<![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 01 Oct 2020 18:54:42 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Amatasunaren uretan igerian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2020-10-01/amatasunaren_uretan_igerian.htm Thu, 01 Oct 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2020-10-01/amatasunaren_uretan_igerian.htm Etxeko urak liburuko lehen poemaren azken lerroak dira. Amatasunaren uretan murgil egin du Leire Bilbaok bere hirugarren poesia liburuan. Baina amatasuna gaitzat hartu bainoago, poemak leku horretatik idatzi dituela azaldu du egileak. «Uste dut zehatzagoa dela esatea liburua leku batetik idatzi dudala, eta leku hori da amatasuna. Inork ez dezala amatasunaren gaineko teorizaziorik espero. Amatasunetik idatzia da, ama izateak ekartzen duen lengoaia eta begirada berri horretatik». Aurrez Ezkatak (2006) eta Scaner (2011) liburuak bezala, lan berria ere Susa argitaletxearekin plazaratu du idazleak.

Uraren irudiak lotzen ditu liburuko poema guztiak, izenburuak berak iradokitzen duenez. Ondarroako (Bizkaia), bere jaioterriko esapide batetik hartu du idazleak titulurako ideia. «Horrek etxeko urak dauzka» esaten dute bertan, inork bere etxeko izateko eta egiteko moduak dituela adierazteko, etxetik edan duela agertzeko, alegia. «Bada, beraz, iturburu bat, eten ez den jario bat, eta aproposa iruditu zitzaidan plazaratu nahi nuen gaiaz idazteko». Eta zehaztapen bat egin du jarraian: gaia baino gehiago, lekua dela amatasuna, poemen iturburu den lekua.

Lehen pertsonan, singularrean mintzo da liburuko narratzailea; hala, ni-a «oso presente» dagoela, eta «ahots poetiko propio bat» bilatu nahi izan diola azaldu du idazleak. Liburuan jasotako 60tik gora poemei nolabaiteko ordena kronologiko bat ere eman die, eta ez die izenbururik jarri, irakurketaren emaria errazte aldera. Bide horretan, jolasean eta bere burua aproban jarriz ere aritu dela aitortu du Bilbaok. Hala, forma aldetik askotarikoak diren piezak bildu ditu: laburrak zein luzeak, prosan idatzitako poemak, kopla modukoak, kaligrama bat, eta erosketa zerrenda gisako bat ere bai. Halaber, liburuko kapitulu bakoitzaren atariko moduan, elkarrizketa bat jarri du. «Nork bere buruarekin ditugun elkarrizketa horietako batekin hasten da atal bakoitza». Ni poetikoa da, gehienetan, bere buruarekin elkarrizketan ari dena, baina beste batzuetan amatasunaz idatzi duten zenbait idazle ere elkartu ditu, eta presente ez dauden pertsonekin —birramamak, amamak...— egindako elkarrizketak ere badira.

Lau ataletan banatu ditu poemak. Amatasunaren esperientzia indibiduala, hizkuntza, kolektibotasuna eta domestikotasuna dira bakoitzean ardatzak, eta denek dute urarekin zerikusia. Urak bota du lehenak izenburu, eta iragartzen duenez, erditze bat ageri da. Bilbao: «Esango nuke ez dela bakarrik ume bat jaio, ama bat ere jaio dela». Hala dio poema batek: «Arnasa olatuka dator./ Harriak izerditan daude./ Sabelari oratzen diozu/ marea gorari esku hutsekin nola./ Eta zu, bi denborari tiraka./ Hankartetik arrain bat/ labaindu zaizu./ Zuloak egiten du sarea./ Ateak beti dira besterenak./ Iragate lekuak gara amak».

Listua izenburupean bildu ditu bigarren ataleko poemak, eta hizkuntza dute ardatz. «Ama izatean hizkuntza berri baten jabe egiten gara, eta hizkuntza hori ez da batzuetan hizkuntza mintzatua bakarrik, bada hizkuntza fisikoa ere. Gogoeta egin asmo nuen hizkuntza berri hori nola mintzatu, nola ulertu eta nola ulertarazi». Marea ataleko piezetan, berriz, «begirada singularretik pluralera pasatzen da, konplizitatea edo ahizpatasuna bilatuz beste ama batzuekin, eta fokua beste amengan jartzen da». Galderak eta kezkak ere ageri dira poema batzuetan: «Nola izan disidentea/ espeziearen jarraipena/ eta ordena soziala mantentzea/ bilakatu denean/ zure eguneroko lana?/ Ikasiko duzu ezetz esaten./ Zeure buruari».

Harraska jarri dio izenburu azken atalari, «harraskatik behera joaten direlako etxeko ur lohiak, hor garbitzen direlako eguneroko objektuak». Hain zuzen, eguneroko objektuei, «kontu txikiei» erreparatzen diete poemek, zaintzari lotutako «begirada aldaketa bat» dagoelako; zaindua izan edo bere burua zaintzetik, beste inor zaintzera igarotze horretan, idazleak azaldu du «eguneroko objektuekiko harremana» ere aldatzen dela, eta beste ikuspuntu batetik zein beste tempo batean egiten direla erosketak, arropa garbiketak, bazkari prestaketak eta beste. «Objektuen gaineko kontzientzia hartze bat dago».

Irudien itsaso bat

Maite Mutuberriak egin du liburuaren azala, kolore urdin-berdeetan. Sabel handitua duen gorputz bat ageri da bertan, igerian bezala, eta begian duen sarraila moduko batetik arrain bat izan daitekeena ateratzen da. Ilustrazioak irakurketa asko izan ditzake, baina elementu horiek guztiek dute zerikusia liburuko irudiekin, Susako editore Leire Lopez Ziluagaren hitzetan. Hain zuzen, nabarmendu du urarekin lotutakoek ematen diotela, irudi aldetik, batasuna lanari. «Baina badira beste irudi batzuk ere errepikatzen direnak, eta iruditeria osatu edo aberasten dutenak. Ez dira alferrik aipatzen liburua irekitzen duen poeman arrainak, zuhaitzak eta txoriak. Gorputzarekin sarri lotzen den etxea ere behin baino gehiagotan agertzen da». Bilduman gorpuztasunak duen pisua ere azpimarratu du editoreak.

Gehitu du liburua ez dela amatasun idiliko batetik idatzitakoa, baina ezta amatasunaren ukaziotik idatzia ere. «Liburuan badira amatasunarekin lotutako pozak, eta badira minak; badago samurtasuna, eta badago ama izatearen pisua; ama izan ezin dutenak daude, eta ama izan nahi ez dutenak; alabatasuna eta lobatasuna dago; disidente izateko nahiak, eta ordena soziala mantentzearen arduraduna izatearen kontzientzia; badago dena alde batera botatzeko gogoa, eta badago norbere ama ulertzeko saiakera».]]>
<![CDATA[Baserritik klubeko agertokira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2020-09-30/baserritik_klubeko_agertokira.htm Wed, 30 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2020-09-30/baserritik_klubeko_agertokira.htm Esnatu naiz kabaretean. Joan den urtarrilean erakutsi zuen obra lehen aldiz jendaurrean, Donostiako Poltsiko Antzerkiaren jaialdian. Orain, berriz, lanaren bertsio luzea aurkeztuko du. Gaur izango da estreinaldia, Hernaniko (Gipuzkoa) Biteri kultur etxean, 20:00etan.

Mutiloak idatzi eta zuzendu du obra, eta berak antzezten du protagonistaren rola. Bakarrik taularatuko da, pertsonaiak obran egiten duen bezala. «Elur artista bat da, trans kolektiboko artista bat. Londresen bizi da, Pink Flamingo izeneko kabaretean lan egiten du, eta jende asko joaten da hura ikustera». Gau batez, baina, aztoratuko duen zerbait gertatuko zaio, eta ezingo du ohiko saioarekin aurrera jarraitu, Mutiloaren hitzetan. «Hori dela eta, bera nor den, nondik datorren azalduko dio publikoari. Eta antzezlanean Elurren atzean dagoen pertsona ikusiko da batez ere». Pello da hori, «euskalduna, baserritarra, hamar urte atzera Euskal Herritik alde egitea erabaki zuena». Gipuzkoako herri txiki batetik Londresa jo zuen, eta artista bilakatzerainoko «bere eraldaketa eta bizipenak» agertuko ditu obrak.

Kabaretaren forma eman zion egileak kontakizunari, «denetarik daukalako», protagonistaren ibilbideak bezalaxe. «Kabaretak drama eta komedia nahasten ditu askotan, eta hori ikusi ahal izango da kasu honetan ere: pertsonaiaren alderik distiratsuena, alaiena, dibertigarriena, eroena batetik; baina, aldi berean, baita haren bizitzaren alde ilunagoak ere, beldurrak, minak, zauriak...».

Hala, une dibertigarriak eta gogorragoak, alaiak eta intimoagoak tartekatuko ditu ikuskizunak. Eta gizarteari kritika ere egingo zaio, egilearen hitzetan. Izan ere, identitatea, harremanak eta sexualitatea ditu hizpide obrak, eta abiapuntuan galdera jakin bat izan zuen Mutiloak buruan: ea bat ote datozen norberaren nortasuna eta bizimodua. «Ni jabetu nintzen jende askoren kasuan ez datozela bat. Eta hori zen sortu genuen pertsonaiaren kasua, baina oso modu nabarmenean gainera. Ikuskizunaren hasieran, Elur ezagutuko dugu, urte batzuk igarota eraldaketaren ondoren sortutako artista. Baina Pellorengana goaz gero, Londresera joatea erabaki zuena bere herrian ezin zuelako bera izan egunerokoan, oso zaila zitzaiolako bere benetako nortasunarekin bat egitea eta, gainera, bere inguruan onartua izatea». Protagonistak lortuko du bere bidea egitea, baina ez da bide erraza izango. «Horrek atzean zauri batzuk utziko dizkio, eta, aldi berean, orainean ere badu min bat, ez baita prest sentitzen bera benetan den moduan Euskal Herrira itzultzeko». Egungo euskal gizarteaz ere gogoeta eragin nahi du Mutiloak obrarekin. «Gauzak pixkanaka aldatzen ari dira; urratsak egiten ari gara sexu joera ezberdinen aldeko gizarte baterantz, baina bide luzea da oraindik ere».

Kerobiatik Beyoncera

Kazetari lanetan denbora luzean jardun du Mutiloak. Eszedentzia hartu zuen duela hiru urte, eta orduan hasi zen bestelako sormen lanei tarte gehiago eskaintzen. Dantzaren munduan urteak zeramatzan ordurako; euskal dantzetan hasi zuen bidea, eta garaikidean eta contact inprobisazioan ere aritu da azken urteetan. Estiloen aniztasun hori kabaretera eraman nahi izan du. «Nik sortu dudanez, lantzen dudana eraman dut; nahasketa bat da, istorio bati lotuta, jakina». Hala, azaldu du euskal dantza badela ikuskizunean, esaterako, baina ez ohiko moldean, «striptease batean sartuta baizik, eta euskal musika tradizionala ez den beste doinu batekin». Garaikidea, burlesquea eta beste hainbat estiloren arteko nahasketa agertuko du oholtzan.

Antzera jokatu du musikarekin ere. Esnatu naiz izenburua Kerobia taldearen izen bereko kantutik hartu zuen, eta obran zati bat ere entzuten dela aurreratu du. Bide Ertzean, Zea Mays, Hatxe eta beste hainbat euskal musikariren doinuak ere bildu ditu kabaretera, baita berak propio sortutako abesti bat ere. Hitzak eta doinua egin, eta Eñaut Gaztañagarengana jo zuen; bien artean landu zuten Maitasunez blai kantua, eta estudioan grabatu. Urtarrilean ez bezala, antzezlanaren bertsio luzean entzun ahal izango da kanta.

Baita nazioarteko hainbat artistarenak ere. Tartean, Beyoncerenak. «Duela hiru urte jada, buruan izan nuen lehen ideia esaldi bakarrean laburbildu liteke: 'Beyonce izan nahi duen baserritarra'. Hori izan zen abiapuntua, eta, horri tiraka, kabaret oso bat sortu genuen. Gero Elurrek bere bidea egiten du, eta ez du Beyonce izan nahi, baina garrantzitsua izan zen alde horretatik». Kantuon babesean eta eszenografia soil batez inguratuta igoko da oholtzara.

Herriz herri eramateko

Sortu duen lehen antzezlana du Mutiloak, eta, harekin hasi zenean, Zestoako (Gipuzkoa) antzerki eskolan irakasle zuen Amancay Gaztañagarengana jo zuen laguntza eske. «Haren babesa ezinbestekoa izan da niretzat». Duela urtebete aurkeztu zuen proiektua Donostiako Poltsiko Antzerkiaren jaialdira, eta, behin hautatuta, hiru hilabeteko prestaketa lanen ondotik estreinatu zuen jaialdian.

Bertsio luzea erakutsiko du aurrerantzean. Hernaniko gaurko saiorako sarrerarik ez da geratzen jada, baina izango da obra ikusteko aukera gehiago ere, Gipuzkoako beste hainbat udalerritara ere laster iritsiko baita. ]]>
<![CDATA['Dasatskisi/Beginning' filma izan da 68. Zinemaldiko erabateko irabazlea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/030/002/2020-09-27/dasatskisibeginning_filma_izan_da_68_zinemaldiko_erabateko_irabazlea.htm Sun, 27 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1944/030/002/2020-09-27/dasatskisibeginning_filma_izan_da_68_zinemaldiko_erabateko_irabazlea.htm Dasatskisi / Beginning lanak eraman zituen Film onenaren Urrezko Maskorra, Zuzendari onenaren Zilarrezko Maskorra, Emakumezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra —Ia Sukhitaxvili antzezlearentzat izan zen—, eta Gidoi onenaren epaimahaiaren saria. Donostiako 68. Zinemaldiko erabateko irabazlea izan da.

Sail Ofizialeko emanaldien ondotik zeresan gehien eragin zuen filmeetako bat izan zen Dasatskisi / Beginning. Baita kritikaren artean ere. Forma aldetik proposamen ausarta aurkeztu baitzuen zuzendariak lehiara. Istorio gogorra kontatzen du pelikulak: Georgiako herri bateko Jehovaren Lekukoen komunitate txiki batek jasandako erasoarekin abiatzen da, eta komunitateko liderraren emazte Yanari jarraituko dio kamerak ordutik aurrera. Ohiko narratiban halakoak bigarren mailako pertsonaiak izan ohi direla, eta haren bizipenak kontatzeko nahitik abiatu zela azaldu zuen zuzendariak aurkezpenean. Baina hori kontatzeko modua du berezien filmak, plano sekuentzia —finkoak asko— eta isiltasun une luzez josi baitu kontakizuna. Naturaren ederra eta bortizkeria gogorra kontrajartzen dituzten irudiak ere baliatu ditu narrazioan.

Ennio Morriconeren musikari keinu eginez, aurtengo ezohiko edizioaren laburpen bideo batez, eta erakutsitako jarreragatik publikoari eskerrak emanez abiatu zen gala. Sari ofizialen txanda iritsi zenean, gidoi onenarena jasotzera igo zen lehen aldiz Kulumbegaxvili Kursaaleko oholtzara. Rati Onelirekin partekatu du aitortza, lau eskutara idatzi baitzuten pelikulako gidoia, eta jaialdiarentzat ez ezik, harentzat izan ziren bere esker oneko hitzak. Zuzendari onenaren Zilarrezko Maskorra jasotzera berriz igo zen gero, eta hitz gutxi batzuk baino ez zituen egin. Taula gainean zen epaimahaikideei aurrez-aurre begiratuz eman zizkien eskerrak: «Honek asko esan nahi du niretzat; ohore handia da».

Ordurako, bere filmeko protagonista gorpuztu duen Ia Sukhitaxvilik jasoa zuen aitortza. Antzezleak ezin izan zuen Donostian egon Emakumezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra jasotzen, baina bideo baten bidez eskertu zuen saria: «Pena handia da han ezin egotea. Oso pozik eta oso eskertuta nagoela esan nahi dut. Deari eskerrak eman nahi dizkiot bide zail eta interesgarri hau nirekin egin nahi izategatik».

Jaialdiaren 68 urteko historian Urrezko Maskorra irabazi duen hirugarren emakume zinemagilea izan da Kulumbegaxvili. Baina sari nagusia jasotzen, bera ez, filmaren ekoizleak izan ziren agertokian; Ilan Amouyalek eta David Zeratek filma aurrera ateratzeko gogor lan egin duten guztiei eman zizkieten eskerrak.

Beste bi sari banatu zituen epaimahai ofizialak, eta lau lagunek partekatu zuten Gizonezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra: Druk/Another Round (Thomas Vinterberg) filmeko gizon laukoteak. Mads Mikkelsen, Thomas Bo Larsen, Magnus Millang eta Lars Ranthe elkarrekin eta pozik ageri ziren ekitaldirako prestatu zuten bideoan, eta eskerrak eman ostean, kopak altxatuz eta «osasuna» esanaz agurtu ziren.

Argazki onenaren epaimahaiaren saria, berriz, Yuta Tsukinagarentzat izan zen, Takuma Sutok zuzendutako Nakuko wa ineega / Any crybabies around filmean egindako lanagatik. Pantailaren bestaldetik, bideo baten bidez eskertu zuten saria haiek ere.

Horiez gain, sari berezi bat banatzeko aukera ere badu epaimahaiak, arrazoiz jantzi behar duena horretarako. Eta hala egitea erabaki zuen Luca Guadagnino buru izan duen epaile taldeak: Julien Templeren Crock of gold: A few rounds with Shane MacGowan filmari eman zion Epaimahaiaren Sari Berezia. «Zoragarria da hemen dokumental batekin egotea. Film bat ona bada, berdin dio dokumentala edo fikzioa den», esan zuen zinemagileak.

Guadagninorekin batera, Marisa Fernandez Armenteros ekoizlea, Michel Franco zuzendaria, Lena Mossum jantziteria diseinatzailea eta Joe Alsyn aktorea aritu dira aurten Sail Ofizialeko epaimahaikide lanetan.

Beste sailetako irabazleak

Sail Ofizialetik kanpo ere banatu zuten saririk. David Perez Sañudo zinemagile bilbotarrak Zuzendari Berriak sailean erakutsi zuen Ane bere lehen film luzea, ama-alaba biren arteko gatazka ardatz duen euskarazko lana, eta Euskal Zinemaren Irizar saria eskuratu zuen. Pozarren, lantalde osoaren ahalegina goraipatu zuen, eta beren lanen bidez ikasteko aukera eman dioten zinemagileentzat ere esker oneko hitzak izan zituen —besteren artean, Moriarti taldekoak, Koldo Almandoz, Asier Altuna, Borja Kobeaga, Kote Kamatxo eta Joanes Urkixo aipatu zituen—.

Halaber, Maider Oleaga buru izan duen epaimahaiak aho batez erabaki zuen Non dago Mikel? filmari (Amaia Merino, Miguel Angel Llamas) aipamen berezia egitea, «giza eskubideen urraketa lazgarri eta sistematikoaren testigantza erakusteagatik ezinbesteko artxibo irudi lanaren bidez».

Zuzendari Berriak saileko film nabarmendua La última primavera izan zen, Isabel Lambertirena; hark irabazi zuen Kutxabank-Zuzendari Berriak saria. Jaialdiari, filmeko familia protagonistari eta lantaldeari eman zizkion eskerrak zuzendariak. Beste lan bati aipamen berezia egin zion sail horretako epaimahaiak: Dong Xingyiren Slow singing filmari.

Zabaltegi-Tabakalera saria, berriz, Catarina Vasconcelosentzat izan zen, A metamorfose dos passaros filmagatik. Eta Horizontes Latinos sailekoa, Fernanda Valadezen Sin señas particulares-entzat. Eta Vasconcelos bezala, hunkituta mintzatu zen Valadez ere: «Hemen jaio zen proiektu hau, Zinema Eraikitzen-en, eta hona itzultzea, ohorea ez ezik, etxera itzultzea da». Sail berean, Clarisa Navasen Las mil y una filmari aipamen berezia eman zioten.

Ikusleak dira Perlak saileko irabazlea izendatzeko ardura dutenak, eta aurten Florian Zeller zuzendari paristarraren The Father pelikulari eman diote Donostia Hiria Publikoaren Saria. Inoizko puntuaziorik altuenarekin, gainera: hamarretik 9,96. Sail berean, Maite Alberdi txiletarraren El agente topo-k irabazi zuen Europako lan onenaren saria.

WIP Latam sarietan —Zinema Eraikitzen zena ordezkatu dute—, Ivan Funden Piedra Noche eta Manuel Nietoren El empleado y el patrón lanak nabarmendu zituzten. Eta WIP Europa saria —Gloccal in Progress programaren garapena dena—, berriz, Selman Nacarren Iki Safak Arasinda lanak eraman zuen. Postprodukzio-fasean dauden film latinoamerikarrak eta europarrak laguntzen dituzte bi sariok, hurrenez hurren.

Gazteriaren saria, 18 eta 25 urte bitarteko 75 gaztek baino gehiagok osatutako epaimahaiak erabaki zuen: Ben Sharrocken Limbo filma izan da irabazlea. Cannesek bere hautaketa ofizialean aukeratua, bere bigarren film luzea Zuzendari Berriak sailean erakutsi zuen Sharrockek. Nest-Orona saria, berriz, Ashmita Guharen CatDog film laburrak eraman zuen. Zinemagintzan trebatzen ari diren ikasleen lanak bultzatzea du xede sariak, eta aurreko aldietan saritutako hiru zinemagile gaztek osatu dute epaimahaia. Beste lan bati aipamen berezia ematea ere erabaki zuten: Haohao Yanen The Speech film laburrari, hain zuzen. ]]>
<![CDATA[Amatasunak lotutako bizitzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2020-09-26/amatasunak_lotutako_bizitzak.htm Sat, 26 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2020-09-26/amatasunak_lotutako_bizitzak.htm Tarachime (2006) lanean, kasurako. Donostiako Zinemaldiko publikoak ere ezagun du zuzendari japoniarraren ezaugarri hori. 2010ean, Sail Ofizialeko lehian erakutsi zuen Genpin dokumentala, Japoniako klinika bateko haurdunen gogoetak, bizipenak eta erditzeak agertzen zituena. Duela bi urte, Vision lan poetikoa aurkeztu zuen lehiara, eta filmeko protagonista ama lurra, natura zen arren, amatasunari ere begiratu zion zeharka, modu sinbolikoago edo kriptikoago batean. Oraingoan, adopzioaren errealitatea aztertuz heldu dio auziari, eta amatasunaren aurpegi ezberdinak erakutsi ditu Asa gu kuru / True Mothers lanean. Cannesko jaialdiak hautatu zuen Kawaseren filma, eta lan horrek itxi du Urrezko Maskorrerako lehia.

Guraso izateko zailtasunak dituen bikote batek adopzioaren aldeko hautua egingo du filmean. Elkarte batera joko dute horretarako; elkarte horrek laguntza ematen die nahigabeko haurdunaldiak izan, seme-alabez arduratu ezin eta adopzioan ematen dituzten emakumeei. Asato jaio eta berehala hartuko du semetzat bikoteak, eta mutikoaren ama biologikoa ere ezagutuko du une horretan, 14 urteko neska bat.

Narrazioan atzera eta aurrera eginez erakusten du filmak emakume bakoitzak amatasuna nola bizi duen. Eta horretan, bestelako auzien gainetik, lotura emozionalek duten indarra nabarmendu du zinemagileak: «Amami Oshima uhartean daude nire jatorriak. Osaba bat nuen han, eta beti esaten zuen amaren maitasuna dela mundua salba dezakeen gauza bakarra. Zirrara sortu zidan esaldi horrek. Horregatik itzultzen naiz nire filmetan, behin eta berriro, amatasunaren auzira», adierazi zuen atzo, bideokonferentziaz.

Vision filmean gaira hurbiltzeko modu ezberdina jorratu zuen, eta lan bakoitzaren abiapuntuan bertan dago arrazoia, Kawaseren hitzetan: «Aurreko filmaren jatorrizko gidoia nirea zen. Nire sorterriko basoetan, Nara eskualdean grabatu nuen; askoz ere garrantzi handiagoa zuten naturak eta giza izaerak, eta tonu filosofikoagoa zuen». Oraingoan, baina, nobela bat hartu zuen oinarri filma ontzeko, Mizuki Tsujimuraren izen bereko eleberria. Eta testuari leiala izaten saiatu dela azaldu zuen.

Filmean landu ez duen alderdi bat den arren, umearen begirada izan zen liburutik gustukoen izan zuena. «Ni neu adoptatua naiz, eta nire bizipenekin bat zetorrela iruditu zitzaidan. Jakin badakit haur bat heztea ez dela baliabide ekonomikoen edo odolezko loturen araberakoa; elkarbizitzaren eta maitasunaren bidez eraikitzen dira gurasoen eta seme-alaben arteko loturak». Eta gehitu zuen: «haurrak duen argi bereziari esker bi amak elkartzea» lortzen duela dela jatorrizko testutik gehien interesatu zitzaiona.

Pelikulan bi amek elkar ezagutzen badute ere, errealitatean hori ez dela ohikoa izaten iritzi zion, ez Japonian, ez beste herrialde gehienetan ere. Baina aukera hori ematen duten gobernuz kanpoko erakundeak ere badirela gehitu zuen. Haur bat adopzioan hartzeko eskakizunen artean, bikotekideetako batek etxetik kanpo lan egiteari uko egin behar diola agertzen du pelikulak, eta jakintzat jotzen du emakumeak egingo duela uko hori. «Nire herrialdean segurutzat hartzen da ama askoz ere prestatuago dagoela umearen ardura hartzeko. Eta, istorioa Japonian garatzen denez, naturalagoa iruditu zitzaidan hala agertzea».

Oroitzapenen katea

Bi amen bizipenak eta beren jokabideen arrazoiak azaltzeko, denboran atzera eta aurrera egiten du kontakizunak. Joan-etorri horiei buruz mintzatzeko, flashback hitza erabili ordez, Kawasek nahiago du oroitzapenaren ideia baliatu. «Flashback-ak izan daitezkeen baino zerbait subjektiboagoa da. Pertsonaien oroitzapenak kateatuz eraiki nahi izan dut filma».

Hala, bi amen rola jokatu duten aktoreen lana goraipatu zuen zuzendariak. Hiromi Nagasaku sartu da umea adopzioan hartu duen amaren larruan: «Ama izatea lortu du, baina tristezia ezkutu bat du barnean, eta uste dut alderdi hori bikain adieraztea lortu duela». Umea adopzioan eman duen ama gaztearen rola Aju Makitak bete du. «16 urte zituen filmaketan, eta, eskarmenturik ez bazuen ere, ederki agertu du pertsonaiari maite duen semeaz bereizi beharrak sortzen dion tristura».]]>
<![CDATA[Itsaso beltzean hondoratzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/028/001/2020-09-25/itsaso_beltzean_hondoratzea.htm Fri, 25 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1941/028/001/2020-09-25/itsaso_beltzean_hondoratzea.htm Wuhai filmeko protagonistak. Zorrak kitatu ezinik, gero eta abiadura handiagoa hartuko du gainbeherak, baina ez da gizona izango zurrunbilo horretan harrapatuta hondoratuko den bakarra. Zhou Ziyang zinemagile txinatarrak Sail Ofizialeko lehian erakutsi zuen, atzo, bere bigarren pelikula dena. Zuzendariak bideokonferentziaz azaldu zituen lanaren nondik norakoak, goizeko emanaldiaren ostean; Xuan Huang aktore protagonista, eta Yini Qian eta Luna Wang ekoizleak ere pantailaren bestaldetik mintzatu ziren.

Zhouk genero errealistaren barruan kokatu zuen filma, fokua «emozioetan, arazo sozialetan, familian, moralean eta giza izaeran» jartzen duen neurrian. Izenburua ere ideia berari lotuta dagoela azaldu zuen. Txinako Barne Mongolia eskualde autonomoko hiri bat da Wuhai -eskualde hartan jaio zen Zhou-, eta itsaso beltza esan nahi du. «Leku geografiko jakin bat ez ezik, giza izaeraren sinbolo bat ere bada; iluna da giza izaera, eta zailtasunez zein aldaketaz betetako itsaso bat». Inguru hori hautatu zuen filma grabatzeko, paisaiak biltzen duen aniztasuna «magikoa» baita harentzat. Eremu berean egiten dute bat basamortuak, aintzirek, mendiek eta hiriak. Eta paisaia horiek zeharkatuko dituzte pertsonaiek.

Huang Xuan eta Yang Zishan aktoreek gorpuztu dute bikote ezkonberri eta, itxuraz, zoriontsua. Gizona maila sozial apaleko familia batetik dator, eta emakumearen gurasoen eskutik jaso ditu bikoteak baliabide material gehienak. Kezka horrek bultzatuta, gizonak lan finkoa utziko du, eta, diru gehiago irabaziko duelakoan, negozio bat abiatuko du: desertu erdian dagoen dinosauroen parke turistiko bat. Porrot egingo du, eta halaxe sartuko da zorren gurpil zoroan. Arazoak bide onetik konpontzen saiatuko bada ere, etsipenean amilduko da, eta gero eta bortitzago jokatuko du.

Bere pertsonaiaz mintzatu zen Huang: «Gidoia irakurrita, muturreko pertsonaia bat ikusi nuen, besterik ez. Baina filmatzen ari ginenean, berak jasaten duen presio ikaragararria sentitu nuen, eta emozio horiek asko eragin zidaten, zuzendariarekin hainbatetan eztabaidatzeraino».

Gizarteari kritika

Trama horren bidez, diru gosea, gauza materialak pilatzeko desira eta, finean, globalizazioaren ondorioak salatu nahi zituen zinemagileak. «Azken 20-30 urteotako globalismoaz eta garapen ekonomikoaz hitz egin nahi nuen, gizarteari kalte egin baitiote. Gauza materialak izateko obsesio hori kritikatu nahi nuen».

Horiek guztiak agertzeko, sinbolo eta metafora ugari baliatu ditu. Dinosauroak, adibidez; zuzendariarentzat «edozer gauza gerta daitekeela» adierazten dutenak. Halaber, filmeko lehen eszenan, protagonista bere sakelakoan bideo bat ikusten ageri da, zeinetan Afrikako eremu idor batean arrainak lurpetik bizirik ateratzen dituzten arrantzale batzuek. «Aspaldi ikusi nuen dokumental bat da, eta arreta eman zidaten arrain haiek; lauzpabost urte lur idorrean igaro ostean, ura bota eta berriro pizten ziren. Bizirik irauteko sena, aldaketak... ideia horiek interesatzen zaizkit; horregatik ekarri nituen filmera».]]>
<![CDATA[Bortxa plano finko bat denean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/025/001/2020-09-24/bortxa_plano_finko_bat_denean.htm Thu, 24 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/025/001/2020-09-24/bortxa_plano_finko_bat_denean.htm Dasatskisi / Beginning. Lanak aldi berean erakusten ditu paisaiaren edertasuna eta andreak jasaten duen bortxa, mundu beraren parte baitira, egilearen hitzetan. Forma aldetik arriskatua den proposamen batekin egin du debuta zinemagile georgiarrak; isiltasunez eta plano sekuentzia luzez —asko finkoak— josi du pelikula, eta ez du inor epel utzi, askotariko iritziak eragin baititu kritikaren artean. Cannesko jaialdiak hautatua izan zen, eta Donostiako Zinemaldiak Sail Ofizialeko lehian erakutsi zuen atzo.

Zuzendariak bost urte eman ditu bere opera prima ontzen, eta goizeko emanaldiaren ostean eginiko agerraldian eman zuen prozesuaren nondik norakoen berri. Abiapuntu izan zuen ideiatik hasita: «Emakume baten inguruko film bat egin nahi nuen, zeina, narratiba klasikoaren arabera, bigarren mailako pertsonaia bat litzatekeen, norbaiten emaztea baita, lider erlijioso batena kasu honetan, eta, hortaz, beti itzalean legokeen norbait, definizioz». Gidoia idazten aurrera egin ahala, pertsonaiari buruzko galderak pilatuz eta bere barrenean «amorrua haziz» joan zirela adierazi zuen: «Orduan jabetu nintzen hori zela egin nahi nuena: jendeak errepara ziezaiola emakume horri, ez zena pertsonaia nagusi batengandik espero daitekeen andre konbentzional bat».

Erlijioa eta fanatismoa filmaren atze-oihala dira, horiei buruz baino gehiago «giza kondizioaren inguruan» hitz egin baitu zinemagileak. «Talde jakin batez hitz egin beharrean, egitura hori aztertu nahi nuen; arauak eta pertsona bakoitzaren rolak ezartzen eta erabaki pertsonalak hartzea eragozten duenaz». Zuzendariarentzat, baina, pertsonaia bakoitzaren erabakiak dira gakoa: «Ez nuen ongiaz eta gaizkiaz era abstraktuan hitz egin nahi».

Kulumbegaxvilik sorterrian ondu du filma, eta plano askotan erakutsi du bertako naturaren edertasuna. Baita indarkeria handiko eszena batzuetan ere. «Munduaren edertasuna hor dago, baina baita indarkeria ere, eta ez nituen banandu nahi». Andreak jasaten duen bortxaketa ere ikusleen begien aurrean jarri nahi izan du. «Eszena hori emakumearen bizitzaren parte da, eta ezin nuen beste aldera begiratu, gizarteak maiz egiten duen bezala. Hori egiteko ardura sentitzen nuen; zalantza izan nuen nola egin, baina egin behar nuela, ez».

Kulumbegaxvilik esan zuen zinema egitean ez duela estilo jakin bat izatean sinesten, harentzat «lan bakoitza bere gisakoa» baita, eta zerbait desberdina dakar beti berekin. «Badut lan berri bat buruan, eta uste dut erabat desberdina izango dela».]]>
<![CDATA[Doluaren bidaian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/026/001/2020-09-24/doluaren_bidaian.htm Thu, 24 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1941/026/001/2020-09-24/doluaren_bidaian.htm Nosotros nunca moriremos lana Sail Ofizialeko lehiara aurkeztu zuen atzo zinemagile argentinarrak.

Sorterrira itzuli da Crespo filma egiteko. Izan ere, halako herri batean doluaren prozesua nolakoa den azaltzea izan zuen abiapuntuko ideia. «Probintzietako herri batean dolua egitea nolakoa den agertu nahi nuen, gazte bat hiltzeak zer esan nahi duen halako herri txiki batentzat, nola egiten duen doluaren bidaia hori haur batek, nola bihurtu beharko duen heldu». Horretarako, bere herriko errealitatetik edan zuen, bertako jendeen izaeratik eta bizipenetatik. «Egunerokoaren poetika landu nahi nuen; errealitateari pusketak lapurtu, narrazioaren zirriborroak sortzeko. Alde horretatik, pertsonaiek ere egiten dute filma erreala izatea, fisikoki oso presente baitaude, lehen planoen bidez agertuz, edo haiek esateko dutena entzuteko denbora emanez».

Filmean agertzen diren aktore gehienak ez dira profesionalak, bere herriko bizilagunak baizik. Eta haiei entzuteko denbora hartu zuen lantaldeak istorioa eraikitzeko. «Alde horretatik, pelikula egiteko prozesua ere berezia izan da: ez da ohikoena egungo zinema industrian. Pertsonaiei espazioa eman nahi nien, lantalde teknikoari ere bai... denei, eta uste dut hori gero iritsi egiten dela pantailara». Herrikideekin izandako elkarrizketen harira, gidoia etengabe berridatziz joan zirela gehitu zuen zuzendariak. «Normalean arreta jartzen ez zaion jende talde bat erakutsi nahi nuen, haiei entzuteko espazioa eman. Niretzat hunkigarria izan da prozesua».

Intimoena, keinu txikietan

Hildako gaztearen amaren rola jokatzeko, Romina Escobar aukeratu zuen, beste film batean lan egitetik ezagutzen zuena. Bere pertsonaia eraikitzeko, halako esperientzia bat bizi izan duten eta ezagutzen dituen beste emakume batzuk izan zituen gogoan aktoreak, eta haiekiko «miresmenez eta errespetuz» landu zuen bere pertsonaia. «Emakume honen alderik intimoena ere jorratu nahi nuen. Alde horretatik, uste dut zuzendariak zerikusi handia izan zuela nire pertsonaia eramateko soiltasunera, xehetasunetara, ukiezina den horretara, keinu edo malko txiki batean baino sumatu ezin dezakezun horretara».]]>
<![CDATA[Kamera, epaigelako lekuko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/025/001/2020-09-23/kamera_epaigelako_lekuko.htm Wed, 23 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/025/001/2020-09-23/kamera_epaigelako_lekuko.htm Courtroom 3H filmeko narrazio osoa. Tallahaseeko (Florida, AEB) Familia Auzitegi Bateratuko areto batean. Adingabeei lotutako auziak jorratzen ditu epaitegi berezi horrek, eta bi hilabete egin zituen bertan Antonio Mendez Esparza zuzendariak, Sail Ofizialean atzo aurkeztu zuen dokumentala osatzeko. 180 ordu grabatu zituen, bi kamerarekin, eta 300 auzi saio inguru igaro ziren bere objektiboen aurretik. Eta askotariko familiak, kasuak, prozesuak eta emozioak biltzen dituen collage bat izan da emaitza. Urrezko Maskorrerako lehian da dokumentala.

Seme-alaba adingabeekiko zabarkeria, abandonua edo abusua leporatu dieten gurasoen kasuak aztertzen ditu auzitegiak. Xedea da, legearen arabera, familiak berriro batzea, ahal bezain laster, eta ahal bezain modu seguruan. Life and Nothing More lana filmatu ondotik -Zinemaldiko lehian izan zen 2017an-, Tallahaseeko auzitegian grabatzeko aukera suertatu zitzaion zinemagileari, hainbat mugarekin bazen ere, eta ez zuen alferrik galtzen utzi nahi izan. Izan ere, lan berria aurreko filmaren jarraipen gisako bat dela adierazi zuen atzo, Donostian eginiko agerraldian: «Lan hura egin eta denbora batera, pentsatu nuen zuzenbide sistema narrazio trikimailu bat izan zela bertan; ez zela izan oso zintzoa harekiko, eta familia desegituratu haien erretratua pixka bat mugatu nuela».

Pentsamendu horri denboraren distantzia eta «fikzioa ez den fikziozko zinema» egiteko nahia gehituta, erronka berriari heldu zion. «Egiazki, filmak egitera ez goaz aurrez prestatuta; filma egitean agertzen da bidea. Zinema, niretzat, aurkikuntzak egiteko bide bat da, eta ez ongi ezagutzen ditudan gauzak kontatzeko modu bat. Nik aurkitu egin nahi dut, hala heldu izan diot beti zinemagintzari». Filmaren hasieran idatzita agertzen den esaldia abiapuntu hartuta hasi zuen bilaketa hori: «Jakin nahi baduzu nola administratzen den justizia herrialde batean, hurbildu babesgabeengana eta entzun horien testigantza». James Baldwinena da esaldia.

Zuzendaria intuizioari jarraikiz abiatu zen bidean. Eta topatu zuen, bere hitzetan: inplikazio handia erakusten duten ofiziozko abokatuak, herritarrak entzun nahi dituen auzitegi bat, eta erabaki oso zailak hartu behar eta hanka sar dezakeen epaile bat, besteak beste. «Saiatu naiz -ez dakit lortu dudan- objektiboa izaten, eta han topatu duguna erretratatzen».

Aitortu zuen ez zitzaiola erraza egin filmaren egitura erabakitzea, hainbeste grabazio ordu, hainbeste istorio eta hainbeste saio ezberdin esku artean izanik. Bi ideia-edo nahi zituen buruan: auzibide baten prozesua argi azaltzea, eta emozioak agertzea. «Azkenean, prozesuaren nolakotasunak berak eman zigun egitura: lehenik, ahozko saioak, eta ondoren, epaiketak». Kasu guztiak lotzeko haria emozioak izan direla gaineratu zuen.]]>
<![CDATA[Etxean entzundakoari, irudiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/026/001/2020-09-23/etxean_entzundakoari_irudiak.htm Wed, 23 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1941/026/001/2020-09-23/etxean_entzundakoari_irudiak.htm Sutemose / In The Dusk filmean. Cannesko jaialdiak aukeratutako lana erakutsi zuen atzo Donostiako Zinemaldiak, Sail Ofizialeko lehian.

«Ez zen erraza izan Lituaniaren historiari buruz hitz egitea. Oso mingarria izan zen niretzat», aitortu zuen Bartasek, filmaren goizeko emanaldiaren ondoren Donostian eginiko agerraldian. Besteak beste, Few of Us (1996), A Casa (1997), Freedom (2000), Indigène d'Eurasie (2010) eta Frost (2017) filmak zuzendu ondotik, zinemagileak lehen aldiz heldu dio gai historiko bat lantzeko erronkari. Eta oso hurbila duen errealitate bat aukeratu du horretarako. «Nire historia da, nire herrialdearen historia; beraz, lotura oso estua da. Garai hartan jaio nintzen, gerra hartako azken partisanoa hil eta berehala. Nire aitona-amonek sarri hitz egiten zuten haiei eta gaiari buruz; gogoan dut, haurra nintzela, nola kontatzen zidaten zer gertatu zen herrialdean. Garai oso gogorra izan zen. Agian gertuegi ukitzen ninduen gaiak, eta, beharbada horregatik, ariketa hau egiteko beldurrez izan naiz orain arte».

Baina heldu zion azkenean. Eta aitaordearen bitartez ez ezik, gaztearen ikuspuntutik begiratzen dio filmak garai historiko horri. «Saiatu nintzen hori pertsona askoren begietatik erakusten: partisanoak, aitaordea... eta gaztea, lehen aldiz ari dena hori guztia bizitzen. 18 urte ditu, eta gogoz dago bizitzeko; garrantzitsua zen niretzat hori erakustea». Epikotasunetik urrundu da, halaber, gaztearen inozentziaren galera, gezurrak, traizioa, gosea eta tortura ere ageri baitira istorioan.

Paisaia izoztuak

Historiaren barruko istorio zehatzak eta pertsonaien arteko harremanak dira kontakizuna josten duten hariak. Eta herrialdea zeharkatzen zuen hondamena islatzeko, paisaia gris izoztuak, eta haietan bizi diren jendeen aurpegi zein esku zartatuak jarri ditu lehen planoan zinemagileak. «Ez dut efektu asko sartzea gogoko. Halaber, paisaiak oso garrantzitsuak dira kasu honetan. Sinplea dirudi, baina sentitu ere egin behar duzu, eta batzuetan ez da lortzen erraza izaten», azaldu zuen, filmeko argazkilaritza lanaz galdetuta, Eitvydas Doskusen ardurapean landu zutena.

Filmatze lanak baldintza gogorretan egin zituztela ere kontatu zuen, egunero-egunero izan zutela elurra. Antzezleen hautaketa ere berezia izan zen; filmeko aktoreen %30 baino ez dira izan antzezle profesionalak.]]>
<![CDATA[Aguero: «Garai hari buruzko klixeak hautsi nahi nituen, eta harago joan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1949/032/002/2020-09-20/aguero_garai_hari_buruzko_klixeak_hautsi_nahi_nituen_eta_harago_joan.htm Sun, 20 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1949/032/002/2020-09-20/aguero_garai_hari_buruzko_klixeak_hautsi_nahi_nituen_eta_harago_joan.htm Akelarre filmarekin, sorgin ehizaren auzia Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialeko lehiara eraman zuen atzo Pablo Aguero zuzendari argentinarrak. Euskal Herrian filmatua, euskara eta gaztelera tartekatzen ditu lanak, eta harrera beroa egin zion goizeko emanaldian Kursaalean bildutako publikoak.

Filmaren lehen hazitik estreinaldira bitarteko «ikerketa istorio luzea» azaldu zuen Aguerok, hamar urte atzera eginda. Historialari frantses batek sorgin ehizaz idatzitako liburu batekin «errebelazio bat» izan zuen. «Emakume errebelde eta jazarri baten gisan aurkezten zuen sorginaren figura. Irakurketa hark asko markatu ninduen, bere eduki erabat iraultzaileagatik». Gaiaren gainean gehiago sakontzera eraman zuen jakin-minak. «Europa osoan eta Amerikan zabaldu zen zerbait izan zen sorgin ehiza, eta pixkanaka, Euskal Herriko kasura iritsi nintzen, istorio adierazgarri eta bereziena denera». Hainbat arrazoirengatik egin zitzaion berezia Euskal Herriko kasua. Batetik, «gehien erresistitu zuen herria izan zelako; beste hainbat herri, bretoiak edo kataroak adibidez, edo desagertu egin ziren, edo beren hizkuntza galdu zuten». Eta bestetik, Pierre de Lancre inkisidorearen «eldarniozko» idatziengatik; «auziari dimentsio are metafisikoago bat ematen zioten, eta aldi berean, politikoa, niri interesatzen zitzaidana zena». Gaur egungo gizartearen «une fundazional bat» izan zen neurrian, filmak orainaz ere hitz egiten duela adierazi zuen zuzendariak.

Gaian arakatzen jarraitu zuen, eta istorioa nola irudikatu pentsatzen jarrita, egin nahi zuenari buruzko erreferentziak baino gehiago, egin nahi ez zuenari buruzkoak bildu zituen. «Izan ere, ondorio batera iritsi nintzen: garai hari buruz irudikapen oso hertsiak ditugula, film batetik bestera sortuz eta nolabait kopiatuz joan garen klixeak besterik ez direnak. Hala, nire lehen helburua zen horiekin haustea eta gaiari atenporaltasun bat ematea, harago joatea; noski, beti ere ziurtzat jo dezakegun hori errespetatuz eta narrazio sinesgarri bat eginez, baina gaurkotasun bat emanez pertsonaiei. Identifikagarria baina aldi berean berria zen zerbait sortu nahi nuen».

Eta berdin bisualki. Pintura barrokoaren argia asko interesatzen zaiola aitortu zuen Aguerok, baina filmean bere buruari margolanak sortzea debekatu zion. «Bisuala dena beti da ondorio bat. Inoiz ez genuen plano bat osatu polita izan zedin. Aktoreak, naturaltasuna eta gertatzen ari zenaren indarra ziren lehentasunak».

Hartarako, emakumezko aktore gazteak nagusi diren talde batekin lan egin nahi izan zuen zuzendariak. Amaia Aberasturik jokatu du protagonistaren rola, zeina berehala hil ez ditzaten denbora irabazten saiatuko den epaile inkisidorearen (Alex Brendemuhl) galdeketetan. Bere pertsonaia «basa eta oso librea» den norbaiten gisan definitu zuen Aberasturik, eta egungo munduak patriarkala izaten jarraitzen duela gehitu. Brendemuhli, berriz, «oso erakargarria» egin zaio inkisidorearen rola: «Aktore batentzat gozamena da ia karikaturazkoak diren halako interpretazioak lantzea».

Ehun ordu 90 minututan

Erronka tekniko handienez galdetuta, akelarrearen eszena aipatu zuen Aguerok —Maite Arroitajauregik eta Arantzazu Callejak sortutako doinuak kantatzen eta dantzatzen dituzte pertsonaiek—. Ekoizleei buruhauste batzuk ere eman zizkiela aitortu zuen, haiek aldamenean zituela —Koldo Zuazua, Iker Ganuza eta Frederic Premel izan ziren agerraldian—. Izan ere, ahalegin handia eskatu zuten hainbat eszena grabatu zituzten, gero filmean sartu ez zituztenak. Orotara, 100 ordu filmatu zituzten, 90 minutuko filma osatzeko.

Casting prozesua eta lokalizazio jakin batzuetan filmatzea ere aipatu zituzten ekoizleek erronken artean. Eta pozik agertu zituen euskal-frantziar-argentinar koprodukzioaren emaitzarekin.]]>
<![CDATA[Lehen amodioari begirada samur eta nostalgikoa bota dio Ozonek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/033/001/2020-09-20/lehen_amodioari_begirada_samur_eta_nostalgikoa_bota_dio_ozonek.htm Sun, 20 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1922/033/001/2020-09-20/lehen_amodioari_begirada_samur_eta_nostalgikoa_bota_dio_ozonek.htm Éte 85 filmean François Ozonek. Samurtasunez eta nostalgiaz begiratu dio bi nerabeen arteko istorioari zinemagile frantziarrak. Cannesko jaialdiak hautatu zuen filma, eta Sail Ofizialeko lehian sartu Zinemaldiak. Kursaalen txaloak jo zizkioten atzoko emanaldian.

Aidan Chambersen Dance On My Grave nobelaren egokitzapena da filma. 17 urte zituela irakurri zuen Ozonek liburua, 1985ean. Hiru hamarkada igarota berrirakurri zuenean, testua pantailara eramatea erabaki zuen. «Lehen gertuegi sentitzen nintzen pertsonaiengandik, distantzia behar nuen. Orain, 50 urtetik gora ditut, eta samurtasun gehiago ere bai. Orduan egin izan banu, film bortitzagoa izango zen», azaldu zuen zuzendariak, Kursaaleko prentsa aretoko pantailaren bestaldetik. Zinemaldian hainbatetan izan da Ozon -Dans la maison (2012) filmarekin Urrezko Maskorra irabazi zuen-, baina osasun krisiaren ondorioz, aurten ezin izan du Donostian egon. Arrazoi beragatik, pantaila berean ageri zen filmeko bi aktore protagonistetako bat ere, Felix Lefebvre; aretoan zen bestea, Benjamin Voisin.

Grace à Dieu (2018) lan gogorra zuzendu ondotik, «zerbait arinagoa» egiteko beharra zuela azaldu zuen zuzendariak, eta orduan oroitu zela Chambersen nobelaz. «Berrirakurtzean jabetu nintzen nire zineman beti agertu izan ditudan gai asko biltzen zituela, eta une egokia iruditu zitzaidan egokitzapena egiteko, liburuarekiko nahiko leiala dena». Edonola ere, igarotako denborak eta helduaren begiradak beste ezaugarri batzuk gehitu zizkioten irakurketari. Nostalgia, tartean. «Nostalgiaren sentipena oso gertukoa zaigu orain, pandemiarengatik; 80ko urteak zorionekoak begitantzen zaizkigu orain, noranahi joan, elkarri muxu eman, eta normaltasunez gozatu ahal genuelako».

Gai ugari ukitu arren, maitasuna da istorioaren ardatza, eta soiltasunez landu nahi zuen Ozonek. «Liburutik gehien gustatu zitzaidana izan zen ez zuela homosexualitatea problematizatzen; soilki maitasun istorio bat zen. Gaia ez zen hori, baizik eta aurrez aurre jartzea maitasunaren bi kontzeptu, doinu berean dantzatzen ez diren bi pertsonaia».

Eta doinu horien artean, gazte garaian kuttunak zituen hainbat kantu sartu nahi izan zituen zinemagileak. Tartean, The Cure taldearen In Between Days, 1985. urtekoa. Abesti hori soinu bandan egotea hain zen garrantzitsua Ozonentzat, pelikulari hasierako izenburua aldatu ziola -1984ko uda behar zuen-, Robert Smithen baimena lortzearren. «Plazera izan da garai eta doinu horietara itzultzea».]]>
<![CDATA[Zinemari omen eginez hasi da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2020-09-19/zinemari_omen_eginez_hasi_da.htm Sat, 19 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2020-09-19/zinemari_omen_eginez_hasi_da.htm Rifkin's Festival, Donostian, eta jaialdian girotutako komediarekin omenaldia egin nahi izan zien hiriari, Zinemaldiari eta zinemari berari. Lan horrek inauguratu du, lehiaz kanpo, aurtengo Sail Ofiziala.

New Yorken bizi den bikote batek Zinemaldian igarotako egunak kontatzen ditu zuzendari estatubatuarraren lanak. Emazteak (Gina Gershon) zuzendari frantses gazte baten (Louis Garrel) ordezkari lanak egin behar ditu, eta harreman bat hasiko du harekin. Senarrak (Wallace Shawn), berriz, Europako zinemaren zale sutsua denak, ez ditu gogoko ez zuzendari frantsesa, ez haren filmak, eta Donostian ezagutu duen mediku batekin (Elena Anaya) maiteminduko da. Allenen estiloari jarraikiz, harremanak, ametsak, beldurrak eta bizitzaren zentzuari buruzko galderak tartekatuko dira kontakizunean, Kontxako badia, Maria Cristina hotela eta hiriko parke eta kaleak agertoki nagusi direla, besteak beste. Eta, jaialdia atze-oihal gisa jarrita, maite duen zinemaren inguruko erreferentziaz josi du filma Allenek. Ugariak dira Luis Buñuel, Ingmar Bergman, Jean-Luc Godard, Federico Fellini, Orson Welles, François Truffaut eta beste hainbat zinemagileri egindako keinuak.

Pandemia dela eta, Allen ez da jaialdira etorri, eta, Shawnek bezala, New Yorketik bideokonferentzia bidez parte hartu zuen filma aurkezteko prentsaurrekoan; Gershon eta Anaya, berriz, Kursaalen izan ziren, Jaume Roures ekoizleak lagunduta. Iaz, filmaketa hastear zela egin zuen agerraldian esandakoa berretsiz, zuzendariak azaldu zuen hasieratik nahi izan zuela filma Donostian kokatu; hiria bera aukeratu zuela lehenik, eta ondoren eraiki zuela kontatu nahi zuen istorioa. «Zinemaldiaz idatzi nuen, nire filma finantzatuko zutenek nahi zutelako nik Espainian film bat egitea. Aurrez Bartzelonan eta Oviedon egona nintzen, eta, beste zein toki izan zitekeen pentsatzen jarrita, Zinemaldiaz eta hain ederra den hiriaz gogoratu nintzen. Hala, jaialdia oinarri hartuta sortu nuen argumentua». Gehitu zuen ez zitzaiola zaila izan gidoia idaztea, zinemagintzan hamarkadak eramateak mundu hori ongi ezagutzea ekarri baitio. Eta, lan komertzialak baino gehiago, film «bitxi eta berritzaileak» erakusten dituzten festibalak dituela gogoko.

Filmeko erreferentzia zinematografikoen harira, zinema mota hori iraganekoa ote den eta etorkizunik ba al duen galdetu zioten. «Ez dut arrazoirik ikusten egun edo etorkizunean autore zinema egiten duten sortzaileak ez egoteko. Europako zinemaren maisu haien lanak inspirazio iturri handia izan ziren zinema amerikarrarentzat. Film haiek klasikoak dira, literatur lan handiak bezala. Uste dut gaur egun ere zuzendari bikainak daudela, maisu haien kide izan litezkeenak, eta etorkizunean ere egongo direla».

«Postaletako» hiriez

Allenekin eginiko lanaz pozarren agertu zen filmeko aktore taldea. Gershon: «Aktoreen arteko harremana oso erraza izatea eragin zuen Woodyk, eta Donostian filmatzea amets bat izan zen». Berdintsu mintzatu ziren Shawn eta Anaya ere, eta filmean parte hartzea «opari» gisa definitu zuten.

Rouresek adierazi zuen Allenek hasieratik izan zuela argi Donostian kokatu nahi zuela filma, bere erreferentziez hitz egiteko «marko ideala» zelakoan. «Ez nator bat postalen kontuarekin», esan zuen, hirien promozioaren ideiari erreferentzia eginez. «Lekuetara joan eta postal turistikoak egiten ditugun ideia baztertu nahi nuke. Vicky Cristina Barcelona-k zentzu bat zuen Bartzelonan, eta Rifkin's-ek hemen, jaialdia baita azken 70 urteetako zinemaren oinarrien erreferentzia onenetakoa».

Filmaren aurkezpenaren harira, elkarretaratzea egin zuten atzo Kursaal parean, Bizilagunekin plataformak eta Ernaik deituta.]]>
<![CDATA[«Kezka garaiak izan arren, uste dut beti sinetsi izan dugula jaialdia egingo zela»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/022/001/2020-09-17/kezka_garaiak_izan_arren_uste_dut_beti_sinetsi_izan_dugula_jaialdia_egingo_zela.htm Thu, 17 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1913/022/001/2020-09-17/kezka_garaiak_izan_arren_uste_dut_beti_sinetsi_izan_dugula_jaialdia_egingo_zela.htm


Uneren batean planteatu da aurten jaialdirik ez egiteko aukera?

Uste dut ezetz. Une jakin batean, apirilean edo maiatzean, aurrera egin edo ez erabaki beharrean izan ginen. Orduan geldituz gero, jaialdiak ez zuen jasango eragin ekonomiko negatiborik, baina bai hiriak. Orduan Eneko Goiarekin bildu nintzen, eta berak oso argi zuen, gero hiriko jaialdi guztiei jakinarazi zigun moduan, aurrera egin beharra zegoela. Eta orduan erabaki genuen aurrera egitea, ondorio guztiekin. Zein ziren ondorio horiek? Bada, orain, astebeteren faltan, jaialdia bat-batean bertan behera utziko bagenu, gainbehera ekonomiko erabatekoa litzatekeela; gastuaren zati handi bat egina izango genukeen, eta ez zen ez babesleen ez leihatilaren dirurik sartuko -aurrekontuaren %42 inguru izaten da-. Zorionez, badirudi normaltasunez egin ahalko dugula. Ez egitearen beldur izan al garen? Ezetz uste dut. Kezka garaiak izan dira; duela bi aste agerraldi bat egoteak, adibidez, beldur apur bat eman zigun, baina uste dut beti egon garela sinetsita jaialdia egin egingo zela.

Sarean egiteko aukera ez duzue planteatu, ezta?

Ez, ez da sekula planteatu. Ea hau ongi azaltzen dudan: gu ez gaude online jaialdien aurka; festibal mota horrek badu bere zentzua, baina uste dugu Cannes, Berlin, Venezia edo Donostiakoaren gisakoek soilik jaialdi presentzial gisa dutela zentzua, aurkezten duten material motagatik -munduko edo Europako premier-ak, plataformetara heldu aurretik bide bat egiteko asmoa duten film handiak-. Eta, gainera, uste dugu jaialdi bat topagune bat dela, jendea elkartzeko gune bat, zinemaz eztabaidatzeko, iritziak trukatzeko, gogoeta egiteko, negozioa egiteko... Eredu horren alde gaude, eta hori defendatzen jarraituko dugu. Ez, ez dugu inoiz planteatu online jaialdi bat egiteko aukera.

Aipatu dituzun jaialdiek zinema aretoak aldarrikatu dituzte.

Bai; Venezian, Europako zortzi jaialdi nagusiek elkarrekin aldarrikatu dugu film bat ikusteko lekurik onena aretoa dela, eta jaialdiek hor egon behar dugula zinemari hedatzen laguntzeko.

Azkenean jaialdia egitea erabaki zenuten, ohi baino bertsio murritzagoan bada ere. Zer balorazio egiten diozu aurten eskaintzen dituzuen filmen aukeraketari?

Urte oso arraroa izan da, arrazoi batengatik: Cannesko jaialdia egin ezin izana ikaragarria da zinema industriarentzat eta zaleentzat, hura baita munduko lehiazko jaialdi eta filmen merkatu garrantzitsuenetako bat. Cannes ez egitea izugarria da, eta eragin negatiboa baino ezin du izan. Baina egia da Donostiari aukera eman diola hainbat film berreskuratzeko, jaialdiak aukeratu zituenak baina proiektatu ez zirenak. Eta horrek eragin du Sail Ofizialean hiruzpalau film egotea, batez ere horietako pare bat, nire ustez lasai asko izan zitezkeenak Urrezko Palmaren irabazleak. Alde horretatik, sail batzuen maila zerbait igotzea ekarri du. Kontrara, kalte egin digu Espainiako zinemari eta Latinoamerikakoari dagokionez. Aurten espero genituen Latinoamerikako film handienetako batzuk, eta Espainiakoren bat ere bai, ez dira egiten hasi ere egin, edo erdibidean geratu dira. Beraz, haien aukeraketa egitea zailagoa egin zaigu.

Errodaje ugari geratu ziren udaberrian, estreinaldiak atzeratu... Asko eragin du hautaketan?

Bai; film batzuei buruz bi urte generamatzan hizketan, eta espero genuen udan bukatuta ikustea. Horietako asko erdibidean geratu dira; urte amaierarako bukatuko dituzte ziurrenik, eta litekeena da Berlinerako prest egotea. Horretan bai nabaritu dugu kaltea; beste urteetan baino zinema latinoamerikar eta espainiar gutxiago ikusi dugu. Baina Cannes ez egiteak balio izan digu hara joatekoak ziren eta oso garrantzitsuak diren hainbat film berreskuratzeko.

Cannesek hautatutako zazpi lan daude Sail Ofizialean; sei lehian, eta bat lehiaz kanpo. Zeren arabera erabaki duzue hala egitea?

Guk Cannesko filmak ikusi ditugu beste edozein film ikusten dugun bezala; batzuk gustatu zaizkigu, eta beste batzuk ez; ez dugu zertan gustuetan bat etorri, eta asko gustatu zaizkigunak hartu ditugu. Bestetik, lehian edo lehiaz kanpo, zergatik? Itxierako filmaren kasuan, tira, [Fernando] Trueba jada ongiaren eta gaizkiaren gainetik dagoen norbait da; Oscar bat irabazi du, Donostian lehiatu da... Zerbait berezia egin nahi genuen filmarekin, eta oso ongi zetorkigun itxierarako. Eta gustatzen zitzaigun ideia bat zen esatea jaialdia handi batekin hasiko genuela, Woody Allenekin, eta beste handi batekin amaitu, Truebarekin.

Euskal zinemari dagokionez, Zinemiran ez ezik, beste sail batzuetan ere badira euskarazko filmak. Aurtengo uztak zer dio euskal zinemaren egoeraz?

Niretzat oso positiboa da. Uste dut polita dela ikustea laugarren urtez euskal film bat dugula Sail Ofizialean. La trinchera infinita egon zen iaz, eta ez zen euskaraz, baina aurrekoak euskaraz izan ziren. Eta berriro dugu Akelarre-ren moduko film bat, erdia euskaraz eta erdia gazteleraz dena, hizkuntzen logika errespetatzen baitu -Espainiako Gortetik datozen inkisidoreak gazteleraz mintzo dira, eta sorginak eta Euskadiko herrietako jendeak, euskaraz-. Oso film berezia da, eta badu niretzat oso interesgarria den zerbait: egungo munduaz hitz egiten du, eta, hainbatek uste dutenaren aurka, Euskadi oso ireki bati buruz ere bai. Argentinar batek zuzendu du, eta bi euskal herritarrek ekoitzi, Argentina eta Frantziarekin koprodukzioan. Hau da egun bizi garen mundua, elkarrekin harremanetan gauden mundu bat, non gure zinemak euskaraz, gazteleraz, islandieraz... egiten duen. Zinemira ixten duen filma, Lobster Soup, adibidez, Islandian eta islandieraz eginiko lan bat da, eta %100 euskal ekoizpena da. Gure zinemagile eta ekoizleak mundura ateratzen dira, eta egin dezakete zinema euskaraz argentinar batekin. Zer esan nahi dut? Berezko ezaugarriak ditugula, baina ez gaudela burbuila batean itxita. Uste dut euskal zinema frogatzen ari dela mundua kontatzen badakiela, eta Zinemaldiak hori islatzen duela proposamenen aniztasun horrekin.

Gero, bi film daude Zuzendari Berrietan, eta hori oso garrantzitsua da; jende hori da urte batzuk barru Sail Ofizialeko filmak egingo dituena. Hil kanpaiak da lanetariko bat, inor harritu ez duena, Imanol Rayoren lan berria baita; Bi anai egin zuen aurrez, eta bere garaian jende asko kexatu zen ez genuelako Sail Ofizialean eman, eta orain oso ongi eginiko film batekin itzuli da. Bestetik, Ane daukagu, niretzat aurtengo ezustekoa izan dena, David Perez Sañudori buruz entzun bai, baina ez bainituen bere laburrak ezagutzen, eta Ane oso film berezia iruditu zitzaigun. Hil kanpaiak euskaraz da, baita Ane ere, hizkuntzen logikagatik gazteleraz den zatiren bat salbu. Beraz, euskarazko zinema indartsu dago.

Aipatutako hiru filmek maila izugarria dute, nire ustez. Baina Zinemiran ere oso proposamen interesgarriak daude, Pablo Ibarri buruzko telesailetik hasi, El Drogas, Nora, Non dago Mikel? eta Caminho longe-ren gisako filmetatik pasatu, eta Islandian eginiko itxierakoraino... Oso lan ezberdinez osatutako sorta bat dago. Uste dut Zinemaldiak frogatzen duela geure zinema osasuntsu dagoela, eta forma, gai eta ikuspuntu ideologikoen aldetik proposamen oso ezberdinak daudela; horrek egiten du niretzat gizarte bat sanoa eta orekatua izatea, ikuspuntu ezberdinak egoteak eta normaltasun osoz erakutsi ahal izateak.

Aurten, film, saio eta sarrera gutxiago izango dira. Zaila izan da ikusleentzako eta akreditatuentzako lekuekin oreka lortzea?

Saiatu gara ehunekoak aplikatzen. Areto batzuetan edukieraren erdia egongo da, %60koa beste batzuetan, baina Kursaal, adibidez, jende gehien biltzen duen aretoa, ez da %40ra helduko: 600 lagun baino ezingo ditugu sartu. Kalkulatu dugu %38-40 sarrera inguru atera ahal izango ditugula guztira; saiatu gara publikoak ehuneko hori izaten, eta akreditatuek ere bai. Konplikatua da. Eta tristeena guretzat da jende asko geratuko dela kanpoan. Lehen 40 film ikusten zituenak hamar ikusiko ditu aurten, eta hamar ikusten zituenak, bi. Baina horrela behar du aurten, eta uste dut hobe dela horrela izatea, jaialdia ez egitea baino.

Sarrerak salgai jarri aurretik beldur zineten ea jendea uzkur egongo zen aretoetara joateko? Lehen egunean %90 saldu dira.

Bai, hiru egunetarakoak. Baina pentsa, iaz 100.000 sarrera saldu genituen, eta aurten 30.000 inguru izango dira. Beraz, uzkur dagoen jendea egonda ere, denetarako publikoa dago. Nik ezagutzen ditut jaialdira asko joaten diren pertsonak, adin batetik aurrerakoak batez ere, aurten joango ez direnak. Baina uste dut gutxi gorabehera dena beteko dela; dugun lekuaren arabera, noski, askoz gutxiago baita. Jendea zinemara ez joateko beldurrik ez genuen; arazoa justu kontrakoa da: joan nahi duen baina kanpoan geratuko den jende asko dagoela. Horrek pena izugarria ematen digu. Bagenekien gertatuko zela, eta gertatzen ari da, zeren atzo [igandean] sarreren %90etik gora saldu ziren, baina hainbat pelikulatarako, hala nola Rifkin's Festival, Akelarre, Limbo... saldu ziren sarrerak halako lau saldu ahalko ziren. Pena ematen digu, baina ezin dugu ezer egin.

Donostia sariari dagokionez, Viggo Mortensenenaz gain beste bat banatzea zen zuen asmoa. Ez da posible izan.

Ez, ez da posible izan. Viggorena oso goiz itxi genuen. Baina, beste sari batzuk ixten saiatzen ari ginela, batez ere errealitate bihurtzetik oso gertu zegoen bat, pandemia berriro hazi zen, eta pertsona horrek esan zuen ezin zuela konpromisoa hartu. Jaialdirako bizpahiru egunen faltan konfirmatu ahal izango zutela esaten ziguten. Eta, azkenean, uztea erabaki genuen, bizpahiru egunetan ezin baituzu Donostia sari bat behar bezala antolatu. Gainera, gero ez balitz aterako, saio bat hutsik geratuko zen, eta arrisku handiegia iruditu zitzaigun. Sari bat egongo da aurten; datorren urtea beste urte bat izango da.

Uda hasieran aurreikusten zenuen leihatilaren eta babesleen artean diru sarrerak 1,2 milioi euro inguru gutxituko zirela aurten. Hala izango da azkenean?

Leihatila oso baxua izango da azkenean, eta ziurrenik 1,5 milioi eurotik gora ibiliko gara sortuko ez den diruari dagokionez. Baina lanean ari gara askoz ere gastu gutxiago sortzeko; jende gutxiago etorriko denez, gastua ere gutxituko da. Hemen egunero aldatzen dira gauzak, baina, gaur-gaurkoz, espero dut azkenean [kontuak] orekatu ahal izatea, edo behintzat defizita oso txikia izatea, datorren urtean bideratzeko modukoa.

Jaialdia murriztu beharrak gauza askori uko egin beharra ekarriko zuen. Zerk eman dizu pena gehien? Eta zer lortu edo mantentzeaz zaude harroen?

Niri pena handia ematen dit publikoak, jende asko kanpoan geratzeak. Badira jaialdira etortzeko oporrak hartu eta estatu osotik, Frantziatik edo Londrestik etortzen diren zinemazaleak, eta aurten ez dute festa handi hori izango, edo beste era batekoa izango dute. Pena ematen didate sinadura biltzaileek, zeinak gehienak dagoeneko lagun ditugun, Maria Cristina inguruan hizketaldiak izaten baititugu; aurten ezin izango dira han egon, eta ezingo ditut agurtu. Horrek guztiak ematen dit pena handia, azken batean jaialdi bati kaleko jendeak eusten baitio; hori da gero beste gauza asko egitea ahalbidetzen dizun oinarria. Pena handia ematen dit, halaber, Belodromoa egin ezin izateak.

Eta zertaz nagoen harro? Ba, ni oso harro nago jaialdiko langileez. Lantalde izugarria da, eta uste dut urtero frogatzen duela hori, baina aurten bereziki. Eta, gero, oso harro nago aurten jaialdia egoteaz, nire bizitza profesional osoko erronka handiena baita.]]>
<![CDATA['Nomadland'-ek irabazi du Urrezko Lehoia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/032/001/2020-09-13/nomadland_ek_irabazi_du_urrezko_lehoia.htm Sun, 13 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1943/032/001/2020-09-13/nomadland_ek_irabazi_du_urrezko_lehoia.htm Nomadland filma atzo, Veneziako 77. zinema jaialdian. Frances McDormand aktorea du protagonista zuzendari txinatar-estatubatuarraren zintak, eta prekaritateak AEBetako errepideetan barrena nomada gisa ibiltzera behartu duen andre baten istorioa kontatzen du. Kritikak eta publikoak txalotua, lan hari eman zion jaialdiko sari nagusia Cate Blanchett aktorea buru izan duen epaimahaiak. Osasun krisiak markatutako festibala izan da aurtengoa, eta irabazlea ezin izan zen saria jasotzera joan; bideokonferentziaz eskertu zuten aitortza Zhaok eta McDormandek.

Harekin batera, Michel Franco zuzendari mexikarraren Nuevo Orden zen kinieletan gehien aipatzen zen filmetako bat. Mexikoko jende txiroa aberatsen aurka altxatzen deneko kontakizuna irudikatuta, publikoa astintzea lortu zuen zinemagileak. Eta ez zen jaialditik esku hutsik joan: Epaimahaiaren Sari Nagusia lortu zuen. Andrei Kontxalovski zinemagile errusiarraren Dear Comrades! lanak ere aldeko iritzi ugari bildu zituen, eta hura ere nabarmendu zuen epaimahaiak, aipamen berezia emanda. Kontxalovskik lehenagotik ere bazekien zer zen Veneziaren aitortza jasotzea, The Postman's White Nights filmari esker, 2014ko jaialdian zuzendari onenaren Zilarrezko Lehoia eskuratu baitzuen.

Sari hori, atzokoan, Japoniara joan zen: Kiyoshi Kurosawa zinemagileak irabazi zuen zuzendaritza onenaren garaikurra,Wife of a Spy filmari esker. Bigarren Mundu Gerran girotutako espioien thriller bat aurkeztu zuen zuzendariak. Gidoi onenaren saria, berriz, Chaitanya Tamhanek eskuratu zuen, The Disciple filmagatik.

Volpi kopak

Gizonezko zein emakumezko aktoreen interpretazio onenak saritzeko, Volpi kopak banatzen ditu jaialdiak. Etxean geratu zen bietako bat, Pierfrancesco Favino antzezle italiarrak jaso baitzuen, Padrenostro filmean egindako lanagatik. Eta Erresuma Batura joan zen bestea, Vanessa Kirbyk irabazi baitzuen emakumezko aktore onenaren saria, Pieces of a Woman filmeko antzezlanari esker. Beste aktore bat ere nabarmendu zuen jaialdiak: Sun Children pelikulako interpretazioari esker, Ruhollah Zamanik Marcello Mastroianni saria irabazi zuen -beren ibilbidea hasi berri duten aktoreak saritzen ditu-.

Sail Ofizialaz harago ere izan zen sariturik; besteak beste Horizontes Sailean. Ahmad Bahramiren The Wasteland filmak eraman zuen sail horretako sari nagusia.]]>
<![CDATA[Reggaearen sustraiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2010/032/002/2020-09-13/reggaearen_sustraiak.htm Sun, 13 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/2010/032/002/2020-09-13/reggaearen_sustraiak.htm Toots Hibbert, 1945ean. Gospelaren bidetik hasi zen musikan, elizan kantatuz. 1961. urtean Kingston hiriburura jo, eta Ralphus Raleigh Gordon eta Nathaniel Jerry Matthias ezagutu zituen, zeintzuekin The Maytals hirukotea osatu zuen -Toots and The Maytals izena hartuko zuten geroago-. Gospela, rhythm and bluesa, ska eta beste hainbat estilo nahastuz, hamarkada horretan hasi ziren lehen singleak plazaratzen, eta, urteekin, reggae doinu ezagunenetako batzuk sortu zituen taldeak, hala nola Pressure Drop, Monkey Man zein 54-46 That's My Number. Bob Marleyrekin batera, generoa munduan ezagun egin zuten talde nabarmenetako bat izan zen, eta hainbatek moldatu zituzten haien kantuak, tarteanThe Clash eta The Specials. Baita Euskal Herrian ere: Kortaturen Sarri, Sarri-k, Fermin Muguruzaren 54-46-k eta Joxe Ripiauren Presaka-k, besteak beste, haien abestiak dituzte oinarri.

Abuztu amaieran plazaratu zuen taldeak bere lan berria, eta abuztu amaieratik ere ospitalean zen Hibbert. Haren taldeak atzo jakinarazi zuenez, herenegun gauean hil zen musikaria, erietxean, 77 urte zituela, oholtzetan ia sei hamarkadako ibilbidea egin ondoren.]]>
<![CDATA[Bitartekoek moldatutako artea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/030/001/2020-09-12/bitartekoek_moldatutako_artea.htm Sat, 12 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1941/030/001/2020-09-12/bitartekoek_moldatutako_artea.htm Zin Ex. Abstrakziotik algoritmora erakusketaren proposamena. Horretarako, hainbat belaunalditako 30 artista eta zinemagileren lanak bildu dituzte Donostiako Tabakalerako 1. solairuko aretoan. Ikus-entzunezko piezak dira gehienak, baina badira instalazioak eta koadroak ere, formatu eta teknika askotarikoak erakusten dituztenak. Izan ere, azken ehun urteetan bitarteko teknologikoek izan duten garapenaren isla ere bada bilduma; garaian garaiko baliabideekin sortzaileek gauzatutako esperimentazioa ere aztertzen baitu. Florian Wustek egin ditu komisario lanak, eta Tabakaleraren, Donostiako Zinemaldiaren eta Elias Kerejeta Zine Eskolaren arteko elkarlanaren emaitza da. Atzo zabaldu zuten erakusketa, kultura garaikidearen zentroak ateak ireki zituela bost urte bete ziren egunean, eta 2021eko urtarrilaren 31ra bitartean egongo da ikusgai.

Clara Montero Tabakalerako kultura zuzendariaren hitzetan, «azken ehun urteetako artearen ibilbide berritzaile bat» erakusten du bildumak. Formatuen eta bitartekoen aniztasuna nabarmendu zuen, sorkuntza artistikoaren eta baldintza materialen arteko lotura argiki islatzen duelakoan. «Bitarteko teknikoek eta garapen teknologikoak sorkuntza artistikoa eta ekoizpen kulturala baldintzatu dituzte, garai bakoitzean bere moduan, eta arteak ere gaitzat hartu izan ditu baldintza material horiek; batzuetan, modu berritzaile, kritiko edo esperimental batean».

Aise antzeman daitekeen aniztasun horren adibide dira, besteak beste, Ruth Wolf-Rehfeldtek idazmakinaz landutako marrazkiak, teknologiaren inpaktua ezbaian jartzen duten obrak —hala nola Joana Mollen The Hidden Life of an Amazon User (2019)—, eta kamerarik gabe egindako zinema piezak —Jose Antonio Sistiagak ...ere erera baleibu izik subua aruaren... (1968-1970) filmerako eskuz margotutako zeluloidezko hainbat zinta daude ikusgai—.

Wustek gogora ekarri zuen teknologiak «garapen izugarria» izan duela azken mendean, eta nabarmendu bilakaera horrek sorkuntzan izan duen eraginean sakondu behar dela. Arte konputazionala aipatu zuen horren adibide gisa, baita Sony Portapak kamerak bideo artean ekarritako iraultza ere —kameretako bat ikusgai dago aretoan—. Komisarioak zehaztu zuen bildumak erakusten duena mende beteko historia horren interpretazio subjektibo bat dela, «historia horren mila historia» daudela iritzita. «Erlazio berriak sortzeko saiakera bat da erakusketa hau».

Lehen bideo-lan esperimental abstraktuetatik pieza digitaletaraino doan ibilbide horretan, askotariko lanak aurkituko ditu bisitariak. Horien artean dira, aurrez aipatutakoez gain, Walter Ruttmanek eta Bauhauseko ikasle Lore Leudesdorffek ondutako Opus IV (1925) film abstraktua; Robert Jankerrek X izpiekin sortutako pelikulak; Javier Agirre euskal zinemagileak 1967 eta 1971 artean filmatutako Anti-Cine sortako bost lan labur; Salvador Dalik eta Philippe Halsman argazkilariak New Yorkeko estudio batean grabatutako Chaos and Creation (1960) filma, eta Baloji musikari eta multimedia artista kongoarraren Zombies (2019) film labur satirikoa, besteak beste.

Ziklo berri bateko lehena

Erakusketa sorta baten lehen alea da Zin Ex. Abstrakziotik algoritmora. Izan ere,Tabakalerak zinemaren eta artearen arteko harremana aztertuko duen ziklo berri bat abiatu du harekin. Irailero, eta Donostiako Zinemaldiarekin bat eginez, lotura hori aztergai izango duen erakusketa bat hartuko du zentroak aurrerantzean. Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendariak atzoko aurkezpenean adierazi zuenez, «tabakaleraren xede nagusietako bat artearen eta publikoaren artean bitartekotza egitea da. Esperientzia artistikora inguratzen gaituen horretara, hirira eta han gertatzen direnetara hurbiltzeko ahalegin horretan, erabat logikoa iruditu zitzaigun erakusketa ildo berri honi hasiera ematea». Haren iritziz, gainera, bide horrek aukera ekarriko du zinema ardatz duten eta Tabakaleran lanean ari diren erakundeen arteko lankidetzan sakontzeko, hala nola Zinemaldiarekin, Elias Kerejeta Zine Eskolarekin eta Euskadiko Filmategiarekin.

Ideia hori nabarmendu zuen Jose Luis Rebordinos Zinemaldiko zuzendariak ere. «Tabakalera proiektu zoragarria da; ziur nago urte batzuk barru emango dituela bere fruiturik sendoenak, eta uste dut horiek, neurri handi batean, pixkanaka garatzen ari den elkarlan horren ondorio direla».]]>
<![CDATA[Elkarlana ospatzeko bi egun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2020-09-08/elkarlana_ospatzeko_bi_egun.htm Tue, 08 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2020-09-08/elkarlana_ospatzeko_bi_egun.htm
Egitarauaren atariko gisa, eta urteurren egunaren bezperan, ostegunean, Julio Le Parc artista argentinarraren Kuboa obra aurkezteko ekitaldi instituzionala egingo dute, 19:00etan, sortzailea bertan dela. Iragan martxoan ziren aurkeztekoak, baina, osasun krisiaren ondorioz, bertan behera utzi zuten ekitaldia. Zentroa ekainaren 1ean atzera ireki zutenetik, 2.000 piezaz osatutako instalazio mugikor batek egiten die harrera bisitariei 0 solairuko plazan.

Baina arteari lotutako jarduera gehiago ere jaso dituzte programazio berezian. Egun Kutxa Kultur Artegunean ikusgai dagoen Nestor Basterretxearen obraren inguruko erakusketari Berlingo Quadrature bikoteak sortutako Supraspectives instalazioa batuko zaio patioan. Lurra, kosmosa, espazioko misioak eta horiek sortzen duten zaborra izan dituzte ikergai sortzaileek urteotan, eta, oraingoan, Donostia International Physics Centerreko astrofisikariekin elkarlanean sortu dute erakusketa, urriaren 11ra bitarte ikusgai izango dena.

Halaber, Jose Antonio Sistiaga sortzaileari omenaldia egiteko ere baliatuko dute urteurrena. Ostiral zein larunbat gauean, artistak 1968. eta 1970. urteen artean ondu zuen ere erera baleibu izik subua aruaren... pelikula proiektatuko dute Nestor Basterretxea plazako fatxadan. Zeluloidean eskuz margotutako 108.000 fotogramarekin osatu zuen lana artistak. Baina omenaldia ez da proiekziora mugatuko; izan ere, ostiralean bertan irekiko duten Zin Ex. Abstrakziotik algoritmora erakusketako parte hartzaileetako bat ere izango da Sistiaga. Florian Wust komisario dela, abangoardiako zinema, ordenagailuz sortutako artea, eta 1960-1970eko urteetan ekoitzitako bideo artea, filmak, instalazioak nahiz beste hainbat formatu bilduko ditu, eta sorta bateko lehena izango da. Izan ere, Donostiako Zinemaldiarekin elkarlanean, artearen eta zinemaren arteko harremana aztertuko duten erakusketak egingo dituzte irail oro.

Emanaldi bereziak

Donostia Kulturak, Donostiako Zinemaldiak, Elias Kerejeta Zine Eskolak, Euskadiko Filmategiak eta Tabakalerako zinema unitateak antolatutako proiekzioak hartzen ditu zentroko zinema aretoak ohikoan, eta urteurrenari begira ere prestatu dute emanaldi berezirik. Hiru izango dira orotara. Ostiralean, Bong Joon-ho zinemagile korearraren Gisaengchung (Parasite, 2019) filmaren zuri-beltzeko bertsioaren estreinaldia izango da, 22:00etan. Larunbatean, berriz, Handia (2017) filmaren emanaldi berezia egingo dute, 19:00etan; Jon Garaño eta Aitor Arregi zuzendariekin batera, Aranzadi Zientzia Elkarteko Lourdes Herrastik eta Paco Etxeberriak parte hartuko dute saioan -Aranzadiko kideek Migel Joakin Eleizegiren hezurrak topatu zituzten joan den abuztuaren 14an, Altzon (Gipuzkoa)-. 22:30ean, berriz, George Lucasen lehen film luzea, THX 1138 (1971) proiektatuko dute, Güiro Meets Russia taldearen zuzeneko musikarekin.

Bestalde, zentroa hobeto ezagutu nahi duten guztientzako bisita gidatuak egingo dituzte larunbatean. Besteak beste, Jon Montero arkitektoak eraikinaren birmoldaketa azalduko du horietako batean, eta ohikoan bisitatu ezin diren espazioak ezagutzeko aukera izango da beste hainbatetan, bertan egoitza duten erakundeetako arduradunek gidatuta.

Saretik ikusi ahal izango diren hainbat solasaldik, Kiribil konpainiaren Sableak ikuskizunak, Sortwo artistaren esku-hartze muralak eta Ghost Number taldearen kontzertuak osatuko dute egitaraua.

Ekitaldi guztiak doakoak izango dira, eta osasun neurri guztiak hartuta gauzatuko dituzte. Hori bai, lekua aurrez erreserbatu beharko dute joan nahi dutenek; Tabakaleraren webgunean edo eraikinean dagoen informazio puntuan egin ahal izango dute hori -atzotik dago horretarako aukera-. Programazioaren zati handi bat, gainera, streaming bidez ikusi ahal izango da, zentroaren webgunean.

Tabakalerako, Zinemaldiko eta Filmategiko arduradunez gain, Etxepare Euskal Institutuko, Zineuskadiko, Elias Kerejeta Zine Eskolako eta Kutxa Fundazioko ordezkariak ere bildu ziren atzoko agerraldian; Ormazabalen hitzetan, urtez urte sendotuz joan den elkarlanaren adierazle da hori. Bide beretik aurrera jarraitzeko asmoa berretsi zuen.

Informazio gehiago nahi izanez gero, jo webgune honetara: www.tabakalera.eu]]>
<![CDATA[Jatorrirako itzulera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/030/001/2020-08-25/jatorrirako_itzulera.htm Tue, 25 Aug 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1917/030/001/2020-08-25/jatorrirako_itzulera.htm hiztunegi bilakatu zen, maizegi irudiak hitzaren menpeko bihurtzeraino. Baina film bat benetan ona bada, soinurik gabe ikusiz gero ere arazorik gabe ulertu beharko litzatekeela esan izan dela ekarri du gogora Imanol Rayok (Arbizu, Nafarroa, 1984). «Noski, hori boutade bat da, baina era berean zer pentsatua ematen du». Maite duen eta egin nahi duen zinemaren inguruko ikuspegi zehatza eta argia du, eta hari buruz esaten du zerbait esaldi horrek, hala laburbildu baitu bere lan egiteko era: «Zinemaren jatorrira itzultzen saiatzen naiz beti. Irudiaren garrantzia guztiaren gainetik jartzen. Soiltasunera jotzen». BERRIAk eskatutako ariketari ere zehatz eta argi erantzun dio, eta bere zinema ikuspegiari leial zaion film eta sekuentzia kutunen aukeraketa bat egin du.

Bi anai izan zuen Rayok bere lehen film luzea, Bernardo Atxagaren nobela oinarritzat hartuta ondu zuena. 2010ean hasi zen filmatzen, eta hurrengo urteko Donostiako Zinemaldian estreinatu zuen, baita Zinemira saria irabazi ere. Kazeta honi orduan adierazi zionez, hasieratik izan zuen argi irudietatik kanpo geratzen zenak gehiago kontatuko zuela irudietan agertzen zenak baino. Eta bai soinuan, bai irudietan, «gardentasuna» bilatu zuela. Iaz ekin zion Hil-kanpaiak bere bigarren film luzea grabatzeari, hura ere nobela batean oinarritua -Miren Gorrotxategiren 33 ezkil-, eta orduan xehetasun askorik aurreratu ez bazuen ere, «begiraden pelikula bat» izango dela esan zuen, baita elipsiak garrantzi berezia izango duela ere. Aurtengo Zinemaldian lehian izango da filma, Zuzendari Berriak sailean.

Hain zuzen, elipsia da zinemagileari interes berezia pizten dion lanerako osagaietako bat. Irudiaren lanketatik hasita. «Espazioaren murrizketa» izaten du gogoko, «osotasun bat erakutsi gabe, zati batek gainerakoa iradokitzea, muinera joatea». Robert Bresson zinemagilearen aipu bat ekarri du gogora ideia hori azaltzeko: «Haren zati bat soilik emanda, osotasuna sumatzera ohitzea publikoa. Igarraraztea. Gogoa probokatzea». Bere ikuspegian, irudiak ez duela mugimendurik, finkoa dela azaldu du Rayok. Eta eremu finko horretatik «bizitza, ekintza» igarotzen dela. «Horrela, gizakiak utzitako aztarnak agertzen dira bertan. Zinemaren jatorritik heredatutako ezaugarria da. Horrek irudiz kanpo dagoenaren kontaketara garamatza, absentziaren bitartez». Eta horretan, soinuak ere funtzio berezia joka dezakeela uste du. «Irudiak zerbait dioen bitartean, soinuak zerbait ezberdina kontatzen du, ikusten ez dena». Alde horretatik, «ia modu inpresionista batean» aukeratu ohi ditu berak soinuak.

Denboraren kontzeptuaren garrantziaz ere jardun du zinemagileak. Planoen errepikapena denboraren aztarnak marrazteko baliabide ona izan daitekeela iruditzen zaio. Argiaren hizkuntza propioa ere nabarmendu du, «filma bera definitzen duen aldarte bat» delakoan, eta gehitu du haren lanetan itzalek izaten dutela pisua. Osagai horiekin, filmak osotasun bat izatea nahi izaten du Rayok.

Modu batera edo bestera, zuzenean edo zeharka, ezaugarri horiek antzeman daitezke hautatu dituen egileen obretan. Formari lotutako baliabideen erabilera du gogoko, bereziki, Robert Bressonen Au hasard, Balthazar (1966) zein Michael Hanekeren Der siebente Kontinent (1989) lanetan; denboraren aztarnek eta argiak duten garrantzia, aldiz, Victor Erizeren El sur (1983) filmetik; eta arteak duen boterea hizpide duela nabarmendu du Andrei Tarkovskiren Andrei Rublev (1966) lanetik, besteren artean. «Aukeratutako pelikulek, zinema era sakonean ulertzeaz gain, nortasun ikonoklasta dute, eta zinemaren historian aurrerapauso bat direla esan daiteke. Arrazoi horregatik, gaur egun bere garaian zuten balio berbera dute, ez dira zahartu». Gaur egun indarrean sumatzen duen zinema efimeroa egiteko joeraren «beste puntan» ikusten ditu lau egileen film horiek.

1
'AU HASARD, BALTHAZAR'
Robert Breson.1966

Robert Bresson (Bromont-Lamothe, Okzitania, 1901 - Droue-sur-Drouette, Frantzia, 1999) zinemagilearen zazpigarren lan luzea da Au hasard, Balthazar eta, Rayoren ustez, egileak obra hartan «findu egiten du bere estilo berezia, bere-berea duena. Elipsiak eta absentziak ditu eszenaratzearen giltzarri. 'Mundua ordu eta erdian' zela esan zuen Jean Luc Godardek filmari buruz. Eta egia da». Balthazar izeneko asto baten bizitza jorratzen du lanak, jaiotzen denetik hiltzen den arte, eta haren inguruan agertuz doazen beste hainbat pertsonaiaren bizitzak erakutsiz, «giza miseriaren galeria oso bat» marrazten du.

Soinu bandari erreparatu dio Rayok. Schuberten Pianorako 20. Sonata-ren andantino-ak jartzen dio ahotsa astoari, ahotsik gabeko pertsonaia bakarrari. «Schuberten aire malenkoniatsua, subjektuaren inguruan dabiltzan herritarren gogortasunari kontrajarrita, lazgarria da. Azken eszenan batez ere, animalia hiltzean, ardiak inguruan dituela».

Horregatik, eta filmaren egitura zirkularragatik, bi plano eta sekuentzia «analogo» hautatu ditu: «Lehena eta azkena; astoa bere amaren esnea edaten ageri dena, eta heriotzarena, non -kasualitatez?-, antzeko irudi bat ikus dezakegun lehen planoan: arkume bat bere amarekin. Bizitzaren hasiera eta amaiera».

2
'ANDREI RUBLEV'
Andrei Tarkovski. 1966

Andrei Tarkovskiren (Zavrazh'ye, Errusia, 1932 - Paris, 1986) bigarren film luzea da Andrei Rublev, eta XV. mendeko ikono margolari eta monjearen bizitza du ardatz. Zuri-beltzean, atalka banatuta erakusten du haren bizitza hiru orduko filmak, garaiko testuinguruan sakonduz. «Tarkovskik alde epikoa eta intimista uztartzen ditu, ikuspegi naturalista eta oso pertsonal batetik, betiere. Film berean Kurosawak, Mizoguchik eta Bergmanek elkarri bostekoa emango baliote bezala da». Hainbat gai jorratzen ditu, baina artea elementu katartiko gisa aurkeztea da, zuzendari nafarraren ustez, nagusitzen dena.

Lan hain konplexua izanik, sekuentzia bakarra hautatzea zaila egin zaiola aitortu du Rayok, eta, horregatik, atal oso bat aukeratu du, azkena, Kanpaia izenburukoa. Bere bekatuak garbitze aldera, isiltasun botoa egin du Rublevek, eta pintatzeari utzi dio. Hainbat herritar kanpai bat sortzeko lanetan dabiltza, Printze Handiak aginduta, eta monjea prozesu horren lekuko izango da. Langintza hartan abila zen Boriskaren aita, eta, hura hil ostean, gazteak printzearen morroiei sinetsaraziko die brontzezko ezkilak funditzeko sekretuaren jabe dela. Determinazioz gidatuko du prozesua, Rublev begira-begira duela.

Behin kanpaia dorrean kokatu dutenean, inaugurazio ekitaldira agertuko da Printze Handia, segizioarekin. Kanpaiak hotsik atera ezean, denak hil egingo ditu agintariak. «Isiltasunez eta larriminez beteriko tentsio bat sortzen da langile batek ezkilaren mihia bultzatzean». Baina, azkenean, kanpai hotsa entzuten da. Ospakizunetan murgilduko dira denak, baina Rublevek negar batean aurkituko du mutikoa, lurrean botata. Aitak ez ziola sekreturik jakinarazi aitortuko dio Boriskak, eta gaztea kontsolatzen saiatuko da monjea, isiltasun botoa hautsiz eta elkarrekin lan egitea proposatuz. «Momentu horrek, mirari zinematografikotik gertu dagoena, fedeari buruz hitz egiten du», azaldu du Rayok. «Ez fede erlijiosoaz, baizik eta Fedeaz, letra larriz. Eta beste ezeren gainetik, artearen botere katartikoaz».

3
'EL SUR'
Victor Erize. 1983

Victor Erizek (Karrantza, Bizkaia, 1940) bakarka egin zuen bigarren lan luzea da El sur. «Erich Von Stroheimen Greed (1924) edo Orson Wellesen The Magnificent Ambersons (1942) lanekin batera, mutilatutako edo bukatu gabeko izendapena daramaten lanen artean dago. Bukatu gabeko horietakoa da El sur. Film amaitu gisa estreinatu zen arren, eta harrera ezin hobea izan bazuen ere, ekoizleak filmaketa eten zueneko legendak eta zuzendariaren desadostasunaren ingurukoak harekin bidaiatu du beti. Edonola den, maisulana da». Estrella protagonistaren haurtzarotik nerabezarorako «iniziazio bidaiaren kontakizun gisako bat» da. Haren aitaren figuraren inguruan eraikitzen da istorioa, edo, hobeki esanda, aitaren desagertzearen inguruan.

«Erizeren estiloa beti da pazientzia handikoa, kontenplaziozkoa, leuna, denborak uzten dituen aztarnetan oinarritua». Iritzi horri jarraikiz, elkarren artean ezberdinak diren hiru une aukeratu ditu Rayok. Bata, Estrellaren trantsizioa neskatotik nerabera. «Irudiaren balioa eta adierazkortasun boteretsua kontuan hartuta, eta denboraren iragateari lotuta, ezinbestean nabarmendu behar da Estrella haurra nerabe bihurtzen deneko trantsizioaren unea». Enkoadratze bera darabil zinemagileak, denboraren iragateak antzaldatutako eszenaratzean. «Era askotara konta liteke hori, baina ez hau baino modu aratz eta soilagoan».

«Kontrapuntua» da zinemagile nafarrak nabarmendutako beste gakoetako bat. «Prozedura horren bidez aurkezten dira misterioa, itzala, irrika. Estrellak postalen bidez hegoa agertzen duen eszena ezin adierazkorragoa da: postalek eta Enrique Granadosen Danza Española-ren musikak jartzen diote kontrapuntu zinematografikoa iparralde hotz eta elurtuari, neska bizi den lekuari».

Bestalde, El sur-ek ere egitura zirkularra duela nabarmendu du Rayok. Eta horren harira, dantza protagonista duten bi eszenari aipamen berezia egin die. Lehenean, neskatoaren jaunartze ospakizunean dantzan ageri dira Estrella eta haren aita; une «hunkigarri» horrek poza, argitasuna islatzen ditu, eta plano sekuentzia baten bidez eraiki zuen zuzendariak. Bestean, filmaren amaieran, aldiz, hotel batean daude aita eta alaba nerabea, eta ezkontza ospakizun bat dago alboko gelan. Ezkonberriak dira dantzan ari direnak, urteak atzera haiek dantzatu zuten pasodoble beraren doinuei jarraikiz. «Biak jabetzen dira, baina haien aurpegietan alaitasunik ez da jada. Une hunkigarria da, tristeziak blaitua. Bi sekuentzia horien analogia filmak planteatzen duen argia eta itzala dikotomiaren adibide bat gehiago da».

4
'DER SIEBENTE KONTINENT'
Michael Haneke. 1989

Michael Haneke (Munich, Alemania, 1942) zinemagilearen lehen film luzea da Der siebente Kontinent, eta gertaera errealak izan zituen inspirazio iturri «austriar familia burges baten autosuntsiketa» erakusteko. Rayok gogora ekarri du Hanekeri albiste bat irakurrita sortu zitzaiola filma egiteko ideia. Berri hartan azaltzen zen klase ertain-altuko familia batek bere bizitzari amaiera jartzea erabaki zuela, ondasun guztiak suntsitu ostean, ageriko arrazoirik gabe. «Kapitalismoaren eta haren ondorioen azalpen basati, kirurgiko eta garratza da filma», Rayoren iritzian. «Alde horretatik, formalki, xehetasunetan oinarrituta eta espazioa objektu bihurtuta dago eratua. Kapitalismoak edo ongizatearen gizarteak oinarri duen kontzeptu materialista gogoan izanik, beti objektuetan zentratzen diren irudi bakanen bidez erakusten du filmak familia horren deskonposizio materiala».

Zuzendariak kontatutako beste pasadizo bat izan du buruan Rayok filmeko bi eszena aukeratzeko. Hanekek azaldutakoaren arabera, filmaren ekoizlea beldur izan zen eszenetako bat ez ote zen gogorregia izango publikoarentzat - familiako kide bat akuarioa suntsitzen ageri da, eta arraiak hiltzen-. Ezetz erantzun zion Hanekek, beste eszena batek asaldatuko zituela ikusleak: familiak, bere diru guztia hartu, eta komuneko zulotik behera botatzen dueneko uneak. «Eta badirudi hala izan zela. Cannesko estreinaldian, jendea suminduta atera zen aretotik eszena horrekin. Hanekeren arabera, dirua beti izango da tabu bat».

Horregatik, bi plano horiek aukeratu ditu Rayok: akuarioa lehertzear den mailuarena, eta diruz betetako komun zuloarena. «Bien indar bisualagatik, baina baita indarrean daudelako ere».]]>
<![CDATA[Altzairuzko laztan bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2016/034/001/2020-07-30/altzairuzko_laztan_bat.htm Thu, 30 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/2016/034/001/2020-07-30/altzairuzko_laztan_bat.htm Besarkada XIV lanari argazki bat hartzera hurbildu zaio haietako bat, eta, eskulturari azken soa botata, segituan aldendu da. Haren forman pentsatzen, agian. Edo izenburuan. Besarkadak eskas diren pandemia garaiotan, obra ia probokazio baten gisan ageri baita, zutik, zelai erdian.

1997an landu zuen Eduardo Txillidak (Donostia, 1924-2002) Besarkada XIV eskultura. Izan, hamasei dira munduan barreiatuta dauden besarkada-k; 1991n sortu zuen artistak serieko lehena, eta 1998an azkena. Zenbakia atzetik gehitu, eta izen bera jarri zien denei. «Txillidak ez zituen eskulturak seriean egiten, baina bai eskultura serieak. Hau da, galdera guztietan bera da, baina eskultura bakoitza ezberdina da», azaldu du Mikel Txillida museoaren garapen zuzendari eta artistaren bilobetako bat denak. Haren hitzetan, gorantz doan kiribil bat irudikatuz esplikatzen zuen serieen ideia eskultoreak: «Buelta bakoitzean, puntu beretik behin eta berriz pasatzen zara, baina altuera ezberdin batean. Puntu horretan, galdera bera zen, baina bera eta bere oraina beste bat ziren aldiro, eta, hortaz, erantzuna ez zen inoiz bera, ezta eskulturak ere. Bakoitza bakarra da, denek oinarri bera duten arren». Elkarren artean antz handiagoa dute serieko hainbat piezak, baina oso ezberdinak dira beste asko. Corten altzairua, altzairu herdoilgaitza edo granitoa erabili zituen artistak besarkatzeko era ezberdin horiek denak irudikatzeko.

Serieko pieza bakarra dago Txillida Lekun —Gasteiz, Donostia, Bilbo eta Alemaniako zenbait hiritan ere ikus daitezke beste besarkada batzuk, besteak beste—. Corten altzairuz ondu zuen XIV.a, eta serieko garaienetako bat da. 4,20 metro luze da, eta 14,5 tonako pisua du. Zabalaga baserriaren atzealdean dago, zuhaitzek osatzen duten zirkulu baten erdian. Enborren artetik ikus daitezke inguruan dituen beste hainbat pieza, beste zirkulu bat osatuko balute bezala haiek ere, tartean Locmariaquer IX, Harri I, Omenaldia Luca Pacioliri, Airea da sakona XIV, Aholkua espazioari IV eta Askatasunaren arkua —obra gonbidatu bat ere bada inguruan, Louise Bourgeoisen Begi jarlekuak III—.

Hiru zenbakia

Bere lanetan Txillidak «balio edo kontzeptu etikoak» sarritan islatu izan zituela azaldu du haren bilobak, elkarrizketa eta tolerantzia adibidetzat jarrita. Eta ildo berean kokatu du besarkatzearen ideia. «Zer da besarkada bat? Leku bat, non bik, hiruk, hainbatek... bat egiten duten. Oso kontzeptu humanoa da, goxotasunari lotua».

Txillidaren obran oso esanguratsua den beste ezaugarri baten adibide ere bada Besarkada XIV: Hiru zenbakirako zuen joerarena. Artistaren espiritualtasunarekin lotzen du garapen zuzendariak, baina baita dena kendu eta ezinbestekoa soilik uzteko zuen nahiarekin ere. Horregatik ditu, adibidez, Luca Pacioliren omenezko mahai itxurako obrak hiru hanka, eta ez lau: «Laurekin sortzen den planoa ez da ona izaten, baina soilik hiru hanka daudenean, plano perfektua sortzen da». Hiru elementuz osatutako obra ugari egin zituen artistak, eta altzairuzko hiru pieza luze ditu oinarri Besarkada XIV-k ere. Zuzen altxatzen dira lurretik, bat eginda; goiko aldean, pieza bat bitan banatzen da, kiribildu, eta besarkada batean biltzen ditu beste biak. «Bi elementu dauzkazunean, bata edo bestea da, baina, hiru dauzkazunean, elkarrizketa bat dago».

Espazioari ez ezik materialari Txillidak zion begirunea ere nabarmendu du bilobak. Altzairua zuen kutunenetako bat; sendotasuna agertzen dute haren pieza ugarik, baina arintasuna ere ematen zien, altzairua bihurrituz. Beti errespetuz. «Berak esaten zuen berak nahi zuen forma jakin horretara iritsiko zela soilik materialak hala nahi bazuen, bestela ez zela gai izango. Elkarrizketa hori ikusten da haren obretan». Horregatik uzten zituen agerian sortze prozesuan piezan sortutako markak, haren orbanak. Besarkada XIV-ren kasuan, Sidenorren Reinosako forjan (Kantabria, Espainia) ondu zuen prozesu hori. Artelana amaitzeko ardura, berriz, naturari uzten zion. Altzairua laranja kolorekoa irteten da sutegitik, baina, zortzi bat hilabete aire zabalean utzita, materiala babesten duen geruza bat sortzen zaio.

Horretarako erosi zuen artistak museoak egun hartzen duen espazioa. 1980ko urteetan, formatu handiko hainbat lan gordetzeko toki baten bila hasi ziren bera eta Pilar Belzunze emaztea. 1983an bisitatu zuten lekua lehen aldiz, eta Zabalaga baserriarekin maitemindu zen Txillida; bere obretako bat balitz bezala berreraiki zuen. Kutunak zituen obra batzuk joan zen jartzen inguruko belardietan, Besarkada XIV tartean, egungo bilduma osatzeraino.

Han jarraitzen du eskulturak, bere burua besarkatzen.

'BESARKADA XIV'

Egilea. Eduardo Txillida (Donostia, 1924-2002).

Urtea. 1997.

Lekua. Txillida Leku museoa (Hernani, Gipuzkoa).]]>
<![CDATA[Trikiti doinuekin kulunkan ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2020-07-28/trikiti_doinuekin_kulunkan.htm Tue, 28 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2020-07-28/trikiti_doinuekin_kulunkan.htm Tapia eta Leturia bikoteak 1990ean argitaratu zuen Juergasmoan diskoa, trikitiaren ohiko moldeetatik urruntzen ziren piezaz jositako lana. Eta Besamotza eta halako kantuekin jarri zuten trikitia noranahiko izateko bidean. Bere bakarkako ibilbidean, Besamotzak izena jarri zion Tapiak 2017an sortu zuen talde berriari. Bestalde, Tranpaldo (2019) diskoaren zuzenekoan ere beste aldaera batean jotzen dute kantua. Haren doinuetan gorputza kulunkatzeko aitzakia ematen jarraitzen du Besamotzak.   ]]>