<![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 23 Nov 2019 01:00:44 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Berreskuratutako «harribitxi» bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/031/001/2019-11-21/berreskuratutako_harribitxi_bat.htm Thu, 21 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1873/031/001/2019-11-21/berreskuratutako_harribitxi_bat.htm Houston, arazotxo bat daukagu izenburua jarri diote lanari. CD batean bildu dute grabazioa, eta liburuxka batekin osatu argitalpena. Bi protagonisten hitzaurreak eta saioko bertsoen transkripzioak ez ezik, Malen Amenabarren ilustrazioak jaso dituzte liburuxkan.

Hogei urte igaro dira saio hartatik, eta ñabardura guztiak ez, baina testuingurua eta nola igaro zen gogoan dute Garziak eta Egañak. «Asmoa zer edo zer esperimentala egitea zen, plazan nekez egiten den zerbait», azaldu du Garziak. «Uste dut Aitor Mendiluzek egin zidala lehenengo deia. Gogoan dut hainbat aukera eskaini zizkidala, baina, egia esan, ez dut gogoan beste aukerak zein ziren». Bertsolari bakar batekin saio bat osatzea zegoen horien artean, eta baiezkoa eman zuen Garziak, bi baldintzarekin: Egaña izatea bertsolari hori; eta publikoa ez izatea ohikoa, baizik eta egitera zihoazen ariketaren zailtasunaz ohartuta, «hanka sartzeko baimena» emango zien publiko bat. «Bat-bateko bertsogintzaren mugak esploratzea» zen haren asmoa.

Behin baietz esan ostean, saiorako gaiak prestatzen hasi zenean jabetu zen Garzia erronkaren tamainaz. «Lehenago ere ni aritua nintzen bertso saio esperimentaletan, eta nire balantzea ez zen oso positiboa izan, publikoa ez zelako igual gure esperimentu arraroak entzutera joaten, baizik eta gozatzera. Alde horretatik, iruditu zitzaidan mauka handia zela halako publikoaren aurrean eta Andonirekin saio horretan saiatzea. Baina gaiak prestatzen hasi nintzenean segituan konturatu nintzen nire ustez jolas dibertigarri izatekoa zena ari zela desafio latza bihurtzen, Andonirentzat noski, baina baita niretzat ere». Horregatik jarri zion Houston, arazotxo bat daukagu izenburua saioari, «autoironia batekin ea larrialdia pixka bat baretzen» ote zuen.

Egañak, aldiz, ez zuen aldez aurretik halako estutasunik sentitu. Gipuzkoako Herriarteko Bertso Txapelketa bukatu berritan, «asko entrenatuta» eta presiorik gabe iritsi zen. «Konfiantza neukan Joxerrak ondo gidatuko ninduela, eta konfiantza neukan publikoarekin; banekien han izango zirela Hernaniko bertso eskolakoak, zerbait gaizki irtenda ere. Lasai joan nintzen; erakustera bai, gogotsu, grinatsu, baina lasai, aldi berean». Ongi gogoan du, baina, amaitzean ez zitzaiola batere erraza egin oholtzako lauzpabost eskailera mailak jaistea, ordu eta erdiz zer kontzentrazio mailarekin jardun zuen erakusten duena.

Estutasunetik jolasera

Gaien mamian eta haiek emateko eran ere esperimentatzeko gogoa zuen Garziak. Batzuetan, ohiko estiloan jarri zizkion gaiak Egañari; besteetan, berriz, «maila bereko» elkarrizketa baten gisan, gogoeta bat bota eta airean utzita. Hasteko, Titanic itsasontzian jarri zuen bertsolaria, hondoratu bitartean kanta zezan. Eta «tripak estu» hasitako saioa, jolas bihurtzen joan zen. «Ikusi nuenean Andonik nola heltzen zion buru eta bihotz lanari, eta zenbat ale antologiko bota zituen, nahiko azkar bueltatu nintzen jolasera».

Ordutik, 3.000 saiotik gora egin ditu Egañak, eta hura berezia izan zela bai, baina atzendua zeukan gogoan. Haren hitzetan, ordurako baziren hainbat urte «esperimentuak» egiten hasiak zirela. «Saio hau esperimentuak egitearen ondorio pilatu bat izan zen». Bertsolaritzaren «ekosistema oso baten babesa» izatearen pozetik, haren parte den gai jartzailearen garrantzia azpimarratu du. «Sortzaile gisa hartu behar genuke, eta, alde horretatik, nire esker ona gai jartzaile orori eta, saio honetan, Joxerrari. Uste dut hemen bion lana dagoela begi bistan».

Lan hori Amenabarrek irudikatu du liburuxkan. «Abiapuntutzat hartu nuen saioaren hasieran aipatzen den Titanic-en egoera, eta izebergaren inguruan ilustratu dut saio osoa». Ideia horren bueltan, eta gaietan agertzen diren elementuekin collageak osatu ditu, «koherentzia bat mantentzeko kolore berdinak erabiliz eta elementuak errepikatuz».

Jasota bezala izeneko bilduman plazaratu duten laugarren lana da, Marta Agirrezabal Lankuko koordinatzaileak azaldu duenez. «Berezia» da argitalpena, haren ustez. Izan ere, orain arte bertso antologiak plazaratu dituzte bilduma horretan. Oraingoan, baina, «osotasunean harribitxia den saio bat berreskuratu» nahi izan dute. Felix Irazustabarrenaren proposamenez eta Xenpelar Dokumentazio Zentroaren laguntzaz eman dute argitara; Iraulio Panttalone Bertso Kabiya taldearen eta Eusko Jaurlaritzaren laguntza ere izan dute.]]>
<![CDATA[Beldurraren ispiluaren aurrean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-11-20/beldurraren_ispiluaren_aurrean.htm Wed, 20 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2019-11-20/beldurraren_ispiluaren_aurrean.htm Hik ez dakik zer den beldurra ipuin liburua. Erein argitaletxearekin plazaratu du lan berria.

Hemezortzi ipuin bildu ditu liburuan, «gidoi modukoak, labur-laburrak, biluziak, batere apaingarririk gabekoak», idazleak azaldu duenez. «Ez dago batere deskripziorik; susmoa izan dezakezu, baina batzuetan ez dakizu ipuina non garatzen den, zeintzuk diren pertsonaiak. Ez dago inolako erreferentziarik». Mezua baita inportantea ipuinetan, haren hitzetan: «Nire asmoa zen gaizkiari buruz hausnarketa bat egitea. Gaizkia zergatik egiten duen gizakiak, zerk bultzatzen duen momentu konkretu batean beste pertsona bati gaizkia egitera. Hori da liburuaren muina». Gaizkiaren aurrean sentitzen den beldurra ipuin guztietan ageri den sentsazioa dela erantsi du: «Jendeak egiten dituen edo sufritzen dituen gauzen aurrean beldurra sentitzen du».

Beldur mota asko egon daitezke, baina psikologikoa da nagusi liburuko ipuinetan. «Nik ez dakit badaukadan, baina esaten da jendeak munstro bat duela barruan. Eta edozein momentutan kaltea edo mina eragiteko kapaz da». Hala, horren inguruan gogoeta eragiteko asmoz, irakurlea «ispiluaren aurrean» jarri nahi izan du idazleak. «Liburu honek ispiluaren aurrean jartzen gaitu, edo saiatu naiz behintzat hori egiten; jendeak irakurri dezala ipuina, eta esan dezala: 'Zer egingo nuke nik pertsonaia dagoen muturreko egoera horretan? Berdin jokatuko nuke, edo ez?'».

Askotariko egoerak gertatzen dira ipuinetan. Batzuk idazleak asmatuak dira; beste batzuk, berriz, errealitatetik hartu eta moldatu dituenak. «Badago, adibidez, xenofobiari buruzko ipuin bat. Inor ez da hemen xenofoboa, baina jar zaitez pertsonaiaren lekuan, eta orduan esadazu benetan xenofoboa zaren edo ez zaren. Edo mozkor tirano bat daukazu, eta jar zaitez bere semearen lekuan eta esadazu semeak egin duena zuk egingo zenukeen edo ez zenukeen egingo». Irakurlea «egoera zail batean aurrean» jartzen dute denek, bere erantzuna zein izango litzatekeen pentsarazteko. Linazasororen esanetan, galdera ugari baitaude liburuan, baina erantzunik ez.

Ipuinetako istorioen adibide gehiago ere eman ditu. «Bakoitzak bere beldurrak dauzka. Badago komando bateko kide bat, eta horrek, egin duenaren ondoren, sentitzen du izugarrizko beldur bat». Atxilotuak torturatu dituen polizia bat du protagonista beste narrazio batek; «gero konturatzen da izugarrizko astakeriak egin dituela, eta, beldur horrekin, bere buruarekin ezin du bizi». Pertsonaien artean, badira beren ekintzengatik damua agertzen dutenak, eta badira berriro egingo luketela diotenak ere.

Ipuin solteak izan arren, mami horrek lotzen ditu liburuko narrazio guztiak. «Ipuin bakoitzean gauza ezberdin bat gertatzen da, baina uste dut batasun handiko ipuin liburua dela; azkenean, denetan dago beldur bat, denetan dago muturreko egoera bat, denetan dago tragedia bat».

Poemak josiz

Beraz, mezua da ipuinotan inportanteena, idazlearen iritziz. Baina idazkerari ere eman dio garrantzia. Azaldu duenez, sintaxia «bihurritu» du, eta apenas erabili duen punturik nahiz komarik. Iñaki Aldekoa Erein argitaletxeko editorearen ustez, «poetikotasun handiko prosa batekin» idazten du Linazasorok, «eta gainera sotila, biluzia dena erabat».

Liburua sortzen «etxetik kanpo» bezala aritu dela azaldu du Linazasorok, bere ohiko bideetatik kanpo. «Liburu hau idazterakoan pixka bat nire etxetik kanpo ibili naiz, nire absurdo, umore, ironia horretatik kanpora, eta pixka bat galduta ere sentitu naiz; ez da nire betiko literatura».

Horregatik, «egiturarekin asmatzea» kezken artean izan duela aitortu du. Horren ohikoa ez den forma bat erabiltzeko hautua egin du oraingoan: poema bat edo poema zati bat txertatu du ipuin bakoitzean. «Ipuin guztietan, poemak ipuinari laguntzen dio, edo ipuina bideratzen du, hondoko musika bat izango balitz bezala, ipuinarekin batera doan erreka bat». Kasu batzuetan, ipuina sortu, eta ostean josi dio poema, edo poema zatia; beste batzuetan, berriz, poema batetik abiatuta sortu du ipuina. «Batzuetan, lehenik ipuinak sortu dira, eta gero poemak erantsi dizkiet; eta beste batzuetan alderantziz izan da: poema bat irakurri, edo bertso lerro bat... eta balio izan dit beste ipuin bat sortzeko».

Beste idazle batzuen poemak aukeratu ditu Linazasorok ariketa hori egiteko. Ipuinen barruan josita doazenez, haietan ez du zehazten nork idatziak diren, baina liburuaren lehen orrialdean, eskertzan ageri dira haien izenak. Tartean dira, besteak beste, Yosa Buson, Ezra Pound, Giovanni Quessep, Sophia de Mello, Eugenio de Andrade eta Wallace Stevensenak. Idazlearen esanetan, haiekin guztiekin «zorretan» dago bere liburua.]]>
<![CDATA[Karlos Linazasorok 'Hik ez dakik zer den beldurra' ipuin liburua plazaratu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/173964/karlos_linazasorok_039hik_ez_dakik_zer_den_beldurra039_ipuin_liburua_plazaratu_du.htm Tue, 19 Nov 2019 13:55:10 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/173964/karlos_linazasorok_039hik_ez_dakik_zer_den_beldurra039_ipuin_liburua_plazaratu_du.htm <![CDATA[Ibilbide luze baten destilazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2019-11-16/ibilbide_luze_baten_destilazioa.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2019-11-16/ibilbide_luze_baten_destilazioa.htm Hautsi da anphora (Xoxoa). Lau hamarkadako ibilbidean, hogeitik gora disko eta 200etik gora kantu plazaratu ditu, baita ehunka kontzertu eman ere. Emanaldi horietako askoren aterpe izan da Bilboko Kafe Antzokia, 1995ean ateak ireki zituenetik urtero aritu baita han, hutsik egin gabe. Kontzertu horietako batzuk grabatu, hainbat kantu aukeratu, eta zuzeneko bi disko zituen orain arte argitara emanak musikariak: Gaur (Esan Ozenki, 2000) eta Hamar t'erdietan (2008, Elkar). Aurreko lan horien «esperientziak» lagunduta, hirugarren zuzeneko albuma plazaratu berri du orain: Kafe Antzokian (Elkar). «Hau gauza bitxia da, bere horretan, baina, esan ohi dugun bezala, hor etxean aritzen gara; urtero-urtero jotzen dugu, eta pribilegio bat da», adierazi du. Iazko abenduaren 15ean eta 16an antzoki horretan emandako kontzertuetako kantuak bildu ditu lan berrian, hamalau denera.

Azken urteotan Hasier Oleaga (bateria), Fernando Lutxo Neira (baxua) eta Arkaitz Miner (gitarra, biolina, mandolina...) musikariekin «berezko nortasuna» duen taldea osatuta igo izan da oholtzara Ordorika, eta hala egin zuen iazko bi kontzertu horietan ere. «Hamaika urtez aritu gara laukotean, eta disko honek hori biltzen du; uste dut ederki islatzen duela talde honen joera». Haiekin batera, David Soler musikari katalana aritu zen zuzenean kontzertu horietan.

Joan den urtean hasi ziren taldekideak diskoa prestatzeko lanetan; entseguetan, ohiko errepertoriokoak ez ezik, «tarteka bazterrean gelditzen diren kantu horiek ere berriro bisitatzen», eta zuzenean nola eman pentsatzen. Bilboko bi kontzertuen aurretik, Soler gonbidatu, eta astebetez jardun zuten harekin lanean, Errenteriako (Gipuzkoa) Niessen aretoan. Emanaldietan disko berrian sartzeko moduko 24 kantu grabatu zituztela azaldu du Ordorikak, eta taldekide guztien artean hautatu zituztela hamalau kantuak, aurreko zuzeneko lanetan argitaratu gabekoak. «Abantaila hori da, disko hauek bahetik pasatzen dutela, destilatzen dutela urteetako jarduna», musikariaren ustez.

Askotariko kantuak daude album berrian, urteotan estudioan grabatutako diskoetan argitaratu dituenak. Baina zuzenean emanak oraingoan. Tartean dira, besteak beste, Bizitza eder denean (Lurrean etzanda, 2014, Elkar), Zure etxera noa (Haizea Garizumakoa, 2009, Elkar), Esan gabeko arrazoia (Kantuok jartzen ditut, 2003, Metak), Hargiñenean (Hurrengo goizean, 2001, Metak), Nirekin geratu (Hodeien azpian, 2011, Elkar), Lera zakurren balada (Memoriaren mapan, 2006, Elkar) zein Beltzarana (Dabilen harria, 1998, Nuevos Medios).

Beste hainbat kantu aipatu ditu musikariak, askotariko aukeraketa horren erakusle direnak denak ere. «Bada kantu zaharren bat, Zazpi nobio [Hiru Truku taldearekin berreskuratua]; bada antzinako kantu bat, Ez da posible; eta badira Ahots urrunak bezalakoak ere, duela hiru urte bakarrik estudioan grabatutakoak. Eta arrazoi bategatik edo besteagatik, talde honekin beste bide bat hartu duten kantuak ere badira, zenbaitetan bide guztiz bestelakoa, Belauniko-k bezala, bertsio oso eraldatuak. Beste batzuetan, tempoak edo tonuak, ez dakit, kantuak bere bidea hartzen du, eta musikarien jiteaz kutsatzen da, zorionez».

Estudioko lanetako kantuak ez ezik, aurrez argitaratutako zuzeneko diskoen «esperientzia» ere islatzen edo biltzen du album berriak, Ordorikaren ustez. «Zuzeneko diskoek asko lagundu naute. Iruditzen zait bakoitzak bere oinarria jarri duela jendaurrean aitzinatzeko, eta hori ez da erraza, zeren eta batzuetan zenbait jendek nahiago ditu kantuak bere horretan egon daitezen beti, aldatu gabe, baina ni ez naiz horietakoa; asko gustatzen zait maite ditudan musikariak ikusten ditudanean beren piezak eraldatzen, batzuetan harik eta bukatu arte ere ez dakizunean zer kantu ote den hori». Taldeak berezko nortasuna zuela iritzita, zuzenekoa grabatzeko pausoa ematea «polita» litzatekeela pentsatu zuen.

Benetakotasuna

«Zuzeneko disko bat egitea, kontrakoa iruditu arren, lan nekeza izaten da», ziurtatu du Ordorikak. «Hasteko eta behin, onartu behar duzu zure ezina askotan, eta ikusi zer den kantuak nahi duena, zer den onena; nahiz delako solo hori ez izan nahiko zenukeena, beste gauza batzuk baloratu. Horregatik, nahiz estudioko ñabardura galtzen duten, zuzeneko diskoek askotan irabazten dute benetakotasun horretan». Jonan Ordorikak grabatu, nahastu eta masterizatu du lana. «Kontent naiz soinuarekin», adierazi du musikariak; «uste dut ongi erakusten duela gure egina».

Albumak ibilbide oparo bat islatzen duela uste du Anjel Valdesek, Elkar diskoetxeko arduradunak. Eta «ariketa berezia» dela zuzeneko saioa, kantaria, publikoa eta kantua «giro aske batean» batzen dituen errituala dela iritzita. «Iazko abenduan Kafe Antzokian gertatutakoaren mamia islatzen du disko honek, eta oso partikularra izan zen mami hori». Haren iritziz, Ordorikak «oso modu orekatuan» lotzen ditu une leunak eta indartsuagoak diskoan, «oso hurrenkera atseginean».

]]>
<![CDATA['Kafe Antzokian' zuzeneko diskoa plazaratu du Ruper Ordorikak]]> https://www.berria.eus/albisteak/173814/039kafe_antzokian039_zuzeneko_diskoa_plazaratu_du_ruper_ordorikak.htm Fri, 15 Nov 2019 19:08:03 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/173814/039kafe_antzokian039_zuzeneko_diskoa_plazaratu_du_ruper_ordorikak.htm Ruper Ordorika. Kontzertu horietako batzuk grabatu, hainbat kantu aukeratu, eta bi disko argitara emanak zituen orain arte: Gaur (Esan Ozenki, 2000) eta Hamar t'erdietan (2008, Elkar). Aurreko lan horien «esperientziak» lagunduta, hirugarren zuzeneko albuma aurkeztu du orain: Kafe Antzokian. «Hau gauza bitxia da bere horretan, baina esaten ohi dugun bezala, hor etxean aritzen gara; urtero-urtero jotzen dugu, eta pribilejio bat da», adierazi du musikariak. Iazko abenduaren 15ean eta 16an antzoki horretan emandako kontzertuetako kantuak bildu ditu lan berrian, hamalau denera, eta Elkar diskoetxearekin kaleratu du diskoa. Lau hamarkada daramatza Ordorikak oholtza gainean, azken urteotan Hasier Oleaga (bateria), Fernando Lutxo Neira (baxua) eta Arkaitz Miner (gitarra, biolina, mandolina...) musikariekin «berezko nortasuna» duen taldea osatuta. «Hamaika urtez aritu gara laukotean, eta disko honek hori biltzen du; uste dut ederki islatzen duela talde honen joera». Aurreko zuzeneko lanen esperientzia ere islatzen edo biltzen du disko berriak, Ordorikaren ustez. «Zuzeneko diskoek asko lagundu naute. Iruditzen zait bakoitzak bere oinarria jarri duela jendaurrean aitzinatzeko». Joan den urtean hasi ziren taldekideak diskoa prestatzeko entseguetan, «tarteka bazterrean gelditzen diren kantu horiek bisitatzen berriro», zuzenean nola eman eta grabatu pentsatzen. Kontzertuen aurretik, David Soler musikari katalana gonbidatu, eta astebetez jardun zuten lanean harekin, Errenteriako Niessen aretoan (Gipuzkoa) -hura ere zuzenekoetan aritu zen -. Bi kontzertuetan diskoan sartzeko moduko 24 kantu grabatu zituztela azaldu du musikariak, eta taldekide guztien artean egin zutela hamalau kantuen aukeraketa, aurreko zuzenekoetan argitaratu gabekoak. «Abantaila hori da, disko hauek pasatzen dutela bahetik, destilatzen dutela urteetako jarduna». Urteotan estudioan grabatutako diskoetako kantuak jaso ditu lan berrian. Tartean dira, besteak beste, Ahots urrunak (Guria Ostatuan, 2016, Elkar), Bizitza eder denean (Lurrean etzanda, 2014, Elkar), Nirekin geratu (Hodeien azpian, 2011, Elkar) nahiz Hargiñenean (Hurrengo goizean, 2001, Metak). Hamalau, guztira. «Bada kantu zaharren bat, Zazpi nobio bezalakoa [Hiru Truku taldearekin berreskuratua]; bada antzinako kantu bat, Ez da posible bezala; eta badira Ahots urrunak bezalakoak ere, duela hiru urte bakarrik estudioan grabatutakoak. Eta arrazoi bategatik edo besteagatik, talde honekin beste bide bat hartu duten kantuak ere badira, zenbaitetan bide guztiz bestelakoa, Belauniko bezalako bertsio oso eraldatuak. Beste batzuetan, tempoak edo tonuak, ez dakit, kantuak bere bidea hartzen du, eta musikarien jiteaz kutsatzen da, zorionez».]]> <![CDATA[Generoak zeharkatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2019-11-14/generoak_zeharkatuak.htm Thu, 14 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2019-11-14/generoak_zeharkatuak.htm Aitaren etxea izenburua jarrita: «Gure gizartea norbaiten etxea baldin bada, aitarena dela oraindik ere, gizonen moldera eginiko gizarte batean bizi garela. Eta edozein gaiez ari garela, nola generoak guztia zeharkatzen duen, eta nola transmititzen den hori belaunaldiz belaunaldi». Gaiari buruzko gogoetak hiru pertsonaiaren bidez plazaratzen ditu eleberriak, baina gizonarenak hartzen du pisurik handiena. Hain zuzen, maskulinitate ereduen eraikuntzaren eta transmisioaren inguruan egiten baitu gogoeta. Elkar argitaletxearekin argitaratu du Jaiok bere hirugarren nobela.

Hiru ahots ageri dira eleberrian: gizon batena, eta bi emakumerena. Ismael du izena gizonak; idazlea da, sormen krisi betean dago, eta aitaren zaintzaz arduratu behar du. Jasone da beste protagonista; liburuzaina, Ismaelen emaztea da, eta garai batean idazten bazuen ere, utzi egin zion; senarraren idazlanak zuzentzen ditu egun. Libe da hirugarren pertsonaia, Ismaelen arreba eta Jasoneren gaztetako laguna; duela hogei urte Berlinen bizi da, «garai bateko egoera politikoak agobiatuta-edo» hara joan zenetik.

«Interesatu zait hiru ahotsak jasotzea, azpimarratzeko errealitate bera ikusteko zenbat modu diferente dauden, eta bakoitzak nondik begiratzen duen horrek zelan baldintzatzen duen mundua ikusteko eta bizitzeko dugun modua», azaldu du idazleak. Haren ustez, beharrezkoa da kontzientzia hartzea zein lekutatik begiratzen dion bakoitzak inguruari, leku hori ez baita neutrala. Eta horretan faktore ezberdinek eragina badute ere, generoan jarri du begirada. «Hori azpimarratu nahi nuen, nola gure egiteko moduetan, besteek gugan dituzten espektatibetan, guk geure buruaz ditugunetan... generoak eragin handia duen. Batzuetan iruditzen zaigu leku neutro batetik ari garela idazten, hitz egiten, erabakitzen, eta hori ez da horrela. Zein da geure lekua? Uste dut hausnarketa hori egitea oso inportantea dela, eta, liburu honetan, Ismaelek prozesu hori biziko du».

Gizonak ez ezik, bi emakume protagonistek ere egiten dute generoaren eraginari buruzko gogoeta liburuan: «Nondik hartu dituzten erabakiak euren bizitzan, nola baldintzatu dituen generoak bai maitemintzeko moduan, bai lan egiteko moduan, bai errenuntzia batzuk egiterakoan... Hirurek egiten dute hausnarketa hori, eta ikusten da guztiengan duela eragin itzela generoak». Baina gizonaren gogoetak «pisu handia» hartzen du. «Azken batean, kontatzen du gizon baten kontzientzia-hartze prozesua generoak bere bizitzan duen eraginaz: nola ikasi duen berak gizona izaten, zein gizontasun eredu izan duen, bere aitaren, familiaren edo gizartearen bitartez zelan barneratu duen nolakoa izan behar duen gizon batek, zer espektatiba bete dituen edo ez dituen bete...».

Jaiok azaldu du nobelaren abiapuntuan Ismaelen ezinegon bat dagoela: «Emakume bat hil edo bortxatu duten albistea entzuten duen bakoitzean, ezinegona sentitzen du, eta sentimendu kontrajarriak ditu: batetik, bere alabengatik beldurra sentitzen du, gerta dakiekeenagatik; baina bestetik, erru puntu bat sentitzen du gizon izateagatik. Eta bere buruari galdetzen dio zergatik sentitu behar duen hori». Galdera horretatik abiatuta egiten du gogoeta gizonak bere aitarekin pasatzen dituen orduetan. Eta Jaiok ere «jakin-min batetik abiatuta» idatzi du nobela: «Uste dut gizon horren buruan sartzeko saiakera egin dudala, jakin-min batetik abiatuta, nik ere neure buruari galdetzen baitiot zer sentitzen duten gizonek garai aldakor hauetan, nola bizi duten botere harremanetan mugimendu bat dagoen garai hau, zer sentitzen duten entzuten dutenean emakume bat hil edo bortxatu dutela. Uste dut liburuan, arlo horretan, erantzunak baino gehiago galderak daudela; galdera asko, nik ditudanak». Aitortu du kosta egin zaiola ariketa hori egitea, ez zuelako «orokorkeriatan edo topikoetan» erori nahi, eta naturalago aritu dela bi emakumeen atalak idazten.

Liburuaren eskaintzan «Iñigo Muguruzari. Gizon berri guztiei» idatzi du Jaiok, eta, protagonistaren hausnarketen harira, adierazi du gizarteak baduela gizon berri hori iristeko beharra. Nolakoa, baina? «Nire ustez, bere pribilegio egoeraz kontziente den gizon bat; eta ez bakarrik kontziente, baizik pribilegio horiek alde batera utzi eta berdintasunezko harremanak eraikitzeko prest dagoena». Kontzientzia hartzeari dagokionez, uste du «neurri handi batean feminismoak emandako tresnei esker» emakume askok gogoeta bat egin dutela dagoeneko. «Baina gizon askoren kasuan, nik uste dut egiteke dagoen hausnarketa bat dela», erantsi du.

Zaintza eta isiltasuna

Bere lehen lana 2004an argitaratu zuen Jaiok, Hamabost zauri ipuin liburua. Narrazioa eta nobela tartekatu ditu ordutik —poesia liburu bat ere kaleratu zuen 2015ean, Orain hilak ditugu—. Amaren eskuak (2006) nobelak ekarri zion sona handiena, eta haren eta lan berriaren artean badirela antzekotasunak uste du, jorratzen diren hainbat gairi dagokienez, hala nola zaintza, zahartzaroa, familien barruko isiltasuna... Idazketari buruzko gogoeta bat ere badago lan berrian, azaldu duenez: «Batetik, hausnarketa dago ea zergatik utzi zion emakumeak idazteari eta gizonak ez. Baina, bestetik, hausnarketa dago idazketaz ere, nola batzuetan idazketa prozesuan agertzen diren egiak, benetako hitzak. Askotan, gure eguneroko hitzetan baino egia gehiago sortzen dira idazketaren bitartez, eta bai Jasoneri bai Ismaeli idazketan agertuko zaizkie ezkutatuta dauden hainbat gauza, mamu, kezka».]]>
<![CDATA[Karmele Jaiok 'Aitaren etxea' nobela plazaratu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/173698/karmele_jaiok_039aitaren_etxea039_nobela_plazaratu_du.htm Wed, 13 Nov 2019 18:21:19 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/173698/karmele_jaiok_039aitaren_etxea039_nobela_plazaratu_du.htm Karmele Jaiok (Gasteiz, 1970) 2004an eman zuen argitara lehen lana, Hamabost zauri (Elkar) ipuin liburua. Ordutik, narrazioa eta eleberria tartekatu ditu bere ibilbidean -poesia liburu bat ere plazaratu zuen 2015ean, Orain hilak ditugu (Elkar)-, baina Amaren eskuak (Elkar, 2006) nobelak ekarri zion sona handiena. Orain, eleberri batekin itzuli da plazara: Aitaren etxea (Elkar). Hiru ahots ageri dira lan berrian: gizonezko batena eta bi emakumerena. Ismael idazlea da, «sorkuntza krisi batean murgilduta dago», eta aitaren zaintzaz arduratu beharko du. Jasonek, berriz, idatzi egiten zuen garai batean, baina utzia dio orain, eta Ismael senarraren idazlanen lehen irakurlea eta zuzentzailea da. Libek, berriz, biekin du harremana: Ismaelen arreba eta Jasoneren gaztetako lagun mina da, eta duela hogei urte Berlinen bizi da,hara joan baitzen «hemengo garai bateko egoera politikoak agobiatuta-edo». «Interesatu zait hiru ahotsak jasotzea, pixka bat azpimarratzeko errealitate bera ikusteko zenbat modu diferente dauden, eta bakoitzak nondik begiratzen duen horrek zelan baldintzatzen duen mundua ikusteko eta munduan bizitzeko dugun modua», azaldu du idazleak. Jaiok nabarmendu du oso garrantzitsua dela kontziente izatea zer lekutatik begiratzen dien bakoitzak munduari eta besteei, leku hori ez baita neutrala. Eta horretan hainbat faktorek eragina badute ere, adierazi du generoak pisu handia duela. «Hori azpimarratu nahi nuen, nola gure egiteko moduetan, besteek gugan dituzten espektatibetan, guk geure buruaz ditugun espektatibetan... Horietan generoak eragin handia duela. Batzuetan iruditzen zaigu leku neutro batetik ari garela idazten, hitz egiten, erabakitzen, eta hori ez da horrela. Zein da gure lekua? Hausnarketa hori egitea uste dut oso inportantea dela, eta, liburu honetan, protagonistak, Ismaelek, prozesu hori biziko du». Jaioren hitzetan, nobelak, azken batean, kontatzen du gizon batek duen kontzientzia hartze prozesua generoak bere bizitzan duen eraginari buruz. Eta haren bidez, maskulinitatea eraikitzeko eta transmititzeko moduen inguruan egiten du gogoeta. Dena den, zehaztu du hiru pertsonaien bidez plazaratzen dela generoak denon bizitzetan duen eraginari buruzko gogoeta. Jaioren libururik «anbiziotsuena, ausartena eta borobilena» da nobela berria, Xabier Mendiguren editorearen ustez. «Gai potoloak aukeratu ditu Karmelek, zailak, ausartak, minberak; eta onik atera da». Gaineratu du polemikoak izan daitezkeen gaien inguruan «sermoirik bota gabe» fikzioa ongi egiten asmatu duela.]]> <![CDATA[Ttakunaren memoria, gordeta eta bizirik ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2019-11-13/ttakunaren_memoria_gordeta_eta_bizirik.htm Wed, 13 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2019-11-13/ttakunaren_memoria_gordeta_eta_bizirik.htm Txalaparta. Artze anaiak diskoa argitaratzeko arrazoia. Joxean eta Jesus Artzek bere garaian txalapartaren bitartez egin zuten ekarpena jaso eta ezagutaraztea, eta biei aitortza egitea du helburu argitalpenak. Horretarako, haien txalaparta saioen grabazioak entzun, sailkatu eta bildu dituzte. CDan zazpi grabazio jaso dituzte, eta, liburuxkan, haien ibilbidearen laburpen bat osatu du Juan Luis Zabala idazleak. Interneten, berriz, beste 60 bat grabazio jarri ditu diskoetxeak entzungai. Valdesek eta Zabalak atzo egin zuten egitasmoaren aurkezpena, Donostian, Artzetarren hainbat senide bertan zeudela.

Joxean eta Jesus Artzeren etxeetatik jasotako hainbat grabazio jaso eta ordenatzeko ahaleginaren emaitza da argitalpena, Valdesen hitzetan. Zazpi bat-bateko saio jaso dituzte CDan, 1966., 1967., 1968., 1969., 1970., 1971. eta 1975. urteetan grabatutakoak. Garai hartan jardun zuten, bereziki, Artze anaiek txalaparta berreskuratzeko lanean, euskal kultura biziberritzearen aldeko mugimenduaren barruan. Valdesek esan zuenez, edozein herritan txalaparta entzutea normaltzat hartzen da egun, erabat integratua dagoelako eta, herri musikaren barruan, «sekulako maila» lortu duelako urteotan. Baina gogorarazi zuen Artze anaiek egindako «ekarpen ikaragarria» gabe ez zela posible izango. «50 urte atzera joanda, ikusten dugu orduan txalapartak sortutako harridura eta zirrara ikaragarria izan zela. Euskal kantagintzaren mugimenduak zeraman espiritu berrizale eta garaikide guztia zuen barruan, eta bi anaiek jakin izan zuten hori arima horretatik ateratzen».

Bi pertsonaren arteko elkarrizketa da, finean, txalaparta, eta jotzaileen uneko emozioak islatzen ditu, Valdesek gogora ekarri zuenez. Naturarekin eta espiritualtasunarekin ere lotu zuen. «Txalaparta gure musikan sartzen denean, giza elementu garrantzitsu bat ekartzen du, memoria historiko oso inportante bat, oso naturala, seguru asko kobazuloraino eramaten gaituena, sorbururaino. Hor dago Artze anaien ekarpenik inportanteena». Hori guztia aintzat hartuta, «aspaldi egin beharreko lana» zen argitalpena, Valdesen ustez. Eta «musikatik harago doan ahalegina» dela gaineratu zuen, sakontasun handikoa. «Guretzat oso inportantea da eredu hauek argitaratzea eta konpositore eta jotzaile berriei esatea: 'Zuk jo edo kantatu ezazu nahi duzun bezala, baina jakin ezazu hemendik gatozela, hauxe dela erreferentzia'».

«Txalaparta musika tresna bat baino askoz ere gehiago da», Zabalaren ustez ere. «Euskal kulturaren munduaren berreskuratze baten sinbolo handi bat da; Ez Dok Amairuren garaian, Remigio Mendibururen txalaparta hura izan zen ikurra, eta Artze anaiek zuaznabartarrengandik eta beste batzuengandik jasotako altxor hori, galtzear zegoena, berreskuratze horren ondotik noraino iritsi den ikusita, bada musika tresna bat baino askoz ere gehiago, musika tresna izateari utzi gabe». Ildo beretik, zera gehitu zuen: «Garrantzitsua da esatea Artze anaiek eraman zutela ezkutuan zegoen elementu bat mundura; orduko abangoardiako kulturarekin lotu zutela, eta mundura zabaldu zutela. Gure kulturaren sinbolo bat da horregatik, gure kulturaren kasuan ere egon delako halako berreskuratze eta zabaltze bat, txalapartarekin batera joan dena». 2003an, Joxean Artzek eskatuta, Jexux Artzeren biografia idatzi zuen Zabalak: Jesus Mari Artze, ttakunaren esku isila. «Liburu hura nire izenarekin argitaratu zen; baina, berez, Joxean Artzek zuzendu zuen: bera izan zen liburuaren zuzendaria eta zuzentzailea. Neurri handi batean, bion artean idatzi genuen», zehaztu zuen. Liburuxkan, ibilbide horren laburpen bat egin du idazleak, grabazioak beren testuinguruan kokatze aldera. Kronologia bat ere gehitu du horretarako.

Argitalpena «egin beharreko lan bat» zen Zabalaren ustez ere. «Seguru asko, ez da oporrak hartu eta gero kanpora goazenean kotxean jarriko dugun diskoa; ez da, beharbada, atsegin errazerako disko bat, baina nik uste dut beharrezko lekukotasun bat dela, eta baliagarria izango dela alderdi askotatik: lekukotasun hori bilduta uzteko, eta edozein entzuleren eskura jartzeko».

Internet, zabalkunderako
Artze anaien ekarpena ahalik eta gehiena ezagutarazteko, beste 60 bat grabazio jarri ditu entzungai diskoetxeak, Interneteko hainbat plataformatan -Spotify, Youtube...-. Beren ibilbide osoko piezak eraman dituzte sarera; CDra, berriz, ibilbidearen sintesi bat. Valdes: «Argitalpen digital ugaria eta sendoa jarri da martxan, nolabait gaurko txalapartarien eredu izan daitekeena. Gure kulturaren memoria elikatzen eta loratzen duten piezak direla uste dugu».

Artze anaien senideei eskerrak eman zizkien Valdesek, argitalpena osatzeko ondare hori guztia haien esku uzteagatik. «Nik uste dut gure kulturaren ondare horren berreskuratzean pauso txiki bat eman dugula memoriaren ekarpen honekin. Aitortza bat ere egiten diegu anaia biei, haiek egin zuten lanagatik eta geure esku utzitako altxor honengatik». ]]>
<![CDATA[Ttakunaren memoria, gordeta eta bizirik]]> https://www.berria.eus/albisteak/173659/ttakunaren_memoria_gordeta_eta_bizirik.htm Tue, 12 Nov 2019 09:54:44 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/173659/ttakunaren_memoria_gordeta_eta_bizirik.htm Argitalpena «egin beharreko lan bat» zen Zabalaren ustez ere. «Seguru asko ez da oporrak hartu eta gero kanpora goazenean kotxean jarriko dugun diskoa; ez da, beharbada, atsegin errazerako disko bat, baina nik uste dut beharrezko lekukotasun bat dela, eta baliagarria izango dela alderdi askotatik: lekukotasun hori bilduta uzteko, eta edozein entzuleren eskura jartzeko». Internet, zabalkunderako
Artze anaien ekarpena ahalik eta gehiena ezagutarazteko, beste 60 bat grabazio jarri ditu entzungai diskoetxeak, Interneteko hainbat plataformatan -Spotify, Youtube...-. Beren ibilbide osoko piezak eraman dituzte sarera; CDra, berriz, ibilbidearen sintesi bat. Valdes: «Argitalpen digital ugaria eta sendoa jarri da martxan, nolabait gaurko txalapartarien eredu izan daitekeena. Gure kulturaren memoria elikatzen eta loratzen duten piezak direla uste dugu». Artze anaien senideei eskerrak eman dizkie Valdesek, argitalpena osatzeko ondare hori guztia haien esku uzteagatik. «Nik uste dut gure kulturaren ondare horren berreskuratzean pauso txiki bat eman dugula memoriaren ekarpen honekin. Aitortza bat ere egiten diegu anaia biei, haiek egin zuten lanagatik eta geure esku utzitako altxor honengatik».]]>
<![CDATA[Bernardo Atxagak jasoko du Espainiako Letren Sari Nazionala]]> https://www.berria.eus/albisteak/173590/bernardo_atxagak_jasoko_du_espainiako_letren_sari_nazionala.htm Mon, 11 Nov 2019 14:01:37 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/173590/bernardo_atxagak_jasoko_du_espainiako_letren_sari_nazionala.htm <![CDATA[Talentu eklektikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2110/025/003/2019-11-06/talentu_eklektikoa.htm Wed, 06 Nov 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/2110/025/003/2019-11-06/talentu_eklektikoa.htm
Triesten ikasketak osatu, eta antzerkian jardun zuen hainbat urtez. Zineman, berriz, 1966. urtean egin zuen debuta, Le piacevoli notti filmean rol txiki bat jokatuz -Vittorio Gassman eta Gina Lollobrigidaren alboan aritu zen-. Sona ekarri zion rola, baina, Paolo eta Vittorio Taviani anaiek eskaini zioten, Padre padrone filmean (1977). Bi zinemagileen beste hainbat lanetan parte hartu zuen gero: besteak beste, La notte di San Lorenzo (1982) eta Kaos (1984) filmetan. Urte haietan pelikulak eta antzerki obrak tartekatzen jarraitu zuen, baita telebistarako lanak ere.

Italiatik kanpo jarduteko aukera ere iritsi zitzaion gero. Lehena, Victor Erize euskal zuzendariaren eskutik, El sur lanean (1983). Haren ondotik, beste bi euskal zinemagilerekin egin zuen lan: Javier Rebollo (Golfo de Vizcaya, 1985) eta Pedro Olearekin (El maestro de esgrima, 1992). Baita Carlos Saura (El Dorado, 1988) eta Jaime de Arminanekin (14, Fabian Road, 2008) ere, besteak beste.

Bikoizketari dagokionez, Tim Burtonen Sleepy Hollow filmean (1999) Christopher Leeri jarri zion ahotsa, eta The Lord of the Rings zein Star Wars sagetan ere aritu zen. Roberto Benigniren La vita è bella (1997) filmeko narratzaile izan zelako izango dute haren ahotsa gogoan beste hainbatek.]]>
<![CDATA[Hiru gorputz paisaia elurtu batean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2019-10-25/hiru_gorputz_paisaia_elurtu_batean.htm Fri, 25 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2019-10-25/hiru_gorputz_paisaia_elurtu_batean.htm Zaparrada/Avalancha. Ikuskizuna bihar estreinatuko dute, Igorreko Lasarte aretoan (Bizkaia), 20:30ean.

Obra «berezia» da Intxaurragarentzat. Bereziak izan baitira bai sortzeko unea, bai berak bertan jokatzen duen rola, bai sortze prozesua bera. 30 urte bete ditu aurten Hika Teatroak, eta ibilbide hori nola ospatu pentsatzen hastean, konpainiak berari egingo zion «oparia» dantza garaikideko lan bat sortzea izango zela otu zitzaion. «Oparitzat hartu nuen, dantza izan baita beti nire benetako pasioa. Gero antzerkian egin dut nire ibilbidea, eta hori da nire mundua, baina dantza bidelagun izan dut 30 urteotan; nire afizio bihotzekoena da, eta asko lagundu dit nire zuzendaritza lanetan, eszenan arkitekturak eraikitzen, mugimenduen koreografietan, fisikotasunak topatzen... Beti egin dut dantza nire ordu libreetan».

Hain zuzen, dantza klaseetatik ezagutzen zuen Igor Calonge, eta Noemi Viana eta Myriam Perez Cazabon dantzariak hasieratik proiektuan ikusi zituen bezala, ikuskizuna Calongek zuzendu zezakeela pentsatu zuen. «Hasieran, elkarrekin zuzendu behar genuen lana, baina ni eszenan jarrita, bera kanpoan zuzendari egotea izan da egokiena. Bera da dantzan espezialista; nahiko lan eman diot, eta nahiko lan izan dut nik nire gorputzarekin [barrez]».

Hain zuzen, gorputza eta adina, horiek ere bazeuden zaparradari lotutako abiapuntuko ideian Intxaurragarentzat: denbora igarotzeak gorputzean zer eragin duen. «'Edo orain edo inoiz ez', pentsatu nuen. Adina adina da, eta gorputza aldatuz doa zuk nahi ala ez; beste era batera hasten da mugitzen... Baina zergatik ezin da adin bateko emakume bat egon eszenan gorputzarekin hizketan? Hori ere bazen aldarria: badu balioa niretzat». Edonola ere, hori bere abiapuntua izan zela zehaztu du Intxaurragak. «Gero, behin Igorren eskuetan jarrita, bera da gidaria, eta momentuan berari sortu zaiona egin du berak, gu eszenan ikusita; berak esan zidan hutsetik abiatuko zela, eta gurekin lanean ematen genionaren arabera hasiko zela sortzen».

Lengoaiak elkarrizketan

Sortzaile bakoitzak du bere egiteko modua, eta badu berea Calongek ere: «Nik obra bati ekitean ez dut abiapuntu jakin bat izaten; topatzen dudan horretatik abiatzen naiz: kasu honetan, dantzariak. Leku fisiko batetik, gauzak proposatzen hasten naiz, pauta fisikoak, esaldi koreografikoak, eta eszena solteak balira bezala hasten gara lanean. Momentuan bururatzen zaizkidan ideiak dira, ez dute loturarik batak bestearekin, eta probatzen dugu ea funtzionatzen duten. Askok funtzionatzen dute, eta beste askok ez; asko gustatzen zaizkigu, baina gero prozesuan zakarretara joaten dira, azkenean gauzak lotuz zoazelako sortu diren harietako batekin... Baina hasieran ez dut ezer aurrez planteatuta eramaten».

Aitortzen du, hala ere, lanean hasi aurretik «inkontzienteki» irudiak etortzen zaizkiola burura. «Batzuk baztertu egiten dituzu, eta, gero, agian, pentsatu duzun zerbait berriro agertzen da, indar handiagoz, eta bat-batean baliagarria da». Hastapenetako zaparradaren ideia ere une jakin batean sortu zela azaldu du, baina argi du ez zuela gerora zertan iraun, dena doalako aldatzen sortze prozesuan. «Kasu honetan egin duguna bai, hurbiltzen zaio, subkontzientean beti geratzen baita zerbait; giro batera, gutxienez, gerturatzen da. Baina normalean ez naiz oso leiala izaten hasieran proposatzen dudan horrekin. Eta nik inoiz, sekula egiten ez dudana da 'hau esan nuelako hau egin behar dut'. Ez, piezak eramaten nauen lekura joaten naiz ni, sortzen den horretara».

Hirukotearekin lan egiteak paisaia hotz eta elurtu batera eraman zuen Calonge. Hori da eszenografiaz iragarri duen gauza bakarra. Elur jausia modu fisikoago batean ikusiko da agertokian, Intxaurragak esan duenez, baina era metaforikoagoan bada ere, beste zenbait osagai ere azaleratuko dira, emozioak, esaterako. «Obrak thriller ukitu bat du, eta emoziotik ere badago. Bi geruza ditu: bata, motor fisikoa, Noemi eta Myriamengan jarria dagoena, eta bestea, thrillerreko protagonistarena, bidaia emozionalago bat egiten duen emakumearena».

Lan egitean ohiko moduan aritu bada ere, sumatu du alderik Calongek ere. Hain zuzen, antzerkira gerturatze horretan. «Hainbat alde dituen buruhauste bat izan da: batetik, badago dantza munduko jendea, eta, bestetik, Agurtzane teatrala da funtsean, 30 urte daramatza antzerkian, hitzarekin lanean. Hemen ez dago hitzik, baina agian hurbildu nahiz pixka bat antzerkiaren mundura, modu ez oso kontziente batean, abstrakziotik pixka bat kenduz eta lana narratiba batera eramanez». Interprete bakoitzaren indarguneak sumatuz joan da lan prozesuan, eta horren araberako pieza sortu du azkenean.

Harentzat bezala, erronka izan da Intxaurragarentzat ere. «Niretzat, benetako zaparrada bat izan da prozesua. Nire gorputzarekin elkarrizketa gogorrak izan ditut; gauza bat da zer izan naizen eta beste bat da zer naizen orain, edo zer den nire gorputza. Eta nire mugak non dauden ikasi dut; adinaren igaroa ez da alferrikakoa, eta, gainera, ni ez naiz dantzaria». Erronka bai, baina amets bat betetzea ere izan da beretzat. «Pozik nago, uste dudalako obra honekin Hika-k jauzi bat eman duela».]]>
<![CDATA[Ametsen merkatu beltzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/020/001/2019-10-11/ametsen_merkatu_beltzean.htm Fri, 11 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1873/020/001/2019-10-11/ametsen_merkatu_beltzean.htm Amets alokatuak albumak abiapuntutzat duen hipotesia irakur daiteke liburuaren kontrazalean. Giro erretrofuturista batean giroturik, ametsak merkantzia diren gizarte bat irudikatu dute Harkaitz Cano idazleak eta Iñaki Holgado irudigileak komikian. Apur bat gehiago zehaztu du istorioaren giroa Canok: «Ametsak erauzi, berrerabili, manipulatu eta merkatu beltzean saldu eta kontsumitu daitezkeen gizarte bat». Ametsen trafikoa, kontrola, esperimentazioa, merkatu beltza, suspensea eta bestelako osagaiak baliatuta osatu dute bi sortzaileek albuma, eta Ikastolen Elkarteak eta Xabiroi-k argitaratu berri dute.

Zorban izeneko zientzialari bat da narrazioaren protagonista, Canoren esanetan «ausarta baina apur bat zoroa, maltzurra baina ez beti, Frankensteinen sortzailearen oihartzuna ere izan dezakeena...». Laguntzaileak izango ditu ametsekin egiten dituen esperimentuetarako. Hain zuzen, ametsak dira kontakizunaren osagai nagusia. Osagai boteretsua, inondik ere. Cano: «Esaten dute ametsak eta amesgaiztoak direla, lapurrez jantzita, geure bizitzara iraganak sartzeko dauzkan leihoak. Probesten dituela iraganak guregana sartzeko, zeren, azken batean, ametsak zerbait badira, statu quo-aren eta orainaren kontrako zerbait dira». Hori dela-eta dira ametsak artegagarriak, idazlearen ustez; horregatik kentzen digute sosegua batzuetan; horregatik urduritzen edo atsekabetzen gaituzte: «Oraina kuestionatzen dutelako, orainaren pribilegioa, orainaren hegemonia, nola dauden gauzak antolatuak; hori amets batek zalantzan jartzen du. Horregatik, Djuna Barnesek zioen ametsek soilik daukatela errealitatearen pigmentua. Eta pigmentu hori jartzeaz Iñaki Holgado arduratu da hemen».

Hasieran, istorioa ametsen bideo klub moduko baten inguruan ardaztea izan zuten buruan egileek, ametsen merkatu legezko bat irudikatzea. Baina asmoa aldatu zuten gero, eta merkatu klandestino bat da ametsena albumean, droga trafikoarekin antz handiagoa duena. Mundu hori eraikitzeko, «hainbat inspirazio iturri» izan zituen Canok, azaldu duenez: «Beharbada, nabarmenena edo ezagunena Christopher Nolanen Inception filma izan daiteke. Baina badira hain agerikoak ez diren beste batzuk ere: Kathryn Bigelowren Strange Days izan daiteke, edo Charlie Kaufmanen gidoi guztiak». Giroari dagokionez, berriz, The Knick telesaila aipatu du. Eta Holgadok, berriz, Narcos, drogaren eta ametsen trafikoaren arteko loturei erreparatuta. Baina komikia busti duten oso bestelako ideiak ere aipatu ditu idazleak, hala nola Amazoniako zapara tribua, zeina munduko onirokrazia bakarra dela esaten den, eta, hala, beren gizartea egindako ametsen arabera arautzen duten.

Horien guztien azpian, etikari eta moralari buruzko hausnarketak ere badaude, Canoren hitzetan. «Badirudi zientzia fikziozkoa edo futurista den komiki batean ezin dela egon horretarako lekurik, baina hain zuzen ere hori da lekurik onena beharbada gauza hauetaz hitz egiteko. Eta gauza hauek irudikatzeko».

Aldizkaritik albumera

Istorioa Xabiroi aldizkarian argitaratu zen atalka —2015eko urrian plazaratu zen lehen kapitulua—, eta, orain, album bilakatu dute bilduma. Aldaketak egin dituzte, ordea. Holgado: «Albumean, saiatu gara errealitatearen eta ametsen arteko aldea hain argia izan ez zedin. Hasieran, aldizkarian oso planteamendu ezberdina egin genuen, baina ikusi genuen albumerako, batez ere amaierako parterako, beharrezkoa zela ezberdintasun hori ez hain argia izatea. Eta, marrazkia errespetatuta, erabateko aldaketa egin genuen». Koloreek eta haien garapenek badute esanahirik, besteak beste.

Canok azaldu duenez, Xabiroi proiektuko zuzendari Dani Fanok «kapitulu autokonklusibo baina harilkatuak» eskatzen zizkien, jarraipena izango zutenak hurrengo ataletan, eta aitortu du ez zaiola erraza egin. «Normalean, edo ipuina bukatzen da, edo nobela egiten da, baina ipuinaren eta nobelaren arteko lotura hori, batzuetan ondo ateratzen dena, oso oreka konplikatua da». Haren ustez, aldea dago istorioa atalka edo jarraian irakurtzean.

Bi egileek elkarlanean sortutako laugarren komiki lana da, aurrez Piztia otzanak (2008), Zebra efektua (2013) eta Museo bilduma (2016) argitaratu baitzituzten, Ikastolen Elkartearen eta Xabiroi-ren bidez horiek ere. Eta uste dute urteotan ez dela askorik aldatu beren lan egiteko modua. Holgado: «Asko hitz egiten dugu gure artean. Gidoia oso teknikoa izaten da: ez da gidoi literario bat; dena dago oso egituratuta». Canoren hitzetan, Holgadorena da gidoiaren zati bat: «Nik bidalitako lehen kapituluaren arabera berak marrazten duenak baldintzatzen du eta laguntzen du bigarren kapituluaren idazketa».

Ikastolen Elkarteak 2005ean jarri zuen martxan Xabiroi aldizkaria, eta ordutik 52 zenbaki kaleratu dituzte. Bildumako hamabigarrena da album berria. Euskal komikigintza osasuntsu dagoela uste du Koldo Tellitu Ikastolen Elkarteko lehendakariak, eta bat dator Fano: «Uste dut orain Euskal Herrian komikigintzak inoiz izan ez duen osasun goxoa duela, eta aurten bereziki urte aipagarria datorkigula».]]>
<![CDATA[Misterio bat filmatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/021/001/2019-10-09/misterio_bat_filmatzen.htm Wed, 09 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/021/001/2019-10-09/misterio_bat_filmatzen.htm Hil-kanpaiak pelikula filmatzeko lanetan. Ez da jakina zer-nolako pisua duten etxe horrek eta beste kokaleku batzuek narrazioan; misterioa airean utzi nahi du zuzendariak. Misterioz jositako istorioa baita sortzen ari dena. Baserri batean hezur batzuk agertu direla, hori du abiapuntuko misterioa. «Hobe ahalik eta gutxien esatea», zuzendariaren hitzetan, «oso film gorabeheratsua baita istorio aldetik, oso dosifikatua informazio aldetik».

2011n Bi anai filma zuzendu zuen Rayok, Bernardo Atxagaren izen bereko nobela oinarri zuena. Oraingoan ere, eleberri bat hartu du oinarri bere bigarren film luzea osatzeko, Miren Gorrotxategiren 33 ezkil (2016, Elkar), nahiz eta istorioari aldaketa ugari egin dizkioten gidoian. «Nobelaren egitura egin zitzaidan interesgarria», azaldu du Rayok: «Oso egitura berezia du -oso eliptikoa da, oso zatikatua-, eta egitura horrek kualitate asko zituen ikuspuntu zinematografikotik begiratuta. Niri neuri asko interesatzen zait elipsia zineman, eta proiektuan sartzeko bide bat argi ikusi nuen hor». Istorioaren nondik norakoak ere interesatu zitzaizkion, baita horiek kontatzeko era «desorekatu, gorabeheratsu eta zatikatua» ere. «Kontatzeko era horrek ezaugarri oso bereziak ditu, eta, egiturari eutsiz baina gainontzeko guztia aldatuz, esentzian geratzen saiatu gara». Gorrotxategiren lana genero beltzekoa izateak ere erakarri zuen, euskal zineman ez baita genero ohikoena, zuzendariaren ustez.

Aurreko filmean Rayok berak idatzi zuen gidoia, baina Joanes Urkixok jardun du zeregin horretan oraingoan. «Niretzat, berria izan da lan egiteko modua, baina oso aberasgarria». Denen artean, pixkanaka, bila zebiltzan mundu hori sortuz joan ziren, azaldu duenez; eta ondoren joan da landuz filmaren estiloa , «formarekin zerikusi handiagoa duen» alderdia. «Filmak oso ikuspuntu konkretua izango du begirada aldetik; nolabait, begiraden pelikula bat da. Thriller bat baino gehiago, beltza da. Eta genero beltzaren barnean, esan dezakegu istorio beltza ere badela; pertsonaiek tragedia baten barnean biziko balira bezala jokatzen dute. Uste dut elementu ezberdinak ditugula, eta generoa ere porotsua bihurtzen dela; ez da genero soil-soila: tragediak ere parte handia du. Labur esanda, mendeku hotz baten istorioa dela esan genezake».

Iraganeko zauriak

Misterioaren haria ez dute askatu nahi izan Itziar Ituñok eta Eneko Sagardoik ere, baina beren pertsonaien zenbait gako eman dituzte. Ama-semeak dira filmean. Ituño: «Gaztea zenetik asko sufritu duen emakume bat da Karmen, eta sufritzen jarraitzen du. Bere bizitza ez da batere erraza izan, eta emakume gogorra da kanpotik, baina barruan bonba bat duelako».

Sagardoik, berriz, bi rol jokatu ditu: «Nagusia Nestor da, Karmen eta Ferminen semea. Eta Nestorren tragedia handia izan da gaztetan bere anaia bikia galdu zuela; hil egin zuten, eta zauri horrekin hazi da». Baserriko «giro hotza» gehitu behar zaio horri, aktorearen hitzetan. «Amarekin ez dauka ia batere komunikaziorik; aitarekin zertxobait gehiago, baina oso giro hotza da». Hasieran, baserrian hezurrak agertzearekin, «Nestorri eta pertsonaia guztiei ezinbestean iragana mugitzen» hasiko zaiela azaldu du, eta «horri aurre egitera» eramango dituela egoerak. Aitorren rola ere jokatzen du Sagardoik, gazte garaian agertzen den beste anaiarena; «Nestorrekin alderatuta, askoz ere pertsona inpultsiboagoa da, arriskatuagoa, burubakoagoa, baina amaren kutuna, igual horretan antza dutelako».

Hain zuzen, istorioak denboran atzera egiten duenean pertsonaia berak gazteagoak direnean antzezten dituzte biek. «Erronketariko bat izan da, karakterizaziotik gure lanera», Sagardoiren hitzetan. Iragana eta oraina ildo narratibo berean mantendu ditu zuzendariak, aktoreen esanetan. Eta ez da sumatu duten berezitasun bakarra, haren lan egiteko moduan ere igarri baitute berritasunik. Ituño: «Entsegu asko egin ditugu, baina Imanolek lan egiteko modu berezia dauka, eta askatasun handia utzi digu pertsonaiak nork bere kabuz lantzeko, motibazioak bilatzeko, ze emozio diren motor... Bera oso zorrotza da planoekin, keinuekin, ahotsaren doinuarekin... baina pertsonaiak zer sentitzen duen ez digu esaten; hori guri uzten digu. Niretzat oso gauza berria izan da, baina ikusten gabiltza oso gauza indartsuak ateratzen ari direla».

Dena zatika filmatzen ari direla nabarmendu dute. «Emaitza oraindik inkognita bat den pelikula horietako bat da, baina hori polita ere bada», Sagardoik. Eta Rayok «zigilu propioa» duela ere azpimarratu dute. Ituño: «Autorea da, badu bere gustua, badaki zelan kontatu gura duen, eta zein den hizkuntza audiobisuala; eta hori oso gutxitan topatzen duzu».

Yon Gonzalez eta Dorleta Urretabizkaia aktoreak ere etxe berean zebiltzan atzo, filmaketarako prest. Oso bestelako pertsonaiak dira haienak. «Ezpeleta da nire pertsonaia, ertzain oso profesionala dena eta buru-belarri ikerketan sartuta dabilena», azaldu du Urretabizkaiak. Gonzalezek Kortazar ertzainarena egingo du. «Nire pertsonaiak lotura emozional bat du beste istorioaren barruan. Beraz, gu bion artetik bera da profesionala, eta ni, berriz, inpultsiboagoa, irrazionalagoa. Horretan, beste pertsonaiak nirea laguntzen eta kontrolatzen du».

Taldeak hiru aste daramatza filmatzen, eta beste horrenbeste falta dute amaitzeko. Beran (Nafarroa), Hondarribian eta Hernanin (Gipuzkoa) izan dira orain arte, besteak beste, eta Bidasoa inguruetan ibiliko dira asteotan.

Filmean istorioa non kokatzen den, aldiz, ez da zehazten; Euskal Herriko edozein leku izan daiteke. Rayo: «Euskal munduan, inguru zabal batean girotuta dago, non nukleo handi bat dagoen, eta baserri mundua inguruan. Espazio horiek mantentzen saiatu gara, eta, filmaren formaren bidez, zati horiek, leku horiek filmean horrela agertzen, nukleoetan. Ikusleak irudi orokor bat ez izatea interesatzen zait, baizik eta nork bere ikuspuntuarekin bateratzea eta, istorioaren egiturarekin batera, espazioaren ideia bat egitea».

]]>
<![CDATA[Herriko elizatik munduko areto handienetara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1934/025/002/2019-10-02/herriko_elizatik_munduko_areto_handienetara.htm Wed, 02 Oct 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1934/025/002/2019-10-02/herriko_elizatik_munduko_areto_handienetara.htm
Washingtongo Howard Unibertsitatean ikasteko beka bat lortu zuen Normanek gaztetan, eta, handik, Michigango Unibertsitateko Peabody kontserbatoriora jo zuen, ikasten jarraitzeko. Debuta egiteko ordua, berriz, 1969an iritsi zitzaion: Wagnerren Tannhauser opera kantatu zuen, Berlinen. Eta, handik, nazioarteko oholtza nagusietara igaro zen, Milango Scalatik New Yorkeko Metropolitan Operara -80 titulutik gora abestu zituen azken horretan, 1983. urtean Berliozen Troiatarrak obrarekin debutatu zuenetik-. Askotariko rolak jokatu zituen sopranoak bere ibilbide luzean. Eta estiloekin ere esperimentatu zuen, Duke Ellingtonen nahiz jazzeko beste hainbat figura handiren musikari bere ahots kolorea jarriz.

Joan den mendeko bigarren erdiko abeslari lirikorik estimatuenetako bat da, eta hainbatetan jaso zuen aitortza. Besteak beste, lau Grammy sari irabazi zituen -hamabost aldiz egon zen izendatua-, eta AEBetako Arteen Domina ere eman zioten. Mundu osoan lortutako ospeak eta arrakastak, baina, ez zioten sorterria ahantzarazi, eta Augustan baliabiderik gabeko gazteentzako arte eskola bat zabaldu zuen 2003. urtean.]]>
<![CDATA[Paxton Wintersen 'Pacificado' filmak irabazi du Urrezko Maskorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2086/032/002/2019-09-29/paxton_wintersen_pacificado_filmak_irabazi_du_urrezko_maskorra.htm Sun, 29 Sep 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/2086/032/002/2019-09-29/paxton_wintersen_pacificado_filmak_irabazi_du_urrezko_maskorra.htm Pacificado filmean. Bertako komunitatearen laguntzarik gabe ezin izango zuela filma egin adierazi zuen iragan asteartean, Donostian lana erakutsi berritan. Eta horregatik, Morro dos Prazereseko komunitate osoari eman zizkion eskerrak atzo, Donostiako 67. Zinemaldiko Urrezko Maskorra eskuetan zuela. Neil Jordan epaimahaiburuak eman zion garaikurra, iluntzeko sari banaketa ekitaldian. Gaueko beste irabazle nagusia Moriarti zinemagile taldea izan zela esan liteke, La trinchera infinita lanari esker Zuzendari onenaren Zilarrezko Maskorra lortu baitzuten Aitor Arregik, Jon Garañok eta Jose Mari Goenagak, baita gidoi onenaren saria, Euskal Zinemaren Irizar Saria eta kritikaren Fipresci saria ere.

Fikziozkoa da Wintersek Pacificado-n kontatu duen istorioa. Baina errealitateari estu lotutako fikzioa. Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoen egunetan, eta favelak baketzeko Poliziak martxan jarritako planaren testuinguruan kokatu du filma zinemagileak, indarkeria eta pobrezia nagusi diren giroan. Giza harremanetan jarri du, ordea, begirada; espetxetik atera berri den trafikatzaile ohi baten eta 13 urteko alabaren arteko harremanean, zehazki. Errealitatean favelan bizi den Cassia Nascimento gazteak jokatu du alabaren rola, eta Bukassa Kabengele aktoreak gizonezko protagonistarena. Hain zuzen, egindako lanagatik Gizonezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen atzo Kabengelek. Aktorea ez zen ekitaldian izan, baina pelikulan lankide izan duen Debora Nascimento antzezleak haren gutuna irakurri zuen. «Brasilgo beltz eta indigena guztiei» eskaini zien saria. Argazki onenaren saria ere irabazi zuen filmak, Laura Meriansek eginiko lanari esker.

Moriartiko kideak, berriz, hirutan igo ziren atzo Kursaal jauregiko oholtzara. Euskal Zinemaren Irizar Saria jasotzeko aurrena, zeina Juanmi Gutierrez zinemagileari eskaini zioten - zinemagile bikaina ez ezik, askoren irakasle eta pertsona berezia zela esan zuen Garañok, «erreferente bat»-. Ondoren, gidoi onenaren saria jaso zuen Goenagak, Luis Bermejorekin batera irabazi duena. Idaztean soilik ez, gidoia filmaren prozesu osoan garatzen dela esan zuen Goenagak, eta aktoreen konplizitatea funtsezkoa izan dela nabarmendu zuen, eskerrak ematearekin batera.

Baina berriro igo behar izan zuten oholtzara Moriartiko kideek, hirurek elkarrekin. Hala zuzendu baitute oraingoan La trinchera infinita. Andaluzian, 1936ko gerra piztu berritan hasten da filmak kontatzen duen istorioa. Higinio Blanco errepublikazalea (Antonio de la Torre) atxilotu egingo dute nazionalek. Baina ihes egitea lortu, eta etxean ezkutatuko da, Rosa emaztearen (Belen Cuesta) laguntzaz. Errepresalien beldur, 33 urte emango ditu itxialdian. Eta hain zuzen, «beldurra sentitzen duten guztiei» eskaini zien saria Goenagak, ez daudela bakarrik esatearekin batera. Garaño, berriz, esker oneko agertu zen egunotan kalean haiengana hurbildu, eta filma gustukoa izan dutela esan dieten herritar guztiekin. Eta esker oneko Arregi ere, jaialdiarekin, epaimahaikideekin eta ekoizleekin. Baita, bereziki, filmeko lantaldearekin ere: «Zuzentzea, guretzat, ikuspuntu bat planteatzea da, asmo bat artikulatzea, batzuetan zaila dena, jende asko dagoelako. Gure lana izan da saiatzea denak film berean egotea, eta gure lantaldeak oso erraza jarri digu, konpromiso ikaragarria izan dutelako. Haiek gabe ez ginateke hemen izango. Hau zuentzat da».

Gaueko beste garaikur garrantzitsuenetako bat, Epaimahaiaren Sari Berezia, Alice Winocour zinemagilearen Proxima filmarentzat izan zen, ama den astronauta baten eta alaba txikiaren arteko harremana ardatz duen lana. Donostiako publikoari eskerrak eman, eta «espazioan zein Lurrean eskubideen alde borroka egiten duten emakume guztiei» eskaini zien saria zinemagileak.

Emakumezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra, ex aequo irabazi zuten Greta Fernandezek eta Nina Hossek, hurrenez hurren, La hija de un ladrón (Belen Funes) eta Das Vorspiel / The Audition (Ina Weisse) filmetan egindako lanagatik. Hunkituta eman zituen eskerrak Fernandezek, Funes zuzendariari eta gurasoei bereziki. Sararen pertsonaia interpretatu du berak filmean, prekaritatearen erdian, bizimodua aurrera ateratzeko borrokatzen den ama gaztea. Hala, «Sara guztiei, bizitza normal eta duin bat izateko egunero borrokatzen diren emakumeei» eskaini zien saria: «Haiek bai merezi dutela sarituak izatea». Hossek, berriz, zuzendariari eta lankideei eman zizkien eskerrak.

Jordan buru zutela, Pablo Cruz eta Katriel Schory ekoizleek, Barbara Lennie eta Mercedes Moran aktoreek, eta Lisabi Fridell argazki zuendariak osatu dute aurtengo Sail Ofizialeko epaimahaia.

Beste sailetako irabazleak

Saritu gehiago ere utzi ditu 67. Zinemaldiak. Irizar saria La trinchera infinita-k eraman bazuen ere, Iban del Camporen Glittering Misfits lanak epaimahaiaren aipamen berezia jaso zuen. Kutxabank-Zuzendari Berriak sailean, berriz, Jorge Riquelme Serranoren Algunas bestias filmarentzat izan zen, eta Sestra / Sister (Svetla Tsotsorkova) lanari aipamen berezia egin zion epaimahaiak. Eta aipamen berezia Zabaltegi-Tabakalera saileko epaimahaikideek ere, kasu horretan, Damien Manivelena Les enfants d'Isadora lanari. Sari nagusia, berriz, Ich war zuhause, aber (Angela Schnalec) filmari eman zioten.

Perlak sailean, aldiz, ikusleak dira lan irabazlea aukeratzen dutenak, eta aurtengo Donostia Hiria Publikoaren Saria Olivier Nakache eta Eric Toledano zinemagileen Hors normes / The Specials filmari ematea erabaki zuten. Sail berean, Ken Loachek zuzendutako Sorry We Missed You pelikulak lortu zuen Europako lan onenaren saria. Zinemagilea ez zen sari banaketan izan, baina oharra bidali zuen eta, jaialdian egon zen bitartean egin zuen bezala, greban diren Gipuzkoako adinekoen egoitzetako emakume langileak izan zituen gogoan. «Borrokan ari diren emakumeak dira, adinekoak zaintzen dituztenak, oso lan baliotsua dena. Haien borroka geurea ere bada, eta haiek babesteko eskatzen dizuet, baita ELA haien sindikatua ere», adierazi zuen.

Horizontes Latinos sailean, Romina Paularen lehen lanari eman zion epaimahaiak saria, De nuevo otra vez filmari, eta aipamen berezi batekin nabarmendu zuen La bronca, Diego eta Daniel Vegarena.

Zinema Eraikitzen saria, berriz, Fernanda Valadezen Sin señas particulares filmak eraman zuen. Eta Glocal in Progress programako sariduna More Raça kosovoarraren lehen film luzea izan zen, Galaktika e Andromedes. Europako hizkuntza ez hegemonikoren batean grabatu diren eta posprodukzio fasean dauden lanak laguntzen ditu programak.

Gazteriaren saria, halaber, Las buenas intenciones filmari ematea erabaki zuen 150 gaztek baino gehiagok osatzen duten epaimahaiak. Ana Garcia Blaya zuzendari argentinarrak Zuzendari Berriak sailean aurkeztu zuen bere opera prima dena. Nest Film Students XVIII. topaketako epaimahaiak, berriz, Tomas Paula Marques portugaldarraren Em caso de fogo lanak saritu zuen. ]]>
<![CDATA[Berriro anaia izateko bidean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/027/001/2019-09-28/berriro_anaia_izateko_bidean.htm Sat, 28 Sep 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1941/027/001/2019-09-28/berriro_anaia_izateko_bidean.htm Rocks pelikularekin. Baina ez, ordea, Sail Ofiziala osatzen duten film guztien emanaldiak. Lehiaz kanpo emango dute gaur François Girarden The Song of Names filma, eta Daniel Sanchez Arevalok Diecisiete aurkeztu zuen atzo, lehiaketatik at hori ere. Beren harremana berreskuratzeko bidaia batean abiatzen diren bi anaia ditu protagonista. Hain zuzen, pertsonaia gutxirekin eta lerro bakar bat duen argumentu soil batekin, komedia eta drama uztartzen saiatu dela adierazi zuen zinemagileak. «Istorioak kontatzeko langintza honetan hobetzen joatea da zinemagile gisa dudan helburua, eta, batez ere, drama eta komedia uztartzeko arte horretan perfekzionatzea. Uste dut hori dela ikusle gisa gehien maite dudana, eta, horregatik, horixe egiten saiatzen naiz zuzendari moduan».

Bi anaia dira filmeko protagonistak. Harreman zaila dute elkarren artean, eta nork bere arazoak ditu, gainera. Gazteena, Hector, 17 urtekoa, adingabekoentzako zentro batean dago, hainbat delitu kateatuz joan dela eta. Nagusia, berriz, Ismael, karabana batean bizi da bikotekidearekin zuen harremana hautsi zenetik. Txakurrek lagundutako birgizarteratze terapia batean parte hartuko du Hectorrek, eta lotura estua garatuko du txakurretako batekin. Hala, hura adopzioan ematen dutenean, zentrotik ihes egitea eta haren bila joatea erabakiko du. Hilzorian den Cuca amona, anaia eta hiru hanka besterik ez duen txakur bat eramango ditu berarekin, eta bi anaientzat elkar ezagutzeko zein barnean dituzten emozioak ulertzeko barne bidaia bat ere izango da. Biel Montorok jokatu du Hectorren rola; Ignacio Sanchezek Ismaelena; eta Lola Cordonek Cuca amonarena.

Drama eta komedia uztatzeko ahalegin horretan, hainbat erreferente buruan izan dituela aitortu zuen Sanchez Arevalok, tartean, The Apartment (Billy Wilder, 1960) filma, abilezia horren mugarritzat duena. Baita Alexander Payne zuzendariaren estiloa ere. «Uste dut sailkaezina den zinema bat egiten duela, bizitzari eta errealitateari estu lotuta dagoena, eta generoekin jolas egiten duena; eta horixe egiten saiatu naiz ni».

Elementuak kentzea

Azul oscuro casi negro (2006) izan zen zuzendariaren lehen lan luzea eta, ordutik, beste hainbat ondu ditu. Haien aldean, lan berria soilagoa dela uste du, azaldu zuenez, osagaiak kentzea izan baita oraingoan bere zeregin nagusia. «Nire aurreko lanak nahiko nabarrak izan dira, pertsonaia eta trama askokoak. Hau ez; hau oso film biluzia da. Osagai gutxirekin, bi protagonista eta argumentu lerro bakarrarekin, istorio soil eta sentitu bat kontatzen saiatu naiz. Elementuak kentzea izan da kontua, eta ezer ez behartzea, ez komedia, ez drama; bizitzari filmean sartzen uztea, fikzioa bada ere».

Eta sartu zen nolabait. Filmean txakurrek duten protagonismoari dagokionez, zuzendariak aitortu zuen «izugarri» maite dituela, eta haiek adopzioan hartzeko beharraz ere ohartarazi nahi zuela. Hain zuzen, filmean agertzen diren txakur guztiak babes elkarteetakoak direla azaldu zuen, ez zituelako nahi aurrez entrenatuak, aktoreekin lan egitea baizik. Eta garatu zuten loturarik, Biel Montorok Oveja adoptatu baitzuen, baita Zinemaldira ekarri ere.]]>
<![CDATA[Haitzak ere arrakalatzen dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/027/001/2019-09-27/haitzak_ere_arrakalatzen_dira.htm Fri, 27 Sep 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1941/027/001/2019-09-27/haitzak_ere_arrakalatzen_dira.htm Rocks filmak. Lan horrek itxi zuen atzo Donostiako 67. Zinemaldiko Sail Ofizialeko lehia.

Kultur eta arraza aniztasunean aberatsak diren Londres ekialdeko langile auzoetan grabatu zuen filma Gavronek, eta aurrez sakon aztertu zuen lanak agertzen duen errealitatea. Azaldu zuenez, urtebete egin zuten hango eskolak bisitatzen eta neska gazteak ezagutzen, eta, behin taldetxo bat osatuta, tailer batean parte hartzera gonbidatu zituzten —Bukky Bakray tartean, filmeko protagonistaren rola jokatzen duen gaztea—. Haiengan oinarrituta idatzi zuten gidoia Theresa Ikokok eta Claire Wilsonek. «Prozesu berezia izan zen, antzezleak gidoia idatzi aurretik genituelako», azaldu zuen Gavronek. «Luzea ere izan zen; normalean aktoreen hautaketa bi hilabetean egiten da, baina gurea aldi berean aukeraketa eta ikerketa prozesu bat izan zen».

Zuzendari ingelesa Brick Lane (2007) lanarekin egin zen ezagun, eta 2015ean Suffragette zuzendu zuen, sufragistei buruzko filma. Telesailak eta dokumentalak ere egindakoa da, eta hain zuzen, fikzioa izan arren, dokumentalaren moldeak baliatu ditu lan berrian, lanean aritu den taldeari zein irudiak hartzeari dagokionez —bi kamerarekin aritu ziren, kalean grabatzen, platorik batere gabe—. «Neskak beren ingurunean eroso sentitzea eta ahalik eta naturaltasun handiena agertzea zen asmoa». Emakume lantalde batez inguratu nahi izan zuen Gavronek horretarako, eta, besteak beste, Helene Louvart argazki zuzendariaren lana funtsezkotzat jo zuen.

Gazteak zinemara

Drama sozial bat izan arren, esperantza agertu nahi du filmak, fokua gazteen laguntasunean eta alaitasunean jarrita. Bazterkeria egoerak izaten dira auzune horietan, baina, Ikokok esan zuenez, kriminalitateari lotutako gazteen estereotipoetatik aldendu nahi izan zuten. «Neskengan tailerretan ikusi genuena alaitasuna eta erresistentzia gaitasuna izan ziren; horregatik erakutsi ditugu. Haiek pantailan beren burua ikusi, eta hori ospatzea nahi genuen, arazo sozial bat izan beharrean». Gazteekin lan egiten du Ikokok, eta, haren ustez, «amorrua sentitzeko arrazoiak» badituzte, aukera urriak ematen zaizkielako. «Baina aukera egokiak emanez gero, duten gaitasuna mugagabea da». Errealitate hori ezezagunagoa zuen Gavronek, eta esan zuen harritu egin zuela ikusteak zenbat gazte kaleratzen zituzten eskoletatik, delitu txikiengatik. «Sistemaren arrakaletan galtzen dira».

Horregatik, haien gisako gazteak filma ikustera joango direla espero dute zuzendariak eta gidoilariak. Ikoko: «Jende mota jakin bat ez dela zinemara joaten pentsatzeko joera dago, baina haiei buruzko lanik ez egiteko aitzakia bat da, ez baita horrela. Nire ustez, jendea joango da aretoetara, bere burua pantailan aurkitzeko desiratzen dagoelako».]]>
<![CDATA[Bakarrik aurrera eginez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2019-09-26/bakarrik_aurrera_eginez.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/024/001/2019-09-26/bakarrik_aurrera_eginez.htm La hija de un ladron filmeko protagonistarentzat. Bartzelonako aldirietan bizi da 22 urteko emakumea, eta adingabekoen zentro batean haren neba txikia; Sarak harreman zaila du kartzelatik atera berri den aitarekin. Hortaz, bakarrik egin beharko du aurrera bizitzan. Pertsona «normal» gisa definitzen du bere burua, baina atzo, filmaren emanaldiaren ostean, Belen Funes zuzendariak nabarmendu zuen ez daukala beste gazte askoren bizimodua. «Gazteei buruzko filmetan, bidaia iniziatikoak agertzen dira maiz. Baina ni hunkitzen ninduena zen Sararen pertsonaia hamaika ikusitakoa dela jada, 22 urterekin; hainbeste gauza bizi izan ditu, ikasteko ezer ez baitzaio geratzen dagoeneko. Begi zuloak dituen haur bat, horixe bilatzen genuen; haur baten itxura izatea, baina haur izateari uzteko adina bizitakoa. Gazte gisa, beste gauza batzuk egiten behar luke, baina bizirik irauten saiatu besterik ez du egiten, oso aurkakoa duen inguru batean». Zinemagile katalanak Sail Ofizialeko lehian erakutsi zuen atzo bere lehen film luzea, eta harrera ona izan zuen.

Bakardadea da filmaren gai nagusietako bat. Funes: «Gogoeta egin nahi nuen pertsonaia honen bakardadeaz, une oro konektatuta bizi garen mundu batean. Baina, bakardadeaz baino gehiago, jendeak bakarrik ez sentitzeko egiten dituen gauzei buruz hitz egin nahi nuen; norantz mugitzen den Sara horrela ez sentitzeko».

Aitarekin duen harreman zaila da horren erakusle. Greta Fernandezek gorpuztu du Sara, eta Eduard Fernandezek Manuel aita -egiaz aita-alabak dira bi aktoreak-. Greta Fernandezek «ilusio handiz» hartu zuen protagonistaren rola antzezteko aukera, eta adierazi zuen berezia izan dela egiazko bizitzan aita duenarekin lan egitea: «Bazen landu beharrik ez genuen zerbait, hor jada bazegoena. Aldiz, ez dugun harreman mota bat landu behar genuen, eta hor zegoen joko interpretatiboa». Eduard Fernandezen hitzetan, ez zitzaien bereziki zaila egin elkarrekin aritzea. «Gidoi bat hain ongi idatzita dagoenean, hari jarraitu besterik ez da egin behar».

Harreman horrek guztia bustitzen du, baita Sarak haurrarekin duen lotura ere. «Nenucoren iragarkitik nahiko urrun dagoen amatasun bat bizi du Sarak. Haurrari begiratzen dio, eta ez daki han zer egiten duen ere. Erabateko konpromisoa du bera zaintzeko, baina ez harekiko emoziorik. Sarak ez daki bera maitatzen, inor maitatzeko maitatzen irakatsi egin behar izan dizutelako». Egoitzetan edo pisu babestuetan bizi diren ama gazteekin hitz egin zutela azaldu zuen Marçal Cebrianek, Funesekin gidoia idatzi duenak, eta maiz izan zutela irudipen hori: «Askok zuten gauzak beste era batera egiteko nahi bat, baina baita ezin bat ere, emozionalki heziketa hori ez jaso izanagatik».

Esan gabe esatea

Ikusleak ez du jakingo nola iritsi diren pertsonaiak dauden egoerara eta dituzten harremanetara. Hala erabaki zuten Funes eta Cebrianek gidoia idaztean. «Guztiz orainean kokatutako film bat egin nahi genuen, eta, beraz, iraganeko informazioa iradoki bai, baina ikusleak eraiki behar ditu iragana eta geroa. Filma ulertzeko informazioa ematearen baina oso agerikoa ez izatearen arteko oreka lortzea izan zen zailena».

«Airean geratzen diren galdera guztiak dira filma», gehitu zuen Eduard Fernandezek. «Ederra da ez dagoen horrek daukan pisua».]]>
<![CDATA[Norbera nor den jakin nahian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-09-26/norbera_nor_den_jakin_nahian.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-09-26/norbera_nor_den_jakin_nahian.htm
Barne bidaia horretan, gaztea «hasieran emozionalki hilda» dagoela azaldu zuen zinemagileak, «baina ezin du pentsatzeko gelditu, bestela olatu handi batek harrapatuko baitu». Hugo Fernandesek jokatu du Patrick/Marioren rola, eta Teresa Sobralek, berriz, haren amarena. Haren ustez, «txikituta» dago gaztea; «munstro bilakatu dela pentsatzen du», eta amari ere oso zaila egingo zaio egoera kudeatzea.

Moralitateaz ere hitz egiten du filmak, zuzendariak adierazi zuenez. «Gazte honek baditu ongiaren eta gaizkiaren nozio batzuk, baina ulertu behar da hezkuntza kontu bat dela. Haren kasuan, 8 urtera arte gurasoek hezi zuten, eta bizimodu normala izan zuen, baina, gero, urteetan, beste pertsona batekin egon zen: aita, laguna, maitalea... dena zen harentzat, eta, beraz, harena ez da ongiaren eta gaizkiaren paradigma normala». Moralaz mintzatu bai, baina moralismorik ez duela egin nahi izan ere zehaztu zuen, eta ikuslearen parte hartzea eskatzen duela filmak. «Ikusi ostean ikusleari moralaren inguruko galderak sortu badizkio, nire helburua betetzat jotzen dut. Ez nuen lezio moralik eman nahi, pentsaraztea zen nire asmoa».

Miguel Gomes, Marco Martins, Margarida Cardoso, Joao Canijo eta Ivo M. Ferreira zuzendarien filmetan aktore gisa aritu izan da Waddington, besteak beste, eta bi lan labur ere zuzendu ditu aurrez, baina Patrick du lehen lan luzea. Azaldu zuenez, grabatu aurretik, hainbat astez etxe batean elkarrekin egon ziren bera eta aktoreak. Egonaldi horri garrantzia eman zion Fernandesek: «Bera ere aktorea izanik, [Waddingtonek] badaki konfiantza giro hori nola sortu; haren aktore eskarmentuak asko eman dio filmari».]]>