<![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 26 Mar 2019 23:45:18 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Larretxea Agirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Poztu nau loturetatik libre kantatzeko aldartea aurkitzeak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/030/001/2019-03-26/poztu_nau_loturetatik_libre_kantatzeko_aldartea_aurkitzeak.htm Tue, 26 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1929/030/001/2019-03-26/poztu_nau_loturetatik_libre_kantatzeko_aldartea_aurkitzeak.htm
Nola sumatu zenuen zeure burua finalean? Zer gorputzaldirekin joan zinen?

Gorputzaldi ona sumatu nuen. Egia da aurretik bertsolariak urduritasuna, duda eta tentsioa sumatzen dituela barruan, baina oholtzaratu bezain pronto eta agurra kantatuta nahiko bakean sentitu nintzen. Bertsoak sortzeko orduan nahiko argi sumatzen nuen burua; bertsoa momentu askotan nahi nuen bideetatik eramaten, ez beti. Aldarte onean harrapatu ninduen finalak.

Egun batzuk pasatuta, zer sentsaziorekin gelditu zara finaletik?

Hau izan da beharbada finala gehien sentitu dudan eguna, presenteen egon naizena oholtzan. Bertsoa sortzen, aulkian nengoenean kideak entzuten; han nengoen. Nire pozik handiena horixe da. Askotan, urduritasunak eramaten zaitu beste mundu batzuetara, eta askotan finala bukatzen duzu eta ez zara han egon, ez duzu bertsorik sortu nahi zenuen bezala. Lehengoan beste aldea tokatu zitzaidan; oso presente bizi izan nuen finala eta finalak eskatzen zuen ariketa.

Nolako saioa atera zela uste duzu?

Oholtzatik, esango nuke final ona atera zela. Final askotan gertatzen da norbait bidean erortzea, eta uste dut lehengoan ez zela inor erori. Denok eman genuen gure onena momenturen batean ez bada bestean.

Nola jaso duzu txapela?

Poz-pozik. Ez txapela, baizik eta larunbatean bizi izan nuena. Gogoan neukan oholtzan argi eta lasai kantatzeko, batez ere Euskal Herriko txapelketatik nentorrelako eta nahiko txapelketa kaotikoa izan zelako niretzat. Ez nuen asko disfrutatu ez txapelketa ez bertso sorkuntza, eta nahiko lotuta kantatu nuen momentu batzuetan. Faktore askok eragin zuten nik txapelketa nahiko zapore gaziarekin bukatu izana. Oso pozik jaso dut larunbatean loturetatik libre kantatzeko aldartea aurkitu izana. Hori da larunbatetik gelditu zaidan pozik handiena.

Bizitzaren ederrari eskaini diozu txapela. Hautu kontzientea izan da?

Bai, batik bat Nafarroako azken txapelketak, biak, eta zer esanik ez nire azken urteetako bizitza, oso loturik egon dira nire anaiaren heriotzarekin eta heriotza horrek sortu digun ilunarekin. Baina denbora aurrera joan ahala —eta denbora behar izan dudan arren, behar izan dugun arren etxean dolua igarotzeko—, irakaspen handiak eta oso ederrak atera ditugu zoritxar batetik.

Zer irakaspen atera duzu?

Gure anaiaren istripua gertatu aurretik ginen baino pertsona askoz aberatsagoak garela esango nuke; gure min horrekin, noski, baina irakaspen oso ederrak atera ditugu. Eta irakaspen horietako bat hori izan da: bizitzea gauza ederra dela. Ez dut esan nahi beti dela poza, baina mina ere izan daiteke ederra, eta mina tokatzen denean mina sentitu behar da, eta min horretatik irakaspen bat atera. Eta gertatzen zaizun hori guztia irakaspen gisa hartzen saiatu, nahiz eta batzuetan denbora behar duzun horretarako. Xalbadorrek esaten zuen argiak ez duela inon egiten distira ilunetan bezain eder. Nik ere denbora behar izan dut, baina orain datorkidan argitasun hau oso argia eta oso ederra da. Jendeari eta neure buruari mezu hori eman nahi nion. Oholtza horretan kantatu nahi nuen ederra dela bizitzea, eta mezu positibo batekin bukatu.

Nola moldatu zineten zortzikote gisara?

Finala ona ateratzeko edo bertsotan ongi egiteko baldintza derrigorrezkoa hori da: bertsokidea adiskide sentitzea. Txapelketetan, batzuetan, hori ahazten zaigu. Lehia sartzen da, batzuetan sartzen zaigu zainetan, eta gertatzen da ondokoa, kide baino gehiago, aurkari potentzial gisa ikustea, baina hori oker bat da bertsotan egiteko eta saio on bat ateratzeko. Lehengoan kontrakoa pasatu zen: talde bat ginen. Lagun asko geunden oholtzan. Nik uste dut nabaritu zela gure artean benetako laguntasuna eta elkarrekin ongi egin nahia.

Oholtzatik nabaritzen zenuten publikoa gozatzen ari zela?

Bai, hori segituan nabaritzen da. Oholtzara igo ginen bezain pronto sintoniarekin. Ez dut sekula esan, baina Nafarroan gaur egun duguna niri pertsonalki asko gustatzen zait. Musika horrekin Anaitasunara sartu ginenean oso bero zegoen, oso beteta ikusten zen. Bertsotan egiten asko laguntzen du horrek. Nabaritu genuen bertso on bat egitean jendeak erantzun egiten zuela.

Orain bi urte bezala, berriz ere Eneko Lazkozekin pasatu zinen buruz burukora.

Kristoren poza eman zidan hori Enekorekin konpartitzeak. Beste edozein izan banu ondoan edo ni izan ez banintz ere, ederra izango zatekeen. Enekorekin, beste batzuekin bezala, harreman oso ona daukat aspaldidanik. Berezia izan zen.

Unerik hunkigarriena beharbada Joxema Leitza oholtzara igo zenekoa izan zen. Nolakoa izan zen haren eskutik txapela hartzea?

Egia esan, izugarri hunkitu ninduen txapela Joxemak jartzean, Nafarroako bertsogintzan zutabeetako bat izan baita. Nafarroako bertsogintzatxo hau gertutik ezagutu ez duenak ezin du kalkulatu zenbat eman dion, eta, batik bat, zenbat eman digun bertsolari gazteoi. Joxemak asko eman dit, hasieratik. Beti goxo, beti laguntzen, zer esanik ez Enekori. Eneko oholtza horretan egon izanaren motiboetako bat da. Asko hunkitu ninduen elkarri eman genion besarkadak eta Joxemari egin zitzaion omenaldi horrek; oholtza batean izan dudan momenturik hunkigarrienetako bat izan da hori.

Agurrean esan zenuen diskurtsoetan zerbait berria ekartzeko gogoa zenuela; saioan nabaritu zen ahalegin hori.

Nik uste dut bertsogintza momentu oso interesgarri batean dagoela. Mundu osoan iraultza feministak ekarri duen aldaketa honek munduaren zimendu hauek dardarka jarri ditu pixka bat. Bertsogintzan ere dar-dar handiak eragin ditu azkeneko urteetan emakume bertsolariak egiten ari diren lanketak ekarritako kolore berriak. Horrek opari bat egin digu gizon bertsolarioi.

Zein da opari hori?

Guk ere geure burua landu behar dugula, lanketa feminista bat egin behar dugula gizon bertsolariok. Geure burua ispilu aurrean jarri behar dugula, aztertu, gure maskulinitatea errepasatu. Norberak ikusi beharko du zer egin, irakurketa horretan zer ondorio ateratzen duen. Nik uste dut nabarmen xamar dagoela gizon bertsolariok ere pauso bat eman behar dugula aurrera: guk ere ardurak hartu eta lanketa bat egin beharra daukagula. Lanketa horren ondorio izango da diskurtsoan ere ikuspuntu berri batzuk agertuko direla; jakina, bakoitzak dauzka bere ikuspuntua eta mundua ikusteko begiratua. Bertsolari bakoitza da bere horretan bakana eta berezia. Ni gogo horrekin harrapatu nau txapelketak. Uste dut mugimendu feministak opari bat egin digula, eta behartu gaituela zorionez lanketa hori egitera, bestela egingo ez genukeena.

Zergatik?

Gizon bertsolariok ere posizio oso eroso batean geundelako. Diskurtsiboki ere, uste dut lanketa egiten goazela eta entzungo direla gauza berriak; eta uste dut finalean, oro har, entzun zirela, nahiz eta zortzi gizon egon oholtzan eta hori gabezia baten seinale izan.

Gabezia hitza aipatu duzu. Agurrean berean aipatu zenuen zortzi gizon oholtzaratuta gabezia bat igartzen dela.

Alde batetik, gabezia hori hain nabarmena izatea eta han gaudenok ere hainbertzeko azpimarra egitea seinale ona da. Seinale da ez dela normalena hori Euskal Herriko oholtzetan, eta jada ez dela normala larunbateko irudi hori; aldi berean, normala da gertatu zelako. Nik uste dut ematen ari direla pauso izugarriak, baina larunbatekoak erakusten du oraindik ez gaudela uste dugun bezain oparo alde horretatik, eta lan handia falta zaigula bertso eskoletan kantuan ari diren emakume bertsolari horiei bidea egiten laguntzeko eta larunbateko irudi hori anizteko. Egia da finaleko ateetan egon direla emakumezko bertsolariak eta Euskal Herrian gauzak ez direla larunbatean ikusi zirena bezain gordinak. Baina egia da gordintasun hori ere badela.

Emakumerik ez, baina gazteak iritsi dira finalera. Nola ikusi dituzu finalean eta, oro har, txapelketan?

Bi gazte sartu izanak, bi gazte bertsotan asko egiten dutenak eta izugarri egingo dutenak, kristoren arnasa eman dio Nafarroako bertsogintzari. Azpimarratu nahi nuke finalera sartu ez diren bertze bertsolari gazte batzuek ere pauso bat eman dutela aurrera, eta ematen segituko dutela, lan egiteko gogoz daudela. Xabat eta Joanes Illarregi, beste batzuekin batera, Nafarroan aro baten parte izango dira hurrengo urteetan. Garai baten parte eta erreferente izango direla uste dut.

Nafarroako bertsolaritza loraldian dago?

Nafarroako bertsogintza urtez urte, txapelketaz txapelketa, ari da salto kualitatibo bat ematen. Uste dut gero eta lan handiagoa egiten ari dela bertsolarion partetik ere jauzi hori emateko. Ikusi besterik ez dago larunbatean zenbat bertso eder asko entzun ziren. Zer hobetu eta zer edertu asko dugu, baina iruditzen zait Nafarroan pixkanaka jauzi bat ematen ari garela. Uste dut hurrengo urteetan gauza eder asko entzungo direla.

Bukatu da aurtengo txapelketa; hemendik aitzinera, zer?

Asteburuetako martxan jarraitzea. Gogoz nago kantatzeko eta lanean segitzeko. Gogo horretatik segitu nahiko nuke bertsotan. Gogoa badut, eta aukera dudan saioetan kantatzen eta neure burua lantzen segituko dut.]]>
<![CDATA[Bizitzari emandako txapela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/032/001/2019-03-24/bizitzari_emandako_txapela.htm Sun, 24 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1960/032/001/2019-03-24/bizitzari_emandako_txapela.htm
Zortziko handiko ariketan senideak izatea egokitu zitzaien Xabat Illarregiri eta Lazkozi. 1936ko gerran hildako senide bat Erorien Haranean zuten, eta beren gorpuzkinak lortu berri zituzten. Saioko bertsorik ederrenetako bat bota zuen Illarregik: «gerra zibila pasa zen eta/ hauek bertan eroriak/ esku artean ditut hezurrak /ta parean hilobiak/ze pisu gutxi duten kutxek/ ta zenbat pisu historiak». Bertsoaldia fin bukatu zuen Lazkozek: «aitona bueltan ekarri dugu/ baina ez da bukatu dena/ herri aske bat eraikitzea/ omeneldirik onena». Saio guztian zehar arrazoietan indartsu ibili zen Lazkoz, goitik beherako bertsoak ekarriz.

Ariketa berean errefuxiatu bat etxean hartxea pentsatzen ari ziren adineko bikote bat ziren Terreros eta Joanes Illarregi. Ideia politak utzi zituzten biek. Fin ekin zion Terreroresek:«zalantza daukat guk zer eskaini/ahal diogun berari». Zorrotz erantzun zion Illarregik: «banderola bat dugu balkoian/ refuges welcome jarrita/ta orain onartzen ez baldin badut/sentitzen naiz hipokrita».

Hasieratik bero zen giroa eta zortziko txikiko ariketarekin lehertu zen plaza lehenengoz. Joanes Illarregik eta Zelaietak osatutako bertsoaldia izan zen denetan txalotuena. Somelierra zen Zelaieta eta Joanes bezeroa lau ardo probatu ondotik isildu gabe ari zen hizketan. Umoretsu ekin zion Zelaietak: «biok ez al daukagu/ jario oparoa/nik urrezko sudurra/ eta zuk ahoa». Fin erantzun zion Illarregik: «ta orain ezin isildu/ zortzireun hitz ia /eman beharko dizut/ nire iritzia». Azken bertsoan dastaketa 18 urtetik gorakoentzat zela aipatu zuen Zelaietak eta bukatzen asmatu zuen Illarregik: «horregatik utzi dut/ etxean anaia». Txalo zaparrada luzea jo zieten bertsozaleek.

Hamarreko txikian Maia eta Joanes Illarregik osatutako bertsoaldia izan zen fresko eta txaloetuena. Hemezortzi urteko gazteak ziren biak. Illarregik argi zuen bozkatuko zuela, Maiak, aldiz, zalantzak zituen. Illarregik arrazoi serioak ongi josiz bertsoaldi ederra egin zuen: «iraultza ez da egiten/ ta oso ongi dakit/ bozkatu gabe eta/ etxeko sofatik». Erantzuten asmatu zuen Maiak: «baina hurrengo hauxe/egiten dut nire/iraultza ez da egiten/ bozkatuta ere».

Hasi eta buka saio biribila egin zuen Sotok eta bakarkako lanean bete-betean jo zuen. Ondorengo gaia jarri zion Alaitz Rekondo gai jartzaileak: «Zure bilobak gaur jaso du sexuz aldatzeko lehen hormona tratamendua». Bigarren bertsoan borobildu zuen ordura arte egindako jarduna: «haseran dudan jartzen genitun/ entzundako berbaroak/ ze badakizu genero rolak/ horren dira barbaroak/ baina agudo eskeini ditut / babes eta abaroak/ ta ja dauzkat laurogeitahamar/gara geroz zaharragoak/ baino halare nahiz karka fama/ hartzen duen zahartzaroak /susmoa daukat ez ote garen/ gu buruz zabalagoak». Sotorekin batera Lazkozek kantatu zuen buruz burukoan. Seiko motzeko ariketan ipuin tradizionaletako printzesak ziren biak. Ipuinetan duten paperaz nazkaturik ipuinak berridatzi nahi zituzten.«Zuk bezelaxe interes / haundia daukat nik berez/ez dut izan nahi printzesa eta/arroxa ere ez» ekin zion saioa Lazkozek. Indartsu erantzun zion Sotok: «garrantzitsu da gaztea/gaur askeago haztea/garai horretan eraikitzen da/identitatea». Bertsoaldia borobildu zuen Lazkozek: «sortu zaigu aburua/ aldatzeko liburua/ baina lau orrik ezingo dute/ konpondu mundua».

Eztandarik indartsuena Joxema Leitza oholtzara igo zen unean izan zen. Txapeldunari txapela janzteko ardura emanda, bertsoaren alde egin duen lan eskerga eskertu nahi izan zion Nafarroako Bertsozale Elkarteak, eta luze eta ozen jo zioten txalo Leitzari Araitasunara bertaratutako bertsozaleek ere.

Txapela jantzi ostean bizitzaren ederrari eskaini zion Sotok: «Ez da uste bezain zaila/ zoriona aurkitzea/ besteei pakea eman/ zein norberak sentitzea/baldintza derrigorra da/ orainean gelditzea/burua atzoan edo geroan ez ipintzea/nahiz gertatu gozatzea/bezelaxe sufritzea/ondoan norbait sortzea/ondoan norbait hiltzea/nahiz gertatu gozatzea /bezalaxe sufritzea/bere poz eta bere min/ ederra da bizitzea». Agur horren ostean, txalo zaparrada luzearekin bukatu zen finala.

Anaitasuna borborka jarri du bertsoaren suak

Lehengo buruan txapela]]>
<![CDATA[Azken partida hasteko prest]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/022/001/2019-03-23/azken_partida_hasteko_prest.htm Sat, 23 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1909/022/001/2019-03-23/azken_partida_hasteko_prest.htm
Txapela lortzeko erruz egin beharko dute bertsotan zortzi bertsolariek. Finalaren lehen zatian zortzi bertsolariek kantatuko dute, eta puntuaziorik handiena lortzen duten bi bertsolariak igaroko dira buruz burukora. Bi ataletan puntu gehien batzen dituen bertsolaria izanen da Nafarroako txapeldun berria.

Finalari begira, perspektiba eta helburu ezberdinak ditu bertsolari bakoitzak. Txapelaz harago, ordea, helburu kolektibo bat nabarmendu dute zortzi finalistek: «Nafarroako bertsolaritzari bultzada eta indarra ematea». Azken finalarekin alderatuta, bi aurpegi berri izango ditu aurtengoak: Joanes eta Xabat Illarregi anaiak. Bertze seiak lehenagotik finalen batean kantatuak dira, eta bik lortua dute Nafarroako Txapela: Zelaietak eta Sotok.

Soto bera da Nafarroako azken txapelduna. Aurtengo txapelketako jarduna «bide xelebre» gisa deskribatu du: «Neure burua eraman nahi dudan bideetan eraman dut batzuetan, baina finalean hobeto egiteko esperantza dut». Sotorekin batera, Zelaieta da inoiz txapela irabazi duen bertsolari bakarra. Txapelketa hastean ez zuen finalean sartzeko esperantzarik; sartu ondotik, finala «opari» gisa hartu du beratarrak.

Fernandezentzat zein Maiarentzat, berriz, finaleko helburua «gozatzea» izanen da. Osasun arazo batzuk tarteko, prestaketa inoiz baino «gogorragoa» egin zaio Fernandezi. Hala ere, saioetan inoiz baino gehiago «gozatu» du, eta finalean ere hori egin nahiko luke. Maiak bere buruarekin bakeak egiteko txapelketa izan du, eta finalean publikoarekin duen zorra kitatu nahiko luke.

Atarrabian jokatutako finalaurrekoa irabazita, finalera puntuazio altuenarekin ailegatu da Lazkoz. «Atarrabian gustura sentitu nintzen, ez nuen akatsik egin. Bide horri segi nahi diot», kontatu du. Azken txapelketan buruz burukoa jokatu zuen Lazkozek Sotorekin batera. Terrerosek ere bere finalaurrekoa irabazita lortu du finalerako txartela. Oholtzan zein prestaketan «disfrutatu» egin duela dio, eta finalari begira «ilusioz» dago. «Emakumerik gabe finala herren dago; hala ere, gazteak ailegatu dira. Bi belaunaldi ikustea ederra da», nabarmendu du.

Joanes eta Xabat Illarregi dira belaunaldi berri horren isla argiena. 19 urte ditu Joanesek, eta 17 Xabatek. Finalean gozatzeko helburua du Joanesek, nahiz eta ez duen bertzelako helbururik baztertzen. Xabatentzat, berriz, finala «oparia» izan da, eta saio «ederra» bizitzeko helburua du: «Bertsolari denak elkar lagunduta saio ederra ateratzea espero dut», nabarmendu du.

Telebistan, zuzenean

Irabazleari Joxema Leitzak jantziko dio txapela. Txapeldunari txapela janzteko zeregina emanda, Leitzari bertsoaren alde egindako lan eskerga aitortu eta eskertu nahi dio Nafarroako Bertsozale Elkarteak.

Saioa 17:00etan hasiko da, baina Nafarroako Bertsozale Elkarteak garaiz joateko gomedioa egin die bertsozaleei. Telebistan ETB 4 katean ikusi ahal izanen da saioa zuzenean, eta Internet bidez, berriz, www.bertsoa.eus webgunean. Xorroxin irratiak ere zuzenean emango du.]]>
<![CDATA[Bel Pozueta:«Borrokarako grina piztu dit Altsasuko auziko injustiziak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1964/005/001/2019-03-14/bel_pozuetaborrokarako_grina_piztu_dit_altsasuko_auziko_injustiziak.htm Thu, 14 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1964/005/001/2019-03-14/bel_pozuetaborrokarako_grina_piztu_dit_altsasuko_auziko_injustiziak.htm
Esker oneko hitzak izan zituen agerraldian. Erabakia hartu arteko prozesuaz mintzatu zen: «Injustiziaren aurka altxatzen ikasi dut. Guri sufritzea tokatu zaigu, baina bidean ikusi dugu jende aunitzek sufritzen dugula, Euskal Herrian, Espainian zein Europan». Aurrean duena «erronka garrantzitsua» dela adierazi zuen Pozuetak: «Erronka handia da, baina badakit ez naizela bakarrik egonen. Adurrek ere aurrera egiteko erran dit». Eta Madrilera joatearen garrantzia azpimarratu zuen: «Nafarroaren hitza Madrilera eraman behar da».

Altsasuko bertze gurasoez gogoratu zen agerraldian. Esker oneko hitzak eskaini zizkien, eta aurreratu zuen plataformako bozeramaile izateari utziko diola: «Altsasuko Gurasoak plataformaren parte izaten jarraituko dut, ama naizelako, baina, etikagatik, ez dut bozeramaile izaten jarraituko». Nabarmendu zuen espero duela hartutako erabakiak ez duela eraginik izango plataformak egindako lanean.

EH Bilduk bihar jakinaraziko ditu apirilaren 28rako hautagaien zerrendak osorik, asteburuan eztabaidatuko eta bozkatuko dituzte, eta igandean emango dute zerrendaburuen berri. Naiz.eus egunkariak aurreratu duenez, Mertxe Aizpurua Gara-ko kazetaria izango da Gipuzkoako zerrendaburua Kongresurako.

UPNren erantzuna C's-i

Zeresana ematen jarraitzen du UPNk eta Ciudadanosek hauteskundeetarako lortutako akordioak. Izan ere, akordioa sinatu eta gutxira elkarrizketa egin zioten atzo Luis Garicano Ciudadanoseko arlo ekonomikoko arduradun nagusiari, Ser irrati katean. Hitzarmen Ekonomikoari buruz galdetu zioten, eta erantzun zuen konstituzioan txertatuta dagoela, baina euren aldarrikapen nagusia ez dutela baztertu: «Konstituzioa berritzeko hitzarmena balego, gure politika litzateke [Espainiako] lurralde guztiek erregimen hori izatea, argi eta garbi».

Berehala erantzun zuen UPNk, eta Javier Esparza alderdiko presidenteak gogorarazi zuen Albert Riverak foru erregimenarekiko eta eskubide historikoekiko errespetua azaldu duela. «Etorkizunean erregimena indargabetzea eskatuko balu, hitzarmena berehala bertan behera geratuko litzateke», ohartarazi zuen.

Ciudadanosekin adostutakoaren arabera, UPNri dagokio Kongresurako lehen bost hautagaiak izendatzea, eta igandean egingo dituzte Kongresurako zerrenda osatzeko alderdi barruko bozak. Hautagaien artean hainbat izen ezagun daude, besteak beste, Sergio Sayas, Eleonora Mihaylova eta Carlos Garcia Adanero. Senaturako, aldiz, ez dute primariorik egingo, hautagai bakarra aurkeztu baita: Alberto Catalan.]]>
<![CDATA[Bi anaia Anaitasunako finalera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1858/031/001/2019-03-12/bi_anaia_anaitasunako_finalera.htm Tue, 12 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1858/031/001/2019-03-12/bi_anaia_anaitasunako_finalera.htm
Giro berezia zen Lesakan: sarrerak astebete lehenago bukatu ziren, eta ikus-entzuleek ilara egin behar izan zuten aretora sartzeko. Bertso gosez ziren entzuleak, eta gogor txalotu zuten bertsolarien lana. Gazte asko bildu ziren saioan, eta Fernando Anbustegi aritu zen gai jartzaile lanetan.

Joanes Illarregik saio borobila osatu zuen hasi eta buka; ale ederrak utzi zituen ariketa denetan. Eneko Fernandezekin batera kantatu zuen zortziko handian. Bikotea eta lankideak ziren, eta nagusiak erran berri zien ezin zituztela oporrak batera hartu. Zorrotz ekin zion Fernandezek: «Nik luzarora luzatu nahi dut/ Joanes gaur begirada/ umeak pozik dabiltza baina/ gu noiz elkartuko gara?». Arrazoi sendoak botaz, Illarregik fin borobildu zuen ariketa: «Ni gabe bizi zaitezke eta/ arren egon zaitez lasai/ ez urduritu bien oporrak/ elkartu nahi horien zai/ hau ongi dago biek aparte/ hartu behar baitugu jai/ hola lanetik deskantsatzen dut/ eta zugandik ere bai».

Zortziko txikiko ariketan ere ale ederrak utzi zituzten denek. Fernandezek eta Untxalok osatuko ofizioa izan zen denetan txalotuena. Lagunak ziren, eta, Untxalo estresatuta zebilenez, jolas parke batera joan ziren. Errusiar mendian buruz behera gelditu ziren. Fin ekin zion Untxalok: «begiratu nazazu/ begiak itxita/ titiak eskotetik/ atera zaizkit ta». Umoretsu erantzun zion Fernandezek: «kolpe txiki batean/ ni estresatu naiz». Berriro itzultzeko proposamena egin zion Untxalok, eta bukatzen asmatu zuen Fernandezek: «berriro bueltatzea/ dugu plan itzela/ baina nork erran dizu/ jaitsiko garela?».

Hamarreko txikiko ariketan utzi zituzten bertsolari denek alerik polit eta osoenak. Guraso izatekotan zen bikotea osatzen zuten Sanjurjok eta Joanes Illarregik. Sanjurjok haur txikia aitatxi-amatxik zaintzea nahi zuen; Illarregik, aldiz, haur eskolara joatea. Zorrotz hasi zen Illarregi: «baina muga dezagun/ euren harremana/ familia ez dadin/ bilakatu lana». Fin erantzun zion Sanjurjok: «umearentzat ere/ ona izango da/ eskolara joateko/ badago denbora». Bertsoaldia fin borodildu zuen Illarregik: «espezialistak dira/ ta hortarako daude».

Ariketa berean, Fernandez eta Alkaiza greba egiten ari ziren. Fernandezek pintxo bat jatera joateko proposamena egin zion Alkaizari. Arrazoietan sendo ibili zen Alkaiza saio guztian, eta zorrotz ekin zion bertsoaldiari: «gose izan zaitezke/ baina ez eskirola». Fernandezek ere zorrotz erantzun zion: «Nire Saioa nago/ gaur grebaren alde/ zerbitzu minimoak/ zertarako daude?». Elkarrizketa polita osatu zuten biek.

Xabat Illarregik eta Untxalok ere saio polita egin zuten hamarreko txikian. Bikote erretiratua ziren. Illarregik aurreztutako diruaz disfrutatu nahi zuen; Untxalok, aldiz, ondorengoentzat gorde. «Gizon bat ez al zara/ fin eta normala/ egin zazu baratza/ bertzeek bezala» ekin zion Untxalok. « Ze ez gastatuz gero/ hau da nire hitza/ ez duzula merezi/ onartzen zabiltza» erantzun zion Illarregik.

Klima aldaketaren gaia izan zuten puntu erantzunetan. Xabat Illarregi bereziki fin ibili zen ariketa horretan; azkar eta zorrotz erantzun zituen Anbustegik jarritako hiru puntuak. «Suteek erre dute/ gure ingurua»bota zion hirugarrenean eta zorrotz erantzun zuen Illarregik: «zein izango da baina/denaren burua/buru askorik ez du/nere aburua/ izorratzen du bera/ bizi den mundua».

Gai beraren ertz ezberdinak

«Egutegiari begira zaude, luze doa denbora». Bertsolariek ertz ugari atera zizkioten kartzelako gaiari, eta entzuleek bereziki eskertu zuten bertsolarien freskotasuna. Abortatzera doan emakumearen azaletik kantatu zuen Alkaizak, ale politak utziz: «begiak dira epaimaitxo bat/ ta hitzak berriz latigo/ ... eta damurik ez dut sentitzen/ eta eginen nuke berriro» bukatu zuen.

Sanjurjok kartzelatik ateratzeko zain dagoen presoaren rola hartu zuen , eta bukaera polita eman zion saioari: «beti ixa bat markatu ohi dut/argia itzali eta gero/ eta negarra ateratzen zait/ ia gauero-gauero».

Sanjurjoren bide bera hartu zuen Joanes Illarregik. Lehen bertsoan egoera kokatu ondotik, bigarren bertsoan borobildu zuen arratsalde osoan egindako lan borobila: «mesanotxean daukat saskia/ irakurtzeko badut astia/ kartzela hontako nere pasada / ez da izandu eztia/ begia malkoz bustia/ barruan malaostia/ nahastuta tripa azpia/ egunen batean aterako naiz/ ta ikusi eguzkia/ eta orduan bizituko dut/ bizi ez dudan guztia».

Finala Iruñeko Anaitasuna kiroldegian jokatuko da, martxoaren 23an, 17:00etan.]]>
<![CDATA[Joanes Illarregik lortu du finalerako sailkatzea Lesakan]]> https://www.berria.eus/albisteak/163831/joanes_illarregik_lortu_du_finalerako_sailkatzea_lesakan.htm Sun, 10 Mar 2019 07:14:14 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/163831/joanes_illarregik_lortu_du_finalerako_sailkatzea_lesakan.htm <![CDATA[Terreros sailkatu da finalerako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/037/001/2019-03-10/terreros_sailkatu_da_finalerako.htm Sun, 10 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1943/037/001/2019-03-10/terreros_sailkatu_da_finalerako.htm
Zortziko handiarekin ekin zioten bertsolariek beren lanari. Bikotea ziren Gorosterrazu eta Zelaieta. Bikote izaten jarraitu nahi zuten, baina batera bizitzeari utzita. Bizi hasi zuen saioa Zelaietak: «Nik harremana mantendu nahi dut/ badu bere garrantzia/ batzuk denbora eskatzen dute/ guk ordea distantzia». Bizi erantzun zion Gorosterrazuk ere: «Baina harremanak aurrera darrai/ ez eman hainbertze buelta/ zure etxean nahi dugunean/ elkartu gaitezke eta». Fin bukatu zuen bertsoaldia Zelaietak: «Ni nirera ta zu zurera/ ta hola bikote formala/ joan aurretik ez zazu ahantzi/ aunitz maite zaitudala».

Ariketa berean, Riaño eta Soto feministekin aliatu ziren. Berriro ere emakumeak gutxiesten dituen bideo bat ailegatu berri zitzaien mugikorrera. Zorrotz hasi zen Soto: «Eta kuadrillako whatsapp hauekin/ ez dakit zer egin/ zeren ez dugu ezer konpontzen/ mutu geratzearekin». Hasi bezain zorrotz bukatu zuen ofizioa gorritiarrak: «Hausnar dezagun alda dezagun/ saia gaitezen ulertzen/ eta horrela gu bestelako/ gizon izan gaitezen».

Zortziko txikiko ariketan umorera jo zuten bertsolariek. Zelaietak eta Riañok osatutako bertsoaldia izan zen denetan txalo gehien lortu zuena. Sagardotegi bateko langilea zen Zelaieta, eta kupelak irekitzeko kontratatu berri zuen langilea Riaño. Lanaldia bukatzean erdi mozkortuta ikusi zuen Zelaietak langilea. Umoretsu ekin zion saioari Zelaietak: «Kapaz ikusten zaitut/ dudarikan gabe/ basoa betetzeko/ kubataren pare». Zorrotz erantzun zion Riañok: «Euskaldunak gara ta/ da tradizioa /beti asko edateko/ ze afizioa/ ta gehio ikasteko/ dut intentzioa/ hargatik egiten dut/ degustazioa».

Hamarreko txikiko lana izan zuten bertsolariek bikoteka osatu zuten azkena, eta ariketa horretan bota zituzten denek ere alerik osoenak eta txalo gehien lortu zutenak. Gazte asanblada bereko kideak ziren Gorosterrazu eta Soto. Gorosterrazu asanbladaren etorkizunari begira ezkor zen; Soto, aldiz, baikor. Goitik beherako saioa egin zuten bi bertsolariek; arrazoi sendoak bota zituzten, eta ale ederrak ekarri zituzten. Gazte asanblada zaharrez beterik zegoela bota zion Gorosterrazuk Sotori, eta fin erantzun zion hark: «Ezin duzu ikusi/ begiratu gabe/ botere nahi horrekin/ itsutua zaude». Gorosterrazuk ere zorrotz erantzun zion: «Datorren gazteari/ orain begiratu/ eroso bizi bada/ zertan borrokatu». Indartsu bukatu zuen ariketa Sotok: «Albora emango ditut/ nik pauso zenbaitzuk/ ta zuri gauza bera/ aholkatzen dizut».

Terreros eta Riaño, berriz, gurasoak ziren. Terrerosek haurra eskolaz kanpoko ekintzetara joatea nahi zuen; Riañok, aldiz, beraiekin egotea. Fin hasi zuen Terrerosek bertsoaldia: «Ez dakit doan triste/ edota gustora/ baina nik ere nahi dut/ niretzat denbora». Hirugarren bertsoan borobildu zuen: «Nahiz eta estraeskolarrek/ ez duten deus onik/ hara eramango dut/ ez bainekien nik/ guraso izatea/ horren zaila zenik».

Bide ezberdinak kartzelan

«Diru anitz da; hala ere, aitzinera egin duzu». Horixe zuten bi bertso osatzeko kartzelako lana, eta bertsolari bakoitzak modu ezberdinean josi zuen egitekoa. Familiako baserria erosi duen nekazariaren roletik kantatu zuen Terrerosek, eta lan fresko eta borobila egin zuen. «Lurretik jaso lurretik eman/ hartu eman naturala/ belaunalditik belaunaldira/ ikasi dudan bezala», bukatu zuen lehen bertsoa. Eta bigarren bertsoarekin borobildu zuen bere lana. «Ba segituko dut lana eginez/ baserriaren defentsa/ ta ziur nago ordainduko dut/ izerdiz nire ametsa». Gogor txalotu zuten bertsozaleek.

Puntu erantzunetan, elizako abusuei buruz kantatu zuten bertsolariek, eta Sotok puntu erantzunak bakarkako ariketarekin lotu zituen. Sexu eskandalu baten berri jakin duen kazetariaren rola hartu zuen, eta fin josi zituen bi bertsoak. «Ordea kazetaritzan/ da lehenbiziko erregela/ egia badakizu/ esan egin behar dela», bukatu zuen lehen bertsoa. Bigarrenean zehaztu zuen ezezkoa errango ziola eskainitako diruari, eta lana borobildu zuen.

Gaur jokatuko da txapelketako hirugarren eta azken finalaurrekoa, Lesakako Harriondoa kultur etxean. Bertan ariko dira kantuan Alazne Untxalo, Eneko Fernandez, Joanes Illarregi, Josu Sanjurjo, Saioa Alkaiza eta Xabat Illarregi. Saioa amaitzean jakingo da zein zortzi bertsolari sartuko diren martxoaren 23ko Iruñeko finalean. Biharko sarrera guztiak amaituta daude.]]>
<![CDATA[«Borrokan» segituko dute senitartekoek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/008/001/2019-03-08/borrokan_segituko_dute_senitartekoek.htm Fri, 08 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1876/008/001/2019-03-08/borrokan_segituko_dute_senitartekoek.htm
Sententzia berretsi izanak «injustizian eta sufrimenduan sakontzen» jarraitzen duela adierazi zuen Goikoetxeak: «Terrorismorik ez zela izan errepikatu dute. Epaileek, guk eta mundu guztiak zekien hori». Hala ere, salatu zuen terrorismoaren aitzakiapean «salbuespenezko» epaitegi batera, hau da, Espainiako Auzitegi Nazionalera eraman dituztela Altsasuko gazteak, bertan zigortzeko.

Sententzia berretsi ondotik, aurre egin beharrekoa malda hagitz gogorra dela esan zuen Goikoetxeak. «Malda hagitz gogorra izanen da, baina argi dugu igoko dugula», adierazi zuen. «Askatasuna eskatzen jarraituko dugu. Bi urte eta erdiko kartzela konpondu ezin daitekeen kaltea da», gaineratu zuen. Dagoeneko aurreratu dute auzia Auzitegi Gorenera eramateko asmoa dutela.

Altsasuz harago, gizarte guztiari dagokion auzi bat da, Goikoetxearen hitzetan, eta horregatik kalera ateratzeko deia egin zuen: «Hau ez da gure seme-alabei dagokien eskubide urraketa soila. Edozein egunetan gerta dakioke bertze edozeini. Ezin dugu utzi giza eskubideak hain erraz urratu daitezen».

Altsasukoak Aske plataformak ere epaia salatu eta kalera ateratzeko deia egin zuen. Aritz Leoz plataformako bozeramailearen erranetan Auzitegi Nazionalak Altsasuko gazteak «injustuki» kondenatu ditu kartzelara: «Espetxean ematen duten egun bakoitza injustizia bat da. Haien bizitzarekin jolasean ari dira». Leozen iritziz, zentzugabekoa izan da epaia: «Espainiako justiziak aukera zuen gizartearen gehiengoak justizia deitzen dugun horretara hurbiltzeko baina berriro ere urrun gelditu da». Espainiako justizia berriro ere nazioartean «lotsagarri» geldituko dela iritzi zion Leozek.

Protesta eginen dute kalean

Epaiaren berrespenaren ondotik mobilizazioetara deituko du Altsasuko Gurasoak plataformak. Bihar, Iruñean egingo duten agerraldi batean emango dute horien berri. Goikoetxeak herritarrei antolatutako ekintzetan parte hartzeko deia luzatu zien. Altsasukoak Aske plataformak ere justizia eskatzen jarraituko duela adierazi zuen Leozek, eta Altsasuko herriarekin bat egitera deitu zituen gainontzeko herri guztiak.]]>
<![CDATA[Mila kolore zeru urdinean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/030/001/2019-03-06/mila_kolore_zeru_urdinean.htm Wed, 06 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1896/030/001/2019-03-06/mila_kolore_zeru_urdinean.htm
Eguerdi aitzinetik ere giro berezia zen Lantzen. Txistulariek dianak jo ondotik, eguna ohikoa duten gosariarekin hasi zuten lanztarrek. Herriko ostatuko beheko pisuan Georgie Dannen Carnaval, carnaval entzun zitekeen bozgorailuetatik. Goian, aldiz, mahaitik altxatu eta eguneko lehen zortzikoa dantzatu zuten, lanztar anitzentzat eguneko unerik bereziena izaten da hori.


Txatxo bat plazan, zortzikoa dantzatzen. JAGOBA MANTEROLA / FOKU

Txistulariek lehen notak jo orduko atera ziren dantzara lehen dantzariak. Hiru ziren hasieran; lehen bira egin orduko, zazpi; eta berehala, hamalau. Hemeretzi minutuz aritu ziren jarraian dantzan, txistulariek tarteka erritmoa bizitzen zuten, eta animo oihuekin erantzuten zieten dantzariek. Tartean, batzuek dantzatzeari utzi zioten nekeak jota. Inguruan herritarrak eta bisitariak ikuskizunaz gozatzen ari ziren.

Lehen une bereziaren ondotik ailegatu zen Ziripot prestatzeko unea. Ganbarara abiatu ziren denak arrapaladan, eta herritarrek txandak antolatu behar izan zituzten bisitari denek prestaketa nolakoa zen ikus zezaten. Ganbararen izkina batean zen Ander Esain, Ziripoten arropa janzten. Ia ordubete behar izan zuten Esain Ziripot bihurtzeko. Zakuak jarri zizkioten lehendabizi, lastoz bete zituzten ondotik, eta zaku ezberdinak josi zizkioten bukatzeko. Denbora askoko lana izanagatik, irribarretsu zen Esain:«Inauterietako une guztiak maite ditut». Ziripoten inguruan zeuden txatxoak, horiek ere prestaketa lanetan murgilduta. Ahots urratua zuten txatxoetako batzuek, bezperan besta uste baino gehiago luzatu baitzen. Hala ere, koloretako arropa eta ttuntturroa bere lekuan jantzi, oihal batekin aurpegia tapatu eta karrikaratzeko prest zeuden.



MAKILAKADETATIK IHESI. Beriain mendiaren magalean izua nagusitu zen atzo. Arratsaldean, mamuxarroak atera ziren Unanun (Nafarroa), maskaraz estalirik. Soinean zituzten zintzarriek salatzen bazituzten ere, kalean zirenek ihes egin behar izan zuten mamuxarroen makilakadarik ez jasotzeko. JAIZKI FONTANEDA / FOKU


Anabasaren erdian zen Miel Otxinen panpina, eta haren ondoan ziren Patxi Esparza eta Javier Irisarri Iruñeko txistulariak, irribarretsu. «Gozatua izaten da Lantzera etortzea, jendearekin egonez eta txistua joz gozatzen dugu. Goizean goiz hasten gara eta egun guztiko besta izaten da», esan zuten. Uste baino lehen hartu zituzten berriro ere txistua eta danbolina zortziko doinuekin bestan murgiltzeko.

Sutan erre zuten

Kalean urduritasuna zen nagusi, bisitari gehienek ez zekiten ferratzaileak nondik aterako ziren, eta susto galanta hartu zuten atera zirenean. Kale Nagusian beherako bidea hartu zuten ferratzaileek, eta orduan atera zen Ziripot ostatutik. Atzetik zituen txatxoak, oihuka eta saltoka, Miel Otxin alde batetik bertzera dantzan eta Zaldiko Ziripot jarraika. Txistulariek zortziko doinua jo zutenean lehertu zen kolore eztanda. Kalean behera ekin zioten kalejirari, eta herriari itzulia eman zioten denek batera.

Plazan amaitu zen kalejira, eta han dantzatu zuten eguneko bigarren zortzikoa. Oraingoan, baina, aurrekoan baino koloretsuagoa eta jendetsuagoa. Borobilaren erdian jarri zuten Miel Otxin, eta Zaldiko ere ibili zen dantzan. Zortzikoaren ondotik fandangoa eta arin-arina ere dantzatu zituzten denek batera.



INAUTERIAK, ERRAUTSETAN. Ez da Lantz panpina bat epaitu eta erretzen duen herri bakarra Euskal Herrian. Uztaritzen (Lapurdi) zanpantzar erraustu zuten atzo Hartzaro jaialdian. Musikak, dantzak eta zirtzilek hartu zituzten herriko karrikak, eta Purgoko pilota plazan egin zuten azkenengo ikuskizuna. GUILLAUME FAUVEAU

Arratsaldean ere, goizean bezala, bazkariaren ondotik mahai inguruan dantzatu zuten eguneko hirugarren zortzikoa, eta kalejira egin zuten herrian barrena. Aldagai ezberdina zuen, ordea, arratsaldekoak: heriotza. Miel Otxini bi tiro bota eta sutan erre baitzuten eskapo egiten saiatu ondotik.

Plazan egindako su handi batekin bukatu ziren inauteriak Lantzen. Besta ez zen, ordea, suarekin bukatu, goizaldera arte luzatu zen. Datorren urteko inauteriak hurbilago daude jada.



MARRUAK BURUNDAN. Atzo iluntzean hasi zen erritua: Zelaundin bildu ziren momotxorroak odolez blaitzeko. Ondoren, oihu, joare hots eta marruek hartu zituzten Altsasuko kaleak (Nafarroa). Akerra, sorginak eta bestelako pertsonaiak ere batu ziren akelarrera. Plazan bukatu zen kalejira, dantza eginez. GORKA RUBIO / FOKU]]>
<![CDATA[Eneko Lazkozek irabazi du Nafarroako bertsolari txapelketako lehen finalaurrekoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/163559/eneko_lazkozek_irabazi_du_nafarroako_bertsolari_txapelketako_lehen_finalaurrekoa.htm Sun, 03 Mar 2019 14:01:21 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/163559/eneko_lazkozek_irabazi_du_nafarroako_bertsolari_txapelketako_lehen_finalaurrekoa.htm <![CDATA[300 aztarna frankista gutxiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-02-19/300_aztarna_frankista_gutxiago.htm Tue, 19 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-02-19/300_aztarna_frankista_gutxiago.htm
Nafarroako Unibertsitate Publikoak egindako txosten batean oinarrituta, 2016an ikur frankisten errolda egin zuen Nafarroako Gobernuak. 302 ikur zenbatu zituzten. Haietatik 224 ziren kale izendegiko plakak eta ereinozdunak, eta 78 ohorezko izendapenak. Ikerketan jarraitu ahala, ordea, kopurua handitu egin da eta, egun, 460 inguru dira detektatutako ikur frankistak. Haietatik, 300 ikur baino gehiago kendu dituzte dagoeneko, eta bertze 78 kentzeko prozesuan ari dira. Ikertzen jarraitzeko asmoa du Nafarroako Gobernuak, eta, beraz, litekeena da oraindik ere ikur gehiago agertzea.

Ereinozdun gurutzeak eta plakak dira kendutako gehienak, baina tartean badira ohorezko izendapenak ere. Haiek dira detektatzeko zailenak: herri anitzetan izendatu zuten Franco herriko seme kutun, eta, oraingo udalbatza anitzetan, ez dute horren berri. Frankismo hasierako urteetako aktak aztertu behar izan dituzte ikerketarako. Seme kutun izendatzeaz gain, herri batean ohorezko akate ere bazen. Erroldan, 2.500 biztanleko herriak bakarrik sartu dituzte, eta, beraz, litekeena da ohorezko aipamen kopuru hori handitzea gainerako herriak aztertzen hastean.

Ollok nabarmendu zuen «espazioaren demokratizazioa» lortzeko beharrezko pausoa dela frankismo garaiko ikur eta aipamenak kentzea. Hirurehun baino gehiago kendu ondotik, ontzat eman zuen Nafarroako Gobernuak egindako lana, nahiz eta azpimarratu zuen oraindik ere badagoela gehiago egiteko eta ikertzen jarraitu beharra dagoela: «Ikur denak kendu behar dira, ohorezko aipamenen ikerketan sakondu eta ikurren errolda eguneratu».

Errolda gobernuak egin badu ere, tokiko entitateen ardura da frankismo garaiko ikurrak kentzea. Nafarroako Gobernua udalekin harremanetan jarritakoan harrera ona izan dutela nabarmendu zuen Baraibarrek: «Herri gehienetan ez da arazorik izan. Ikurrak zeintzuk diren eta zergatik kendu behar diren azalduta, euren ekimenez kendu dituzte». Hala ere, gogorarazi zuen eremu publikoan udalak derrigortuta daudela sinbologia frankista duten ikurrak kentzera eta kentzen ez dutenek errekerimendu bat jasotzen dutela.

Erakusketa interaktiboa

Ikur frankistak kentzearen garrantzia azpimarratzeko, erakusketa interaktibo bat antolatu du Nafarroako Gobernuak. Martxoan jarriko dute ikusgai, Iruñeko Sarasate pasealekuan. Bideo bidez, orain arte erretiratutako ikur guztiak identifikatu eta mapa batean kokatu dituzte. Gainera, kendutako pieza aipagarrienetako batzuk ikusgai jarriko dituzte.]]>
<![CDATA[Frankismoko 300 ikur eta ohorezko aipamen baino gehiago erretiratu dituzte Nafarroan]]> https://www.berria.eus/albisteak/162988/frankismoko_300_ikur_eta_ohorezko_aipamen_baino_gehiago_erretiratu_dituzte_nafarroan.htm Mon, 18 Feb 2019 07:40:09 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/162988/frankismoko_300_ikur_eta_ohorezko_aipamen_baino_gehiago_erretiratu_dituzte_nafarroan.htm <![CDATA[«Begano izatea ez da janari kontua, etika kontua da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2019-02-15/begano_izatea_ez_da_janari_kontua_etika_kontua_da.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1888/040/001/2019-02-15/begano_izatea_ez_da_janari_kontua_etika_kontua_da.htm
Animalien aldeko aktibista zara Palestinan. Noiz sortu zenuten PAL Palestinian Animal League?

2011. urtean hasi ginen. Elkartea sortu genuenean, normalizatua dugun biolentziaren aurka nola egin pentsatzen hasi ginen: bertzeek guganako duten biolentzia eta guk bertzeekiko egiten duguna. Ondotik, animalien eskubideei buruz solastatzeari eta beganismoa sustatzeari ekin genion.

Elkartea zenbat hazi da bere sorreratik?

Hasieran, sortu genuenean, jendeak uste zuen fantasiazko zerbait zela, aberatsentzat bakarrik izanen zela. Denborarekin, hainbat ekintza eta programa egin ondotik, garrantzitsuago bihurtu, eta gaur egun animalien aldeko ekintzetan erreferentzia bihurtu gara Palestinan.

Nola aldatzen du bizitza Palestinan bizitzeak, halako lurralde okupatu batean bizitzeak?

Modu anitzetan baldintzatzen du Palestinan jaiotzeak. Guk badakigu zer den biolentzia pairatzea, guk pairatu dugulako, eta, beraz, ez genuke bertze bizidunen kontra praktikatu beharko. Etorkizunean zer-nolako gizartea nahi dugun pentsatu behar dugu.

Munduan zehar ibili zara zuen egoeraren berri ematen. Zergatik da garrantzitsua hori?

Garrantzitsua da okupatuta dagoen lurralde batean intersekzionalitatearen kontzeptua ezagutaraztea. Badakigu intersekzionalitatea ez dagoela ongi ikusia, eta horregatik uste dugu garrantzitsua dela gure borroka leku ezberdinetan zabaltzea. Jende askok erraten du lehenengo lurraldearen askapenean zentratu behar dela, eta ondoren datozela gizakien eta animalien eskubideak. Jendeak animalien eskubideak bigarren mailakotzat hartzen ditu.

Zein da zuen iritzia alor horren inguruan?

Gure iritzia da lurraldea ez dela lurralde geografikoa bakarrik, baizik eta bertan dauden bizidun guztiak direla. Lurraldearen askapena nahi badugu, beraz, bizidun guztiak askatu behar ditugu. Sinisten dugu opresio modu guztiak elkarren artean lotuta daudela, eta kausa denen alde egin behar dela borroka batera.

Hasi zinetenean baino begano gehiago dago gaur egun Palestinan?

Bai. Garai batean, Palestinan begetarianoak ginen, eta horretara itzultzeko saiakerak egiten ari gara. Haragia produzitzeak naturan dakarren hondamendia ezagutarazi dugu. Programak lantzen ari gara jende gaztea eta jatetxeak kontzientziatzeko.

Hainbat hedabidek beganoen paradisu gisa hartu dute Israel. Zergatik ez da erreala hori?

Israel beganismoa erabiltzen ari da palestinarren aurka egiten duen biolentzia zuritzeko. Gezurra da erraten dutena; izan ere, idatzi dugun artikulu batean ikusten da, bertzeak bertze, Israel dela haragi gorri gehien kontsumitzen duten munduko lurraldeen artean hirugarrena. Tel Aviven [Israel] jatetxe begano onak izateak ez du eragiten beganoentzako paradisua izatea. Israelen okupazioak sekulako eragina du palestinarren bizitzan. Jendeak okupazioaren eragina ezagutu ondotik erabaki dezala okupazioa beganoa izan daitekeen edo ez.

Hipokrisia handia dago atzean, beraz?

Beganismoa ez da elikadura ohitura bat, bizitzeko modu bat baizik. Berdin da beganoa izatea, gero jendea hiltzen baduzu. Berdin da soldaduek haragi beganoa jatea, aldi berean jendea bonbardatzen eta hiltzen ari badira. Begano izatea ez da janari kontua, etika kontua da: nola ikusi eta onartzen dituzun bizidunak zure inguruan.]]>
<![CDATA[Nafarroako Torturatuen Sareak bilerak egingo ditu alderdi politikoekin eta Foro Sozialarekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2000/006/001/2019-02-14/nafarroako_torturatuen_sareak_bilerak_egingo_ditu_alderdi_politikoekin_eta_foro_sozialarekin.htm Thu, 14 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2000/006/001/2019-02-14/nafarroako_torturatuen_sareak_bilerak_egingo_ditu_alderdi_politikoekin_eta_foro_sozialarekin.htm
«Alderdiei hauteskunde programetan torturaren inguruko ikerketa ofiziala egitearen aldeko konpromiso argia agertu dadila eskatu nahi diegu», adierazi zuten plataformako kideek. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egin bezala, alor instituzionaletik egingo den ikerketa «serioa» eskatu zuten jakiteko Nafarroan zehazki zenbat torturatu izan diren.

«Modu honetako ikerketa bat egin gabe ezin da beste legealdi bat igaro», nabarmendu zuten plataformako kideek. Adierazi zuten ikerketa bermatuak egiteko nazioartean onartuak diren protokoloak existitzen direla, eta borondate politikoa soilik falta dela. Salatu zuten ezinbestekoa dela Nafarroan torturaren errealitate «gordina» izan dela onartzea: «Espainiar Estatuko segurtasun indarrek torturatu duen sistema bat izan dute, epaileek eta instituzioek beste alde batera begiratzen zutelarik».

Sortu, baliabide eske

Sortuk, berriz, baliabideak eskatu zizkion atzo Nafarroako Gobernuari tortura kasuak ikertzeko eta «torturaren aitortza instituzionalean aurrerapausoak lortu ahal izateko». Torturaren aurkako egunaren harira argitara emandako oharrean, Sortuk dio torturaren errealitatea aitortu behar dela eta garrantzi berezia duela «biktima guztien aitortza integrala» jasoko duen kontakizuna idazteak. «Azken batean, torturapean egindako deklarazioen ondorioz, pertsona ugarik urte luzeak eman dituzte espetxean edo espetxeratuta jarraitzen dute. Tortura gure herriaren aurka erabilitako tresna izan da. Azken batean, 78ko erregimen postfrankistak tortura baliatu du herri honi dagozkion eskubideak gauzatzeko borondatea oztopatzeko eta bortizkeriaren bidez konfrontazioa inposatzeko».

Hori dela eta, Sortuk bat egin zuen atzo iluntzean Gasteizen eta Bilbon torturaren kontrako egunaren harira antolatutako mobilizazioekin, eta igandean Zizurkilen (Gipuzkoa) Joxe Arregi plazan egingo denarekin.

AEM Amnistiaren Aldeko eta Errepresioaren Aurkako Mugimenduak, bestalde, elkarretaratzeak egin zituen atzo iluntzean Gasteizen eta Bilbon.]]>
<![CDATA[Nafarroako Torturatuen Sareak bilera sorta hasiko du alderdi politikoekin eta Foro Sozialarekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/162799/nafarroako_torturatuen_sareak_bilera_sorta_hasiko_du_alderdi_politikoekin_eta_foro_sozialarekin.htm Wed, 13 Feb 2019 07:21:47 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/albisteak/162799/nafarroako_torturatuen_sareak_bilera_sorta_hasiko_du_alderdi_politikoekin_eta_foro_sozialarekin.htm 1000 torturatu izan dira Nafarroan. Sortuk balibideak eskatu ditu Sortuk, bere aldetik, baliabideak eskatu dizkio Nafarroako Gobernuari tortura kasuak ikertzeko eta torturaren aitortza instituzionalean aurrerapausoak lortu ahal izateko. Sorturen arabera, torturaren errealitatea aitortu behar da eta garrantzia berezia du biktima guztien aitortza integrala jasoko duen kontakizuna idazteak. ]]> <![CDATA[Tutera, arabazozoz estalita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-02-12/tutera_arabazozoz_estalita.htm Tue, 12 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-02-12/tutera_arabazozoz_estalita.htm
Zikinkeria eta soinua, horiek dira arabazozoek sortutako arazorik handienak. Hala azaldu du Olga Risueño Tuterako Udaleko Ingurumen zinegotziak: «Goizean goiz eta iluntzean izaten da soinurik gehien, eta hori da arazo nagusia. Soinuaz gainera, zikinkeria ere sortzen dute».

Arazo horiek saihesteko, hegaztiak hiriaren erdialdetik kanpoaldera eraman nahi izan dituzte. Auto batean, hegaztientzat desatsegina den soinua jartzen dute, eta, horrela, landa ingurura bideratzen dituzte. Finean, leku batetik bertzera mugitzen dituzte herritarrei arazo gutxiago eragiteko. Gaur egun, Tuteran hegaztiak ez dira herrian bertan elkartzen; kanpoaldean dagoen leku jakin batean biltzen dira, eta han daude arazo nagusiak. «Zentral elektriko bat dago, babesgunetzat hartzen dituzten pinuak daude inguruan, eta herrigunean baino tenperatura altuagoa izan ohi da», azaldu du Risueñok. Leku pribatua da, eta udalak ezin du zuzenean bertan esku hartu; hala ere, zinegotziaren arabera, arazoa nola konpondu aztertzen ari dira.

Ezohiko kopururik ez

Risueñoren esanetan, bertze urte batzuetan baino arabazozo gehiago ailegatu dira aurten Tuterara, baina ez da ezohiko kopurua ere izan. «Negua berandu ailegatu da, eta horrek berekin ekarri du hegazti gehiago etortzea». Herrira hegazti gehiago heldu diren arren, ez dute nabaritu herritarren kexa kopuru handiagorik, eta aurreko urteetako prozedura berari jarraitzen ari da udala aurten ere.

Udaberria heltzearekin batera, martxo aldera utziko dute arabazozoek Erribera, eta neguarekin bat itzuliko dira heldu den urtean.]]>
<![CDATA[Pandora zirkuan deskubritzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2471/024/001/2019-02-07/pandora_zirkuan_deskubritzeko.htm Thu, 07 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/2471/024/001/2019-02-07/pandora_zirkuan_deskubritzeko.htm Toruk: The First Flight (Toruk: lehen hegaldia) produkzioa ekarri du konpainiak Nafarroako hiriburura. Atzo iluntzean egin zuten lehen funtzioa, eta igandera bitartean bertze zortzi eginen dituzte. Arrakasta izan du zirkuaren etorrerak, eta dagoeneko asteburuko funtzioetarako sarrera guztiak salduta daude.

Cirque Du Soleilen 37. produkzioa da Toruk, orain artekoetan ezberdinena. Pandoran murgiltzen du ikuslea, James Cameronen Avatar filmeko mundu magikoan. Baina pelikulako istorioa kokatzen den garaia baino 3.000 urte lehenago. Filmean ez bezala, gizakiak oraindik ez dira Pandorara iritsi, eta Na'vi-ak bakarrik daude bertan. Bortz klan ezberdinetakoak dira Pandorako Na'vi-ak, eta beren burua salbatu beharko dute.

Pandorako mundu magikoa irudikatzeko Cameronen beraren laguntza izan dute Cirque du Soleileko kideek. Bortz urtez ibili dira sorkuntza lanetan murgilduta. «Cameronen lantaldea hamar urtez ibili zen sorkuntza lanetan, eta material guztia utzi ziguten, ahalik eta errealena izan zedin», kontatu du Jamie Mallet harreman publikoetarako arduradunak. Filmean ez zeuden bi figura berri ere sortu dituzte espresuki.

2015. urtean Montrealen (Kanada) estreinatu zutenetik, mundu osoko hamazazpi herrialdetan eta 88 hiritan erakutsia dute ikuskizuna. Pandora irudikatzeko 43 artista izanen dira oholtzan, baita bertzelako txotxongilo erraldoi batzuk ere. Denetan handiena da Toruk, Na'vi-ak ikaratuta dituen hamabi metroko eta 115 kiloko txotxongilo erraldoia. Hainbat diziplina uztartuko dituzte ikuskizunean, horietako batzuk Cirque du Soleilen bakarrik erabiltzen dituztenak.

Ikuskizunak irauten duen bi orduetan Nafarroa Arenak itxura erabat ezberdina hartuko du: sumendi bihurtuko da, baina baita desertu, baso eta ur jauzi erraldoi ere. Sakelakorako aplikazioa ere sortu dute, eta ikusleak, obra ikusteaz gain, argiztatze lanetan parte hartu ahalko du.

Pandorako mundua sortzeko, artisten lana bezain garrantzitsua izanen da karakterizazioa. Naturan inspiratuta sortu zituzten jantziak, eta klan bakoitzak janzkera ezberdina izanen du, nahiz eta denak urdinak izanen diren. Na'vi-en karakterizaziorako 150 jantzi oso eta 1.000 osagarri baino gehiago ekarri dituzte Iruñera. Artista bakoitzak hiru klan ezberdinetako Na'vi-ak interpretatu beharko ditu, eta, beraz, ikuskizunak irauten duen bitartean arropa behin baino gehiagotan aldatu beharko dute artistek. Horretarako, zortzi profesionalen laguntza ere izanen dute.

Marco Piña akrobata da Toruk ikuskizunean ari den artistetako bat. Urtebete darama Cirque du Soleilen, baina zirkuan hasi aitzinetik, hamabost urte eman zituen prestalanetan, konpainian aritu ahal izateko. Iruñean egingo duten ikuskizuna, zirku batek egin ohi dituenekin alderatuta ezberdina dela adierazi du: «Zirkuan ohikoena izaten da banakako saioak egitea. Toruk-en taldeka ateratzen gara oholtzan, eta orotariko akrobaziak egiten ditugun akrobatek parte hartzen dugu».

Arropaz eta eszenografiaz gain, soinuak ere garrantzia du ikuskizunean. Zuzeneko abeslari bat izanen da abesten, baina artistek ere zuzeneko soinua eginen dute. Mikrofono bat izanen du artista bakoitzak, eta zuzeneko soinua ere ahalik eta errealena izan dadin saiatuko dira. Malletek azaldu duenez, batzuetan errealitatearekiko hainbertzeko fideltasuna izateak ikusle bat baino gehiago beldurtzea ere ekarri izan du.

Ikuskizuna, zenbakitan

Zenbakiek ere erakusten dute Toruk ikuskizunaren tamaina. Izan ere, 34 kamioi, 39 garraiorako edukiontzi eta bost hegazkin behar dituzte beharrezko tresneria guztia mugitzeko. Agertoki guztiak muntatzeko hamar ordu inguru ematen dituzte aldiro, eta ondotik, dena biltzeko, beste sei ordu inguru. 43 artistez gain, 120 langilek osatzen dute lantaldea, eta bisitatzen duten hiri bakoitzean bertze hainbertze langile kontratatzen dituzte.

Piña akrobatak «esperientzia zinematografiko» gisa deskribatzen du ikuskizuna: «Efektu bereziak dituen film bat ikustea bezala da: efektu eta artista anitz daude, txotxongilo erraldoiak... Nonahi daude ikusteko gauzak». Zirkua ikustera joaten denak, beraz, begiak adi eta belarriak prest izan beharko ditu esperientzia ahalik eta gehiena gozatzeko.

]]>
<![CDATA[«Orain hagitzez ere zoriontsuago naiz»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-02-06/orain_hagitzez_ere_zoriontsuago_naiz.htm Wed, 06 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-02-06/orain_hagitzez_ere_zoriontsuago_naiz.htm Nicoren bidaiak izeneko hitzaldia eman zuen.

Graduatu berria, gaztea, kirolaria. Bat-batean, 2013ko irailean bizitza aldatu zitzaizun. Zer gertatu zen?

Motor istripua izan nuen. Etxera bidean nindoala, Igeldora bidean, bihurgune batean auto bat ikusi nuen nire erreian. Kolpean frenatu, eta buruarekin autoa jo nuen. Ez nindoan hagitz agudo, 60 km/h-ko abiaduran edo. Nire burmuinak garezurra jo zuen. Horren ondorioz, orain kalteak ditut solastatzeko orduan, orekan, memorian. Koma naturalean egon nintzen bi hilabetez, eta gero errehabilitazioan bertze sei hilabetez.

Orain nola zaude?

Nahiz eta gaizki nagoela ematen duen, hagitz ongi nago. Artatu ninduten medikuak ere harrituta gelditzen dira zein ongi nagoen ikusita. Zorionez, nire kasuan salbuespenak erregela berresten du. Nire zailtasun guztiekin, motxila hartuta bakarrik bidaiatzen dut munduan barrena. Bidaietan ezagutzen dudan jendea harrituta gelditzen da. Baina bizi egin behar da; bizitza bakarra da, eta niri hau egokitu zait. Gorputz eta buru honekin ez dut etxean gelditu nahi; bizitza bizi nahi dut.

Nolakoa da orain zure egunerokoa?

Egia erran, anitz bidaiatzen dut. Lehengo bizitzarekin egingo ez nituzkeen gauza anitz egiten ditut orain. Lehen pentsaezinak ziren gauzetan ematen dut bizitza; dibulgazio zientifikoko eta bizitza filosofiako liburu zoragarriak irakurtzen ditut. Irakurtzean sekulako plazera sentitzen dut, eta, hain memoria txarra dudanez, liburuko datuekin laburpenak egiten ditut. Dokumental liluragarriak ere ikusten ditut: unibertsoari buruzkoak, bizitzari buruzkoak, bidaien ingurukoak... Orain, marrazten hasi naiz; ikasketaz ingeniaria naiz, eta marrazketan ongi moldatzen naiz. Marrazki horiek margotzen ere hasi naiz; ez naiz hain abila, baina, egia erran, berdin du, entretenitu egiten naizelako.

Ohiko bizimodua egiten duzu?

Ohiko bizitza langilearen bizitza da, eta nik ez dut lanik egiten; hala ere, hori kenduta, erran daiteke baietz. Istripuaren ondorioz dudan memoria txarrak eta bertzelako arrasto fisikoek lan egitea eragozten didate. Etorkizunean, memoria hobetzean, gustatutako litzaidake lan egitea; ez nuke nahi bizitza guztian erretiratu gisa bizi. Gizartearentzat baliagarria izan nahi nuke, eman didan guztia itzuli nahiko nioke, eta horretarako prestatzen ari naiz. Motibatzeko hitzaldiak ematen jarraitzea ere gustatuko litzaidake.

Institutuko ikasleekin egon zara. Zer sentitzen duzu jende talde baten aitzinean zure bizipenak kontatzen dituzunean?

Egun berean hiru hitzaldi eman ditut, eta tontakeria ematen du, baina nekatu egiten naiz. Berehala nabaritzen dut deskantsua behar dudala. Hala ere, jendearen erreakzioa ikusita, merezi du. Beti harritzen dira nire istorioak entzunda, eta beti eskatzen dute gehiago kontatzeko.

«Bizitzak proban jartzen zaitu batzuetan». Zuk errana da. Nola atera zara proba horietatik?

Bizitzak zangotraba batekin jarri zidan proba, eta hemen nago oraindik. Zorionez, onik atera nintzen. Eta nahiz eta hain ongi ez atera, aurpegi ona jarri behar duzu, jarrera ona izan, eta aitzinera segi. Jarrera ona eta umore ona badituzu eta positiboa bazara, hobeki ateratzen dira gauzak. Negatibo izanda ez da ezer lortzen, positibo izan eta gauzen alde onari erreparatu behar zaio.

Zure anaia Lucas Egibar swonboarder saritua da. Anitzek erran du haren inspirazio iturri izan zarela.

Nik beti erraten dut inspirazioa elkarrekikoa dela. Hark beti erraten du nik lehiarako eta irabazteko inspiratzen dudala. Ni anaia nagusia naiz, eta, anaia txikia irabazten ikusten dudanean, pentsatzen dut nik ere bizitzako oztopo guztiak gaindi ditzakedala.

Zerbaiten falta sumatzen duzu aurreko bizitzatik?

Bai; siesta hainbertze behar ez izatea. Lagunekin planak egiten ditudanean, beti hartu behar dute kontuan nik deskantsua behar dudala. Independentzia horren falta anitzetan sumatzen dut. Hala ere, lagun eta familia zoragarria ditut, eta beti oroitzen dira nirekin. Nik, ordainetan, irribarrea eta poztasuna ematen dizkiet.

Zoriontsu zara?

Nahiz eta nire aurreko bizitzan baino gauza gutxiago egin, orain hagitzez ere zoriontsuagoa naiz. Nire zailtasun guztiekin, bizitza gehiago aprobetxatzen dut.]]>
<![CDATA[«Autonomia eta askatasuna ekartzen ditu ahalduntzeak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2019-02-02/autonomia_eta_askatasuna_ekartzen_ditu_ahalduntzeak.htm Sat, 02 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2019-02-02/autonomia_eta_askatasuna_ekartzen_ditu_ahalduntzeak.htm Emakumeok programan parte hartu du asteon.

Zer da Emakumeok programa?

Nafarroako Berdintasun Institutuak bultzaturiko plan baten barruan eginen dugun ikastaro bat da. Ahalduntze feministarako gune bat. Prozesu deszentralizatua izanen da, tokian tokiko emakumeen beharrak betez eginen baita. Tuteran, Otsagabian eta Iruñean egonen gara.

Ahalduntzea aipatu duzu. Zergatik da hain garrantzitsua?

Sistema patriarkal hagitz matxista batean bizi garelako. Genero femeninoaren eraikuntza sozialak konpetentzia batzuk dakartza berarekin, eta kalte egiten digute gure bizitzaren protagonista izateko orduan. Hartara, ahalduntzea da estrategia feminista bat, patriarkatuak berekin dakarren hori deseraikitzeko: estereotipoak, banaketa sozio-sexuala, zaintza lanak emakumeei bakarrik ematea... Garrantzitsua da deseraiki nahi dugun hori identifikatzea eta, gugandik hasita, bizi proiektu bat sortzea.

Nolakoa da ahalduntze prozesu hori?

Oztopoak detektatzeko eta autoezagutza lortzeko baliabideak daude. Feminismoak, esaterako, tresnak ematen dizkigu geure buruaren jabe izateko, eta, horren barruan, baita lidergo modu berriak sendotzeko ere. Egungo sisteman, lidergoa patriarkala da, patriarkatuak gizonei ezarri dielako rol publiko eta politikoa. Ikastaroan, hori guztia deseraikitzeko eta sistema berri bat sortzeko tresnak emanen dizkiegu emakumeei, maila pertsonalean nahiz kolektiboan.

Zer egin daiteke ahalduntzea ez geratzeko soilik eremu pertsonalean, eta politikoa eta kolektiboa ere izateko?

Feminismoa politikoa da, paradigma feminista teoria politikoa delako. Gainera, ahalduntze feministak gakoak ditu kolektiboa izateko. Pertsonala politikoa da, eta politikoa, pertsonala.

Ahalduntzea gakoa da beldurrik gabeko bizitza baterako?

Noski: beldurrik gabe bizitzeko, erruduntasuna deseraikitzeko, zoriontsuago izateko. Patriarkatuak zuzenean sartzen gaitu sufrimenduan. Ahalduntzeak askatasuna eta autonomia dakartza. Geure buruaren jabe izatea ematen digu, eta, geure buruaren jabe garenean, zoriontsuago gara.

Iaz, Martxoaren 8an, greba feminista antolatu zen. Zer balorazio egiten duzu?

Hagitz positiboa. Ez zen hiru hilabetean antolatu, prozesu luze baten ondorioz sortu zen. Hainbat esparrutako emakumeen artean sinergiak sortu eta kalera ateratzeko indarra izan genuen.

Martxoaren 8ko grebaren eta sanferminetako bortxaketaren epaiaren ondotik, indarra erakutsi zuten emakumeen mobilizazioek. Erreakzio patriarkal bat sortzen ari da horren aurka?

Mugimendu feministak aurrera egiten duenean, beti, sistema patriarkalaren berrantolaketa bat gertatzen da. Beraz, ezinbestekoa da norbanako eta taldekako ahalduntzea lortzea eta agenda feminista bat izatea. Kapitalismoak aliantza zuen sistema patriarkalarekin, eta, gainera, jauzi izugarria eman dugu kapitalismotik neoliberalismora. Orain, populismoarekin batera hazi den neoliberalismoa hagitz gogorra da. Egoera hagitz arriskutsuan gaude.

Uste duzu aurtengo greban erresistentziak azaleratuko direla zenbait esparrutan?

Aurten zailagoa izanen da. Erran bezala, patriarkatua, gizarte matxista, eskuin muturra eta neoliberalismoa hagitz antolatuak daude feminismoaren aurrerapauso guztiak gelditzeko. Hala ere, sinisten dut lortuko dugula. Komunikabideek eragiteko indar handia dute. Urte guztia daramagu antolatzen eta indarrak biltzen. Ikuspegia batzen gaituen horretan jarri behar da, eta indarrez atera behar dugu karrikara.

Iaztik hona egoera aldatu da?

Urtearen lehen zatian, feminismoak ikusgaitasun handia izan du. Orain, greba aitzinetik komunikabideetan berriro antolatzeko beharra dago. Interneten, feminismoak ikusgaitasun handia du, baina egia da batzuk gu isilarazten saiatzen direla. Interneten eraso egiten digute, eta aurrez aurre ere bai. Formakuntza ematen dugunok gure hitzak neurtzea nahi dute, baina ez gara geldituko. Gauzak argi erraten jarraituko dugu politika feminista leku guztietan aplika dadin.

Nafarroan, Skolae hezkidetza programaren kontrako kanpaina ere abiatu dute eskuineko alderdiek. Nola bizi duzu hori ?

Emakumeen eskubideetan pauso bat aitzinera ematen den aldi oro, muturreko katolikoen eta eskuin muturraren erreakzio bat izaten da kontra. Kasu honetan, hezkidetzaren kontra. Baina hezkidetza eta Skolae beharrezkoak dira eraldaketa sozialerako, justiziarako eta giza eskubideak betetzeko. Skolae oso garrantzitsua da; alde batetik, mutikoek gizarte matxistatik jasotzen duten gizontasun eredua deseraiki dezaten, eta, bertze aldetik, neskei ezaugarri zehatz batzuk ezartzen dizkien sozializazio prozesua deseraiki dezaten.]]>
<![CDATA[Joare hotsa, udaberri hotsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/038/001/2019-01-29/joare_hotsa_udaberri_hotsa.htm Tue, 29 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Larretxea Agirre https://www.berria.eus/paperekoa/1901/038/001/2019-01-29/joare_hotsa_udaberri_hotsa.htm
Zubietarrak izan ziren joareak astintzen lehenengoak. Hamaiketarako eskean atera ziren, eta ondotik egin zuten gosaria. Lehen eskean, joareak modu tradizionalean jo zituzten, erritmoari jarraitu gabe. Gosaldu ondotik, jantzi, eta Aurtitzerako bidea hartu zuten. Iturenen, aldiz, lehendabizi, gosarirako elkartu ziren herritarrak, eta ondotik egin zuten eskea. Herritarrak, joaldunak eta mozorroak bildu ziren gosaltzeko, herriko etxeko ganbaran. Orain arte, ganbararako bidea irekia izaten zen: azken urteetan, ordea, kamerak uxatzeko, herritarrak bakarrik izaten dira. Beheko solairuan, berriz, herriko ostatuan, bisitariak zebiltzan, kantuan eta dantzan, Kuxkuztu txarangaren erritmoei jarraituz. Inguruko herrietakoak batzuk, urrutiagotik etorriak bertzeak, aterkia eskuan, umore ona zen nagusi: joare soinua goian, musika eta kanta behean.

Eguerdiko ordu batak arte ez zen joare soinurik aditu Iturenen. Orduantxe atera ziren lehenengo joaldunak jantzita ganbaratik. Multzoka ateratzen hasi ziren, eta hamalau elkartu zirenean ekin zioten eskeari. Gainontzekoek prestatzen jarraitu zuten. Izan ere, denbora anitz eskatzen duen lana izaten da prestaketa. Batez bertze, joaldun bakoitzari joareak lotzeko, bortz minutu inguru behar izaten dute. Herriari lehen itzulia egin ondotik, bertze hamabi joaldun batu zitzaizkien.



Joarearekin lehen itzulia egin zutenetako bat zen Egoitz Gorosterrazu iturendarra. Hamargarren aldia zuen astelehenez joareak astintzen: «Inauteriak herriko giroa dira, zaharrak eta gazteak batera egotea: joalduna izatea txikitatik sentitzen duzu». Bizi egiten dituzte inauteriak Iturenen, Zubietan eta Aurtitzen, eta nabaritzen da, txikitatik hasten baitira herriko gazteenak ere joareak astintzen, ahal duten bezala, helduen erritmoari jarraituz.

Joare soinuaz harago, ordea, bada bestaz gozatzeko bertze modurik. Etxeko trapu zaharrak hartu eta mozorrotzea izaten da anitzen plana. Iker Gorosterrazu, anaia ez bezala, mozorro ateratzen da. Joaldun atera izan bada ere, azken urteetan nahiago izan du mozorrotu: «Etxeko edozein arropa zahar hartuta ateratzen naiz». Oraindik mozorroa prestatzeko zuen, eta gosaldu ondotik joan zen etxera berriz ere mozorroa jantzita bueltatzeko.

74 joaldun, 148 joare

Herriari lehen itzulia egin ondotik abiatu ziren iturendarrak Latsaga auzora. Tarteka euria, tarteka eguzkia, joare soinua bakarrik aditzen zen. Hartza ere sartu zen joaldunen artera, eta bisitari bati baino gehiagori susto galanta eman zion. Latsaga auzora iritsita, mozorroak ere bildu ziren, eta dantzan ibili ziren akordeoi doinuekin. Mozorro talde bat turistaz jantzia zen, eta, toallak lurrean, etzanda, eguzki izpi bakan batzuk hartu zituzten.

Deskantsurako denbora anitzik gabe, segidan ailegatu ziren Aurtitz eta Zubietako joaldunak ere: denera, 74 joaldun, 148 joare. Aurten, zubietarrek ez zeramaten joaldunek ohikoa izaten duten ttuntturroa, txapel beltza baizik. Antzina, euria zenean ttuntturroa ez hondatzeko erabiltzen omen zen txapela. Denak elkartu, ibilera bera hartu, eta batera egin zuten Iturengo plazarainoko bidea. 74 joaldun elkartu ziren: Iturengo 30, Zubietako 26 eta Aurtizko 18.

Joare soinua, euria eta motor errearen usaina elkartu ziren plazan. Mozorro xelebre andana ere bai. Laminak, turistak, zonbiak: pertsona adina mozorro zeuden han bilduta. Baita ipurdia agerian zebiltzan gazte batzuen karroza bat ere. Maskarekin tapatuta, egun batez ezezagun bihurtu ziren herriko plazan. «Hildakoak inauteritarako berpizten gara», zioen karrozetako batek. «Zubietan migranteak onartzen ditugu», bertze batek.

Anabasaren erdian, joareak gogotik jotzen zebiltzan joaldunak. Hainbertze mozorroren artean, kosta zitzaien plazan lekua egitea. Plazari bi itzuli eman ondotik, adarra jo zuen Laxaro Erregerena joaldunak, eta aterpera joan ziren denak. Mozorroek bestan jendea zirikatzen jarraitu zuten: motozerrarekin ikaratuz batzuk, jendeari oilo zirina botaz bertzeak. Inauterietako lehen itzulia eginda, pozik zeuden Olaia Loiarte eta Mikele Etxekolonea zubietarrak. Joareekin atera ziren emakume bakanetakoak ziren biak: «Polita da, hiru herrietako joaldunak elkartzen baikara: gure herriko ohitura da, eta anitz bizitzen dugu». Loiartek urteak zeramatzan joareak astindu gabe: Etxekoloneak, aldiz, urterokoa izaten du joareak jartzea. Iturengo bisita eginda, berriro joareak joz itzuli ziren Zubietara: gaur ere ateratzekoak dira Zubietako bi gazteak.



Kontuak, larunbatean

Bestarekin erlazionatutako hotsen bat bada Iturenen, hori joare hotsa da, inauteriez harago, urte osoan ere jotzen baitituzte. Urtea hasi eta berehala, errege egunez ateratzen dira lehenengoz joareak jotzera, eta irailean ere ateratzen dituzte, joaldun egunean. Inauteriak dira, ordea, zalantzarik gabe, joare soinua ozenen aditzen den urte sasoia. Ortzegunetik hasita asteazken bitarte, besta giroa nagusi izaten da herrian. Bihar, Zubietarako itzulia egin ondotik, larunbatean bukatuko dute besta, kontu bazkariarekin; bertsolariak ere lagun izanen dituzte. Horren aitzinetik, ordea, bihar, zubietarren egun handia izanen da. Zubietan elkartuko dira joaldunak, mozorroak eta Euskal Herritik joandako bisitariak. Ikusteko dago ea atzo bezala txapel beltza jantzita edo ttuntturroarekin aterako diren joareak astintzera.]]>