitea baino hagitzez ere prozesu luzeagoa da. Egiten hilabete-edo eman dezakezu, baina sortzea obsesio prozesu bat da. Gaiarekin obsesionatu behar duzu, buruan beti izan behar duzu. Lan garrantzitsua da sortzea.

Zenbat kostatzen zaizu ideia pentsatzea?

Sei hilabete inguru. Bitartean, bertze gauza batzuk egiten ibiltzen naiz.

Eta ondotik egitea?

Hasi eta buka nik lantzen dut eskultura guztia, eskuz. Normalean, hilabete pasatxo ematen dut eskultura bakoitzean. Ez diot lanaldi guztia eskaintzen, nire bizitzan garrantzitsua den zerbait den arren. Egun batzuetan hiru ordu ematen ditut tailerrean, eta bertzeetan, hamar. Ez da erregularra.

Erretiratu ondotik ekin diozu berriro burdina lantzeari?

Orain nire gai bakarra bihurtu da burdina, ia obsesio bihurtzeraino. Baina ez bada obsesio bihurtzen, ezin duzu sortu.

Burdina da zure lehengai nagusia. Bertze materialen batekin sortzea pentsatu duzu?

Harria ere landu izan dut, baina beti bukatzen dut burdinarekin. Burdina lagun hobea da niretzat.

Bolanten eskultura bat egin, eta Luzaideko herriari oparitu diozu. Zergatik?

Nire bikotekidea hangoa da, eta berak lotzen nau Luzaiderekin. Berak beti opari bat egin nahi izan dio herriari. Emozionalki, biak hagitz lotuak daude Luzaiderekin, eta horregatik oparitu diogu. Bolantei omenaldi bat falta zitzaiela uste genuen, Luzaiden hagitz garrantzitsuak direlako, eta handik kanpo herriaren ezaugarri nagusia dira.

Joan den astean eraman zenuen eskultura Luzaidera. Zer harrera izan du?

Harrera hagitz ona izan da. Jende anitzek zoriondu nau, eta eskerrak eman dizkit. Hala ere, eskerrak eman behar dituena ni naiz; ohorea da nire obretako bat bertan egotea.

Hurrengo proiekturik baduzu?

Orain, laiekin lurra lantzen ari den nekazari bat egiten ari naiz. Bi pieza handi ere eginak ditut, eta non jarri pentsatzen ari naiz. Ideiak lantzen ari naiz, baina, ideiak etortzeko, lan anitz egin behar da.

Azkenaldian zerekin zabiltza?

Azkenaldian, Lizoaingo [Nafarroa] memoriaren txokoa sortzen ibili naiz, nire anaiarekin batera. Linazoainen, Agoizko errepidean, 36ko gerrako errepresaliatuentzako memoriaren txokoa egin dugu. Errementari baten eskultura ere egin dut. Iruñeko El Patio errementerian lan egin zuen nire aitak, eta, orain, aztertzen ari naiz ea aukera dagoen hango atean nik egindako eskultura jartzeko.]]>
<![CDATA[<LG>Senatua. Eskuineko haizea alda dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/006/001/2019-04-21/lgsenatua_eskuineko_haizea_alda_dadin.htm Sun, 21 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1911/006/001/2019-04-21/lgsenatua_eskuineko_haizea_alda_dadin.htm
Berezitasun propioak ditu Senatuak, eta, nagusiki, berezitasun horiek bultzatu dituzte lau taldeak Aldaketa zerrendan batera aurkeztera. Hori nabarmendu dute Ricardo Feliu, Arturo Goldarazena eta Anika Lujan hautagaiek. Lau taldeek, duela lau urte, Nafarroako gobernu akordioa sinatu zuten, eta aldaketaren oinarria Senatura eraman asmo dute orain.

Autogobernuaren defentsa

Nafarroako autogobernuaren eta eskubide demokratikoen defentsa dira hautagaitzaren ardatz nagusiak, Espainiako Konstituzioko 155. artikuluaren gaitzespenarekin batera. Autogobernuaren defentsa sendoa egin behar dela diote Feliuk, Goldarazenak eta Lujanek, eta autogobernuak Nafarroari ematen dizkion onurak defendatu behar direla. Horretarako, eskuineko alderdiek Senatuan duten zentralitatea hautsi nahi dute. «Ezkerreko Nafarroa progresistaren interesak defendatu behar ditugu. Apustu estrategikoa da Nafarroako ezkerreko ahotsa Madrilen ordezkatua egon dadin», esan du Goldarazenak. Hiru hautagaiek argi dute bakarrik joanda zaila dela hori lortzea, eta horregatik egin dute apustu koalizioan aurkeztearen alde.

Autogobernuaren defentsaz harago, gizartearen inboluzio egoera ere kezka iturri da koalizioarentzat. Hori nabarmendu du Feliuk: «Urte luzeetako borrokaren ondorioz lortutako askatasuna kentzen ari dira». Bide beretik jo du Lujanek: «Zentzu askotan atzera goaz, eta, hori neutralizatzeko, Senatuan egon behar dugu». Kezkaz bizi dute Espainiako PPk 155. artikulua aplikatu izana Katalunian, baita berriro ezarriko duten mehatxua zabaldu izana ere. Kataluniaz harago bertze herrialdeei zuzendutako mezua ere badela uste dute hautagaiek.

Aldaketa ez da Nafarroatik Senatura aurkeztuko den hautagaitza bateratu bakarra, Navarra Suma izenpean koalizioan aurkeztuko baitira UPN, Ciudadanos eta PP Espainiako Gorteetara. Eskuineko koalizioak sektarismoan egonkortutako diskurtso zaharra duela uste dute Aldaketakoek. Lujanek adierazi du haiek ez dutela proposatu ezer berririk. Feliuk, berriz, uste du iraganean iltzatuta jarraitzen dutela, eta erantsi du «tentsioa eta urduritasuna» nabaritzen dituela Navarra Sumaren barruan.

Tentsioaz harago, Navarra Sumako alderdien artean desadostasunak agerikoak direla uste du Goldarazenak: «Inolako oinarririk ez duten gezurrak erraten ari dira, beraien programaren berri eman beharrean. Bitartean, beren artean liskarrak bertzerik ez dute». Lujanek ere diskurtsorik eza nabaritzen du Navarra Suma koalizioan: «Eserlekuak ondo lotu dituzte, baina ondotik kontraesanetan erortzen dira eta ez dute diskurtso bateraturik». Navarra Sumak ez ezik, PSNren anbiguotasunak ere kezkatzen du Feliu: «Eskuinak bere diskurtsoa argi erakusten du, baina PSN anbiguotasunean mugitzen da; ez dakit zer jokotan ari den».

Hauteskunde kanpainan ohikoa izaten da tentsioa, eta espero izatekoa da gorantz eginen duela egunak aurrera joan ahala. Kongresurako bozetarako bakoitzak bere zerrenda propioa osatu duenez, aldi berean bi kanpaina egiten ari dira Aldaketa koalizioko hautagaiak. Bi kanpaina denbora tarte berean egiteak maila praktikoan zailtasunak sor ditzakeela onartu dute Senatuko zerrendako kideek.

Markaren ezagutza falta

2015ean aurkeztu zen lehenengo aldiz Aldaketa Senaturako hautagaitza bateratua. Orduko hartan, 3.000 botogatik irabazita, herrialdean UPNk hiru aulki eskuratu zituen, eta laugarrena, Aldaketak. Baina Aldaketa koalizioak gabezia nabarmen bat izan zuen: bertako indar politikoek, bakoitza aparte aurkeztuta, 146.000 boto lortu zituzten Kongresurako, baina Senaturako, batera joanda, 50.000 boto gutxiago. Sei hilabete iraun zuen legealdiak, eta 2016ko ekainean egindako bozetan Aldaketako talde bakoitzak bere hautagaitza aurkeztu zuen Senaturako; haien artetik, Elkarrekin Podemosek bakarrik lortu zuen ordezkaritza.

Orain aurkeztu duten marka, beraz, ez da berria; duela lau urtetik dator, baina jendearen ezagutza falta da markaren arrisku nagusia. Argi dute hori hiru hautagaiek, eta zalantzarik ez dute marka ezagutarazteko lan egin beharko dutela kanpainan. «Kongresurako alderdi bakoitzak lortzen dituen botoen batuketa izan behar da Senatuko boto kopurua. Oinarrizkoa da botopaperetan hiru gurutzeak markatzea», azaldu du Lujanek.

Senaturako hauteskundeetan Aldaketakoak zerrenda bakarrean aurkeztuagatik, herritarrak nahi duen hautagaiaren alde bozkatu dezake; gehienez, hiru. Alderdikeriak alde batera utzi, eta bozkatzera deitu du Lujanek. Eta etxean ez gelditzeko deia egin du Feliuk: «Eskuina bozkatzera joango da. Horregatik da hain garrantzitsua jende guztia bozkatzera animatzea».]]>
<![CDATA[«Pianoa erre zidatenean erabaki nuen Siriatik joatea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/032/001/2019-04-19/pianoa_erre_zidatenean_erabaki_nuen_siriatik_joatea.htm Fri, 19 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1891/032/001/2019-04-19/pianoa_erre_zidatenean_erabaki_nuen_siriatik_joatea.htm
Yarmoukeko errefuxiatuen gunean bizi zinen gerra piztu zen arte. Nolakoa zen zure bizitza han?

Etxean musika eskola bat nuen, eta bertan ikasle askori erakusten nien musika. Gerra hasi zenean, ordea, dena aldatu zen. Nik anitz sufritzen nuen, baina, baita ingurukoek ere. Ez nuen jendea laguntzeko modurik aurkitzen, harik eta pianoa kalera ateratzea otu zitzaigun arte.

Musika karrikara aterata, zer lortu nahi zenuten?

Herritarrei babesa adierazi nahi genien. Zoriontasunik gabeko garai ilunak ziren, eta musikaren bidez bizitza alaitzen eta jendeari esperantza ematen saiatu ginen.

Gerra piztean, zergatik erabaki zenuen Yarmouken gelditzea?

Pentsatu genuelako hilabete bateko edo biko kontua izanen zela. Hilabeteak igaro ziren ordea, eta 2012ko urte hasieran hegazkinez Yarmouk bonbardatzeari ekin zioten. Gobernuko armada Yarmouk barrenera sartu zen, eta gerra hiri barruraino eraman zuten. Izugarrikeria handiak egin zituzten garai horretan.

Noiz erabaki zenuen alde egitea?

Estatu Islamikoak Yarmouk bereganatu zuenean, egoera hagitz latza zen, eta handik alde egin behar izan genuen. Pianoa erre zidatenean erabaki nuen handik alde egitea; hori izan zen Yarmoukeko kaleko musikaren bukaera.

Nolakoa izan zen ihesa?

Ez zen erraza izan Yarmouketik ateratzea. Damaskora joan ahal izateko, diru anitz ordaindu behar izan genuen. Damaskotik mugara bidean gindoazela, familia guztia atxilotu gintuzten. Hala ere, ateratzea lortu genuen.

Bidearen berri ematen hasi zinen Interneten. Zergatik?

Siriatik Turkiara ateratzean, Interneteko konexioa nuenean, Facebooken mezuak idazten eta argazkiak jartzen hasi nintzen, gure bidaiaren nondik norakoak azaltzeko.

Zer-nolako irudiak ziren horiek?

Gauza sinpleak jartzen nituen, familiak gure berri jakin zezan; ezin genuen beti deitu, eta horregatik hasi nintzen Facebooken jartzen. Halako batean, konturatu nintzen jartzen nituen argazkiak jende askok ikusten zituela Europan eta mundu zabalean. New York Times eta BBC hedabideetan oihartzuna izaten hasi ziren.

Bihar, Gotaine-Irabarnen izanen zara kontzertua ematen; zerbait berezia eginen duzu?

Nik egindako bidea pixka bat azalduko dut. Kontent nago han egoteagatik eta nire musika jotzeko aukera izateagatik.]]>
<![CDATA[«Sukaldaritza egokia da errefuxiatuak gizarteratzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/048/001/2019-04-09/sukaldaritza_egokia_da_errefuxiatuak_gizarteratzeko.htm Tue, 09 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/048/001/2019-04-09/sukaldaritza_egokia_da_errefuxiatuak_gizarteratzeko.htm Think Gastronomy jardunaldietan, proiektuaren nondik norakoak azaltzen.

Nola deskribatuko zenuke Refugee Food Festival jaialdia?

Jatetxeen eta errefuxiatuen arteko kolaborazioa bultzatzen duen jaialdi bat da. Jatetxeek beraien sukaldeak irekitzen dizkiete sukaldari errefuxiatuei.

Zer helbururekin sortu zenuten?

Hiru helburu nagusi ditu jaialdiak: gizarteak errefuxiatuen inguruan duen pertzepzioa aldatzea, errefuxiatuen gizarteratze profesionala azkartzea, eta gizartearen mobilizazioa bultzatzea.

Parisen hasi zen proiektua eta munduko hamasei hiritara zabaldu da. Hazkunde hori espero zenuten?

Ez, egia erran, festibala sortu zenean ez genuen horrelakorik espero. Marinek eta biok proiektua sortu genuenean, inplikazio handia eskatu zigun proiektu pertsonala izan zen. Parisen egin genuen lehen edizioaren ondotik mundu osoko herritarren mezuak iritsi zitzaizkigun. Horri esker konturatu ginen jaialdia mundu osoan egitea ideia ona zatekeela. Gaur, Parisez gain, Lyon, Marseilla eta Bordelen ere egiten dugu, bertzeak bertze. Frantziaz harago Madril, Kopenhage eta New Yorken ere egiten da.

Nola zabaldu zenuten bertze hirietara?

Hasieran bi bakarrik ginen, eta ez ginen gai denari aitzin egiteko. Horregatik pentsatu genuen gu gai ez baginen bertze hirietan egoteko herritarrek antola zezaketela. Gida bat diseinatu genuen herritarrek ere festibala antolatzeko aukera izan zezaten. Horren ondotik nazioartekotu zen.

Nolatan otu zitzaizuen horrelako jaialdi bat egiteko ideia?

Sukaldaritza mundutik gatoz Marine eta biok. Munduan zehar bidaiatzen ibili gara sukaldaritzari buruzko liburuak idazten eta dokumentalak grabatzen. Azken batean, sukaldaritzaren bidez mundua hobeki ulertzen saiatu gara, eta iruditzen zitzaigun sukaldaritza egokia zela errefuxiatuak gizarteratzeko.

Festibalaren bidez, errefuxiatuei ongietorria egiteko inguru abegikorragoa sortzen saiatu gara.

Sukaldaritza gizarteratzeko tresna izan daiteke?

Bai, tresna hagitz garrantzitsua da. Gizabanako guztiak elkarrekin konektatzen ditu janariak. Jendeak, lekuz aldatzean, berarekin darama sukaldaritza. Perspektiba horretan uste dut gizarteratzeko tresna garrantzitsua dela.

Uste duzu proiektuak lagundu duela gizarteak errefuxiatuenganako dituen aurreiritziak aldatzen?

Bai, azterketa bat egin berri dugu proiektuaren ondorioz errefuxiatuen integrazio eta pertzepzioa aldatu ote den ikertzeko. Ikerketaren ondorioetako bat da jaialdian zehar jatetxeetara etorri diren herritarren %90ek pertzepzio positiboagoa daukatela orain errefuxiatuen ongi etorriaren inguruan. Gainera, jaialdira etorritako pertsonen artean handitu egin da errefuxiatuen alde lan egiteko konpromisoa.

Bertzelako eraginik nabaritu duzue?

Hasi ginenetik, 150 chefek baino gehiagok hartu dute parte proiektuan. Horietatik %60k jaialdian parte hartu ondotik lan aukera bat izan dute. Gainera, erdiek baino gehiagok bertzelako formakuntza ere jaso dute jaialdian parte hartu ondotik.

Jaialdiaren ondotik bertze proiektu batzuk ere sortu dira, ezta?

Bai. Parisen, sukaldari errefuxiatuek kudeatzen duten jatetxe bat sortu dugu, beraiek jatetxe propioa izan baino lehen esperientzia hartu eta laguntza izan dezaten. Sukaldea kudeatzen dute lau eta sei hilabete arteko denboran. Jatetxearen nondik norako guztiak egiten dituzte: menua aukeratu, lehengaiak erosi... Denbora tarte horretan formakuntza ere jasotzen dute. Proiektu berria da, urtebete baino ez darama martxan. Dagoeneko bi sukaldari egon dira, eta biek beraien jatetxe propioa ireki dute.

Maiatzaren 20an da Errefuxiatuen Nazioarteko Eguna, eta horren kariaz egingo duzue aurten jaialdia. Zein nobedade izango dira aurtengoan?

Mundu osoko 150 jatetxe eta 20.000 herritarrek baino gehiagok hartuko dute parte aurtengo edizioan. Aurtengo berrikuntza gisa nabarmenduko nuke beste hiru hiritara ailegatu garela: Londresera, Kopenhagera eta Roazhonera [Bretainia].]]>
<![CDATA[«Poztu nau loturetatik libre kantatzeko aldartea aurkitzeak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/030/001/2019-03-26/poztu_nau_loturetatik_libre_kantatzeko_aldartea_aurkitzeak.htm Tue, 26 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1929/030/001/2019-03-26/poztu_nau_loturetatik_libre_kantatzeko_aldartea_aurkitzeak.htm
Nola sumatu zenuen zeure burua finalean? Zer gorputzaldirekin joan zinen?

Gorputzaldi ona sumatu nuen. Egia da aurretik bertsolariak urduritasuna, duda eta tentsioa sumatzen dituela barruan, baina oholtzaratu bezain pronto eta agurra kantatuta nahiko bakean sentitu nintzen. Bertsoak sortzeko orduan nahiko argi sumatzen nuen burua; bertsoa momentu askotan nahi nuen bideetatik eramaten, ez beti. Aldarte onean harrapatu ninduen finalak.

Egun batzuk pasatuta, zer sentsaziorekin gelditu zara finaletik?

Hau izan da beharbada finala gehien sentitu dudan eguna, presenteen egon naizena oholtzan. Bertsoa sortzen, aulkian nengoenean kideak entzuten; han nengoen. Nire pozik handiena horixe da. Askotan, urduritasunak eramaten zaitu beste mundu batzuetara, eta askotan finala bukatzen duzu eta ez zara han egon, ez duzu bertsorik sortu nahi zenuen bezala. Lehengoan beste aldea tokatu zitzaidan; oso presente bizi izan nuen finala eta finalak eskatzen zuen ariketa.

Nolako saioa atera zela uste duzu?

Oholtzatik, esango nuke final ona atera zela. Final askotan gertatzen da norbait bidean erortzea, eta uste dut lehengoan ez zela inor erori. Denok eman genuen gure onena momenturen batean ez bada bestean.

Nola jaso duzu txapela?

Poz-pozik. Ez txapela, baizik eta larunbatean bizi izan nuena. Gogoan neukan oholtzan argi eta lasai kantatzeko, batez ere Euskal Herriko txapelketatik nentorrelako eta nahiko txapelketa kaotikoa izan zelako niretzat. Ez nuen asko disfrutatu ez txapelketa ez bertso sorkuntza, eta nahiko lotuta kantatu nuen momentu batzuetan. Faktore askok eragin zuten nik txapelketa nahiko zapore gaziarekin bukatu izana. Oso pozik jaso dut larunbatean loturetatik libre kantatzeko aldartea aurkitu izana. Hori da larunbatetik gelditu zaidan pozik handiena.

Bizitzaren ederrari eskaini diozu txapela. Hautu kontzientea izan da?

Bai, batik bat Nafarroako azken txapelketak, biak, eta zer esanik ez nire azken urteetako bizitza, oso loturik egon dira nire anaiaren heriotzarekin eta heriotza horrek sortu digun ilunarekin. Baina denbora aurrera joan ahala —eta denbora behar izan dudan arren, behar izan dugun arren etxean dolua igarotzeko—, irakaspen handiak eta oso ederrak atera ditugu zoritxar batetik.

Zer irakaspen atera duzu?

Gure anaiaren istripua gertatu aurretik ginen baino pertsona askoz aberatsagoak garela esango nuke; gure min horrekin, noski, baina irakaspen oso ederrak atera ditugu. Eta irakaspen horietako bat hori izan da: bizitzea gauza ederra dela. Ez dut esan nahi beti dela poza, baina mina ere izan daiteke ederra, eta mina tokatzen denean mina sentitu behar da, eta min horretatik irakaspen bat atera. Eta gertatzen zaizun hori guztia irakaspen gisa hartzen saiatu, nahiz eta batzuetan denbora behar duzun horretarako. Xalbadorrek esaten zuen argiak ez duela inon egiten distira ilunetan bezain eder. Nik ere denbora behar izan dut, baina orain datorkidan argitasun hau oso argia eta oso ederra da. Jendeari eta neure buruari mezu hori eman nahi nion. Oholtza horretan kantatu nahi nuen ederra dela bizitzea, eta mezu positibo batekin bukatu.

Nola moldatu zineten zortzikote gisara?

Finala ona ateratzeko edo bertsotan ongi egiteko baldintza derrigorrezkoa hori da: bertsokidea adiskide sentitzea. Txapelketetan, batzuetan, hori ahazten zaigu. Lehia sartzen da, batzuetan sartzen zaigu zainetan, eta gertatzen da ondokoa, kide baino gehiago, aurkari potentzial gisa ikustea, baina hori oker bat da bertsotan egiteko eta saio on bat ateratzeko. Lehengoan kontrakoa pasatu zen: talde bat ginen. Lagun asko geunden oholtzan. Nik uste dut nabaritu zela gure artean benetako laguntasuna eta elkarrekin ongi egin nahia.

Oholtzatik nabaritzen zenuten publikoa gozatzen ari zela?

Bai, hori segituan nabaritzen da. Oholtzara igo ginen bezain pronto sintoniarekin. Ez dut sekula esan, baina Nafarroan gaur egun duguna niri pertsonalki asko gustatzen zait. Musika horrekin Anaitasunara sartu ginenean oso bero zegoen, oso beteta ikusten zen. Bertsotan egiten asko laguntzen du horrek. Nabaritu genuen bertso on bat egitean jendeak erantzun egiten zuela.

Orain bi urte bezala, berriz ere Eneko Lazkozekin pasatu zinen buruz burukora.

Kristoren poza eman zidan hori Enekorekin konpartitzeak. Beste edozein izan banu ondoan edo ni izan ez banintz ere, ederra izango zatekeen. Enekorekin, beste batzuekin bezala, harreman oso ona daukat aspaldidanik. Berezia izan zen.

Unerik hunkigarriena beharbada Joxema Leitza oholtzara igo zenekoa izan zen. Nolakoa izan zen haren eskutik txapela hartzea?

Egia esan, izugarri hunkitu ninduen txapela Joxemak jartzean, Nafarroako bertsogintzan zutabeetako bat izan baita. Nafarroako bertsogintzatxo hau gertutik ezagutu ez duenak ezin du kalkulatu zenbat eman dion, eta, batik bat, zenbat eman digun bertsolari gazteoi. Joxemak asko eman dit, hasieratik. Beti goxo, beti laguntzen, zer esanik ez Enekori. Eneko oholtza horretan egon izanaren motiboetako bat da. Asko hunkitu ninduen elkarri eman genion besarkadak eta Joxemari egin zitzaion omenaldi horrek; oholtza batean izan dudan momenturik hunkigarrienetako bat izan da hori.

Agurrean esan zenuen diskurtsoetan zerbait berria ekartzeko gogoa zenuela; saioan nabaritu zen ahalegin hori.

Nik uste dut bertsogintza momentu oso interesgarri batean dagoela. Mundu osoan iraultza feministak ekarri duen aldaketa honek munduaren zimendu hauek dardarka jarri ditu pixka bat. Bertsogintzan ere dar-dar handiak eragin ditu azkeneko urteetan emakume bertsolariak egiten ari diren lanketak ekarritako kolore berriak. Horrek opari bat egin digu gizon bertsolarioi.

Zein da opari hori?

Guk ere geure burua landu behar dugula, lanketa feminista bat egin behar dugula gizon bertsolariok. Geure burua ispilu aurrean jarri behar dugula, aztertu, gure maskulinitatea errepasatu. Norberak ikusi beharko du zer egin, irakurketa horretan zer ondorio ateratzen duen. Nik uste dut nabarmen xamar dagoela gizon bertsolariok ere pauso bat eman behar dugula aurrera: guk ere ardurak hartu eta lanketa bat egin beharra daukagula. Lanketa horren ondorio izango da diskurtsoan ere ikuspuntu berri batzuk agertuko direla; jakina, bakoitzak dauzka bere ikuspuntua eta mundua ikusteko begiratua. Bertsolari bakoitza da bere horretan bakana eta berezia. Ni gogo horrekin harrapatu nau txapelketak. Uste dut mugimendu feministak opari bat egin digula, eta behartu gaituela zorionez lanketa hori egitera, bestela egingo ez genukeena.

Zergatik?

Gizon bertsolariok ere posizio oso eroso batean geundelako. Diskurtsiboki ere, uste dut lanketa egiten goazela eta entzungo direla gauza berriak; eta uste dut finalean, oro har, entzun zirela, nahiz eta zortzi gizon egon oholtzan eta hori gabezia baten seinale izan.

Gabezia hitza aipatu duzu. Agurrean berean aipatu zenuen zortzi gizon oholtzaratuta gabezia bat igartzen dela.

Alde batetik, gabezia hori hain nabarmena izatea eta han gaudenok ere hainbertzeko azpimarra egitea seinale ona da. Seinale da ez dela normalena hori Euskal Herriko oholtzetan, eta jada ez dela normala larunbateko irudi hori; aldi berean, normala da gertatu zelako. Nik uste dut ematen ari direla pauso izugarriak, baina larunbatekoak erakusten du oraindik ez gaudela uste dugun bezain oparo alde horretatik, eta lan handia falta zaigula bertso eskoletan kantuan ari diren emakume bertsolari horiei bidea egiten laguntzeko eta larunbateko irudi hori anizteko. Egia da finaleko ateetan egon direla emakumezko bertsolariak eta Euskal Herrian gauzak ez direla larunbatean ikusi zirena bezain gordinak. Baina egia da gordintasun hori ere badela.

Emakumerik ez, baina gazteak iritsi dira finalera. Nola ikusi dituzu finalean eta, oro har, txapelketan?

Bi gazte sartu izanak, bi gazte bertsotan asko egiten dutenak eta izugarri egingo dutenak, kristoren arnasa eman dio Nafarroako bertsogintzari. Azpimarratu nahi nuke finalera sartu ez diren bertze bertsolari gazte batzuek ere pauso bat eman dutela aurrera, eta ematen segituko dutela, lan egiteko gogoz daudela. Xabat eta Joanes Illarregi, beste batzuekin batera, Nafarroan aro baten parte izango dira hurrengo urteetan. Garai baten parte eta erreferente izango direla uste dut.

Nafarroako bertsolaritza loraldian dago?

Nafarroako bertsogintza urtez urte, txapelketaz txapelketa, ari da salto kualitatibo bat ematen. Uste dut gero eta lan handiagoa egiten ari dela bertsolarion partetik ere jauzi hori emateko. Ikusi besterik ez dago larunbatean zenbat bertso eder asko entzun ziren. Zer hobetu eta zer edertu asko dugu, baina iruditzen zait Nafarroan pixkanaka jauzi bat ematen ari garela. Uste dut hurrengo urteetan gauza eder asko entzungo direla.

Bukatu da aurtengo txapelketa; hemendik aitzinera, zer?

Asteburuetako martxan jarraitzea. Gogoz nago kantatzeko eta lanean segitzeko. Gogo horretatik segitu nahiko nuke bertsotan. Gogoa badut, eta aukera dudan saioetan kantatzen eta neure burua lantzen segituko dut.]]>
<![CDATA[Bizitzari emandako txapela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/032/001/2019-03-24/bizitzari_emandako_txapela.htm Sun, 24 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1960/032/001/2019-03-24/bizitzari_emandako_txapela.htm
Zortziko handiko ariketan senideak izatea egokitu zitzaien Xabat Illarregiri eta Lazkozi. 1936ko gerran hildako senide bat Erorien Haranean zuten, eta beren gorpuzkinak lortu berri zituzten. Saioko bertsorik ederrenetako bat bota zuen Illarregik: «gerra zibila pasa zen eta/ hauek bertan eroriak/ esku artean ditut hezurrak /ta parean hilobiak/ze pisu gutxi duten kutxek/ ta zenbat pisu historiak». Bertsoaldia fin bukatu zuen Lazkozek: «aitona bueltan ekarri dugu/ baina ez da bukatu dena/ herri aske bat eraikitzea/ omeneldirik onena». Saio guztian zehar arrazoietan indartsu ibili zen Lazkoz, goitik beherako bertsoak ekarriz.

Ariketa berean errefuxiatu bat etxean hartxea pentsatzen ari ziren adineko bikote bat ziren Terreros eta Joanes Illarregi. Ideia politak utzi zituzten biek. Fin ekin zion Terreroresek:«zalantza daukat guk zer eskaini/ahal diogun berari». Zorrotz erantzun zion Illarregik: «banderola bat dugu balkoian/ refuges welcome jarrita/ta orain onartzen ez baldin badut/sentitzen naiz hipokrita».

Hasieratik bero zen giroa eta zortziko txikiko ariketarekin lehertu zen plaza lehenengoz. Joanes Illarregik eta Zelaietak osatutako bertsoaldia izan zen denetan txalotuena. Somelierra zen Zelaieta eta Joanes bezeroa lau ardo probatu ondotik isildu gabe ari zen hizketan. Umoretsu ekin zion Zelaietak: «biok ez al daukagu/ jario oparoa/nik urrezko sudurra/ eta zuk ahoa». Fin erantzun zion Illarregik: «ta orain ezin isildu/ zortzireun hitz ia /eman beharko dizut/ nire iritzia». Azken bertsoan dastaketa 18 urtetik gorakoentzat zela aipatu zuen Zelaietak eta bukatzen asmatu zuen Illarregik: «horregatik utzi dut/ etxean anaia». Txalo zaparrada luzea jo zieten bertsozaleek.

Hamarreko txikian Maia eta Joanes Illarregik osatutako bertsoaldia izan zen fresko eta txaloetuena. Hemezortzi urteko gazteak ziren biak. Illarregik argi zuen bozkatuko zuela, Maiak, aldiz, zalantzak zituen. Illarregik arrazoi serioak ongi josiz bertsoaldi ederra egin zuen: «iraultza ez da egiten/ ta oso ongi dakit/ bozkatu gabe eta/ etxeko sofatik». Erantzuten asmatu zuen Maiak: «baina hurrengo hauxe/egiten dut nire/iraultza ez da egiten/ bozkatuta ere».

Hasi eta buka saio biribila egin zuen Sotok eta bakarkako lanean bete-betean jo zuen. Ondorengo gaia jarri zion Alaitz Rekondo gai jartzaileak: «Zure bilobak gaur jaso du sexuz aldatzeko lehen hormona tratamendua». Bigarren bertsoan borobildu zuen ordura arte egindako jarduna: «haseran dudan jartzen genitun/ entzundako berbaroak/ ze badakizu genero rolak/ horren dira barbaroak/ baina agudo eskeini ditut / babes eta abaroak/ ta ja dauzkat laurogeitahamar/gara geroz zaharragoak/ baino halare nahiz karka fama/ hartzen duen zahartzaroak /susmoa daukat ez ote garen/ gu buruz zabalagoak». Sotorekin batera Lazkozek kantatu zuen buruz burukoan. Seiko motzeko ariketan ipuin tradizionaletako printzesak ziren biak. Ipuinetan duten paperaz nazkaturik ipuinak berridatzi nahi zituzten.«Zuk bezelaxe interes / haundia daukat nik berez/ez dut izan nahi printzesa eta/arroxa ere ez» ekin zion saioa Lazkozek. Indartsu erantzun zion Sotok: «garrantzitsu da gaztea/gaur askeago haztea/garai horretan eraikitzen da/identitatea». Bertsoaldia borobildu zuen Lazkozek: «sortu zaigu aburua/ aldatzeko liburua/ baina lau orrik ezingo dute/ konpondu mundua».

Eztandarik indartsuena Joxema Leitza oholtzara igo zen unean izan zen. Txapeldunari txapela janzteko ardura emanda, bertsoaren alde egin duen lan eskerga eskertu nahi izan zion Nafarroako Bertsozale Elkarteak, eta luze eta ozen jo zioten txalo Leitzari Araitasunara bertaratutako bertsozaleek ere.

Txapela jantzi ostean bizitzaren ederrari eskaini zion Sotok: «Ez da uste bezain zaila/ zoriona aurkitzea/ besteei pakea eman/ zein norberak sentitzea/baldintza derrigorra da/ orainean gelditzea/burua atzoan edo geroan ez ipintzea/nahiz gertatu gozatzea/bezelaxe sufritzea/ondoan norbait sortzea/ondoan norbait hiltzea/nahiz gertatu gozatzea /bezalaxe sufritzea/bere poz eta bere min/ ederra da bizitzea». Agur horren ostean, txalo zaparrada luzearekin bukatu zen finala.

Anaitasuna borborka jarri du bertsoaren suak

Lehengo buruan txapela]]>
<![CDATA[Azken partida hasteko prest]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/022/001/2019-03-23/azken_partida_hasteko_prest.htm Sat, 23 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1909/022/001/2019-03-23/azken_partida_hasteko_prest.htm
Txapela lortzeko erruz egin beharko dute bertsotan zortzi bertsolariek. Finalaren lehen zatian zortzi bertsolariek kantatuko dute, eta puntuaziorik handiena lortzen duten bi bertsolariak igaroko dira buruz burukora. Bi ataletan puntu gehien batzen dituen bertsolaria izanen da Nafarroako txapeldun berria.

Finalari begira, perspektiba eta helburu ezberdinak ditu bertsolari bakoitzak. Txapelaz harago, ordea, helburu kolektibo bat nabarmendu dute zortzi finalistek: «Nafarroako bertsolaritzari bultzada eta indarra ematea». Azken finalarekin alderatuta, bi aurpegi berri izango ditu aurtengoak: Joanes eta Xabat Illarregi anaiak. Bertze seiak lehenagotik finalen batean kantatuak dira, eta bik lortua dute Nafarroako Txapela: Zelaietak eta Sotok.

Soto bera da Nafarroako azken txapelduna. Aurtengo txapelketako jarduna «bide xelebre» gisa deskribatu du: «Neure burua eraman nahi dudan bideetan eraman dut batzuetan, baina finalean hobeto egiteko esperantza dut». Sotorekin batera, Zelaieta da inoiz txapela irabazi duen bertsolari bakarra. Txapelketa hastean ez zuen finalean sartzeko esperantzarik; sartu ondotik, finala «opari» gisa hartu du beratarrak.

Fernandezentzat zein Maiarentzat, berriz, finaleko helburua «gozatzea» izanen da. Osasun arazo batzuk tarteko, prestaketa inoiz baino «gogorragoa» egin zaio Fernandezi. Hala ere, saioetan inoiz baino gehiago «gozatu» du, eta finalean ere hori egin nahiko luke. Maiak bere buruarekin bakeak egiteko txapelketa izan du, eta finalean publikoarekin duen zorra kitatu nahiko luke.

Atarrabian jokatutako finalaurrekoa irabazita, finalera puntuazio altuenarekin ailegatu da Lazkoz. «Atarrabian gustura sentitu nintzen, ez nuen akatsik egin. Bide horri segi nahi diot», kontatu du. Azken txapelketan buruz burukoa jokatu zuen Lazkozek Sotorekin batera. Terrerosek ere bere finalaurrekoa irabazita lortu du finalerako txartela. Oholtzan zein prestaketan «disfrutatu» egin duela dio, eta finalari begira «ilusioz» dago. «Emakumerik gabe finala herren dago; hala ere, gazteak ailegatu dira. Bi belaunaldi ikustea ederra da», nabarmendu du.

Joanes eta Xabat Illarregi dira belaunaldi berri horren isla argiena. 19 urte ditu Joanesek, eta 17 Xabatek. Finalean gozatzeko helburua du Joanesek, nahiz eta ez duen bertzelako helbururik baztertzen. Xabatentzat, berriz, finala «oparia» izan da, eta saio «ederra» bizitzeko helburua du: «Bertsolari denak elkar lagunduta saio ederra ateratzea espero dut», nabarmendu du.

Telebistan, zuzenean

Irabazleari Joxema Leitzak jantziko dio txapela. Txapeldunari txapela janzteko zeregina emanda, Leitzari bertsoaren alde egindako lan eskerga aitortu eta eskertu nahi dio Nafarroako Bertsozale Elkarteak.

Saioa 17:00etan hasiko da, baina Nafarroako Bertsozale Elkarteak garaiz joateko gomedioa egin die bertsozaleei. Telebistan ETB 4 katean ikusi ahal izanen da saioa zuzenean, eta Internet bidez, berriz, www.bertsoa.eus webgunean. Xorroxin irratiak ere zuzenean emango du.]]>
<![CDATA[Bel Pozueta:«Borrokarako grina piztu dit Altsasuko auziko injustiziak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1964/005/001/2019-03-14/bel_pozuetaborrokarako_grina_piztu_dit_altsasuko_auziko_injustiziak.htm Thu, 14 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1964/005/001/2019-03-14/bel_pozuetaborrokarako_grina_piztu_dit_altsasuko_auziko_injustiziak.htm
Esker oneko hitzak izan zituen agerraldian. Erabakia hartu arteko prozesuaz mintzatu zen: «Injustiziaren aurka altxatzen ikasi dut. Guri sufritzea tokatu zaigu, baina bidean ikusi dugu jende aunitzek sufritzen dugula, Euskal Herrian, Espainian zein Europan». Aurrean duena «erronka garrantzitsua» dela adierazi zuen Pozuetak: «Erronka handia da, baina badakit ez naizela bakarrik egonen. Adurrek ere aurrera egiteko erran dit». Eta Madrilera joatearen garrantzia azpimarratu zuen: «Nafarroaren hitza Madrilera eraman behar da».

Altsasuko bertze gurasoez gogoratu zen agerraldian. Esker oneko hitzak eskaini zizkien, eta aurreratu zuen plataformako bozeramaile izateari utziko diola: «Altsasuko Gurasoak plataformaren parte izaten jarraituko dut, ama naizelako, baina, etikagatik, ez dut bozeramaile izaten jarraituko». Nabarmendu zuen espero duela hartutako erabakiak ez duela eraginik izango plataformak egindako lanean.

EH Bilduk bihar jakinaraziko ditu apirilaren 28rako hautagaien zerrendak osorik, asteburuan eztabaidatuko eta bozkatuko dituzte, eta igandean emango dute zerrendaburuen berri. Naiz.eus egunkariak aurreratu duenez, Mertxe Aizpurua Gara-ko kazetaria izango da Gipuzkoako zerrendaburua Kongresurako.

UPNren erantzuna C's-i

Zeresana ematen jarraitzen du UPNk eta Ciudadanosek hauteskundeetarako lortutako akordioak. Izan ere, akordioa sinatu eta gutxira elkarrizketa egin zioten atzo Luis Garicano Ciudadanoseko arlo ekonomikoko arduradun nagusiari, Ser irrati katean. Hitzarmen Ekonomikoari buruz galdetu zioten, eta erantzun zuen konstituzioan txertatuta dagoela, baina euren aldarrikapen nagusia ez dutela baztertu: «Konstituzioa berritzeko hitzarmena balego, gure politika litzateke [Espainiako] lurralde guztiek erregimen hori izatea, argi eta garbi».

Berehala erantzun zuen UPNk, eta Javier Esparza alderdiko presidenteak gogorarazi zuen Albert Riverak foru erregimenarekiko eta eskubide historikoekiko errespetua azaldu duela. «Etorkizunean erregimena indargabetzea eskatuko balu, hitzarmena berehala bertan behera geratuko litzateke», ohartarazi zuen.

Ciudadanosekin adostutakoaren arabera, UPNri dagokio Kongresurako lehen bost hautagaiak izendatzea, eta igandean egingo dituzte Kongresurako zerrenda osatzeko alderdi barruko bozak. Hautagaien artean hainbat izen ezagun daude, besteak beste, Sergio Sayas, Eleonora Mihaylova eta Carlos Garcia Adanero. Senaturako, aldiz, ez dute primariorik egingo, hautagai bakarra aurkeztu baita: Alberto Catalan.]]>
<![CDATA[Bi anaia Anaitasunako finalera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1858/031/001/2019-03-12/bi_anaia_anaitasunako_finalera.htm Tue, 12 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1858/031/001/2019-03-12/bi_anaia_anaitasunako_finalera.htm
Giro berezia zen Lesakan: sarrerak astebete lehenago bukatu ziren, eta ikus-entzuleek ilara egin behar izan zuten aretora sartzeko. Bertso gosez ziren entzuleak, eta gogor txalotu zuten bertsolarien lana. Gazte asko bildu ziren saioan, eta Fernando Anbustegi aritu zen gai jartzaile lanetan.

Joanes Illarregik saio borobila osatu zuen hasi eta buka; ale ederrak utzi zituen ariketa denetan. Eneko Fernandezekin batera kantatu zuen zortziko handian. Bikotea eta lankideak ziren, eta nagusiak erran berri zien ezin zituztela oporrak batera hartu. Zorrotz ekin zion Fernandezek: «Nik luzarora luzatu nahi dut/ Joanes gaur begirada/ umeak pozik dabiltza baina/ gu noiz elkartuko gara?». Arrazoi sendoak botaz, Illarregik fin borobildu zuen ariketa: «Ni gabe bizi zaitezke eta/ arren egon zaitez lasai/ ez urduritu bien oporrak/ elkartu nahi horien zai/ hau ongi dago biek aparte/ hartu behar baitugu jai/ hola lanetik deskantsatzen dut/ eta zugandik ere bai».

Zortziko txikiko ariketan ere ale ederrak utzi zituzten denek. Fernandezek eta Untxalok osatuko ofizioa izan zen denetan txalotuena. Lagunak ziren, eta, Untxalo estresatuta zebilenez, jolas parke batera joan ziren. Errusiar mendian buruz behera gelditu ziren. Fin ekin zion Untxalok: «begiratu nazazu/ begiak itxita/ titiak eskotetik/ atera zaizkit ta». Umoretsu erantzun zion Fernandezek: «kolpe txiki batean/ ni estresatu naiz». Berriro itzultzeko proposamena egin zion Untxalok, eta bukatzen asmatu zuen Fernandezek: «berriro bueltatzea/ dugu plan itzela/ baina nork erran dizu/ jaitsiko garela?».

Hamarreko txikiko ariketan utzi zituzten bertsolari denek alerik polit eta osoenak. Guraso izatekotan zen bikotea osatzen zuten Sanjurjok eta Joanes Illarregik. Sanjurjok haur txikia aitatxi-amatxik zaintzea nahi zuen; Illarregik, aldiz, haur eskolara joatea. Zorrotz hasi zen Illarregi: «baina muga dezagun/ euren harremana/ familia ez dadin/ bilakatu lana». Fin erantzun zion Sanjurjok: «umearentzat ere/ ona izango da/ eskolara joateko/ badago denbora». Bertsoaldia fin borodildu zuen Illarregik: «espezialistak dira/ ta hortarako daude».

Ariketa berean, Fernandez eta Alkaiza greba egiten ari ziren. Fernandezek pintxo bat jatera joateko proposamena egin zion Alkaizari. Arrazoietan sendo ibili zen Alkaiza saio guztian, eta zorrotz ekin zion bertsoaldiari: «gose izan zaitezke/ baina ez eskirola». Fernandezek ere zorrotz erantzun zion: «Nire Saioa nago/ gaur grebaren alde/ zerbitzu minimoak/ zertarako daude?». Elkarrizketa polita osatu zuten biek.

Xabat Illarregik eta Untxalok ere saio polita egin zuten hamarreko txikian. Bikote erretiratua ziren. Illarregik aurreztutako diruaz disfrutatu nahi zuen; Untxalok, aldiz, ondorengoentzat gorde. «Gizon bat ez al zara/ fin eta normala/ egin zazu baratza/ bertzeek bezala» ekin zion Untxalok. « Ze ez gastatuz gero/ hau da nire hitza/ ez duzula merezi/ onartzen zabiltza» erantzun zion Illarregik.

Klima aldaketaren gaia izan zuten puntu erantzunetan. Xabat Illarregi bereziki fin ibili zen ariketa horretan; azkar eta zorrotz erantzun zituen Anbustegik jarritako hiru puntuak. «Suteek erre dute/ gure ingurua»bota zion hirugarrenean eta zorrotz erantzun zuen Illarregik: «zein izango da baina/denaren burua/buru askorik ez du/nere aburua/ izorratzen du bera/ bizi den mundua».

Gai beraren ertz ezberdinak

«Egutegiari begira zaude, luze doa denbora». Bertsolariek ertz ugari atera zizkioten kartzelako gaiari, eta entzuleek bereziki eskertu zuten bertsolarien freskotasuna. Abortatzera doan emakumearen azaletik kantatu zuen Alkaizak, ale politak utziz: «begiak dira epaimaitxo bat/ ta hitzak berriz latigo/ ... eta damurik ez dut sentitzen/ eta eginen nuke berriro» bukatu zuen.

Sanjurjok kartzelatik ateratzeko zain dagoen presoaren rola hartu zuen , eta bukaera polita eman zion saioari: «beti ixa bat markatu ohi dut/argia itzali eta gero/ eta negarra ateratzen zait/ ia gauero-gauero».

Sanjurjoren bide bera hartu zuen Joanes Illarregik. Lehen bertsoan egoera kokatu ondotik, bigarren bertsoan borobildu zuen arratsalde osoan egindako lan borobila: «mesanotxean daukat saskia/ irakurtzeko badut astia/ kartzela hontako nere pasada / ez da izandu eztia/ begia malkoz bustia/ barruan malaostia/ nahastuta tripa azpia/ egunen batean aterako naiz/ ta ikusi eguzkia/ eta orduan bizituko dut/ bizi ez dudan guztia».

Finala Iruñeko Anaitasuna kiroldegian jokatuko da, martxoaren 23an, 17:00etan.]]>
<![CDATA[Joanes Illarregik lortu du finalerako sailkatzea Lesakan]]> https://www.berria.eus/albisteak/163831/joanes_illarregik_lortu_du_finalerako_sailkatzea_lesakan.htm Sun, 10 Mar 2019 07:14:14 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/163831/joanes_illarregik_lortu_du_finalerako_sailkatzea_lesakan.htm