<![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 24 Mar 2019 06:32:13 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA['Sherezade eta tipularen azalak' obrari Donostia Antzerki saria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/025/001/2019-03-16/sherezade_eta_tipularen_azalak_obrari_donostia_antzerki_saria.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/025/001/2019-03-16/sherezade_eta_tipularen_azalak_obrari_donostia_antzerki_saria.htm Sherezade eta tipularen azalak antzezlanak irabazi du aurtengo Donostia Antzerki saria. Lan hori da, epaimahaiaren iritziz, iaz Donostian antzerki konpainia profesional batek euskaraz estreinatutako helduentzako antzezlanik onena. Saria emateko ekitaldia martxoaren 27an izango da, Antzerkiaren Nazioarteko Egunean, Donostiako Viktoria Eugenia antzokian, 19:30ean. Ekitaldian ohikoa izaten da saria jaso ostean antzezlan irabazlea taularatzea, baina oraingoan ez da hala izango. Ana Pimenta Vaiven konpainiakoak atzo adierazi zuenez, ikuskizuna «itxitzat» jo dute, eta ezin izan dute berreskuratu. BERRIAk jakin ahal izan duenez, desadostasunak izan dira aktoreen eta konpainiaren artean, eta horien ondorio da lana ez taularatzea. Haren ordez, eta sariketaren oinarriei jarraituz, bigarren sailkatu den obra emango dute ekitaldian, saria banatu ostean: Axut konpainiaren Zazpi senideko.

Donostiako Udaleko Euskara Zerbitzuak eta Donostia Kulturak antolatzen dute sariketa, eta hemeretzigarren urtea du aurten. Vaiven konpainiak 2002. urtean ere irabazi zuen saria, Lotsa gabe lanari esker. Iaz Donostian estreinatutako hamasei lanetatik hamabik bete dituzte aurten sariketan parte hartzeko baldintzak —konpainia profesional batek antzezlana lehen aldiz Donostian eta euskaraz taularatzea dira nagusiak—. Horien artetik, epaimahaiak erabaki du Vaiven konpainiaren lanari egitea aitortza. Atzo eman zuten erabakiaren berri Donostiako Kultura eta Hezkuntza zinegotzi Jon Insaustik, Euskara zinegotzi Miren Azkaratek, Vaiven konpainiako Ana Pimentak, eta Ainara Ortegak, antzezlana euskarara itzuli duenak.

Joseba Usabiagak (Euskal Aktoreen Batasuna), Silvia Manzanak (Ehaze Euskal Herriko Antzerkizale Elkartea), Frank Suarezek (Euskal Kultur Erakundea), Oihana Maritorenak (AISGE elkartea), Karlos del Olmok (idazlea eta itzultzailea), Zuriñe Maguregik eta Unai Etxebestek (publikoaren ordezkariak) osatu dute aurten epaimahaia. Haien ustez, obra sarituak gai sakona lantzen du, «modu arinean» landu ere. Epaimahaiak azpimarratu du antzezlanaren testua «oso testu poetikoa eta ederra» dela, eta lan metaforiko handia dagoela obran. Antzezleen lana ere «oso ontzat» jo du, «gorputz adierazpena izugarri lantzen baitute, eta lan fisiko ikaragarria egiten baita».

Agertokian elementu gutxi badaude ere, guztiak «oso ondo eta zentzu handiz» erabiltzen direla iritzi dio, berrerabili egiten baitira. «Arriskuak hartu dituen antzezlana izan arren, oso ondo bideratu dute, eta ausarta da benetan». Euskararen erabileraz, epaimahaiak adierazi du «oso euskara egokia» erabili dutela, eta gazteleratik euskarara itzuli den lan bat bada ere, «oso itzulpen ona» dela, «literarioa baita».

Vaiven konpainiak 12.000 euroko saria eta Andres Nagelen artelan bat jasoko ditu.

Surrealismo ukituak

Sariagatik eskerrak eman zituen Pimentak, uste baitu proposamena «arriskatua» dela, dauzkan ezaugarriengatik, eta talde osoaren lana ere eskertu zuen. «Ukitu surrealistak dituen ipuin tragikomiko» gisa definitu zuen obra, eta azaldu zuen Mila gau eta bat gehiago ipuinaren «irakurketa metaforikoa» egin dutela. Ipuin hartan, Sherezade bahituta dago, eta bizirik iraun nahi badu ipuinak kontatzeko agintzen diote. Antzezlanean, aldiz, Pimentaren hitzetan, pertsonaia guztiak dira Sherezade; «denek kontatzen dituzte ipuinak bizirik irauteko, eta bizitza bera da bahitzailea». Gehitu zuen geruzaz geruza eraikia dagoela, eta obrak gogoeta egiten duela bikote harremanei, emakumetasunari, lan munduari eta beste hainbat gairi buruz.

Ortegak ekarri zuen euskarara obra, eta hark ere talde osoaren lana txalotu zuen, aktoreena nabarmenduz. Azaldu zuen hasieran «erronka izugarria» iruditu zitzaiola, obran bazeudelako surrealismoa, momentu oso onirikoak, metaforak... «Baina beste behin ere konturatu naiz euskara uste duguna baino handiagoa dela, eta nahi dugun lurmutur eta metafora guztietara iristen dela».

Donostiako Udaleko ordezkariek azaldu zutenez, iaz helduentzako hamasei antzezlan eta 45 emanaldi egin ziren Donostian, eta 7.544 ikusle bildu ziren emanaldietan. Azkaratek adierazi zuen sariketa euskarazko antzerkigintza sustatzeko modu bat dela, eta bide hori lantzen jarraitzeko borondatea agertu zuen.]]>
<![CDATA['Xeherezade eta tipularen azalak' obrak irabazi du Donostia antzerki saria]]> https://www.berria.eus/albisteak/164031/039xeherezade_eta_tipularen_azalak039_obrak_irabazi_du_donostia_antzerki_saria.htm Fri, 15 Mar 2019 12:50:13 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/164031/039xeherezade_eta_tipularen_azalak039_obrak_irabazi_du_donostia_antzerki_saria.htm <![CDATA[Bizitzaz, heriotzaz bezainbeste]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/028/001/2019-03-13/bizitzaz_heriotzaz_bezainbeste.htm Wed, 13 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1892/028/001/2019-03-13/bizitzaz_heriotzaz_bezainbeste.htm Heriotza erakusketaren katalogoan. Donostiako San Telmo museoak objektuen eta artelanen bilduma zabal bat jarri du ikusgai, gaiari buruz kultura eta garai desberdinetan sortutako kezka, galdera eta irudikapenak aztertzeko. Eta kontakizunean bezala, heriotzaz bezainbeste bizitzaz hitz egiten dute piezek; heriotzaren auziari aurre egiteko gizakiak hartu izan dituen jarrerak jartzen dituzte agerian. Gaur zabalduko dute erakusketa, eta maiatzaren 26ra bitarte egongo da ikusgai.

Duela bi urte inguru hasi zen San Telmo museoa erakusketa prestatzen, bere bilduman heriotzari lotutako ondare ugari zuela ikusita. Susana Soto zuzendariak azaldu duenez, baina, pixkanaka proiektua haziz joan zen, eta ondarea erakustetik harago, halako gai unibertsal batek garai eta leku ezberdinetan izan duen eta gaur egun ere daukan garrantzia jarri nahi izan zuten agerian. Jose Angel Achon Deustuko Unibertsitateko katedradunari eskatu zioten komisario lanak egiteko, eta beste hainbat museo nahiz bildumatatik ekarritako piezekin osatu dute azkenean erakusketa. Antzinako objektu eta artelanak ez ezik, artista garaikideen lanak ere bildu dituzte, Barbara Stammel, Fernando Beorlegi, Javier Perez, Javier Viver, Jose Zugasti, Lucia Vallejo eta Rosa Valverderenak.

Horiekin guztiekin, auziari buruz gogoeta sustatzea izan dutela xede azaldu du Jose Angel Achon komisarioak. «Heriotzarena gai tabu bat izan daiteke, agian ez dakiguna nola landu, beldurra ematen diguna. Horrek gaian sakontzera eraman gintuen, eta ikusleari zer pentsatua emango dioten hainbat galdera proposatzera». Azalkerian erori gabe, errespetuz eta eztabaidarako jarrera irekiz landu nahi izan dute gaia, komisarioak gaineratu duenez, helburua ez delako izan dogmarik ezartzea, kultur esperientzia ezberdinak aurkeztea baizik.

Gizakiaren jarrerak

Sei ardatzen edo atalen bueltan antolatu dituzte erakusgai jarritako piezak. Sarrera modukoa egiten du Irudikatu izeneko lehen espazioak: heriotza gai unibertsal gisa aurkezten da atal horretan, garai eta kultura guztietan irudikatu izan dena, eta horren erakusgarri dira ikusgai jarritako piezak. Heriotza bidaia baten gisa irudikatu izan duten kulturetako objektuak, arbasoekiko komunikazioa islatzen dutenak —maskarak, giza itxurako eskultura txikiak..— nahiz heriotza irudikatzen duten margolanak —hezurdurak, garezurrak nahiz dantza makabroak ageri dituztenak— daude ikusgai, besteak beste. Eta horietatik hurbil kokatu dute Javier Perez artistaren Aria da Capo obra (2008); bi giza hezurdura garden ageri dira lanean, hari batzuetatik zintzilik eta ispilu baten gainean, elkarri helduta dantzan, etenik gabe.

Hurrengo atalean Beldurra da gai nagusia, eta ideia horri indarra emateko labirinto batean baleude bezala kokatu dituzte piezak. Erdi Aroa eta egungo garaiak alderatu dituzte. Hala, erlijioak gizartea diziplinatzeko heriotzarekiko beldurra nola baliatu izan duen erakusten dute hainbat oliok eta marrazkik, zeintzuek infernua edota azken judizioa agertzen dituzten. Haien alboan, aurretiazko borondateen agiriak jarri dituzte, gaur egun heriotzari aurre egiteko bestelako ereduen adibide gisa.

Errituak ditu aztergai hurrengo atalak, eta erakusketako gunerik zabalena da, baita ondare gehien biltzen duena ere. Bi erritu nagusi erakusten dituzte piezek: ehorzketa eta errausketa. Eta hala, gorpuak gordetzeko moduei, hildakoaren familia laguntzeari nahiz doluari egiten diote erreferentzia piezek. Neolitoko lurperatze baten erreplika, hainbat haitzulotan topatutako objektuak, hilarriak, argizaiolak, errautsak gordetzeko erromatar garaiko zein egungo ontziak, hil zapiak, hileta eta segizioetako objektuak eta jantziak... Askotariko piezak daude ikusgai. Eta dolu-jantzien parean, hormatik zintzilik, Barbara Stammel artistak 2017an bere ama irudikatuz egindako hiru erretratu handi.

Hortik Zentzua bilatzea atalera igaroko da bisitaria, zeinetan, heriotzaren zentzuaz ez ezik, bizitzarenaz ere gogoeta egitea proposatzen den. 47 pertsonari egindako elkarrizketak biltzen dituen ikus-entzunezko bat dago ikusgai bertan, besteren artean. Jarraian, Heriotzatik itzultzea izenburua daraman gunean, fantasiari egiten zaio lekua. Heriotzari lotutako hainbat festatako piezak nahiz argazkiak —Halloween nahiz Mexikoko Hildakoen Egunekoak— ez ezik, filmak eta komikiak ere bildu dituzte, besteak beste, Dracula, Frankenstein nahiz zonbiei buruzkoak.

Utopiak izeneko azken atalean hilezkortasunaren ideiari heltzen dio erakusketak. Egiptoko sarkofago bat eta beste hainbat pieza daude ikusgai Lucia Vallejoren obra baten parean. Eta zientziari eta teknologiari lotutako argazki eta ikus-entzunezkoak daude amaieran, gaur egungo kezken eta eztabaiden isla direnak.]]>
<![CDATA[Kontalaritzak merezi duen lekua aldarrikatzera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1974/027/002/2019-03-02/kontalaritzak_merezi_duen_lekua_aldarrikatzera.htm Sat, 02 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1974/027/002/2019-03-02/kontalaritzak_merezi_duen_lekua_aldarrikatzera.htm
Kontalaritzari lotutako askotariko proposamen artistikoak bildu dituzte programazioan, betiere ipuinari protagonismoa emanez. Gipuzkoako sei udalerritan izango dira saioak: Ordizian, Tolosan, Donostian, Ibarran, Ataunen eta Albizturren. Eta, horietan, Euskal Herriko eta nazioarteko narratzaileek parte hartuko dute.

Nazioartetik iritsiko direnen artetik, Ruben Martinez Santana kontalari venezuelarra izango da lehena saioa egiten: hilaren 15ean Donostian izango da, eta 16an, Tolosan —ahozko narrazioaren ikastaro trinko bat ere emango du Tolosan, hilaren 16 eta 17an—. Marieta Sanchez narratzaile kubatarrak, berriz, bi saio egingo ditu hilaren 22an Tolosan, eta beste bat Ordizian, hurrengo egunean. Eta Nicolas Buenaventura kolonbiarrak lau saio egingo ditu: hilaren 28an Ordizian eta Ataunen izango da, eta 29an eta 30ean, Tolosan.

Haien proposamenekin batera, Euskal Herriko narratzaileenak ere bildu dituzte programazioan. Kontalaritzaren munduan orain gutxi hasitakoak eta dagoeneko eskarmentu handia daukatenak ariko dira saioetan, hala nola Aitziber Sampedro, Amaia Ruiz de Galarreta, Lupe Lekuona, Eneko Haritza, Oihana Ameskua, Ines Bengoa, Iosu Lizarraga, Amaia Arriaran eta Karrere bera.

Bestalde, Ipuin Narrazioen Lehiaketa ere jarri dute martxan, zazpigarren urtez —zabalik dago parte hartzeko epea—. Hain zuzen ere, lehiaketako kanporaketa saioarekin emango diote hasiera jaialdiari, Ordiziako D'elikatuz gunean, ahozko narraziorako «toki magikoa» dena, antolatzaileen ustez. Ane Gebarak aurkeztuko du ekitaldia, eta, kontalarien narrazioez gain, Felipe Ugarte musikariaren doinuak ere entzungo dira. Lehen saio horretatik hiru narratzaile igaroko dira finalera, epaimahaiak eta publikoak aukeratuko dituztenak.

Eta finala, berriz, Ahozkotasunaren Gala Nagusiaren barruan jokatuko dute, Ordiziako Barrena jauregian, hilaren 29ko iluntzean. Hartan ere epaimahaikideena eta publikoarena izango da erabakia. Hurrengo egunean banatuko dituzte Urrezko Kalabaza sariak, Tolosan. Oihana Iguaran eta Haritz Mujika bertsolariek ekitaldian parte hartuko dute.

Gogoeta egiteko topaketak

Azken urteotan egin bezala, euskal narratzaileen arteko topaketak ere egingo dituzte jaialdiaren barruan, ahozko narraziogintzan dabiltzan sortzaileek elkarren artean gogoetak partekatzeko. Mahai inguru bat egingo dute aurten, eta kontalaritzaren inguruko ikerketak egin dituzten hiru hizlari elkartuko dituzte: Maialen Moreno, Antton Irusta eta Leire Diaz de Gereñu. Morenok Ipar Euskal Herriko herri kontakizunei buruzko tesia egin zuen, eta liburu batean plazaratu zuen iaz. Irustak, berriz, Ipuinen tailerra (1999) idatzi zuen, eta arlo horretan dabil ikerketan. Diaz de Gereñuk, berriz, kontalarien baliabide linguistikoak aztertu ditu bere tesian, eta errepikaren inguruan ariko da topaketetan.

Ekitaldi horiez gain, bestelakoak ere hartuko ditu jaialdiak, hala nola zirkua —Ordiziako plaza nagusia eta Garagartza plaza hartuko dituena, hilaren 23an— eta musika —Kaxueira euskal-brasildar taldeak emanaldia egingo du Tolosan, hilaren 30ean—.

Halaber, Ruben Martinez Santanaren ikastaro trinkoaz gain, Maider Alzelaik ere umeentzako ahozkotasunaren inguruko ikastaro bat emango du Ordiziako Jakintza ikastolan eta Urdaneta ikastetxean.]]>
<![CDATA[Garaiak eskatzen dituen hitzen bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/001/2019-03-01/garaiak_eskatzen_dituen_hitzen_bila.htm Fri, 01 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/001/2019-03-01/garaiak_eskatzen_dituen_hitzen_bila.htm Disoluzio agiriak liburuko (Susa) poemak Jose Luis Otamendik. Zalantza horrek bultzatuta, eta egungo garaiak sortzen dizkion galderak mahai gainean jarri nahirik. «Eta garaikide, neure aldiko agertzeko gogoz berriz ere», idazleak berak liburua aurkeztean atzo gaineratu zuenez. Aspaldion bere baitan nahiz kanpoan «aldaketa dezenteren zantzuak» sumatu dituela, eta liburuan «horien berri poetikoa» eman nahi izan duela azaldu zuen. Eta aitortu «zenbait ñabarduratan beste era batera idazten saiatzeko ahalegina» eskatu diola horrek. Hain justu, irakurleak lan berrian betiko Otamendi eta, aldi berean, Otamendi desberdin bat aurkituko dituela iritzi zion Leire Lopez Ziluaga editoreak. «Esango nuke poema hauetan badagoela bizi dugun garairako poesia molde bat sortzeko ahalegina, gure garaiak eskatzen dituen hitzak, edo hitzetako batzuk behintzat, beltzean jartzeko nahia». Bederatzigarren poesia liburua du idazleak; aurreko lana —Kapital publikoa (Susa)— plazaratu zuela bost urte pasatu direnean iritsi da.

Otamendiren poesian ohikoak diren ezaugarrien artean, «geografia intimotik» hitz egiten duela, «pertsonalean kolektiboa eta kolektiboan pertsonala» ikusten laguntzen duela, eta egungo garaiaz galderak egiten dituela aipatu zuen Lopez Ziluagak, besteak beste. Hain zuzen, idazleak adierazi zuen gorputza izan duela idazteko abiapuntu, eta bere bizipenetatik jardun duela, lehen pertsonan. Baina ez horregatik inguruneari bizkar emanda. «Garai likido hauetan identitateak har ditzakeen hainbat tasuni erreparatu diet zahartzen ari den gorputz bat naizen aldetik; hots, nabarmendu nahi izan dut gorputza dudala abiapuntu eta bizi ditudanen egoitza eta gertaleku, baina inguratzen nauen giro soziala eta ekonomikoa ahanzteke batere».

Lehenago zahartutakoen zaintzaren bidez etorkizunean etorriko denaz gogoeta egiten du, esaterako, idazleak. Garai bateko oroitzapenak eta gaurko «errutinen ajeak» tartekatu ditu poemetan, prentsako albisteek zein bere edo besteren gogoetek lagunduta sarri. «Errealitate arrunt itsusiaren markoa usu bihurtu zait hausnarketa eta kronika poetikoarentzat atalase eta sarbide», azaldu zuen. Eta, horrela, bizipenetatik baina libre jarduten saiatu dela erantsi zuen. «Plazan hitz egitera nator, ahots intimoa bilatuz, ordea. Ozen bai, baina etxe barne girotik kontu txikiak egin guran».

Mundua, urtzen

Kapitala da liburuko beste gogoetagai nagusietako bat, Lopez Ziluagak gogorarazi bezala, «poemetan bezala bizitzan ere kapitala gure ertz intimoetan sartzen delako». Hala, orain maitasunaz eta hurrengoan ekonomiaz dihardu Otamendik. Bere kezka azaldu zuen idazleak: «Kapitalak ezarri berotze globala tarteko, glaziarrak eta zirkulu polarreko izotzak ez ezik urtzen ari dira harreman molde eta humanitate neurri duin baterako hainbat konbikzio eta aukera. Mundua bere osoan urtzen ari dela, alegia». Eta mundua aipatuta, kreazioaren mitora egin zuen jauzi, eta azaldu genesiaren kontakizun ezagunak erraztu ziola liburua zazpi ataletan banatzea. «Diruaren, Jainkoaren eta geure kontraesanen aurka, eta beste hainbat kausaren alde borroka egiteko hitz egokien peskizan gabiltza. Eraikitze eta deseraikitze lan handiak, hain zuzen».

Txatalez txatal osatu du Otamendik liburua, zazpi ataletan 39 poema bilduta. Hain zuzen, txatalek, zatiek garrantzia dutela azpimarratu zuen. «Gizaki fragmentatuak gara, gizaki zatikatuak, jendarte zatikatua. Osatu nahi bat eta osatu ezin bat agerikoa da hemen». Halere, poemek ez dutela «etsiaren lezioaz inor limurtu nahi» adierazi zuen, eta gaineratu disoluzioaren erreferentziak aditzera ematen duela, gainbehera ez ezik, «materiaren eraberritzeko gaitasun etengabea» ere. Poesiaren egitekoa ere goraipatu zuen: «Gorputza kartzela bihurtu digun aldi honi, bakardadearen glaziarretan izoztuta eduki nahi gaituen jendarte honetan, partikularraren ahotsaren aldarria egiten du poesiak, norbere kapsulatik ateratzekoa, espazio eta denbora komunak eraikitzekoa».

Aitorpen batekin amaitu zuen, gaur behar diren hitzak zein diren oraindik ez dakiela: «Auskalo, beharbada horregatik egongo da munduan hainbeste poeta».]]>
<![CDATA['Disoluzio agiriak' poema liburua plazaratu du Jose Luis Otamendik]]> https://www.berria.eus/albisteak/163416/039disoluzio_agiriak039_poema_liburua_plazaratu_du_jose_luis_otamendik.htm Thu, 28 Feb 2019 12:54:18 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/163416/039disoluzio_agiriak039_poema_liburua_plazaratu_du_jose_luis_otamendik.htm <![CDATA[Zazpi kantu saltsa beltzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/030/001/2019-02-28/zazpi_kantu_saltsa_beltzean.htm Thu, 28 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/030/001/2019-02-28/zazpi_kantu_saltsa_beltzean.htm Makala eta Jimmy Bidaurreta. Bi musikariek Vamos a comer EPa eta Unexpected Tapas LPa argitaratu zituzten 2011. urtean, Lovemonk zigiluarekin. Besteak beste, Bacalao Al Pil-Pil kantua sartu zuten lapiko hartan. Saltsaz aldatu dute oraingoan, Tinta Negra izeneko abestia jaso baitute, besteak beste, Descarga Libre (Orrua Diskak) lan berrian. Edonola ere, ordukoa bezala, erritmo dantzagarriz busti dute disko berria ere. Elektronika, latin jazz, saltsa, soul, funk eta descarga doinuak sartu dituzte oraingoan eltzean. Kantu berriak aurkezteko, bihar hasiko dute kontzertu bira, Donostian, eta Euskal Herrian ez ezik nazioartean ere ariko dira datozen hilabeteotan.

Estudioko laugarren diskoa du Makala musikari eta disko jartzaileak, eta beste hainbat lan ditu kalean Bidaurreta teklista eta ekoizleak, bai bakarka, bai Gasteiz Big Bandeko zuzendari gisa. «Hamarkadaren hasieran elkarrekin hasitako zikloa itxiko du disko berri honek. Eta egokia iruditu zaigu bertan zeuden hainbat soinu berreskuratzea, batez ere jazz latino moderno horiek», Makalak atzoko aurkezpenean azaldu zuenez. Lan hark izan zuen harrera onak animatu ditu berria grabatzera. Halaber, duela bi urte hasi ziren proiektuari forma ematen, musikariak kontatu zuenez. Izan ere, 2017an, laukotea osatuta, hainbat jaialditan aritu ziren zuzenean, tartean Gernika-Lumoko (Bizkaia) Lekuek festibala, Leioako (Bizkaia) Umore Azoka, Iruñeko Jazz Fermin, Gasteizko Mini-Jazz, Donostiako Jazzaldia eta Getariako (Gipuzkoa) Balentziaga museoaren Gau Irekia. Orduan piztu zitzaien grabatzeko gogoa, bi musikarien arteko «kimika» ona lagun.

Disko berriaren izenburuaren nondik norakoak ere azaldu zituen Makalak: «Latin jazz munduan, Kuban, Puerto Ricon, New Yorken... descarga terminoa erabili izan da adierazteko jam session bat; latinoek jam session bat egiten dutenean, 'egin dezagun descarga bat' esaten dute». Libre hitza gehitu diote beraiek, beren erara egin dutelako hori.

Hainbat musikariren laguntza izan dute diskoa osatzeko; horien artean, hiru musikari kubatarrena. Batetik, Omar Gonzalez Mesak, Donostian bizi den abeslari, baxu jotzaile eta gitarristak, baxua eta ahotsa jarri ditu bi kantutan. «Kalitate izugarria duen musikari bat da, eta haren parte hartzea izateko zortea izan dugu», adierazi zuen Bidaurretak. Bestetik, Denis Barzagak ere parte hartu du, beren «halako abenturetan ohikoa» den perkusionistak. Eta Yarian Yaque Gutierrez tronboi jotzailea ere lagun izan dute diskoan. Azken bi horiek zuzenekoetan ere ariko dira normalean. Horiekin batera, beste bi musikarik ere parte hartu dute grabazioan: The Allnighters taldeko Iñigo Ortiz de Zarate gitarrista eta teklistak, eta Fedzillak, Londresko WARA taldeko abeslari txiletar-alemaniarrak.

CD nahiz binilo formatuan plazaratu dute diskoa —sarean ere entzungai jarri dute—, eta zazpi kantu bildu dituzte bertan. Lehen kantuak ematen dio izenburua lanari, zeinetan Gonzalez Mesak parte hartu duen. Baches y Deseos kantuan, berriz, Fedzillaren kolaborazioak latin urbanoari reggae ukitu bat gehitzen diola azaldu zuen Makalak. Ganga kantuan, berriz, boogaloo edo latin soul doinuak landu dituzte. Tinta Negra litzateke «kanturik saltseroena», berriro ere Gonzalez Mesaren ekarpena duena. Bosgarren kantua, Irratian izenekoa, irratiarekiko maitasun kantu gisa definitu zuten. Ancestros-ek, berriz, hildakoei eta Kubako santeriari egiten die erreferentzia, eta «soinu anbientalagoa eta pixka bat esoterikoagoa» du, Bidaurretaren ustez; kantuan Barzagak duen protagonismoa ere nabarmendu zuen. Eta diskoa bukatzeko, Leku Ona piezarekin, Ernesto Lecuona pianista kubatarrari eta bere Danza de los Ñañigos obrari omenaldia egin diete. Lan berria zuzenean aurkezten hasteko prest dira orain.

Zuzenean, bi formatutan

Bihar hasiko dute lana aurkezteko bira, Donostiako Be Club aretoan, 23:00etan hasita. Ondoren, Euskal Herrian barrena ez ezik, Bruselan, Parisen, Londresen eta Madrilen ere egingo dituzte emanaldiak, besteak beste. Maiatzera bitarte hainbat data lotuta dituzte, baina gehiago ere izango dira.

Bi formatutan ariko dira zuzenean: bi musikariak eskuz esku izango dira oholtzan kontzertu batzuetan, eta sei laguneko taldea osatuta beste zenbaitetan. Hiru euskal herritar —Makala, Bidaurreta eta Jon Oiartzun Jomes— eta hiru kubatar —Barzaga, Yaque eta Eduardo Lazaga perkusionista— bilduko dira bandan. Lehen kontzertuetan, baina, Leonel Oliva tronpeta jotzaile kubatarrak ordezkatuko du Yaque.

Makalak gehitu zuenez, diskoan musika elektronikoa eta organikoa uztartuta nabari badira ere, zuzenekoan elektronikarik ez da izango, eta zaila izango da diskoarekin parekotasunak topatzea. ]]>
<![CDATA[Opus Liricak Mozarten 'Txirula magikoa' eramango du Kursaalera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-02-20/opus_liricak_mozarten_txirula_magikoa_eramango_du_kursaalera.htm Wed, 20 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/025/001/2019-02-20/opus_liricak_mozarten_txirula_magikoa_eramango_du_kursaalera.htm Txirula magikoa, eta Wolfgang Amadeus Mozarten obrarik ezagunenetako bat. Hainbeste bertsio dituenez eta hainbeste aldiz interpretatu denez, lan «berezi» bat taularatzea zaila dela badakite Donostiako Opus Lirica elkarteko kideek. Baina lortu dutelakoan daude, eta obraren bertsio gaurkotu bat eramango dute Donostiako Kursaaleko auditoriumera, ostiralean (20:00) eta larunbatean (19:00). Igandean, berriz, Txirula magiko txikia izenburupean, piano bertsio laburtu bat egingo dute publiko gazteenarentzat, 17:00etan. Sarrerak ohiko lekuetan salgai daude dagoeneko.

Marc Sala tenorra ariko da Taminoren rolean, baina Tamino moderno bat izango dela adierazi zuten atzo Pablo Ramos eta Carlos Crooke eszena zuzendariek, ikuskizunaren aurkezpenean. «Amets batean murgilduko da, eta bere beldur guztiak agertuko zaizkio bertan. Ikusiko dena izango da bere irudimenetik igarotzen den guztia». Nafarroako Ganbera Operako kideak dira biak, eta eszenografiaz arduratu dira. Haien hitzetan, «gizakiaz letra larriz hitz egiten du obrak, bere beldurrez eta haiek garaitzeko aukeraz. Tenplua gizakia da, eta txirula, berriz, arima, bide onetik gidatzen duena. Obra osoa amets handi baten modukoa da».

Salarekin batera, Ainhoa Garmendia sopranoak eta Opus Liricako zuzendariak (Pamina), Cesar San Martin baritonoak (Papageno), Almudena Jal-Ladi sopranoak (Gaueko erregina), Nika Guliashvili baxuak (Sarastro), Irene Fraile sopranoak (Papagena) eta Josu Cabrero tenorrak (Monostatos) interpretatuko dituzte obrako beste pertsonaia nagusietako batzuk. Haiekin batera izango dira oholtzan Donostiako Opera Abesbatza eta Opus Lirica orkestra ere. Eszenografia sinboliko batean mugituko dira denak, non tenpluak ispiluen bidez irudikatuko diren, eta non basoak eta gelak beharrean, argiak, oihalak eta proiekzioak erakutsiko dituzten. Edonola den, Mozartek irudikatutako mundu magikoa aurkeztuko dute.

Gehiago zabaltzeko nahia

Orain dela bost urte jaio zen Opus Lirica Elkartea, Donostian opera emanaldiak egotea helburutzat hartuta. Ordutik, hiru denboraldi antolatu ditu dagoeneko, eta hamargarren lana izango du Txirula magikoa. Ainhoa Garmendia elkarteko zuzendariak atzoko aurkezpenean azaldu zuenez, ekoizpen xumea da, Donostiako Udalaren diru laguntza jasotzen baitu konpainiak, baina sarreren salmentaren menpeko aurrekontua duena %90. «Jende gehiagorengana iritsi beharra daukagu. Duela bost urte hasi ginen, eta jada hiru denboraldi egin ditugu, baina oraindik bada Donostian opera dagoela ez dakien jendea». Sarrerak prezio eskuragarri batean jarri ahal izateko, erakundeen laguntza ezinbestekoa dutela gaineratu zuen. Egoera hori izanik, Garmendiak azaldu zuen ezinezkoa zaiela ekoizpen handiagoak edo konplexuagoak sortzea.

Baina lanean jarraitzeko asmoa dute elkarteko kideek hala ere. Garmendiak aurreratu zuenez, heldu den urteko otsailerako beste titulu bat dute mahaiaren gainean dagoeneko, Mozartena hori ere: Don Giovanni.]]>
<![CDATA[Errealitate sozialaren behatzaile]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2076/031/001/2019-02-19/errealitate_sozialaren_behatzaile.htm Tue, 19 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/2076/031/001/2019-02-19/errealitate_sozialaren_behatzaile.htm
Errenterian sortu zen, eta josulagunetan egin zuen batxilergoa Gutierrezek; zinemako goi mailako ikasketak egitera Bruselara jo zuen, INSAS eskolara. Super 8 mm-ko film labur ugari egin zituen bere ibilbidearen hastapenetan. Kongon ere izan zen bizitzen hainbat urtez, eta zinemari lotutako proiektuetan aritu zen han ere. Josulagunen konpainia utzi ondoren, bost urtez Donostiako Herri Irratian jardun zuen, eta ondoren, euskalgintzan hasi zen lanean, HABEn. Helduen euskalduntzean laguntzeko ikus-entzunezko material didaktikoak sortu zituen 1980ko hamarkadaren hasieran —HABEk sustatuko Bai Horixe! euskara ikasteko bideoak zuzendu zituen, besteak beste—. Ikuska saileko 15. lana ere zuzendu zuen garai berean, Euskaldunberriak (1982) izenekoa. Eusko Ikaskuntzako Zinema Saileko presidente ere izan zen. Bere lanak sortzeaz gain, zinema ikertzen lan handia egin zuen, eta zinema eskolak ere eman zituen Donostiako hainbat zentrotan.

Sorkuntzan, film laburren ondotik luzeak ere iritsi ziren, dokumentalak gehienetan, landu nahi zituen gaiak pantailara eramateko molde egokiena zelakoan. Dokumentalgintzaren geroaz baikor mintzo zen kazeta honetan, 2012. urtean, zinema aretoetara iristeko bidea zailagoa duen generoa bada ere, bestelako kontsumo bideak asko zabaldu direla iritzita. «Fikzioa errentagarriagoa da dokumentala baino, eta horregatik du prestigioa eta hedapena. Mendebaldeko zibilizazio ultrakapitalista honen ondorioa da. Badu logika aferak, baina horrek ez du esan nahi moral bat duenik». Bereak bezalako dokumentalek bideak topatu ohi zituztela ere adierazi zuen ordukoan, eta Musika plaza (2010) jarri zuen adibidetzat. Lan hartan, amiantoaren auziari heldu zion, amianto hautsa arnasteagatik gaixotu eta hil zitzaion amaren istorioak bultzatuta. Hainbat elkartek propiotzat hartu zuten lana, eta asko hedatu zen. «Hegan egiten dute halako filmek, eta pausatu egiten dira han-hemenka. Publiko orokorrarengana ez da helduko, baina bai inplikatutako jendearengana. Eta hori da publikorik garrantzitsuena».

Bere filmografiari erreparatuta, sortzaile nekaezina izan zela agerikoa da: 2004tik aurrera, gainera, ez zuen bi urte baino gehiago igaro film bat egin gabe. Hainbat jaialditan erakutsi zituen bere lanak, Donostiako Zinemaldian dozena bat kasik: Tabula rasa (2004), Bozes lexanas (2005), Isiltasun kalea (2006), Motema na ngai (2008), Zuzendu, mesedez! (2008), Musika plaza (2010), Mur-mur (2012), Ateak zabalduz (2014), Urak dakarrena (2015), Oihalak adarretan (2016) eta iaz, azkena, Kutxak —jaialdiko hautaketa batzordeko kide ere izan zen 1979. urtean—. Donostiako Giza Eskubideen Zinemaldian ere erakutsi zituen bere hainbat lan.

Euskadiko Filmategiarekin ere lotura handia izan zuen, Joxean Fernandez zuzendariak atzo, heriotzarekin penatuta, gogora ekarri zuenez. Laguna zuen, eta ongi ezagutzen du haren lana. «Beti esaten nion bere filmografia bere bizitzari estuen lotuta zegoen euskal zinemagilea zela». Horren adibidetzat ditu Bozes Lexanas, Tabula Rasa nahiz Musika plaza, besteak beste. «Horiek ziren bere kezkak, hori zen bere bizitza, bere sentitzeko era, eta hori oso ondo islatzen du bere zinemak».

Errealitate ezberdinei ateak irekitzeko Gutierrezek zuen asmoa ere nabarmena da, Fernandezen ustez. «Zalantzarik gabe hala zen. Bere ardatz nagusia ez zen zinema komertziala. Bera gustura zegoen, edo hori uste dut nik, bazterretan». Baliabide gutxirekin egiten zuen zinema, «baina egiten zuen, urtez urte, eta hori ere polita da, erakusten duelako zinemak bere bizitzarekin zuen lotura». Zuzendari, gidoilari, kamerari... aritu izan zen bere film gehienetan. Eta alboan, lan asko eta askotan, Kani Peñalba emaztea lagun, produkzio zuzendaritzan. Zinema aretoetan ere beti elkarrekin gogoratzen ditu Fernandezek. Egile ez ezik, ikusle «amorratua» ere bazelako Gutierrez, eta ohikoa izaten zelako aretoetan zein jaialdietan topatzea. «Aretoetara azken unera arte joan da». Zinemarekiko zuen grina hori, gainera, besteei transmititzen ziela uste du Filmategiko arduradunak. «Bere semea, Pello Gutierrez, zinemagilea da, eta niri oso normala egiten zait hori, horregatik».

Ikerlari eta irakasle

Sortzailearenaz gain, Gutierrezen beste alderdi garrantzitsu bati azpimarra egin zion Fernandezek: euskal zinema ikertzen egin zuen lanari. Hainbat liburu argitaratu zituen, eta bat nabarmendu zuen Filmategiko arduradunak: Sombras en la caverna. El tempo vasco en el cine (1997). «Bere ekarpena oso garrantzitsua izan zen; nik uste dut oso Larrukert-zalea zela, eta liburu honetan hori ikusi genuen». Liburu haren harira ezagutu zuen berak Gutierrez. Azken urteotan are harreman estuagoa izan zuten, hain zuzen, Fernando Larrukerti buruz Gutierrezek eta Carlos Roldanek idatzi eta Filmategiak 2017an argitaratu zuen liburuaren harira. «Oso pertsona maitatua zen. Zinemagilea zen, eta oso zinemazalea, baina, batez ere, pertsona ona zen, zintzoa».

Horregatik, Fernandez ziur zen atzo bera adina tristatu zela euskal zinemaren mundua. Eta horren lekuko izan ziren sare sozialetan zabaldutako mezuak. Jon Garaño zinemagilearena, kasurako: «Juanmi Gutierrez hil da. Zinegile eta pertsona ordezkaezina. Nire lehen zine irakaslea Larrotxenen orain dela 25 urte; gure azken aholkularia orain dela 25 egun. Beti laguntzeko prest, ez dago hitzik eskertzeko guregatik egin duzun guztia. Beti gogoan, maisu. Betirako». Hainbat erakundek eta norbanakok izan zuten gogoan Gutierrez beren mezuetan, besteak beste, Zinemaldiak zein Josu Martinez, Jose Mari Goenaga eta Montxo Armendariz zinemagileek.

Oraindik zehazteke badute ere, Filmategiak Gutierrezen omenez zerbait prestatuko duela adierazi zuen Fernandezek. «Ez dakit nola eta noiz, baina badugu gogoa, eta zerbait egingo dugu, merezi du».]]>
<![CDATA[Beltzaren kolore, argi eta ilunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2019-02-13/beltzaren_kolore_argi_eta_ilunak.htm Wed, 13 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2019-02-13/beltzaren_kolore_argi_eta_ilunak.htm Kezko bola batek itoak birikak eleberrian jaso ditu Miel A. Elustondok. (H)ilbeltza bekaren bultzadarekin idatzi du bere lehen nobela, eta Txalaparta argitaletxearekin plazaratu berri du. Garazi Arrula editorearen hitzetan, «beltza hainbat koloreren nahasketa izan badela eta beltzak argi-itzal ugari dituela erakusten du Elustondoren eleberriak; beltza Baztango euskalkian mintzatu daitekeela, eta, era berean, Lakota herrikoen erreserbaren barruan euskaraz beltz ere mintzatu ahal dela. Zergatik eta nola, hori beste kontu bat da».

Kazetaritzan ibilbide luzea du Miel A. Elustondok; argazkilaria ere bada, baita irakaskuntzan eta gidoigintzan aritua ere. Orain artean hainbat lan eman ditu argitara. Jim Thompson idazle eta gidoilari estatubatuarraren hiru lan euskarara ekarriak ditu: Hiltzailea nire baitan (2006), Amorruaren ume (2009) eta Litxarreroak (2013) —Igela argitaletxeak plazaratu zituen hirurak—. Horiez gain, Western Basque Festival (Susa, 2007) eta William A. Douglass, Mr. Basque (Pamiela, 2011) liburuak idatzi ditu. Lehen nobela du plazaratu berria, eta, egilearen ustez, bai Thompsonen eta bai Igelaren sail beltzeko lanak irakurri izanak zerikusia izan du berak istorio hori idazteko —idazle haren aitzakian izan zen lehen aldiz (H)ilbeltza Baztango (Nafarroa) nobela beltzaren astean—. Baita Lolita Chavez kitxe herrien kontseiluko liderra elkarrizketatu izanak ere. «Haren bidez, Guatemala barruraino sartu zitzaidan, eta liburura ekarri nuen».

Bi dira nobelako protagonistak, idazlearen azalpenaren arabera: «Asmatu dut besteren aginduz ari den emakume bat Guatemalara joan dela, sikario bila. Eta ekarri ere egin duela, Nafarroara, lan narrasen bat modu garbian egitera. Emakume horrek eta sikario horrek markatzen dute nobelaren hari nagusia, eta tartean beste zenbait istorio ere badira». Helena du izena andreak, eta Ñaña sikarioak. «Uste dut gehienbat bien artean josi dutela nobela», gehitu du. «Hilketa bat asmatu behar izan dut, nobelari kolore beltza emate aldera beharbada, eta beste zenbait ankerkeria, beltz hori are ilunagotzeko».

Elustondok azaldu duenez, lagunek animatuta aurkeztu zuen testua bekara, eta haren «hariei tiraka» idatzi du lana; prozesuak buruhauste dezente eman dizkiola ere aitortu du. «Baztango mintzora» jo du idazteko, eta «(H)ilbeltzako kideei aditutako euskara batu eder bizi zernahitarako horixe» izan du eredu.

Arrularen hitzetan, Latinoamerika oro har eta Guatemala zehazki Nafarroarekin lotzen dira eleberrian, Baztango ibarrarekin zehazki. «Dirua, boterea, ohorea galtzen dira eleberrian, baita senideak eta iparra ere baten batek. Azken urteotan Nafarroa astindu duten ustelkeria eta gertakari ilun ugari agertzen dira eleberri honetan, fikziozko garai eta istorioari erreferentzia errealak eta identifikagarriak lotuz». Hala, besteak beste, Aroztegiaren eta CANen inguruko auziak agertuko zaizkie pertsonaiei eta, ondorioz, irakurleei. «Testuinguru sozialak sorkuntzan eragina duela agerikoa da, agerikoagoa beharbada literatura beltzean, eta are gehiago krisi garaietan». Daniel Chavarriaren aipu bat ekarri du gogora editoreak: literatura beltza patologia sozialetik eratorritako dramak azaleratzeko genero aproposena zela pentsatzen zuen idazleak.

Hirugarren deialdia

Euskal Herrian literatura beltza sustatzeko (H)ilbeltza bekaren lehen deialdian hautatu zuten Elustondoren nobela egitasmoa. Baztango Udalak eta Txalapartak elkarlanean antolatzen dute beka, eta euskal nobela beltzaren astea antolatzen duen elkarteak sustatu. Bigarren deialdia itzulpen lan bat laguntzeko izan zen; Josu Barambonesek irabazi zuen, eta Patricia Highsmithen The Blunderer lana ari da euskaratzen.

Arrulak gogorarazi du martxan dela hirugarren deialdia, eta narratiba lan bat sortzen laguntzeko beka izanen dela oraingoan ere. Hala, «literatura beltzaren zale eta idazle diren horiek parte hartzera» animatu ditu. Maiatzaren 10era arte izanen dute aukera.]]>
<![CDATA[Lanbide «apal» batean handi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/026/002/2019-02-09/lanbide_apal_batean_handi.htm Sat, 09 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1956/026/002/2019-02-09/lanbide_apal_batean_handi.htm
Baliabide ekonomiko faltagatik, ezin izan zituen unibertsitate ikasketak egin, baina laster bideratu zuen bere gogoa arte dramatikoen esparrura: Royal Academy of Dramatic Arten sartzea lortu zuen, non Peter O'Toole izan zuen gelakide, eta Royal Shakespeare Companyn gero. Antzokietan Shakespeareren zenbait obra interpretatu ostean, zinemara egin zuen jauzi, 1960an, The Entertainer filmarekin; Saturday Night and Sunday Morning-en ere parte hartu zuen urte berean. Handik hiru urtera, Oscar sarietarako izendatu zuten Tom Jones (1963) filmagatik —Veneziako Volpi kopa irabazi zuen—. Beste lautan izendatu zuten, Murder on the Orient Express (1974), The Dresser (1983) —Berlinen Zilarrezko Hartza irabazi zuen—, Under the Volcano (1984) eta Erin Brockovich (2000) filmetako lanagatik. Ez zuen inoiz garaikurra irabazi, baina bai beste sari ugari.

Antzerkia inoiz utzi gabe, 40tik gora filmetan aritu zen: besteak beste, Two for the Road (1967), Miller's Crossing (1990), Traffic (2000) eta Big Fish (2003) lanetan.]]>
<![CDATA[Albert Finney aktore ingelesa hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/162621/albert_finney_aktore_ingelesa_hil_da.htm Fri, 08 Feb 2019 18:04:49 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/162621/albert_finney_aktore_ingelesa_hil_da.htm <![CDATA[Sortzaileen espirituei deika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2019-02-08/sortzaileen_espirituei_deika.htm Fri, 08 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2019-02-08/sortzaileen_espirituei_deika.htm
Hugo Ball idazle eta poeta (Pirmasens, Alemania, 1886 - Sant'Abbondio, Suitza, 1927) dadaismoaren sortzaileetako bat izan zen. 1916an, Voltaire kabareta ireki zuten hark eta Emmy Hennings artista eta idazleak Zurichen (Suitza). Bertan biltzen ziren Tristan Tzara, Marcel Janco, Richard Huelsenbeck, Sophie Taeuber eta hirian babes hartu zuten beste hainbat artista. Han jaio zen dadaismoa, Lehen Mundu Gerra betean, artearen zimenduak hankaz gora jartzeko gogoz, eta laster zabaldu zen beste herrialde batzuetara, tokian tokiko hainbat artistak lekukoa hartuta. Mugimendu gisa ibilbide laburra izan bazuen ere, gaurdaino iritsi da haren eragina. Sortu eta bi urtera utzi zuen Ballek dadaismoa; hainbat lanetan jardun zuen ondorengo urteetan, eta 1920an katolizismora itzuli zen. Suitzako kantonamendu batean eman zituen azken urteak, erlijioari lotutako bizimodua eginez, harik eta 41 urterekin hil zen arte.

Bere sormen lana ontzeko abiapuntu gisa, Zuricheko Dada galerian Ballek Wassili Kandinski artistari buruz 1917an eman zuen hitzaldia hartzeko proposatu zioten zentrotik Oier Guillan idazle eta antzerkigileari. «Nik, normalean, eszenako terminoetan pentsatzen dut, eta berehala bururatu zitzaidan hitzaldi hutsa baino zerbait gehiago egin zitekeela». Metrokoadroka kolektiboko kide ere bada Guillan, eta gaiaz buruan bueltaka zituen ideiak kontatu zizkien taldekideei. «Niri oso interesgarria iruditu izan zait beti dadaisten garaia, eta, bereziki, orduko emakume sortzaileen lana, batez ere itzalean geratu delako, eta iruditzen zaidalako gerora ospetsu egin diren izenena baino askoz ere iraultzaileagoa dela». Horien artetik, Emmy Henningsen izena azaleratu zen, eta taldean berehala «oihartzun zabala» izan zuela dio. Interesa zuten hainbat kiderekin taldea osatu, eta denen ekarpenekin sortu dute azkenean Hugo, non dada Emmy? izeneko performancea.

Bost lagunek parte hartuko dute emanaldian: Javier Fernandez Jabitxin eta Iraia Elias aktoreek, Idoia Beratarbide margolariak, Miriam Ubanet argiztatzaileak eta Guillanek berak. Kandinskiri buruzko hitzaldia osorik agertzeko «erronkari» eutsi diote. «Hitzaldia gertatu egingo da, osorik, jatorrizko hizkuntzan —alemanez— eta euskaraz. Eta esan daiteke komikora eramango dugula neurri batean». Baina taldeak «beste irakurketa bat» emango dio, hain zuzen, «Henningsen eta orduko beste emakume sortzaileen lana azaleratzeko». Pinturaren eta gorputzaren bidez aldarrikatuko dute Henningsen figura, eta geruza hori, apurka, hitzaldiarenarekin nahastuko da performancean. «Ez da antzezlan bat, baizik guretzako zentzua duten ekintzen sorta bat».

Joxan Artze, lehen planora

Bihar ere izango da aukera Ballen obran eta pentsamenduan sakontzeko, Trevor Stark eta Deborah Lewer arte historialarien eskutik. Starkek artistaren eta Carl Schmitt filosofo eta politologoaren arteko gutun trukea aztertuko du, besteak beste, bere mintzaldian. Lewerrek, berriz, Pseudo-Dionisio Areopagokoa mistiko bizantziarrak Ballen lanean izan zuen eragina izango du hizpide.

Hitzaldien ostean, Jose Mari Zabalak ziklorako sortu duen filma emango dute: Garai aldakorretako txoriak. Ball da aitzakia, baina Joxan Artze eraman du lehen planora Zabalak. «Erraza da bien arteko paralelismoak topatzea. Ball, hasieran, sinestuna zen; gero, komunista egin zen; ondoren, anarkista, eta katolizismora itzuli zen azkenean. Joxeanek ere antzeko ibilbidea du». Sorkuntzetan ere izan zuten antzekotasunik: «Sortzaile iraultzaileak izan ziren biak, garai desberdinetan».

Garai batean, Artzerekin lotura estua izan zuen Zabalak. Besteak beste, Isturitzetik Tolosan barru (1969) libururako argazkiak egin zizkion. Artze eta haren obra gutxi ezagutarazi direla iritzita, hari eskaini dio lana, eta harremanean eta liburuan zentratu du. «Joxanek panorama berri bat ireki zuen Euskal Herrian, eta, gainera, bertakoa, euskaraz. Iraultza izugarria izan zen». Bere filma saiakera bat dela dio, eta konpromiso bat aldi berean. «Niretzat aukera bat izan da hemengoan sakontzeko, eta protagonismo osoa eman diot».]]>
<![CDATA[«Oso libre sentitzen naiz fikzioaren maskararekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/032/001/2019-02-03/oso_libre_sentitzen_naiz_fikzioaren_maskararekin.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1913/032/001/2019-02-03/oso_libre_sentitzen_naiz_fikzioaren_maskararekin.htm Amek ez dute nobelan (Elkar). Ez amatasunari buruzko mito horiek haustea helburu izan duelako, baizik eta «benetako pertsonaiak, ama haragizkoak» eraiki nahi zituelako. Mutur batera eraman du gaia, eta infantizidio kasu bat «aitzakia» gisa hartu amatasunaz hitz egiteko.

Amek ez dute idazten zuen izenburu nobela proiektuak; gero, moztu, eta esaldia zehaztu gabe utzi zenuen. Zergatik?

Irekita utzi nuen, bai. «Amek ez dute idazten, idatzita daude» da liburuaren barruan agertzen den aipu bat [Susan Suleimanena], egokia iruditzen zitzaidana liburuan kontatzen diren gauzetako bat jorratzeko. Baina uste dut idazten aditz hori jartzean mugatu egiten nuela esanahia, eta liburuak hortik aparte ere zer edo zer kontatzen duela, harago joaten dela; ez dela bakarrik amek ez dutela idazten, baizik eta hainbat debeku eta inposaketa daudela amatasunaren mitoaren inguruan. Horiei guztiei lekua emanez kendu nuen aditza.

Beraz, aipatu dituzun mito eta inposaketa horien arabera, amek ez dute... zer?

Ba... gauza asko, ezta? Adibidez, amek ez dute hiltzen; amek bizia ematen dute, eta horren kontrakoa da hiltzea. Baina, hala ere, liburuan badago ama bat hil egiten duena. Eta halako ekintza lazgarri batek erabat jotzen du gure sinesmenen kontra: mitoari erabat ematen dio buelta.

Eta, ildo beretik, amek idatzi ere ez dute idazten...

Urte askotan, edo historiari begiratuta, amek ez dute idatzi, hori egia da. Eta amatasunaz idatzi edo esan dena beti kanpotik idatzi edo esan da; beste norbaitek esan du zer egin behar duten amek, nolakoa den amatasuna, nolakoa den ama ona... Beti egon dira salbuespenak, baina emakumeak idazle gisa ospetsu egiten hasi zirenean, emakume horietako gehienak ez ziren amak; alegia, idaztera heldu ziren, hain zuzen ere, amatasunaz libre zeudelako; hala izan da kasu gehienetan. Amek ez dute idatzi orain dela oso gutxi arte.

Suleimanenaz gain, amatasunari buruzko beste hainbat aipu sartu dituzu atal bakoitzaren hasieran, emakume idazleenak gehienak. Ez dira bereziki amatasun goxo baten isla... Idealizatua dago oraindik ere?

Oraindik ere badaude amatasuna idealizatzen duten diskurtsoak; publizitatean ikusten ditugu, adibidez, pixoihalen iragarkietan eta... Baina badaude amatasunaren inguruan oso diskurtso negatiboak ere, eta gaur egun halakoei ere ematen zaie hauspoa. Orain dela urte batzuk agertu zen Amatasunaz damutzen edo halako izen bat zuen ikerketa bat [Orna Donath, Regretting motherhood: sociopolitical analysis], kristoren oihartzuna eduki zuena... Eta badaude Ama Txarren Kluba delakoa eta halako mugimenduak, nolabait beste muturrera eramaten gaituztenak. Gaur egun, bi lur horien artean bizi gara nolabait.

Amatasunarena ez da literaturan askorik jorratu izan den gai bat. Agian, are gutxiago infantizidioarena. Zuk, berriz, seme-alabak hil dituen ama bat jarri duzu protagonisten artean. Nondik nora sortu zitzaizun ideia?

Kontua ez da nik liburu honekin infantizidioaz idatzi nahi nuela, baizik eta gertakari hori aukeratu nuela nolabait gaia kokatzeko. Mutur batera eramaten dut gaia, lehen esan dudan bezala amatasunaren mitoa deuseztatzen duen ekintza horretara, mutur horretatik abiatuta, alegia, kontatu diguten guztia ahaztuz edo deuseztatuz, amatasunari buruz hitz egiteari ekiteko. Baina liburuaren gaia ez da infantizidioa: infantizidioa aitzakia da.

Hala ere, infantizidioaren inguruko errepaso historiko bat ere tartekatu duzu narrazioan. Egun harritzen bagaitu ere, ikertu duzunaren arabera, historian ez omen da hain ezohikoa izan...

Ez, historikoki oso gauza sistematikoa izan da, eta jaiotze tasa kontrolatzeko modu zuzenena. Antisorgailurik ez zegoen garaian, abortua oso gauza arriskutsua zen garaian, hori zen irtenbide ia bakarra. Gainera, kontuan izanda umeek edo haurtzaroak berak izan duten kontsiderazio soziala, nahiko normala da, hotzean pentsatuta, hori gertatu izana. Umeak izan dira —eta, hein batean, oraindik ere badira— gurasoen edo are estatuaren ondasuna, eta ondasunekin nahi duguna egin dezakegu, ez? Erromatarren garaian, adibidez, ez bazenuen umea nahi, bota egiten zenuen. Espartaren kasua ere aipatzen dut liburuan. Hori mendez mende aldatuz joan da, eta gaur egun ez da hainbeste gertatzen, baina hala ere gertatzen da; orain dela gutxi gertatu zen, Bilbon bertan, ama batek alaba hiltzea.

Tabu bat da gure gizartean?

Bai, uste dut tabu bat dela, ez dakigula nondik hartu, nola jorratu gaia. Ez dugu ulertzen, eta, adibidez, Bilboko infantizidioaren inguruan, zuzenean pentsatuko dugu ama hori zoratuta dagoela. Eta deuseztatuko dugu istorioa; ziurrenik, ez dugu askoz gehiago pentsatuko horren inguruan.

Horrek zerikusia izan dezake historian amatasunaren inguruan osatu diren mito eta estereotipoekin?

Bai, erabat. Ez da gure imajinarioan sartzen ama batek horrelako zerbait egitea, eta, beraz, ez dakigu ondo kokatzen.

Liburuan aipatzen duzunez, haur literaturan, ama anker hori ez agertzearren, amaorde gaiztoaren figura baliatu izan da, bestea irudikaezina zaigulako.

Bai. Esaten da bertsioak goxotuz joan direla, eta horregatik sortu zela amaordearen figura, nolabait umeek ere askoz hobeto irentsiko dutelako amaordearen irudia. Baina amaordea benetan amaren aurpegi iluna da. Ezin dugunez hori onartu, ezin diogu ama deitu, eta amaorde deitzen diogu, baina, benetan, ama da.

Mito horiek aztertu dituzu liburuan, literaturaren, zinemaren edo erlijioaren bidez: ama goxoa, sufritua, besteei emana... Ordea, ohiko irudiarekin bat ez datozen amak agertu dituzu zuk. Mitoak zalantzan jartzearren?

Nik ez dut mito horien kontra egin nahi izan, baizik eta haragizko pertsonaiak sortu, haragizko amak, ama bakarrik ez direnak, alegia; amaz gain, gauza askoz ere gehiago dira, eta, amaz gain, bat hiltzailea da, eta beste bat, idazlea, eta beste bat, pertsona sexuala, eta... alegia, ama guztiak bezala, ez? Kontua ez da izan «bueno, orain mitoaren kontra egingo dut, eta saiatuko naiz...». Ez, benetako pertsonaiak sortu nahi izan ditut, benetako amak eraiki ditut.

Jade/Alice pertsonaiak bere umeak hiltzen ditu. Beste protagonistak, idazleak, haren istorioa nola kontatu pentsatzean, ez du inoiz epairik agertzen.

Berak jakin nahi du, eta benetan uste du bere bilaketan erantzun batera iritsiko dela eta erantzun horrek nolabaiteko bakea emango diola. Baina gauza batzuk ezin dira azaldu, eta hori ere onartu behar dugu. Beste pertsona bat ezin dugu inoiz erabat ezagutu; nahiz eta haren aurpegi ezberdinak ikusten saiatu, azkenean puzzlea hain konplexua izango da, ezen ez dugun benetan asko ulertuko. Haren asmoa ez da epaitzea: haren asmoa ulertzea da.

Ama den idazlearen pertsonaia, izenik eman ez diozuna, gertukoagoa izango zitzaizun. Haren bidez, amatasunaren eta idazletzaren arteko harreman gatazkatsua azaltzen duzu. Gatazkarik edo lotsarik izan duzu zeure bizipenak izan zitezkeenak protagonistaren gogoetetan sartzeko? Nolakoa izan da zuretzat pertsonaia hori eraikitzea?

Ez dut inongo lotsarik izan, eta hori da fikzioaren abantaila. Niretzat hau fikzioa da, lehen lerrotik azkeneraino. Egia da gauza askorekin bat natorrela eta bizi izan ditudala, eta beste asko ez. Guztiaren baturak eta nahasketak ematen du fikzio hutsa; nik hala ikusten dut. Gainera, konturatu naiz, nahiz eta neure buruari buruz hitz egin ez, edo nahiz eta nik bizi izandako gauza bat izan ez, jendeak beti joera duela pentsatzeko baietz. Orduan, ja paso egiten dut, berdin zait jendeak zer pentsatzen duen, eta, ni fikzioan sartzen naizenean, alde horretatik oso libre jokatzen dut. Horregatik, uste dut ezingo nukeela fikzioa ez den zerbait idatzi, lehen pertsonan; hor bai sartuko zirela lotsa-eta. Baina fikzioaren maskara horrekin —maskara deitu nahi badiozu, dena da maskara azkenean—, fikzioaren artifizio horrekin oso libre sentitzen naiz.

Protagonistak halako batean esaten du ama izatearen identitateak beste guztiak zurrupatu dizkiola. Alde horretatik, idaztea ihesbide bat da harentzat?

Bai, identitatea berreskuratzeko modu bat da, bere aurreko identitateekin konektatzen duen gauza bat, eta beharrezkoa zaiona itzultzeko, berriz bera dela sentitzeko.

Bere gogoetetan sumatzen zaio horren kontzientzia duela, baina, hala ere, errua sentitzen du idazteko haurra besteren kargu uzten duenean. Zaila da eguneroko praktiketan mitoei ihes egitea?

Bai, oso zaila da, eta ni ere tentsio horretan bizi izan naiz. Umeekin zaudenean, idazten aritu nahi duzu, baina, idazten ari zarenean, gaizki sentitzen zara umeak beste norbaiten eskuetan utzi dituzulako. Eta, orduan, inoiz ez zaude asebeteta, inoiz ez zaude guztiz gustura, inoiz ez duzu sentitzen egon behar zaren tokian zaudela. Eta nik uste dut hori amek sentitzen dugula aitek baino gehiago. Hori nire inpresio pertsonala da, noski; ez dut aitarik ofenditu nahi, baina bai ikusten ditudala ez daudenean beti kezkatuta eta deika aritzen diren ama horiek —ni horrela hezi nautelako agian, hori ikusi dudalako nire amarengan, amonarengan—. Nik ere badut joera hori, nahiz eta kontra egiten diodan pixka bat eta saiatzen naizen inposaketa hori edo sozializaziotik etortzen zaidan hori mugatzen. Baina hor dago...

Sari baten laguntzarekin jartzen da protagonista idazten. Zeuk ere Zubikarai beka irabazita idatzi duzu nobela. Beharrezkoak dira, egun, halako pizgarriak?

Bai, ez dago bermatuta nolabait beka edo sari bat ematen dizutelako gauza on bat idatziko duzula, baina bada baldintza duinak ezartzeko modu bat; beraz, nik uste dut gauza on bat idazteko aukerak handitzen direla.

Zaintza da erdigunera ekarri duzun beste gai nagusi bat. Gaur egun gizartean horri buruzko eztabaida handiagoa dagoela sumatzen duzu? Eta literaturan isla gehiago izatea ekar dezake horrek?

Bai. Lehen, gaia desagertuta zegoen erabat: guztiz ikusezina zen; eta, orain, behintzat feminismoaren aldetik, gai zentral bat bihurtzen ari da. Eta ikusten ari da zenbat lan dagoen hor, eta nola egon den beti emakumeen esku, eta nola horrek mugatu duen erabat emakumearen askatasuna eta bestelako gauzak egiteko gaitasuna. Ez dakit feminismotik harago nola jorratzen ari den; pentsatu nahi dut baietz, eta hemendik aurrera are inportantzia handiagoa izango duela. Orain arte, literaturan ez da askorik landu, ezer ez dela landu ez esateagatik. Baina bai: ziurrenik, gizartean ikusten ari garenak izango du oihartzuna literaturan ere.

Saiakera estiloko zatiak eta narrazio hutsa direnak, nobelarenak tartekatu dituzu liburuan. Hasieratik izan zenuen argi egitura hori ematea istorioari?

Bai. Nik uste dut hasieratik banekiela egongo zirela pasarte batzuk hausnarketari, historiari edo bestelako kontuei emanak; adibidez, medikuntzaren aspektu batzuei —zesarea bat kontatzen denekoa, esaterako—. Banekien hala izango zela. Nire beldurra zen oreka bat lortzea eta gauzak ondo joatea aurrera, erritmoa mantenduz. Baina, beste alde batetik, nahiko lasai egon naiz, nahiko libre, saiakeratxoak sartzeko orduan.

Dokumentazio lan handia egin duzu. Inoiz pentsatu al zenuen saiakera hutsa izan zitekeela?

Agian pentsatu nuen noizbait, baina oso emana naiz fikziora, narraziora, eta lehen ere esan dizut fikzioari zein abantaila ikusten diodan; asko ikusten dizkiot, baina bat da, hain zuzen ere, edozer gauzari buruz hitz egiteko aukera ematen duela, libre, askatasun horrekin. Eta, beraz, ia hasieratik argi nuen nobela bat izango zela, fikzioa egongo zela tartean.

Ikus-entzunezkoetan doktorea zara. Arlo horrek eragina al du zure idazkeran edo istorioak irudikatzeko moduan?

Askotan galdetzen didate, baina egia esan... nik ez dut irudietan pentsatzen. Nik ezingo nuke pelikula bat egin; analizatu dezaket, pelikula baten balio kulturalaz edo politikoaz hitz egin... nahi duzun guztia, baina pelikula bat sortu, irudiekin, nik ezingo nuke. Ez zaizkit irudiak etortzen. Aldiz, hitzekin, saiatuagoa ikusten naiz, edo hobeto egin dezakedala pentsatzen dut.

Inoiz aipatu duzu aurreko nobela (Atertu arte itxaron, 2015) argitaratzear zela etorri zitzaizula hau idazteko ideia. Ipuinak landu zenituen aurreko bi lanetan (Sua falta zaigu, 2007; eta Habitat, 2009), eta bi eleberri etorri dira ondoren. Nondik jotzeko gogoa duzu orain? Baduzu beste ideiarik esku artean?

Bada, orain ez daukat ezer; ez daukat ideiarik, eta, gainera, ez daukat gogorik. Egia esan, oso nekatuta nago, eta atseden hartu nahi dut. Udan amaitu nuen hau, eta ordutik ez dut ezer idatzi, ez pentsatu ere zer idatziko dudan hurrengoan. Eta ez daukat inongo premiarik beste ideia bat topatzeko edo... Ez, orain ez.]]>
<![CDATA[Bost bidaia Elkanoren bueltan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2019-01-30/bost_bidaia_elkanoren_bueltan.htm Wed, 30 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2019-01-30/bost_bidaia_elkanoren_bueltan.htm Mundubira musika bidelagun proiektuaren eskutik. Munduari lehen aldiz bira eman ziotenetik 500 urte betetzen direnean, espedizio hura eta, bereziki, Juan Sebastian Elkano espedizioko protagonista nagusietako bat gogora ekarriko ditu EOSek proiektuarekin. Bidaia haren etapa bati musika jarriko dio konpositoreetako bakoitzak. Piezak banaka estreinatuko dituzte gero; lehena, aurtengo udazkenean, eta azkena,2022ko udaberrian, espedizioak iraun zuen denbora tartearen isla dena. Baina, azkenerako, Elkanoren bidaia osoa irudikatuko dute denen artean.

EOSek, «herri honetako orkestra publiko gisa», euskal sortzaileen lanak sustatzeko eta ezagutzera emateko «kultur betebeharra» duela nabarmendu du Oriol Roch EOSeko zuzendari nagusiak, proiektuaren aurkezpenean. Hala, Elkanoren bidaia konpositore bati proposatzeko moduko ideia iruditu zitzaiela azaldu du. Robert Treviño zuzendari titularrak, gainera, aspalditik zuen gogoa euskal herrialde guztietako konpositoreekin proiektu bat garatzeko. Bi asmo horiek uztartuta jaio zen proiektua. Rochek garbi utzi du konpositoreei eginikoak «betiere iradokizunak» izan direla, eta piezak askatasun osoz sor ditzaten nahi dutela. «Proiektu ausarta, ezezaguna eta zirraragarria da; hain justu, Elkanok itsasoratu aurretik zituen osagai berberak dira».

Rochen antzera mintzatu da Treviño ere. Zuzendari hasi zenetik bere zeregin nagusia euskal musikagileen obrak ezagutzera ematea izan dela, eta bide beretik jarraituko duela azaldu du. «Maite dut bizirik dauden konpositoreekin lan egitea, ezezagunaren emozio hori maite dudalako, azken emaitza zein izango den ez jakitearena. Eta Elkanok egin zuena ere antzeko zerbait izan zen; zer topatuko zuten jakin gabe sartu ziren abentura hartan. Guk ere gauza bera egiteko aukera egokia dugula uste dut: bidaia hori abiatu, zein emaitza duen ikusteko, gugan ere eragina izango baitu». Bost konpositoreek nork bere aldetik lan egitea, baina denek batera obra bat sortzea oso interesgarria dela gaineratu du.

Lan horretarako, Mikel Chamizo (Tolosa, Gipuzkoa, 1980), Mikel Urkiza (Bilbo, 1988), Joel Merah (Clichy, Frantzia, 1969), Teresa Catalan (Iruñea, 1951) eta Zuriñe F. Gerenabarrena (Gasteiz, 1965) aukeratu dituzte. Chamizo izango da lehena obra estreinatzen, eta, horregatik, lanak nahikoa aurreratuak dituela azaldu du. Espedizioaren irteera irudikatuko du berak, eta, horretarako, espedizioko kideek zer sentitu ahal izan zuten irudikatzen saiatu da, abiatu aurretik nola prestatu ziren bidaiarako. Bere pieza hiru zatitan banatuko du: lehena, erlijio erritu bat izango da; bigarrena, Sanlucar de Barramedako (Espainia) duela 500 urteko portuaren soinu paisaia; eta azkena, Atlantikoan eta bere ekaitzetan murgiltzea. EOSekin batera, Bilboko Koral Elkarteak parte hartuko du haren piezan.

Mikel Urkizak jarriko dio musika bidaiaren hurrengo zatiari, eta Hego Amerika izango du inspirazio iturri. Obra irudikatzeko fasean dago oraindik, eta, alde horretatik, berak ere abentura baten hasieran dagoen sentipena duela azaldu du. Bidaiaren ideia darabil buruan, eta trukearena. «Euskaldunentzat emigratze eta immigratze lurralde bat da. Trukea, bidaia eta aurkikuntza dira pieza idazteko buruan ditudan hitzak».

Joel Merahek osatuko du bidaiaren hurrengo etapa. Ozeano Barean eta Asian jarriko du begirada, eta ahots batek presentzia izango du piezan ziurrenik. Elkanoren sentipenetan barneratu nahi du, eta, horretarako, Joxan Artzeren poesia eta figura baliatuko dituela dauka buruan, hari ere omenaldia egin nahian. Teresa Catalanek, berriz, Afrika izango du ardatz bere piezan. «Hasieran zirrara sentitu nuen, Afrikaz ezer ez nekiela jabetu nintzelako. Baina abantaila bat dela konturatu naiz, barne bidaia horretan hutsetik hastea dakarrelako». Haren ustez, «Afrika soinu handi bat da, baina baita isiltasun handi bat ere». Sortzaile gisa horri begiratzea erronka ederra dela gaineratu du.

Eta, azkenik, Zuriñe F. Gerenabarrenak jarriko dio doinua espedizioaren itzulerari. Haren hitzetan, «itzulerarena kontzeptu oso mamitsua da berez, baduelako itzuli eta arrakasta izatearen aldea, baina nola iristen zaren ere hor dago. Kontraposizio horrek guri ere bidaia dakarkigu gogora; batzuetan bagoaz, besteetan ihes egiten dugu, itzuli egiten gara, eta jada ez gara pertsona bera».

'Tesela'-ren ispilu

EOSen 30. urteurrenaren harira, 2012an, Tesela proiektua plazaratu zutela ekarri du gogora Oriol Rochek. Orduan, Euskal Herriari begiratzeko eta hainbat obra sortzeko eskatu zieten nazioarteko hainbat konpositoreri. «Orain, horren ispilua ari gara egiten, alderantziz: euskal konpositoreei munduari begiratzeko eskatzen diegu, eta Elkanoren biraren urteurrena aitzakia nabarmena zen horretarako».

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburuak gogora ekarri du instituzioek iaz Mundubira 500: Elkano Fundazioa sortzea erabaki zutela Elkano bera eta espedizio hura ezagutzera emateko. Sailburuak azaldu du beste urteurrenetan aurreko belaunaldiek zer egin zuten aztertu zutela, eta pentsatu zutela gaur egungoak ere «zerbait sortzeko, zabaltzeko eta ondare bat uzteko obligazioa» duela. Hala, eskerrak eman dizkie EOSi eta haren arduradunei, «proiektu oso berezi bat» sortzeagatik. «Roch, Treviño eta geure musikagileen eskutik, sorkuntza bat bultzatuko dugu, sorkuntza horren berri emango dugu eta ondare bat utziko dugu, datozen urteetan ezagun izan dadin».]]>
<![CDATA[Bost pieza Elkanoren bidaia irudikatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/162203/bost_pieza_elkanoren_bidaia_irudikatzeko.htm Tue, 29 Jan 2019 07:24:55 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/162203/bost_pieza_elkanoren_bidaia_irudikatzeko.htm <![CDATA[Bi film hamarna izendapenekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2019-01-23/bi_film_hamarna_izendapenekin.htm Wed, 23 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2019-01-23/bi_film_hamarna_izendapenekin.htm Roma-k, bai Yorgos Lanthimos zuzendari greziarraren The Favourite-k. Bi sortzaileak daude zuzendaririk onenaren sarirako hautagaien artean, baita bi filmetako aktore nagusiak ere, emakumezko antzezle onenaren kategorian —Yalitza Aparicio eta Olivia Colman, hurrenez hurren—. Hain zuzen, emakumeak dituzte protagonista bi filmek. Lehiakide gehiago izango dituzte parean, ordea, otsailaren 24ko galan. Ohi bezala, Los Angelesko (AEB) Dolby antzokian izango da sariak emateko ekitaldia; 30 urtean lehen aldiz, aurkezlerik gabe.

Iaz estreinatutako filmen artetik oihartzun handiena lortu duenetako bat izan da Roma. Kritikaren zein publikoaren txaloak jaso ditu Netflixen ekoizpenak, baita hainbat sari ere —Urrezko Lehoia lortu zuen Veneziako Mostran—. 1970eko urteetako Mexiko Hirian girotua dago, eta familia burges batean haurrak zaintzen lan egiten duen andre baten istorioa kontatzen du filmak, zuri-beltzean eta gazteleraz. Lehen aldia da gaztelerazko lan bat sari nagusia lortzeko hautagai dena, eta bederatzigarrena ingelesez besteko film batek izendapen hori lortu duena. Halaber, sari nagusirako ez ezik, ingelesez besteko film onenaren sarirako ere hautagai da; bost aldiz gertatu da halakorik, baina bi sariak batera inoiz ez ditu inork irabazi —halakoetan, bigarrena lortu dute beti izendatuek; Oscarretan inoiz ez diote eman lan onenaren saria ingelesez besteko film bati—.

Yorgos Lanthimosek ere emakumeak protagonista dituen istorio bat eraman du pantailara, baina XVIII. mendeko Ingalaterran girotua. Hiru andrek jokatu dituzte rol nagusiak: Olivia Colmanek, Rachel Weiszek eta Emma Stonek —azken bi horiek lehiakide izango dira taldeko emakume aktorerik onenaren sarirako—. Venezian, Epaimahaiaren Saria lortu zuen filmak, eta andrazko aktore onenarena Colmanek. Sari hori lortzeko hautagai da Oscarretan ere, baina lehiakide indartsuak izango ditu parean: Yalitza Aparicio (Roma), Lady Gaga (A Star Is Born), Melissa McCarthy (Can You Ever Forgive Me?) eta Glenn Close (The Wife) —askok Close jotzen dute faboritotzat; zazpigarren izendapena du, baina sekula ez du Oscar saririk irabazi—.

Gizon aktore onenaren sarirako, berriz, Christian Bale jotzen dute askok faboritotzat, Vice filmean Dick Cheney AEBetako presidenteorde ohiaren rolean eginiko lanagatik —zortzi kategoriatan hautagai da filma; besteak beste, lan onenarenean—. Edonola ere, parean izango ditu Viggo Mortensen (Green Book), Willem Dafoe (At Eternity's Gate), Rami Malek (Bohemian Rhapsody) eta Bradley Cooper (A Star Is Born). Protagonista ez ezik, filmeko zuzendaria ere bada Cooper, baina sari horretarako ez du izendapenik lortu —filmak, guztira, zortzi ditu—.

Bai, ordea, Spike Leek (BlacKkKlansman), Pawel Pawlikowskik (Cold War) eta Adam McKayk (Vice), Cuaronek eta Lanthimosek bezala. Cuaronena bezala, Pawlikowskiren filma ingelesez besteko filmik onenaren sarirako hautagaia da, Werk ohne Autor (Florian Henckel von Donnersmarck, Alemania) Manbiki kazoku (Hirokazu Koreeda, Japonia) eta Capharnaüm (Nadine Labaki, Libano) lanekin batera.

Argazki onenaren kategorian, lehendabiziko aldiz, zuri-beltzeko bi film izango dira lehian —Cold War eta Roma—. The Favourite, Never Look Away eta A Star Is Born ere badaude sari horretarako hautagaien artean.]]>
<![CDATA[Bi munduren arteko talka umoretsua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/001/2019-01-18/bi_munduren_arteko_talka_umoretsua.htm Fri, 18 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/001/2019-01-18/bi_munduren_arteko_talka_umoretsua.htm Rita antzezlanean, eta Aitziber Garmendiak, berriz, ikaslearena. Begoña Bilbaok zuzendu du obra, eta, Aretxabaletan eta Lezon (Gipuzkoa) erakutsi ondotik, gaur Tolosan (Gipuzkoa) taularatuko dute, Leidorren, 20:30ean; igandean, berriz, Hondarribian (Gipuzkoa). Herriz herri ibiliko dira hortik aurrera; hogeitik gora emanaldi lotuak dituzte dagoeneko.

Gorpuzten duen pertsonaiaren izaeraz hainbat zertzelada eman ditu Apaolazak. «Unibertsitatean urte asko daramatza, eta erretiroari begira dago jada. Ez du askorik sinesten gaur egungo irakaskuntza molde berrietan». Poesiaren munduan ibili zen bere garaian, eta argitaratu zuen lanen bat. Alkoholaren menpe bizi da egun. «Nolabait, indarra galduz joan den pertsona bat da, neurri batean, alkoholaren eraginez... Bera konturatzen ez den zulo batean sartuta dagoela uste dut. Hori da pertsonaia honen abiapuntua, beste terremoto hori gerturatzen zaion arte». Rita da beste lurrikara hori, Garmendiak antzezten duen pertsonaia. «Oso pertsona bitala da, borrokalaria, emakumeen eskubideen aldekoa... Pertsona ausarta ere bada, bere bizimoduarekin erabat hautsi nahi duena eta kulturaren munduan murgildu nahi duena». Frankengana joko du orduan.

Komedia erromantiko gisa definitu daiteke obra, Apaolazaren ustez. Kulturaren inguruko eztabaidak ere tartekatzen dituela nabarmendu du. «Umore asko du, baina badu diskurtso bat ere, ez da txiste bat bestearen atzetik. Bi mundu oso ezberdinek talka egiten dute, eta uste dut hortik sortzen den dialektika interesgarria dela». Komedia da, beraz, baina ez komedia hutsa; badu garratzetik ere. Eta elkarren arteko harremanaren ondorioz, bilakaera bat izango dute bi pertsonaiek. «Ritak unibertsitateko mundua ezagutuko du, lagun berriak egingo ditu, eta pixka bat aldendu egingo da Frankengandik; horrek zeloak eta hor dauden beste emozio batzuk sortzen ditu». Ritak probetxuzko bide bat egiten du, aktorearen hitzetan; Frank, berriz, «zulo batean murgilduta» dagoela eta alkoholarekiko adikzioa zama bilakatu zaiola jabetzen da, eta bere bilakaeran eragina izango du horrek.

Egokitzapena

Willy Russellek duela lau hamarkada idatzitako Educating Rita antzezlanaren testua egokitu egin dute Txalo konpainiakoek. Apaolaza: «Testua hartu genuenean, konturatu ginen nahiko zaharkitua zegoela. Azken finean, badira 40 urte argitaratu zela eta gauzak, nola ez, asko aldatu dira. Hori gutxi balitz bezala, jatorrizkoan erabiltzen ziren erreferentzia literarioak guretzat ezezagunak ziren. Beraz, egokitzapen lan dezente egin behar izan dugu. Batetik, laburtu egin dugu, gure ustez oso luze zegoelako. Eta, bestetik, gerturatu egin dugu hemengo errealitatera, agertzen ziren erreferentzia literarioak ezagunak eginez». Talde lanean landu dute testua, aktoreak azaldu duenez. «Denok egin behar izan dugu geure ekarpena testua eraberritzeko». Emaitzarekin «harro eta kontentu» geratu direla gaineratu du.

Garmendiak bere aldetik egin behar izan dituen moldaketak ere nabarmendu ditu aktoreak. Izan ere, Rita bere hizkera aldatuz doa bere bilakaeran. «Iristen denean, erdarakada dezente erabiltzen ditu, bere hizkera ere halakoa da... eta, halako batean, beste batzuen eraginagatik, aldatu egiten du, eta zuzenago hitz egiten hasten da, bere euskara txukundu nahian». Bi aktoreak Uda gau bateko ametsa antzezlanean aritu ziren 2016an, baina orain arte ez zuten sekula «aurrez aurre» elkarrekin lanik egin. Gustura aritu da Apaolaza Garmendiarekin, eta haren gaitasuna goraipatu du.

Apaolazari berari ez zaio bereziki kosta izan bere pertsonaiaren larruan sartzea. Baina bere zailtasunak dituen rol bat dela ere aitortu du. «Alkoholarekiko adikzioa da pertsonaia honen ezaugarri bereizgarrietako bat, eta hori erakutsi behar da, baina tamainan». Bi pertsonaia besterik ez duen obra bat dela ere nabarmendu du. «Ez da ahaztu behar ia ordu eta erdi hor gaudela, bata besteari gauzak esanez, bestearen eskutik; elkar osatze handia eskatzen du horrek, eta exijentea da oso».

Franken bulegoan izango dira bien arteko elkarrizketak, «erabat errealista» den eszenografia batean. «Oso vintage-a da Franken bulegoa; hor ditu garai bateko kasete bat, idazmakina bat, telefono zahar bat, liburuz jositako apalak, tartean alkohol botilak ezkutaturik... joan den mendekoa da dena. Eszenografia polita da, eta jokoa ematen du».]]>
<![CDATA[Ehun euskal sortzaile Eskoziako jaialdi nagusietan izango dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2019-01-17/ehun_euskal_sortzaile_eskoziako_jaialdi_nagusietan_izango_dira.htm Thu, 17 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2019-01-17/ehun_euskal_sortzaile_eskoziako_jaialdi_nagusietan_izango_dira.htm
Musika zelta munduko beste herri musikekin uztartzen du Celtic Connections jaialdiak, eta arlo horretan erreferentziazko ekitalditzat jotzen da. Gaurtik otsailaren 3ra, mundu osoko 2.000 musikari batuko dira Glasgown, eta kontzertuak, hitzaldiak eta erakusketak izango dira hiri osoan. Tartean, lau euskal talderen emanaldiak. Oholtzara igotzen lehenak Korrontzi eta Kalakan izango dira, hilaren 24an —hurrenez hurren, Old Fruitmarketen eta Glasgow Royal Concert Hallen ariko dira, iluntzean—. Hurrengo egunean, Huntzaren kontzertua hartuko du Queen Margaret Union espazioak, eta hilaren 26an, berriz, Oreka Tx ariko da, Glasgow Royal Concert Hallen.

Horiez gain, Tosta Bandak ere kontzertua emango du jaialdian; hilaren 25ean izango da emanaldia, Glasgow Royal Concert Hallen. Donostia 2016 kultur hiriburutzaren testuinguruan sortu zen taldea, eta Irlanda, Eskozia, Gales, Kornualles, Frisia, Galizia eta Euskal Herriko musikariak biltzen ditu. Igor Otxoa da proiektuaren zuzendarietako bat, eta Eskozian aritzeko aukeraren garrantzia nabarmendu zuen, bertan ariko diren gainerako taldeen izenean. «Hemengo hainbat taldek esperientzia handia dugu kanpora ateratzen, eta, nahiz eta lortzen dugun, modu isolatuan izan ohi da, bakarka, eta esfortzu handia egin ondoren». Atzerrira halako proiektu baten barruan eta euskal musikaren «markaren aterkipean» joateak taldeei bidea erraztuko diela uste du musikariak, eta ikusgarritasun handiagoa emango diela.

Jaialdiaren barruan egingo diren topaketei ere garrantzi berezia eman zien Otxoak. Izan ere, hilaren 24 eta 25ean, Euskal Herriko musikaren sektoreko hainbat ordezkariren eta Eskoziako hainbat kultur eragile zein programatzaileren arteko topaketa bat izango da Glasgown. Etxepare institutuak «munduko musiken generoaren barruan kokatu daitezkeen» euskal artisten katalogo bat osatu du, eta atzerriko profesionalei banatuko zaie topaketetan. Kantu bilduma bat jasotzen duen disko bat ere prestatu dute, herri musikaren arloan erreferente den Songlines aldizkariarekin batera banatuko dena.

Jomuga «estrategikoa»

Ez dira musikariak izango aurten Eskoziarako bidea hartuko duten euskal sortzaile bakarrak. Musikak ez ezik, literaturak, zinemak eta arte eszenikoek ere badute lekua programan. Eta oraindik zehaztasunik eman ez badute ere, herrialdean egingo dituzten beste hainbat jaialditan ere euskal ordezkaririk ez dela faltako ziurtatu zuten arduradunek. Besteak beste, Edinburgh International Film Festival (ekainean), Edinburgh Festival Fringe (abuztuan), Edinburgh International Book Festival (abuztuan) eta Cinema Attic (irailean) jaialdiak aipatu zituzten.

Lehen aldia da Etxepare institutuak urte oso batez herrialde jakin bat hartuko duen programa bat antolatu duena. Eskozia aukeratzeko arrazoien artean, bertako kultur jaialdiak nazioarteko garrantzitsuenen artean daudela azaldu zuen Larrazak. «Gure sortzaileak gure kulturaren enbaxadoreak direla sinesten dugu, eta gure nahia zen leiho batzuk sortzea non ikusgai izango diren». Haiek jaialdietako programazioetan egoteaz gain, sareak ehuntzeko ere aukera interesgarria izan daitekeela iritzi zion. Euskal Herriak eta Eskoziak kultur arloan hainbat antzekotasun partekatzen dituztela ere esan zuen, eta «kultur diplomaziari» dagokionez jomuga «estrategikoa» dela.

Kulturen arteko zubigintza hori jaialdien bidez ez ezik, beste alor batzuetan ere gauzatuko da, Larrazak azaldu zuenez. Esaterako, Donostia 2016ren Europa Transit proiektuaren harira, euskara eta euskal kulturari lotutako edukiak landuko dituzte Edinburgo, Glasgow eta Skyeko unibertsitateetan. Hizkuntza gutxituetako hedabideen inguruko mintegi bat ere egingo dute udazkenean.]]>
<![CDATA[Eskozia bisitatuko dute aurten ehun bat euskal sortzailek]]> https://www.berria.eus/albisteak/161613/eskozia_bisitatuko_dute_aurten_ehun_bat_euskal_sortzailek.htm Wed, 16 Jan 2019 07:16:13 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/161613/eskozia_bisitatuko_dute_aurten_ehun_bat_euskal_sortzailek.htm