<![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 16 Nov 2018 07:16:14 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Azken aroan, aurrera begira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2018-11-13/azken_aroan_aurrera_begira.htm Tue, 13 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2018-11-13/azken_aroan_aurrera_begira.htm Argiaren hautsa antzezlanak. Vaiven konpainiaren ekoizpen berria da, eta gaur estreinatuko dute Hernaniko Biteri kultur etxean (Gipuzkoa), 20:00etan.

Mikel Laskurain eta Miren Gojenola aktoreak dira Manuel eta Milagros antzezlanean. Bi protagonisten izaera ia antagonikoak azaldu ditu Mireia Gabilondok, obraren zuzendariak. «90 urteen bueltan dauden bi pertsona dira. Emakumea bizitzaz beteta dago, oso airosa da, eta bizitzen jarraitzeko gogoa du. Gizona, aldiz, justu kontrakoa da: zakarra da, isila, ez du lagunik... heriotzaren zain dagoen norbait da». Geroari desberdin begiratzen diote, nor bere iraganak eta bizipenek baldintzatuta. «Adin bat dute ja, eta bakoitzak bizi izan duen guztia eta nola barneratu duen garrantzitsua da. Egoitza batean daude biak, bakar samarrik, eta hor ikusten da nolakoa den bata eta nolakoa bestea. Batez ere, heriotzari aurre egiteari begira». Haiekin batera, beste bi aktorek ere parte hartzen dute lanean: Ander Iruretagoiena egoitzako langileetako baten larruan sartu da; eta Ane Salvadorrek, berriz, Milagrosen bilobaren rola jokatu du.

Bi protagonistak pixkanaka joango dira elkar ezagutuz, pixkanaka izango dute bakoitzaren bizipenen berri, tartean, 1936ko gerrarena, zeinak bien bizitzetan eragin handia izan zuen eta presente egoten jarraitzen duen. Gabilondo: «Milagrosek bere bizitzako hainbat pasarte kontatzen ditu, tartean, apirilaren 26an Gernikan jaio zela, bonbardaketaren egunean, eta handik gutxira ama hil zitzaiola. Gauza gehiago ere kontatzen ditu: aita nola hil zuten, nola bizi izan zen Gernikan izeko batekin...». Manuelek, berriz, beste modu batean bizi izan zuen gerra bera. «Gurasoak nazionalen partekoak zituen, eta 10 urte zituela ama hil zuten Bilboko hotel batean; garaipena ospatzen ari ziren momentuan, bi gizon errepublikano sartu zirela, eta bere ama hil zutela esaten da». Zuzendariaren hitzetan, «gerra oso presente dago bi protagonistengan, nahiz eta batek alde batean bizi izan eta besteak bestean».

Hain zuzen, ikuskizunaren bukaera aldera jakingo da Manuelek bizitzan «oso momentu latz bat» bizi izan zuela, eta orduan ulertuko du ikusleak zergatik den hain isila eta zakarra. «Zama handi bat du bizitzan, gauza oso txar bat egin zuelako. Baina polita da azkenean jakitea gizon honi zer gertatu zitzaion, zer egin zuen kulpa hori eramateko». Edonola ere, istorioaren alderik ederrena, zuzendariarentzat, bien artean sortzen den harremana da, «nola erakusten dion Milagrosek Manueli bizitzako gauzei aurre egiten».

Azken batean, «bizitzaren aldarri bat» da antzezlana, «ondo bizitzeko eta momentua bizitzeko gonbidapen bat», Gabilondoren hitzetan. «Nahiz eta bizitzaren bukaera horretan egon, bien artean maitasuna sortzen da. Eta polita da edade horretan, espero ez duzunean, bat-batean aurkitzea maitasuna. Manuel bere bizitzan lehen aldiz nola maitemintzen den ikusiko dugu; ezkonduta egon den arren, esaten du lehen aldiz sentitzen duela orain sentitzen ari dena, eta ea hori den maitasuna. Harreman polita da; ez da lagun bat maitatzea bezala, erakarpen bat ere badago». Protagonisten adina gorabehera, edozein publiko motarentzako moduko istorio bat dela uste du zuzendariak. «Azkenean, bizitzari eta harremanei buruz ari da, eta uste dut, edade batetik aurrera, denok ulertzeko moduan gaudela».

Komikiaren lengoaia

Luis Elizetxearen testua du oinarrian antzezlanak. 2016. urtean Donostia Hiriko 53. Kutxa Literatur saria irabazi zuen Elizetxeak liburuarekin, euskaraz ondutako antzezlanen atalean. Orduan irakurri zuten Gabilondok eta beste taldekideek testua, baita idazlea ezagutu ere, eta oholtza gainera eramateko prestatu dute orain. «Moldaketa bat egin dut obra honetarako; berak gauza gehiago kontatzen ditu bere testuan».

Moldatze lan horretan, antzezlanera bestelako diziplina batzuetako lengoaiak eraman ditu zuzendariak. Batetik, une batzuetan, zinema klasikoari keinu egiten dio obrak, Gabilondok azaldu duenez: «Milagrosentzat zinemak garrantzia handia du bere bizitzan, Gernikan, gaztetan, zinema batean lan egin zuelako bere izeko horrekin. Zineman sartzen zen, eta pelikulak ikusten zituen, egunero pelikula bera, hurrengo astean beste pelikula bat etortzen zen arte, eta une batean esaten du zinemaren pasioak lagundu egin ziola bizitzen, kaleko bizitza oso grisa zelako».

Baina bestetik, eta batez ere, komikiaren lengoaia baliatu du Gabilondok istorioari forma emateko. «Dena komiki bihurtzea erabaki nuen. Naiel Ibarrolak pertsonaia guztiak marraztu ditu, eta ikuskizunean ikusi egingo ditugu oholtzan gauzak gertatzen diren bitartean». Hala, lengoaia horren mesedetan atondu dute espazio eszenikoa ere: bederatzi pantaila izango dira agertokian, «komikien binetak izango balira bezala», eta horietan agertuko dira marrazkiak, bunbuiloak beren testuekin... Istorioa bera gero komiki fisiko batean jasotzea ere buruan dutela iragarri du zuzendariak.

Gaurko estreinaldiaren ondotik, konpainiakoek beste hainbat emanaldi lotu dituzte dagoeneko; oraingoz, otsailean izango da lana ikusteko hurrengo aukera, Santurtzin (Bizkaia), eta udaberriarekin, Gipuzkoara (Hondarribia, Andoain, Zarautz eta Donostiara) nahiz Bizkaira (Gernika, Barakaldo eta Sestaora) eramango dute.]]>
<![CDATA[«'Bluesman'» baten poemak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/025/001/2018-11-10/bluesman_baten_poemak.htm Sat, 10 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/025/001/2018-11-10/bluesman_baten_poemak.htm Blues bat bizitzari antologia osatu du Balea Zuria argitaletxeak. Liburua atzo aurkeztu zuten, Donostian, Felipe Juaristik eta Pello Otxotekok, argitaletxeko kideek; Zelai Amenabarro Legorretako alkatea ere aurkezpenean izan zen, udalaren babesa izan baitu argitalpenak.

Bere beste hainbat alderdiren artean, Juaristik gogora ekarri zuen Ezkiaga oso musikazalea zela eta aho soinua jotzen eta kantuan ere aritzen zela, eta zaletasun hori bere poemetan nabaria dela. Halaber, esan zuen haren poesian «hiria» ez dela izan oso ohiko gaietako bat; gehiagotan idatzi izan zuela naturari, paisaiari begira. Antologia berrian, baina, «bereziki gizarteari zuzendutako poemak» bildu dituztela adierazi zuen. Madrilen egon zeneko poemak ere bertan daude, adibidez. «Hemen, nolabait, haren begirada hiri handia da, hiriko bizimodua, kutsadura, asfaltoa, bluesa». Bluesekin batera, Ezkiagaren sonetoak ere berreskuratu dituzte. La Salleko kongregazioko anaiek argitaratu gabeko hainbat liburu utzi zizkieten, eta bertako zenbait poema liburura eraman dituzte; hain zuzen, liburuko poemen %20-25 aurrez argitaratu gabeak dira. Askotariko piezak badaude ere, liburuak «batasun bat» duela uste du Juaristik, eta hori bere «doinua» dela. «Liburu honek musika dauka hasieratik bukaerara». Juaristiren testu bat ez ezik, Maixa Zugastik idatzitako beste bat ere jaso dute liburuan.

Ezkiaga artean bizirik zela hasi ziren antologia prestatzeko lanetan argitaletxeko kideak, Otxotekok azaldu zuenez. «Pentsatu genuen merezi zuela omenaldi bat egitea eta antologia bat osatzea». Harreman estua izan zuen berak Ezkiagarekin, eta poemak aukeratzen parte hartu nahi ote zuen galdetu zion idazleari, baina hark argitaletxeko kideen esku utzi zuen langintza hori. Haren obra aztertzen ari zirela, konturatu ziren askotariko alderdiak zituen idazle bat zela Ezkiaga: mistikotasuna, naturaren mirespena, musikazaletasuna... Poema «urbanoak» bazituela ere jabetu ziren, eta baita erotikoak eta satirikoak ere. «Beste Patxi bat» deskubritu zuten, azken batean. Eta gizarteari eta musikari lotutako piezak hautatu zituzten bildumarako.

Ezkiagari bisita egiten Donostian izan zen azken aldiko pasarte bat ere ekarri zuen gogora Otxotekok. «Ordubete inguru paseatzen egon ondoren, atseden hartuko genuela esan zidan, eta niretzat zerbait prestatu zuela. Eseri ginen, harmonika atera zuen, eta abesti bat egin zuen. Amets batean bezala sentitu nintzen bat-batean. Eta han konturatu nintzen, poetaz gainera, Patxi bluesman bat zela, bere izateko eran bluesman bat zela».

Musikazaletasun eta izaera horren erakusle dira liburuan bildutako poemak, hainbatek izenburutik bertatik erakusten dutenez: Chick Corea-ren jazza entzutean; Loiolako bariantearen balada; Blues gutako batentzat; Blues inozentzia galduari; Blues igande egunsenti batetarako; Blues Cacereñoak... Hainbat musikari aipatzen ditu beste poemaren batean: tartean, Lete, Llach, Theodorakis... Eta «Lili Marlene doinuaz kantatzeko» oharra dute aldean beste gutxi batzuek. «Musika asko dago haren lerroetan, musika pausatua, eztia eta alaia. Esperantza purua darion musika da haren poesia», Otxotekoren hitzetan. «Gure poesiaren bluesman autentikoena da Patxi. Zeren Patxik ongi baitzekien bereizten partitura, hau da, hitza, eta soinu interpretatuak, hots, sentipenak, baina era berean elkartzen, uztartzen eta batzen. Eta hori guztia jazzaren eta bluesaren akordez horniturik paperean gauzatzea lortzen du lerro poetiko gisara».

Ezkiagarekin literaturaz sarri hitz egiten zuela eta oso pertsona jantzia zela ere azaldu zuen. «Nik uste dut Patxi dela, neurri batean, euskal poesian tradizio zaharretik datorren azken poeta. Ondoren, modernitatea buru-belarri sartu zen, eta bera modernitatean itsatsia zegoen; jakina, liburu hau horren adibide da, baina bazuen antzinakoekin oso lotura estua. Klasikoak oso ondo menderatzen zituen, ingelesak, euskaldunak eta beste literaturetakoak».

Pertsona oso sentibera zela uste du Otxotekok, eta haren poesian zauria dela hitz gakoetako bat. «Bizitzaren zauriak ongi baino hobeki identifikatzen zituen berak. Haren begirada arakatzailea zen, eta alaia, oso alaia; ilusioaren bluesa zerion bere begiradari».

«Oso maitatua»

Iazko udaberrian, Urrutiko lur hauek liburua plazaratu zuen Legorretako Udalak, zeinetan umetako oroitzapenak poema bihurtu zituen Ezkiagak. Publikazioarekin batera, omenaldia ere egin zioten herrian idazleari. Udalaren izenean, argitalpen berria laguntzea «ohorea» izan dela adierazi zuen Amenabarrok. «Patxiren literaturan pisu handia izan du Legorretak, eta hura ere oso maitatua da gure herrian». Hala, argitaletxeari eskerrak eman zizkion alkateak, «lan mardula egin ondoren haren poemez gozatzen jarraitzeko aukera emateagatik».]]>
<![CDATA[Pintorearen unibertso osoa, liburu bakarrean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4760/030/001/2018-11-09/pintorearen_unibertso_osoa_liburu_bakarrean.htm Fri, 09 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/4760/030/001/2018-11-09/pintorearen_unibertso_osoa_liburu_bakarrean.htm Goenaga liburua, Nerea argitaletxeak, Petronorren sostenguarekin, argitaratu berri duena. Margolariaren hastapenetatik gaur egungo lanetaraino, haren bizitza eta ibilbidea jaso ditu bertan ikertzaileak. Lertxundiren testuek ez ezik —euskaraz, gazteleraz eta ingelesez idatzita daude—, 170 bat margolanen argazkiek osatzen dute liburua. Miguel Zugaza Bilboko Arte Ederren Museoko zuzendariak egin dio hitzaurrea.

Urtebete da Lertxundik liburua osatzeko enkargua jaso zuela, eta «benetako erronka profesional» gisa hartu zuela azaldu du, bai artistaren garrantziagatik eta sortzen dion interesagatik, bai bere ikerketa eremua gehienetan XIX. mendeko eta XX. mende hasierako euskal artistak izan direlako. Horiek ikertzeko baliatu ohi duen metodologia bera erabili du orain Goenagaren obra aztertzeko. Batetik, erakusketen katalogoak, artikuluak eta bestelako testuak bildu zituen aurrena. «Prentsak eskaini dion artikulu kopurua deigarria egin zait, hasieratik gainera, hari buruzko lehen testuak 19 urte besterik ez zituenekoak direlako». Hala, liburuaren amaieran 300 bat erreferentzia bibliografiko jasotzea erabaki zuen, lagungarri izan daitezkeelakoan beste ikertzaile batzuentzat. Bestetik, artistarekin hitz egiteko «zortea» izan duela esan du, «orain artean egin ezin» izan duena. Eta liburua osatzeko hirugarren hanka obrarekin aurrez aurre jartzea izan dela azaldu du; hilabeteotan milaka koadro, marrazki eta argazki ikusi dituela. «Liburu honen helburua da Goenagaren 50 urteko ibilbide profesionalaren garapena azaltzea». Asmo horretan, Goenagak berak urteotan plazaratutako gogoetek eta beste ikertzaile batzuek hari buruz esandakoek ere lagundu diotela adierazi du.

Oinarri horiekin, margolariaren ibilbidea kronologikoki azaldu du liburuan, sei ataletan banatuta. Artistaren hastapenak azaltzen dira lehenik, Erroma, Madril eta Bartzelonara egindako lehen bidaiak, zeintzuetan akademiek baino pisu handiagoa izan zuten bisitatu zituen erakusketek, ikerlariaren arabera. «Artearen ikusle etengabe eta irekia da, bere sentitzeko moduarekin bat datozen kontzeptuak bere produkziora ekartzen dituena». Gero, 1969tik aurrera, artistak Alkizan (Gipuzkoa) naturarekin harremanetan bizi izan zuen «murgiltze hamarkada» agertzen du lanak. «Funtsezko garaia da harentzat, paisaiari hurbiltzeko moduagatik». 70eko lehen urteetakoak dira Belarrak, Itzalak, Sustraiak, Marroiak nahiz beste serie batzuk. 80ko lehen urteetan, «pop munduan, mundu urbanoan» murgildu zen artista; serie berriak sortu zituen, «eta sintonia sortzailea erakutsi zuen garaiko mugimendu artistikoekin, hala nola espresionismo alemaniarrarekin».

Hamarkadaren erdialdera, berriz Alkizan, barrura begira jarriko da kanpora baino gehiago, eta familia eszenak nagusituko dira bere lanetan. Baserria «motibo ia abstraktu» bihurtuta azalduko da azken urteetako serieetan, eta horiek 90eko urteetako beste serie garrantzitsu batekin uztartuko dira, Arkeologiak izenekoarekin. Bertan, milaka urte atzera bizitako sortzaileekin identifikatzen da Goenaga, eta naturak bere tokia hartuko du berriro. Bere produkzioaren oinarrian ildo horrek hor jarraituko badu ere, hurrengo bi hamarkadetan «hainbat pausaldi» egingo ditu, beste serie batzuk ere ontzeko, hastapenetatik hor egon diren gaiak lantzen dituztenak: figurak, biluziak, paisaiak. Mende berriarekin, estudiotik atera, argi naturala bilatu, eta kolore biziak baliatuko ditu artistak —urteak atzera, beltzarekin nahikoa zuela esaten zuela ekarri du gogora ikertzaileak—, eta obra koloretsua ondu du azken urteotan.

Horiek horrela, bere ikerketatik atera duen ondorio bat nabarmendu du Lertxundik: «Goenagak ez du garatu ibilbide aldaezin bat; bide ezberdinak arakatzeko gai izan den artista bat izan da». Ildo, gai edo ideia bat eta kontrakoa aldizkatzeko gai izan da artista, Lertxundiren esanetan, «baina beti ahots propio batekin».

Amaieran, autorretratua

Liburuarekin pozik agertu da Goenaga. Proposamena jaso zuenean «ezustekoa» hartu zuela azaldu du, baina ilusioa ere egin ziola, eta emaitza gustatu zaiola. Bere ibilbideari erreparatzean «hastapenetara» jotzen duela esan du, «jatorrira, sortutako lehen lanetara». Milaka lan ondu ditu urteotan, baina bizpahiru aipatu ditu berarentzat nabarmenenak direnen artean: Sotorena (1975) olioa eta 1972-1976 urteen artean landu zituen beste zenbait, besteak beste, Belarrak nahiz Sustraiak serieak sortu zituen garaikoak.

Gaur egun, margotzen jarraitzen du. «Figurak, paisaiak, erretratuak, Donostia, Alkiza... gertu dudana», zehaztu du. Eta horren lekuko da liburua ixten duen autorretratua, aurten bertan egin duena. Bere argazki bat eskatu zioten libururako, baina margolan bat izatea hobetsi zuen artistak, eta ehun bat akuarela landu zituen; azkenean, horiek guztiak baztertu, eta «azkar batean» sortutako olio lan bat aukeratu zuen. Margolaria bera erakusten duen lan batek ixten du, beraz, liburua.]]>
<![CDATA[Bi lanuzte deitu dituzte Ubik liburutegiko bitartekariek]]> https://www.berria.eus/albisteak/159000/bi_lanuzte_deitu_dituzte_ubik_liburutegiko_bitartekariek.htm Wed, 07 Nov 2018 13:46:26 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/159000/bi_lanuzte_deitu_dituzte_ubik_liburutegiko_bitartekariek.htm <![CDATA[Bezpera gosez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2018-11-07/bezpera_gosez.htm Wed, 07 Nov 2018 00:00:00 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2018-11-07/bezpera_gosez.htm Goseak janak izenburupean, bere lehen poesia liburua plazaratu du, Susa argitaletxearekin. Bere barne kezkak, pozak, minak, ezinak eta grinak izan ditu poemak idazteko osagai, eta gorputza jarri du erdigunean.

Inozentziaren galera eta nortasunaren eraikuntza dira liburuaren ardatzak, Leire Lopez Ziluaga Susako editoreak azaldu duenez. «Hain zuzen, ni poetikoaren ibilbidea irakurriko dugu, inozentziaren galeratik, hau da, haurtzaroa atzean uzten denetik helduarora arte». Ibilbide horretan, besteak beste, «nor izateak dakartzan funtsezko galderak, ekinak, jarrerak, begiratzeko erak, errotze berriak eta deserrotze eta gabetze minberak» azalduko dira, eta, editorearen hitzetan, gorputzak leku nabarmena hartuko du. Liburua zeharkatzen duena «ni indartsu bat» dela zehaztu du, baina ni hori kolektiboa ere izan daitekeela. «Liburua ni poetiko horren ahalduntze esperientzia baten gisan ere irakur daiteke».

Liburuan oso presente dauden bi kontzeptu azaldu ditu Eskisabelek. Bezpera da bata, lehen poeman bertan agertzen dena «bezperaren bilaketa nahi bat, bezpera min bat» bezala. Zeren mina, ordea? «Funtsean, haurtzaro mina da. Nigan oso presente dago haurtzaro min hori, inozentziaren galera den heinean», azaldu du. Eta zehatzago: «Besteak eta mundua begi garbiz eta aurrejuzgurik gabe ikusteko gaitasun horren galeraren mina: harritzeko gaitasuna, ikastekoa, sortzekoa, ekitekoa». Ikuspuntu intimo batetik ez ezik, inozentziaren galeraren min horri kolektiboki, are politikoki begiratzen dio egileak, gaur egungo jendearen ezaugarrietako bat dela iritzita. «Inozentzia galtze horrekin lotuko nuke mundua antolatzeko eredu berriak sortzeko dugun falta, utopia berriak fabrikatzekoa». Baina bezpera-ren beste adiera bat ere agertzen da poemetan, egungo jendearen beste ezaugarrietako bat dena, egilearen iritziz: «Bezpera gose garen jendea izateak ere ezaugarritzen gaitu. Hau da, etengabe esperientzia berriak erosten, baina oso galgarri zaizkigunak, berehala eskuetatik alde egiten digutenak eta, gainera, segituan aspertzen gaituztenak. Beti gaude bezpera berrien zain, baina ezertan mamitzeko ezgai».

Aurrekoari lotuta, gosea da liburuko beste kontzeptu nagusietako bat, bezpera-k bezala, adiera bikoitza duena. «Batetik, badago gosea bizi bulkada oinarrizkoenaren pare; zerbaitek bizi bagaitu gizaki guztiok, ziur aski gose sentsazioa da: hor dago edozein bizi gogoren oinarrizko alea». Baina bizi emaile den hein berean, neurriak ere badituela uste du Eskisabelek. «Gaur egungo jendea bezpera gose eta goseti handiak garelakoan nago. Egungo gosea hain da esajeratua, zenbat eta gehiago eman jaten orduan eta gehiago hazten baita, azkenean gu geu jateraino, azkenean antropofago ez ezik autofago eta mundufago ere egiteraino gutako bakoitza». Alde horretatik, Goseak janak izenburuak gaur egungo jendea adierazten duela esan du egileak.

Eta kontzeptu horien artean, liburuan barrena «hor dabil, bizi nahian, ni poetiko bat», azaldu du Eskisabelek. Ni horrek, bizitzaz ari den neurrian, etengabe besteak topatzen dituela gehitu du, eta, hala, poemetan agertzen direla adiskidetasuna, maitasuna, bat egitea, ulertezintasuna, amorrua, bakardadea... «Presente daude ni-a eta besteak, eta presente besteen eragina ni-a osatzeko. Bi plano horiek tentsio batean agertzen dira etengabe». Eta bereziki presente, idazlearen ustez, gorputza dago liburuan, «eraikitzen eta deseraikitzen doan ni hori emakumezkoa delako, eta hor gorpuztasunak garrantzi berezia hartzen duelako».

Azken batean, poema bildumatik zerbait ondoriozta badaiteke, Eskisabelen ustez, zera da: «Bizitzan aurrera egitea da haurtzaro min primigenio hori arintzeko bide bakarra. Bizitzan aurrera egitea eta naturari erreparatzea, humanoz gaindikoari, bizitzaren dimentsio osoaz jabetzeko; hor ez bada, beste inon ez baitugu aurkituko geure gose autofagozitatzailea asetzeko modurik».

Fisikoa, organikoa

Lopez Ziluagaren ustez, liburuari batasuna ematen dio hainbat irudi errepikatzeak: bezpera, gosea, lurra, txakur amorratua, inurri suizidak, oka egitea, begirik gabeko txorikumeak, zomorroak... Lurrari lotutakoak dira horietako asko, eta gorputz isuriei dagozkienak ere badira: odola, izerdia, listua, zornea, hazia... «Badago zerbait oso fisikoa liburuan, organikoa ere esango nuke, lurrarekin, gorputzarekin lotutakoa». Eta azken poemako azken lerroak ekarri ditu gogora editoreak, liburuari buruz «asko» esaten dutela iritzita: «Batzuetan,/ bizitza/ gorpuztu egiten zait».]]>
<![CDATA['Goseak janak' poesia liburua plazaratu du Idurre Eskisabelek]]> https://www.berria.eus/albisteak/158950/039goseak_janak039_poesia_liburua_plazaratu_du_idurre_eskisabelek.htm Tue, 06 Nov 2018 08:43:47 +0100 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/158950/039goseak_janak039_poesia_liburua_plazaratu_du_idurre_eskisabelek.htm <![CDATA[Jaiotzetik klasiko bat zena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1979/026/001/2018-10-26/jaiotzetik_klasiko_bat_zena.htm Fri, 26 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1979/026/001/2018-10-26/jaiotzetik_klasiko_bat_zena.htm Gerra y paz irakurri zuela, eta pentsatu nuen, zein da ba gure Guerra y paz?». Anjel Lertxundiren Otto Pette zen hura, Sarasolari «harridura» eragin zion liburua. 25 urte eta gero, liburua berrargitaratu dutenean, hari buruz hitz egiteko elkartu ziren hiru hizlariak eta Lertxundi bera atzo, Andoainen (Gipuzkoa), Joxerra Garzia gidari zutela, Martin Ugalde Foroak antolatutako mahai inguruan.

Lertxundik berriro irakurri du bere obra, eta «harritu» da tarteka «arrotz» sentitzeaz haren aurrean. «Baina gogoan dudana da, batez ere, inoiz ez bezala nire lanean, idaztean sentitu nuen plazera». Zerbait idazten hasia zela, aurrera nola egin ezin asmaturik zebilela, Kapitain Frakasa (Erein, 1991) sartu zitzaion tartean. Eta lan hartan aurkitu zuen bestearentzat bila zebilen ideia: pertsonaia nagusiari arrotz bat agertzea bidean, lagun edo etsai den ez dakiena eta kontzientzia harrotzen diona. Pertsonaiaren izena asmatzeak eman zion beste giltzetako bat: «Otto hitzak bi esanahi ditu: osaba eta otsoa». Barne kontraesanetan bizi zen pertsonaia gorpuzteko egokia. Eta hizkuntzarena izan zen hirugarren buruhauste nagusia Lertxundirentzat, «sinesgarria izango zen hizkera bat sortzea». Istorioa eraikitzeko ez zuela Erdi Aroaren inguruan apenas ikertu azaldu zuen, baina bai hizkuntzaren inguruan. Noiz eta Orotariko Hiztegia oraindik bukatu gabe, E hizkiaren bueltan zebilen garaian. Besteak beste, testu klasikoetan aurkitu zuen behar zuen hauspoa, eta, azkenerako, klasiko bat sortu zuen Lertxundik orain 25 urte, solaskide guztiek aitortu ziotenez.

Klasiko bat da orain Otto Pette, baina baita jada sortuberritan ere, Beñat Sarasolaren iritziz. Liburua argitaratu zeneko kritikak aztertu ditu, izan zuen harreraren neurria eman dezaketelakoan: «Hasieratik nabaritzen da klasiko bat den sentsazioa, klasiko bat zela jaioberritan. Batzuek aipatzen dute mugarri bat dela Lertxundiren literaturan eta euskal literaturan. Hizkuntzaren gaia ere komentatzen da». Liburuak izaniko harreraren beste datu bat, Joan Mari Torrealdairen Euskal Kultura Gaur liburutik Sarasolak ateratakoa: Otto Pette argitaratu eta hiru urtera, azken 25 urteotako liburu garrantzitsuenak zerrendatzeko eskatu zieten hainbat idazleri, eta bigarren lekuan jarri zuten, Obabakoak-en ostean. Argitaratu eta hiru urtera. «Esanguratsua da zelako inpaktua izan zuen».

Bat etorri zen Itxaro Borda ere. «Otto Pette klasiko bat da, baina klasikotasunaren bidegurutzetik sortua da. Hastapenetatik genekien klasiko izango zela. Atenporala da». Lertxundik berak liburua argitaratu zenean ez zuela horren kontzientziarik izan adierazi zuen. «Ia txantxa bat bezala hartzen nuen hori». Bordak, ironiaz, jarraitu zion klasikotasunaren hariari, berrargitaratzearen harira. «Irakurle berriak behar baditu, pentsatu nuen klasiko hitz hori behar zela kendu, eta lan arraberritu bat proposatu irakurleari. Niretzat Otto Pette jolas bat da, jolas egiten du hizkuntzarekin, garai bateko kontuekin... Eta aurkezten bada alde horretatik, izan ditzake fan kultuak, eta fan inkultuak, ni bezala, hartuko dutenak joko bat bezala». Miren Azkarateren ustez, nahiz eta ez izan liburu «erraz bat» eta irakurlearentzat «oso exijentea» izan daitekeela iruditu, «klasiko hitza jarri edo kendu, badira liburuak benetan literaturaz gozatzen baduzu irakur ditzakezunak».

Atenporaltasuna

Bordak aurrez aipatutako atenporaltasunaren ideiari ere heldu zioten solaskideek, Otto Pette nobela historikoaren labelaren barruan kabitzen ote den eztabaidatzean. Garaiko kritikak irakurtzean, liburuak izan zuen harrerak ez ezik, beste zerbaitek ere eman zion arreta Sarasolari: «Kurioski, nahiz eta Erdi Aroan kokatuta egon, denek egiten dute irakurketa bat garai hartara, 90eko hamarkadara; iraganaz ari dela, baina duela 25 urteko gizarteaz ere ari ote den iradokitzen dute». Geroago sakondu zuen hasierako gogoetan horretan: «Berrirakurtzean hori egin zait interesgarriena. Hau da, badu jantzi moduko bat Erdi Aroko nobela historiko batena, baina agerikoa da beste zerbait dela. Irakurlea azkar konturatzen da garai historikoaz oso xehetasun gutxi ematen dituela, baina, hala ere, berehala sartzen zaitu mundu horretan. Azkenean, hizkuntza da nolabait sinesgarri egiten duena».

Bordak liburuan agertzen den gizarte egitura piramidala aipatu zuen. «Bada errege bat, Eliza, monastegiak, eta gero badira matxinoak. Hor da betiko gatazka, boteretsuak gehiengoaren kontra». Erdi Arokoa baino, Errenazimendu bukaerakoa jo zuen egitura hori, eta buhameen, matxinoen eta behe mailako populuen arteko elkartasuna ere hor egon dela beti azaldu. «Dispositibo sozial hori biziki interesgarria da; ez dut pentsatu Erdi Arokoa denik, Errenazimendukoa gehiago, baina atenporala da».

Egileak berak argi esan zuen: «Nik ez nuke inondik ere esango Erdi Aroko nobela bat dela». Liburua idaztean, hala ere, ez zuela duela 25 urteko giroa edo garaia azaldu nahi izan azaldu zuen. «Konfrontazio bat kontatzen ari bada, gertuen daukadana agertuko da aldez edo moldez. Alde horretatik, liburutik egin daitezke nahi adina estrapolazio, baina idaztean ez nuen hori buruan izan. Eragingo zuela zerbaitetan dudarik ez dut egiten, eta hala behar du gainera!».

Hizkuntza baliabideak

Otto Pette-n bestelako hizkuntza bat sortu zuen Lertxundik. Kontatzen zuen istorioarentzat sinesgarria. Bere literaturan ordura arte agertu gabea. Ahozko tradiziotik edaten zuena. Eta horretan ahalegin berezia egin zuela aitortu zuen Lertxundik; berak zehazki esan nahi zuen hitza topatzean, ezezaguna bazen ere, sartzearen alde egiten zuela, baina testuinguruan jarriz, irakurleak istorioa jarraitzeko modua izan zezan.

Solaskide guztiek goretsi zioten ahalegina. Azkaratek bereziki. «Hizkuntzak sinesgarritasun betea ematen dio liburuari. Oroitzapen hori utzi zidan, eta berrirakurtzean berriro liluratu nau».]]>
<![CDATA[Udazkenak ekarritako enara kantuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2018-10-26/udazkenak_ekarritako_enara_kantuak.htm Fri, 26 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2018-10-26/udazkenak_ekarritako_enara_kantuak.htm Enaren kontuak disko-liburu ilustratua plazaratu berri dute Gaztelupeko Hotsak zigiluarekin eta, lana aurkezteko, hainbat kontzertu egingo dituzte Euskal Herrian. Gaur emango dute lehena, Arrasaten (Gipuzkoa); Hernanin (Gipuzkoa) izango dira bihar, eta Iruñean heldu den astean. Hiru emanaldi horien ondotik, abenduan itzuliko dira enarak Euskal Herrira.

Helena Casas eta Marc Marce dira bi printzesa bizardunak. Aspalditik dabiltza musikaren munduan murgilduta; beste talde batzuetan aritu ziren lehenago —Pomada taldeko kidea izan zen Casas, eta biak elkarrekin aritu ziren gero Conxita taldean—. Azken urteotan, baina, 2princesesbarbudes proiektuarekin dabiltza buru belarri, musika lasaia edo koxkorra deitzen dutena eginez. 2015. urtean Gaueko entziklopedia koxkorra plazaratu zuten —aurrez, katalanez argitaratua—, eta gauari lotutako hitzak, doinuak eta giroak bildu zituzten lanean. Ordukoaren bidetik, ilustrazioz betetako liburu batek eta jostailuzko musika tresnak joz sortutako 11 kantuk osatzen dute lan berria.

«Disko berri bat egitea pentsatzen ari ginela, leiho handi bat zuen etxe batean bizi ginen, eta, pareko etxean, enaren habia batzuk zeuden», azaldu dio Marc Marcek BERRIAri. «Udaberri oro iritsi, eta hegan eta kantuan hasten ziren auzo guztian, eta pentsatu genuen proiektua haien inguruan osatzea». Ikuspegi jostalariz, oporretan dabiltzan eta giro eguzkitsuaz gozatzen duten gizakiak balira bezala tratatzea erabaki zuten. Berehala etorri zitzaizkien enaren inguruko istorioak: nondik nora dabiltzan oporretan, zer jaten duten, nola egiten dituzten habiak, zer amets dituzten... «Enarekin eta, oro har, hegaztiekin interesatzen hasi ginen; ornitologoekin ere izan ginen gehiago jakiteko. Baina, gero, kantuetan egiazko informazio asko dagoen arren, geure hitz jokoak eta txantxak egin genituen. Aurreko diskoa poetikoagoa zen, eta, ildo hori baztertu gabe, umore kutsu handiagoa jarri nahi genion lan honi, kontzertuetan entzute maila desberdinak egon daitezen, eta haurrek ez ezik helduek ere goza dezaten. Txantxa asko helduei begirakoak dira; beste batzuk haurrek ere ulertuko dituzte...».

Behin istorioak zehaztuta, doinuak ere «nahiko azkar» joan zitzaizkien sortuz. «Sortze prozesuaren parterik erraz edo dibertigarriena da guretzat. Lehenik hitzak egin, eta ondoren hasten gara doinuak sortzen. Eta erraz, azkar joaten da dena». Jostailuzko musika tresnak baliatzen dituzte beti: pianotxoak, ukelelea, xilofonoak, marakak, jostailuzko bateria bat, eskusoinu txiki bat... Oraingoan, horiek ez ezik, «hiru sokako gitarratxo elektriko bat eta baxu akustiko arrosa txiki bat» ere gehitu dituzte, kantuei pop kutsu handiagoa emateko eta, aretoetan ez ezik, aire libreko kontzertuetan ere bestelako soinu bat lortzeko. Dena den, pop doinuak ez ezik, bestelako estiloak ere nahastu dituzte. «Esentzia popa da, baina kantuetan estilo ezberdinak agertzen dira, guk gogoko ditugunak: folka, cumbia, Jamaikako erritmoak, ekialdekoak, ye-yeak, rockeroagoak... Baina gero musika tresnek bateratzen dute dena».

Berez, bi dira printzesa bizardunak, Casasek eta Marcek sortzen baitituzte hitz, doinu nahiz irudiak. Baina ikuskizunaren arabera, beste printzesa bizardun batzuk ere batu izan zaizkie emanaldietan. Ikuskizun berrian, Marc Poch eta Toni Vilaprinyo ere ariko dira zuzenekoetan. «Dokumental ornitologiko bat balitz bezala» osatu dute ikuskizuna, «off-eko ahots eta guzti», Marcek irriz azaldu duenez; «Apur bat antzeztutako kontzertua izango da». Afrikatik iritsi berri diren lau enara igoko dira agertokira, eta, pixkanaka-pixkanaka, beren istorioak kontatuko eta kantatuko dituzte.

Bi euskal sortzaile diskoan

Berez, Sempre de vacances izenburupean 2015eko neguan kaleratu zuten diskoaren euskarazko egokitzapena da Enaren kontuak —gaztelaniara eta frantsesera ere moldatu zuten—. Kantuetako hitzak egokitzeko Uxue Alberdiren laguntza izan dute, eta kantu bati ahotsa ere jarri dio idazle eta bertsolariak. Hark eta Casasek eginiko lana nabarmendu du Marcek. «Helena filologoa da, euskara urte askoan ikasi du, eta eskuz esku egin dute lan biek».

Alberdirena ez ezik, Joseba Tapiaren parte hartzea ere izan dute diskoan —aurreko lanean ere parte hartu zuen musikariak—. «Musikari handia da, eta aspaldiko laguna. Bigarren ahotsak grabatu zituen, eta oso pozik gaude». ]]>
<![CDATA[Arestiren poema hezur-haragizkoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2018-10-24/arestiren_poema_hezur_haragizkoak.htm Wed, 24 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/030/001/2018-10-24/arestiren_poema_hezur_haragizkoak.htm Harritik herrira, Gabriel Arestiren paperak euskal kultura eta gizartean, 1954-2014 tesiaren egilea da Asier Amezaga (Getxo, Bizkaia, 1986) soziologiako doktorea. Ikerketa hartan oinarrituta, saiakera liburu bat ondu du, Inor ez delako profeta bere mendean, Bilboko Udalak banatzen duen XVIII. Miguel de Unamuno saria irabazi zuena iaz, eta orain Erein argitaletxeak plazaratu duena. Lan berrian «ariketa bat» egin duela azaldu du, «jolas» ere deitu duena. Adierazi du ikerketan Arestiren eta bere poemen bila jardun zuela eta, hari horri jarraituz, liburuan zenbait gai landu dituela, gaur egungo euskal gizartearen ikuspegi bat emateko. «Hasieran, asmoa zen Arestiren eragina aztertzea, baina, apurka-apurka, ikerketa prozesuan, Arestiren eragina baino gehiago, Aresti nola den egina aztertu dut. Poemen eta poetaren figuraren errepikak aztertu ditut». Aresti eta bere poetika gaur egun nola azaleratzen diren, beste era batera esanda. «Inor ez da profeta bere mendean Arestiren poema labur eta sintetiko bat da, eta bere ahots profetiko hori gurera ekarri nahi izan dut; ahots horri gorputza eman nahi izan diot, nolabait, eta gorputza eman diot bere izena eta poemak errepikatu, aipatu, erabili, azaleratu diren une eta gune ezberdinen bidez».

Liburuko atalak segidan irakurtzea gomendatzen badu ere, banaka, solte ere har daitezkeela azaldu du Amezagak, bakoitzean une eta gune ezberdinak lantzen baititu. «Dela Nire aitaren etxea poema, dela Euskal Harria, euskara bera, Arantzazu, Bilbo... Halako gaiak jorratzen ditu liburuak. Azken batean, asmoa da aztertzea zelan egiten dugun poesia hezur-haragizko». Azken urteotan idazleari egin zaizkion omenaldiak izan daitezke azaleratze une edo gune horietako batzuk. «Alde horretatik, nik poemak nola gorpuzten diren aztertu nahi nuen, nola biziarazten den Aresti; azken batean, horrelako omenaldietan, poemen errepiketan, kantaldietan... biziarazten dugun poeta delako».

Egilearen ustez, «Aresti madarikatua, Aresti espainolista, Aresti komunista... euskal kulturako totem» bihurtu da, eta totem gisa ere aztertu du liburuan, «literaturarekin osatzen dugun harremana liburuez harago doalako, badagoelako nolabaiteko harreman magiko bat, ia xamanikoa, zeinetan omenaldiak eskaintzen zaizkion une horietan nolabaiteko erritual batzuk jarraitzen diren. Bilboko Udalaren sariak dira horren lekuko: Unamuno, Blas de Otero eta Aresti sariak».

Poema zehatzak eta Bilbo

Atalez atal, Arestirekin harremana duten hainbat gai jorratu ditu Amezagak. Euskara batuaren inguruko eta, zehazki, h hizkiaren gaineko duela 50 urteko eztabaida du mintzagai, besteak beste, Euskal kulturaren haratusteaz izeneko atalak. Amezaga: «Nik uste dut h-aren kontuak islatzen duela zenbateraino egokitu zitzaion euskararen modernizazioa literaturari». Beste atal batzuetan, Arestiren poema jakin batzuk ere hartu ditu ikerketagai, hala nola Nire aitaren etxea ezaguna. «Poema hori, [Ernesto] Laclau eta [Chantal] Mouffek, populismoaren gainean egiten duten gogoetan, adierazle higikor gisa aztertzen dute; adierazle higikorra da errepikatu egiten den adierazle bat delako, baina segun eta nork, nola eta zein testuingurutan errepikatzen den, esangura bat edo beste izan dezake». Poema hori aztertzen duen atalean egileak aipatzen duenez, Gernikako bonbardaketaren 50. urteurrenaren harira «toki batean eta bestean poema etengabe» agertzen zela ikusi zuen, eta «poemaren irakurketen bitartez euskal nazionalismoaren barruan egon zen hegemonia norgehiagoka» uler daitekeela.

Liburuaren beste dimentsioetako bat, Amezagaren iritziz, Arestiren eta Bilbo hiriaren arteko loturei dagokiena litzateke. Bi ardatz ditu, poemen bidez, lotura horiek aztertzen dituen atalak: Euskalduna ontziolaren itxiera eta Guggenheim museoaren irekiera. Lehenari dagokionez, esan du une horretatik aurrera Aresti Zorrotzako portuan aldarrika eta halako poemekin ekarri izan dela gogora. Guggenheim museoari dagokionez, Amezagaren ustez, «Aresti hor, euskal kulturako totem bat izateaz gain, brand bat, marka irudi bat bihurtzen da; ez da Guggenheimen pareko, ez du turistarik ekartzen, baina nolabaiteko konpentsazio sinboliko bat ematen da Guggenheimen eta Aresti, Unamuno eta Oteroren artean».

Tesian jasotakoak «leunduz», lan dibulgatzaileagoa eta «oso interesgarria» osatu du Amezagak, Iñaki Aldekoa Erein argitaletxeko editorearen iritziz —Arestiri buruzko tesia egin zuen berak ere—. «Arestiren alderdi asko aztertzen ditu, bai literarioa, noski, bai bere bizitza eta ibilbide politiko gatazkatsua, bere bilakaera, lagunak, kontrarioak... Bazituen lagunak, baina beste jende askok bizkarra eman zion, baita berak asko maite zituenek ere». Liburuak egiten duen ekarpenik interesgarrienetako bat, Aldekoaren ustez, auzia ikuspegi soziologikorik aztertzea da, «musika mundutik, Bilboko Udaletik, hirigintzatik... Nola jasotzen, erabiltzen edo omentzen den, edo zein leku betetzen duen Arestik Bilbon gaur egun». Editorearen hitzetan, «garai batean mundu guztiak Arestiren kontra egin zuen, baina gaur egun mundu guztiak aldarrikatzen du».]]>
<![CDATA[«Erabateko prekaritatea» salatu dute Tabakalerako liburutegiko bitartekariek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1841/031/001/2018-10-24/erabateko_prekaritatea_salatu_dute_tabakalerako_liburutegiko_bitartekariek.htm Wed, 24 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1841/031/001/2018-10-24/erabateko_prekaritatea_salatu_dute_tabakalerako_liburutegiko_bitartekariek.htm
Ubik ez dela liburutegi arrunta ekarri du gogora Iñigo Otxotorenak, hango langileen ordezkariak. «Kultura garaikideko liburutegi bat da, Tabakaleraren beharrei erantzuten diena. Eta han egiten dugun lana ez da liburuzain batek bere ohiko jardunean egiten duen lana bezalakoa, gure prestakuntza teknikoa ere ez baita liburuzainarena». Bitartekariak direla azaldu du. Izan ere, ataletan banatuta, hainbat arlo lantzen ditu liburutegiak, hala nola pentsamendu garaikidea, ikus-entzunezko arteak, arte plastikoak zein kultura digitala. Hala, hango langileak, nor berean, «gai horietan espezializatuta» daudela azaldu du Otxotorenak, eta denek dituztela goi mailako ikasketak. Batez beste jasotzen duten soldata, baina, ez dela 1.000 eurora iristen salatu du, nahiz eta igande eta jaiegunetan ere lan egiten duten. Jaiegunetan lan egiteagatik «plus txiki bat» jasotzen badute ere, asteburuetan lan egiteagatik ez dutela konpentsaziorik azaldu du bitartekariak.

Nafarroako Sedena enpresak azpikontratatutako langileak dira denak, zeinak beste hainbat kultur azpiegitura kudeatzeko kontratu publikoak ere lortuak dituen, Nafarroan gehienak, hala nola Iruñeko hainbat Civivox zentro, Zizur Nagusiko kultur etxeko zein Antsoaingo antzokiko hainbat zerbitzu, edota Berriozarko eta Burlatako kultur ekintzen programazioak, besteak beste. Ubikeko langileei Espainiako Estatuko hitzarmen bat aplikatzen diete. «Horren ondorioz, sekulako ordu pila egiten ditugu lan, eta oso baldintza kaxkarretan», gehitu du Otxotorenak.

2015eko azarotik dabil bera Ubiken lanean, liburutegia zabaldu baino lehenagotik, prestaketa lanetan jardun baitzuten hasieran. «Hemezortzi bitartekari hasi ginen orduan». Urtearen amaieran, baina, «Tabakalerako aurrekontu orokorrean murrizketa handi bat egon zen 2016ari begira», eta horrek Ubiken eragin «praktikoki proportzionala» izan zuela azaldu du: sei langile kaleratu zituzten, eta hamabik jarraitu zuten lanean. Horrek liburutegiaren irekiera orduen plana aldatzea ere eragin zuen, eta zabalik egongo zen ordu kopurua proportzioan murriztea, bitartekariak azaldu duenez. «Baina, gero, 2017ko otsailean, ordutegia handitu egin zen; ordu gehiago irekitzen hasi ginen, baina, praktikan, bitartekari kopuru berarekin».

Horrek lan baldintzetan eragin zien: «Hasieran, hemezortzi langile izanik, esan ziguten hiru asteburutik behin egingo genuela lan; baina plana aldatuta, oraintxe urteko asteburuen erdietan egiten dugu lan, 26 asteburutan larunbat eta igandez. Bizitza sozialarekin eta etxekoarekin kontziliatzeko zailtasun asko ditugu». Ordutegi «itogarriez» gain, oporrak hartzeko zailtasunak ere aipatu ditu Otxotorenak. «Txandaka egiten dugunez lan, txanden arteko aste libreetan sartzen dizkigute oporrak». Enpresarekin negoziatzen aritu izan direla lehenago ere, eta oporrak bi astez jarraian hartzeko modua izateko langile bat gehiago kontratatzea lortu zutela azaldu du. «Oporrak hartzeko erraztasun txiki bat izan genuen hor, baina, bestela, oporrak gure aste libreetan hartu behar ditugu, eta zailtasunak ditugu antolatzeko».

Horiek horrela, eta lan baldintzen ondorioz, lantaldean «sekulako errotazioa» egon dela adierazi du Otxotorenak. «Hasierako hemezortzi langileetatik, oraintxe bertan, lau geratzen gara. Eta, nire ustez, hemezortzitik lauk bakarrik jarraitzeak, sei lagun kaleratu eta gero, baina oraindik hiru urte bete ez diren honetan, asko esan nahi du lanaren egoeraz».

Gaur egun lanean ari diren hamahiru bitartekarien batez besteko lanaldia %84koa da, hainbatek lanaldi murriztua dutelako.

Bilera eskeak

Beren lan baldintzak hobetze aldera, bai Tabakalerarekin bai enpresarekin hitz egin izan dutela azaldu du Otxotorenak. «Hasieratik, gure ideia izan da hiru aldeko bilera bat egitea, baina ez dugu lortu. Enpresaren aldetik ez dugu eragozpenik aurkitu, baina, kasu honetan, Tabakaleraren aldetik bai». Tabakalerako Administrazio Kontseiluarekin ere hitz egin nahi izan dute langileek —Donostiako Udalak, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Eusko Jaurlaritzak osatzen dute—, baina hori ere ez dute lortu orain artean. «Enpresaren aldetik gauza batzuk hobetzeko borondatea ikusi dugu, baina azpikontrata bat gara, jasotzen duten dirua irabazitako lizitazioaren araberakoa da, eta iristen dira iristen diren punturaino». Tabakaleraren aldetik, oraingoz, erantzun zehatzik ez dutela jaso adierazi du Otxotorenak.

Langileen salaketaren inguruan Tabakalerak esateko zer duen galdetuta, Katerin Blasco Tabakalerako Komunikazio zuzendariak eman du erantzuna: «Tabakalera jakitun da egoera honetaz, gaiaren berri bagenuen, eta heldu diogu gaiari, bideratzen ari gara; beraz, esan dezakeguna da mahai gainean daukagula. Lan egitea da orain dagokiguna».

Bitartean, sare sozialetan beren egoeraren berri zabaltzen ari dira, Bitartekariak Martxan izenpean. Mobilizazioetara deitzea ere ez dute baztertzen. «Egutegi bat hitzartu dugu, eta laster jakinaraziko dugu. Gauzak konpontzen ez ditugun bitartean behintzat, aurrera jarraitzeko asmoz gaude».]]>
<![CDATA[Joan-etorrian dabiltzan hitzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-10-13/joan_etorrian_dabiltzan_hitzak.htm Sat, 13 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-10-13/joan_etorrian_dabiltzan_hitzak.htm
Donostia Kulturaren bultzadarekin, Donostia 2016 Kultur Hiriburutzaren testuinguruan sortu zen proiektua. Hizkuntza gutxitu edo ez-hegemonikoetan idazten duten egileentzat Europan sorkuntza egonaldien zirkuitu bat osatzea hartu zuten xede sustatzaileek, hizkuntza horietako literaturari nazioartean zabaltzeko aukera emateko eta, horrela, hizkuntza aniztasunaren garrantzia nabarmentzeko. Europako bost herrialdetako beste horrenbeste elkarte-bazkidek parte hartzen dute egun proiektuan, eta horien artetik Donostia Kultura da «liderra». Bost dira parte hartzen duten hizkuntzak ere: frisiera, esloveniera, mazedoniera, irlandera eta euskara. Urtero, lurralde bakoitzak bi idazle beste herrialdeetara bidaltzen ditu, zortzi asteko egonaldia egitera, eta beste herrialdeetako beste bi sortzaile hartzen ditu berean. Orain arte, 34 idazle ibili dira hara eta hona.

Ainara Maia Urroz (Irun, Gipuzkoa, 1976) da idazle horietako bat, eta Mazedoniako Bitola hirian ari da egonaldia egiten. Duela hiru bat aste iritsi zen hara, eta orain artean olerkiak idazten eman ditu egunak, «tokian tokiko inguruneak bustita: Mazedoniako hizkuntza, bizimodua, paisaia, jendea, kultura, historia...». Horretaz guztiaz «jabetu», eta euskarazko olerki bilduma bat osatzea da bere asmoa egonaldian. Mazedonierarekin egingo du jolas horretarako: egunero, mazedonierazko hitz bat aukeratu, eta, hark inspiratuta, euskarazko poema bat idatziko du, bilduma osatu arte. Badu motibazio berezi bat horretarako, BERRIAri azaldu dionez: Txekiako unibertsitate batean euskara irakasle jardun zuen duela hamar urte, eta mazedoniera irakasle bat izan zuen lankide. «Duela lau bat urte zendu zen, baina, haren omenez, olerki bilduma haren lurraldean ondu nahi nuke, hura ere poeta baitzen».

Maia pixkanaka ari da Mazedonia eta haren kultura ezagutzen, eta pozik dago bertan jaso duen harrerarekin. «Hona iritsi eta berehala, alfonbra gorria jarri ziguten bai Frisiako idazle Kan Minno Rozendal etxekideari eta bai niri». Bertako zinema jaialdira gonbidatu dute, eta hiriko kultur etxeko ateak ere ireki dizkiote. Eta uste du beste herrialde batean egoteak eraginik izango duela bere sormen lanean. «Bizitza abentura bat da, eta bidaiatzeak egurasten du bizitza, arnasberritzen eta ikusmira zabaltzen. Beraz, gauza berriak deskubritzeaz batera, ideia berriak etortzea espero dut, bizitzan bezala sortze lanean inspirazioa distraiturik egotearen ondoren baitator».

Mazedonia eta Eslovenia

Maiaren alderantzizko bidea egin zuen Stefan Markovski idazleak (Gevgelija, Mazedonia, 1990). Abuztuaren 11n iritsi zen Euskal Herrira, eta duela pare bat aste amaitu zuen egonaldia. Pasai Donibaneko (Gipuzkoa) Hugoenea Idazlearen Etxean hartu du ostatu asteotan, eta inguruarekin harremanetan izan da, BERRIAri azaldu dionez. «Inguru ederra da, ariman hiper-sorkuntza eragiten dizuna eta, aldi berean, bakea eta lasaitasuna ematen dizkizuna; dudarik gabe, nahasketa indartsua da hori literaturaren testuinguruan». Hainbat diziplinatako euskal artistak ezagutu ditu denbora horretan, idazleak ere bai tartean.

Eta horrek guztiak eragina izan du bere sorkuntzan. Dozena bat istorio laburretarako ideiak ekarri zituen idazleak buruan, eta horietako bat hasi zen garatzen egonaldian. Horretan dabil orain lanean, baina, uste gabe, beste sormen lan bat ere jaio zitzaion Pasaian. «Hilabete eta erdian bizi izan nuen egoeratik poesia bilduma oso bat sortu zen, naturalki. Datorren urtean Mazedonian argitaratu ahal izatea espero dut». Atzerrirako bidaiak espero gabeko lekuetara eraman du, beraz. «Pentsamendua eremu gorabeheratsuetan barrena dabil, zeintzuetan leize ezezagun ugari dagoen, baina senez dakit horietan barneratzea lehen pauso sendo bat dela adimen sortzailean gordetzen diren altxorrak azaleratzeko. Bidaiatzeak askatasuna esan nahi du, eta askatasuna da artearen odol emaria». Filosofoa eta gidoilaria ere bada Markovski, eta arlo horietan ere eragin dio egonaldiak, bere ustez; filosofia eta poesia erabat uztarturik bizi dituela eta asteotako bizipenek gidoigintzarako ideiak ere eman dizkiotela azaldu du.

Mazedonian hainbat hizkuntza hitz egiten direla eta mazedoniera ofiziala dela azaldu du idazleak. Halere, uste du mazedonierazko literaturak atzerrian zabalkunde handiagoa izateko konpondu beharreko «hainbat arazo sistemiko» daudela. Alde horretatik, ziur da proiektuan parte hartzeak sortzaile gisa hazteko eta harremanak egiteko aukera eman diola. «Uste dut proiektu hau bitartekari bikaina eta emankorra dela. Gainera, hizkuntza gutxituetako egileez ari gara, eta horiei ahotsa emateaz, maiz Europako literaturan gutxi zaindu izan direnak».

Joan-etorriek ez dute etenik, eta, asteon bertan, Bojana Krizanec (Celje, 1973) sortzaile esloveniarra iritsi da Donostiara. Hark ere, Markovskik bezala, zortzi astez hartuko du ostatu Hugoenean. Bere proiektuan, eskultura eta gastronomia uztartu nahi ditu, eta horren berri idatziz eman.

Karibetik Irlandara

Egitasmoa Europa mailako sare bat bada ere, lehen aldiz Karibeko idazle bat ere parte hartzen ari da bertan, Elvira Bonafacio (Curaçao, 1984). Arrazoia: Holandarren Antillen parte izan zela haren sorterri Curaçao uhartea, eta, Herbehereen menpe egonik, Europako partetzat hartzen dela. Papiamentoa du ama hizkuntza, irlako biztanle gehienek bezala. Zenbait afrikar hizkuntzatatik, portugesetik eta gaztelaniatik edan duen kreolera da. «Zailtasunak izan ziren hizkuntza formaltzat onartua izateko, baina, gaur egun, uharteko hizkuntza ofizialetako bat da. Garapen positiboa izan du hogei urteotan», azaldu dio Bonafaciok BERRIAri.

Idazleak iaz plazaratu zuen bere lehen lana. «Nire lana jendaurrean agertzeko beldurra gainditu, eta lehen ipuina argitaratu nuen. Zirraragarria izan zen, nire ametsa baitzen. Ordura begira jarrita, uste dut neure burua Beste Hitzak proiekturako prestatzen ari nintzela oharkabean». Belfasten da, eta beste ipuin batean ari da lanean. «Identitatea eta aniztasuna jorratzen dituen beste istorio labur bat ari naiz lantzen, gai bera ardatz duten beste bi proiektu paralelorekin batera. Horietako bat da gazteekin idazketa sortzailea lantzea. Beste proiektua publiko orokorrarentzat da, eta papiamentoa zein bere kultura sustatzea izango du helburu».

Orain arteko esperientzia «zoragarria» izaten ari dela dio Bonafaciok. «Belfasteko jendea oso lagunkoia eta goxoa da, eta berehala sentiarazi naute etxean bezala». Foras na Gaeilge erakunde bazkideari esker, jende asko ezagutzen ari da; «ez soilik artistak eta idazleak, baita politikariak, hizkuntza irakasleak, etorkinak, kazetariak eta beste jende interesgarri ugari ere». Dudarik ez du proiektuan parte hartzeak sorterriko hizkuntza eta kultura ezagutarazten eta sustatzen lagunduko diola; atzerrian egotea bera pauso bat dela dio, jendeak nongoa den eta zertan dabilen galdetzen diolako. «Besteekin konektatzeko aukera ematen didate galdera horiek, baina baita nire hizkuntzaren eta kulturaren inguruan gauzak kontatzekoa ere».

Jarraitzeko borondatea

Orain arte programak egin duen ibilbideaz balorazio positiboa egiten du Imanol Galdos proiektuaren koordinatzaile nagusiak. Sortutako literatur lanen balioa goraipatu du, baina emaitzari adina garrantzia ematen dio prozesuari. «Proiektua baliagarria izaten ari da herrien, kulturen eta pertsonen arteko harremanak bideratzeko. Elkar ezagutze hori, kulturek elkar aberaste hori bi norabideetan doa, eta denen mesederako da». Uste du egitasmoari «balio erantsia» ematen diola bazkideen arteko trukeez gain beste hizkuntza batzuetako idazleak ere gonbidatu izanak, Bonafacio adibidetzat jarrita. «Programak herrigintza eta kulturgintza ulertzeko modu zabal bat du».

Beste Hitzak, berez, lau urterako proiektu gisa jaio zen, eta, hala, 2019ko apirilean du jarria amaiera. Bazkideen artean, baina, data horretatik harago proiektuarekin aurrera jarraitzeko gogo handia sumatu du Galdosek, eta parte hartzeko interesa azaldu dieten beste hainbat hizkuntza komunitatetako eragileak gehitzeko aukera ere ez du baztertzen. Bilerak egiten ari dira orain, aukerak aztertzeko. Proiektuak orain arte bezala Europako diru laguntzarik lortzen duen jakitea ere garrantzitsua izango da etorkizuna zehazteko. «Jarraitzeko gogoa eta borondatea badugu. Mereziko luke, eta mereziko luke beste kide batzuei zabaltzea ere». ]]>
<![CDATA[Munduko dibortziaturik gazteena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/030/001/2018-10-12/munduko_dibortziaturik_gazteena.htm Fri, 12 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/030/001/2018-10-12/munduko_dibortziaturik_gazteena.htm Nojud naiz, 10 urte eta dibortziatua liburuan jaso zuen. Orain, lana euskarara ekarri du Carmen Gisasolak, eta Erein argitaletxeak plazaratu du.

Langraizko kartzelan zela itzuli zuen lana Gisasolak. Marokoar jatorriko neska frantses batek oparitu zion liburua. Ez zuen ezagutzen, eta munduan zehar emakumeek bizi duten egoera sakonago ezagutzeko nahiak eta frantsesa lantzeko gogoak eraman zuten liburua euskarara itzultzera, atzo liburuaren aurkezpenean azaldu zuenez. Frantzian zenbait urtez bizi izan zela eta balio laikoek gizartean zer-nolako eragina zuten ezagutzeko aukera izan zuela ere aipatu zuen. «Laikotasunak eragin handia du erlijio balio hertsi eta atzerakoiei aurre egiteko orduan». Erlijioek beti balio atzerakoiak inposatzeko joera izan dutela uste du. «Hemen ere, Elizarekin mendetan bizi izan dugu hori. Beraz, honekin esan nahi dut ezkontza goiztiarrak eta ezkontza barruko indarkeria ez direla soilik Islamaren ondare, baizik eta beste erlijio batzuena ere bai».

Nojud Aliri dagokionez, itzultzaileak azaldu zuen aitak behartu zuela ezkontzera eta eskola uztera, senarrak gauero eraso egiten ziola, eta behin banantzea lortuta «munduko dibortziaturik gazteena» bihurtu zela. «Yemenen, erlijioa faktore bat besterik ez da aitek alabak pubertaro aurretik ezkontzeko», Gisasolaren hitzetan. Besteak beste, txirotasuna, hezkuntzarik eza eta familiaren ohorea aipatu zituen gakoen artean. Hain zuzen, Yemenen emakumeen %70 analfabetoak direla eta neskatoek hezkuntzarik ez jasotzeko arrazoi nagusia ezkontza goiztiarrak direla ohartarazi zuen. «Yemenen, emakumea gizonen jabegoa da, behi bat edo zaldi bat izan daitekeen bezala. Erlijioak eta tradizioak pisu handiagoa dute emakumearen askatasunak baino». Horri aurre egitea oso zaila dela azpimarratu zuen, eta horregatik «Nojuden kuraia meritu handikoa» dela iritzi zion, «baina eskandalagarria jende tradizionalarentzat, zigortu beharrekoa».

Horiek horrela, neskaren kemena nabarmendu zuen Gisasolak. «Nojudek tabu bat apurtzea lortu zuen; ohitura ultratradizionalak hankaz gora bota zituen». Haren kasuaren ondotik, beste bi neskato, 9 eta 12 urtekoak, ausartu ziren auzitara jo eta dibortzioa eskatzera, eta nazioartean ere oihartzuna izan zuen arazoak. 2009an, ezkontzeko adina 17 urtetan ezarri zuen Yemengo Legebiltzarrak. Urte berean, baina, pasaportea kendu zioten neskatoari, nazioartean kasuak sortutako zeresanagatik, eta, Urteko Emakumearen saria eman bazioten ere, ezin izan zen hura jasotzera joan. Halaber, Nojud Alik 2010ean jakinarazi zuen aitak etxetik bota egin zuela, ahizpa txikia ezkonarazi zuela eta liburuagatik lortutako diru guztia xahutu zuela.

Nobela gisa idatzitakoa

«Humanitatez betetako liburu bat da, errealitate ilun eta injustu bat erakusten diguna, eta gogorragoa egiten zaiguna biktima ume bat delako», Inazio Mujika editorearen hitzetan. Nojud Alirena «arazo intimo bat» ere baden arren, oraindik ere mundu zabalean milaka eta milaka neskatok jasaten duten errealitate latz bat dela ekarri zuen gogora.

Editorearen iritziz, «nobela baten moduan» irakur daiteke liburua. Neska auzitegian sartzen den unean hasten da kontakizuna; hortik atzera egiten du, lehenago zer gertatu zitzaion agertzeko, eta, istorioak aurrera egin ahala, auzitegian gertatutakoa kontatzen da. Mujikaren ustez, lanaren beste alderdi interesgarrietako bat da Aliren istorioa ez ezik haren familiako kideena ere kontatzen duela.]]>
<![CDATA[Agertze bat, eta itzulera bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2018-10-11/agertze_bat_eta_itzulera_bat.htm Thu, 11 Oct 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2018-10-11/agertze_bat_eta_itzulera_bat.htm Winston. Josu Goikoetxeak (Gernika, Bizkaia, 1974), berriz, lehen poesia liburua du Zer luzea negu hau, baina ia hogei urte ditu bertan jasotako alerik zaharrenak. Bi liburuak argitaratu berri ditu Elkar argitaletxeak, eta, izaera eta estilo ezberdineko bi egile izanik ere, haien lanen artean antzak ere sumatu ditu Xabier Mendiguren editoreak: «Bizi izandakoaren arrastoa eta bizitzaren aurrean eginiko hausnarketa bietan presente dagoela esango nuke». Plazara agertu da Goikoetxea, eta idazten hasi zeneko «bulkadara» itzultzen saiatu da Etxeberria.

Bere liburuari hasiera ematen dion poema, Idazle gaztea (olioa mihisean) izenekoa, duela hemezortzi urte idatzi zuen Goikoetxeak. Aitortu du urteotan ez duela askorik idatzi, poema solte batzuk, «nahikoak sorkuntza literarioaren gar txiki hori ozta-ozta mantentzeko». Gutxi idazteko arrazoi bat baino gehiago egon daitezkeela uste du, baina eman du berea: «Uste dut beldurrez mozorrotutako nagi bat izan dela arrazoia azkenean, edo nagiz mozorrotutako beldur bat; asko kostatu izan zait beti orriari aurre egitea: halako bertigo bat sortzen dit». Nolanahi den, «itxurazko 21 poema» pilatu zituen urteotan. Twitterren idatzi zuen horietako bat, duela bost urte, eta Mendigurenek iritzi ona emanez erantzun ziola azaldu du.

Joan den udazkenean, idatzita zeuzkanak erakusteko eskatu zion editoreak, eta liburu bat osatzeko adina ale idazteko denbora gehiago eskatu zion Goikoetxeak. «Askotan, gehiegitan, beste norbaiten bultzada behar izaten dut lanean jartzeko, eta kasu honetan hori gertatu da. Lanean jarri nintzen, beraz, ezohiko emankortasunez, eta ikasi nuen beti koadernoa aldean izaten». Sortze prozesua «bizia» izan zela azaldu du: olerkiak moldatzen jardun zuela, berreraikitzen batzuetan, suntsitzen besteetan... «Barru-barruan ditut oraindik, eta beste pauso bat falta dut: poemak nigandik kanporatu, irakurleei eman, eta haien irakurketatik zer egin dudan ondo eta zer txarto identifikatzea».

Bost ataletan eta epilogo batean banatu du liburua, eta azken atalaren aurreko piezaren izenburua eman dio obrari, lanaren mamia ondo islatzen duela iritzita. Iazko neguaren azkenetan idatzi zuen poema hura. «Oso negu euritsua izan zen, oso hotza, hartxintxarrezko bide busti baten modukoa». Iazko udazkenean hil zitzaion aita, eta, horregatik, negua doluzkoa ere izan zen Goikoetxearentzat —liburuan ageri da horren isla—. Hainbat gai agertzen dira poemetan, tartean giza harreman «beti zailak», guraso izatearen kezkak, etorkizunarekiko kezka, helduaroaren onarpena, lana, idaztea bera, gizonen eta emakumeen arteko harremanak, maskulinitatea, poliziaren biolentzia... «Kontu iluna eman dezake, baina, egia esan, ezinegon batetik sortu dira poema hauetako asko, eta ironikoa da: ezinegona joan egiten da, baina poema hor geratzen da». Hala ere, liburuan nolabait baikortasuna ere badagoela adierazi du. «Uste dut poemetan badagoela negutik ateratzeko gogo bat; zauriekin, haragian sortutako arrakalekin, neguaren onartzearekin ere bai, baina badagoela negu gogor eta hotz horretatik ateratzeko gogo bat».

Bestelako gaiak ere badira poemetan, egileak adierazi duenez. Olerki asko, hasierakoak batez ere, narratiboak direla azaldu du; istorio bat kontatzen dutela, eta batzuetan «gizarteak baztertutakoez» ari direla. «Beti izan dut inpresioa batzuetan oso ertzean nabilela edo gabiltzala, eta nahikoa dugula deskalabru txiki bat bidean zurrunbilo suntsitzaile batean erortzeko. Eta zurrunbilo horretan erori diren batzuei eskainita daude poema batzuk».

Lau ale izan ezik, beste poema guztiak bertso librean idatzi ditu. «Errima apur batekin» jolastu dela zehaztu du, hala ere, eta erritmika bat lantzen ere saiatu dela. Haren ustez, «ez dira bihotzera bideratutako poemak», adimenera zuzendutakoak baizik. «Horrekin ez dut esan nahi poemak hoztasunez idatzita daudenik, hotzak direnik; guztiz kontrara, uste dut adimena beroa ere badela, eta adimen bero horrekin poemek lagundu didatela neure burua eta ingurua ezagutzen». Irakurlearentzat ere baliogarriak izatea espero du orain egileak.

Definitzeko beharrik ez

Martin Etxeberriak, berriz, hitz hauekin aurkeztu du bere lan berria: «Esango nuke liburu hau itzulpen bat dela, plagio bat dela, ez nagoela seguru poesia den, eta, egia esan, ez dudala ideiarik ere zeri buruz doan». Gero etorri dira zehaztapenak. Itzulpena dela esateari dagokiona: «Neure burua itzultzen saiatu naiz, distantzia hartzen aurreko liburuetatik, eta, batez ere, neure buruarengandik aldentzen». Egileak uste du ez duela lortu, eta, «itzulpen bat bainoago, itzulera bat» izan da lortu duena, haren hitzetan: bere lehen poema liburuetako «tonu naif hori berreskuratzea» eta aurreko poema liburuaren «iluntasunetik aldentzea» lortu duela uste du. Bere lan berria plagio bat dela esateari buruz, «helburu horretan ere miserableki porrot» egin duela azaldu du Etxeberriak. «Saiatu naiz plagiatzen Giuseppe Ungaretti, oso maitea dudan poeta bat; Charles Simic ere, azkenaldian asko hunkitu nauena; gaztaroan irakurritako Rimbaud nahiz Baudelaire...». Hori ere ez duela lortu esan du, baina bai nolabait bere jatorrietara itzultzea. «Katiluaren ipurdia (1999) lehen liburu hura ateratzeko bulkada hori berreskuratzen saiatu naiz, eta horrek lotura du itzulerarekin».

Liburuan jaso duena poesia den ere duda du Etxeberriak; are, aitortu du ez duela inoiz argi izan zer den poesia. «Duela gutxi Judith Butlerren Genero nahasmendua irakurri nuen, eta askotan pentsatzen egoten naiz literaturan ere queer teoria bat ez ote genukeen bultzatu beharko. Zertarako definitu zer den poesia?». Adierazi du irakurlearen esku uzten duela esatea poesia den edo ez. Eta liburua zeri buruzkoa den ez dakiela esateko arrazoia ere azaldu du: maiz poema bildumek ardatz nagusi bat izaten dutela, baina bere liburuak ez duela halakorik. Anjel Lertxundiri hitzaldi batean entzundako ideia bati tiraka, sortze prozesuan baso ezezagun batean sartu eta galdu egin zela azaldu du egileak. «Irakurlearen esku uzten dut zeri buruz doan esatea. Topatuko dituzte zuhaitzak, sasiak, baita masustaren bat ere». Dena dela, gaineratu du badagoela bere buruarekiko «ihes eta itzulera baten ideia orokor bat».]]>
<![CDATA[Isaki Lacuestaren 'Entre dos aguas' filmak irabazi du Urrezko Maskorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1900/032/001/2018-09-30/isaki_lacuestaren_entre_dos_aguas_filmak_irabazi_du_urrezko_maskorra.htm Sun, 30 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1900/032/001/2018-09-30/isaki_lacuestaren_entre_dos_aguas_filmak_irabazi_du_urrezko_maskorra.htm Entre dos aguas filmak irabazi zuen sari nagusia, lan onenarena. Baina Alexander Payne zinemagilea buru zuen epaimahaiak beste hiru sari garrantzitsu film berari ematea erabaki zuen, Benjamin Naishtat zinemagile argentinarraren Rojo filmari: Zuzendari onenaren Zilarrezko Maskorra Naishtat berarentzat, Gizonezko aktore onenarena Dario Grandinettirentzat, eta Argazki onenarena Pedro Soterorentzat. Ohi baino aldarrikapen gehiago entzun ziren sari banaketa ekitaldian, hainbat irabazleren eskutik.

Urrezko Maskorra irabaztea zer den aurrez ere bazekien Lacuestak, 2011n lortu baitzuen lehen aldiz, Los pasos dobles filmarekin. Oraingoan, Entre dos aguas aurkeztu zuen lehiara, duela hamabi urte grabatutako La leyenda del tiempo lanaren jarraipen gisa uler daitekeen filma. Lehen lan hartan nerabeak zirela agertu zituen Isra eta Cheito anaia ijito protagonistak, eta haien bizitzei berriro heldu die fikzioaren eta errealitatearen artean dantza egiten duen pelikula berrian. Epaimahaiaren iritziz, filmak «protagonisten bizitzak era intimo eta egiazko batean esperimentatzera bultzatzen ditu ikusleak», eta islatzen duen inguruaren «erretratu sozial bihozbera» bat eskaintzen du.

Payne epaimahaiburuaren eskutik jaso zuen garaikurra zuzendariak, eta filmeko lantaldeko kideei oholtzara igotzeko deia egin zien. «Halakoetan, beti zuzendariak eta aktoreak agertu ohi gara, baina guretzat garrantzitsua da, 2004an Isra eta Cheito ezagutu genituenetik familian egin dugun lan bat izan delako». Israel Gomez Romero aktoreak ere, hunkituta, eskerrak eman zituen.

Rojo izan zen gaueko beste protagonista, Jorge Videlaren estatu kolpearen aurreko urteen Argentinaren erretratua egiten duen filma. Hunkituta jaso zuen Benjamin Naishtatek Zilarrezko Maskorra, eta saria lantalde osoarekin partekatu ostean, kulturak Argentinan bizi duen egoera salatu zuen. «Biharko egunkarietan halako albisteak agertuko dira eta zinemagintza ongi doala esango dute, baina errealitatea da Kultura Ministerioa itxi, eta idazkaritza batekin ordezkatu dutela. Kulturak duintasuna ematen du, herri baten duintasunaren parte da, eta duintasuna ez da negoziatzen».

Film berean egindako lanagatik jaso zuen Dario Grandinettik Gizonezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra, eta Rojo-k lantzen duen gaiari jarraituz, memoria aldarrikatu zuen: «Argentinako oso une berezi batez hitz egiten du filmak, zeinetan ondoren etorri zen tragedia prestatu zen. Zuzendaria jaio gabe zegoen artean, baina gertatutakoa interesatu, ikertu, jakin eta kontatzea erabaki zuen. Memoria berreskuratze edo freskatzearen sintesi bat da. Eta orain, mundu osoan eskuina eta faxismoa hazi egin diren honetan, prestatzen egon daitekeen edozer gauzari buruz ohartarazteko ere balio dezake filmak».

Film berean parte hartu duen Pedro Soterok eraman zuen Argazki onenaren saria. Donostian ezin izan zuen egon, baina oharra bidali zuen saria eskertzeko, eta Brasilgo egoera politikoa ere salatu zuen. Lula da Silva presidente ohiari eskaini zion saria; preso dagoela gogorarazi, eta justiziak «akats historio hori lehenbailehen zuzentzeko» eskatu zuen.

Saritutako gidoilarien eskutik jarraitu zuten aldarrikapenek. Gidoi onenaren saria ex aequo jaso zuten Paul Lavertyk —Iciar Bollainek zuzendutako Yuli-gatik— eta Louis Garrelek —berak zuzendutako L'homme fidele filmagatik—. Lavertyk salatu zuen 58 urte indarrean daramatzala Kubaren aurkako blokeoak; legez kanpokoa dela, eta NBEk urtero bukatzeko eskatu arren, AEB eta Israel, «gizarte zibila kolektiboki zigortzen bi adituak», beti aurka agertzen direla gogorarazi zuen, eta blokeoa behingoz amaitzeko eskatu. Garrelek, berriz, Jean Claude Carrier ko-gidoilariarekin lan egitea amets bat zela adierazi zuen, eta kartzelan dagoen Oleg Sentsov zinemagile ukrainiarrekin partekatu zuen bere saria.

Emakumezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra Pia Tjeltak irabazi zuen, Blind Spot filmean egindako lanagatik. Erabat hunkituta, Tuva Novotny zuzendari eta «lagun onenari» eman zizkion eskerrak. Filmak jorratzen duen gaiari erreferentzia eginez, buruko gaitzei aurre egiteko egunerokoan elkarri begiratu behar zaiola aldarrikatu zuen. Epaimahaiaren sari berezia, berriz, Brillante Mendozaren Alpha, The Right To Kill filmak eraman zuen. Bestetik, nazioarteko kritikaren Fipresci saria Claire Denis zuzendari frantsesaren High Life filmak eraman zuen.

Irizar saria, 'Oreina'-rentzat

Euskal film ugari izan da aurtengo Zinemaldian, eta horien artean, Koldo Almandozen Oreina. Zuzendari Berriak sailean erakutsi zuen bere lana zinemagile eskarmentudunak, eta Euskal Zinemaren Irizar saria irabazi zuen. Txintxua Films eta Marian Fernandez ekoizlea eskertu zituen Almandozek saria jasotzean, filma egiteko bere «iparrorratza» izateagatik. Zuzendari Berriak ataleko epaimahaiak, berriz, Hiroshi Okuyamaren Boku wa lesu-sama ga kirai / Jesus filma saritzea erabaki zuen, baita Celia Rico Clavellinoren Viaje al cuarto de una madre-ri aipamen berezia egitea ere —azken horrek Gazteriaren saria ere eraman zuen, 300 gaztek baino gehiagok osatutako epaimahaiak ematen duena—.

Bestalde, Zabaltegi-Tabakalera sailean, Jean-Gabriel Perioten Song for the Jungle film laburra saritu zuen atal horretako epaimahaiak, eta beste film labur batek, Elena Lopez Rieraren Los que desean lanak epaimahaiaren aipamen berezia eraman zuen. Film laburrak saritzeko erabaki «ausartagatik» eskerrak eman zizkion Periotek epaimahaiari.

Perlak saileko lanen artetik, aldiz, ikusleek hautatzen dute irabazlea, eta Donostia Hiria Publikoaren Saria Another Day of Life animaziozko filmari ematea erabaki zuen, Raul de la Fuente zinemagile nafarrak Damian Nenow poloniarrarekin batera zuzendu duena. Sail berean, Lukas Dhonten Girl lanarentzat izan zen Europako Film Onenaren saria.

Horizontes Latinos sailean, Maria Alcheren Familia sumergida saritu zuten, eta epaimahaiak aipamen berezia egin zion Agustin Toscanoren El motoarrebatador filmari. Zinema Eraikitzen saria, berriz, Lucia Garibaldiren Los tiburones-ek eraman zuen. Eta hizkuntza ez hegemoniko batean egindako lan baten ekoizpena laguntzeko Glocal in Progress programan, berriz, Ignas Jonynasen Nematoma izan zen hautatua.

Zinema Ikasleen Nazioarteko XVII. Topaketako epaimahaiak, berriz, Diego Cespedesen El verano del león eléctrico saritzea erabaki zuen, eta baita David Pinheiro Vicenteren Onde o verao vai (Episódios da juventude)-ri aipamen berezia egitea ere.]]>
<![CDATA[Tragedia iragarrezina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2018-09-29/tragedia_iragarrezina.htm Sat, 29 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2018-09-29/tragedia_iragarrezina.htm Bad Times at the El Royale—, baina, ohi bezala, lehiaz kanpo erakutsiko dute klausurako filma. Urrezko Maskorra irabazteko hautagai diren lanetatik azkena atzo aurkeztu zuten. Tuva Novotny zinemagile suediarrak Blind Spot ekoizpen norvegiarra ekarri zuen Donostiara, eta, istorio dramatiko eta gogor baten bidez, suizidioaren problema jarri zuen mahai gainean.

Novotnyk hainbat film eta telesailetan aktore gisa parte hartu du orain arte, eta zenbait telesailetako atalak ere gidatu ditu. Zuzendari gisa lehen film luzea du Blind Spot, eta suizidioaren auzia hartu du hizpide. Ahalik eta ikuspuntu errealistena eman nahian, plano sekuentzia bakar batean erakutsi du istorioa. Modu horretan, ikusleak denbora errealean, minutuz minutu jarraituko du nerabe baten suizidioaren aurrean familia batek bizi duen larrimina.

«Gizartearen angelu itsuei buruz hitz egiteko beharra sentitzen nuen», azaldu zuen zuzendariak, lanaren izenburuari erreferentzia eginez. «Badago gazte belaunaldi bat hezten ari direna inor baino hobeak, azkarragoak eta gogorragoak izateko. Uste dut nik neuk ere badudala angelu itsurik. Gizartean gure aurpegi irribarretsu bat erakusten dugu, baina egia da barruan arazo asko dituela jendeak, eta ez duela lengoaia bat nola sentitzen den komunikatzeko». Gizartean zoriontasunari buruz nagusi den ideia ez dela zuzena iritzi zion, eta, beste hainbat gairi buruz baino gehiago, elkarri zer moduz sentitzen garen galdetu beharko geniokeela. Lana prestatzeko, aditu ugarirekin egon zen zuzendaria. «Denek aipatu zuten komunikazioa dela buruko gaitzen isolamendua hausteko abiapunturik onena». Hitz egitearen eta albokoari bakarrik ez dagoela sentiaraztearen garrantzia nabarmendu zuen, eta filma horretaz ohartarazteko egin duela gehitu zuen.

Adituek zinemagileari azaldu ziotenez, inork bere buruaz beste egiten duenean, normalean ingurukoek ez zuten inolaz ere pentsatzen halakorik gerta zitekeenik. «Horregatik, filmaren xedeetako bat zen erakustea errua alde batera utzi behar dela, denok saiatzen baikara guraso edo lagun onenak izaten, eta arreta komunikazioan jarri beharko genukeela».

Hiru saio, jarraian grabatuta

Filma hirutan grabatu zuten, hasieratik amaierara segidan, eta hirugarren harraldia ageri da filmean. Gaia «tentu handiz, dramatizatu gabe» landu nahi zuelako hartu zuen erabaki hori zuzendariak: «Gidoia idazten hasi nintzenetik nekien denbora errealean kontatu nahi nuela». Istorioari ahalik eta errealismo handiena eman nahian, ospitale bateko benetako mediku eta erizainak hautatu zituen aktore profesionalekin batera lan egiteko. «Haiek bazekiten zer esan behar zuten, baina dramatismoan ez erortzea zen niretzat garrantzitsuena, eta uste dut beren eguneroko lana egin behar izateak lagundu ziela hain urduri ez egoten. Aktoreentzat ere lagungarria izan zen dena benetako egoera batean jartzea».

Hiru eguneko grabazioaren ostean «emozionalki ahituta» bukatu zuela aitortu zuen Pia Tjelta aktoreak —gaztearen amaren rolean aritu da—. Bera ere bildu zen adituekin eta elkarteekin, halako egoera bat bizitzeak nolako erreakzioak sortzen dituen ikertzeko. «Denbora errealean grabatzeak kezka piztu zidan hasieran, baina, aldi berean, aukera eman zidan horrelako prozesu baten, shockaren eta minaren faseak bizitzeko eta dinamika horiek agertzeko».]]>
<![CDATA[Urak beren bideetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2018-09-28/urak_beren_bideetan.htm Fri, 28 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2018-09-28/urak_beren_bideetan.htm La leyenda del tiempo (2006) filmean agertu zirenean. Hamabi urte geroago, zuzendari katalanak jarraipena eman die haien bizitzei Entre dos aguas filmean. Fikzioaren eta errealitatearen artean dantzan dago lana, eta Sail Ofizialeko lehian aurkeztu zuten atzo.

La leyenda del tiempo ez zen Lacuestaren lehen lana izan, baina bai «oso iniziatikoa», zuzendariak goizeko emanaldiaren ostean adierazi zuenez. Azaldu zuen lehen film hartan bi haur ijitoek nerabezarorako bidean zituzten aldaketak erakutsi nahi izan zituela; «denboraren iragatea», azken batean. Lan berrian, haien bizitzei berriro heltzeko, fikziotik nahiz errealitatetik edan du, berak definitu moduan, «fikzio hiperrealista bat» sortzeko. Hala, bi lanetan bide beretik jo du formari dagokionez. «Halako filmek elkarrizketa bat planteatzen dute idatzitako gidoi baten eta aurrean aurkitzen dugunaren artean; modu oso irekian idatzita daude. Eta berdin egin dugu lan berria ere». Azaldu zuen, esaterako, hautaketa prozesuan ez zutela idatzitako pertsonaia horretara ongi egokituko zen aktore jakin bat bilatu. «Gidoian pertsonaia hori badago, baina castingera norbait agertzen bada interesatzen zaigun zerbait ematen diguna, hor daude gidoilariak [Isa Campo eta Fran Araujo] gauzak aldatzeko. Aldaketa eta elkarrizketa prozesu etengabea izan da». Buruan zuten lanari baino gehiago, kameraren aurrean gertatzen ari zenari adi egotea izan zen zuzendariaren premisa.

Bi pertsonaiek atzean utzi dute nerabezaroa film berrian. Isra espetxetik atera berria da, eta, zailtasunen gainetik, bere bizitzari berrekin nahian dabil, zein norabide hartu asmatu ezinik. Cheitok, berriz, bizimodu egonkorragoa du, lan eta familia aldetik. Bi anaiek harremana berreskuratuko dute, eta filmak erakutsiko du nork jarraitzen dion bere bideari, eta nola.

Zinemagileak nabarmendu zuen fikziozko film bat dela, baina egunerokoa duela inspirazio iturri. Hala, azaldu zuen hainbat gertakari asmatuak direla, baina beste zenbait errealitatetik hurbil daudela. «Cheito, esaterako, benetan da militarra, baina Isra, aldiz, ez da inoiz kartzelan izan». Esan zuen maite duela bien arteko jolas hori, baina kezka ere baduela jolas formalek hainbatetan ez ote duten eraikitzen ikuslearekiko horma bat. «Asmoa zen osagai gutxiagorekin lan egitea, eta gardentasuna erakustea forman».

Kantuekin ere jolas bera

Raul Fernandez Refree eta Kiko Veneno musikariek sortu dute filmerako musika, eta, horretarako, zuzendariak bezala, errealitatetik ere hartu dituzte osagaiak. Refree-k azaldu zuenez, aspalditik zeukan errodajea ikusi ahala musika sortzeko ideia. «Esango nuke sortu dudana topatu egin dudala, inspirazioa hor egotea izan baitzen». Inguruko hotsen eta ahotsen grabazioak ere erabili zituen; esaterako, grabazioan kantuan hasi zen haurrarena.

Venenorentzat ere errealitatea izan zen inspirazio iturri nagusia. «Ingurua ongi ezagutzen dut, geografikoki, kulturalki... Eta gero, anaiak ezagutzean, ez nuen besterik behar izan: begiak itxi, inspiratu, eta gauzei ateratzen uztea izan da dena».]]>
<![CDATA[Etsipenaren espaziontzian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1840/029/001/2018-09-28/etsipenaren_espaziontzian.htm Fri, 28 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1840/029/001/2018-09-28/etsipenaren_espaziontzian.htm High Life aurkeztu zuen, Juliette Binoche eta Robert Pattinson aktoreak protagonista dituen lana. Espazio urrunean girotu du zuzendari frantsesak kontakizuna, eta espaziontzi batean preso dauden hainbat pertsonaren arteko harremanak jarri ditu erdigunean. Aktore taldeak lagunduta egin zuen emanaldiaren osteko agerraldia Denisek.

Espetxe zigor luzeak edo heriotza zigorrak dituzten hainbat pertsona dira filmeko protagonistak. Esperimentu batean parte hartuko dute, eta, zigorrak espetxean bete beharrean, espaziontzi batean urrutira bidaliko dituzte, zulo beltz baten bila. Susmoa dute ez direla itzuliko, eta giro hertsi horretan iraungo dute. Harik eta pertsonaietako bat besterik ez den bizirik geratuko. Hilabete gutxiko haur baten kargu.

Denisek azaldu zuenez, aspalditik zuen buruan filmaren muina. «Gizon bat irudikatzen nuen, espazioan bakarrik zegoena, Lurretik oso urrun, eguzki sistematik at, itzultzeko inolako itxaropenik gabe. Bere inguruan denak hilda zeuden, eta bera bakarrik zegoen, haur txiki batekin. Ezin zen hil, ezin zuelako neskatxoa bakarrik utzi; erantzukizun hori du, nahiz eta ordura arte inolako ardurarik ez izan».

Filma prestatzeko, astrofisikariekin eta beste hainbat aditurekin egon zen taldea, Denisek hala eskatuta, baina, hala ere, zuzendariak aitortu zuen ez dela erraza izan hainbat gauza azaltzea. Zientzia fikziozko bere erreferentzien artean, berriz, Andrei Tarkovskiren Solaris filma aipatu zuen, eta gaineratu bat datorrela generoaz zinemagile errusiarrak zuen ikuspegiarekin. «Zientzia fikzioa zerbait lurtarra dela erakutsi zuen, soilik gizon-emakumeek irudika eta sor dezaketen zerbait. Ez dugu munstroen, alien-en edo estralurtarren beharrik; niri ez zaizkit interesatzen».

Indarkeria eta sexu eszenen inguruan galdetuta, oinazea pertsonaiek ezinbestean bizi duten egoera dela esan zuen. «Preso daude, ez dute etorkizunik, eta sufritzen ari dira. Baina, aldi berean, talde ausarta osatzen dute, eta giza harremanak dituzte oraindik. Elkartasuna ere badago, baita txera ere». Sexu hitzaren ordez desira erabiliko lukeela gehitu zuen.

Aktoreei, askatasuna

Pattinsonek bete du haurrarekin bakarrik geratzen den gizonaren rola, baina, adierazi zuenez, bere pertsonaia ez du etsipenean murgildutako norbait bezala irudikatu. «Nire ustez, ez dago hain etsituta; iruditzen zait ez duela plan bat, ez dakiela zer egin; egoera bitxian dago, norabiderik gabe, eta hori interesatu zait». Adierazi zuen esperientzia ederra izan dela haur batekin lan egitea. «Platoan animalia basati bat izatea bezalakoa zen; inspirazio eta ezusteko iturri etengabe bat izan zen».

Hark bezala, Denisek aktoreei eman dien askatasuna azpimarratu zuen Binochek. «Erronka bat izan da, ez baikenekien berak nora eramango gintuen. Askatasun hori hor dago; ikusezina den zerbaitek zu hunkitzea nahi izaten du Clairek, ikusgarria den hori zaintzen ari bada ere. Eta sentitzen eta pentsatzen duena esaten dizu, ez du gezurrik esaten».]]>
<![CDATA[Ispilu aurrean, norberaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2018-09-27/ispilu_aurrean_norberaren_bila.htm Thu, 27 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2018-09-27/ispilu_aurrean_norberaren_bila.htm Magical Girl bigarren lan luzearekin, film onenaren Urrezko Maskorra eta zuzendari onenaren Zilarrezko Maskorra lortu zituen. Hala, ikusmina zegoen haren pelikula berriarekin, Quién te cantará lanarekin. Presioa sentitzekotan gidoia idaztean sentitu zuela adierazi zuen zuzendariak atzo, lana Sail Ofizialeko lehian aurkeztu berritan. Edonola ere, bai publikoaren bai kritikaren aldetik izan zuen harrera ona ikusita, aurreikuspenak bete dituela esan daiteke. Melodrama bat sortu du oraingoan, lau emakumezko protagonista dituena.

Lila Cassen (Najwa Nimri) musikari ezagun bat da, baina hamar urte daramatza jendaurrean kantatu gabe. Oholtzetara itzultzekotan denean, memoria galduko du istripu baten erruz. Berrosatzen eta bere ibilbideari berriro ekiten laguntzen ahaleginduko da haren agentea (Carme Elias), eta, horretarako, Violeta (Eva Llorach) kontratatuko du. Cassenen zale amorratua da, eta karaoke batean egiten du lan, hura imitatzen; alaba gatazkatsu baten (Natalia de Molina) ama ere bada. Bere kantuak kantatzen eta bere mugitzeko era berreskuratzen irakatsiko dio horrek, edo, azken batean, berriro ere Lila Cassen izaten. Ispilu joko bat proposatuko du Vermutek, bi pertsonaiek emakume bera irudikatzeraino.

Identitateaz, norbera denaz eta izan nahiko lukeenaz, imitazioaz, amatasunaz eta beste hainbat auziri buruz hitz egiten du Vermuten filmak. Zuzendariak adierazi zuenez, bere hurrengo filma zein izango zen pentsatzen hasi zenean, terrorezko lan bat ontzea izan zuen buruan. «Mamuen inguruko zerbait egin nahi nuen, besteren identitateak lapurtzeari buruz, edo emakume bat beste baten arimaz jabetzeari buruz. Aldi berean, musika asko entzuten genuen elkarrizketa horietan. Gauza batek ez zuen bestearekin loturarik, baina gero gauzek bere garapena dute, idazketak ere bai, eta, azkenean, mamuen film bat izan behar zuena hau bilakatu zen».

Vermuten unibertsoan

Musikak garratzi handia du filmean —izenburua Mocedades taldearen kantuak ematen dio—. Alberto Iglesiasek landu du, baina Nimriren hainbat abesti ere lanerako baliatu ditu Vermutek —musikaria ere bada—. Nimrik berak azaldu zuenez, zuzendariak bere lau kantu hartu zituen, bere ahotsa kendu, eta, ondoren, Llorachek interpretatzeko. «Gu bion artean entsegu epe luze bat izan genuen, non jada nireak ez ziren kantu horiek kantatu eta dantzatu behar genituen biok, elkar mimetizatzeko. Hori izan zen zailena niretzat; guztiaz desjabetu, eta gure artean sinkronizatzea». Oso esperientzia «indartsua» izan zela gehitu zuen, bere aktore bizitzako «bidaiarik heavyena». Bat etorri zen Llorach —Diamond Flash (2011) Vermuten lehen filmean ere Violeta izeneko beste pertsonaia bat antzeztu zuen—. «'Zergatik dantzarazten gaitu hainbeste?', galdetzen genion geure buruari, zeren bi aste eman genituen koreografiekin. Baina egia da horrek gure artean lotura berezi bat sorrarazi zuela, hitzez edo entseatuz sortu ezin dena. Bakoitzak bere pertsonaia bere erara landu zuen, baina oso era bitxia izan zen guk elkar ezagutu eta konektatzeko».

Biek nabarmendu zuten aktoreak zuzentzeko modu oso berezia duela Vermutek, baita Eliasek eta De Molinak ere; bere unibertsoan sartzen dituela eta oso zehatza dela. Llorach: «Oso argi du zer nahi duen, eta ez da gutxiagorekin inoiz konformatzen».]]>
<![CDATA[Naturarekin bat egitea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1966/023/002/2018-09-27/naturarekin_bat_egitea.htm Thu, 27 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1966/023/002/2018-09-27/naturarekin_bat_egitea.htm Vision filmean kontatzen duen istorioa. Japoniako baso batean girotua dago; natura da filmeko protagonista nagusia, eta, poesia bisualaren osagaiak baliatuta, gizakiak naturarekin konektatzeko duen premiaren aldarria egin du filmean. Lanak gogoeta egiten du bizitzaren zikloei, minari eta beste hainbat gairi buruz; Sail Ofizialeko lehian aurkeztu zuten atzo. Osasun arazoak direla eta, zinemagile japoniarrak ezin izan du Zinemaldira etorri, eta Juliette Binoche filmeko protagonista arduratu zen azalpenak emateaz proiekzio osteko agerraldian, Marianne Slot ekoizleak lagunduta.

Binoche Jeanne da filmean. Japoniara joango da, vision izeneko sendabelar bitxi bat aurkitu nahirik, kondairaren arabera gai dena gizakiaren barne minak sendatzeko. Baso batean murgilduko da, eta Tomo basozaina (Masatoshi Nagase) ezagutuko du. Haren laguntzaz, bilaketa horretan barneratuko da, bere iraganari estu loturik dagoen bilaketa batean.

Aktorearen ustez, esanahi bat baino gehiago izan ditzake sendabelarraren bilaketak, Kawasek irekita utzi ohi baitu interpretazio ugari egiteko aukera, baina aktoreak berea eman zuen: «Nire pertsonaiak barneko egia mingarri bat onartu behar du, baina, nire ustez, zeure burua epaitu gabe onartzen duzunean, barruko argi bat pizten da. Zerbait sakona eta misteriotsua da». Ingurumena zaindu beharraz ere mintzatu zen aktorea, filmak mezu hori ere nabarmentzen duelako, haren ustez: «Uste dut beharra dugula naturarekin bat egiteko, geure ni sakonarekin konektatzeko. Esnatu, gogoeta egin, eta kontzientzia zabaldu beharko genuke; kontzientzia emozional bat behar dugu».

Naran jaioa da Kawase, eta eskualde horretako Yoshino mendien inguruko basoetan grabatu zuten filma, zeina «ama lurraren alegoria bat» den, Marianne Slot ekoizlearen ustez. «Naomik bere mundura eraman gintuen, eta, inork naturara gerturatu ahal bagaitu, hori bera da». Binochek adierazi zuen «hunkituta» ibili zela inguru haren edertasunarekin eta isiltasunarekin, eta horrek pertsonaiaren esentzia aurkitzen lagundu ziola. «Oso modu berezian egiten du lan Kawasek; mundu bat sortzen du zure inguruan. Mozketarik gabe jarduten du, eta harritu egin ninduen horrek».

Binochek gehitu zuen izugarri maite duela bere lanbidea. «Niretzat, aktore lana maitasun adierazpen bat da, edozein arte mota bezala. Egunerokoa ere izan daiteke artea, egiten duzun guztiarekin engaiatzeko modua».]]>
<![CDATA[Soineko gorri beldurgarri bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/025/001/2018-09-26/soineko_gorri_beldurgarri_bat.htm Wed, 26 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1941/025/001/2018-09-26/soineko_gorri_beldurgarri_bat.htm In Fabric filmean; zuzendari ingelesak atzo aurkeztu zuen lana, Sail Ofizialean, eta harridura piztu zion Kursaaleko publikoari: izan zen emanaldiaren erdialdera aretotik atera zen ikuslerik, baina geratu zirenek nahikoa barre egin zuten, eta txaloak ere jo zizkioten amaieran.

Stricklandek jada arreta piztu zuen Errumanian filmatutako Katalin Varga (2009) estreinako lan luzearekin; Berlinalen Zilarrezko Hartz bat lortu zuen, eta Europako Zinema Akademiak urteko aurkikuntzaren saria ere eman zion —Zinemaldiak Eastern Promises izeneko atzera begirakoan eman zuen 2014an—. Horren ostean, Berberian Sound Studio (2012) eta The Duke of Burgundy (2014) zuzendu zituen. Beraz, laugarren fikziozko lan luzea du In Fabric. Lan berrian, soineko gorri protagonista ez ezik, arropa saltzaile beldurgarriak, maniki artegagarriak, erotzen diren garbigailuak eta beste hainbat osagai baliatu ditu. Zinemagileak Italiako giallo-aren estetikaren bidetik jo du, eta, beldurra, umorea, absurdoa eta fetitxismoa nahasiz, sailkaezina den lan oso pertsonal bat osatu du.

Istorioa Erresuma Batuko saltoki handi batzuetan girotua dago, 1993an, nahiz eta 70eko hamarkadara jotzen duen estetikoki. Zuzendariak azaldu zuenez, haurtzaroko oroitzapenak dira filmaren abiapuntua. «Txikitan, maiz izan nintzen halako saltoki handietan, eta amesgaizto ugari izan nituen manikiekin. Halako saltoki handietara joatea beste mundu batean sartzea bezalakoa zen, eta lan hau orduko ikuspegi horrekin egiten saiatu naiz». Halere, beste abiapuntu bat ere aipatu zuen, filmeko zenbait eszenari lotutakoa: «Arraroa izan liteke hau, baina gorputz isuriek beti amaitzen dute arropan; giza gorputzak arroparekin duen kontaktua izan da abiapuntuetako bat».

Lan munduari ez ezik, kontsumismoari ere kritika egiten dio filmak, baina zuzendariak adierazi zuen ez zuela « ez didaktikoa ez hipokrita» izan nahi, bera ere kontsumitzailea dela, eta beste ideia bat jorratu nahi zuela: heriotzaren ausazkotasuna. «Soinekoak ez ditu pertsonaiak epaitzen kontsumistak direlako; aleatorioki hiltzen ditu, eta niretzat ideia hori zen garrantzitsua».

Zinemagileak azaldu zuen bigarren eskuko arropak erosi izan dituela, eta jantzien zikloaren ideia interesgarria egiten zaiola; nork jantzi duen lehenago, nork eramango duen gero... Ideia horrekin du zerikusia filma bi zatitan banatzeak: zati bakoitzeko protagonistak lotzeko modua ikusi zuela esan zuen, baina ausazkotasunaren ideia indartzeko bereizi zituela. Aitortu zuen, halaber, buruan pertsonaia gehiago ere bazituela, baina aurrekontua ez zela gehiagorako iristen. «Nahiko zaila izan zen filma 26 egunean errodatzea, baina bai, jarraipena izan zezakeen, eta beste zazpi sekuela egin genitzakeen».

Filma Sail Ofizialean sartu izanak harritu ote duen galdetu zioten Stricklandi, eta esan zuen aukeratua den bakoitzean harritzen eta pozten dela. Esan zuen berriz egin beharko balu gauza ugari aldatuko lituzkeela. «Beti daude akatsak, eta horrela izango da beti, baina horregatik jarraitzen dut lanean, hurrengoan gehiago asmatuko dugulakoan».]]>