<![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 20 Jan 2019 23:07:33 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Bi munduren arteko talka umoretsua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/001/2019-01-18/bi_munduren_arteko_talka_umoretsua.htm Fri, 18 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/001/2019-01-18/bi_munduren_arteko_talka_umoretsua.htm Rita antzezlanean, eta Aitziber Garmendiak, berriz, ikaslearena. Begoña Bilbaok zuzendu du obra, eta, Aretxabaletan eta Lezon (Gipuzkoa) erakutsi ondotik, gaur Tolosan (Gipuzkoa) taularatuko dute, Leidorren, 20:30ean; igandean, berriz, Hondarribian (Gipuzkoa). Herriz herri ibiliko dira hortik aurrera; hogeitik gora emanaldi lotuak dituzte dagoeneko.

Gorpuzten duen pertsonaiaren izaeraz hainbat zertzelada eman ditu Apaolazak. «Unibertsitatean urte asko daramatza, eta erretiroari begira dago jada. Ez du askorik sinesten gaur egungo irakaskuntza molde berrietan». Poesiaren munduan ibili zen bere garaian, eta argitaratu zuen lanen bat. Alkoholaren menpe bizi da egun. «Nolabait, indarra galduz joan den pertsona bat da, neurri batean, alkoholaren eraginez... Bera konturatzen ez den zulo batean sartuta dagoela uste dut. Hori da pertsonaia honen abiapuntua, beste terremoto hori gerturatzen zaion arte». Rita da beste lurrikara hori, Garmendiak antzezten duen pertsonaia. «Oso pertsona bitala da, borrokalaria, emakumeen eskubideen aldekoa... Pertsona ausarta ere bada, bere bizimoduarekin erabat hautsi nahi duena eta kulturaren munduan murgildu nahi duena». Frankengana joko du orduan.

Komedia erromantiko gisa definitu daiteke obra, Apaolazaren ustez. Kulturaren inguruko eztabaidak ere tartekatzen dituela nabarmendu du. «Umore asko du, baina badu diskurtso bat ere, ez da txiste bat bestearen atzetik. Bi mundu oso ezberdinek talka egiten dute, eta uste dut hortik sortzen den dialektika interesgarria dela». Komedia da, beraz, baina ez komedia hutsa; badu garratzetik ere. Eta elkarren arteko harremanaren ondorioz, bilakaera bat izango dute bi pertsonaiek. «Ritak unibertsitateko mundua ezagutuko du, lagun berriak egingo ditu, eta pixka bat aldendu egingo da Frankengandik; horrek zeloak eta hor dauden beste emozio batzuk sortzen ditu». Ritak probetxuzko bide bat egiten du, aktorearen hitzetan; Frank, berriz, «zulo batean murgilduta» dagoela eta alkoholarekiko adikzioa zama bilakatu zaiola jabetzen da, eta bere bilakaeran eragina izango du horrek.

Egokitzapena

Willy Russellek duela lau hamarkada idatzitako Educating Rita antzezlanaren testua egokitu egin dute Txalo konpainiakoek. Apaolaza: «Testua hartu genuenean, konturatu ginen nahiko zaharkitua zegoela. Azken finean, badira 40 urte argitaratu zela eta gauzak, nola ez, asko aldatu dira. Hori gutxi balitz bezala, jatorrizkoan erabiltzen ziren erreferentzia literarioak guretzat ezezagunak ziren. Beraz, egokitzapen lan dezente egin behar izan dugu. Batetik, laburtu egin dugu, gure ustez oso luze zegoelako. Eta, bestetik, gerturatu egin dugu hemengo errealitatera, agertzen ziren erreferentzia literarioak ezagunak eginez». Talde lanean landu dute testua, aktoreak azaldu duenez. «Denok egin behar izan dugu geure ekarpena testua eraberritzeko». Emaitzarekin «harro eta kontentu» geratu direla gaineratu du.

Garmendiak bere aldetik egin behar izan dituen moldaketak ere nabarmendu ditu aktoreak. Izan ere, Rita bere hizkera aldatuz doa bere bilakaeran. «Iristen denean, erdarakada dezente erabiltzen ditu, bere hizkera ere halakoa da... eta, halako batean, beste batzuen eraginagatik, aldatu egiten du, eta zuzenago hitz egiten hasten da, bere euskara txukundu nahian». Bi aktoreak Uda gau bateko ametsa antzezlanean aritu ziren 2016an, baina orain arte ez zuten sekula «aurrez aurre» elkarrekin lanik egin. Gustura aritu da Apaolaza Garmendiarekin, eta haren gaitasuna goraipatu du.

Apaolazari berari ez zaio bereziki kosta izan bere pertsonaiaren larruan sartzea. Baina bere zailtasunak dituen rol bat dela ere aitortu du. «Alkoholarekiko adikzioa da pertsonaia honen ezaugarri bereizgarrietako bat, eta hori erakutsi behar da, baina tamainan». Bi pertsonaia besterik ez duen obra bat dela ere nabarmendu du. «Ez da ahaztu behar ia ordu eta erdi hor gaudela, bata besteari gauzak esanez, bestearen eskutik; elkar osatze handia eskatzen du horrek, eta exijentea da oso».

Franken bulegoan izango dira bien arteko elkarrizketak, «erabat errealista» den eszenografia batean. «Oso vintage-a da Franken bulegoa; hor ditu garai bateko kasete bat, idazmakina bat, telefono zahar bat, liburuz jositako apalak, tartean alkohol botilak ezkutaturik... joan den mendekoa da dena. Eszenografia polita da, eta jokoa ematen du».]]>
<![CDATA[Ehun euskal sortzaile Eskoziako jaialdi nagusietan izango dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2019-01-17/ehun_euskal_sortzaile_eskoziako_jaialdi_nagusietan_izango_dira.htm Thu, 17 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2019-01-17/ehun_euskal_sortzaile_eskoziako_jaialdi_nagusietan_izango_dira.htm
Musika zelta munduko beste herri musikekin uztartzen du Celtic Connections jaialdiak, eta arlo horretan erreferentziazko ekitalditzat jotzen da. Gaurtik otsailaren 3ra, mundu osoko 2.000 musikari batuko dira Glasgown, eta kontzertuak, hitzaldiak eta erakusketak izango dira hiri osoan. Tartean, lau euskal talderen emanaldiak. Oholtzara igotzen lehenak Korrontzi eta Kalakan izango dira, hilaren 24an —hurrenez hurren, Old Fruitmarketen eta Glasgow Royal Concert Hallen ariko dira, iluntzean—. Hurrengo egunean, Huntzaren kontzertua hartuko du Queen Margaret Union espazioak, eta hilaren 26an, berriz, Oreka Tx ariko da, Glasgow Royal Concert Hallen.

Horiez gain, Tosta Bandak ere kontzertua emango du jaialdian; hilaren 25ean izango da emanaldia, Glasgow Royal Concert Hallen. Donostia 2016 kultur hiriburutzaren testuinguruan sortu zen taldea, eta Irlanda, Eskozia, Gales, Kornualles, Frisia, Galizia eta Euskal Herriko musikariak biltzen ditu. Igor Otxoa da proiektuaren zuzendarietako bat, eta Eskozian aritzeko aukeraren garrantzia nabarmendu zuen, bertan ariko diren gainerako taldeen izenean. «Hemengo hainbat taldek esperientzia handia dugu kanpora ateratzen, eta, nahiz eta lortzen dugun, modu isolatuan izan ohi da, bakarka, eta esfortzu handia egin ondoren». Atzerrira halako proiektu baten barruan eta euskal musikaren «markaren aterkipean» joateak taldeei bidea erraztuko diela uste du musikariak, eta ikusgarritasun handiagoa emango diela.

Jaialdiaren barruan egingo diren topaketei ere garrantzi berezia eman zien Otxoak. Izan ere, hilaren 24 eta 25ean, Euskal Herriko musikaren sektoreko hainbat ordezkariren eta Eskoziako hainbat kultur eragile zein programatzaileren arteko topaketa bat izango da Glasgown. Etxepare institutuak «munduko musiken generoaren barruan kokatu daitezkeen» euskal artisten katalogo bat osatu du, eta atzerriko profesionalei banatuko zaie topaketetan. Kantu bilduma bat jasotzen duen disko bat ere prestatu dute, herri musikaren arloan erreferente den Songlines aldizkariarekin batera banatuko dena.

Jomuga «estrategikoa»

Ez dira musikariak izango aurten Eskoziarako bidea hartuko duten euskal sortzaile bakarrak. Musikak ez ezik, literaturak, zinemak eta arte eszenikoek ere badute lekua programan. Eta oraindik zehaztasunik eman ez badute ere, herrialdean egingo dituzten beste hainbat jaialditan ere euskal ordezkaririk ez dela faltako ziurtatu zuten arduradunek. Besteak beste, Edinburgh International Film Festival (ekainean), Edinburgh Festival Fringe (abuztuan), Edinburgh International Book Festival (abuztuan) eta Cinema Attic (irailean) jaialdiak aipatu zituzten.

Lehen aldia da Etxepare institutuak urte oso batez herrialde jakin bat hartuko duen programa bat antolatu duena. Eskozia aukeratzeko arrazoien artean, bertako kultur jaialdiak nazioarteko garrantzitsuenen artean daudela azaldu zuen Larrazak. «Gure sortzaileak gure kulturaren enbaxadoreak direla sinesten dugu, eta gure nahia zen leiho batzuk sortzea non ikusgai izango diren». Haiek jaialdietako programazioetan egoteaz gain, sareak ehuntzeko ere aukera interesgarria izan daitekeela iritzi zion. Euskal Herriak eta Eskoziak kultur arloan hainbat antzekotasun partekatzen dituztela ere esan zuen, eta «kultur diplomaziari» dagokionez jomuga «estrategikoa» dela.

Kulturen arteko zubigintza hori jaialdien bidez ez ezik, beste alor batzuetan ere gauzatuko da, Larrazak azaldu zuenez. Esaterako, Donostia 2016ren Europa Transit proiektuaren harira, euskara eta euskal kulturari lotutako edukiak landuko dituzte Edinburgo, Glasgow eta Skyeko unibertsitateetan. Hizkuntza gutxituetako hedabideen inguruko mintegi bat ere egingo dute udazkenean.]]>
<![CDATA[Eskozia bisitatuko dute aurten ehun bat euskal sortzailek]]> https://www.berria.eus/albisteak/161613/eskozia_bisitatuko_dute_aurten_ehun_bat_euskal_sortzailek.htm Wed, 16 Jan 2019 07:16:13 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/161613/eskozia_bisitatuko_dute_aurten_ehun_bat_euskal_sortzailek.htm <![CDATA[Bizi osoa trikitia hartuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/030/001/2019-01-13/bizi_osoa_trikitia_hartuta.htm Sun, 13 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1892/030/001/2019-01-13/bizi_osoa_trikitia_hartuta.htm Laja-k (Azkoitia, Gipuzkoa, 1944) kazeta honi, 2009an emandako elkarrizketa batean. Poza ematen zion berari trikitiak, eta haren doinuekin poza banatu zuen berak plazaz plaza. Aristerrazukoa (Aia, Gipuzkoa) zuen kutunetako bat. Han zela, ondoezik sentitu zen iragan igandean, eta, astea ospitalean eman ostean, atzo eguerdian hil zen, 74 urterekin. Harekiko «errespetuz» eta «oroimenez», Aristerrazun gaur egitekoa zen erromeria bertan behera utzi du Andatzako erromeria elkarteak.

Azkoitiko Laja baserrian jaio zen, eta aitaren eskutik hartu zuen lehen aldiz soinu txikia. Hura izan zuen lehen maisu, eta, beste hainbaten artean, Elgetarekin ikasi zuen ondoren. Gazterik hasi zen erromerietan jotzen. Ramon Zubizarreta Landakanda pandero jotzailearekin bikotea osatuta ibili zen plazaz plaza urte askoan, eta, hark jotzeari utzi zionean, Mikel Alustiza lagun hartuta. Baita beste hainbatekin ere han-hemenka. Jendaurrean noizbehinka bazen ere, oraindik ere jotzen jarraitzen zuen. Baita trikitilari belaunaldi berriei zekiena irakasten ere.

Euskal Herriko Trikitixa Elkarteak 2016an plazaratu zuen Lajaren biografia. Laja, trikitixaren zubia izenburua jarri zion lanari Joxemari Iriondo egileak, eta titulu horrek oso ongi laburbiltzen du musikariak trikitiari emandakoa, elkarteko idazkari Andoitz Antzizarren ustez: «Trikitiaren jatorrian Elgeta aipatu ohi dugu, bakarra izan ez bazen ere, izen esanguratsuenen artean. Haren ikasle izan zen Laja, eta geroztik berak ere beste hainbati irakatsi die, oso esanguratsuak izan diren hainbati». Agurtzane Elustondo, Imuntzo eta beste hainbat aipatu ditu ikasle horien artean Antzizarrek.

Trikitia molde klasikoan jotzeko ereduaren ordezkari agerikoenetako bat izan arren, maite zuen gerora belaunaldi berriek ekarritakoa ere. Bien arteko zubi izaera hori aitortzen diote denek. «Elgetarengandik jasotako horren jarraipena izan zen, eta eredu horrekin jarraitzen zuen, baina besterik gutxietsi gabe», Antzizarren hitzetan. Horren lekuko dira Lajaren beraren hitzak, aipatu elkarrizketa hartan esandakoak: «Lehengo trikiti zaharra dezente mantendu dugu, eta gaur egunera arte ekarri dugu. Beste zenbaitzuek, Kepak [Junkera] eta Tapiak-eta aldakuntzak ekarri zituzten, eta hori ere beharrezkoa da. Beti iguala ezin liteke egin. [...] Gero jendeak erabakiko du zer gustatzen zaion». Atzetik etorritako trikitilari belaunaldientzat hitz onak izaten zituen; Antzizarrek ere ez zion «sekula» kontrakorik entzun. «Nahiz eta berean jarraitu, bestea ere maite zuen».

Erromeriak eta txapelketak

Ibilbide luze eta oparoa egin zuen Lajak trikitiaren munduan, izen nabarmenetako bat izateraino. Horren aztarna bat eman dezakete plazaratu zituen diskoek, Iturbiderekin 1974an ateratako Trikitilariak lanetik hasita, Eguren eta Ziolar lagun hartuta 2005ean kaleratutako Azken Jazzbana-raino -Landakandarekin atera zituen gehienak-. 2015ean izan zen disko batean parte hartu zuen azken aldia: hiru pieza osatu zituen Trikitixa Elkarteak ateratako Geure kolkotik bildumarako. Pieza berriak sortzen ez ezik «bere garaian modan zeuden kantak hartu eta trikitira ekartzen ere oso abila» zela azaldu du Antzizarrek. Baita plazetan jendearekin «konektatu» eta leku bakoitzean behar zen huraxe jotzeko ere. «Errepertorio ikaragarria zeukan».

Horregatik, uste du Laja «erromerietako erregea» izan dela. «Iruditzen zait Euskal Herriko txokorik txikienean ere ezagutuko dutela». Aristerrazu zuen plaza kutunetako bat. «Ausartuko nintzateke esatera bera izan dela han gehien jo duena. Uste dut hutsik egin gabe urtero-urtero jo izan duela han, eta urte batzuetan behin baino gehiagotan».

Eta erromerietako errege izan bazen, «txapelketetan zer esanik ez». Loiola irratiaren bidez 70eko urteetan hasi eta 1991ra bitarte egindako txapelketa haietatik zazpi irabazi zituen, inork baino gehiago. 80ko hamarkadan Martin Aginalderekin zeukan «lehia izugarria» ekarri du gogora Antzizarrek. «Urte batean berdinketa izan zen, eta biek jantzi zuten txapela. Erromerietan ere bazen, komatxo artean, lehia bat, batzuk Martinen aldeko sutsuak baitziren, eta beste batzuk Lajaren aldeko sutsuak. Oso pertsona berezia izan zen trikitiarentzat gauza horiengatik guztiengatik». Berezia, eta oso maitatua ere bai. «Oso gizon umila zen, goxoa, harrokeriarik gabekoa, eta oso hurbilekoa».

Azken urteotan, maite zituen bi-hiru plazatan aritu ohi zen Laja urtero -horietako bat izaten zen Aristerrazukoa-. «Horiek egiten zituen, nire ustez, odolean zeraman har hori asetzeko».

Lajaren aldeko hileta elizkizuna bihar iluntzean egingo dute, Azkoitiko parrokian.]]>
<![CDATA[Gatazkari lotutako hitzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1995/024/001/2018-12-29/gatazkari_lotutako_hitzak.htm Sat, 29 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1995/024/001/2018-12-29/gatazkari_lotutako_hitzak.htm
Sortzez Amos Klausner zuen izena, eta 1939ko maiatzaren 4an jaio zen, Jerusalemen, artean hiria Erresuma Batuaren menpe zegoela. Jatorri lituaniar eta ukrainarreko etorkin juduak zituen gurasoak, eta, bereziki erlijiozaleak izan ez arren, semea ikastetxe erlijioso batera eraman zuten. Amosek 12 urte zituela, haren amak bere buruaz beste egin zuen. Handik gutxira, sionismo laboristara gerturatu zen. 15 urterekin, familiarengandik aldendu, aitaren abizena utzi, Oz deitura hartu, eta kibbutz batera -nekazaritza etxalde kolektibo batera- joan zen bizitzera.

Soldaduska amaitzean, kibbutzetik Jerusalemgo Unibertsitate Hebrearrera bidali zuten. Filosofia eta Literatura ikasketak egin zituen han; 1963. urtean atera zuen gradua, eta filosofia eta literatura irakasle hasi zen lanean. Ordurako, Nily Zuckermanekin ezkondua zen; hiru seme-alaba izan zituzten. Familia 1986. urtera arte bizi izan zen kibbutzean, harik eta, semeetako baten osasun arazoen ondorioz, Aradera lekualdatu ziren arte. Urtetan Be'er Shevako Ben-Gurion Unibertsitatean irakasle jardun zuen Ozek.

Lehen idatziak kibbutzeko egunkarian argitaratu zituen. Lehen liburua, berriz, 1965. urtean: Txakalek ulu dagiten tokia lanean, kontakizun laburrak bildu zituen. Hurrengo urtean kaleratu zuen lehen nobela, Beste nonahi, menturaz. Eta, haren ondotik, beste 30 bat liburu iritsiko ziren, tartean nobelak, narrazio liburuak, saiakerak eta artikulu bildumak. Horien artean daude, besteak beste, bere herrialdean lehenik eta atzerrian gero sona ekarri zioten Ene Michael (1968), Bake perfektu bat (1982) eta Kutxa beltza (1987) eleberriak. Azken horren pasarte batzuk dira euskaraz irakurgai dauden bakarrak, Miel A. Elustondok 2013an itzuliak, Armiarma.eus-entzat. Donostia 2016 kultur hiriburutzaren Txekhov vs Shakespeare proiektuaren harira plazaratutako liburuxketan ere -gatazkak hizpide hartuta, idazleen arteko gutun trukeak jasotzen zituzten-, euskaraz irakur daiteke haren hitzaurrea.

Nazioartean bereziki ezagun egin zen Amodio eta iluntasun istorio bat (2002) eleberri autobiografikoagatik. Haren lanak 45 hizkuntzatara itzuli zituzten, eta dozenaka aitortza ekarri zizkioten, tartean Israelgo Literatura saria 1998an eta Goethe saria 2005ean.

Artikulugintzan, oparo

Bere liburuek inguratzen zuten gizarteaz eta bere gatazkez hitz egiteko balio izan zioten Ozi. Baina fikziozko lanetan ez ezik, saiakeretan ere agertu zituen bere kezka eta iritziak, baita bere ibilbide osoan bai prentsa lokalean eta bai nazioarteko komunikabideetan idatzi zituen ehunka artikuluetan ere, esparru horretan ere jardun oparoa izan baitzuen. Israelgo Armadarekin Sei Eguneko Gerran (1967) parte hartu ondotik, Israel eta Palestinaren arteko gatazkari irtenbidea emateko bi estatu sortzea proposatu zuen 1967an bertan, artikulu baten bidez. Yom Kipur gerran (1973) parte hartu ondotik, 1978an, Shalom Ajshav (Bakea Orain) mugimenduaren sortzaileetako bat izan zen. Maiz altxatu zuen ahotsa bere testuetan: ezker ez-sionistaren aurka, Gazaren aurkako bonbardaketen kontra... Eta askotariko iritziak sorrarazi zituen.

Bere azken eleberriaren harira -Judas (2014)- egin zioten elkarrizketa batean, traidoretzat hartua izateaz mintzatu zen idazlea: «Nobela hau idatzi dut askotan deitu izan nautelako traidore. Lehen aldiz, 8 urte nituela, Jerusalemen; lagunek traidoretzat jo ninduten soldadu ingeles batekin hitz egiteagatik [...]. Traidore esan zidaten azken aldia 2014ko udan izan zen, kritikatu nuelako Israelek nola jardun zuen Gazan Hamasen kontrako gerran. Batzuetan, traidore bat bere garaia baino aurreraxeago dabilen norbait da. Inoiz aldatzen ez direnen begietara aldatzen den norbait. (...) Batzuetan, ohorezko titulu bat da».]]>
<![CDATA[Neska gazte baten begietatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/025/001/2018-12-15/neska_gazte_baten_begietatik.htm Sat, 15 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/025/001/2018-12-15/neska_gazte_baten_begietatik.htm Sasieskola eleberria (Elkar). Gazteentzako liburua da, 16 urteko neska bat protagonista duena. 1984. urtean girotu du kontakizuna idazleak, eta zergatia azaldu zuen atzo, liburuaren aurkezpenean. «Pentsatzen jarri nintzen gazteentzat idaztea zer den, edo helduentzat idaztetik zerk bereizten duen. Niretzat, diferentzia gazte baten ikuspegitik idaztea izan da. Eta horrek niri ekarri dit ni oso gazte nintzen garaira jotzea, batez ere sinesgarritasunagatik». Antxiñe Mendizabal editorea alboan zuela eman zituen idazleak azalpenok, Donostian.

Larraitz da istorioaren protagonista, langile familia bateko alaba. Institutuan piper egin, eta gustuko duen mutilarekin mendi aldera joango da goiz batez. Han dela, gertakari bortitz baten lekuko izango da. Hurrengo egunean, hala titulatuko dute berria egunkarietan: «Mueren tres terroristas en un tiroteo» (hiru terrorista hil dituzte tiroketa batean). Larraitzen bizitza hankaz gora jarriko du horrek, baina baita mutilarekin duen harremanak ere.

Horrela laburbildu zuten idazleak eta editoreak kontakizuna. Ubedak aitortu zuenez, «erronka bat» izan da gazteentzat idaztea, orain arte landu gabeko generoa baitzuen. Eta horregatik, zer den gaztetasunetik idaztea eta zer den gazte izatea, galdera horiek buruan izan zituela azaldu zuen. «Konklusio batera iritsi nintzen, eta da nire bizitzako etapak markatu dituzten zedarriak ez direla urteak izan, gertaerek markatu dutela nire etapa bakoitza». Gertaera horiek, normalean, «bortitzak edo espero gabekoak» izan ohi direla gaineratu zuen, eta hala gertatzen dela eleberrian ere. Gogoeta horietatik hartu zituen eleberrirako osagaiak.

1980ko urteetako Euskal Herria ageri da liburuan, eta, iragana bada ere, gaur egungo garaiekin «antzekotasun ikaragarriak» ikusten ditu idazleak. «Gizartea krisian zegoen, industria krisia zegoen, eta gaur egun ere badago krisia; gazteak gutxietsita zeuden, eta gaur ere bai; eta indarkeria toki askotan zegoen, ez bakarrik politikan: familietan ere bazegoen, eta gaur ere bai». Genero indarkeria eta bullyng-a jarri zituen horren adibide. «Indarkeria beti egon da, eta, ez nuke esan nahi, baina egongo da seguruena. Uste dut horri ez zaiola ihes egin behar, eta hori paisaian atera egin behar dela, eta nik horixe egin dut: nire paisaia horretan agertu egin dut hori». Zehaztu zuen horrekin ez duela esan nahi horretaz idatzi duenik, bestelako osagai batzuk ere agertzen baitira istorioan: lehen maitasuna, traizioa, bizitzan toki bat bilatu beharra...

Kaleko irakaspenak

Lekukoa saileko lehen liburua da Sasieskola, eta beste bi ale izango ditu bildumak. Larraitzen istorioari jarraipena emango dio idazleak hurrengo bi lanetan. Azaldu zuenez, nobelari Lekukoa izena jartzea pentsatu zuen hasieran, baina bilduma osatzea bururatu zitzaienean, izenburu hori sailari ematea erabaki zuen, eta Sasieskola deitzea lehen aleari.

Izenari tiraka, eskolaz ere egin zuen gogoeta. «Egun eskola zer den ez dut esango; ur handiegietan sartuko nintzateke. Baina gure garaian zer zen garbi esango dut, nire ikuspegitik: kasik kartzela zen. Eskolan ez genuen ikasten; segun eta irakaslea nor zen, irakatsiko zigun zerbait, baina bizitza zer zen kalean ikasi genuen, hortxe hezi ginen». Alde horretatik, eta sasieskola egitea piper egitearen sinonimo den neurrian, liburuan «kale giro horri» aitortza egin diola adierazi zuen. «Omenalditxo bat egin nahi diet piper egitera ausartzen direnei, grina erakusten ari direlako, eta bizitza ikasteko gogoa ere bai».]]>
<![CDATA[Greba mugagabea egingo dute Ubikeko langileek]]> https://www.berria.eus/albisteak/160373/greba_mugagabea_egingo_dute_ubikeko_langileek.htm Tue, 11 Dec 2018 13:34:55 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/160373/greba_mugagabea_egingo_dute_ubikeko_langileek.htm <![CDATA[Jende asko, eta gertu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/030/001/2018-12-09/jende_asko_eta_gertu.htm Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1944/030/001/2018-12-09/jende_asko_eta_gertu.htm
Hiru hamarkada baino gehiago daramatza Pamiela argitaletxeko Pello Elzaburuk azokara etortzen, eta bertaratzen den jende kopuruarekin urtero «onerako» harritzen dela zioen. «Aurtengo pertzepzioa oso-oso positiboa da, ez dugu motiborik ezkorrak izateko; argitaletxe gisa beti izan dugu oso harrera ona». Azokaren lehen eguneko goizeko «ikasle uholdea» bereziki pozgarria egin zitzaion, «behar-beharrezkoa» iruditzen baitzaio. «Editoreek badugu pedagogia egiteko ardura bat; [goiz horretan] ez da askorik salduko, baina ereiten ari gara». Iruditzen zaio azoka hortik aurrera egunez egun «aparra bezala gorantz» joan dela. Beren salmahaian Joseba Sarrionandiaren Bizitzea ez al da oso arriskutsua? eskatu dute gehien. Horrez gain, Irati Elorrietaren Neguko argia nabarmendu zuen, urteko liburuetako bat dela iritzita, baita Juan Carlos Etxegoien Xamar-en Etxera bidean ere.

Azken egunaren faltan, azoka «iazkoaren pare eta agian zer edo zer hobeto» joan izanaren sentsazioa du Txalapartako Jon Jimenezek. Argitaletxearen mahaian, Altsasu auzia-ri buruz Aritz Intxustak eta Aitor Agirrezabalek idatzitako lana saldu da gehien; «nabarmen», gainera. «Bigarren edizioarekin etorri gara, eta ez dakit bukatuko ez ote den», esan zuen. Halaber, Gerezi garaia ere gehien salduen artean egon da; lan horretan, Mikel Santos Belatz-ek komiki moduan kontatu du Lucio Urtubiaren biografia. «Maiatzean kaleratutako liburu bat da, eta hirugarren edizioan doa». Editorearen hitzetan, harrera ona izan dutenen artean dira Edorta Jimenezen Ostadarrak lurra ukitzen duen lekua, Harkaitz Canoren Mecanografiak eta Joseba Asironen eta Martin Alzueta Martintxo-ren Euskal Herriko Historia ilustratua -bildumako hirugarren liburua plazaratu berri dute, eta Asiron historialari eta Iruñeko alkatea aleak sinatzen izan zen atzo-.

Katakrakeko kideek «aurreikuspenen gainetik» ibili izanaren sentipena zuten atzo. Bell Hooksen Feminismoa denon kontua da, Angela Davisen Emakumeak, kultura eta politika eta Rosa Luxemburgen Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti lanek izan dute harrerarik onena haien mahaian. Susako Leire Lopez, berriz, bereziki pozik zegoen idazleen eta irakurleen artean izan den hartu-emanarekin. «Urte osoan ateratzen ditugu liburuak, baina aurrez aurreko harreman hori gutxi batzuekin izaten da, eta egun hauek horretarako dira». Hainbat nobedade ekarri ditu Susak azokara; besteak beste, Fakirraren ahotsa (Harkaitz Cano), Munduko tokirik ederrena (Iñigo Aranbarri), Goseak janak (Idurre Eskisabel Larrañaga), Hariak (Yoseba Peña) eta Hitzen ahairea (Gotzon Barandiaran), eta salmentekin ere gustura zegoen Lopez, «idazle denek izan baitute beren publikoa». Eta pozik ere mahai atzeko giroarekin. «Badugu Bihotz handiegia izeneko liburu bat, eta egunotan komentatu dugu bihotz handiegia idazleek dutena dela, halako egunetan egiten duten lanagatik; giro horrekin geratzen gara».

Ereinen erakusmahaian agerikoa zen zein lan izan diren arrakastatsuenetako batzuk. Egunero sortu dira jende ilara luzeak Toti Martinez de Lezearen sinadura bat lortzeko, eta haren Malkoak lur antzuan nahiz Nur bildumako liburuak egon dira gehien salduen artean, Idoia Gonzalez argitaletxeko kideak baieztatu zuenez. Martinez de Lezearen lanez gain, Alaine Agirreren Kamisoi zuri zetazkoa, Pako Aristiren Rosa itzuli da eta Jon Arretxeren Ez erran deus nabarmendu zituen, eta azokaren balorazio oso positiboa egin.

Elkarreko Olatz Osa ere pozik zegoen jendearen harrerarekin; agian iaz baino jende gehiago zebilen sentsazioa zuen. «Jendeak erantzun du, eta esker oneko gaude guztiz, behar dugulako horrelako bultzada bat, bost egunetatik harago urte guztian euskal kultura zentralitatera eramateko ahalegin horretan». Elkarren ere ez zen nobedaderik falta, eta, beste erakusmahaietan bezala, horiek eskatu zituen jendeak gehien. Helduen literaturan, Amek ez dute (Katixa Agirre) eta Gure oroitzapenak (Joseba Sarrionandiaren poema musikatuak); gazte literaturan, Jasone Osororen Eskularru Beltzak bildumako liburuak; eta, haurrentzako lanetan, Poza (Uxue Alberdi-Eider Eibar) nabarmendu zituen Osak.

Musikariak eta zaleak

Musikari dagokionez ere, lanik berrienek erakarri zuten jende gehien. Elkarren, esaterako, Gure oroitzapenak disko-liburuaz gain, kutxa batean bilduta plazaratu berri duten Mikel Laboaren lanen bilduma saldu zen gehien. Ruper Ordorikaren Bakarka lan berriak izaniko harrera ona ere nabarmendu zuen Anjel Valdesek, Elkarreko musika ataleko arduradunak. Gaztelupeko Hotsak zigiluaren erakusmahaiaren beste aldetik, azoka ongi joan dela zioen Jose Felix Azkarate Xarra-k. Lurpekariak eta Broken Brothers Brass Band taldeen lan berriak eta singleen sailekoak eskatu dizkiete gehien, baina baita katalogoko lanak ere. «Jendeak, normalean, badaki zer atera berri den, eta horren bila dator; beste batzuk, berriz, katalogotik pixka bat pikatzera ere etortzen dira». Jazzak azokan bere publikoa ere baduela gehitu zuen, Errabal Jazz zigiluko lanen harrera aipatuta.

Bidehutsen mahaira ere, batez ere, nobedade bila joan zen jendea. Nabarmendu zuten Lisaboren eta Joseba Irazokiren lanek «oso harrera ona» izan dutela. Baga-Bigako Ritxi Aizpuruk, berriz, adierazi zuen Aneguria rap kantariaren, Modus Operandi taldearen eta Txapelpunken lan berriak asko mugitu direla, baina, batez ere, Hesian taldearen Hasiera diskoa nabarmendu zuen, bai ale asko saldu dituztelako, bai zaleen eta taldekideen arteko harremanagatik. Ilara luzeak sortu dira egunotan haien sinadura bat edo argazki bat lortzeko, eta azken urteotako joera hori positibotzat du Aizpuruk, zaleen eta sortzaileen arteko harremanaren erakusle ere badelako. «Zu babesten zaituen jendeari maitasuna bueltatzeko modu bat da».

Musikariak erakusmahaiaren beste aldean ikustea ohikoa da Musikazuzenean atariaren mahaian. 50 lan jarri ditu aurten eskuragarri, asko talde hasi berrienak, eta denak aurten plazaratutakoak, autoekoitziak edo zigilu txikien bidez. «Guk, gure txikitasunean, zubi lana egiten dugu talde horiek leku bat izan dezaten azokan», azaldu zuen Koldo Otamendik. Alde horretatik, taldeetako kideak bertan egoteak ere laguntzen du horiek ezagutarazten, Otamendiren ustez, jendea haiengana hurbiltzen delako.

Hainbat talderen lanak biltzen ditu Erraia kolektiboaren mahaiak ere, eta azokan lehen aldia du aurtengoa. Haiek ere balorazio ona egiten dute jendearen harrerarekin. Izaki Gardenak taldearen Dena oskol lan berria eskatu diete gehien, eta izan dute hartu-emanik jendearekin; zaleek Erraiaren berri bazutela jabetu dira.

Zaleekin harreman hori izatea da Willis Drummond taldekoek azokatik gehien estimatzen dutena; horregatik izan dira egunero beren erakusmahaiaren beste aldean. Zuzeneko lan berria ekarri dute plazara, eta pozik dira izan duen harrerarekin, baina, nabarmendu zutenez, batez ere zaleak aurrez aurre ezagutzeko aukera hori da gehien eskertzen dutena. Azken urteotan gero eta gehiago dira azokan mahai propioa jartzen duten taldeak, eta sumatzen da haiengana zale ugari hurbiltzen dela; bai lanak erostera, bai taldekideekin iritziak azaltzera edo sinadurak nahiz argazkiak eskatzera. Berri Txarrak, Gatibu, Izaro eta beste dira horren adibide.

Gerediaga ere, «oso pozik»

Behin-behineko balorazio batean, aurten azokak emandakoarekin «oso pozik» agertu zen atzo Gerediaga elkartea, azokaren antolatzailea. «Gure aurreikuspenak bete eta gainditu direla iruditzen zaigu». Egunero bisitari asko izan dela, eta lehen egunean milaka ikaslek tailerretan parte hartu zutela nabarmendu zuten elkartetik, «estrategikotzat» dutena transmisiorako. Adierazi zuten beste egunetan ere Landako eta beste guneak beteta egon direla eta oso giro ona igarri dutela, eta erakusmahaietatik ere balorazio onak jaso dituztela oraingoz.

«Uste dugu aurtengo azokan oso gogoeta mamitsuak egin direla, eta kulturaren plaza etorkizunari begira jarri dela», gaineratu zuten, Sormen beka horren adibidetzat jarrita.

]]>
<![CDATA[Itzulpengintzaren itzulinguruak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/020/001/2018-12-08/itzulpengintzaren_itzulinguruak.htm Sat, 08 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1914/020/001/2018-12-08/itzulpengintzaren_itzulinguruak.htm Cudezni Prstan liburuaren pasarte bat irakurri zuen egileak, Peter Sventina idazle eta itzultzaile esloveniarrak. Alboan zituen Barbara Pregelj itzultzaile eta editore esloveniarra eta Juan Kruz Igerabide idazle eta itzultzaile euskalduna; Sventinaren liburua euskarara ekarria dute bien artean, Pregeljek gaztelaniara ere itzuli zuena. Itzulpengintzaz, hizkuntza txikietako literatur sistemen arteko loturez eta haien arteko antzekotasunez nahiz aldeez jardun zuten hizketan hirurek Besteak gure ispilu. Itzulpengintza, hizkuntza txikien arteko zubi mahai inguruan, Elizabete Manterolak gidatuta. Eta itzulpengintzak ukitzen dituen askotariko ertzak utzi zituzten agerian.

Euskara ikasten ari da Pregelj, eta, eslovenierazkoarena ez ezik, ezaguna du euskarazko literatur sorkuntzaren egoera ere. Hizkuntzen eta beren literatur sistemen «txikitasuna» definitzeko ahalegina egin zuen: «Literatura txikietan, hiztun kopurua da gakoa, baina baita literatur sisteman oro har duen lekua ere, periferikoa baita». Bat etorri zen Igerabide, baina ezberdintasun bat nabarmendu zuen: «Diferentzia handienetako bat da eslovenierak ofizialki ez daukala guk daukagun lehia, oraindik ere egoera diglosikoan gaudelako, eta haiek ez». Sventinak Austriako kantonamendu jakin batean eslovenierak duen egoerarekin parekatu zuen euskara, han ere hizkuntza gutxitua baita, baina, oro har, biziago ikusten du euskara han baino, eta euskal literatur sistemaren egoera ere hobea dela deritzo, azpiegitura aldetik, bederen.

Aldeak alde eta bat egiteak bat egite, ohikoan, hizkuntza txikietan idatzitako lanak hizkuntza handietara itzultzea izaten da helburua gehienetan —eta alderantziz—. Aukera horri uko egin gabe, nola urratu txikien arteko bideak, nola landu zubigintza? Galdera horren bueltan ere jardun zuten. Igerabideren ustez, badira harremanak sustatzeko egitasmoak, eta horien bueltan argitaratzen da lanik, baina garai batean handiagoa zen mugimendua, haren iritziz. «Duela hogei urte, katalanekin edo galegoekin elkar itzultzeko dinamika gehiago zegoen agian, eta niri gaur egun errazagoa egiten zait nire lan bat gazteleraz argitaratzea katalanez eta galegoz itzuliko duena topatzea baino». Bide horretan garai batean apustu sendoagoak egin zirela adierazi zuen, eta zaindu beharreko kontua dela gaineratu.

Bere eskarmentutik hitz egin zuen Pregeljek, eta euskarazko hainbat egileren obrek Eslovenian izan duten harrera ona nabarmendu zuen, baita egile esloveniarren lanak gehiago hedatzeko «ate gehiago» ireki beharra dagoela ere. «Uste dut badagoela literatura txikien arteko kidetasuna. Eta egon behar du, zeren txikien artean ez badugu elkar irakurtzen... Handien artean ez dut horretarako interes handirik ikusten».

Itzulpengintza plazaren erdigunera ekarri zuten hizlariek Durangoko 53. Azokaren hirugarren egunean. Baina erdigunean bakarrik ez, korridore gehienetan ere egon zen presente, ugariak baitira itzulpen lanak salmahai askotan.

Aurreiritziak, desagertzear

«Beti esan izan da itzulpengintza ez dela errenta, eta ikusi besterik ez dago; ez dago beste argitaletxerik itzulpenak bakarrik egiten dituena, baina guk behintzat iraun dugu, eta jarraitzen dugu». Joseba Urteagaren hitzak dira. 1988an sortu zuen Igela argitaletxea, Xabier Olarrarekin eta Jose Manuel Gonzalezekin batera, eta askotariko lanak euskarara ekartzean jarri zuten fokua hasieratik. «Hasi ginen garaian irakasleak ginen, eta ikusten genuen euskarazko materialik ia ez zegoela. Zer irakurri behar zuten gazteek? Orduan nobela beltzaren zaleak ginen, eta hala hasi ginen», kontatu zuen atzo Urteagak, mahaiaren bazter batetik. Itzulpengintzaren urteotako bilakaeraren lekuko izan da. «Azokara lehen aldiz etorri ginenean, lau liburu ekarri genituen: Xabierrek [Olarrak] bi itzuli zituen, eta nik beste bi, eta orain begira...». Dozenaka liburu zituen alboan, baita Igelaren nobedadeak ere; tartean, Mohamed Xukriren Aurpegiak —Arantzazu Royo Manterolak itzulia—,Agatha Christieren Bost txerrikume eta Etxe bihurria —Ainhoa Ederrek euskarara ekarriak—, eta berriro argitaratutako Henry Jamesen Koxka bat estuago —Urteagak itzulia— eta Dashiell Hammetten Uzta gorria —Olarrak itzulia—.

Urteotan ingelesetik hainbat lan itzuli dituztela baina frantsesetik edo italieratik ekarritakoak «pila bat» izan direla nabarmendu zuen, eta galegotik nahiz katalanetik ere itzulpenak egiten dituztela egun, baina baita arabieratik ere, esaterako, «hasieran pentsaezina zena». Izan ere, itzultzaile gehiagorekin aritzen dira orain, eta haien prestakuntza goretsi zuen. «Gu hasi ginenean, baliabide gutxiago zegoen. Egun, jendea prestatuago dago, gazte asko dago itzulpengintza eta hizkuntzak propio ikasi dituena».

Itzulpen lanekiko garai batean egon zitekeen aurrejuzgurik, eta ez euskaraz bakarrik, baina uste du desagertuz joan dela. «Gaur egun, kalitatea asko hobetu da, euskaraz ere asko zaintzen da itzulpena; irakurtzen duenak badaki hori. Konfiantza bat badago, oro har, eta esango nuke aurreiritzi hori galdu egin dela». Beste arazo bat ikusten du berak: «Garai batean, itzulpenak gaizki eginda zeudela, euskara batua... Aitzakia horiek jartzen ziren, eta egun egia dena da, eta ez aitzakia, jende euskaldun asko ez dagoela euskaraz irakurtzera ohituta. Baina itzulpenagatik inor ez zaizu kexatuko; hori gaindituta dago».

Gutxitu bada ere, oraindik ere itzulpenarekiko aurreiritzi apur bat egon daitekeela uste dute Hedoi Etxartek eta Nerea Fillatek, baina gutxituz doala zioten biek, Iruñeko Katakrak liburu denda eta argitaletxeko erakusmahaiaren atzetik. Etxarteren ustez, zenbait generotan dagoen «katalogo falta» izan daiteke arrazoietako bat. «Saiakeran, esaterako, bilduma jakin batzuk kenduta, ez da modu konstante batean itzuli». Eta horrek irakurtzeko ohiturarik landu ez izana ekarri ahal izan dio hainbati, haren ustez. «Jende askori gertatzen zaio igual narratiban irakurriko lukeela itzulpena, baina saiakeran, egon ez denez, ez du irakurri, eta aurrejuzgua askotan norberaren mugekin zerikusi handiagoa duen zerbait da». Fillaten hitzetan, «aurreiritzi hori egonda ere, feminismoaz, esaterako, nahiz eta itzulpenak izan, saiakera asko argitaratzen ari dira, eta jario zehatz bat ikusten da hor». Pixkanaka «ohitura aldaketa txiki bat» gertatzen ari dela uste du. «Bai, sumatzen da, gai batzuetan behintzat, normalizazio bat testu maila batera euskaraz heltzeko, lehen ez zegoena».

Euskarazko saiakeran, oro har, euskal gaiez idatzi izan dela adierazi du Etxartek. «Gu alde horretatik ari gara munduko eztabaidak ekartzen, eta ulertzen Egipton zapiaren inguruan dagoen eztabaida, edo feminismoaren eta gurasotasunaren ingurukoa, badirela euskaraz ere izan behar ditugun eztabaidak». Fillatek uste du liburuen egileek Euskal Herrian aurkezpenak egiteak gai eta lan horiek zabaltzen ere laguntzen duela. Etxartek, berriz, itzultzaileen lana orain ikusgarriagoa dela. «Uste dut askotan liburu baten bermea dela, publikoaren zati batentzat behintzat, nork itzuli duen. Itzultzaileen lan onari buruz asko esaten du horrek».

Susak plazaratzen duen Munduko Poesia Kaierak bildumako arduraduna da Beñat Sarasola. 2014tik hona, nazioarteko poeta ezagunen 28 poesia liburu argitaratu dituzte euskaraz, eta bildumaren harrerarekin pozik da Sarasola. Batetik, harpidedun sare leial bat duelako. Eta, bestetik, argitalpenen harira itzultzaile askok irakurraldiak egin izan dituztelako, eta horiek ere harrera ona izan dutelako. Poemek —edo bestelako lanek— itzulpenarekin zerbait galtzen duten aurreiritzi hori txikiagoa da egun, Sarasolaren ustez. «Nire ustez, mantentzen da aurreiritzia, baina esango nuke duela urte batzuk baino askoz ere ahulagoa dela». Esan zuen gaztelerazko eta frantsesezko egileak ere itzultzen dituztela, eta inork ez diela dudarik agertu euskaraz ere egotearen beharraz. «Uste dut gero eta gehiago asumitzen ari garela itzulpenak bere horretan balioa duela. Gure esperientzia da geroz eta modu naturalagoan irakurtzen direla euskarazko itzulpenak, baita poesia ere».

Itzulpengintzak urteotan izan duen bilakaera «nabarmena» da, Sarasolaren ustez, bai kalitatearen aldetik, «bai jendearen pertzepzioaren aldetik». Halaber, adierazi zuen itzultzaileen lana ikusgarriagoa dela egun, eta horren adibide izan daitekeela irakurle taldeetan gero eta gehiago aritzen direla. «Esango nuke itzultzaileek ere barneratuago dutela haiek ere plaza publikoan leku bat dutela».]]>
<![CDATA[Irudiz ere osatzen da azoka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/024/001/2018-12-07/irudiz_ere_osatzen_da_azoka.htm Fri, 07 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1914/024/001/2018-12-07/irudiz_ere_osatzen_da_azoka.htm
Asisko Urmenetaren AztiHitza liburuan, esaterako. Erroa argitaletxearen mahaian lehenik, eta Gure Berriak-en erakusmahaian gero —bien arteko ekoizpena izan da lana—, bisitariekin hizketan eta eskaintzak marrazten jardun zuen irudigileak. Agosti Xahoren biografia marraztu du oraingoan. Iaz ere izan zen Durangon, Eusklabo alaiak (Gure Berriak) komiki liburuarekin. Bi urtean bi lan. Ez da ohikoena, baina joera baten adierazgarri ere bada. Azken urteotan gora egin du euskaraz plazaratzen diren komikien kopuruak. Komikipediak egindako zenbaketaren arabera, 2010ean euskarazko bost komiki argitaratu ziren; hamar izan ziren 2014an; 29 iaz; eta, aurten, 23 komiki berri kalean dira dagoeneko. Asiskorena, tartean. «Nire ustez, bere momentuan Will Eisner marrazkilariak ideia jenial bat eduki zuen, eta izan zen komiki hitza pixka bat baztertu, eta eleberri grafiko asmatzea», azaldu zuen, irriz. «Horrek bultzada eta prestigio berria ekarri zion komikiari». Haren ustez, formatuan ere liburuarenera «hurbiltze bat» gertatu da. «Ez dakit sinbiosi bat den, baina badu literatur liburu klasikotik, eta badu komiki albumetik. Eta uste dut horrek bere ondorioa ekarri duela». Horren lekuko aurten plazaratu diren euskarazko komiki «ikaragarri interesgarriak» jarri zituen.

Joera globala dela uste du marrazkilariak, ez dela soilik Euskal Herrian gertatzen ari. Are gehiago: «Beharbada, Europako norabidea hartu du Euskal Herriak; nahiz eta ez izan industriarik, ekimena bada, eta argitaletxe batzuek gero eta interes handiagoa dute».

Gorakada orokorra dela esatean bat etorri zen Dani Fano komikigilea ere. Astiberri argitaletxearen erakusmahaian zebilen bere lan berria sinatzen, Migel Marmolen hamaika eta bat jaiotzak, zeina «bizitzari omenaldi bat» den, egilearen hitzetan. Uste du kanpo eta barne faktoreek eragin dutela komiki kopuruaren emendatzea. «Fenomeno globala da jendeak ulertu duela komikigintzaren barruan denetarik aurki dezakeela, bai gaien aldetik, bai proposamen artistikoen aldetik; orain oso zabala da, irakurleak badu non aukeratu, eta horrek zabaldu egin du». Baita irakurle mota ere, irudigilearen ustez. Etxera etorrita, Fanoren ustez, «hainbat egitasmoren inguruan egile sare bat errotu» da, eta haien arteko harremanak lagundu egin du komikigintza dinamizatzen eta argitaletxeak erakartzen. «Hala ere, nire ustez, oraindik falta da euskal kulturaren motor diren argitaletxe handiek serio egitea apustu komikiaren alde; uste dut hori oraindik gertatzeke dagoela, eta motorra, orain, batez ere datorrela egile sare errotu bat egotetik, Xabiroi, Astiberri eta Harrieten inguruan, adibidez». Fanok uste du hainbat azokatara elkarrekin joateak eta elkar ezagutzeak proiektu ugari bultzatu dituela.

Xabiroi aldizkariaren koordinatzailea ere bada Fano, Ikastolen Elkarteak argitaratzen duena eta jada 50. zenbakira iritsi dena. IkasElkarren erakusmahai gainean, besteak beste, aldizkariaren aleak eta Haur Besoetakoa komikiarenak zeuden, eta, mahaiaren bestaldean, azken lan horien egileak, Unai Iturriaga eta Alex Sanvi. Haur Besoetakoa 2 plazaratu berri dute, eta irakurleei aleak bertsoz nahiz irudiz eskaintzen zebiltzan atzo. Orain dela hamar urte baino komiki gehiago ikusten ditu azokan Iturriagak ere, eta hori hala izateko hainbat arrazoi aipatu zituen: «Pentsatu nahi dut Xabiroi-k baduela eragina bai zaleak sortzen eta, batez ere, autoreen arteko harremana sortzen. Bestalde, ukaezina da nobela grafikoa deitzen den horrek komikitik aldentzean lortu duela prestigioa helduen munduan, eta uste dut horrek hemen ere eragin duela, baina baita Xabiroi-ren urteetako lanak eta autoreen prestigioak ere». Haren ustez, argitaletxe batzuk ez ezik, bestelako eragileak ere komikira jotzen ari dira hainbat istorio kontatzeko, «liburua baino eskuragarriagoa edo popularragoa izango den formatu baten bila». Eta irakurleen profila ere zabaltzen ari da.

Horretarako, askotariko begiradak biltzen saiatzen da urtero Gregorio Muro, Harriet. Egilea eta Harriet argitaletxeko zuzendaria da, eta «publiko desberdinei begirako gauza oso ezberdinak» argitaratzea du helburu. Aurtengo nobedadeen artean, esaterako, mahaian ditu Mintxo pertsonaia ezagunaren istorioen bilduma —Miguel Berzosak Ipurbeltz aldizkarirako sortu zuen pertsonaia— eta frantsesetik euskarara ekarritako hainbat lan —Mutuaren hitza (Laurent Galandon-Frederic Blier), Hasiera berri bat (Gwenola Morizur-Marie Duvoisin), Inoiz ez (Bruno Duhamel) eta haurrentzako Isaline (Maxe L'Hermenier-Yllya), besteak beste—. Elkarren artean oso ezberdinak diren istorioak direla nabarmendu du Murok. «Esango nuke azken urteotan irakurle kopuruak ere gora egin duela ziurrenik, baina ez lanen gorakadaren proportzio berean. Hala ere, ona da askotariko eskaintza egotea, sentsibilitate ezberdin gehiagorenganaino iristen baitzara horrela».

Komikia, bere bidea egiten

Komikigintzan espezializatutako argitaletxeak dira Harriet eta Astiberri. Ez da hori Txalapartaren kasua, baina argitaratzen du komikirik. Aurten, esaterako, Lucio Urtubiaren biografia komiki modura eman du, Gerezi garaia izenburupean. Haren egilea ere, Mikel Santos Belatz marrazkilaria, zaleei eskaintzak idazten eta marrazten zebilen atzo goizean, argitaletxearen standean. Haren ustez ere, nabaria da eleberri grafikoen gorakada, eta irakurle mota berriak zaletzen ari direla iritzi zion. «Badago bizitza osoan komiki bat irakurri ez duen jendea, eta, bat-batean, bat irakurri, gustatu, eta beste baten bila joaten dena. Eta, gainera, adin nahiko nagusikoak». Oso pozik dago lanak izan duen harrerarekin, hirugarren edizioa baitu dagoeneko. «Euskarazko lan bat hirugarren ediziora iristea oso zaila da», nabarmendu zuen Jon Jimenezek, Txalapartako editoreak. Duela bost bat urte plazaratu zuen etxeak lehen komikia, eta adierazi zuen orain arteko lanek harrera ona izan dutela. «Argitaletxe barruan, eta oro har Euskal Herrian, bere lekua egiten ari da komikia; badago nolabaiteko olatu bat, sortzaileen aldetik ere ikusgarritasun handiagoa dago... Helduen literaturan txertatu den fenomeno bat da, eta uste dut bidea zabaltzen ari dela».

Mendiari lotutako liburuetan da aditua Sua argitaletxea, baina aurten komiki bat plazaratu du hark ere: Everest, 1980ko euskal espedizioa-Herri oso bat gailurrean, Ramon Olasagastik eta Cesar Llagunok ondua. Euskaraz argitaratu duten lehen komikia da, Bilboko Mendi Film Festivalekin elkarlanean. Eta harrera bikaina izan duela dirudi. «Hau mundu berri bat da guretzat, erronka galanta. Eta, egia esan, oso ongi doa, gure lanen artean gehien saldua da», azaldu zuen Argiñe Areitio argitaletxeko zuzendariak.

Beste hainbat salmahaitan ere bazen komikirik. Katakrak liburu dendaren mahaian Zerocalcareren Hondamuinean (Farmazia Beltza) zegoen eskuragai, eta Nabarralderenean, berriz, Adur Larreak eta Miren Mindegiak ondutako Maria Zugarramurdikoa eta sorginduak izan ziren emakumeak liburuxka.

Liburu, disko, hitzaldi eta bestelakoen artean, komikirik ere bada Durangon. Eta ez gutxi.]]>
<![CDATA[Eskola ere baden azokan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/024/001/2018-12-06/eskola_ere_baden_azokan.htm Thu, 06 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1901/024/001/2018-12-06/eskola_ere_baden_azokan.htm Aitormena kantuaren lehen akordeak entzun orduko hasi ziren gazteak kantuan, elkarri sorbaldatik helduta abestiaren erritmoan kulunkatuz bezala gehienak. Kontzertu berezi batez gozatzeko aukera izan zuten atzo goizean Durangoko (Bizkaia) Plateruena kafe antzokira joan ziren ikasleek, haientzat berariaz prestatutako emanaldia izan baitzen. Euskal kantagintza kontzertuan izenburupean, euskarazko hainbat abesti ezagun zuzenean entzun zituzten. Eta eskolan beste era batera ere ikas zezaketen lezioa, beren bizipenen bidez jaso zuten, zuzenean. Durangoko 53. Azokak Ikasleen Eguna izan zuen atzokoa, baita lehen eguna ere, eta haiei begirako askotariko ekitaldiak hartu zituzten Landakok eta beste guneek.

DA! Asko dira du leloa aurtengo azokak, eta asko izan ziren atzo Euskal Herri osoko eskoletatik bertaratutako ikasleak ere. Landakoko ateak 10:30ean puntuan zabaldu zituzten, hainbat ikaslek zabaldu ere, eta kanpoan zain ziren gazteek berehala bete zituzten korridoreak. Erakusmahaietako liburuak eta diskoak begiratzera abiatu ziren hainbat eta hainbat, eta haientzat prestatutako hamaika saioetakoren batean parte hartzera beste asko. Plateruenan, adibidez, Iurretako eta Leioako (Bizkaia) institutuetatik iritsitako 150 ikasle inguru bildu ziren goizean, euskal kantagintzaren nondik norakoak ezagutzeko. «Normalean, musika talde batekin edo beste batekin, urtero egiten da euskal musikagintzaren transmisio tailerra hemen», azaldu zuen Ihintza Orbegozo Plateruenako kulturgintzako arduradunak. Musika taldeak hiru ordu laurdeneko kontzertu bat prestatu ohi du hartarako, euskal kantutegiko hainbat pieza aukeratuta; «kantu klasikoak, zaharrak eta ez hain zaharrak» izan ohi dira, eta haien inguruko hainbat zertzelada aurrez eskolan landu ohi dituzte ikasleek. Bi saio egin zituzten atzo goizean, eta lehenengoan adina ikasle bildu ziren bigarrenean ere, beste eskola batzuetatik iritsitakoak.

Plateruenako kontzertuen aretoko ateak zabaldu zirenerako, Luhartz taldeko kideak oholtzan zain zituzten ikasleek. Bere doinuekin plazak alaitzen badu eskarmenturik erromeria taldeak, eta, gazteek hasieran epel samar ziruditen arren, giroa berotuz joan zen musikariak kantuak aletuz joan ahala. Agurra-rekin hasi, eta egile, garai nahiz estilo ezberdinetako kantuak jo zituzten ondoren, hala nola Xalbadorren heriotzean; Maite ederra; Eperra; Aitormena; Lo egin; Sarri, Sarri; eta Hik lan eta nik jai, horiei buruzko azalpen laburrak tartekatuz. Itoizen beste kantu bat, Lau Teilatu aukeratu zuten kontzertua amaitzeko, ikasleek gogotik kantatu zutena.

Handik ez oso urrun, Saguganbara txikienen gunean, bestelako lanetan zebilen Legutiotik (Araba) iritsitako beste ikasle talde bat. Poemak sortzen jardun zuten 11 urteko dozena bat neska-mutikok, «modu jostagarri batean», Poropopoesia izeneko saioan. Saroa Bikandik eta Peru Magdalenak sarri eskaintzen dituzte haur eta gaztetxoen irakurzaletasuna eta sormena bultzatzeko tailerrak eskoletan, baina lehen aldia izan zuten atzokoa azokan. «Poesiari daukan aurrejuzgu edo aire aspergarri hori kentzea da asmoa», azaldu zuen Magdalenak. «Tailer honetan, berez hain errazak ez diruditen hainbat genero aurkezten dizkiegu umeei: akrostikoak, haikuak, kaligramak, poema dadaistak... baina jolasen bidez azalduta, askotariko materialekin, eta haiei askatasuna emanez». Haurrek sortzen dituzte poemak, horietariko asko «izugarri ederrak», Magdalenaren ustez, eta ilustrazioak eta koreografiak ere egin ohi dituzte saioetan. Amaieran, egindako poemekin liburutxo bat eramaten dute etxera.

Libururik ez, baina hainbat irakasgai bai eraman zituzten etxera beste hainbat gaztek Telmo Trenorrek emandako ikastaroari esker. Eibartik (Gipuzkoa) iritsitako hogei bat gaztek musika elektronikoaren ekoizpenaren nondik norakoak ezagutu zituzten haren eskutik, Ahotseneko solasaldien gunean. Leku berean, apur bat lehenago, testugintzari buruzko tailerra eskaini zien Yurre Ugarte idazleak beste hainbat gazteri. Eta ikasleentzat prestatutako beste hamaika ekitaldi ere izan ziren azokako guneetan zehar.

Sinadurak, argazkiak

Landakotik eta beste guneetatik kanpora ere gazte andana zebilen atzo hara eta hona. Baina geldirik gutxi. Eta lanean ere bazebiltzan batzuk. Lurrean borobilean eserita zeuden neska gazte batzuk kasurako, Balmasedako (Bizkaia) eskola bateko DBHko 2. mailakoak. Galderaz betetako orrialde bana zuten eskuetan —azokaren aurtengo leloa zein den, Plateruenan zein kontzertu egongo diren, argitaletxe jakin bateko mahaian zein liburu dauden eta beste galdetzen zitzaien, besteak beste—, eta haiek erantzuteko lanetan jardun zuten. Galdera ezberdinekin, baina ariketa bera zuten esku artean beste ikasle askok eta askok. Horretan zebiltzan Muskizko (Bizkaia) beste ikastetxe batekoak ere; haien irakaslearen esanetan, ginkana moduko bat da, ikasleek azoka ezagutzeko tresna bat.

Bien bitartean, Landakon barrena zebiltzan beste gazte asko eta asko. Goizean lepo bete zituzten korridoreak, eta bazkalordura arte halaxe egon ziren —arratsaldean, ordea, jende gutxiago joan zen azokara, eta ikaslerik apenas ikus zitekeen ordurako—. Erakusmahai batetik bestera ibili ziren, galderak eginez, liburuak eta diskoak begiratuz, erosiz ere hainbatek... Baina beren musikari gogokoenaren argazki bat edo sinadura bat lortzea zuten desio askok. Horren erakusgarri, Gatibu taldearen erakusmahaiaren alboan sortu zen ilara luzea. Pozik zegoen horregatik Haimar Arejita taldeko gitarrista: «Gazte asko etorri dira, Euskal Herriko toki guztietatik, eta haiekin barre batzuk egiteko eta kontaktuan egoteko ilusioz gaude». Askok sinadura edo argazkia eskatu zieten, baina beste askok taldearen disko berria erosi zuten, Azken indioak, taldeak berak ekoitzi duena. «Guretzat garrantzitsua da kontaktua, gazteekin batez ere, zeren eta azkenean beraiek dira gure kulturaren etorkizuna; gure publikoa eta etorkizuneko sortzaile, kantari eta idazleak. Kontaktua izatea eta transmisioa egitea oso garrantzitsua iruditzen zait».

Handik metro gutxira, Hasiera (Baga-Biga) disko berriko aleak sinatzen eta zaleekin argazkiak ateratzen zebilen Zuriñe Hidalgo Hesian taldeko abeslaria. Gazteek atsedenerako tarterik ia ez zioten utzi, baina irribarre batekin hartu zituen guztiak. Korridorean aurrerago, pozik ere Huntza taldeko kideak. Haiek ere Xilema (Mauka) disko berriko aleak sinatzen eta saltzen ibili ziren, Peru Altube bateria jotzailea tartean: «Hasiera-hasieratik etorri dira galdezka, eta bazekiten disko berria atera genuela; ondo informatuta daude». Haiei ere sinadura ugari eskatu zizkieten gazteek.

Liburu artean ibili ziren beste batzuk, eta haientzat liburuak sinatzen beste hainbat eta hainbat sortzaile. Gazteekin hizketan eta haientzat Eskularru beltzak bildumako aleetan eskaintzak idazten zein marrazten jardun zuten Jasone Osoro idazleak eta Joseba Larretxe Josevisky marrazkilariak, Elkar argitaletxeko erakusmahaian. Osorok lehen aldia zuen azokan Ikasle Egun batez, eta «berezia» egin zitzaion. «Harrituta eta pozik nago, zentzu guztietan; liburuak ukitzen eta aztertzen dabiltza, eta oso giro polita dago». Bildumako liburu jakin baten bila joan zitzaizkion batzuk, sinadura edo argazkia eskatzera beste hainbat. «Sentsazio arraro xamarra da, baina maitatua bezala sentitzen zara, eta hori mundu guztiak du gogoko».]]>
<![CDATA[Doinu berriak zainetan barrena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/028/001/2018-12-05/doinu_berriak_zainetan_barrena.htm Wed, 05 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/028/001/2018-12-05/doinu_berriak_zainetan_barrena.htm Xilema izena beren bigarren disko luzeari. «Biologiako kontzeptu bat da», azaldu du Arakistainek. «Guk zainak eta arteriak ditugun bezala, xilemak eta floemak dituzte landareek. Sustraietatik hartutako gatz mineralak eta ura landarearen parte guztietara iristen dira xilemen bidez». Metafora gisa baliatu dute kontzeptua, orain bi urte Huntzak izan zuen bat-bateko oihartzun zabalaren ondotik, gaur arte egin duten prozesuaren metafora gisa. «Izenarekin irudikatu nahi izan duguna da, azken finean, gure xilemak bisitatu ditugun herriak direla, bidelagun izan ditugun pertsonak, prozesu guztia, eta omenaldi txiki bat egin nahi izan diogu bide horri guztiari». Mauka diskoetxearekin plazaratu berri dute lana.

Arakistainek (trikitia, ahotsa), Amonarrizek (panderoa, ahotsa), Aitor Huizik (biolina), Aitzol Eskisabelek (gitarra), Inhar Eskisabelek (baxua) eta Peru Altubek (bateria) osatzen dute Huntza. Donostian, Uliako Mintegiak parkean egin zuten diskoaren aurkezpena, atzo —Huizi ezin izan zen bertan egon—. Lan berriko hainbat kanta jo zituzten berotegi baten barruan, eta, ezustean, publikoa ere izan zuten, eskola batetik parkera txangoa egitera joandako 3-4-5 urteko dozenaka haur izan baitzituzten adi-adi begira.

Hiruzpalau abestiren ondotik, Mauka diskoetxeko Koldo Rodriguez Akarregi izan zen hitza hartzen lehena: bera ez zela inoiz oso trikitizalea izan aitortu zuen, baina, aldi berean, bi urteotan trikitiaz zuen ustea erabat aldatu zaiola gaineratu. «Duela bi urte pasatxo, bulegora lehen abestia bidali zidatenean, pentsatu nuen, 'funtzionatuko al du?'. Bada, funtzionatu eta erdi egin du».

Ertzetatik (2016, Mauka) izan zen taldearen lehen lan luzea, eta, Rodriguezen ustez, izenburuak dioenaren aurka, «euskal musikaren erdigunera» eraman zuen Huntza. Horren erakusgarri, ordutik hona eman duen kontzertu andana —Argentina eta Uruguain biran izan dira orain gutxi, esaterako— eta sareetan izandako oihartzuna, Aldapan gora abestiarekin bereziki. «Gaur egun, euskarazko bideo batek zortzi milioi bisitatik gora izatea ez da nolanahikoa, eta hori lortu du Huntzak». Iaz, bi kantu berri plazaratu zituen taldeak Lumak lanean (2017, Mauka), eta zaleak gehiagoren egarriz sumatu zituen Rodriguezek. Lehen diskoaren ondotik «aldapan gora zerbait gehiago» egongo ote zen galdetzen zuenik ere bazela gaineratu zuen, eta bigarren lan luzearekin «asko» dagoela frogatu dutela. «Lan honetan taldeak erakusten du zer daukan eta zer izango den. 30 minutu dira, oso laburra egiten da, baina oso gustura entzuten da, eta oso-oso profesionala da».

Taldekideek «odola, izerdia eta malkoak» esaldiarekin laburbildu dute, broma modura, lan berria, Arakistainek irri artean azaldu zuenez. Lehen diskoa atera zutenetik gaur artekoa «oso prozesu luzea» izan dela adierazi zuen. «Inor ez geunden bat-batean halako plazetan eta hainbeste jenderen aurrean jotzera ohituta, eta bi urte hauek oso politak izan dira, baina oso gogorrak ere bai. Pila bat ikasi dugu, lan asko ere egin dugu, eta bigarren disko hau horren fruitua izan da».

Lehen diskoak izandako oihartzunaren presioa alde batera uzten saiatu direla gehitu zuen Altubek. «Bigarren diskoarekin ez genuen nahi kanpoko presio horrek hutsuneak sortzea. Geurea izatea nahi genuen, ez kanpora begirako zerbait, eta uste dut lortu dugula, bihotzetik atera zaigula».

Bederatzi kantu berri gehi bi

Bederatzi kantu berri jaso dituzte diskoan, Arakistainen ustez elkarren artean «nahiko ezberdinak» direnak. Badira kantu alaiak, lasaiagoak, akustiko bat... Eta baita arin-arin tradizional bat ere, Tremenda Jauria taldeak eginiko oinarri bat daramana, zeinak cumbia ukituak ematen dizkion. «Esperimentu bat da», taldekideen hitzetan. Lumak diskoko bi kantuak ere gehitu dituzte amaieran.

Aurrekoekin alderatuta, disko berrian aldaketa txiki bat nabari dela uste dute, nahiz eta taldearen funtsa ez den aldatu. Arakistain: «Esango nuke, gure esentzia galdu gabe, disko honetan trikitiaren presentzia pixka bat murrizten dela, nahiz eta oso presente egon». Musikariarekin bat etorri zen Rodriguez, lan berriak «ahotsetan irabazten» duela gehituta: «Ahots jokoak askoz ere borobilagoak eta landuagoak dira». Soinua ere gehiago landu dutela iruditzen zaie kideei, denbora gehiagorekin aritu direla, eta estudioan egindako lana ere sumatzen dela. Alde horretatik, eskerrak eman zizkioten Haritz Harregiri, haren estudioan grabatu baitute diskoa.

Hitzei dagokienean, denetarik dagoela esan zuen Arakistainek, baina ez dituztela «gaiak itxita» eman nahi izaten zehaztu zuen: «Nahiago dugu entzuleak definitzea zertaz ari garen kantuan».

Gaur, Durangoko Azokaren lehen egunean, Plateruena kafe antzokian kontzertua emanez aurkeztuko dute lana, 23:00etan hasita. Baina ez dela aurkezpen soil bat izango ziurtatu zuten taldekideek, eta «ezustekoak» ere izango direla iragarri. Emanaldi horren ondotik, Herrialde Katalanetan ariko dira hilaren amaieran. Eta urtarriletik aurrera kontzertu gehiago emateko gogotsu daude.]]>
<![CDATA[Buruz buru, jolasean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2018-11-30/buruz_buru_jolasean.htm Fri, 30 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2018-11-30/buruz_buru_jolasean.htm Buruz buru izeneko proiektuan. Bikoteka, elkarrekin solasean jarri ditu Lankuk zazpi bertsolari horiek eta hainbat kultur adierazpidetako zazpi lagun. Haiek jarritako abiapuntu edo galderei erantzun diete bertsolariek, baina ez bertsotan, hitz lauz idatziz baizik. Zazpi liburuxkatan jaso dute ariketaren emaitza, eta kutxa batean bilduta plazaratu. Malen Amenabar ilustratzaile eta bertsolariak ondu du bildumaren diseinua.

Joseba Sarrionandiak, Uxue Alberdik, Gorka Urbizuk, Nerea Ibarzabalek, Ruper Ordorikak, Onintza Enbeitak, Eneko Sagardoik, Danele Sarriugartek, Igor Elortzak, Andoni Egañak, Ilaski Serranok, Julio Sotok, Maite Berriozabalek eta Manex Agirrek parte hartu dute proiektuan, elkarren artean bikoteak osatuz. «Liburuxka bakoitzak gai emaile bat du, eta idazle bat. Oraingoan, idazleen rolean bertsolariak jarri ditugu; zazpi bertsolari, bat-bateko erregistro errimatu eta neurtua alde batera utzi, eta hitz lauz idazten», azaldu zuen Marta Agirrezabala Lankuko koordinatzaileak atzo, proiektuaren aurkezpenean, parte hartzaileetako batzuk aldamenean zituela. Bertsolariei abiapuntua ematen, berriz, idazleak, musikariak, aktoreak, aurkezleak eta beste izan direla gaineratu zuen. Eta bikotekideak «elkarrekin jolasean, elkarrekin solasean» aritu direla. «Hartu-eman konplize horien emaitza da, beraz, liburuxka bakoitza».

Askotariko gaiak izan dituzte hizpide solasaldietan. Eta horiek hartu dituzten formak ere ez dira beti berberak izan, Agirrezabalak azaldu zuenez. «Abiapuntu adina estilorekin egingo du topo irakurleak kutxa honetan; ahalegin literario anitza aurki daiteke bertan». Hala, zazpi idazlanetatik lau saiakera laburrak dira, eta ipuinak beste hirurak. Elortzak, Sotok, Alberdik eta Enbeitak idatzi dituzte saiakerak, azken biek galdera-erantzun moldean. Ipuinak, berriz, Egañak, Ibarzabalek eta Agirrek sortu dituzte.

Elortzak eta Enbeitak ezin izan zuten aurkezpenean izan. Agirrezabalak azaldu zuenez, Elortzari honako galdera hau bota zion Sarrionandiak: «Zer egia dakar bertsolariak?». Begiak testuan eman du bere erantzuna bertsolariak. Enbeitari, berriz, Berriozabalek jarri zizkion puntuak, eta, besteak beste, kantatzen hasi aurretik ere entzuleek bertsolariaz duten informazio, aurreiritzi edo inpresioez gogoeta egin du liburuan.

Sarriugartek azaldu zuenez, Alberdik eta berak «puntuka» jardun zuten solasean, galdera batetik abiatuta: ea bere belaunaldiak zer ekarri dion bertsolaritzari galdetu zion. Alberdik, erantzuteko, aurreko belaunaldiak ekarritakoari begira jarri zela adierazi zuen. Baina bestelakoak ere izan zituztela hizpide gehitu zuen: «ahizpatxikitasuna», kanona, lekukoa pasatzea eta beste. Gogoeta horiek guztiak jaso ditu liburuan.

Sotori, berriz, testu labur bat jarri zion Urbizuk abiapuntu, zeinetan bere amonak esan ohi zuen esaldi bat zetorren: «Vi dos o ches sagundiles entre los achunes, allá ande el Urdiñ». Sotok azaldu zuenez, esaldiak agerian uzten du musikariaren amonak euskara ere baliatzen zuela gazteleraz ari zenean, «beste amona askok egiten zuten moduan, tartean, geureak». Artazun sortu zen Urbizuren amona Jesusa; Irurren Sotoren amona Maria. Nafarroan biak, ez oso urrun elkarrengandik. «Testua irakurrita, badirudi ados jarri ginela, baina kasualitatearen emaitza izan da bi amonek testuan topo egitea». Haien bidez, hizkuntzaren galeraz egin du gogoeta, nola amonak gero jabetu ziren euskarazko hitzak ere bazituztela, nola bizi zuten biloben oholtza gaineko euskarazko jarduna... «Sentimendutik egindako lan bat da».

Bertsolariak ipuingintzan

Ipuin bat sortzea erabaki zuen Agirrek, Serranok abiapuntu gisa jarri zion testuak halakorik eskatzen ez bazuen ere. Gai oso irekia iruditu zitzaion, eta bakarka kantatzean bezala, berau zehaztea eta bideratzea egin zitzaion lanik zailena. «Behin hori eginda, eraikitzea eta idaztea gustuko lana da». Gehiegi argitu nahi izan ez bazuen ere, «fikzioaren bidez, gaur egun bizi-bizirik dagoen zerbait» erakusten saiatu dela adierazi zuen.

Ibarzabalek ia ezinbestean aukeratu zuen ipuinaren formatua. « Ez zegoen beste aukerarik, Enekok [Sagardoik] hasieratik ipuin edo pelikula baten hasiera bidali zidalako testu forman». Hark ere ez zuen gehiegi zehaztu nahi izan, eta ipuinak «ama baten ihesa» kontatzen duela azaldu zuen.

Egañari, berriz, Ordorikak jarri zion abiapuntua: bertso lagunik ez zuela, eta haren bila Euskal Herrian barrena abiatu behar zuela. Gai horri tiraka idatzi zuen ipuina Egañak, eta bilaketa horretan, hamaika pertsonaia agertuko dira: Milia Lasturkoa, Pernando Amezketarra, Lazkao Txiki, Lizaso...

Haien guztien kontakizunetatik hartutako detaileak izan ditu Amenabarrek abiapuntu, collage bidez osatutako irudiak sortzeko.

Proiektuari jarraipena emateko gogoa agertu zuten bai parte hartzaileek bai Lankuko kideek, beraz, litekeena da etorkizunean segida izatea. Bilduma Durangoko Azokan izango da eskuragarri heldu den astean, Lankuren eta Bertsozale Elkartearen erakusmahaian. Gero, www.lanku.eus atarian ere izango da eskura, baita ohiko liburu dendetan ere.]]>
<![CDATA['Buruz buru' izeneko proiektua jarri du martxan Lankuk]]> https://www.berria.eus/albisteak/159919/039buruz_buru039_izeneko_proiektua_jarri_du_martxan_lankuk.htm Thu, 29 Nov 2018 13:26:13 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/159919/039buruz_buru039_izeneko_proiektua_jarri_du_martxan_lankuk.htm <![CDATA[Obsesio baten emaitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2095/027/001/2018-11-29/obsesio_baten_emaitza.htm Thu, 29 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/2095/027/001/2018-11-29/obsesio_baten_emaitza.htm Argazkigintzaren historia eramangarria erakusketan. Mendebaldeko argazkigintzaren historiari eskainitako begirada bat da, baina baita begirada pertsonal bat ere, bildumagilearena berarena.

Altsasun (Nafarroa) sortua bada ere, Garrido haurra zela joan zen Donostiara bizitzera. Zinemaldian lanean aritu ondotik, Madrilera joan zen, Arte Ederren Zirkuluan lehen bideoarte jaialdia antolatzera. Argazkigintzari lotutako hainbat lanetan jardun du ordutik: FotoColectaniako eta Canal Isabel II erakustaretoko zuzendari izan zen, baita hainbat erakusketaren komisarioa nahiz libururen egilea ere. Urteotan bere bilduma osatzen jardun zuen, duela urte batzuk, hainbat lanen prezioagatik, erosteari utzi zion arte. Eta hori, bere garaian Donostian zituen bi apartamentu saldu zituela, argazkiak erosten jarraitu ahal izateko. «Erokeria bat zela esaten zidaten denek, baina erokeriak bere momentuan egin behar dira. Horrela dira gauzak, eta bilduma ni naizen bezalakoa da», esan zuen Garridok aurkezpenean, Anne Morin diChroma Photographyko zuzendaria eta Ane Abalde Arteguneko zuzendaria alboan zituela. Gehitu zuenez, urtetan «artxibozain huts baten moduan, erosi eta gorde» aritu zen, eta Morinek animatuta hasi zen bere bildumako irudiak hautatzen eta erakusketak egiten. Bilduma propio bat erakustea «norbera besteen begiradaren aurrean jartzea» dela uste du, baina pozik dago Donostian ikusgai jarritakoarekin. «Nitaz asko esaten du. Gizakia interesatzen zait, emakumea bereziki».

Guztira, 78 egileren 120 argazki daude ikusgai erakusketan. Erosi gabeko obra horiengatik «hutsune batzuk» egon litezkeela onartuta ere, XX. mendeko izen handi «ia denak» ageri dira, Garridoren hitzetan. 1865etik gaur egunera arteko lanak daude, baina 1920ko hamarkadatik 1960kora artekoak dira nagusi. Bildumagilearen intereseko zenbait gai errepikatzen dira haietan; tartean, emakumea, moda eta abangoardia. Erretratu ugari daude hormetatik zintzilik, andreenak batez ere, baina natura hilak eta hiri-paisaiak ere ageri dira. Ez dituzte ordena kronologikoaren edo egilearen arabera antolatu, argazkien arteko «lotura tematikoak iradokitzea eta irudien artean elkarrizketa bisualak ezartzea» lortu nahi izan baitute.

Asko dira modari lotutako argazkiak —Irving Pennenak, kasurako—, Garridoren iritziz, «andre baten jantziek oso ondo deskribatzen dutelako garaia». Adi eta harago begiratuz gero, andre horren klasea, aldartea eta beste ere antzeman daitezkeela uste du. «Lehen begiratuan, dagoena ikusten da, baina nork nahi du ikusi soilik dagoena? Niretzat, argazkia ez da leiho bat, ezta kontakizun bat ere. Ez, irudi batek ez du kontakizun bat, daukana da barne pultsu bat, ikusleak buruan duenarekin konektatzen duena. Horregatik, gezurra da 'irudi batek mila hitzek baino gehiago balio du' esaldia; hori hala bada, begiratzen duenak buruan mila hitz baino askoz ere gehiago dituelako baita».

«Lehen amodioa»

Hasieran, soilik gustukoa zuena erosten zuela azaldu zuen Garridok, baina gero jabetu zela gustatzen ez zaizun hori ere erosi behar dela. «Lehen begirada batean zailak egin zitzaizkidan irudiak dira orain gehien gustatzen zaizkidanak». Ikusgai dituen argazki kutunez ere mintzatu zen; tartean, erosi zuen lehena, Andre Kerteszen 1919ko irudi bat. «Lehen argazkia erostea lehen amodioa bezalakoa da. Gainera, begiratzen dudan bakoitzean modernoagoa iruditzen zait».

Robert Capak 1937ko Miliziano baten heriotza ere izan zuen hizpide; haren ustez, «ia ziur» muntaketa bat dena, baina Caparen buru argitasuna erakusten duena, harekin mundu osoan gerraren izugarrikeria azaltzea lortu zuelako. Depresio Handiaren garaian Dorothea Langek AEBetan hartutako irudiak nabarmendu zituen, tartean Migrant Mother ezaguna. Eta Garry Winogranden Women are Beautiful serie osoa izateagatik poz berezia agertu zuen —bat dago ikusgai aretoan—, 60ko urteetako emakumeen ahalduntzea ezin hobeto islatzen duelakoan.

Horiek eta beste argazki asko, 2019ko otsailaren 17ra arte egongo dira ikusgai Artegunean.]]>
<![CDATA[Ez da bera, baina bada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/036/001/2018-11-27/ez_da_bera_baina_bada.htm Tue, 27 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/036/001/2018-11-27/ez_da_bera_baina_bada.htm Fakirraren ahotsa (Susa) bere nobela berria irekitzen duen eskaintza gisara. Imanol Lurgain baitu izena bere liburuko pertsonaia nagusiak, baina Imanol Larzabal kantariaren bizitzan oinarritutako fikziozko kontakizuna baita eraiki duena. Leire Lopez Ziluaga editorearen hitzetan, «badago Imanol Larzabal bat, 1947tik 2004ra bizi izan zena, eta nobela honetan ageri den Imanol Lurgain ez dena, edo ez dena eta badena. Badago Imanol Larzabalen zati bat ikusten ez dena, eta fikzioaren bidez Imanol Lurgainek betetzen duena». Canoren beraren hitzetan, «kantari baten historia» da fikzioaren bidetik ondu duena. Twist eleberria argitaratu eta zazpi urtera plazaratu du lan berria, Susarekin oraingoan ere.

«Zergatik Imanol?», galdetu izan diote Canori, idazleak berak azaldu duenez. Bikoitza da bere erantzuna: «Esango nuke, lehenbiziko eta behin, pertsona askea zelako, egitura guztietan enkaje zailekoa beharbada, bere legeen arau bizi zen kantari bat. Eta pertsona publiko guztiekin gertatzen den bezala, badu alderdi bat oso ezaguna, edo denok ustez ezagutzen duguna, eta beste bat oso ezezaguna». Fikzioaren zereginetako bat «gauza batzuk kamustea eta beste batzuk zorroztea» dela iritzita, bere lana zein izan den ere azaldu du: «Ezagunegia den horretan motibazioak, ñabardurak eta gezurtatzeak bilatzea; eta ezezaguna den horretan gertaeretan edo kronikan gehiago sakontzen saiatzea».

Bestalde, halako proiektu bati ekiteko «motibazio sentimental bat» ere behar izaten duela adierazi du Canok, eta oraingoan ere izan duela. 14-15 urterekin idazten hasi zenean Imanol asko entzuten zuela azaldu du, gehien estimatzen dion garaia Oroituz (1985), Mea kulparik ez (1986) eta Joan-etorrian (1987) diskoetakoa dela gehituta. «Itoizek Bernardo Atxagarengana bezala, edo Hertzainak-ek Jon Miranderengana bezala, Imanolek ere hainbat poetarengana eraman ninduen, Mikel Arregi dela edo Sarrionandia dela, eta eraman ninduen iristeak plazer gehien ematen duen modu horretan, hau da, iristen ari nintzela ohartu gabe».

Izenburuagatik ere galdetu izan diote, eta, azaldu duenez, Fakirra zen Larzabalen ezizena. Halabeharrez titulu hori jarri behar zuela sentitu zuen, liburua haren ahotsaz ari delako etengabe. Fakir bat zer den ere ekarri du gogora: «Sua botatzen duena ahotik, eta kutxilloak sartzen dituena eztarritik, eta iltzedun ohean lo egiten duena, eta txingarren gainean oinez dabilena. Baina zein da fakirraren ahotsa?», galdetu du. «Fakirraren ofizioa ez al da mina irenstea? Beraz, mina irensten duenaren eta mina irensten dutenen ahotsa zein da? Horren bila ere bagabiltza beharbada».

Larzabal zenaz «tximistorratz batek bezala» jokatzen zuela sentitu du Canok, «bazuela erakarmen indar hori, tokatu zitzaiolako edo bilatu zuelako». Imanolen inguruko istorio ofizial bat ere badagoela gaineratu du, «desterruan, baztertua eta bakarrik hil zen mito greziarrarena, nolabait bere herriak abandonatua», eta hori ere «Ã±abartu beharreko zerbait» da haren ustez. Nolanahi ere, «artistak modu espontaneoan eta ezerezetik sortzen diren pieza bateko pertsonaia oso, jainkotiar eta suntsiezinak diren ideia horren kontrako nobela bat» ere bada berea, egilearen ustez, ideia hori ez dela egia, eta artista bati bere istorioa horrela kontatzeak ez diola mesederik egiten iritzita. «Nahiago ditut, eta nahiago izan ditut nobela batean ere, artistaren zaurgarritasunak eta argi-itzalak; eta horien gainean idaztea, samurtasunez baina min horiek ere kontatuz».

Biografia bat ez, fikziozko narrazio bat idatzi du Canok, eta nabarmendu duenez, «errealitatearen eta fikzioaren arteko alde nabarmenena da, agian, errealitateak ez bezala, fikzioak koherentzia eskatzen duela». Hala, ohartarazi du fikzioak bere arauak dituela. «Krudelak dira fikzioaren legeak: murriztu behar da pertsonaia kopurua, garaiak trinkotzen dira... dena murrizten da, jibarizatu egiten dugu idazleok». Fikzio lan oro «sakrilegio bat, profanazio bat» dela ere gogorarazi du, eta bere liburua ez dela salbuespena. Profanatzeak, berez, tenplutik kanpo ateratzea esan nahi duela azaldu du. «Pentsatu nahi nuke tenplutik atera dena lehenbizi tenpluan sarrarazi egin zutela, eta batzuetan beharbada gerta daiteke, zergatik ez, ez bakarrik tenplutik atera izana, baizik eta bere benetako lekura bueltatu izana akaso».

Zaldia, irakurlearen esku

Narrazioa 40 urtetan barrena doa, eta kronologikoki kontatu du istorioa Canok, beretzat «anomalia bat» dena, nobela batean hori egiteko «ezgai» dela iritzita. Alde horretatik, «konforme» geratu dela esan du. Halaber, orainaldian idatzi du istorioa, hasieratik oso argi zuen hautua eginda, «iraultza bat egin nahi duenari ez diolako balio iraultza atzo izan zela edo bihar izan daitekeela kontatzeak». Halaber, «dekoratuei» dagokienez, Paris, Berlin eta, batez ere, Donostia agertzen direla zehaztu du, eta alde horretatik, egile bezala «Donostiarekin kontu kitatze bat» egin duela.

Liburua idazteko hainbat lagunekin izandako elkarrizketak eskertu ditu idazleak, eta bildutako guztia kudeatzeko, bere buruari «irudimenaren zaldi zoroa» baliatzeko aukera eman diola azaldu du, zeinak batzuetan urrundu egin duen egiatik, eta besteetan bere kasa ausartuko ez litzatekeen lekuetara eraman duen, haren hitzetan. «Kontua da irakurleak daukala orain zaldi horren ardura, eta onartu beharko duela galopa bera dela inportantea, eta ez gertaeren kronika zehatza».]]>
<![CDATA[Hezur-haragizkoago egin ziren artelanak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/034/001/2018-11-24/hezur_haragizkoago_egin_ziren_artelanak.htm Sat, 24 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1873/034/001/2018-11-24/hezur_haragizkoago_egin_ziren_artelanak.htm Gorputza asmatzen. Biluziak, anatomia, pasioak erakusketak. Askotariko ehun artelan inguru daude ikusgai Donostiako San Telmo museoan, Errenazimentutik Ilustraziora bitarte gauzatu zen «gorputzaren asmatze artistikoaren» erakusle direnak. Arteak eta zientziak giza gorputzean izan zuten interesaren lekuko ere badira obrak. 2019ko otsailaren 17ra bitarte egongo da ikusgai erakusketa.

San Telmo museoak Espainiako Eskultura Museoarekin —zeinak Valladoliden duen egoitza— elkarlanean ekoitzi du erakusketa, eta han ikusgai egon ondotik iritsi da Donostiara. Hainbat instituzioren eta erakunderen babesarekin, eta bi museoen zein bilduma publiko eta pribatuek utzitako hainbat lanekin osatu dute. Besteak beste, Jose de Ribera, Albrecht Duerer, Juan de Juni, Petri Paulo Rubens, Tintoretto, Pedro de Mena, Alonso Berruguete, Artemisia Gentileschi, Francisco de Zurbaran, Francisco de Goya eta Charles Le Brunen obrak daude ikusgai. Eta askotarikoak dira: eskulturak, margolanak, erliebeak, anatomia tratatuen liburuak, laminak, eskaiolazko moldeak, figura artikulatuak... Gai nagusiari lotutako hainbat azpigai edo kapitulutan banatu dituzte denak erakustaretoko espazioan.

Maria Bolaños Espainiako Eskultura Museoko zuzendaria izan da erakusketaren komisarioa, eta, azaldu duenez, «erabakigarria» izan da gorputzaren gaia artearen historian, baita gaur egunean ere. «Errenazimentura arte, mendebalde kristaua arimarekin kezkatuago zegoen, eta gizakiaren gorpuztasuna alde batera utzia zuen arteetan. Erromanikoko gorputzek, esaterako, ez zuten azalik, ez hezurrik, ez haragirik, ez odolik». Kultura berri baten hasierarekin, «gorputzak, objektu ulertezin izateari utzi, eta objektu ezinbesteko bilakatu zen». Eta artean isla izan zuen ikuspegi aldaketak.

Baita artistengan ere. Beren lanaren gaineko beste ikuspegi bat garatuko baitzuten, komisarioaren hitzetan. «Beste baliabide intelektual batzuen beharra sentitzen dute: medikuntzarena, anatomiarena, geometriarena, filosofia naturalarena...». Eta horietara hurbiltzen dira artistak, baita diziplina horiek artera ere. «Baina erakusketa ez da artea gehi zientzia; zientzia arte egiten den puntuak eta artea zientzia egiten den puntuak bilatzen ditu, jakintza paralelo horiek gurutzatzen eta elkarrekin hizketan hasten diren lekuak». Bolañosek garai hartako anatomisten tratatuak jarri ditu adibidetzat, Andres Vesaliorenak bereziki, gorputzaren ezagutzan aurrerapen handia ekarri zutenak: haiek irudiz osatzeko, anatomistek artistengana jotzen zuten, baina artistentzat ere beren lanerako jakintza iturri izan ziren tratatu horiek, matematika nahiz antzinako eskulturak bezala.

Garai hartako beste jauzi bat ere aipatu du komisarioak: gorputza emozioen isla gisa eszenan jartzea. «Ariman, barruan gertatzen den guztia adierazten du gorputzak, eta hori XVII. mendean ikasi, zehaztu eta kodifikatzen da». Biluztasunak Kontrarreformaren garaian hartu zuen pisua ere nabarmendu du, erakusketan jorratzen den gaien artetik. Eta, amaieran, areto txikiago batean bilduta, emakumearen gorputzaz egindako irudikapenak aztertu dituzte.

Rubensetik Gentileschira

Rubensen Fortuna (1636-38) olio pinturarekin hasten da erakusketaren ibilbidea. Eta bukatu, Gentileschiren Pinturaren alegoria (1630-40) margolanarekin bukatzen da. Bien obren artean, askotariko objektu eta irudiak biltzen ditu erakustaretoak. Artistek beren tailerretan lan egiteko garatu zituzten molde berrien erakusgarri dira Duererren maniki artikulatu txiki bat, 1525ean ezpal zurez eginikoa, eta anatomia eskola bat erakusten duen Passerottiren eskolako olio bat, esaterako. Anatomiak artean izandako itzalaren berri ematen du, berriz, San Bartolomeren martirioaren XVIII. mendeko lan anonimo batek.

Beste atal batean, gorputzen bidez emozioak adierazten dituzten lanak ageri dira; tartean, Gian Lorenzo Berniniren Arima kondenatua bustoa. Eta, aurrerago, zauritutako gorputzekiko «lilura» erakusten dute beste hainbat lanek. Ibilbidearen amaieran, emakumea ardatz duten irudiak dira nagusi, Veneziako eskolako margolan koloretsuak, tartean.]]>
<![CDATA[Artisten sorgune eta topaleku]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1858/032/001/2018-11-23/artisten_sorgune_eta_topaleku.htm Fri, 23 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1858/032/001/2018-11-23/artisten_sorgune_eta_topaleku.htm
Alboko estudioan, beste bi artista batera ari dira lanean: Gasteiztik heldu da Angela Millano, eta Meridatik (Espainia) Julian Pacomio. Dantzaren eta performancearen esparruetatik datoz biak, eta, nahiz eta aurrez elkar ezagutu, ez zuten inoiz batera lan egin. Haiek ere hiru hilabeteko egonaldia egiten ari dira Sortzaileen Gunean, Asleep Images proiektua garatzeko. Hainbat film «desglosatu», irudiak aztertu, eta horiek «gorputzarekin espazioan jartzeko» moduak esperimentatzen ari dira, irudi berriak, «ekintza eszenikoak» sortzeko. Beren lanaren lagin bat performance formatuan jendaurrean erakutsiko dute gaur arratsaldean, egonaldietan diren beste sortzaileek bezala.

Izan ere, eskuarki itxita egoten dira artisten lantegiak, baina urtean bitan Sortzaileen Gunearen ateak herritar guztientzat zabaltzen dituzte. Batetik, gunea bera ezagutzera emateko. Eta, bestetik, bertan dabiltzan artistei eta beren proiektuei ikusgarritasuna emateko. Gaur egongo dira ateak irekita, 16:00etatik 21:00etara.

Ila Firouzabadi artista irandarraren egitasmoa ezagutzeko aukera ere izango du gunera sartzen denak. Montreal eta Teheran artean bizi da, eta Tabakaleraren eta Teherango Kooshk zentroaren arteko elkarlanaren harira ari da Donostian egonaldia egiten —joan den urrian, Irango zentro horretan izan zen Ana Rakel Ruiz de Sabando eskultore gasteiztarra—. Amaitzean Bruselara joango dela azaldu du, beste egonaldi bat egitera. Iturrien inguruko proiektu batean dabil lanean artista; bisitatzen dituen hirietako iturriak aztertu ostean instalazio bat sortzeko ideia duela adierazi du, hiri bakoitzaren historia soziopolitikoaz gogoeta pizteko asmoz. Marrazketa lanetan dabil oraingoz.

Oso bestelakoa da Cristina Mejiasen asmoa. Baita lantoki duen gunea ere. Izan ere, gela arruntak, zabalak dira estudioetako batzuk —aurrez aipatutako artisten aterpe direnak gaur egun—, baina badira egurrezko etxolen itxura duten beste batzuk ere. Horietako batean ari da Jerez de la Fronteran (Espainia) sortutako artista. Irudia eta instalazioa landu ohi ditu Mejiasek, eta Greziako arkeologo eta performance egile batekin harremanetan dabil bere proiektua garatzen. «Orain arte pieza eskultorikoagoak egin ditut, baina haiek bideoekin josten ari naiz orain».

Espazioen lagapena

Egonaldiak egiten ari diren artisten proiektuak ez ezik, espazioen lagapeneko modalitatean ari direnen sorkuntzak ere ezagutzeko aukera izango da gaur, ateak irekitzean. Alicia Martinek, Imanol Salaberriak, Francisco Bouzasek, Carla Fernandezek, Elba Martinezek eta Ion Munduatek garatu dituzten proiektuak aurkeztuko dituzte. Eta horretarako baliatu dituzten espazioak ere ezagutu ahal izango ditu bisitariak. Hain zuzen ere, egonaldietan daudenentzako hamar estudioez gain, bestelako baliabideak biltzen ditu guneak: irudia lantzeko hiru kabina, soinua lantzeko beste bi, argazkiak errebelatzeko laborategi bat, eta arte eszenikoetarako nahiz plato modura erabili daitekeen espazio bat. Horiek, egonaldietan daudenek ez ezik, horretarako eskaera egiten duten tokiko artistek balia ditzakete, gutxienez bi astez eta gehienez sei hilabetez, urte osoan zabalik dagoen deialdi baten bidez. Eskaerak jaso ahala kudeatzen dituzte espazioak, eta 23 sortzaile igaro dira aurten horietatik.

2015eko irailean sartu ziren lehen artistak Sortzaileen Gunera, eta ordutik 65 igaro dira bertatik —aurten 34—. Guztira, 539 eskaera jaso ditu aurten guneak, eta datorren urteari begira, beste 713.

Aipatutakoez gain, komunak, sukaldea eta denek erabiltzeko moduko espazioak biltzen ditu Sortzaileen Guneak. Sormena laguntzeko eta sustatzeko espazioa izatekoa ez ezik artisten topaleku izateko xedea ere baduelako.]]>
<![CDATA[Iraganaz betetako oraina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2018-11-21/iraganaz_betetako_oraina.htm Wed, 21 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2018-11-21/iraganaz_betetako_oraina.htm Rosa itzuli da (Erein) eleberrian Aristik, eta haietan, iraganarekin nahastuko da oraina. «Esango nuke iraganaz betetako oso gaur egungo nobela bat dela», adierazi zuen idazleak atzo aurkezpenean, Donostian, Aldekoa alboan zuela.

Istorioa idazteko «txinparta» 2013. urtean piztu zitzaion egileari, «Parot doktrina baliogabetu eta preso politiko saldo bat atera zen garaian». Bi arrazoi aipatu zituen idazleak gaiari heltzeko. Batetik, preso horietako batzuk ezagunak zituela, nahiz eta azken urteetan elkar gutxitan ikusi; beste batzuekin, berriz, gutun bidezko harreman luzea izan zuela azaldu zuen, eta kalera irtetean ezagutu zituela aurrez aurre. «Literarioki abantaila handia izan nuen harreman epistolar horrekin, eskutitzez gehiago agertzen baitugu barrukoa, aurrez aurre poteatzen ari garenean baino».

Beste arrazoia, berriz, «ebidentzia bat» izan zela adierazi zuen: dozenaka preso haiek ez zirela ia inon agertzen. «Estigmatizatuak zeudela sentitzen nuen, eta hala sentitzen ziren haietariko asko, proskritoak. Ezkutuka egiten zizkieten omenaldiak, gero omenaldiak ez omen ziren, ongietorriak baizik. Politikako hitz zatar bat etortzen zitzaidan gogora: amortizatuak zeudela, alegia». Sentipen horietatik sortu zitzaion istorioa idazteko «grina eta motibazioa». Preso haiek nolako herria, jendea, giroa aurkitu zuten itzultzean, zein gogoeta egiten zuten euren bizitzaz... halako galderak izan zituen buruan. «Zeintzuk ziren joandako haiek, eta zeintzuk orain itzuli zirenak. Gai sakonak zeuden euren existentzia ez-konbentzional horren baitan, eta niri, behintzat, oso interesgarria iruditu zitzaidan pertsona horiengan zentratzea nire fikziozko lana».

Historia kolektiboa izan arren, «lehen pertsonako ahotsaren intimismoaz» eraiki du kontakizuna idazleak, beste hainbat pertsonaia agertzen badira ere, Rosa baita protagonista. Aristi: «Oso pertsonaia konplexua da; nobelaren hasieran oso indartsu dago, baina gero pixkanaka ahulguneak agertuko zaizkio, eta hausten joango da dakarren koraza. Zeren kartzelan 25 urte osotasun mental batekin irauteko eduki behar duzu koraza bat altzairua baino gogorragoa». Istorioak aurrera egin ahala, koraza horretan arrakalak sortuko zaizkio, eta garapen bat agertuko du. Aldekoaren hitzetan, kalea baino, «etxeko giro intimoa» gehiago ageri da nobelan, eta Rosaren pertsonaiarengan eta harremanetan datza nobelaren «bikaintasuna». Aristik gehitu zuenez, intimitate horretan, bizitakoaren errepasoa egingo du emakumeak, «eta zergatien bila azken muturreraino» arituko da.

Memoria da nobelako gai nagusietako bat, Aristik nabarmendu zuenez. «Memoriari buruzko nobela bat da, iragan lazgarri bat ahaztu nahiaren eta alzheimerraren oroitu ezinaren artean zabuka doana. Belaunaldien arteko transmisioari buruzkoa ere bada. Neurri batean, thriller politiko bat dela esan daiteke, arduraz diharduena, hartutako erabakien ondorioez, eta erantzunik zailenaren bilaketaz, izandako ametsak eta idealak non geratu diren».

Memoriari loturik, G. K. Chesterton idazle ingelesaren esaldi bat ekarri zuen gogora: «Iragana ezagutzen ez dutenen akatsa da oraina ere ez dutela ezagutzen». Iragana eta oraina guztiz lotuta daudela uste du idazleak, eta lotura hori ezkutatzeko estrategia politikoak daudela. «Hain loturik daude biak, non bata bestea gabe ezin den ezer ulertu. Eta nola badauden guk ezer ez ulertzeko interesa duten instantziak, bi ertzak aldentzen saiatzen dira etengabe. Nobelan bada, zentzu horretan, bi ertzak batzeko ahalegin bat».

Eta istorioaren gibelean «beti» agertzen den auzia ere izan zuen hizpide, amaitzeko: «Borroka armatuaren aukera, itzala, edo kondena, nahi duzuen bezala definitu, bere existentziari buruzko gogoetak, eta susmo bat oinarrian: hainbeste hamarkada iraun duen zerbait ezin litekeela terrorismo hutsera laburtu, bere aurretik zeuden menderakuntza baldintzarik gabe ezin dela esplikatu, eta baldintza haiek desagertu gabe zer egoera utzi digun orain ETAren desagerpenak, Estatu espainolaren legitimazio ahalmenak ezarri duen eta ezarri digun diskurtso hegemonikoa baino zerbait gehiago izan dela, erantzun idealista bat, edo dorpea, edo kimerikoa, irakurleari utziko diogu etiketa jartzeko aukera». Gauzak definitzeko zein hitz erabili zalantzan ibili zela azaldu zuen Aristik, eta hala gertatzen dela eleberrian ere, hots, «hitzek errealitatearekin duten borroka» agertzen dela, «eta nola kolektibo edo norbanako bakoitza saiatzen den errealitateari bere etiketa itsasten. Etiketek, askotan, talka egiten dute, eta gertaera bera hitz ezberdinekin definitzen dugu».

«Nobelagilea itzuli da»

Ereinekin plazaratu ditu Aristik orain arteko bere eleberri guztiak. Kcappo (1985) izan zuen lehena, eta Irene (1987), Krisalida (1990) eta Urregilearen orduak (1998) liburuekin osatutako trilogia etorri zen ondoren. Ordutik hona, besteak beste, hiru saiakera, lau poesia liburu eta dozenaka eta dozenaka artikulu plazaratu ditu, baina eleberririk ez du argitara eman azken hogei urteotan. «Nobelagilea itzuli da», adierazi zuen Aldekoak, lanaren izenburuarekin jolas eginez. Eta nobela «sendoa» eraiki du Aristik, haren ustez.

Berriro ere eleberrigintzan aritu izanarekin gustura agertu zen Aristi. «Gustatu zait nobela hau idaztea; asko disfrutatu dut, buruhauste asko eman dizkit, baina buruhausteekin ere disfrutatzen duzu idazten ari zarenean».]]>
<![CDATA['Rosa itzuli da' nobela plazaratu du Pako Aristik]]> https://www.berria.eus/albisteak/159547/039rosa_itzuli_da039_nobela_plazaratu_du_pako_aristik.htm Tue, 20 Nov 2018 07:27:36 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/159547/039rosa_itzuli_da039_nobela_plazaratu_du_pako_aristik.htm