<![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 20 Feb 2020 02:24:24 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Nafarroako hamar ikasletik hiruk ikasiko dute euskarazko D ereduan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/009/001/2020-02-14/nafarroako_hamar_ikasletik_hiruk_ikasiko_dute_euskarazko_d_ereduan.htm Fri, 14 Feb 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1856/009/001/2020-02-14/nafarroako_hamar_ikasletik_hiruk_ikasiko_dute_euskarazko_d_ereduan.htm
D ereduak %30eko langa gainditu ezinik jarraitzen du. Alta, azken urteetan G eredua ari da pixkanaka gora egiten. Gorakada horren oinarrian PAIren gisako ingeles programak daude. Erdarazko ereduko ikasleen %3k soilik izango dute gaztelania irakats-hizkuntza bakar gisa; gainerakoek ingelesez eta gaztelaniaz ikasiko dute. Denera, hizkuntza eredu guztietako ikasleen %64k jasoko dute PAI programa ikasgelan. Nafarroako ikasleek joan den astean izan zuten aurrematrikulatzeko aukera, otsailaren 3tik 7ra. Denera, hiru urteko 5.676 haur aurrematrikulatu dituzte, iaz baino berrehun haur gutxiago. Hiru urteko haur horietatik %63k ikasiko dute ikastetxe publikoren batean, iaz baino %2 gehiagok. Itunpeko bortz ikastetxetan —Iruñeko lautan eta Tuterako batean— toki falta izan dute, eta bihar eginen dute plazen zozketa.

Sesmaren dimisio eskaria

Iruñeko Udaleko EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik Fernando Sesma Navarra Sumako Hezkuntza zinegotziari dimititzeko eskatu diote, informazioa ezkutatzea leporatuta. Udala haur eskoletan matrikulatzen diren haurren hizkuntza ereduen gaineko inkesta bat egiten ari da, «zinezko eskaria» zein den jakiteko, eta oposizioko hiru alderdiek salatu dute Sesmak inkestaren datuak ezkutatu dizkiela, nahiz eta legeak ematera behartu. Hiru alderdien arabera, azken bi batzarretan eskatu dizkiote inkestaren inguruko datuak Sesmari, baina hark ez du daturik zabaldu.

Navarra Suma buru duen udalbatzak erdira murriztu nahi du Iruñeko haur eskoletako euskarazko eskaintza. Egun, lau haur eskolatan dago euskarazko eredua, eta udal gobernuaren helburua da bitan kendu eta gaztelaniazkoa bakarrik mantentzea. Aldaketarekin bat, hizkuntza ereduen inguruko inkesta bat ere egiten ari da udala, «benetako euskarazko eskaria» zein den jakiteko asmoz. Inkesta horren inguruko datuak eta xehetasunak eskatzen ditu oposizioak.]]>
<![CDATA[Torturak ikertzeko ikerketa profesional, independente eta zientifikoa eskatu du Nafarroako Torturatuen Sareak]]> https://www.berria.eus/albisteak/177465/torturak_ikertzeko_ikerketa_profesional_independente_eta_zientifikoa_eskatu_du_nafarroako_torturatuen_sareak.htm Thu, 13 Feb 2020 15:04:44 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/177465/torturak_ikertzeko_ikerketa_profesional_independente_eta_zientifikoa_eskatu_du_nafarroako_torturatuen_sareak.htm <![CDATA[Nafarroako hamar ikasletik hiruk ikasiko dute euskarazko D ereduan]]> https://www.berria.eus/albisteak/177475/nafarroako_hamar_ikasletik_hiruk_ikasiko_dute_euskarazko_d_ereduan.htm Thu, 13 Feb 2020 09:15:40 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/177475/nafarroako_hamar_ikasletik_hiruk_ikasiko_dute_euskarazko_d_ereduan.htm Iruñeko Udaleko EH Bilduk, PSNk eta Geroa Baik Fernando Sesma Navarra Sumako Hezkuntza zinegotziari dimititzeko eskatu diote, informazioa ezkutatzea leporatuta. Udala haur eskoletan matrikulatzen diren haurren hizkuntza ereduen gaineko inkesta bat egiten ari da, «zinezko eskaria» zein den jakiteko, eta oposizioko hiru alderdiek salatu dute Sesmak inkestaren datuak ezkutatu dizkiela, nahiz eta legeak ematera behartu. Hiru alderdien arabera, azken bi batzarretan eskatu dizkiote inkestaren inguruko datuak Sesmari, baina hark ez du daturik zabaldu. Navarra Suma buru duen udalbatzak erdira murriztu nahi du Iruñeko haur eskoletako euskarazko eskaintza. Egun, lau haur eskolatan dago euskarazko eredua, eta udal gobernuaren helburua da bitan kendu eta gaztelaniazkoa bakarrik mantentzea. Aldaketarekin bat, hizkuntza ereduen inguruko inkesta bat ere egiten ari da udala, «benetako euskarazko eskaria» zein den jakiteko asmoz. Inkesta horren inguruko datuak eta xehetasunak eskatzen ditu oposizioak.]]> <![CDATA[«Gizartea erabat blaitua dago sexuen arteko desberdintasunez»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-02-12/gizartea_erabat_blaitua_dago_sexuen_arteko_desberdintasunez.htm Wed, 12 Feb 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2020-02-12/gizartea_erabat_blaitua_dago_sexuen_arteko_desberdintasunez.htm A mi no me iba a pasar (Niri ez zitzaidan gertatuko).

Zer zen gertatu behar ez zitzaizuna eta zer zen gertatu zena?

[Barreak] Gertatu behar ez zena zen menpeko emakume bihurtzea, bigarren mailako pertsonaia izatea, emakume tradizional bihurtzea. Beti izan naiz feminista, eta hagitz argi nuen ez zitzaidala gertatuko.

Zergatik ez?

Ni, oroitzen naizenetik, feminista naizelako. Baina, hala ere, 40 urte nituela luxuzko etxekoandre bihurtu nintzen. Aldi berean idazle ere banintzen, baina idazle izatearena apaingarria zen; etxeko lanek eta ama lanek esfortzu handiegia eskatzen zidaten. Nire buruari zer gertatu zen galdetu nion. Dibortziatu egin nintzen, eta nire bizitza errepasatu nuen. Hori da kontatu dudana, nire bizitza bi aldiz, orduan nekienarekin eta orain dakidanarekin.

Zergatik mugatu zara 1985 eta 2003 urte arteko zure bizitza kontatzera?

Nire helburua ez zen nire bizitza orokorrean kontatzea; helburua zen kontatzea nola utzi nion anbizioa zuen pertsona autonomo izateari, eta nola bihurtu nintzen familia tradizional batean rol tradizionala zuen pertsona bat. Hori dena urte horietan gertatu zen. Nire senar ohia ezagutu nuenetik dibortziatu arte.

Dirua, bikote harremanak, haurdunaldia... Halako gaiak landu dituzu liburuan. Nolakoa izan da liburuan emozionalki biluztea?

Hagitz askatzailea izan da. Zure istorioa kontatzeko, bertatik atera behar zara, bikoiztu eta kontakizuneko pertsonaia bihurtu, idazle zaren bitartean. Horrela, kontakizunaren jabe bihurtzen zara. Zuk nahi duzun interpretazioa ematen diozu, eta horrek ahaldundu egiten zaitu.

Betaurreko moreez idatzitako liburua dela erran izan duzu. Nolakoa da bizitza betaurreko moreekin?

Gizartea erabat blaituta dago sexuen arteko desberdintasunez eta haien ondorio sozialez, generoaz. Normalean, hori guztiz onartuta eta naturalizatuta daukagu, eta ez gara konturatzen. Eta, hala ere, nonahi dago. Konturatzen zarenean, hagitz interesgarria da. Edozein gauzaren analisi berriak egiten dituzu, eta, aplikatzen duzunean, mingarria da, baina askatzailea ere bai.

Erran izan duzu publikatzen hasi zinenean nabaritu zenuela emakumeek idatzitako literatura emakumeentzat bakarrik zela; gizonek idatzitakoa, berriz, denentzat. Egoera aldatu al da?

Bai eta ez. Bai, orain egoeraz jabetzen garelako. Hasi nintzenean, pentsamendu guztiz onartua zen emakumeek emakumeentzat idazten zutela eta gizonek denentzat.

Zergatik aldatu da?

Orain konturatzen garelako aurrejuzgu hori daukagula. Horrek ez du erran nahi aurrejuzgu hori desagertu denik. Aurrejuzgu hori da patriarkatuaren ideia zentralaren ondorioa. Gizakia gizona da, eta gizona gizakia, gizatiarra, maskulinoa da. Ondorioz, gizonei dagokiena mundu guztiari dagokio; emakumeei dagokiena, aldiz, bazterrekoa da.

Clasicas y Modernas elkartea sortu zenuen, kulturan genero berdintasunaren alde lan egiteko. Nolakoa izan da elkartearen bilakaera?

Hasieran, protesta egiten hasi ginen. Gure ohiko jarduna zen kulturgune bateko programazioa aztertzea, ikustea parte hartzaileen artean %80 gizonezkoak zirela eta zentro horretara gure kexa idaztea. Orain, proposamenak egiteaz eta zenbakiak aztertzeaz harago, kalitatera jotzen dugu.

La Vanguardia egunkarian zutabe bat idazten duzu astero. Zer behar du zutabe batek ona izateko?

Aktualitateko gai bat lantzea, eta, ziur aski mundu guztia gai horri buruz idazten ibiliko denez, ohiz kanpoko perspektiba bat erakustea.

Twitterren ere bazabiltza. Feministen aurkako erasoak egunerokoak dira bertan. Nola bizi duzu?

Hasieran, gaizki, baina, orain, dibertigarria iruditzen zait. Inpresioa dut hagitz erraza dela trollak probokatzea eta badagoela jendea ez daukana bertze zereginik egun guztian Interneten jendea iraintzeaz harago. Askotan erakusten didatena iritzi nagusien bertsio karikatureskoa da, eztabaida terminoak zein diren. Interesgarria eta dibertigarria da. Esperimentu soziologiko bat.

Zer proiektu dituzu?

Gero eta argiago dut: nire gustuko liburuak idatzi nahi ditut. Zaila da hori, nire buruarekin hagitz exigentea bainaiz. Azken liburu honekin hagitz gustura nago; nire bizitzako liburua dela uste dut zentzu guztietan. Ez dut gehiegi aurreratu nahi, baina orain idazten ari naizen liburuak azkenekoaren antza du.]]>
<![CDATA[Nafarroan, 15 urte edo gehiagokoen %27,9k dute euskararen ezagutza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2020-02-07/nafarroan_15_urte_edo_gehiagokoen_279k_dute_euskararen_ezagutza.htm Fri, 07 Feb 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2020-02-07/nafarroan_15_urte_edo_gehiagokoen_279k_dute_euskararen_ezagutza.htm


Adin tarte ezberdinak aztertuz gero, nabarmena da euskaraz zerbait dakiten belaunaldi ezberdinen arteko aldea. 15 eta 29 urte bitarteko gazteen artean %40k dakite zerbait euskaraz. Adina igo ahala, ordea, proportzio hori ere txikituz doa. Proportzio txikiena 60 urtetik gorako populazioak du. Adin tarte horretako biztanleriaren %16,4k du euskararen gutxieneko ezagutza.

Hizkuntzaren ezagutza aztertzeko orduan, lau gaitasun ezberdin aztertu dituzte inkestan: irakurtzekoa, mintzatzekoa, idaztekoa eta ulertzekoa. Azken gaitasun horretan sentitzen da erosoen Nafarroako biztanle gehien. Hala, euskara ondo ulertzen dute gazteen %22,5ek, 30 eta 44 urte artekoen %13,7k, 45 eta 59 urte artekoen %10,5ek, eta 60 urte edo gehiagoko biztanleen %8,6k.

Etxeko lehen hizkuntza eta etxean gehien mintzatzen den hizkuntzaren inguruko datuak ere azaleratu ditu inkestak. Nafarroan bizi diren 15 urtetik gorakoen %5,9ren etxeko lehen hizkuntza da euskara. Biztanleriaren %3,4ren etxeko hizkuntza dira, berriz, gaztelania eta euskara, biak batera. Beraz, euskara biztanleriaren ia %10entzat da etxeko hizkuntza; 2011ko datuekin alderatuta, bi puntu igo da etxeko hizkuntza euskara eta gaztelania dituzten gazteen kopurua.

Etxean gehien mintzatzen den hizkuntzari dagokionez, berriz, euskara da etxean gehien erabiltzen den hizkuntza biztanleriaren %4,2rentzat. Etxean euskaraz eta gaztelaniaz mintzo dira, berriz, biztanleen %3,8.

Ikasketa mailak ere berebiziko garrantzia du hizkuntzaren ezagutzan; izan ere, ikasketa maila altuagoarekin handitu egiten da euskarazko hizkuntza gaitasuna. Euskarazko hedabideen kontsumoaren inguruko datuak ere jaso ditu inkestak. Hori horrela, euskararen ezagutza dutenen artean erdiek baino gehiagok euskarazko irrati, podcast edo telebista saioren bat entzun zuten inkesta egin aitzineko astean. Hamar euskaradunetik hiruk, berriz, egunkari edo aldizkariren bat irakurri zuten, paperean zein sarean. Hizkuntzaren ezagutza gero eta handiagoa izan, orduan eta gehiago kontsumitzen dira euskarazko hedabideak. Gainera, euskarazko ezagutzaren bat duen biztanleriaren %42k dauka euskaraz B1 mailatik gorako titulu ofizialen bat.

Euskaldunak, eleaniztunago

Bertze datu argigarri bat utzi du mahai gainean atzo zabalduriko inkestak: atzerriko hizkuntzen ezagutza «nabarmen handiagoa»dutela euskaraz dakiten gazteek, ez dakitenek baino. Euskararen ezagutza dutenen ia %62k dakite ingelesez, eta %37,5ek frantsesez. Euskaraz ez dakitenen kasuan, hamar puntu jaisten da ingelesaren ezagutza, eta zazpi puntu frantsesarena.

Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarren Harremanetarako kontseilaria pozik azaldu zen atzo inkestak adierazi dituen datuekin: «1991ko inkestarekin alderatuta, bikoiztu egin da euskaldun kopurua». Bertze datu bat ere nabarmendu zuen Ollo kontseilariak: «Atzerriko hizkuntzen ezagutzak nabarmen gora egiten du euskaraz dakitenen nafarren artean, euskararik ez dakitenekin alderatuta. Berebiziko garrantzia du horrek euskara eta atzerriko hizkuntzen eredua aurrez aurre jarri nahi dituztenen aurrean, eta are gehiago orain, aurrematrikulazio aroan gaudelarik». Datozen egunetan datuen azterketa sakonagoa eginen dutela aurreratu zuen kontseilariak.

Nafarroako hizkuntza propioez harago, inkestak adierazi du migratzaileek ekarritako hizkuntzek ere pisua dutela, bai etxeko hizkuntza gisa, baita etxean gehien mintzo den hizkuntza gisa ere. Biztanleriaren %6rentzat da lehen hizkuntza Afrikako edo Europako bertze hizkuntzaren bat.]]>
<![CDATA[Nafarroan, gazteen %40k dakite zerbait euskaraz]]> https://www.berria.eus/albisteak/177139/nafarroan_gazteen_40k_dakite_zerbait_euskaraz.htm Thu, 06 Feb 2020 15:48:06 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/177139/nafarroan_gazteen_40k_dakite_zerbait_euskaraz.htm <![CDATA[Iruñeko Artzapezpikutzak adingabeak eta bazterturik daudenak babesteko batzorde bat sortu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/176975/iruneko_artzapezpikutzak_adingabeak_eta_bazterturik_daudenak_babesteko_batzorde_bat_sortu_du.htm Mon, 03 Feb 2020 14:36:43 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/176975/iruneko_artzapezpikutzak_adingabeak_eta_bazterturik_daudenak_babesteko_batzorde_bat_sortu_du.htm Salaketa horiek denak, ordea, artxibatu egin dituzte, delituak preskribatu egin direlako edo abusuen arduradunak hil direlako. Jose Luis Perez izan zen lehena urratsa egiten. Duela sei urte, egoera jasan ezinik, haren anaiak bere buruaz beste egin zuen, eta hil osteko gutuna irakurrita jakin zuen hark ere abusuak jasan zituela Garesko Erreparazioko Aiten ikastetxean. Perezek iazko martxoan eman zuen lekukotza irratsaio batean, eta, lehen kasuaren ondotik, azken hilabeteetan 30 kasu azaleratu dira. Biktimak batu eta elkarte bat sortu dute, elkar babesteko. Iazko urrian eta aurtengo urtarrilean parlamentuan izan ziren, testigantzak ematen. Elizako goi organoetan konfiantza gutxi dutela adierazi zuten orduan, eta Nafarroako Elizan topatu dituzten eragozpenen berri ere eman zuten. Urtarrilean parlamentuan egindako agerraldian, Jose Luis Azpilikueta elkarteko kideak azpimarratu zuen salaketak jartzen jarraituko dutela, «behingoz inork gaiari hel diezaion». Ziur daude 1950eko hamarkadatik 1990ekora «pederastia kasu kopuru handia» gertatu zela: «Salatzen ez dena ez da ezagutzen. Jendeak dakien hori soilik existitzen da. Salaketarik gabe, ez genuke jakingo zer gertatu den», adierazi zuen.]]> <![CDATA[Euskalerria Irratiak helegitea aurkeztu du Iruñeko Udalak publizitate instituzionalik gabe uztearen kontra]]> https://www.berria.eus/albisteak/176780/euskalerria_irratiak_helegitea_aurkeztu_du_iruntildeeko_udalak_publizitate_instituzionalik_gabe_uztearen_kontra.htm Tue, 28 Jan 2020 17:08:27 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/176780/euskalerria_irratiak_helegitea_aurkeztu_du_iruntildeeko_udalak_publizitate_instituzionalik_gabe_uztearen_kontra.htm euskarazko hedabide denak publizitate instituzionalik gabe gelditu dira. Euskalerria Irratiko Juan Kruz Lakasta koordinatzaileak adierazi duenez, azaroaren 4an zehaztu zituen Iruñeko udaleko Tokiko Gobernu Batzarrak esleipenaren baldintzak. Euskalerria Irratiak helegitea aurkeztu zuen erabakiaren kontra «bidegabea» zela iritzita. Alta, Tokiko Batzarrak atzera bota zuen. Lehen helegite horren ondotik etorri da gaur bertan aurkeztutako bigarrena. Lakastaren hitzetan, Maia buru duen gobernuak ezarritako irizpidea guztiz «diskriminatzailea» da. Lakastak salatu du irizpide horrek ez duela aintzat hartzen Iruñean bi hizkuntza daudela, eta horietako bat, euskara, azpiratua dagoela. «Kontratazio publikoetarako lehiaketetan bermatu behar den berdintasun printzipioa guztiz urratzen du, euskal komunikabideei bete ezinezko baldintzak ezartzen dizkielako», adierazi du. Iruñeko Udalak hartutako erabakia dela-eta «babesgabetasuna» ere salatu du Lakastak: «Eraginkortasuna besterik ez dute aipatu ezarri diguten baldintza beteezina justifikatzeko. Baina eraginkortasuna neurtzeko irizpide bakarra ez da audientzia". Hizkuntza ere izan daiteke, entzuleekiko gertutasuna, beste asko daude. Gainera, Lakastak salatu du ez dela «kasualitatea» izan publizitatea banatzeko muga %10ean zehaztea. Nabarmendu du 2016ko inkesta soziolinguistikoaren arabera euskaldunak direla biztanleen %10,5, eta horrek euskarazko komunikabideek beraien audientzia potentzial guztia izatera behartzen dituela. Publizitate instituzionala zerbitzu publikoa dela salatu dute, eta herritar denek dutela jasotzeko eskubidea. Helegiteaz galdetuta, uste dute aitzinera egiteko aukera izanen dutela. Epe zehatzik ez dute eman; hala ere, adierazi dutenez, hiru edo lau hilabete inguruko prozesua izango dela aurreikusi dute. Bazkidetzeko deia Lohizune Amatria irratiko esatariak erran du kolpe gogorra jaso dutela. Galeraren diru kopuru zehatza ere azpimarratu du: 25.000 euro. Gainera, oroitarazi du auzia konpontzen ez bada urtero errepikatu daitekeen galera dela. Horri aitzin egiteko, bazkidetzarako deia egin du. Amatriak gogora ekarri ditu irratiak azken urteetan egindako aurrerapausoak. Bertzeren artean, lizentzia lortzea, unitate mugikorraren bidez irratia kalera ateratzea eta lantaldearen gaztetzea eta handitzea. Hala ere, irratiaren indargunea komunitatea dela nabarmendu du: 800 bazkide, 200 iragarle, 175 kolaboratzaile eta 6.000 entzule. 'Gara'-k ere helegitea aurkeztu du Euskalerria Irratia ez da helegitea aurkeztu duen bakarra. Gara egunkariaren editore Baigorri argitaletxe enpresak ere helegitea aurkeztu baitio erabakiari. Navarra Sumaren erabakia txarretsi du Baigorri argitaletxeak eta Navarra Sumaren erabakia "zuzenbidearen aurkakoa" dela salatu du: "Erabakia zuzenbidearen aurkako da berdintasun printzipioa, diskriminaziorik eza eta konpetentzia librea hausten dituelako eta egungo legeak ezartzen dituen parametroetatik kanpo dagoelako. Haren hitzetan, %10eko irizpidea ezartzeak "justifikaziorik gabeko bazterkeria " da. Gainera, oroitarazi dute Nafarroako Kontratu Publikoen Foru Legeak debeku batzuk ezartzen dituela enpresak baztertzeko -ustelkeria, alderdiak legez kanpo finantzatzea, talde armatua izatea edota prebarikazioa, bertzeak bertze-, baina horietan ez dela agertzen audientzia. Iruñeko Udalak audientzia "neurri baztertzailetzat" hartu izana bere eskumenetatik kanpo dagoela salatu du. EH Bilduk hedabideek jartzen dituzten helegiteekin bat eginen du. ]]> <![CDATA[Joare doinua du inauteriak ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1971/038/001/2020-01-28/joare_doinua_du_inauteriak.htm Tue, 28 Jan 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1971/038/001/2020-01-28/joare_doinua_du_inauteriak.htm ]]> <![CDATA[Joare hotsez bete da Ituren]]> https://www.berria.eus/albisteak/176731/joare_hotsez_bete_da_ituren.htm Mon, 27 Jan 2020 21:45:13 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/176731/joare_hotsez_bete_da_ituren.htm <![CDATA[Hari izpiak josteko urratsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/023/001/2020-01-25/hari_izpiak_josteko_urratsa.htm Sat, 25 Jan 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1925/023/001/2020-01-25/hari_izpiak_josteko_urratsa.htm Hari izpia hartzen jardunaldietako parte hartzaileak. Elkarrek, Karrikiri Iruñeko euskaldunen topaguneak eta Nafarroako euskara teknikarien sareak antolatu zituzten jardunaldiak, eta bistakoa zen sortutako ikusmina. 80 pertsonatik gora bertaratu ziren euskal kulturak Nafarroan dituen erronkak aztertzera. Euskal kulturaren erronkak izan zituzten mintzagai, baina baita transmisioari lotutako auziak ere.

Josu Amezaga EHUko irakasleak ekin zien jardunaldiei. Euskal kulturaren kontsumoaren inguruko datuak izan zituen mintzagai Amezagak, eta errealitatearen lehen argazkia ikusi ondotik ekin zioten eguneko jarduerarik garrantzitsuenari; gogoeta gidatuari. Jon Abril Elhuyarreko kideak dinamizatuta, hamabi taldetan banatu ziren parte hartzaileak, eta talde txikitan hausnartu zuten euskal kulturaren erronken inguruan. Nafarroa abiapuntu izanik ere, Euskal Herri osora zabaldu zitezkeen gogoetak egin zituzten bertaratutakoek.

Gogoetaz harago, ordea, proposamenerako jauzia ere egin zuten parte hartzaileek. Hasieran, norberak hausnartzeko tartea hartu zuten, eta, ondotik, taldeetan eztabaidatu zituzten proposamen horiek. Hori horrela, euskal kulturaren ikusgarritasuna, prestigioa, kontsumoa eta transmisioa areagotzeko neurri zehatzak proposatu zituzten taldeka. Bertzeren artean: itzulpengintzari baliabideak ematea, eragileen arteko koordinazioa indartzea, gazteei bideratutako kultur eskaintza sortzea eta euskarazko telebistaren funtzioa aldatzea.

Neurriak anitz izanagatik eta talde txiki bakoitzean proposamen ezberdinak landuagatik, ia talde denek nabarmendutako hiru ardatz azpimarratu zituen Abrilek: «Hezkuntzan eragiteko beharra, gazteak eta hedabideak». Hausnarketa bukatuta, egindakoarekin pozik zen Abril: «Nabari da behar bat badagoela euskal kultura artikulatzeko. Uste dut lehendabiziko hurbiltze moduan oso interesgarria izan dela». Hemendik aitzinerako pausoei begira bertze erronka bat azpimarratu zuen Abrilek: «Martxa hartzeko lidergoa nork hartuko duen».

Hausnarketak Nafarroa zuten abiapuntu, baina, Abrilek nabarmendu zuenez, «arazoa» Euskal Herri osoarena da. Kulturaren alor bakoitzak eta eskualde bakoitzak egoera ezberdina izanagatik, leku guztietan estrategia eta ildo nagusiak ezarri behar direla nabarmendu zuen Abrilek. Kultura alorren artean dauden ezberdintasunak ere aipatu zituen, eta bereziki ikus-entzunezkoetan jarri zuen arreta: «Kontsumitzeko modua hainbertze aldatu den garaian, noraezean, zer egin jakin gabe, gelditu garela uste dut»

Gidatutako gogoeta bukatuta, bertzelako errealitate bat ezagutu zuten bertaratutakoek: Miren Artetxe bertsolari eta EHUko irakasleak Gazteak, bertsolaritza eta hizkuntza identitatea hitzaldia eman zuen, egiten ari den tesia ardatz hartuta. Bertan, Baionako Bernat Etxepare Lizeoko bertso eskolan dabiltzan gazteen hizkuntza baliabideak eta euskaraz bizitzeko ahalegina aztertu ditu. Artetxek bertso eskolan sortzen den «konfiantza giroa» azpimarratu zuen: «Bertso eskola haien espazioa da. Ispiluan identitate positibo bat ikusten dute, gazte izateko modu positibo bat». Bertako partaide izateak ematen dien nortasuna nabarmendu zuen, eta bertso eskolako giroak berarekin dakarren pentsatzeko joera ere bai. «Bertso eskolan ongi ikusia dago eztabaidatzea, gauzak zalantzan jartzea... Gogoetarako espazio bat da, bertze espazio batzuetan egin ezin dutena».

Transmisioa ere aipatu zuen Artetxek. Haren iritziz, bertso eskolak bide ematen dielako eskolarekin eta etxearekin «hautsi» eta beraien balioak adierazteko. Artetxeren hitzetan, haustura hori da transmisioa. «Transmisioa beti goitik behera erakusten dugu, baina transmisio hori horizontalki ere gertatzen da».

Bertze eremuetan ere bai

Iparraldeko bertso eskoletako «konfiantza giro» hori gainontzeko eremu geografikoetan ere gerta daitekeela nabarmendu zuen, batez ere eremu ez hain euskaldunetan. Eta bertso eskolaz harago, bertze sormen guneetan ere jarri zuen begirada. Artetxeren ustez, gazteak sortzeko elkartzen diren eremu guztietan baldintzak ematen dira horrelako fenomenoak gerta daitezen.

Kulturaren transmisioan Euskal Herriko hiru esperientzia partekatuz bukatu ziren jardunaldiak. Lehenengo hazia jarri ondotik, ikusteko dago nor arduratuko den hemendik aitzinera landare berriak landatu eta daudenak ureztatzeaz.]]>
<![CDATA[«Ez dute nahi euskaldunak ahaldunduko dituen hedabiderik» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/004/001/2020-01-23/laquoez_dute_nahi_euskaldunak_ahaldunduko_dituen_hedabiderikraquo.htm Thu, 23 Jan 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1874/004/001/2020-01-23/laquoez_dute_nahi_euskaldunak_ahaldunduko_dituen_hedabiderikraquo.htm Enrique Maia Iruñeko alkateak bidea itxi die euskal hedabideei iragarki instituzionalak jasotzeko. Juan Kruz Lakasta Euskalerria irratiko koordinatzaileak estrategia bat ikusten du horren atzean. Publizitate instituzionalik gabe utzi du Iruñeko Udalak Euskalerria irratia. Espero zenuten halakorik? Bai, esleipenaren baldintzak ikusi genituenetik. Baldintzetako bat guztiz susmagarria zen, eta oso agerikoa zen maniobra burokratiko euskarofobo bat zela euskarazko komunikabideak oro har eta bereziki Euskalerria irratia laguntzarik gabe uzteko. Audientziaren %10 izatea ezarri du irizpidetzat Iruñeko Udalak. Ez dute aintzat hartu Iruñean bi hizkuntza propio ditugula eta horietako bat gutxitua dela. Guztiontzako baldintza berak ezarri dituzte. Gaztelaniazko hedabide baten unibertsoa Iruñerrian 200.000 lagunekoa da, eta euskarazko batena, 20.000koa. Biak modu berean neurtu eta ponderaziorik egiten ez baduzu, de facto euskaldunak bazterrean uzten ari zara. Zer erraten dute zenbakiek? Zenbakiak oso gordinak dira, eta oso gordinki islatzen dute zer neurri hartu nahi izan duten. Audientziaren %10 eskatzen dizute zure hizkuntzan dihardutenak %10,5 izanda. Eskandaluzkoa da. Iragan legealdian publizitate instituzionala jasotzen hasi ginen, lizentzia eskuratu genuelako eta udalean aldaketa egon zelako. Jopuntuan gintuzten, eta, aginte makila hartu dutelarik, makila horrekin makilakatu gaituzte. Zer dago erabakiaren atzean? Euskalerria irratia zigortu nahi dute. Badakite euskararen etorkizuna Iruñerrian jokatzen dela hein ikaragarri handi batean. Hemen ez dute nahi euskaldunak ahaldunduko dituen hedabide bat. Nolako eragina du neurriak? Handia. 2019an 24.000 euro jaso genituen Iruñeko Udalarengandik, eta hori da gure langile baten urte osoko soldata. Asko da gurea bezalako irrati txiki batentzat. Ziur gara buelta emanen diogula, iraganean egin dugun bezala. Zein da egungo egoera irratian? Ezin zaigu atzendu Nafarroako eta Iruñerriko hedabideok zer-nolako baldintzatan ari garen lanean. Batzuek pentsatu dute iragan legealdian aldaketarekin gauzak ikaragarri hobetu zirela. Eta gauzak ez daude horrela. Euskal Autonomia Erkidegoan hitzartu dute euskarazko hedabideentzako finantzaketa sistema bermatzea, eta hedabideek aurrekontuen %30 jasotzen dute. Euskalerria irratiak %19 jaso zuen 2019an. Esan gabe doa euskararen inguruko adostasun soziala ez dela bera EAEn eta Nafarroan. Horrek zaildu egiten du publizitatea eta beste hainbat gauza lortzea. Ebazpenari helegiterik aurkezteko aukera aztertu duzue? Abokatuekin aztertzen ari gara. Aurkeztu nahi genuke, iruditzen zaigulako ez dela soilik urratzen ari Euskalerria irratiaren eskubidea. Euskarazko komunikabideetan iruindar guztiona den informazioa entzuteko eskubidea urratzen ari direla uste dugu. Iruñeko Udala eraso antolatu bat egiten ari da euskararen aurka? Ez dakit antolatua deitu, baina estrategia bat bai dakusat horren gibelean. Eskuina garai zail batean dago; Nafarroako Gobernutik at geratu dira iragan legealdian, eta, dirudienez, hau ere hortik at emanen dute. Agintean eta hegemoniko izatera ohituriko batentzat kolpe gogorra da. Iruditzen zait iparra nahikoa galduta dabiltzala, diskurtsoa berreraikitzeko zailtasunekin, eta, hori horrela, euskarafobia darabiltela euskarritzat. ]]> <![CDATA[Bizi berria biltegi zaharrari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/037/001/2020-01-18/bizi_berria_biltegi_zaharrari.htm Sat, 18 Jan 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1872/037/001/2020-01-18/bizi_berria_biltegi_zaharrari.htm
Plazaolako trenaren geltoki zaharrean dago Biltegia eraikina, Imozko Udalarena da, eta, egun, Sol Flores, Eva Fernandez, Idoia Josue eta Kizkitza Larrea dira arduradunak. Iazko abendu hasieran ireki zuten jatetxe eta taberna, eta «sekulako» harrera izan du lehen hilabetean. Proiektua, ordea, ez da jatetxe soil bat: hori baino gehiago da.

Sartu orduko nabari da Latasako Biltegia ez dela ohiko jatetxe edo ostatu bat. Ez bertan biltzen den jendeagatik bakarrik, baita jatetxearen itxuragatik eta filosofiagatik ere. Jatetxearen izkina batean produktu ekologikoak eskaintzeko denda bat dago. Laster Plazaolako bide berdean erabiltzeko bizikletak alokatzen hasiko dira: lau bizikleta elektriko eta hogei arrunt. Etorkizunean baratzea jartzea ere espero dute, baita ibilketa nordikoko ikastaroak ematea ere. Kultura da proiektuaren bertze ardatzetako bat, eta hasiak dira lehen jarduerak dinamizatzen.

Jatetxe berezia da Biltegia, eta jatetxea sortzeko prozesua ere «ezberdina» izan da. Imozko Udalak bi aldiz atera zuen enkante publikora gunea kudeatzeko ardura. Larreak iragarkia ikusi zuen, eta zerbait egiteko «harra piztu» zitzaion; ez zuen, ordea, horrelako proiektu bat bakarrik egin nahi: «Basaburuan [Nafarroa] bada antzeko proiektu bat, eta ikusten nuen hango langileek lana eta bizitza uztartzeko aukera zutela. Antzeko zerbait sortu nahi nuen». Josueri aipatu zion ideia, eta, hark ere asmo bera zuela ikusita, elkartzea erabaki zuten. Epez kanpo zebiltzan, ordea, proiektua aurkezteko.

Flores batu zitzaien orduan proiektura, eta, haren eskutik, Fernandez sukaldaria. Ordurako Imozko Udalak berriz ere atera zuen enkantea. Hirugarrenean proiektua aurkeztu zuten, eta udalak gunea kudeatzeko hautatu zituen. Baietz mikrokooperatiba sortu zuten orduan. Argi zuten, jatetxea izateaz harago, Biltegiak turismo jasangarria eta kultura sustatzeko gune ere izan behar zuela.

Sukaldaritza tradizionala eta modernoa bateratzen dituzte Biltegian. Hori nabarmendu du Floresek: «Orain arte, nahiko plater esperimentalak sortu ditugu, eta konturatu gara beharbada polikiago joan behar dugula plater ezberdinak sortzeko orduan». Sukaldaritza tradizionalean errotu dira momentuz; hala ere, egunerokoan begetarianoentzako eta beganoentzako eskaintza dutela ere kontatu du: «Mundu guztiarentzako aukerak izatea nahi dugu. Sukaldariaren espezialitatea sukaldaritza makrobiotikoa eta beganoa da, eta bere esentzia ekarri du».

Egunerokoan nabari da hori; karta hartuz gero, ohiko platerez gain, Euskal Herrian hain ezagunak ez diren platerak ere aurki baitaitezke. Helburua, gainera, eskaintza hori haztea dela gaineratu du Larreak: «Pixkanaka gauza berriak sartuz joatea gustatuko litzaiguke, jendeak ez dezala pentsatu begetarianoa edo beganoa izatea belarra jatea dela».

Abenduaren 7an egin zuten proiektuaren inaugurazio festa lagun eta senideentzat. 8an ekitaldi instituzionala egin ondotik, abenduaren 11tik dago zabalik jatetxea. Astelehen eta asteartean itxi egiten dute, eta gainerako egunetan, ireki.

Harrera «izugarri ona»

Hilabete bete da ireki zutenetik, eta, hasierak gogorrak izaten diren arren, uste baino jende gehiago hurbildu da proiektua ezagutzera: «Harrera oso ona egin digute herritarrek; oso pozik gaude», aipatu du Larreak. Latasak urteak zeramatzan tabernarik gabe, eta, elkarte baten faltan, herritarrak biltzeko gune bat ere behar zen herrian. Herritarrez harago, ordea, ondoko herritarren bisita ere jaso dute Biltegian:«Basaburutik jende asko etorri da; Irurtzundik ere bai», kontatu du Larreak. Plazaolako bide berdearen ondoan egoteak, gainera, bide horretan ibiltzen diren oinezkoak zein txirrindulariak tabernara joatea bultzatu du. «Prentsan ere atera gara, eta horrek jendearen interesa piztu du», gehitu du Larreak.

Astean zehar jendea bertaratzen da, baina asteburuan izaten dute lanik gehien Biltegian. Larreak kontatu duenez, orain arte erreserba bidez funtzionatzen dute, eta 25 erreserba inguru onartzen dituzte otorduko. Jateko ez ezik, ordea, jatetxeko eremua bertzelako ekintzetarako ere erabili nahi dute Biltegiako arduradunek. «Joan den larunbatean eskulangileen azoka antolatu genuen, eta giro polita sortu zen, sekulako ikusmina piztu zuen», azaldu du Larreak. Gabonetan, berriz, haurrentzako liburu baten aurkezpena antolatu zuten, eta haur eta gurasoz bete zen Biltegia. Bertze liburu baten aurkezpena prestatzen hasiak dira dagoeneko.

Landa eremuan dago Latasa, eta horrelako gune bat landa eremuan izatearen garrantzia azpimarratu du Floresek: «Pixka bat erreta gaude gauza ezberdin guztiak Iruñean egiten direlako. Proiektu alternatibo bat herrira ekarri nahi genuen».]]>
<![CDATA[«(H)ilbeltza denok denontzako egina izatea nahi dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/023/001/2020-01-16/hilbeltza_denok_denontzako_egina_izatea_nahi_dugu.htm Thu, 16 Jan 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1857/023/001/2020-01-16/hilbeltza_denok_denontzako_egina_izatea_nahi_dugu.htm
Nobela beltza eta Baztan. Zerk elkartzen ditu?

Aspalditik elkartuak daude. Batzuek esaten dute lehenengo euskarazko nobela beltza ez ote zen Mariano Izetak idatzia. Aspalditik egiten zaio erreferentzia Baztani, ez dugu guk asmatu. Hala ere, jaialdia naturalki sortu zen zerbait izan zen, eta gero jakin genuen lotura. Irakurle talde bat ginen, eta beste ekitaldi mota bat prestatu nahi genuen. Nobela beltzak aukera ematen zigun horretarako.

Seigarren aldia da aurtengoa, errotuta dago jaialdia?

Bai. Zale kopuru finko bat etortzen da, eta Euskal Herrian erreferentzia ere bagara. Gero eta jende gehiago etortzen da.

Askotariko ekintzak antolatzen dituzue, genero beltza eta euskara ardatz hartuta. Nolako lana izaten da egitaraua antolatzea?

Irailean hasten gara biltzen. Dagoeneko egituratua dago; hasi ginenean zailagoa zen. Orain, hasi den bideari jarraitzea da. Lehen bi urteak izan ziren zailenak: ez genekien jendeak nola erantzungo ote zuen, Euskal Herri osoari egiten genion deialdia....

Solasaldi batekin hasiko da (H)ilbeltza. Fernando Reyk Horace McCoy idazlearen Hobe nuen etxean gelditu liburua aurkeztuko du. Nazioarteko literatura beltza euskaraz lantzea garrantzitsua da?

Bai, munduko literatura unibertsala euskaraz leitzeko eta euskara unibertsal izateko. Bertatik eta bertan sortuak gara, baina itzulpenak ere kontuan hartzen ditugu. Guretzat oso garrantzitsua da itzulpenari lekua ematea. Igela argitaletxeak ikaragarrizko lana egin du horretan, eta gu ere saiatzen gara itzulpenari lekua ematen (H)ilbeltza Bekaren bidez.

Asteazkenean euskal idazle bat landuko duzue: Jon Mirande. Zer du beltzetik Mirandek?

Jon Miranderi buruz kontu anitz solastatzen ahal da. Bi hitzekin laburbiltzen dugu nor izan zen, baina gutxi solastatzen da Jon Mirandez eta gutxiago Jon Mirande beltzaz. Mirandek badu ipuin beltza, badu kezka soziala, baditu genero beltzak dituen ezaugarriak. Amaia Elizalde irakasleak tesia egin du horren kontu. Solasaldira bertaratu beharko da gehiago jakiteko.

Zinema ere landuko duzue ortziralean. Quentin Tarantinoren mesanotxeko liburuak solasaldia eskainiko du Begoña del Tesok. Zinemari lekua egitea gustatzen zaizue?

Bai, urtero ematen diogu tarte bat. Nobela beltza nobela da, baina beti erabili da asko zineman. Hitzaldian Tarantinoren inguruan hitz egingo da. Badirudi Tarantinok ikusi duela unibertsoko zinema guztia. Begoña Del Teso bere kritika zorrotzak egiteko prest etorriko da, eta erakutsiko dizkigu zein diren Tarantinoren literatura erreferentziak.

Larunbatean egun osoko egitaraua izanen da. Tartean, Mundua Iturendik pasatu zenekoa mahai ingurua. Zein izanen da ardatza?

Mahai inguruak oinarri hartuko du 1966. urteko egiazko gertaera bat: gorpu bat agertu zen; bi hilotz zeuden hilerrian; eta zabaldu zen Ben Barka [Marokoko politikari ezkertiarra, bahitua eta eraila] eta bere idazkaria ote ziren. Horrekin lotuta, Ben Barkak lotura du nobela beltzarekin eta Afrikako deskolonizazioarekin. Igandean eginen dugun itzuliak ere lotura pixka bat badu gaiarekin.

Bazkalostean, Itsu kolpeka eta Lardaska liburuak aurkeztuko dira. Mahai buelta leku aproposa da liburu aurkezpenerako?

Arras gune informala da. Jendeak segituan hartzen du parte ordurako lasaituak eta animatuak egoten garelako. Ez da formatu serio bat izaten; denek ezagutzen dugu elkar.

Susmagarrien Gaua eginen duzue ondotik.

Urtero egiten dugu, baina urtero ezberdina da. Jolaserako unea da; beti sorpresa izaten da, baita (H)ilbeltza kideentzako ere. Aurten ere pentsatzen dugu ongi pasatzeko tenorea izango dela, poteo ordua da, eta jolas eginen dugu.

Genero beltza maite duen jendearen artean harremanak sortzeko bide ere bada jaialdia?

Hori da guretzat garrantzitsuena. Guk zerbait eskaini nahi dugu, bat izan nahi dugu, taldekide izan nahi dugu denok: harremanak zaintzea, jendeari bere lekua eskaintzea, denok dugu zerbait eskaintzeko. Hori aldarrikatzen dugu, ilbeltza egitera joatea, (H)ilbeltza izatea denok, denok denontzako egina izatea.

Poesiaren kriminalak errezitalarekin bukatuko da aurtengoa. Nolakoa izango da?

Genero beltza idatzi duten idazle batzuek genero beltza gutxietsi dute; beste idazle batzuk gutxietsiak sentitu dira genero beltza idatzi dutelako. Kontua de genero beltza idatzi duten idazle asko izan direla kazetari, saiakeragile, baita poeta ere. Nobela beltza idatzi dutenen poesia batzuk aukeratu eta euskaratu ditugu eta errezital bat egingo dugu.

Ekintzak bortz herritan antolatu dituzue. Zergatik Elizondotik atera eta bertze herrietara eramateko apustua?

Galdera beharbada alderantziz egin beharko litzateke. (H)ilbeltza nobela beltzaren Baztango astea da, eta taldekideak ez gara Elizondokoak. Elizondok azpiegitura eskaintzen du, baina taldekideak bertze herrietakoak gara. Gure helburu eta asmoetako bat da kultura Baztanera hedatzea. Antolatzen hasi ginenean pentsatu genuen zergatik ez ekarri Euskal Herriko jendea landa eremura, Baztanera. Ez bakarrik Baztan zein polita den ikusarazteko, baizik eta eskaintza kultural interesgarri bat dagoelako. Baztanen gauza bera pasatzen da: ematen du hiria Elizondo dela, eta gainontzekoa, periferia. Guretzat ez da inolaz ere horrela. Urtero saiatzen gara herri desberdinetan izaten.

Baztan azkenaldian Dolores Redondo dela-eta lotu da nobela beltzarekin. Irudi hori hausten saiatu zarete?

Nobela beltza, Dolores Redondo eta Baztan hirukotea sortu da, baina hirukote hori orain berriki sortu da. Nobela beltzak aspaldi du lotura Baztanekin, eta, ez balu ere, ez dugu Dolores Redondo behar horrelako aste bat antolatzeko. Euskal nobela beltza dugu, euskal sormenetik egina.

(H)ilbeltza beka ere antolatzen duzue urtero. Urte batean sormen lan bat bultzatzen duzue, itzulpena hurrengoan. Nolako harrera izaten du bekak?

Ona, beti egoten gara beldurrez ea zenbatek parte hartuko duten. Orain arteko hiruretan, harrera arras ona izan da.]]>
<![CDATA[Despopulazio arriskuan daude Pirinioak eta Pirinioaurrea ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2020-01-14/despopulazio_arriskuan_daude_pirinioak_eta_pirinioaurrea.htm Tue, 14 Jan 2020 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2020-01-14/despopulazio_arriskuan_daude_pirinioak_eta_pirinioaurrea.htm Iruñerrian bizi dira Nafarroako biztanleen erdiak ]]> <![CDATA[Biztanlerik gabe geratzeko arriskuan daude Pirinioak eta Pirinioaurrea]]> https://www.berria.eus/albisteak/176090/biztanlerik_gabe_geratzeko_arriskuan_daude_pirinioak_eta_pirinioaurrea.htm Mon, 13 Jan 2020 16:37:42 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/176090/biztanlerik_gabe_geratzeko_arriskuan_daude_pirinioak_eta_pirinioaurrea.htm <![CDATA[Txibitek eztabaida politikotik ihes egin du urte bukaerako mezuan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2019-12-31/txibitek_eztabaida_politikotik_ihes_egin_du_urte_bukaerako_mezuan.htm Tue, 31 Dec 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2019-12-31/txibitek_eztabaida_politikotik_ihes_egin_du_urte_bukaerako_mezuan.htm
Zabaldutako mezuan, euskaraz ere egin zituen hitz batzuk Txibitek: «Eskerrik asko zuen konfiantzagatik, eta eskerrik asko nahi izan duzuelako Nafarroako aniztasuna islatu dadila gobernu aurrerakoi batean, zentraltasun politikoan ardazturik». Eztabaidan sartu gabe, ia mami politikorik gabeko mezu bat egin zuen lehendakariak.

Txibitek adierazi zuen Nafarroako gizartearen egoera «ona» dela. Hala ere, ohartarazi zuen oraindik ere hainbat arrakala daudela, eta politika publikoak egitea ezinbertzekoa dela arrakala horiek gutxitzeko. Politika horiek «gizarte zibilarekin» bat egin behar direla nabarmendu zuen. Autogobernuaren alde egin beharreko defentsa ere azpimarratu zuen: «Autogobernua zalantzan jartzen duten garai hauetan, defendatu egin behar dugu».

Nafarroako Gobernua herritar guztientzat zabalik dagoela erran zuen, eta herritarrak parte hartzera bultzatu zituen. Indarkeriaren biktimak gogoan izan zituen mezuan, eta bereziki aipatu zuen indarkeria matxista, gobernuak hura desagerrarazteko konpromisoa duelakoan. Nafarroako Gobernua «feminista» dela nabarmendu zuen Txibitek.

Lehendakariak soilik ez, haren alderdiak ere egin zuen urteko balantzea. Ramon Alzorriz PSNko Antolakuntza idazkariak nabarmendu zuen urte ona izan dela alderdiarentzat, bai hauteskundeetan lortutako emaitzengatik, bai alderdiak azken urteetan izan duen irudia aldatu duelako. «Bide gogorra izan da, alderdiak estigma bat zuelako, eta ematen zuelako iraganean egindako ekintzak errepikatuko zituela».

Aldaketa heldu dela adierazi zuen PSNk, herritar guztiak izango dituelakoan ardatz gobernu berriak. «Nafarroarentzat garai berri bat hasi da; identitate politika alde batera uztea lortu dugu, denentzako politikak egiteko». Gobernua gutxiengoan dago, baina, Alzorrizen esanetan, «gizartearen gehiengoa» alde du. Urtea «borobila» izan dela erran zuen, eta ez zuen inolako autokritikarik egin.

Navarra Sumaren kritikak

Navarra Suma koalizioak ere urteko balantze politikoa egin zuen atzo, eta gogor kritikatu zuen sozialisten jarrera. Boterea eskuratzeko «marra gorri» guztiak gainditu izana leporatu zion PSNri. Koalizioaren hitzetan, PSN ez da zintzoa izan herritarrekin: «Sozialistek, eskrupulu guztiak galtzeaz gain, herritarrak engainatu dituzte. Herritarrei promes egindakoaren aurkako neurriak hartzen ari dira». Koalizioak PSNri aurpegiratu zion Navarra Sumarekin mintzatu nahi ez izatea, eta oroitarazi zion gehiengo «zabal» eta «egonkorra» zuen gobernua osatzen ahal zutela.

Nafarroako Gobernuaren jarduna ere txarretsi zuen Navarra Sumak: «Azken hilabeteetan argi gelditu da: Txibite da buru, Barkosek agintzen du, eta EH Bilduk erabakitzen». Gobernuaren orain arteko jarduna ere kritikatu zuen koalizioak, eta salatu zuen egindako bakarra postuak banatzea izan dela. Gainera, gogor gaitzetsi zuen Nafarroako Gobernuko kargu kopurua igotzeko erabakia hartu izana, horrek diru kostua areagotzen duela argudiatuta. Herritarrei mezu argia bidali zien Esparza buru duen koalizioak: «Sozialisten gainbeheraren ondotik, gu gara independentisten esku egonen ez den Nafarroa forala, espainiarra eta europarra babesten duten bakarrak».]]>
<![CDATA[Txibite: «Nafarroa plurala da; errespetuan bizi gara»]]> https://www.berria.eus/albisteak/175607/txibite_nafarroa_plurala_da_errespetuan_bizi_gara.htm Mon, 30 Dec 2019 14:34:05 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/175607/txibite_nafarroa_plurala_da_errespetuan_bizi_gara.htm <![CDATA[Euskararen lur atzenduak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/032/001/2019-12-21/euskararen_lur_atzenduak.htm Sat, 21 Dec 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1994/032/001/2019-12-21/euskararen_lur_atzenduak.htm
Fernando Perez de Laborda hizkuntzalariak euskarak bi ibarretan izandako historia aztertu du Historia del euskera en Valdizarbe y Valdemañeru liburuan (Euskararen historia Izarbeibarren eta Mañeruibarren). Euskararen jatorriaren inguruan duen teoria ere azaldu du liburuan.

Sortzez Getxokoa (Bizkaia) den arren, Obanoskoak (Nafarroa) ditu aitatxi eta amatxi Perez de Labordak, eta lehenagotik ere bi eskualde horietako euskara aztertzen ibili da. Iaz, bi ibarretako euskarazko hitzak bildu, eta hiztegi bat osatu zuen. Aurten, euskarak ibarretan izandako historia bildu du. Horretarako, zenbait liburutan sakabanatuta zeuden datuak bildu ditu, eta ordena kronologikoan antolatu. Blog batean idatziz ekin zion proiektuari, eta blogeko idatziak dira orain liburuan jasotakoak. Datu berrienetatik hasi, eta atzerako kontaketa egin du euskarak eskualdean duen historia azaltzeko. Horretarako, euskarak aroz aro izan duen presentzia aztertu du.

XIX. mendean euskara desagertu baino lehen, euskara zen bi ibar horietako hizkuntza nagusia. Herri dena mintzatzen zen euskaraz: euskaraz bizi ziren. Gainera, herritarrak hobeki moldatzen ziren euskaraz, eta borroka ere egin zuten zerbitzuak euskaraz jasotzeko. Elizan, adibidez, euskara zen hizkuntza nagusia. «Adinekoek euskaraz hobeto hitz egiten zuten gazteleraz baino, eta apaizek sermoia euskaraz ematen zuten», kontatu du Perez de Labordak. Zenbait elizatan, euskaraz idatzitako katekismoak ere aurkitu dituzte.

Euskara nagusi zen gizarteko eremu denetan. Perez de Labordaren hitzetan, eskolan ere euskaraz egiten zuten, baita udaletan ere. Gainera, euskaraz mintzatzeaz gain, euskararen alde ere borroka egiten zuten: «Herritarrek dena euskaraz egiten zuten. XVII. eta XVIII. mendeetan, komisario erdaldunak bidaltzen zizkietenean, kexatu eta auzitara jotzen zuten», gehitu du.

Euskarak udaletan zeukan pisua nabarmentzeko, idazkariaren lana goraipatu du filologoak: «Idazkariek guztia euskaraz entzuten zuten, eta gero dena itzultzen zuten. Lekukoek ez zekiten gazteleraz, eta, beraz, haiek idazkia sinatu zezaten, berriz ere euskarara itzuli behar zuten. Argi geratzen da hemen euskaraz zekitela», berretsi du filologoak. Idazki anitzetan ikusi du lekukoei euskaraz azaltzen zizkietela gauzak.

Perez de Labordaren iritziz, ia 500 urtez euskararen muga geografikoak izan ziren Mañeruibar eta Lizarbeibar haranak. Gainera, erran du herritarrak harro zeudela beren euskalduntasunaz. Han solastatzen zen euskara goi nafarrerako azpidialekto gisa izendatu zuen Bonapartek. Hango hizkera eta euskara desagertu zen arren, euskarazko hitzak egunerokoan mantendu direla dio, eta toponimian, adibidez, nabarmena dela euskararen eragina. Gares herriaren izena jarri du adibidetzat, paper zaharretan aurkitu baitu gaztelaniazko ordezkoa baino lehen Gares (Nafarroa) zela herriaren izena.

Urte anitzez, euskara bizi-bizirik zen bi ibarretako hamalau herrietan. Ordea, XIX. mendean egoera irauli egin zen. «XIX. mendean, transmisioa eten egin zen. Nafarroak foruak galdu zituen, euskararen kontrako desprestigioa hasi zen, debekuak...», kontatu du Perez de Labordak. Geroztik, pixkanaka desagertuz joan zen hizkuntza, guztiz galdu zen arte.

Desagertzeko bidean zela, oraindik ere baziren euskaraz mintzo ziren hiztunak. Hiztun horiek, ordea, ez zuten komunitate trinkorik osatzen, eta, euskaraz mintzatzen baziren ere, hizkuntza erabat galdu zen. Perez de Labordaren datuen arabera, 1930. urte inguruan hil ziren azken euskal hiztunak. Galdu egin zen euskara, eta 50 urte inguruz gaztelania izan da bi ibarretako hizkuntza nagusia.

Berriz euskalduntzen

Galdu zenetik 50 urte pasatuta, azken urteetan euskara berreskuratze prozesuan da. D eredua ezarrita dago, eta haur anitzek ikasten dute euskaraz. Gainera, bi haranetako herri handienean, Garesen, euskaltegia ere badago. Euskara «ongi» ikusten du Perez de Labordak, nahiz eta iruditzen zaion oraindik ere badagoela zer egina: «Gazteleraren presentzia handia da, eta presioa ere bai. Umeek eskolan euskara entzuten dute, baina, eskolatik at, zaila da».]]>
<![CDATA[«Mendebaldeko kontsumorako sortu da 'errefuxiatu' hitza»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-12-20/mendebaldeko_kontsumorako_sortu_da_errefuxiatu_hitza.htm Fri, 20 Dec 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-12-20/mendebaldeko_kontsumorako_sortu_da_errefuxiatu_hitza.htm ]]> 5W aldizkariko zuzendaria da. Mundu osoko errefuxiatuen bizipenak bildu ditu No somos refugiados liburuan (Ez gara errefuxiatuak). Asteartean, Iruñeko Katakraken izan zen, Anna Surinyach argazkilariarekin batera liburua aurkezten.

Errefuxiatu kontzeptua zalantzan jarri duzu liburuan. Zer da errefuxiatu izatea?

Errefuxiatu direla uste dugun pertsona anitz benetan ez dira. Errefuxiatu nor den edo errefuxiatu izateko zer ezaugarri behar diren zehaztea baino beharrezkoagoa da errefuxiatu hitza deseraikitzea. Beharrezkoa da kontatzea munduan zehar jende asko lekualdatu dela biolentziaren ondorioz, eta denek behar dutela babesa.

Nola aldatu da haien egoera?

Azken urteetan, jende gutxiago iritsi da Europara. 2015ean, miloi bat pertsona iritsi ziren; aurten, 100.000 baino gehixeago. Hala ere, xenofobia ez da handitu bertzerik egin. Azken urteetan anitz aldatu da atzerritarren erabilera politikoa.

Nola bizi dute hori?

Minez. Mina dute gizatasuna kendu eta instrumentu gisa erabiltzen dituztelako. Palestinar batek kontatu zidan Alemaniara iristean atentatuak izan zirela, eta kalean erraten ziotela ez zutela terroristarik nahi eta bere herrira itzultzeko. Hark terrorismotik ihes egin zuen.

Zergatik hasi zinen istorioak biltzen?

Errefuxiatuen inguruko liburu bat idatzi nahi nuen, baina konturatu nintzen elkarrizketatzen ari nintzen gehienak ez zirela errefuxiatuak. Batzuk, Mexikon bezala, migratzaile izena zutelako; bertze batzuk, Hego Sudango irakasle bat adibidez, ez zuelako herrialdeko muga gurutzatu. Asiloa eskatzen ahal zutenek ez zuten eskatzen, ez zeukatelako beren burua errefuxiatutzat. Atera nuen ondorioa izan zen errefuxiatu hitza Mendebaldeko kontsumorako sortua zela.

Nolakoa izan da liburua idaztea?

Bide interesgarria izan da liburuan errefuxiatu hitzaren erranahia deseraiki eta aldi berean neure burua ere deseraikitzea. Hamazazpi herrialdetan 200 elkarrizketa egin ditut liburua idazteko.

Munduko biztanleriaren %1 da errefuxiatua. Gizartea bada kontziente %1 bakarrik dela?

Ez. Badirudi herrialde batek hartzen ahal dituen pertsonak baino gehiago iristen direla, baina datuek diote ezetz. Zabaltzen den sentsazioa da egoera kontrola ezina dela, ordenarik gabe etortzen direla, eta horrek herritarren segurtasuna mehatxatzen duela.

Leku anitzetan daude horrelako prozesuak; Mexikon, adibidez. Nola ikusten duzu egoera?

Europan Turkiak duen funtzio bera betetzen du Mexikok: estatu tapoi bat da. Han ezberdintasuna da hagitz zaila dela ezartzea nor den errefuxiatua eta nor ez. Biolentziatik ihesi dabiltzanek ez daukate beren burua errefuxiatutzat. Munduak migratzailetzat dauzka.

Gazte zinela hasi zinen munduan zehar lanean. Zergatik?

8 urte nituenerako, argi nuen idatzi nahi nuela. Txikitatik argi nuen berriemaile gisa lan egin nahi nuela. Beharbada, korrespontsalen inguruan dugun irudi erromantiko horrek bultzatuta. Burugogorra naizenez, ideia horrek nire baitan jarraitu zuen, eta, ikasketak bukatu, eta Indian hasi nintzen lanean, gero Pakistanen. Pasioz bizi dut, eta horretan jarraituko dut.

5W aldizkariko zuzendaria zara. Nola joan dira lehen lau urteak?

Sortzean erran izan balidate 5.000 bazkide izango ginela, ez nukeen sinistuko. Hagitz kontent gaude proiektua babesten duen jende guztiagatik, eta promes egin genuena bete dugulako. Komunikabide batek nazioarteko atalik ez badu, ez du munduaren begiradarik.

Istorio txikiak egin eta azalpen handiak ematen dituzue. Azalpenak beharrezkoak dira ?

Noski. Kontatu behar dugu zer gertatzen zaion Hego Sudango gerrak eragiten dio irakasleari, baina, aldi berean, horren azalpena ere behar dugu: zein den Txinaren eta AEBen eragina, zergatik den munduko estaturik berriena... Kazetaritza onak istorio txikiaren eta azalpenaren artean oreka bilatu behar du.

Azkar kontsumitzeko kazetaritza gailentzen ari den honetan, kazetaritza pausatuagoa egiten duzue. Nola ikusten duzu kazetaritza ?

Une interesgarri batean gaudela uste dut. Gure apustua kontrakulturala da; ez dugu arretarik jartzen trafikoan. Tristatzen nau kazetaritzak publizitatearen hainbertzeko morrontza izatea, baina, aldi berean, pozten nau ikusteak badaudela eredu hori aldatu nahi duten proiektuak.]]>