<![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 13 Nov 2018 07:51:51 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Pilotak ez dira aitzakia izango]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/029/001/2018-10-31/pilotak_ez_dira_aitzakia_izango.htm Wed, 31 Oct 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1876/029/001/2018-10-31/pilotak_ez_dira_aitzakia_izango.htm
Atzo goizean aukeratu zituzten Labriten lehen finalerdirako pilotak. Ikusmin handia piztu zuen eta ehun lagunetik gora elkartu ziren pilotarien jarduna ikusteko. Altuna III.a «pozik» azaldu zen Martin Alustizak pilota hautatzaileak eramandako pilotekin. Bi pilota ezberdin aukeratu zituen amezketarrak: arina bat, pisutsuagoa bertzea: «jokatzeko pilota onak dira». Aurkariarenak ere «onak» iruditu zitzaizkion.

Ez zen hain pozik Bengoetxea VI.a, «pilota azkarragoak» espero zituelako: «Tokea badaukate, baina pilota nahiko mantsoak dira». «Espero baino motelagoak» izanagatik kexarik ez zuela nabarmendu zuen leitzarrak.

Lau eta erdiko modalitatean laugarrenez jokatuko dute elkarren aurka amezketarrak eta leitzarrak. Aurreko hiru partidak irabazi ditu Bengoetxea VI.ak, azkena aurtengo San Fermin torneoko lau eta erdiko finalean: 22-17. Badirudi, beraz, lau eta erdian Asegarcekoak neurria hartuta diola Aspekoari. Azken hori, ordea, azken irabazlea da, eta saiatuko da aurtengoan berriro txapela lortzen. Altuna III.ak argi du horretarako bere erritmoa ezartzea izango dela gakoa: «Oinatz asko arriskatzera etorriko da, eta ni arriskatzen eta nire erritmoa jartzen saiatuko naiz».

Lau eta erdian orain arteko partida guztiak irabazi izanagatik, larunbatean berriro ere irabazteko lana egin beharko duela argi du Bengoetxeak: «Azken bi urteetan, goraka joan da Jokin. Partida handi bat egin beharko dut hari irabazteko». Ezker besoan izandako lesio batetik osatu berri da Altuna III.a. Hala ere, Bengoetxea VI.ak uste du larunbatean «Altuna onena» ikusiko duela.

Txapelketaren aurkezpen egunera arte izan zen duda txapeldunaren parte hartzea. Lesiotik sendatuta, bere burua «ongi» ikusten du amezketarrak. Hala ere, gehienbat tantoa bukatzeko orduan «txispa» falta zaiola onartu du. Sasoirik onenean egon gabe lau eta erdiko finalerdira ailegatu izanari balio handia eman zion Altuna III.ak: «Nik izugarrizko balioa ematen diot hain ongi ez egon eta finalerdietara iritsi izanari. Ezinezkoa da urte guztian ondo egotea». Hala ere, helburu nagusia «finalera ailegatzea» dela nabarmendu zuen. Argi du larunbatekoa partida «zaila» izango dela, eta irabazteko «ongi» jokatu beharko duela. «Hobeto» ikusten du aurkaria, eta dudarik ez du «dena» emango duela finala jokatzeko.

Bengoetxea VI.ak ere argi du finalera ailegatzeko Altuna III.aren aurka ongi jokatu beharko duela. Horretarako, ohikoa duen joko erasokorra erabiliko du leitzarrak. Orain arte txapelketan «bi partida on eta txar bat» egin dituela onartu zuen. Larunbatean, berriz, «orain arteko jokorik onena egin eta finalera ailegatzea» du helburu. Argi du horretarako partida «handi» bat egin beharko duela.

Irabazten duenak igandera arte itxaron beharko du finala zein pilotariren aurka jokatuko duen jakiteko. Finala Nafarroa Arenan jokatuko da, hilaren 18an. Lehen aldiz jokatuko da txapelketa nagusi bateko finala bertan.]]>
<![CDATA[Lau eta erdiko txapelketako lehen finalaurrekoko pilotak aukeratu dituzte Altunak eta Bengoetxeak]]> https://www.berria.eus/albisteak/158698/lau_eta_erdiko_txapelketako_lehen_finalaurrekoko_pilotak_aukeratu_dituzte_altunak_eta_bengoetxeak.htm Tue, 30 Oct 2018 07:20:20 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/158698/lau_eta_erdiko_txapelketako_lehen_finalaurrekoko_pilotak_aukeratu_dituzte_altunak_eta_bengoetxeak.htm <![CDATA[Lurrarekin bat egiteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/051/001/2018-10-28/lurrarekin_bat_egiteko.htm Sun, 28 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1958/051/001/2018-10-28/lurrarekin_bat_egiteko.htm
Hasieran egun bateko besta zena asteburu guztira zabaldu da azken urteetan. Atzo, bertzeak bertze, Lizuniaga mendira igoera, Rosa Errandonearen argazki erakusketa eta barazki opil lehiaketa egin zituzten. Bera Kantari abesbatza ere kaleak alaitzen ibili zen iluntzean.

Baserrietako produktuak izaten dira Lurraren Eguneko ardatza. Goizean goiz hasita, Berako baserritarren uzta ikusgai egoten da Merkatu plazan, eta, horrekin batera, baserriko tresnen erakusketa ere izaten da leku berean. Jende andana ibiltzen da bertan, barazki eta lan tresnak ikusteko.

Gazta lehiaketa izaten da eguneko bertze ekitaldi garrantzitsuenetako bat. Lurraren Eguna antolatzen hasi ziren urtetik bertatik egiten dute lehiaketa, eta Bortzirietako hainbat gaztagilek dute bertan parte hartzeko aukera. Gainera, arratsaldean gazta sarituak bertsolariek zuzendutako enkantean saltzen dira. Gazta lehiaketaz gain, azken urteetan indarra hartu du eguerdian egiten den sagardo lehiaketak. Hor ere, Bortzirietako sagardogile ugarik hartzen du parte.

Baserriko produktuez gain, musika ere protagonista izanen da gaur Beran. Mota guztietako musika aditzen ahalko du bertaratzen denak, egun guztian musika eskolako taldeak kalez kale ibiliko baitira. Altzateko plazan, gainera, txalaparta doinuak eta musika zelta aditzeko aukera izanen da. Egun guztian, Altzateko plazan bertan, taloa erosteko aukera izanen da, eta iluntzean gaztainak erreko dituzte leku berean.

Karrikan eginen da azoka

Kalean egiten den besta da gaurkoa. Altzate karrikako bi aldeetan jarri ohi dituzte eskulangileen postuak. Badirudi, ordea, aurten eguraldiak ez duela lagunduko, euria egingo duela iragarrita baitago. Lurraren Eguneko antolakuntzan aritzen diren kideek adierazi dutenez, ordea, euriak ez du eguna zapuztuko. Antolakuntzako kideek postuak estaltzeko karpak ekar ditzaten eskatu diete eskulangileei, horrela azoka Altzate karrikan egin dadin. Altzate karrikan ez ezik, beste postu batzuk Ricardo Baroja eskolako frontoian jarriko dituzte.

Eguraldia lagun ez izanagatik, beraz, baserriko produktuak ikusi, dastatu eta erosteko aukera izanen du gaur Berara biltzen denak. Azoka goizetik iluntzera bitartean egonen da Altzate karrikan eta frontoian; eta arratsaldean, eguna bukatzeko, Jaki Hadi taldeak dantzaldia emango du frontoian bertan.]]>
<![CDATA[Jendetzak bete ditu karrikak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-10-27/jendetzak_bete_ditu_karrikak.htm Sat, 27 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-10-27/jendetzak_bete_ditu_karrikak.htm
Merkatu plazan egoten den animalien azokak biltzen du jende gehien Elizondon. Atzo ere, jendez gainezka zegoen plaza. 400 abelburu inguru zeuden bertan, eta jende andana ibili zen horiek ikusten eta baserritarrekin solasean. Erratzuko (Nafarroa) Julen Etxaideren animaliak ziren atentziorik handiena ematen zutenetako batzuk. 30 zaldi eta hamabi pottoka eraman zituen azokara 14 urteko gazteak. Aitarekin batera zebilen plazan animaliak zaintzen eta jendearekin solasean. Animaliak erakutsi bai, baina traturik egiteko intentziorik ez zuela nabarmendu zuen Etxaidek. Merkatu plazaren atzeko aparkalekuan, berriz, baserriko lan tresnen erakusketa zegoen, eta bertan ere jendetza zebilen tresnak ikusten.

Animaliak ez ziren eguneko protagonista bakarrak izan Elizondon, erdiguneko karrikak postuz beteta baitzeuden. Jaime Urrutia karrika zen postu gehien zuen guneetako bat.

Postu gehienetan neguari aurre egiteko arropa eta oinetakoak saltzen zituzten. Baziren, hala ere, barazkiak eta gaztainak saltzen zituzten postu batzuk ere. Feriarako espresuki joandako saltzaileek ez ezik, herriko denda batzuek ere atera zituzten salgaiak karrikara.

Arropa saltzen zuen postu baten ondoan zen Mikel Agirre eskulangilea. Loreak oinarri hartuta, eskuz egindako bitxiak zituen salgai bere postuan. Elizondoko ferian laugarren aldia zuen Atxondokoak (Bizkaia), eta nabarmendu zuen salmenta ona izaten zela: «Salmenta ona izaten da, eta giroa ere bai; hala ere, gauean oraindik giroa hobea izaten». Eguneko bestak gauean ere jarraipena izaten baitu Elizondon, eta inguruko herrietatik jende anitz bertaratzen da Nafarroako herrira.

Eskulangileez gain, janari postuak ere bazeuden kalearen bi izkinetan; gazta postuak ziren nagusi. Hala ere, postu horien artean, ogi ekologikoa saltzen zebiltzan Izur okindegiko langileak. Aiaraldetik (Araba) joan ziren Elizondora, eta bortzgarren aldia zuten bertan. Goizean salmenta ona egin arren arratsaldean saltzea gehiago kostatzen zitzaiela onartu zuten. Hala ere, karriketan zegoen «giro ona» nabarmendu zuten.

Idoia Bertiz beratarra zen lagunekin erosketak egiten zebilen bisitarietako bat. Lehen aldia zuen Elizondoko ferian: «Gustura gabiltza, denbora azkar pasatu zaigu, eta hori seinale ona da. Giro ona dago». Txorizoa eta euskal pastela erosita, kontent itzuli zen Berara. Iluntzean berriz Elizondora itzultzekoak ziren bestara.

Arrakastatsua izan zen feriako lehen eguna Elizondon; gaur, atzoko postu batzuek, berriz ireki, eta arropak merkeago salduko dituzte. Atzoko jendetzarik gabe, erosketak lasai egiteko aukera izanen du Elizondora bertaratzen denak.]]>
<![CDATA[Denentzako eskaintza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/037/001/2018-10-26/denentzako_eskaintza.htm Fri, 26 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1892/037/001/2018-10-26/denentzako_eskaintza.htm
Bi eguneko feria izanagatik, gaurkoa izaten da jende gehien biltzen duena, eta egunik garrantzitsuena. Goizean goizetik hasita, nekazaritzako tresneriaren erakusketa egonen da ikusgai frontoi kanpoaldean. Merkatu Plazan, berriz, abereen erakusketa izanen da. Azken ekitaldi horrek biltzen du jende gehien, eta feriaren bihotza izaten da.

Garai batean urte luzez galdua izan bazen ere, urteak dira animalien erakusketa berreskuratu zutela, eta, Alazne Sansiñena Elizondoko alkateak kontatu duenez, 400 abelburu inguru izanen dira ikusgai aurten. Sansiñenak kontatu du animalien erakusketa izaten dela berez; hala ere, nabarmendu du, jende anitz biltzen denez, batzuetan tratuak ere egiten direla: «Gu ez gara horretan sartzen, hori animalien jabeen gauza izaten da. Hala ere, pentsatzen dut traturen bat izanen dela». Inguruko baserrietako zaldiak, astoak, ardiak, behiak eta ahuntzak eramango dituzte Elizondora Baztango baserritarrek.

Besta giroa ez da Merkatu Plazan bakarrik izango, herriko karriketan 200 saltoki inguru izanen baitira egun guztian. Urtetik urtera, gainera, jende gehiago ibiltzen da postu horietan. Barazkiak, arropak, oinetakoak, sukaldeko tresnak eta bertze hainbertze gauza erosteko aukera egonen da Elizondoko karriketan jarritako saltokietan. Eskulangileak ere bertaratuko dira, eta anitzek, beren produktuak saltzeaz gain, nola ekoizten dituzten ere erakutsiko dute.

Aurtengo Elizondoko feriak aurreko urteetakoaren antzeko egitaraua izanen du. Hala ere, Sansiñenak nabarmendu duenez, orain arte arratsaldean egiten zen kirol erakustaldia aurten goizean egitea erabaki dute: «Aurreko urteetan, arratsaldean izaten ziren pilota partida eta aizkolariak, eta ez ziren oso arrakastatsuak izaten». Jende gehiago biltzeko asmoz, aurten goizean eginen dute herri kirol desafioa: «Goizean, animalien erakusketa dela eta, jende gehiago ibiltzen da, eta espero dugu bertaratzea».

Ingude altxatzeko, txinga eroateko eta lokotx biltzeko apustua antolatu dute aurtengorako. Nafarroako txapelduna bi elizondotarren kontra lehiatuko da, 12:30ean hasita, Iriarte frontoian. Gainera, goiz guztian haurrentzako puzgarriak egongo dira, eta arrain jokoa eginen dute Juliko aparkalekuan.

Bihar, 'atsoferie'

Gaurkoa da feria egunetan arrakasta handiena izaten duen eguna. Bihar, Baztanen Atsoferie deitzen dioten azoka eginen dute. Gaur irekita dauden postuak berriro irekiko dituzte, eta anitzek deskontuak eskainiko dituzte beren produktuetan. Beraz, gaur postuetan ikusitakoa bihar merkeago erosteko aukera izanen du Elizondora bertaratzen denak.

Elizondokoa izanen da inguruan eginen den lehen udazkeneko feria, baina, hemendik aste gutxitara, Donezteben eta Lesakan ere izanen dira azokak.]]>
<![CDATA[«Nekropolitikaren atzean politika hagitz arrazistak daude»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2018-10-24/nekropolitikaren_atzean_politika_hagitz_arrazistak_daude.htm Wed, 24 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2018-10-24/nekropolitikaren_atzean_politika_hagitz_arrazistak_daude.htm Behartutako desplazamenduak: bazterkeriatik nekropolitikara hitzaldia eman zuen atzo Iruñean.

Behartutako desplazamenduak: bazterketatik nekropolitikara hitzaldia eman zenuen. Zer da nekropolitika?

Nekropolitika Europako eta beste leku batzuetako gobernuek egiten duten praktika bat da. Gobernu horiek erabaki dute jendea hiltzen utzi behar dela. Horrek jendea hiltzen uztea dakar, Mediterraneoan, Saharan, edo munduko bertze edozein lekutan. Zuzeneko konexioa dauka sistema kapitalistarekin; egungo ekonomia ereduak erabaki du pertsona batzuk giza zaborra direla, eta ekoizten eta kontsumitzen ez badute ez dutela balio.

Zer dago politika horien atzean?

Nekropolitikaren atzean politika hagitz arrazistak daude. Giza eskubideen kategoria ezberdinak planteatzen dituzte. Nahiz eta errealitatean ez aplikatu teorian pertsona denek dituzten giza eskubide berak. Praktika arrazista horiekin, ordea, batzuei giza eskubideak kentzen dizkiete. Horregatik, hiltzen uzten dituztenak pobreak dira.

Nola uzten dituzte hiltzen?

Mediterraneoaren kasuan, Libiatik ateratzen direnean, salbamendu zerbitzuek azkar batean jakiten ahal dute zenbat jende dagoen itsasontzian, eta hondoratzea eragotzi. Hala ere, ez dute hori egiten. Horrek itsasoko itun guztiak apurtzen ditu. Itsasoan, hondoratzea eragotzi behar duzu, berdin du nor dagoen. Errefuxiatuen inguruan Europako Batasuneko estatu guztiek bete beharreko araua ez dute betetzen.

Zer ekartzen du horrek?

Itsasoan dauden pertsona horiek ez erreskatatzea dakar. Mediterraneo itsasoa hilobi handi bat bilakatu da. Gorpuak daude uretan flotatzen. Horren atzean arazo larri bat dago. Europako Batasunak eta gobernu kideak Libiako Gobernuarekin itunak egiten ari dira, eta gobernu horrek errefuxiatuen giza eskubideak urratzen ditu sistematikoki. Jendeak Afrikatik ihes egin nahi du, eta saiakera horietan ez dituzte artatzen. Hondoratzeak ez dira itsaso zakarraren ondorio, nahita eragindakoak dira. Eskarmentu gisa funtzionatzen dute, jendeak ihes egin ez dezan.

Zergatik azkenaldian ez da hainbertze solastatzen horretaz?

Ez dugu Mediterraneoan gertatzen diren heriotzen berri. Kriminalizatu egin dituzte gobernuz kanpoko erakundeen itsasontzi guztiak. Orain, erreskateak Libiako poliziek eta militarrek egiten dituzte, nahiz eta, nire ustez, ez dituzten egiten.

Eta bertze lekuetan nola dago egoera?

Espainiako hegoaldeko mugan ari dira erreskate gehien egiten. Erreskateak agintaritza militarraren esku utzi ditu Espainiako Gobernuak. Aldi berean, itsas salbamendua pribatizatzen ari dira. Agintaritza militar horrek ezberdin jokatuko du arazoak dituena yate handi bat bada edo txalupa bat bada. Horren atzean nekropolitika dago.

Errefuxiatuen krisia kontzeptua aipatzen da; zuk, ordea, krisi hitza saihesten duzu. Zergatik?

Krisi hitza entzunda, badirudi bat- batean etorritako zerbait dela. Gobernuek badakite politika militarrak eginda, industria militarra sortuta, armak ekoitzita, politika ekonomiko kolonialistak eginda jendeak gerratik eta miseriatik ihes egin nahiko duela. Itsasontzi gehiago prestatu beharko lituzkete Mediterraneoan, eta estatuetako egitura publikoak finantzatu jendea salbatzeko. Helburua jendea salbatzea izan behar da. Krisi hitza erabilita, hori dena estali nahi dute. Migrazio joan-etorriak askotan gertatzen dira. Kasu honetan, hau larritu egin da, nahiz eta orain dauden politika errepresiboengatik aurten 2015ean baino jende gutxiagok migratu duen Europako Batasunera.

EHUko irakaslea zara. Nola ikusten dituzu gazteak?

Dauden ikasle guztien artean arlo honetan mugitzen direnak gutxi dira proportzioan, gizartean aktibismoan gertatzen den bezala. Hala ere, talde egonkor bat badago, eta gauza hagitz interesgarriak egiten dituzte.

Eta gizartea, oro har?

Bertze alde batera begiratzen ari gara. Instituzioek eta alderdi politikoek hausnarketa sakona egin behar dute. Denek. Eskuin muturrak bakarrik sartu du gaia agendan. Nik alderdietan koldarkeria ikusten dut. Aurrekontuak negoziatzen ari diren honetan ez da inon ageri gaia. Gertatzen ari dena oso larria da. Europako Batasuna balio batzuekin saldu ziguten, eta demokraziaren eta giza eskubideen degradazioa ikaragarria da.]]>
<![CDATA[Inoiz baino biziago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/046/001/2018-10-23/inoiz_baino_biziago.htm Tue, 23 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1928/046/001/2018-10-23/inoiz_baino_biziago.htm 'Bizi' lelopean antolatutako bestak. Bildutako dirua ikastolaren proiektua indartu eta eraikinean beharrezkoak diren konponketa batzuk egiteko erabiliko dute.]]>
Eneida Carreño Iñigo Aritzako lehendakariak egunaren balorazio hagitz positiboa egin du: «Ibilbidea zoragarria zain da, eta erantzuna, bikaina. Jendetza egon da eta giro oso ona; helburuak bete eta gainditu egin dira». Aurten, besta inklusiboa izatea zen ikastolaren erronka nagusietako bat. Horretarako, ibilbidea gurpil aulkiarekin ibiltzeko prestatu dute; zerbitzuak eta informazio panelak ere moldatu dituzte. Erronka bete dutela nabarmendu du Carreñok: «Lortu dugu besta inklusiboa izatea. Gurpil aulkian dagoen jende anitzek, etorri, eta zorionak eman dizkigute». Haurrentzat, gainera, inklusibitate tailerra egin zuten, eta arrakasta handia bildu zuen.



Goizean goizetik milaka euskaltzale bertaratu ziren Altsasura, eta horrek trafiko arazo batzuk ere sortu zituen. Horiek konponduta, ordea, ez zen bertzelako ezustekorik izan. Gazteen gunea izaten da horrelakoetan kezka iturria; igandean, ordea, dena espero bezala joan zen, eta ez zen nabarmentzeko arazorik izan, Carrreñoren arabera. Alde horretatik «lasai» eta «pozik» daudela nabarmendu du.

Egunarekin bakarrik ez, urte guztian egindako lanarekin ere «hagitz kontent» azaldu da ikastolako lehendakaria. Egindako ekitaldiek harrera hagitz ona izan dutela nabarmendu du; hala ere, zerbait nabarmentzekotan, izandako «elkarlana» eta «auzolana» azpimarratu ditu. Antolatutako ekitaldiek komunitatea «sendotu» dutela uste du lehendakariak, eta nabarmendu du ezen, komunitatea sendotzeaz gain, parte ez direnek ere proiektua ezagutu dutela. Urte guztian 150 familia aritu dira Nafarroa Oinez antolatzen, eta, egunean bertan, 1.200 boluntario baino gehiagoren laguntza izan zuten. Carreñok eskerrak eman dizkie boluntarioei eta bertaratutako jende guztiari, ikastolaren izenean: «Dena zor diegu boluntarioei eta bildu ziren euskaltzaleei. Haiei esker, ikastolako hezkuntza proiektuak aurrera jarraituko du, eta eraikinak behar dituen hobekuntzak egiten hasiko gara».

Falta direnak gogoan

Albiste triste batekin ernatu zen Altsasu goizaldean, ikastolako ikasle ohi eta komunitateko kideetako bat auto istripuz zendu baitzen goizaldean. Hala ere, familiak horrela eskatuta, bestari ekitea erabaki zuten ikastolako ordezkariek. «Familiaren mezua jaso genuen, eta horrek bultzatu gintuen eguna aurrera eramatera», adierazi du Carreñok. Egun guztian hagitz presente izan zuten.

Hamarretan ireki zuten ibilbidea, eta bertan izan ziren, bertzeak bertze, Uxue Barkos Nafarroako lehendakaria, Ainhoa Aznarez Nafarroako parlamentuko presidentea eta Maria Solana Nafarroako Gobernuko Hezkuntza kontseilaria. Iñigo Aritza ikastola osatzen duten lau herrietako -Altsasu, Urdiain, Olatzagutia eta Ziordiako- alkateak ere bertan izan ziren. Eusko Jaurlaritzatik, Miren Dobaran Hizkuntza Politikarako sailburuordea bertaratu zen.

Ikastolaren hasierako momentu «latzak» oroitu zituen Eneida Carreño ikastolako lehendakariak. Oztopoak oztopo, ikastolaren proiektuan sinisten dute eta lekukoa harro eramango dute, Carreñok nabarmendu zuenenez. Nafarroako lehendakari Uxue Barkosek azpimarratu zuen euskara «etorkizuneko hizkuntza» dela: «Mamua uxatu behar dugu, eta euskarari sarrera ukatu zaion lekuetara eraman. Oztopoen gainetik euskaraz bizi».



Ekitaldian, presente izan zituzten preso dauden Altsasuko zazpi gazteak, baita goizaldean zendutako ikasle ohia ere. Ekitaldia bukatuta, Tere Irigoienek eta Juan Manuel Galartzak moztu zuten sarrerako zinta, Nafarroa Oinez-en paella prestatzen duen taldea ordezkatuz. 2005ean Altsasun egindako Nafarroa Oinez-erako bildu zen lehenengo aldiz Sakanako kuadrilla bat. Geroztik, urtero, paella jana antolatu dute ikastolen aldeko besta guztietan.

Zinta moztearekin bat bete ziren antolakuntzak prestatutako Bizi, Kanta, Txio eta Dantza guneak eta bertaratutakoek euskal kulturaz gozatzeko ekitaldi andana izan zituzten.

Duela urte batzuk antolatzen hasitako ikastolen arteko erronka izan zen ekintza arrakastatsuenetako bat. Hainbat ikastolatako hamarnaka gazte ibili ziren lau guneetan zehar egindako probetan. Azkenean, garaipena Altsasun bertan gelditu zen, Iñigo Aritza ikastolako ikasleek irabazi baitzuten erronka. Antolatzaileak pozik azaldu dira izandako arrakastarekin, gazte anitzek hartu zutelako parte.

Kanta izeneko bigarren gunea izan zen gune jendetsuenetako bat. Gazte anitz bildu zen bertan, eta goizean goizetik musika talde ugariz gozatzeko aukera izan zuten. Bertzeak bertze, Nerabe, Anita Parker eta Trikidantz taldeak entzuteko aukera izan zuten bertaratutakoek. Bertze guneetan. Demode Quartet, Trikiteens eta Tximeleta taldeen kontzertuak izan ziren. Egun guztian zehar musika eta giro ona zabaldu zituzten ibilbdean zehar zeuden txaranga, trikitilari zein txistulariek. Haurrentzat gainera Haurren hiria txokoa egokitu zuten Dantza izeneko lehenengo gunean.

Lekukoaren eskualdatzea

Eguerdian egindako ekitaldian Nafarroa Oinez-en lekukoaren eskualdatzea egin zuten. Tuterako Argia ikastolari eman zioten lekukoa, ikastola hori izango baita datorren urtean Nafarroako ikastolen besta antolatuko duena. Tuterako Ikastolak laugarrenez antolatuko du0 Nafarroa Oinez 2019ko udazkenean.

Eskualdatzearen aurretik, Iñigo Aritza ikastolak komunitatea osatzen duten irakasle eta langileak omendu zituen. Nafarroako ikastolen elkarteak, aldiz, Pamiela argitaletxea omendu zuen euskal kulturaren alde apustu sendoa egiteagatik.]]>
<![CDATA[Xehetasunak, agerian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/032/001/2018-10-20/xehetasunak_agerian.htm Sat, 20 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1898/032/001/2018-10-20/xehetasunak_agerian.htm
Eskulangileak egurrezko piezaren ezaugarriei jaramonik egin gabe pintatu zuen pieza. Polikromia guztiak estali dizkio gainetik ezarri dioten pinturak, eta itxura erabat desitxuratua hartu du San Jurgiren figurak. Orain, gainetik jarri dioten pintura guztia kendu, eta figurari itxura originala emateko lanean ari dira Nafarroako Gobernuko teknikariak.

Maiatzaren bukaeran, Lizarrako bizilagun baten deiari esker jakin zuten gertatutakoaren berri Nafarroako Ondare Historikoan. San Jurgiren egurrezko figura zegoen lekura joan ziren gobernuko teknikariak, eta, pieza aztertu ondotik, Nafarroako Gobernuak Iruñean duen artxibo historikoko laborategira eramatea erabaki zuten, pintatzeak sortutako kalteak arintzeko. Egun, oraindik Iruñean dago, zaharberritze lanak oraindik ez baitituzte guztiz bukatu.

Figura Iruñera iristean egindako lehen pausoa ikerketa erradiologiko bat egitea izan zen, Martinezen arabera: «X izpiak erabili genituen, eta ikusi genuen pintura berriaren azpian polikromia originalak zeudela». Polikromia horiek mantentzen zirela ikusita, gainetik jarritako pintura kentzea erabaki dute: «Proba batzuk egin genituen, 30 inguru, eta ikusi genuen azetona eta kotoia erabiltzea zela metodorik egokiena pintura geruza berri hori kentzeko». Metodoa aurkituta, pieza garbitzeko lanetan ari dira buru-belarri. Piezaren zati handi bat garbitu badute ere, oraindik luze joko du; izan ere, bertze bi edo hiru aste beharko dituzte pieza osorik garbitzeko. Langile andana ari dira eskuetan kotoia eta azetona dituztela, pazientziarekin, pintura berriaren arrastoak kentzen. Hasierako pintura hori kenduta, litekeena da leku jakin batzuetan garbiketa xehetasun handiagoz egin behar izatea, eta, beraz, prozesua luzatzea. San Jurgiren figura garbituta, gogoeta prozesu bat hasiko dute pieza nola utzi erabakitzeko.

Martinezen arabera, bi aukera dituzte piezaren konponketa bukatzeko. Lehenengo aukera arkeologikoa da; hau da, garbiketaren ondoren gelditzen den bezala uztea pieza. Bigarren aukera, berriz, polikromiak integratzea da. Hau da, mantendu diren egurrezko polikromia horiek aztertu, eta horien ezaugarriak dituzten berriak sortzea.«Bi aukera horien artean erabaki beharko dugu zer egin». Aukeratzen dena aukeratuta ere, piezaren leheneratzea bukatuta, San Migelgo parrokiara eramango dute berriro ere.

Alderaketek ez dute balio

Albistea jakin zenetik, sare sozialetan anitzek alderatu dute San Jurgiren zaharberritzea Borjako (Espainia) Ecce Homo koadroarekin. Ecce Homo koadroaren kasuan, zaharberritze desegoki batean koadroa guztiz kaltetu eta desitxuratu zen. Martinezek, ordea, uste du Lizarrako kasuak ez daukala Borjakoarekin zerikusirik, eta alderaketa horiek saihestu nahi izan ditu: «Ez du zerikusi handirik Borjako kasuarekin. Kasu honetan, pieza kaltetu bada ere, oraindik kontserbatzen baita».

Izan ere, kaltetuta badago ere, hasierako pieza ez da galdu. Polikromia batzuk galdu diren arren, teknikariek anitz berreskuratu ahal izan dituzte, eta, beraz, horiek aztertu ondotik, berriak ere egin daitezke. Lanak bukatu ondotik San Jurgiren figura modu «duinean» geldituko den esperantza du Martinezek, nahiz eta polikromia eta xehetasun anitz galdu diren bidean.

Nafarroan, bertze leku anitzetan bezala, ondare historikoaren zatirik handiena jabego pribatuaren esku dago. Ohikoa izaten da jendeak bere ondarea zaindu eta konpondu nahi izatea. Zaharberritze horiek ongi egin daitezen bermatzeko, protokolo bat dute bai gobernuak eta bai artzapezpikutzak. Protokolo horren arabera, edozein zaharberritze edo aldaketa egiteko orduan, gobernuaren baimenarekin egin behar da, eta beti profesionalek egin behar dute. Zaharberritze horiek ongi egiten direla ziurtatzeko, gobernuak esku hartzen du lanek irauten duten bitartean.

San Jurgiren figuraren konpontzearen atzean irakaspen bat dago, Martinezen arabera: «Irakaspen didaktiko bat eman nahi dugu; hau zabaldu nahi dugu, horrelakorik berriz ez gertatzeko». Martinezek nabarmendu du horrelako piezetan, bizitzako bertze alorretan bezala, esku hartzea «profesionalek» egin behar dutela.

Kasu konkretu honetan, gainera, uste du nahigabe sortutako kaltea izan dela: «Ezagutzarik eza eta arduragabekeria nahastu dira. Uste zuten ongi egiten ari zirela». Egun, prozesu judiziala irekita dago, eta apezpikutzak eta zaharberritzea egin zuen langileak 6.000 euro arteko isuna jaso dezakete. Gainera, pieza lehengoratzeko lanen kostua artzapezpikutza ari da ordaintzen.

Ikusteko dago auzia nola bukatuko den, lehenengo garbiketa bukatu eta zaharberritzeko bigarren fasean zer egin erabaki beharko baitute lehendabizi. Behin bukatuta, Lizarrako San Migel parrokiara eramanen dute. Egindakoak eginda, pozik da Martinez: «Pieza mantentzea lortu dugu; orain, ongi zaindu behar da. Pieza ezagutu egin behar da ongi kontserbatu eta zaintzeko; hori da ondarea babestea».]]>
<![CDATA[Himalaiaraino iritsi da jendetza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/038/001/2018-10-17/himalaiaraino_iritsi_da_jendetza.htm Wed, 17 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1922/038/001/2018-10-17/himalaiaraino_iritsi_da_jendetza.htm
«Mendiari errespetua galdu zaio». Patxi Goñi mendizale nafarraren hitzak dira. Manaslu, hau da, munduko mendi garaienetan zortzigarrena igotzekoa zen Goñi, Jordi Bosch Barraca lagunarekin, baina han ikusitakoak Manasluko tontorra ukitu gabe etxera itzultzera bultzatu du. «Gure eguneroko bizitzako erosotasunak eraman dituzte mendira, eta okerrena da hirietako pentsamoldea eraman dutela Himalaiako leku bakartienetara». Jendeak baino gehiago, mendian bertan aurkitu duen giroak bultzatu du Goñi etxera itzultzera: «Ez dugu jendearen aurka ezer, baina bertan zegoen giroa ez zen guretzako egina. Gure lehen espedizioa balitz, beharbada egingo genukeen, baina ez. Eroso geunden leku bakarra gure denda zen, eta ez, hori ez da espedizio bat».

Izan ere, jende uholdea aurkitu du mendian Irunberriko mendizaleak, gehienak bidaia agentzien bidez joanak eta mendian inolako esperientziarik gabeak. 1956. urtean lehenengo aldiz igo zutenetik, ehunka espedizio egin dira munduko zortzigarren mendira. Manaslu, gainera, mendi arriskutsutzat hartzen da, 50 pertsonatik gora hil baitira mendi tontorra eskalatu nahian. «Manasluko behe kanpalekuan kanpadenda propioa generaman bakarrak ginen; bertze guztiek agentziaren esku utzia zuten dena, eta 400 pertsona geunden denetara». Koloretako dendak, behe kanpamenduko sukaldea baino handiagoak ziren kanpadendak... Manaslun denetarik aurkitu duela kontatu du mendizaleak.

Bertze bideen bila

Bidaia horiek antolatzen dituzten agentziek erraztasun guztiak eskaintzen dizkiete bezeroei, arropatik hasi eta mendirako behar den materialeraino. Xerpek igotzen diete oxigenoa, baita janaria ere.

Goñi kexu da agentziek bezeroei saltzen dieten bidaia ereduaz: «Dena posible den bidaia saltzen diete; berdin du ez badakizu kranpoiak erabiltzen eta ibiltzea zaila egiten bazaizu. Oxigenoak eta xerpek konponduko dute dena».

Mendi hain ez altuetan arrisku egoerak sortzen diren bezala, ohikoa izaten da mendi garai horietan ere tarte latzak pasatzea. Mendira igotzean ez ezik, kanpamentuan ere gerta daitezke tentsio handiko uneak. Arrisku egoera horiek ahalik eta gehien gutxitzea ezinbertzekoa izaten da dena ongi joan dadin; Manaslun ikusitako jende anitz, ordea, ez zen jabetzen arriskuez, mendizale nafarraren ustez. Jendea soka bati lotuta ikusi du eskiatzen, ohiko eski estazio baten balego bezala, baita kaleko beroki batekin zegoen emakume bat ere. Xerpen arteko tirabirak ere bizi izan ditu, eta baita metro gutxitara elur jausi bat izan eta mugitu ez den jendea ere.

Egoerak gainezka eginda, Manasluko tontorra igotzeko abentura utzi, eta mendi txikiagoetan trekking bat egitea erabaki zuen Goñik. «Azkenean, jende anitzek lortuko du Manasluko tontorra zapaltzea, nahi dutena lortuko dute, baina ez zaie inporta zein modutan lortzen duten. Guretzat, ordea, hori da garrantzitsuena». Lehen, lagunekin igotzeko mendi egokia zen; orain, berriz, ohiko garaitik kanpo igotzeko mendia dela uste du Goñik.

Iritzi berekoa da Fredo Arburua, Cho Oyutik itzuli berri den mendizale ezpeletarra. Munduko mendirik altuenetan seigarrena oxigenorik gabe igotzeko asmoarekin joan zen Nepalera, abuztu bukaeran, eta helburua beteta «pozik» itzuli da etxera. Manaslun bezala, jende uholdea ikusi du Cho Oyun ere mendizale lapurtarrak: «Ehun alpinista inguru ginen han; denetariko jendea zegoen. Erdiak, mendiko turismoa; bertze erdiak, mendizaleak». Hala ere, Goñiren antzeko sentsazioa izan du mendian zela: «Nik badakit zertarako nagoen han; saiatzen zara bertzelako turistekin ez mintzatzen. Ez dut ulertzen haien filosofia». Goñik ez bezala, turistei izkintxo egitea erabaki du Arburuak, eta bere bidean jarraitu eta Cho Oyuko gailurrera igo da: «Nik ezin ditut gauzak aldatu; nire buruan hori dena baztertzen nuen, eta ez nuen jakin nahi zergatik joaten diren horrela».

Cho Oyun zeuden 100 lagunetatik 97 zeuden oxigenoarekin, Arburuaren arabera; gainera, jende gehienak ez zuen mendiko esperientziarik. Han zeuden mendizaleetako batek ez zekien rappel egiten —sokarekin jaisten—. Jende andana izanagatik, ordea, zorte handia izan dutela uste du Arburuak; izan ere, ez dute arriskurik pasatu: «Arazoak gertatzen ahal dira, baina guk izugarrizko suertea izan dugu eguraldiarekin, eguraldi ona izan baitugu egunero». Dena den, bertatik bertara ikusi ditu turistek mendira igotzeko dituzten zailtasunak: «Oso lasai abiatzen dira, ez dira jabetzen non diren». Azkenean, kanpalekuan ziren 100 pertsonatik 96k lortu dute tontorrera igotzea, eta horietatik batek bakarrik izan ditu arazoak.

Mendian ibiltzeko prestatuak ez egonagatik, sekulako ekipamendua izaten dute mendizale anitzek. Arburuak kontatu duenez, denetik ikusten da, baina gehienek mendiko sekulako ekipamendua izaten dute, joaten diren agentziak hagitz handiak direlako.

Xerpak, ezinbertzekoak

8.000 metroko mendi bat igotzea lan nekeza eta zaila izaten da; zer erranik ez mendian ibiltzera ohituta ez daudenentzat. Horregatik, mendi tontorrera igotzeko, ezinbertzean xerpen laguntza behar izaten dute bidaia agentziek antolatutako bidaietan. Pertsonako xerpa bat izaten dute, eta xerpa horrek eramaten dizkie motxila, janaria eta baita oxigenoa ere. Ohikoa izaten da xerpak guztiaz arduratu eta bezeroak oinez ibiltzea bertze buruhausterik ez izatea. Arburuak azaldu du: «Bezero guztiek izaten dute xerpa. Oxigenoarekin joaten dira, eta ez dute arriskurik hartzen. Karga handia hartzen dute bizkarrean, beren oxigenoa eta materiala eramateaz gain bezeroena ere eraman behar izaten baitute». Hala ere, kontratuan hori idatzita dagoela dio Arburuak, eta xerpak kontratua bete bertzerik ez dutela egiten.

Mundu osoan dozenaka dira Himalaiako gailurrik garaienetara bidaiak antolatzen dituzten agentziak. Hala ere, badirudi gero eta ohikoagoa den praktika hori oraindik ez dela iritsi Euskal Herrira. Hala ere, Mendiak eta Herriak Euskal Herrian mendi bidaiak antolatzen dituen enpresak Asian Trekking enpresaren bidez bideratzen ditu horrelako bidaiak egin nahi dituzten mendizaleak. Iruñeko enpresak, hala ere, ez du horrelako bidaien eskaerarik nabaritu euskal mendizaleen artean. Izan ere, badirudi moda hori ez dela iritsi Euskal Herrira, eta euskal mendizaleak bertzelako filosofia batekin joaten direla mendira.]]>
<![CDATA[Txistorrak hartuko ditu karrikak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/045/001/2018-10-14/txistorrak_hartuko_ditu_karrikak.htm Sun, 14 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1961/045/001/2018-10-14/txistorrak_hartuko_ditu_karrikak.htm
Goizean egiten den azoka izaten da Txistor Egunaren funtsa; aurten, ordea, ohiko egitarauari berrikuntza batzuk gehitu dizkiote: lehenengo aldiz, gastronomiari buruzko Letrak Ahora literatura lehiaketa antolatu dute.

Narrazio eta poesia alorreko hamabortz lan jaso dituzte, eta, Jon Barberena eta Castillo Suarez idazleek lanak aztertu ondotik, gaur eguerdian eginen dute sari banaketa, Arbizuko plazan. Udaleko kideak pozik azaldu dira Euskal Herrian gastronomia eta literatura euskaraz elkartzen dituen lehen lehiaketa delako.

Sari banaketaren aurretik, musikariak ibiliko dira kaleak alaitzen, eta eskulangileen azoka izanen da kalean. Txistorraz gain, eztia, gazta eta bertzelako produktuak ere izanen dira Arbizun. Gainera, ukenduak eta gazta modu tradizionalean nola egiten diren erakutsiko dute azokako hainbat postutan.

Azokak irauten duen bitartean, 11:30ean hasita, hamargarren pintxo lehiaketa eginen dute. Parte hartzaileek, txistorra oinarri hartu, eta pintxo bat egin beharko dute. Era berean, Arbizu, Flores eta Laket ekoizleek emandako ehun kilo txistorrekin egindako pintxoak salduko dituzte.

Goizeko azoka bukatu ondotik ere egonen da zer egina. Arratsaldean, Nafarroako trikiti eskolen hirugarren jaialdia izanen da, eta trikiti doinuz alaituko dute herria. Urtetik urtera indartzen ari den eguna dela erran du Monika Etxeberria Arbizuko Kultura zinegotziak. Eguna indartu eta gero eta jende gehiago joanagatik ere, uste du herritarren parte hartzea dela garrantzitsuena: «Guretzat, garrantzitsuena herritarrek parte hartzea da. Azokako postu anitz herritarrenak dira, eta haiek parte hartzea beharrezkoa da». Aurten, auzolana omendu nahi izan dute, eta bereziki Txistor Egunean hasiera-hasieratik inplikatu ziren emakumeak. Horregatik, aurtengo kartelean emakume horiek izan dira nagusi.

Gaurkoak ez dira astebururako antolatu dituzten ekitaldi bakarrak. Atzo arratsaldean, haurrentzako puzgarriak izan ziren plazan, eta, iluntzean, Txistor Egunaren inguruko argazki erakusketa inauguratu zuten. Musika emanaldiarekin bukatu zuten eguna.

Txistorraz gozatzeko aukera izanen da, beraz, gaur Arbizura joanez gero. Azken urteetako arrakasta ikusita, ziur ibilbide luzea izanen duela Arbizuko txistorraren bestak.]]>
<![CDATA[«Sorkuntzarako inspiratzen gaitu Oteizaren lanak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-10-13/sorkuntzarako_inspiratzen_gaitu_oteizaren_lanak.htm Sat, 13 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-10-13/sorkuntzarako_inspiratzen_gaitu_oteizaren_lanak.htm
Irratiko kazetaria zara, baita After Cage musika jaialdiko zuzendari artistikoa ere. Nola uztartzen dituzu bi lanak?

Zaila da. Zorionez, nahikoa erraztasun ematen didate. Irratian hagitz ulerkorrak dira. 7.2 kolektiboko jende itzelaren laguntza ere badut. Lantalde hagitz ona dut, eta irratian ere anitz laguntzen didate.

Nolako harremana duzu musikarekin?

Musika dena da niretzat. Folklorearen mundutik nator. Ortzadar dantza taldean hasi nintzen. Gero, operaren eta musika garaikidearen mundura egin nuen jauzi. Musika mota guztiak gustatzen zaizkit, denek hunkitzen naute, denek asaldatzen naute. Zergatik? Musikak anitz transmititzen duelako. Musikak emozioa transmititzen du, eta emozioa beharrezkoa da bizitzeko.

Nola otu zitzaizuen Iruñean musika esperimentaleko jaialdi bat antolatzen hastea?

1972an egindako topaketa batzuetan, orduko artisten abangoardia bildu zen Iruñean. Duela urte batzuk, jende talde bat batu ginen, fenomeno hari jarraipena eman nahian. Pilar Fontalbarekin Europan musika garaikideak zeukan indarra ikusia nuen, eta uste genuen okerra zela Europan horrelako indarrez dagoena hemen itzalita egotea. Ezin genuen sinetsi 1972. urtean hainbertzeko mugimendua egotea eta gero ezer gelditu ez izana. Berriro musika hau aditzera emateko beharra zegoen.

Bortzgarren aldia duzue aurtengoa. Nola iritsi zarete Iruñea bezalako hiri kontserbadore batean jaialdi erreferente izatera?

Nahiko kontserbadorea da, bai. Ahalegin handia egin dugu, baina laguntza ere izan dugu. Gaiarre antzokia izan da gure alde apustu egin duen lehena. Gaiarreren laguntzaz gain, leku anitzetan ere ibili gara. Gainera, guk egiten dugunak beti du umore puntu bat.

Zer-nolako ikuskizunak egiten dituzue?

Esperimentu oso arraroak egin ditugu. Zaldi bat sartu dugu Gaiarren musika elektronikoa jotzen ari ziren bitartean. Hasieran, jendeak uste dezake erotuta gaudela, baina ez; hau musika esperimentala da, hona iritsi nahi genuen; Iruñean halakoa egin zen 1972an.

Urtero gai berezi bati heltzen diozue. Aurten Jorge Oteizaren lanean oinarritu zarete. Zer izan da Oteiza zuretzat?

Oteiza oso esanguratsua izan da niretzat. Oteiza bertze irla bat da. Hagitz arraroa zen Orion [Gipuzkoa] jaiotako gizon bat, etxe ondoan frontoia zeukana eta bizitzarako bertze perspektiba bat, bat-batean artista hain berezia izatea. Izan ere, bertze gauza bat izan zitekeen, baina ez zen izan. Pentsatzailea eta sortzailea izan zen. Oteizaren figura ikusi, eta argumentu pila bat etorri zitzaizkigun, sortzeko. Opera bat ere egin dugu Oteizaren figuran oinarrituta; datorren urtean estreinatuko dugu, jaialdian.

Eta, jaialdi gisa, zer inspiratzen dizue Oteizaren figurak?

Sorkuntzarako inspiratzen gaitu Oteizaren lanak. Garai batean zeresan handia eman zuen artista izan zen bere garaiko artisten artean. Utopia iradokitzen digu, hutsarekin lan egin ahal izatea, isiltasunarekin, harrespilarekin, metafisikarekin, klarion laborategiarekin. Hori guztia musikara ekartzeko aukera ematen digu Oteizak, gauza askoren inspirazio iturri delako.]]>
<![CDATA[Hiru zutabetan banatuta eskatuko dute euskararen ofizialtasuna, hilaren 27an]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2445/009/001/2018-10-10/hiru_zutabetan_banatuta_eskatuko_dute_euskararen_ofizialtasuna_hilaren_27an.htm Wed, 10 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2445/009/001/2018-10-10/hiru_zutabetan_banatuta_eskatuko_dute_euskararen_ofizialtasuna_hilaren_27an.htm
«Hiru zutabeen bidez, Nafarroan gaur egun dagoen banaketa bidegabea irudikatu nahi dugu», adierazi zuen Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak atzo egindako agerraldian. Zutabe bakoitzak Behingoz leloa eramango du aurrean. 30 urteren ondoren, nafar guztiak berdintasunean hartuko dituen Euskararen Lege berri bat idazteko aukera dagoela esan zuen atzo Bilbaok, eta berretsi zuen «aldaketa euskaratik eta euskaraz» egin behar dela ezinbestean. «Dagokigun erantzukizuna aintzat hartuta jokatzen ari gara, eta abaguneak eskatzen duen tamainan erantzutea dagokie politikariei», nabarmendu zuen.]]>
<![CDATA[Justizia, berdintasuna eta kohesioa eskatuko ditu Kontseiluak urriaren 27an, Iruñean]]> https://www.berria.eus/albisteak/157839/justizia_berdintasuna_eta_kohesioa_eskatuko_ditu_kontseiluak_urriaren_27an_irunean.htm Tue, 09 Oct 2018 07:13:36 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/157839/justizia_berdintasuna_eta_kohesioa_eskatuko_ditu_kontseiluak_urriaren_27an_irunean.htm <![CDATA[Mikel Buil Ahal Dugu-ko hautagai izateko primarioetan lehiatuko da]]> https://www.berria.eus/albisteak/157687/mikel_buil_ahal_dugu_ko_hautagai_izateko_primarioetan_lehiatuko_da.htm Fri, 05 Oct 2018 15:27:49 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/157687/mikel_buil_ahal_dugu_ko_hautagai_izateko_primarioetan_lehiatuko_da.htm Eduardo Santosek Irailaren 27an Nafarroako Parlamentuan aurkezteari uko egin ondotik aurkeztu den lehen hautagaitza izan da Builena. Zatiketa hizpide Gaur egun Ahal Duguren barruan dagoen zatiketa ere izpide izan du Builek. Zatiketa hau ez gertatzeko ahal zen guztia egin duela erran du Builek baina onartu du berriro bat egitea zaila dela. "Legegintzaldi hau bukatzeko gutxi gelditzen da eta egindako saiakera guztiek egoera honetara eraman gaituzte. Nik beti lan eginen dut harreman onak izan daitezen" adierazi du. ]]> <![CDATA[Biktimak ardatz hartuta egingo dute V. Foro Soziala, asteburuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/157558/biktimak_ardatz_hartuta_egingo_dute_v_foro_soziala_asteburuan.htm Wed, 03 Oct 2018 07:10:19 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/157558/biktimak_ardatz_hartuta_egingo_dute_v_foro_soziala_asteburuan.htm <![CDATA[«Amets txikiek egiten dute bizitza handi: oinez ibiltzeak, bidaiatzeak...»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2018-09-26/amets_txikiek_egiten_dute_bizitza_handi_oinez_ibiltzeak_bidaiatzeak.htm Wed, 26 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2018-09-26/amets_txikiek_egiten_dute_bizitza_handi_oinez_ibiltzeak_bidaiatzeak.htm
23 urte zenituela, Ameriketako Estatu Batuetara joatekoa zinen ingeniaritza bukatu eta lanera.

Gradu amaierako lana bertan egin behar nuen, eta hiru urterako lan kontratua neukan. Joan baino hamabortz egun lehenago, egun batetik bertzera gaixotu, eta aplasia medularra diagnostikatu zidaten.

Bi urte egin zenituen gaixorik; nola gogoratzen duzu garai hori?

Hasieran shock egoeran zaude; kirolari eta ikasle on izatetik edozein momentutan hil daitekeen gaixo bat izatera igarotzen zara. Ukatze fase batean zaude, eta ez duzu sinesten nola gertatzen ahal zaizun zuri. Bigarren hilabetetik aurrera, onartzen hasten zara eta sendatzeko esperantza izaten.

Gaixotasunak gehiago eman edo kendu dizu?

Batzuetan ulertzen zaila da, baina gaixo nengoela pentsatzen nuen zerbait ematen ari zitzaidala. Ni, behintzat, gauza positiboak bilatzen aritzen nintzen. Nire bokazioa eman dit. Bizitza disfrutatzea, segundo bakoitza baliatzea, laguntasuna baloratzea... Gauza anitz.

Errana duzu gaur egun bi urtebetetze ospatzen dituzula.

Transplantea izan dugunok daukagun zortea da hori. Nire urtebetetzea dut, eta gero transplantea egin zidaten egunean —azaroaren 24an— bertze ospakizun bat egiten dut.

Transplanteak salbatu zizun bizitza. Beharrezkoa da jendeak ezagutza izatea, ezta?

Oso beharrezkoa da. Espainia aitzindaria da organo solidoen transplantean, baina azkenak gara hezur muina ematean. Jendeak hezur muina ematea eta bizkarrezur muina ematea nahasten ditu, eta uste du oso mingarria dela, baina ez da horrela. Bizirik gaudela egin daiteke; hiru-lau ordutan sofa batean eserita egiten da, eta ez du minik ematen. Pertsona bati bizia salba diezaiokezu.

Luchar, Soñar, Vivir ipuinean, sendatu ondoren egin beharreko gauzen zerrenda egin, eta honako esaldi hau idatzi zenuen: «Zoriontsu izan nahi dut beti, gauza txikiez gozatu; gauza txikiek egiten dute bizitza zoragarri». Lortu duzu?

Bai. Amets handiak nituen; medikua izatea, transplantatuentzako lehiaketetan parte hartzea, Ameriketako Estatu Batuetara itzultzea. Baina amets txikiak ere baneuzkan: berriro bidaiatzea, amestea, oinez ibiltzea, maitemintzea, lagunekin paella bat jatea. Amets txiki horiek egiten dute bizitza handi.

Egun, hematologoa zara Nafarroako Ospitale Gunean. Gaixoekiko enpatia berezia garatu duzu?

Nik uste baietz. Anitzetan, mediku zaintzaz gain animoak ere behar dituztenean, haiekin hitz egiten dut. Hasieran, pentsatzen dute nik ez ditudala ulertzen, baina, nire historia kontatzen diedanean, begietan ikusten diet eskertzen dutela beraien ondoan egotea eta animoak ematea. Hala ere, bertze mediku eta erizain anitzek ere enpatia hori dute gaixotasunik sufritu gabe.

Kirola da zure bertze pasioetako bat. Zenbateraino lagundu dizu?

Kirola oso garrantzitsua da; ez dakit kirolik egin gabe bizitzen. Gaixo nengoela ere asko lagundu zidan; geroztik, gainera, nazioartean lehiatu naiz. Hala ere, honetaz nago harroen: gaixo nengoenean ere lortu nuela bizikletan bi kilometro egitea edo paseo luze bat egitea. Egiten nuen kirol apurrak laguntzen zidan gaixotasunari erraten: «Hemen nago, eta ezingo nauzu garaitu».

Orain bi aste, 244 kilometro egin zenituen bizikletan, transplanteak bultzatzeko. Iruñetik Linzara (Espainia) joan, eta itzulia. Nolako esperientzia izan da?

Esperientzia pozgarria izan da. Gehienbat furgoneta batean lau lagunek lagundu nautelako, eta beraiekin igo nuelako Hiru Erregeen Mahaia. Jendeak bazuen erronkaren berri, eta askok gelditu gintuzten. Gainera, Iruñera iristean, Gaztelu plazan pazienteak, lankideak eta lagunak zeuden zain, eta oso polita izan zen.

Zer helbururekin egin zenuen?

Omenaldi bat zen. Nik 244 odol transfusio jaso nituen; kilometro bakoitzak transfusio bakoitza sinbolizatzen zuen, eta Hiru Erregen Mahaiko tontorrak, berriz, hezur muinaren transplantea. Odol ematea bultzatzea zen helburua, eta gaixoei erakustea ohiko bizitza egin daitekeela sendatu ondotik.]]>
<![CDATA[Iruñeko Atzerritarren bulegoko itxaronaldi luzeak salatu dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/157046/iruneko_atzerritarren_bulegoko_itxaronaldi_luzeak_salatu_dituzte.htm Mon, 24 Sep 2018 15:59:19 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/157046/iruneko_atzerritarren_bulegoko_itxaronaldi_luzeak_salatu_dituzte.htm <![CDATA[Uztaileko festa berrituz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/048/001/2018-09-22/uztaileko_festa_berrituz.htm Sat, 22 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1890/048/001/2018-09-22/uztaileko_festa_berrituz.htm
«Sanferminak bertan behera utzi ondotik, inoizko San Fermin Txiki onenak izan ziren 78ko haiek. Omenaldi honen bidez, urte hartako San Fermin Txiki jaiak eta horiek antolatzen ibili zirenak omendu nahi ditugu», azaldu zuen Toni Irargi Iruñeko Alde Zaharreko jai batzordeko kideak, ekitaldia hasi baino minutu batzuk lehenago.

Nabarreria plaza jendez gainezka zen 13:30erako. Irati Majuelo bertsolari gaztearen ahotsak hasi zuen omenaldia. Ondotik, Alde Zaharreko jai batzordeko bi kide igo ziren agertokira, eta 78ko uztailean Iruñean gertatutakoa kontatu zuten. Hiria «itzalita» utzi zuten gertaerak aipatu ondotik, hiria «biziberritu» zuten San Fermin Txiki jaiak gogorarazi zituzten. Iraileko bestak antolatzen ibili ziren Peñen Federaziokoei eta bestetako komisioa osatu zuten herritarrei eman zizkieten eskerrak bereziki. Txalo zaparrada handia jo zuen jendeak, eta hunkituta igo ziren hamahiru omenduak oholtzara.

Oihane Larramendi dantzariak dantzatu zien agurra, eta alde zaharreko besta batzordeko kideek zapi laukiduna jarri zieten lepoan omenduei. Emozioa nabari zen oholtza gainean zein bertaratutako jendearen artean. Denen ahotan zen uztailean herriari kendutako alaitasuna eta besta giroa berriz ekarri zituela alde zaharrak San Fermin Txiki jaietan, eta kaleak berriro «herriarenak» izan zirela.

Piru Zabaltza zen bereziki hunkituta zegoen omenduetako bat. Esker oneko hitzak bertzerik ez zuen besten antolatzaileentzat: «Ilusio handiz hartu dugu omenaldia. Pozgarria da 40 urte geroago ere bestaren izaera herritarrek aurrera eramatea», adierazi zuen. Hala ere, gogorarazi zuen «egia, justizia eta erreparazioa» eskatzen jarraitu behar dela.

Fermin Valenciak German Rodriguezen omenez egindako Hilarria kantarekin bukatu zuten omenaldi xume eta hunkigarria; Iker Alfontsok kantatu zuen. Alfontsoren ahotsari hainbat herritarrena batu zitzaion abestiaren errepikan: «Maite zenuen hiriak nahi du zure oroitarria, baina, batez ere, maitia, zure irria».

Txalo zaparrada luzea jo zuten bertaratutako herritarrek, eta bestak bere bideari jarraitu zion alde zaharreko kaleetan.

Haurren txupinazoa

Omenaldia baino lehen, ordea, alde zaharreko haurrek urteko unerik berezienetako bat bizitzeko aukera izan zuten. Urtero, auzoko bortz haurrek osatzen dute suziria botatzeko ardura izaten duen korporazio txikia. Iazko korporazio txikiko bortz kideek zapi laukiduna jarri zieten aurtengoei lepoan, eta, korrika, «ilusio handiarekin» joan ziren txupinazorako lekura. Suziria lehertzearekin bat hasi zen besta.

Benetako besta, ordea, handik minutu gutxi batzuetara hasi zen. Ohitura da korporazioak litxarreriak botatzea San Fermin Aldapakoaren elizako leihotik, eta haur guztiak zain zeuden unea noiz helduko. Litxarreriak botatzen hasi zirenean, erabat aztoratu ziren denak. Nahikoa goxoki bildu ondotik, kalejiran joan ziren denak kilikien atzetik.]]>
<![CDATA[«Antsoaingo herriari maitasun berezia diot»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/045/001/2018-09-16/antsoaingo_herriari_maitasun_berezia_diot.htm Sun, 16 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1943/045/001/2018-09-16/antsoaingo_herriari_maitasun_berezia_diot.htm
Antsoaingo festetako suziria botatzeko aukeratu zaituzte; nola hartu duzu berria?

Sorpresarekin eta ilusioarekin hartu dut txupinera izateko berria.

Zergatik uste duzu aukeratu zaituztela?

Uste dut haur eskolan egin ditudan 40 urteengatik aukeratu nautela txupinera. Ireki zen urtean hasi nintzen lanean: 1979an. Aurten erretiratuko naiz, eta, horrekin, haur eskolari errekonozimendua egiten ari direla uste dut.

Herri ekimenez aukeratu zaituzte.

Antsoaingo bi elkartek proposatu zuten ni txupinera izatea, eta, gero, herritarrek erabaki dute bozka bidez horrela izatea.

40 urtez aritu zara lanean Antsoainen. Hainbertze urteren ondotik, maitasun berezia izango diozu herriari?

Antsoaingo herriari maitasun berezia diot, bai. Antsoaingo gaiak ateratzen direnean, jaramon handia egiten diet beti. Hainbertze urteren ondoren eta herriko hainbertze jende ezagutu ondoren, normala da maitasun berezia izatea. Asko pozten nau Antsoaingo jendeak ezagutzen nauela ikusteak .

Hezkuntzan hainbertze urte lan eginda, nola hartu dituzu aldaketak?

Egunean egoten eta formatzen saiatu naiz. Gainera, saiatu naiz eskola fisikoki berritzen ere joan dadin. Lan egiteko moduak aldatzen joan gara urte hauetan. Antsoaingoa beti aurrera begira egon den eskola dela iruditzen zait.

Urte zailak ere izango zenituen.

Noski. Eskaera jaitsi zen urteetan eta lankide gutxiago ginela, memento zailak izan ditugu. Krisiak eragin digu, bertzelako hezkuntzan eragin duen maila berean.

40 urtez lan egin ondotik, haurren falta sumatuko duzu?

Bai, eta lankideena ere bai. Antsoainen harremana izan dudan jende anitzen falta sumatuko dut. Egoera berria izango da; hasieran, hutsa nabarituko dut, baina ohituko naiz. Gainera, denborarekin, konturatzen zara behar duzula. Orain, ikasturtea hasi berritan, energia asko duzu, baina ekaina hurbildu ahala, nekea nabaria da, eta, orduan, oroitzen zara erretiroa gero eta hurbilago dagoela.]]>
<![CDATA[Luxuzko inaugurazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2090/026/001/2018-09-13/luxuzko_inaugurazioa.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2090/026/001/2018-09-13/luxuzko_inaugurazioa.htm
Atzo aurkeztu zuten Codere Mastersa, Iruñeko Nafarroa Arena pilotaleku berrian, bertan jokatuko baitute finala hilaren 29an. Egun horretan bertan eginen dute frontoiaren inaugurazioa, eta Codere Masterseko finala izanen da bertan jokatuko den lehena. Finalerdiak hilaren 26an eta 27an jokatuko dituzte, Iruñeko Labrit pilotalekuan.

Lau bikotek parte hartuko dute Codere Masters torneoan. EPEL Eskuzko Pilota Enpresen Ligako sailkapenean lehen postuetan dauden hiru atzelariek eta aurrelariek osatuko dituzte lehen hiru bikoteak. Azken bikotea osatuko duten bi pilotariak, berriz, EPELeko Kirol Batzordeak erabakiko ditu, gonbidapen bidez.

Sanmateoetako torneoa izango da EPELeko sailkapenean puntuak emango dituen azkena. Torneoa jokatu aurretik, ordea, Jokin Altunak, Beñat Rezustak eta Jose Javier Zabaletak jada ziurtatua daukate Iruñean jokatzeko aukera. Altuna III.a da sailkapeneko buru —32 aste daramatza lehen postuan— eta Rezustarekin, lehen atzelariarekin, osatuko du bikotea. Zabaletak egun batzuk itxaron beharko ditu bikotea zeinekin osatuko duen jakiteko. Aimar Olaizola da aukera gehien duen aurrelaria, baina Joseba Ezkurdia eta Danel Elezkano ere aukerekin dira. Atzelarien artean, Jon Ander Albisu, Julen Martija eta Ander Imaz dira torneoa jokatzeko faborito nagusiak. Sanmateoetako ferian erabakiko da, ordea, nork izanen duen azkenean torneoa jokatzeko aukera.

Altuna III.a eta Rezusta dira hasi aurretik irabazteko faborito nagusiak. Gustura zen aurrelaria egokitu zaion bikotearekin: «Beñat atzelari handia da. Sekulako maila ematen ari da azkenaldian. Plazer bat da harekin jokatzea». Rezusta ere pozik azaldu zen: «Argi dago Jokin urte guztian onena izan dela. Orain arte ez dut aukera asko izan harekin jokatzeko, eta pozik nago». Frontoi berrian jokatzeko ilusioz azaldu dira biak. Hala ere, horretarako, hilaren 26an jokatuko duten finalerdia irabazi beharko dute.

Zabaleta ere gogotsu azaldu zen Nafarroa Arenan jokatzeko. Frontoi berria probatzeko aukerarik izan ez duen arren, «itxura ona» hartu dio. Olaizola II.ak, berriz, jada probatu du —prentsa aurkezpenean aritu zen bertan pilotan—, baina, pauso bat aurrera eman, eta bertako lehen finalean aritu nahi du.

2009an hasi zituzten eraikitzeko lanak, eta zazpi urtez itxita egon ondotik eginen dute lehen finala. 17:45ean hasiko da jaialdia, eta lehen partidan Retegi Bi eta Ruiz Peñaren eta Mariezkurrena II.aren kontra ariko dira. Ondotik izanen da ikusmin handia piztu duen finala. Sarrerak orain urtebete jarri zituzten salgai, eta 200 baino gutxiago geratzen dira. Ondo bidean, lehen jaialdian bertan beteko da Nafarroa Arena frontoia. Itxura du inaugurazio ederra izango dela.]]>