<![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 21 Sep 2018 12:34:07 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ainhoa Sarasola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Amaia Vicente eta Mario Paniego zortzi astez izango dira Wroclawn]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2443/033/001/2018-09-21/amaia_vicente_eta_mario_paniego_zortzi_astez_izango_dira_wroclawn.htm Fri, 21 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/2443/033/001/2018-09-21/amaia_vicente_eta_mario_paniego_zortzi_astez_izango_dira_wroclawn.htm
Hilaren 24an joango dira Wroclawra bi artistak, eta azaroaren 18ra bitarte egongo dira han. Egonaldi horretan, Audio landscape in Wroclaw izenburua daraman proiektua garatuko du Amaia Vicentek (Bilbo, 1976). Artistak azaldu duenez, EHUko Arte Ederren Fakultateko Arte eta Teknologia sailean egiten ari den doktoretza ikerketaren parte da, eta soinua izango du euskarri nagusi. Wroclawko soinuak jasoko ditu, grabazio sistema «binaurala» baliatuta. «Sistema berezia da, haren emaitza hiru dimentsioko soinua baita. Entzungailuen bidez aditzean, espazioan bertan zaudela sentitzen duzu, belarria GPS bat den neurrian, hotsa nondik datorren, zein intentsitate duen eta beste identifikatzeko aukera ematen dizulako. Modu oso interesgarria iruditzen zait erretratu nahiko errealista bat egiteko». Gailu bereziak ari da sortzen grabazioak egiteko: giza itxurako plastikozko lau buru kokatuko ditu hirian zehar, eta bi belarrietatik sartzen zaizkien soinuak hartuko dituzte horien barruan kokatutako mikrofonoek.

Paniegok, berriz, irudia izango du lanabes nagusi, eta publizitateak espazio publikoan hartzen duen lekuaz pentsaraztea izango du helburu bere proposamenak. Bilbon orain hilabete batzuk garatu zuen proiektu bat abiapuntu gisa hartu du: publizitate afixak beren euskarrietatik kendu, eta hiriko espazio horren argazkiak jarri zituen, haiek desagertu izanaren efektu bisuala lortuz. Antzeko zerbait egin nahi du Wroclawn, horregatik du izena Trampantojo proiektuak. Berau garatzeko, hiriko artista eta aktibistekin elkartuko dela ere azaldu du. Izan ere, espazio publikoan publizitateak har dezakeen lekua legez mugatu berri dute hiriaren erdigunean. «Publizitatea desagerraraztea dago nire proiektuaren oinarrian. Izan ere, gure eguneroko bizitzan une oro dei egiten digun zerbait da, eta uste dut horren inguruan gogoeta gehiago egin beharko genukeela gizarte gisa». Hausnarketa hori erraztu nahi du bere proposamenarekin.

Bi sortzaileek tailerrak egingo dituzte Wroclawko herritarrekin.

Bosgarren urtez jarraian

Euskal artistei Wroclawn egonaldiak egiteko aukera eskaintzen zaien bosgarren aldia da aurtengoa, Irene Larraza Etxepare Euskal Institutuko zuzendariak gogora ekarri duenez. Donostia eta Wroclaw 2016an Europako kultur hiriburu izateko prestaketen testuinguruan abiatu zen, 2014. urtean, Euskal Herriaren eta Poloniaren arteko elkarlana. Ordutik, eta Vicente zein Paniego zenbatuta, hamabi euskal artistaren egonaldiak lagundu ditu programak, betiere «hiria eta sorkuntza ardatz duten proiektuak garatzeko» xedearekin. Aurtengo deialdira hamar proiektu aurkeztu direla azaldu du Larrazak, eta guztiak maila handikotzat jo dituela bi herrialdeetako adituek osatutako epaimahaiak.

Culture Zone Wroclaw programak kudeatzen du AIR Wro programa gaur egun; Euskal Herrian, D2016ren ostean, Etxepare institutuak hartu zuen egitasmoari jarraipena emateko ardura.]]>
<![CDATA[Wroclawn egonaldia egingo dute Amaia Vicente eta Mario Paniego artistek]]> https://www.berria.eus/albisteak/156876/wroclawn_egonaldia_egingo_dute_amaia_vicente_eta_mario_paniego_artistek.htm Thu, 20 Sep 2018 12:37:03 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/156876/wroclawn_egonaldia_egingo_dute_amaia_vicente_eta_mario_paniego_artistek.htm <![CDATA[Barne turbulentziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/028/001/2018-09-13/barne_turbulentziak.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1915/028/001/2018-09-13/barne_turbulentziak.htm Zendabalitz izenburua daraman proiektuarekin irabazi du XXI. Igartza saria, eta beka horren laguntzarekin idatziko du liburua. Aurreratu duenez, hainbat bidaiariri egoera horretan sortzen zaizkien barne kezkak eta gogoetak izango ditu kontakizuna osatzeko osagai nagusiak. Ondo bidean, urte eta erdi barru ikusiko du argia eleberriak.

«Hegaldi baten kronika kontatu nahi dut, bidaiarien barne bakarrizketen bitartez», azaldu du Elizarik, pertsonaien psikologian murgiltzea eta giza jokabidea arakatzea gogoko duela gehituta. Aireportuan harrapatuta geratzeak bidaiariengan kezka batzuk esnatuko ditu, eta horiek tartekatuko dira narrazioan. Zazpi pertsonaia sortu ditu, oso profil eta kezka ezberdinak dituztenak. «Horrekin jolastu nahi dut, batak eta besteak dituzten pentsamenduak kontrajarriz. Aldi berean, elkar eraginak egongo dira; haien artean harremanak sortuko dira, eta ezinbestekoak izango dira bidaiaren nondik norakoak erabakitzeko».

Pertsonaiek askotariko kezkak badituzte ere, iraganarekin nahiz geroarekin lotutakoak dira gehienetan —horregatik Zendabalitz izenburuarekin egindako jolasa—. «Iraganean gertatutako zerbaitetan edo etorkizunean gertatuko den zerbaitetan ari dira pentsatzen zazpi pertsonaiak, eta horrek ardurak sortzen dizkie». Ez duela oraina bizitzearen aldarri bat egin nahi argitu du egileak: «Planteatu nahi dudana da ea merezi duen iraganak eta etorkizunak sortzen dizkiguten kezka horiek guztiak edukitzea. Baina ez dut ezabatu nahi iraganak eta etorkizunak gugan duten eragina». Elizariren ustez, istorioaren oinarrian dagoena «nahiko dramatikoa» izan daiteke, pertsonaiek ere halakotzat dituztelako beren kezkak. «Baina nobelarekin bilatzen dudana da horri buelta ematea eta laztasuna kentzea denoi kezkak sortzen dizkiguten gai horiei».

Bideogintzatik letretara

Beasaingo Udalak, CAF enpresak eta Elkar argitaletxeak antolatzen dute Igartza sariketa, idazle gazteei literatur proiektu bat garatzeko aukera emateko, eta 21. aldia du jada. Aurtengo irabazlearen berri atzo eman zuten Elkarreko editore Xabier Mendiguren Elizegik, Beasaingo alkate Aitor Aldasorok eta CAFeko ordezkari Joxe Begiristainek, Elizarirekin batera Donostian egindako agerraldian. Azaldu zutenez, hamabi proiektu aurkeztu dira aurten, sariketa «osasuntsu» dagoen seinale, eta Elizarirena hautatzea erabaki du Miren Amurizak, Garazi Kamiok eta Igor Estankonak osatutako epaimahaiak.

Ikus-entzunezko Komunikazioan lizentziatua da Elizari, eta arlo horretan egin du bere ibilbide profesionala. Sormenerako «behar bat» beti izan duela eta orain artean bideogintzaren bidez ase izan duela azaldu zuen; idatzi ere idatzi izan duela, baina beti «oso era intimoan, gehiegi partekatu gabe». Sariketaren berri bazuen, eta irabazteko aukera «amets bat bezala» ikusi izan zuen beti. Aurten, baina, bere proiektua aurkeztea erabaki zuen. «Duela urte batzuk ipuin klasiko batzuen egokitzapenak egin nituen, baina hau izango da benetan literaturarekin izango dudan harremanik estuena».]]>
<![CDATA[Erika Elizarik irabazi du XXI. Igartza saria]]> https://www.berria.eus/albisteak/156548/erika_elizarik_irabazi_du_xxi_igartza_saria.htm Wed, 12 Sep 2018 12:26:20 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/156548/erika_elizarik_irabazi_du_xxi_igartza_saria.htm <![CDATA[Audiard, Labaki, Chazelle, Cuaron eta Leeren lanak, Zinemaldian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/023/002/2018-08-15/audiard_labaki_chazelle_cuaron_eta_leeren_lanak_zinemaldian.htm Wed, 15 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1878/023/002/2018-08-15/audiard_labaki_chazelle_cuaron_eta_leeren_lanak_zinemaldian.htm
Perlak sailak beste zinema jaialdi batzuetan erakutsitako lanak ekarri ohi ditu Zinemaldira, eta halaxe egingo du aurten ere. Hala, Veneziatik Donostiarako bidea egingo dute hainbat filmek. Hain zuzen, Veneziako Mostran emango duten lehen lana —First Man— aurkeztuko du gero Damien Chazellek Donostian. Neil Armstrong astronauta eta bere kideak ilargira iritsi zirenekoa kontatzen du lanak. Jacques Audiardek ere Mostran estreinatuko du lan berria, The Sisters Brothers westerna, eta gero ikusi ahalko da Donostian. Patrick deWitt idazlearen izen bereko eleberria du oinarri, eta Jake Gyllenhaal, Joaquin Phoenix eta John C. Reilly ditu protagonista. Alfonso Cuaronek, berriz, etxeko langile baten bizitza irudikatu du Roma filmean, eta hori ere Veneziatik pasatu ondotik iritsiko da Zinemaldira.

Bradley Cooper aktore estatubatuarrak zuzendu duen lehen filma izango da saileko proiekzioetan azkena: A Star is Born. Cooperrek bi musikariren arteko amodio istorio tragiko bat ondu du bere estreinako lanean, eta berak jokatu du filmeko rol protagonistetako bat. Hilaren amaieran, Venezian estreinatuko du lana hark ere, eta horren ondotik iritsiko da filma Donostiara.

Cannestik Donostiara

Cannesko zinemaldian erakutsitako hainbat lan ere helduko dira Zinemaldira Perlak sailaren bidez. Lukas Dhontek lehen film luzea aurkeztuko du Donostian, Girl, zeinak lehen lan onenaren Urrezko Kamera eta Un Certain Regard saileko Fipresci saria eskuratu zituen Cannesen. Ciro Guerrak eta Cristina Gallegok ere Frantziako jaialdiko Errealizadoreen Hamabostaldian estreinatu zuten Pájaros de verano, zeinak Kolonbiako narkotrafikoaren jatorria aztertzen duen benetako istorio baten bidez. Cannesko Errealizadoreen Hamabostaldian aurkeztu zuen, halaber, Mamoro Hosodak Mirai animaziozko filma, irailean Zinemaldira ekarriko duena. Eta Cannesen Epaimahaiaren Saria jaso ondotik aurkeztuko du Donostian Nadine Labakik Capharnaüm filma.

Spike Lee ere Donostia Hiria Publikoaren saria lortzeko hautagai izango da BlacKkKlansman komedia dramatikoarekin. Ku Klux Klanen infiltratzen den polizia afro-amerikar bati buruzko filma da, eta Epaimahaiaren Sari Nagusia lortu zuen Cannesen, baita Publikoaren saria ere, Locarnoko jaialdian. Jia Zhangkek, berriz, Txinan gertatzen ari diren aldaketak amodio istorio bortitz baten bidez azaldu ditu Ash is Purest White filmean, zeinak Cannesko lehian parte hartu zuen.

Lehendik beste sei

Film horiek guztiak ez ezik, aurrez iragarritako Another Day of Life (Raul de la Fuente, Damien Nenow), 3 Rock / Three Faces (Jafar Panahi), Zimna Wojna / Cold War (Pawel Pawlikowski), El ángel (Luis Ortega), Leto (Kirill Serebrennikov) eta Netemo Sametemo (Ryusuke Hamaguchi) filmak ere Perlak sailean emango dituzte.

Irailaren 21etik 29ra izango da Donostiako 66. Zinemaldia.]]>
<![CDATA['Handia' Oscar sarietarako bidean jarri da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/023/001/2018-08-15/handia_oscar_sarietarako_bidean_jarri_da.htm Wed, 15 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1873/023/001/2018-08-15/handia_oscar_sarietarako_bidean_jarri_da.htm Handia filma. AEBetako zinema sari nagusietan Espainia ordezkatzeko hautatu dute Aitor Arregik eta Jon Garañok zuzendutako euskarazko filma, beste bi lanekin batera: Javier Freserren Campeones eta Asghar Farhadiren Todos lo saben, hain zuzen. Hiru horien artetik aukeratuko dute ingelesez besteko filmen atalean 91. Oscar sarietan lehiatzeko hautagaia. Espainiako Zinema Akademiak irailaren 6an hartuko du erabakia.

Edonola ere, bigarren galbahe hori gaindituz gero, Handia-k aurretik izango lituzke Oscar sariek eurek nazioarteko lan guztien artean egiten dituzten beste aukeraketa faseak.

Ez da bide arrotza Moriarti kolektiboko zinemagileentzat. Izan ere, 2014an Jon Garañok eta Jose Mari Goenagak zuzendutako Loreak filma ere Oscarretarako bidean izan zen. Espainiako Zinema Akademiak hautatu zuen lehenik, baina azkenean AEBetako sari esanguratsuenetan parte hartzeko atarian geratu zen.]]>
<![CDATA[Audiard, Chazelle, Cuaron eta Labakiren filmak Zinemaldian]]> https://www.berria.eus/albisteak/155585/audiard_chazelle_cuaron_eta_labakiren_filmak_zinemaldian.htm Tue, 14 Aug 2018 13:47:17 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/155585/audiard_chazelle_cuaron_eta_labakiren_filmak_zinemaldian.htm <![CDATA[Saroberen ezpalekoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/024/001/2018-08-07/saroberen_ezpalekoak.htm Tue, 07 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1917/024/001/2018-08-07/saroberen_ezpalekoak.htm
Duela ia bi hamarkada, Urnietan (Gipuzkoa), Sarobe Arte Eszenikoen Guneko zinema eskolan ezagutu zuten elkar. «1999-2000 ikasturtean izan zen. Bakoitza bere aldetik joan ginen hara», azaldu du Arregik. Enpresa ikasketetako azken urtean zebilen bera; Goenagak eta Berzosak amaituta zituzten ikasketa horiek berak; Garañok Kazetaritza eta Publizitatekoak eginak zituen, eta Gil Munarriz institututik atera berria zen. «Nik, adibidez, zerbait ikasteko gogoa neukan; ez nuen ideiarik zinemagintzaz, nekien bakarra zen asko gustatzen zitzaidala, eta ikusi nahi nuela zelan egiten zen hori», azaldu du Arregik.

Harremana egin zuten, eta harreman hori areagotu egin zen eskolako dinamikaren harira. «Gidoigintza kurtsotik hiru gidoi aukeratu, eta hiru labur egiten ziren 16 mm-tan. Jon, Xabi eta Jorge batean zebiltzan, Aitor eta ni beste batean...», dio Goenagak. Batek zuzendu, eta besteek bestelako roletan jarduten zuten, eta lan bakoitzean rolak txandakatzen zituzten; hala, guztiak aritzen ziren batean edo bestean. Gogoan dutenez, taldea sortua zuten jada ikasturtea amaitu aurretik. Nork bere gidoia idatzia zuen, eta eskolako dinamika berean jarraitu zuten lanean. «Batak bestearenak irakurtzen genituen, eta hor jada bazegoen material bat; era natural batean, gidoi batzuk mahai gainean zeuden, eta, ez bazeuden, garatzeko gogoa zegoen». Garañok gogoan duenez, halako batean erabaki zuten bakoitzak film labur bat zuzenduko zuela, eta besteek beste roletan lagunduko zutela: «Moriarti sortu zen gure bizitzetan zer egin oso ondo ez genekien momentu batean, eta hala, pentsatu genuen: 'Ba behintzat egin ditzagun labur batzuk'». Orduan hasi zen hedatzen egun arlo teknikoagoetan aritzen diren beste hainbat kideren sarea ere.

Donostiako Larrotxene kultur etxean hasi ziren filmak sortzen, bertako baliabideekin; Berzosarenetik hasi ziren, bost laburrak osatu arte. Lehen urtean egin zituzten gehienak, baina Garañorena, esaterako, 2008an bukatu zuten. Goenagak eman du azalpena: «Denbora asko pasatzen genuen Larrotxenen, eta, labur horiek egiten ari ginela, beste proiektu batzuetan hasi ginen pentsatzen». Garañoren ustez, Arregik zuzendutako laburrak -Nora hoa, Bixente?- sari batzuk lortu izanak lanean jarraitzeko ilusioa ekarri zien, eta Goenagarena -Tercero B- «profesionalago» egitea erabaki zuten; mugarritzat ditu bi lan horiek. «Apustu bat egin genuen, eta ondo atera zitzaigun. Horrek eta beste ekoiztetxe batzuekin harremanetan jartzeak lan dinamika batean hastea ekarri zigun». Moriarti, sortzaileen talde moduan, sortua zen jadanik. Eta berehala sortu zuten izen bereko ekoiztetxea ere, Atxaren parte hartzea gehituta.

Hori ere ia berez iritsi zen, beren proiektuak ontzeko tresna baten gisan, baina Goenagak gogoan ditu hasierako zalantzak. «Salto bat ere izan zen. Larrotxenen urtebete eman, eta Parte Zaharrean lokal bat alokatzeko aukera sortu zen. Zenbat zen...?». «25.000 pezeta», zehaztu dio Arregik, irriz. Goenaga: «Guretzat hori kristoren inbertsioa zen garai hartan. Bazirudien ez zuela atzera bueltarik; zen esatea 'pauso hau emango dugu?'». Haren ustez, garai hartan Garañok zein Berzosak «ikuspegi estrategiko handiagoa» izan zuten. «Nik kurtsoa egin nuen zinema gustuko nuelako, baina gero nire asmoa zen ikasitakoaren inguruan lanen bat bilatzea. Baina pixkanaka gauzak egiten zoaz. Jabetzerako, hemeretzi urte joan dira, eta hemen segitzen dugu».

Bakoitzaren zalantzak gorabehera, hazia ereinda zegoen. Talde bat ziren, eta pixkanaka sakonduz joan ziren elkarrekin lan egiteko hasierako molde horretan. Garaño: «Elkarlan horretan hasi ginen, eta azkenean filosofia hori, nahita edo nahi gabe, orain arte mantendu dugu».

Autoretzari lotutako kezkak

Zuzendariaren figurak pisu handia du zinemagintzan. Filmaren izenburua baino gehiago, zuzendari jakin horren azken lanaz hitz egin ohi da maiz. «Horrek arrazoi bat du», Garañoren ustez: «Filma talde lan bat izan arren, zuzendariak bere zigilua ematen dio nolabait». Haien kasuan, ordea, Moriartikoen filmez hitz egin ohi da. Kideek aitortu dute horrek kezka sortzen ziela hastapenetan. Goenaga: «Ez nengoen ziur guk taldean sortzean nortasun handirik izango ote genuen. Baina urteak pasatu ahala, iruditzen zait ahots propio bat sortu dela, taldearena. Denon ikuspegiak uztartzen joan gara, eta Moriartiren filmak denon nahasketa dira». Garañok ere bazuen kezka hori, baina alde ona ikusten dio orain: «Zentzu batean orain kontrakoa ere gertatzen zaigula esango nuke. Lehen, zigilu hori izatea onerako zela iruditzen zitzaigun, eta orain, igual ezin diogula eskapu egin. Azkenean, hau da gure egiteko forma, eta iritsi gara puntu batera non gure filmak familiakoak diren». Arregik beste gogoeta bat gehitu du , filmaketa askotan aritu den lankide batek aipatutakoa gogora ekarrita: «Berak esan izan digu oso gutxitan ikusi duela zuzendari bat erabakiak bera bakarrik hartzen, beti duela babes figura bat, handiagoa edo txikiagoa, frontoi lan hori egiten... Hori agian kolektibotasun mozorrotu bat da... ». Goenagaren ustez ere zinemak beti du «kolektibotasun puntu bat, baina kolektibotasun oso hierarkizatu bat» izan ohi da.

Edonola ere, beren modura jarraitu zuten lanean. Zenbait film esanguratsu aipatzearren, esaterako, Arregik eta Goenagak Lucio (2007) zuzendu zuten; Garañok eta Goenagak, 80 Egunean (2010) eta Loreak (2014); eta Arregik eta Garañok, Handia (2017). Zuzendari aritu ez ziren beste kideak ez zituzten urrun izan, gidoigintzan edo ekoizpenean jardun baitzuten gehienetan. Bakarka ere jardun izan dute, baina gehienetan binaka aritu dira zuzendaritzan. Eta molde horren «errematea», Garañoren ustez, oraintxe ari dira frogatzen, La trinchera infinita lan berria hiruren artean ari baitira zuzentzen. «Nahiz eta salbuespen bat izan, balio du filosofia zein den ikusteko». Hainbat arrazoi tarteko, filmaketa bi zatitan banatu dute: udaberrian, Goenaga eta Arregi izan ziren filmaketa zuzentzen, eta oraintsu, Garaño eta Goenaga aritu dira bigarren zatian.

Jakin badakite jendeari atentzioa ematen diola hala aritzeak, hainbeste urteren ostean hala jarraitzeak bereziki. «Hori baino gehiago», dio Garañok, «jendeari arraroa egiten zaio, normalean bi zuzendari haserretu eta bakoitzak bere filma egitea gertatu izan delako, baina ez da izaten halako rol aldaketarik». Arregik aitortu du maiz galdetu diotela ea nolatan orain arte taldea ez den hautsi.

Alde eta kontra

Lan batetik bestera aldaketak egiten dituzten arren, Moriartiko kideek badute lanerako ohiko metodo bat, Arregik azaldu duenez: «Aspalditik dugun prozedura da Eusko Jaurlaritzaren diru laguntzak martxan jarri baino lehen elkartzea eta handik aste pare batera beste bilera bat egitea. Lehen bilerara, bakoitzak urtean zehar buruan izan dituen ideiak ekartzen ditu; brainstorming moduko bat sortzen da, eta lehen sentsazioak ikusten ditugu». Izan daiteke hogei ideia bota, eta zortzi igarotzea hurrengo fasera, onespen txikiagoaz edo handiagoaz. «Tarte batera, beste bilera bat egiten da, ideia horiek nola garatu ikusteko. Gero, normalean, ideia mahai gainean jarri duenak garatzen du proiektua, eta ondoren gehituko da beste zuzendarikide bat».

Rol batean zein ariko den erabakitzeko, ideia izan daiteke irizpideetako bat, baina normalean hainbat arrazoi izaten dira tartean. Arregi: «Askotan, norbera non eta zertan dabilen da kontua». «Motibazio kontua ere bada», Goenagaren ustez; ideia batek nor erakartzen duen gehiago edo gutxiago. Bakoitzak zer roletan duen eskarmentu gehiago ez da erabakigarria, baina bada faktore bat, Garañoren ustez: «Nahiz eta gero denak egon, Jose Marik gidoiaren karga handia hartu ohi du, Jorge ere gehiago dabil gidoiarekin, Xabi produkzioan...». Dena den, beste kideak zuzendarien alboan izaten dira beti, «bigarren eraztun moduko batean, kanpotik begira bezala, eta eztabaidan sartzen dira; gauzak ondo badoaz, gutxiago; bestela, gehiago».

Eta eztabaidak izaten dituzte. «Oso antologikoak» izan dira batzuk, Garañoren hitzetan. «Jendeak flipatu egiten zuen gure lehen filmaketetan». Egun, lantaldean horren kontura barre egiten dutela dio, badakitelako eztabaidek gerora ez dutela ondorio larririk izaten. «Jose Marik behin esan zuen, eta nik ordutik berak baino gehiago esaten dut, ados gaudela %90 eta piko batean, ze ja badugu zinema ikusteko era oso antzeko bat, eta gero, ez gaudela ados txikikeria askotan...». «Baina txikikeria horiek askorako ematen dute...», gehitu du Goenagak. Hori da taldean aritzearen alde txarretako bat, denen ustez. «Desabantaila argietako bat da askotan haserretzen zarela, eta asko moteltzen dela dena, erabaki bat hartzeko ados jarri beharra dagoelako». Ez da beti erraz lortzen, baina horretan alde joka dezake taldeak, Goenagaren ustez: «Unearen arabera, hor beste ahots batzuk daude. Berez bi zuzendari egon badira ere, besteok ere iritzia ematen dugu; nolabait, ez da biren arteko erabaki bat, askoren artekoa baizik». Bakoitzaren iritzia aurrera atera edo ez, hori erlatibizatzen ikasi dutela uste du Arregik: «Batzuetan, zuk defendatzen zenuena hobeto dago, eta beste askotan, okerrago. Uste dut konfiantza dugula pauso motel horietan, iritzi talde horrek ondo bideratzen duela kontua».

Garañoren ustez, elkar ondo ezagutzeak pisu handia du. «Izaeraz oso ezberdinak gara, eta prozesuak ere oso era ezberdinetan eramaten ditugu. Nik, adibidez, asko sufritu ohi dut filmaketan, eta Aitor, aldiz, disfrutatzen ikusten dut; muntaketan, alderantziz da». Arregik abantaila bat ikusten dio horri: «Ondo dago profil ezberdin horiek egotea, konpentsatzeko, eta iparrorratza argiago izateko, zeren prozesua luzea izaten da, eta askotan ez duzu irtenbidea argi ikusten». Goenaga bat dator: «Film bat bere osotasunean ikustea zaila da prozesua hain luzea izanda, eta uste dut taldean arituz gero errazagoa dela perspektiba mantentzea». Taldeak ongi funtzionatu izanaren beste bi faktore aipatu ditu: iritzia emateko duten askatasuna, eta nork bere «oxigenazio epeak» hartzea.

Horiek horrela, galdetutakoan ea beren burua irudikatzen ote duten film bat bakarka egiten, «ez» borobil batekin erantzun dute hirurek, batera kasik. Arregi: «Nik argi dut Handia nik bakarka egin izan banu askoz ere film txarragoa aterako zela, berdin Lucio...». Besteak bat datoz, baita oso film ezberdinak liratekeela esatean ere. «Nik behintzat, pentsatu izan dudanean 'ez dut honekin jarraitu nahi', alternatiba ez da bakarka joatea, uztea baizik; edo Moriarti, edo pelikularik ez egitea». Arregik garrantzia handia ematen dio nork bere tarteak hartu eta taldeak ulertu izanari. «Uste dut errespetua egon dela, eta hori Moriartiren aktibo oso inportante bat dela. Ni behintzat, alde horretatik, harro nago halako dinamika baten parte izateaz».

Bihar: Bulegoa Z/B.]]>
<![CDATA['El amor menos pensado' filmak inauguratuko du 66. Zinemaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/024/001/2018-08-02/el_amor_menos_pensado_filmak_inauguratuko_du_66_zinemaldia.htm Thu, 02 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/024/001/2018-08-02/el_amor_menos_pensado_filmak_inauguratuko_du_66_zinemaldia.htm El amor menos pensado filmarekin hasiko da Donostiako 66. Zinemaldia, irailaren 21ean. Juan Vera gidoigile eta ekoizle argentinarrak zuzendutako lehen filma da, eta Urrezko Maskorra lortzeko lehian izango da. Filmak bikote baten harremana du ardatz, eta Mercedes Moran eta Ricardo Darin aktoreek jokatu dituzte protagonisten rolak; azken hori filmaren ekoizle lanetan ere aritu da, Chino Darin semearekin batera.

Juan Vera gidoilari eta ekoizle lanetan aritu izan da orain artean. Besteak beste, Lucrecia Martelek zuzendutako Zama (2017) filmaren ekoizleetako bat izan da, baita Pablo Traperok zuzendutako Elefante blanco (2012) eta Carancho (2010) filmena ere. Orain, zuzendari gisa hasteko, bikote baten harremana hartu du oinarri. 25 urtez ezkonduta egon ondoren, krisialdiak jo, eta banandu egingo dira Marcos eta Ana, filmeko bi protagonistak. Bikotekide ohiek gogoeta egingo dute maitasunaren, desioaren eta denboraren joanaren inguruan.

Eskarmentu handiko bi aktore argentinar aukeratu ditu Verak bi pertsonaia nagusiak gorpuzteko. Eta biek dute ezagun Zinemaldia. Mercedes Moranek Latinoamerikako zuzendari garrantzitsuenetako batzuekin egin du lan; besteak beste, Lucrecia Martelekin, Juan Jose Campanellarekin, Walter Sallesekin, Ana Katzekin —Los Marziano lanarekin Sail Ofizialeko lehian izan zen 2012ko Zinemaldian, eta lan hartan ere parte hartu zuen Moranek— zein Pablo Larrainekin. Karlovy Varyko zinema jaialdian emakumezko aktore onenaren saria jaso du aurten, Katzen Sueño Florianópolis filmean eginiko interpretazioari esker. Ez da hori izan, baina, aurten egin duen lan bakarra, Luis Ortegak zuzendutako El ángel filmean ere parte hartu baitu —Cannesko zinema jaialdiko Un Certain Regard sailean aurkeztu zuten lana, eta Zinemaldiko Perlak sailean proiektatuko dute—.

Ricardo Darin, berriz, sarritan izan da Zinemaldian. Iaz, Donostia saria jaso zuen, bere ibilbideari egindako aitortza gisa, eta bera protagonista zuen Santiago Mitreren La cordillera filmak inauguratu zuen jaialdia. Baina lehenago ere egona zen Donostian, berak parte hartutako lau lan izan baitira orain artean Urrezko Maskorra lortzeko lehian: El aura (Fabian Bielinsky, 2005); El secreto de sus ojos (Juan Jose Campanella, 2009); El baile de la Victoria (Fernando Trueba, 2009) eta Truman (Cesc Gay, 2015). Azken horretan egindako lanagatik, gizonezko aktore onenaren Zilarrezko Maskorra irabazi zuen, Javier Camararekin ex aequo. Darinek epaimahaikide ere jardun zuen 2012ko edizioan.

Egitaraua osatzen

Ohi bezala, Zinemaldia pixkanaka ari da jakinarazten zer film izango diren aurten ikusgai. Inauguraziokoaz gain, Sail Ofizialean lehian izango diren beste zenbait titulu ere iragarri ditu dagoeneko: Simon Jaquemet, Kim Jee-woon, Naomi Kawase, Benjamin Naishtat, Valeria Sarmiento, Markus Schleinzer, Claire Denis, Iciar Bollain, Isaki Lacuesta, Rodrigo Sorogoyen zein Carlos Vermut zinemagileen azken lanak emango dituzte.

Sail Ofizialean izango da Telmo Esnalek zuzendutako Dantza ere; lehiaz kanpo jarriko dute, emanaldi berezietan. Eta emanaldi berezietan estreinatuko dute Jose Luis Cuerdaren Tiempo después ere. Beste sailetako egitarauak ere osatuz doaz pixkanaka.

Jaialdia irailaren 21etik 29ra bitarte egingo dute aurten.]]>
<![CDATA[Mary Stallingsek Donostiako Jazzaldia saria jaso du]]> https://www.berria.eus/albisteak/155052/mary_stallingsek_donostiako_jazzaldia_saria_jaso_du.htm Sat, 28 Jul 2018 17:40:37 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/155052/mary_stallingsek_donostiako_jazzaldia_saria_jaso_du.htm <![CDATA[Esnalek Sail Ofizialean aurkeztuko du 'Dantza', emanaldi berezietan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/001/2018-07-21/esnalek_sail_ofizialean_aurkeztuko_du_dantza_emanaldi_berezietan.htm Sat, 21 Jul 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/001/2018-07-21/esnalek_sail_ofizialean_aurkeztuko_du_dantza_emanaldi_berezietan.htm Aupa Etxebeste! (2005) -Asier Altunarekin batera zuzendu zuena, eta Gazteriaren Saria irabazi zuena-, bai Urte berri on, amona (2011). Oraingoan, baina, Sail Ofizialean izango da lehen aldiz; Dantza lan berria erakutsiko du lehiaz kanpo, emanaldi berezien atalean. Horrenbestez, Txintxua Films ekoiztetxearen bi film aurkeztuko dituzte Zinemaldian: Dantza-z gain, Koldo Almandozen bigarren lan luzea, Oreina, Zuzendari Berriak saileko lehian egongo da.

Iaz, Dantza-k jaialdiko Glocal in Progress Industria saria irabazi zuen, hizkuntza ez hegemonikoetan ondutako ekoizpenak sustatzeko programaren lehen urtean. Esnalek bizitzaren eta heriotzaren zikloari buruzko istorio bat eraiki du, zeinetan denboraren iragatea naturaren ibilbideak markatzen duen. Eta hori kontatzeko, zinemagileak dantzaren lengoaia hautatu du. Euskal dantzen sinboloak eta metaforak oinarri hartuta, filmak hainbat gai unibertsal ukitzen ditu. Besteak beste, Esnalek Juan Antonio Urbeltz eta Koldobika Jauregiren laguntza izan du filma ontzeko.

Atzo Madrilen eginiko aurkezpenean, Jose Luis Rebordinos Zinemaldiko zuzendariak eta Ruth Perez de Anucita Komunikazio arduradunak hainbat pelikula iragarri zituzten, Dantza-z gain, Sail Ofizialean eta jaialdiko beste atal batzuetan erakutsiko dituztenak. Urrezko Maskorra lortzeko lehian izango diren beste lau filmen izenen berri eman zuten: Iciar Bollainen Yuli; Isaki Lacuestaren Entre dos aguas; Rodrigo Sorogoyenen El Reino; eta Carlos Vermuten Quien te cantara.

Hirugarrenez izango da Bollain Sail Ofizialeko lehian: Te doy mis ojos (2003) eta Mataharis (2007) bertan aurkeztu ondotik, Carlos Acosta dantzariaren istorioa kontatzen duen filma erakutsiko du orain. Londresko Royal Balleteko dantzari nagusi bihurtu zen lehen beltza izan zen Acosta, eta bera da filmeko antzezle nagusia.

Lacuestak ere hirugarren aldia izango du lehian, baina laugarrena Sail Ofizialean, 2014an lehiaz kanpo erakutsi baitzuen Murieron por encima de sus posibilidades. Hori baino lehen, Los condenados (2009) eta Los pasos dobles (2011) aurkeztu zituen lehiara. Entre dos aguas aurkeztuko du orain; betan, haren lehen filmetako batean -La leyenda del tiempo (2006)- nerabe zirela agertu ziren bi anaia ijito dira protagonista.

Carlos Vermutek ere badaki zer den Urrezko Maskorra irabaztea: 2014an lortu zuen, Magical Girl bigarren filmari esker. Quien te cantara lan berrian, agertokietara itzuli baino pixka bat lehenago memoria galduko duen abeslari bat jarri du protagonista.

Rodrigo Sorogoyenen El Reino filmak, berriz, ustelkeria kontuetan nahastutako politikari bat du protagonista. Zinemagilea lehenago ere izan zen Sail Ofizialeko lehian: gidoi onenaren saria irabazi zuen 2016an, Que dios nos perdone lanari esker.

Barberren lana, Zabaltegin

Dantza-z gain, gutxienez beste bi ekoizpen ere izango dira Sail Ofizialean baina lehiaz kanpo. Batetik, Jose Luis Cuerdak Tiempo despues aurkeztuko du, Amanece, que no es poco bere film ezagunenetakoaren sekuela. Emanaldi berezien artean emango dute lan berria. Aurtengoarekin, zinemagileak laugarren aldia izango du Sail Ofizialean: aurrez, Pares y nones (1982), El bosque animado (1987) eta La lengua de las mariposas (1999) aurkeztu zituen.

Bestetik, telesail bat ere izango da Sail Ofizialean: Enrique Urbizuk eta Jorge Doradok zuzendutako Gigantes. Jaialdiak bigarren urtez erabaki du telesail bat sail nagusian sartzea; iaz, Alberto Rodriguezen La peste-ren bi atal eman zituzten Kursaalean.

Jaialdiko beste atalei dagokienean, aurrez iragarritakoez gain, beste hiru izenburu jakinarazi zituzten Zabaltegi-Tabakalera sailean. Horien artean dago Maddi Barber zinemagile nafarraren 592 metroz goiti film laburra, aurtengo Kimuak sortakoa eta Itoizko urtegiaren eraikuntza ardatz duena. Harekin batera, Lola Ariasen Teatro de guerra film luzea eta Elena Lopez Rieraren Los que desean laburra ere erakutsiko dituzte sail berean.

Perlak saileko zerrendari, berriz, Jaime Rosalesen lan berria gehitu diote, Petra.

Irailaren 21etik 29ra egingo dute Donostiako 66. Zinemaldia.]]>
<![CDATA['Oreina' lehian izango da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2018-07-13/oreina_lehian_izango_da.htm Fri, 13 Jul 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2018-07-13/oreina_lehian_izango_da.htm Oreina, Koldo Almandoz zuzendari donostiarraren bigarren film luzea. Kutxabank-Zuzendari Berriak sariagatik lehiatuko da, hortaz. Irailaren 21etik 29ra izango da Donostiako 66. Zinemaldia; lana 28an iritsiko da aretoetara, atzo filmeko lantaldeak iragarri zuenez.

Almandozen lana talentu berrien sailean parte hartzeko hautatu badute ere, ibilbide oparoa du zuzendariak, film laburren arloan bereziki. Haren filmografiako tituluen artean daude Plágan (Izurria) —iazko Zinemaldiko Zabaltegi-Tabakalera sailean estreinatu zuena—, Hubert Le Blonen azken hegaldia (2014), Deus et machina (2012), Ahate pasa (2009), Columba Palumbus (2007), Amuak (2004), Belarra (2002) eta Razielen itzulera (1997). 2016an, bere lehen lan luzea, Sipo Phantasma, aurkeztu zuen Rotterdamgo jaialdian, gero Zabaltegi-Tabakalera sailean ere erakutsi zuena. Haren bigarren filmak hiriko aldirietan bizi den gazte bat du protagonista.

Nazioarteko kideek osatutako epaimahai batek erabakitzen du Zuzendari Berriak saileko irabazlea, eta 50.000 euro da saria —Kutxabanken babesa du—. Sail horretako filmak Gazteriaren saria lortzeko hautagai ere badira.

Sailean erakutsiko den Euskal Herriko ekoizpen bakarra izango da, oraingoz, Almandozena. Izan ere, «ziurrenik, beste pare bat» lan gehituko dituzte oraindik, Rebordinosek zehaztu duenez. Edonola ere, Argentina, Danimarka, Espainia, Japonia, Kosovo, Mexiko, Errumania, Errusia, Suitza eta Vietnamgo hamabi lanekin izango da lehian. Hautatuen artean bederatzi opera prima daude, eta lau bigarren film. Gaiei dagokienez, aniztasuna handia dagoela nabarmendu du Rebordinosek.

Hala, Natalia Mestxaninova zuzendari errusiarrak landetxe bateko albaitari bat jarri du protagonista Serdtse Mira / Core of the World filmean, eta Ismet Sijarinak, berriz, Balkanetako gerraren aurrekarietara egin du atzera Nëntor i ftohtë / Cold November lanean. Almandozek bezala, bigarren film luzea dute bi zuzendariek: Mestxaninovak Kombinat 'Nadezhda' / The Hope Factory aurkeztu zuen Rotterdamen, 2014an, eta 2008. urtekoa du Sijarinak Ama Doren / Hold my hand lana. Ines Maria Barrionuevo argentinarrak ixten du bigarren filma erakutsiko dutenen zerrenda, ama-alaba batzuen inguruko Julia y el zorro zintarekin —2014an Atlántida aurkeztu zuen—.

Gainerako zinemagileek beren lehen lanekin hartuko dute parte sailean. Elias Leon Siminiani zinemagile espainiarraren aspaldiko ametsa zen lapurreta film bat egitea, eta Apuntes para una película de atracos filmera eraman du Vallecasko Robin Hood bezala ezagun egin zen gizonaren istorioa. Hadrian Marcu errumaniarrak, berriz, Un om la locul lui / A Decent Man aurkeztuko du, amodio dilema bat duen gizon bati buruzkoa —iaz, hizkuntza ez-hegemonikoetako ekoizpenei zuzendutako Glocal in Progress ekimenean aukeratu zuten filma—.

Askotariko protagonistak dituzte gainerako lanek ere: Kubako iraultzan parte hartu zuen gizon bat (Para la guerra, Francisco Marise), kristau fedea deskubritu duen gaztetxo bat (Boku wa Iesu-sama ga kirai / Jesus, Hiroshi Okuyama), lapurtzen eta ezkutuko bizitza bat eramaten hasi den atleta bat (Der läufer / Midnight Runner, Hannes Baumgartner), hotel bateko gela zerbitzari bat (La camarista, Lila Aviles)...

Ash Mayfairren The Third Wife, Laurits Flensted-Jensenen Neon Heart, eta Celia Rico Clavellinoren Viaje al cuarto de una madre lanek ixten dute orain arte hautatutako filmen zerrenda.]]>
<![CDATA[Koldo Almandozen 'Oreina', Zuzendari Berriak sailean]]> https://www.berria.eus/albisteak/154447/koldo_almandozen_039oreina039_zuzendari_berriak_sailean.htm Thu, 12 Jul 2018 12:12:50 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/154447/koldo_almandozen_039oreina039_zuzendari_berriak_sailean.htm <![CDATA[Argi dirdirek sortutakoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/032/001/2018-06-23/argi_dirdirek_sortutakoak.htm Sat, 23 Jun 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1958/032/001/2018-06-23/argi_dirdirek_sortutakoak.htm Drawn by the Pulse erakusketan. Beste behin ere argia osagai nagusi hartuta, hainbat ikus-entzunezko lan oinarrian dituzten instalazioak eta eskulturak jarri ditu ikusgai Donostiako Tabakaleran, 1 erakusketa aretoan. Urriaren 14ra bitarte egongo da zabalik.

Cristina Camara erakusketaren komisarioaren hitzetan, Barbak bere obra «zinemaren materialtasunean eta edukietan artikulatu ez ezik, lan eskultorikoen eta instalazioen bidez ere gauzatzen du». Camararen esanetan, artistak bere sorkuntzen bidez errealitatearen zenbait alderdi zalantzan jartzen ditu, besteak beste, espazioa okupatzeko modua, eta etorkizunari buruzko eztabaidak ere proposatzen ditu. Haren hainbat piezaren abiapuntu izanik, zinemaren eta astronomiaren arteko harremana hartu dute oinarri erakusketa antolatzeko. Pieza batetik besterako ibilbide bat proposatzen da, baina bi norabideetan egin daitekeela azaldu du.

Aretora sarrera nagusitik barneratuz gero, erakusketari izena ematen dion pieza da bisitariak ikusiko duen lehena, artistak bertarako espresuki sortu duena. Aldi berean 35 milimetroko film bat eta eskultura bat da. Pantaila batean erakusten da filma, eta parean du berau proiektatzeko gailua, non zintak aurrera eta atzera biraka ikus daitezkeen. Hernietta S. Leavittek izarrei buruz egindako ikerketak izan ditu abiapuntu Barbak lana osatzeko. Harvardeko Astronomia Behatokian kalkulatzaile gisa egin zuen lan Leavittek joan den mende hasieran, eta izar aldakorrak ikertu zituen. Hango bi teleskopiok sortutako xafla fotografikoetatik abiatuta, izarren distira aztertu, neurtu eta kalkulatu zuen, eta argi bulkaden maiztasuna kalkulatuta, unibertsoa ordura arte uste zena baino handiagoa zela ondorioztatu ahal izan zuten. Unibertsoa neurtzeko arau berri bat asmatu zuen Leavittek, baina Edward Peckering jo zen aurkikuntza horren egiletzat, Leavitten nagusia zen gizonezko astronomoa, hain zuzen. Barbak izarren argi dirdiretan eta Leavitten xafletako irudietan oinarritu du bere film-eskultura, ikertzailearen lanak eta zinemak izan dezaketen lotura aztertu nahian, artistak berak azaldu duenez.

Haren ondotik, feltroz, testuz eta argiz osatutako bi instalazio daude. Bi piezak osatzen dute lehena —2009koak biak—, The Personal Experience Behind Its Description eta The Indifferent Back of a View Rather Than Its Face izenekoek, eta «feltrozko gortinak» deritzon artistaren ildo eskultorikoan koka daitezke. Hormatik tarte batera, sabaitik zintzilik, feltrozko gortina bat dago, ebakitako testu bat duena. Hori argiztatzean, atzealdean itzalgune bat sortzen da, eta testua argitan irakur daiteke horman; ez, ordea, gortinan, hor ez baita garbi antzematen. Antzera gertatzen da Sea Sick Passenger (2014) lanarekin. Testua ebakia duen feltrozko koadro handi bat da, lurrean kokatua eta argi zenitalez argiztatua, eta non kokatzen den ikuslea, testua ez da garbi ikusten. Horien bidez, denboraren inguruko gogoeta bat proposatzen du artistak, «iraganaren eta orainaren arteko etengabeko negoziazio bat» gertatzen dela iritzita.

Feltrozko bi piezen artean, 16 milimetroko zuri-beltzezko film bat ikus daiteke pantaila batean proiektatua, Above the Plate and Receiver (2016); teleskopio baten irudiak dira nagusi bertan.

Natura eta gizakia

Beste espazio batean, From Source to Poem (2016) obra jarri dute. 35 milimetroko film bat da, pantaila handi batean proiektatua, eta hor dago filma proiektatzen duen gailu handia ere. Soinu banda batez lagundurik, AEBetako bi tokitan hartutako irudiak ageri dira: Kaliforniako Mojave basamortuko eguzki-energia planta batekoak, eta Culpeperko (Virginia) Kongresuaren Liburutegiaren Ikus-entzunezko Kontserbazio Zentro Nazionalekoak. Horien bidez, historia nahiz kultur ekoizpena kontserbatzeko espazioen inguruan gogoeta eginaraztea izan da Barbaren asmoa.

Azken aretoan, ikus-entzunezko beste bi lan daude ikusgai hormetan proiektatuta. Bietan, espazio naturalez gizakiak egiten duen erabilera aztertzen du sortzaileak. The Empirical Effect (2010) lana Italia hegoaldean grabatu zuen, Vesuvio mendian dagoen behatoki zaharrean. Sumendiaren 1944. urteko erupziotik bizirik atera ziren herritarrak ageri dira, oraindik eremu gorrian arriskupean bizi direnak. Somnium (2011) lanean, berriz, Johannes Kepler astronomoak XVII. mendean idatzitako kontakizun batetik —zientzia fikzioaren sorburutzat jotzen da— abiatu da artista. Rotterdamgo portua handitzeko lanen harira, halako eraikuntzek herritarrengan duten eragina du hizpide.]]>
<![CDATA[Euskal musikaren historia osoa liburu bakar batean bilduko dute hamar adituk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/028/001/2018-06-22/euskal_musikaren_historia_osoa_liburu_bakar_batean_bilduko_dute_hamar_adituk.htm Fri, 22 Jun 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/2108/028/001/2018-06-22/euskal_musikaren_historia_osoa_liburu_bakar_batean_bilduko_dute_hamar_adituk.htm Euskal musika, halako lanen artean azkena. Hiru hamarkadatan, baina, obra berriak sortu dituzte euskal konpositoreek, eta musikaren historiaz ere ikerketa berri ugari gauzatu dira. Horiek guztiak aztertzeko eta aurreko lanak berrikusteko beharra zegoela iritzita, liburu bat plazaratuko dute. Euskal musikaren historia izenburupean, historiaurretik gaur egunera arteko euskal musika aztertuko dute hamar adituk, eta liburu bakar batean jasoko dute guztia. Ingelesez argitaratuko dute lehenik —uda ostean—, eta euskaraz nahiz gazteleraz aurrerago. Sinposio bat ere egingo dute heldu den astean, auzian atalez atal sakontzeko. Proiektua Donostian aurkeztu zuten, atzo, Musikaren Nazioarteko Egunean.

Bi instituzioren arteko elkarlanaren emaitza izango da liburuaren argitalpena: Musikene Euskal Herriko Goi Mailako Musika Ikastegiaren, eta AEBetako Nevadako Unibertsitateko Euskal Ikasketen Zentroaren artekoa. Josu Okiñena musikari, ikertzaile eta Musikeneko irakasleak koordinatu du egitasmoa, eta Xabier Irujo Renoko zentroaren zuzendariarekin aritu da lankidetzan horretarako. Duela lau urte, Okiñenak Renon eman zuen kontzertu baten ostean Irujorekin izandako hizketaldiaren harira sortu zen proiektua. Euskal musikaren historiako hainbat arlotako adituekin lan talde bat osatu zuten, eta horiek idatzi dituzte liburuko atalak, bakoitzak bat. Musikeneko zazpi irakaslek parte hartu dute: Elixabete Etxebestek, Sergio Barcellonak, Isabel Diazek, Gotzone Higuerak, Patri Goialdek, Itziar Larrinagak eta Josu Okiñenak berak. Beste hiru lagun ere batu zitzaizkion taldeari: Eresbil euskal musikaren artxiboko Jon Bagues eta Mark Barnes, eta Musikeneko ikasle izandako Mikel Chamizo musikaria eta musika kritikaria. Kronologikoki antolatu dute lana, eta garai bati buruz idatzi du aditu bakoitzak. Kronologia horri beste bi atal ere gehitu dizkiote, emakume musikariei buruzkoa bata, eta jazzaren ingurukoa bestea.

Okiñenaren hitzetan, «ezinbesteko mugarri bat» jarriko du liburuak auziaren inguruko ikerketan. AEBetan ingelesez halako lan bat publikatuko den lehen aldia izango dela nabarmendu du. Hain zuzen, Xabier Irujok azaldu duenez, Renoko zentroak 50 urte bete zituen iaz, eta urteotan argitaratutako 150 lanetatik 50 bat doan deskarga daitezke beren liburutegi digitaletik. Liburu berriarekin, euskal kultura ingeles hiztunen munduan gehiago hedatzen lagunduko dutela uste du. Musikenek gizartean musikaren ikerketa eta jakintza zabaltzeko duen konpromisoaren lekuko da, halaber, liburua Miren Iñarra Musikeneko zuzendariaren hitzetan. Bi zentroen artean iaz sinatu zuten lankidetza hitzarmenaren lehen emaitza izango da liburua, baina elkarlanaren hasiera baino ez izatea espero dute biek ala biek.

Datorren astean, euskal musikaren historiari buruzko sinposio bat hartuko du Musikenek Donostian duen egoitzak. Hain zuzen, liburuan parte hartu duten adituek hitzaldiak emango dituzte hilaren 28 eta 29an, nork bere atalaz. Lehen eguneko saioen ostean, piano emanaldia egingo du Okiñenak. Ekitaldi guztiak irekiak izango dira, baina aurrez izena eman behar da —Musikeneren webgunean dago aukera—.

Azken egunean, liburuaren azken xehetasunak zehazteko bilera egingo dute adituek.]]>
<![CDATA[Narratzailearen aurka borrokan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1758/030/001/2018-06-20/narratzailearen_aurka_borrokan.htm Wed, 20 Jun 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1758/030/001/2018-06-20/narratzailearen_aurka_borrokan.htm Castletown (1996), eta hasierako bere poesia ere «nahiko narratiboa» zela dio. Azaldu duenez, baina, denborarekin jabetu zen poesia «haratago doala, beste zerbait dela». Lehen lan hartatik 22 urtera, Maitatu zure egunak (Erein) plazaratu du, bere seigarren poema liburua, eta azaldu du «intuizio horren atzetik abiatutako eginahal baten ondorio» izan direla sei poesia lanok. Poesia «hirugarren dimentsio bat» dela iritzita eginiko bidearen ondorio. Ideia horri segika osatu du lan berria ere, idazleak berak liburuaren aurkezpenean azaldu duenez: «Narratzailearen aurka egin dut borroka, hirugarren esparru horren bila». Eta poesiaren inguruan gogoeta egiteko baliatu du aurkezpena.

Dagoeneko bere seigarren poesia liburua idatzi izana «harrigarria» egiten zaio Aristiri, lehen liburu hura argitaratu zuenean ez baitzekien beste zenbat poema liburu aterako ote zituen. «Poesia idaztea misterio handi bat da poeta batentzat ere: poesia berak nahi duenean soilik agertzen da, ez zuk deitzen diozunean». Oso genero bitxia dela deritzo, filosofiatik eta kontenplaziotik asko daukana, eta beste idazkera bat exijitzen duena, askotan narratibaren erreferente eta arau sintaktikoetatik kanpo dagoena. «Poesiak bilatzen du halako tximista bat sortzea zure baitan, zure gogoan. Saiatzen naiz horrela idazten».

Bizitzan edonori gauzak gertatzen zaizkiola, eta horiei nork bere interpretazioa ematen diela adierazi du Aristik; eta interpretazioak baldintzatu ohi duela gertaeraren garrantziaren neurria. Gehitu du horrek etengabeko gatazka sortu duela gizateriaren historian, arlo askotara zabaldu dela, eta, hala, gizartean beti egon izan direla «kontakizun hegemonikoa ezarri nahi duen botere bat, eta kontakizun alternatiboak sortzen zituen erresistentzia bat».

Poesia, berriz, «hirugarren pauso bat» dela uste du Aristik: «Gerla horretaz landa, hizkuntza berri bat dakar, arketipoak sortzen ditu, erreferente ezberdinak, paradigmak, gauzak esateko beste modu bat, eta esateko moduak hausteko bideak ere bai. Eta, batez ere, sintesia praktikatzen du poesiak». Berak ere sintesi ariketa egin du lan berria osatzeko: azaldu du hasieran 145 poema zituela mahai gainean, eta horietatik 82 zaborretara bota zituela, baita beste asko eta asko mozten jardun zuela ere, «muinaren bila». «Soberan zeuden hitzak detektatzen eman ditut urte hauek, poemario hau bere horretan utzi arte». Izan ere, Aristiren ustez, poema batek zenbat hitz behar dituen antzematea da lanik zailena, ezer sobran edo faltan ez izateko. «Poema bat egina dago lehen lerroa idazten duzun unean; ez dakizuna da ondoren gaineratuko dizkiozun lerroak bereak diren, ala zuk sortutako zaborra».

Bost hizpide nagusi

Bost gai nagusi hartu ditu hizpide Aristik poemetan: «harridura, egunero sortzen den argi berriak begietara ekartzen digun munduaren aurrean»; gizartearen eta norbanakoaren arteko tentsioa; zahartzaroa; egiaren eta ipuinen arteko aldea; eta «ego-ak azken urteotan izan duen inflazioa pertsona guztietan, zeina selfie-en modan islatzen den». Azaldu du, baina, horiek jorratzeko ez duela egin nahi izan poesia «hermetikoa, ez astuna, ez sinbolikoa».

«Liburu osoan bada alaitasun bat, nolabaiteko bizinahi bat», Inazio Mujika Erein argitaletxeko editorearen hitzetan. Hain zuzen, gaiok jorratzean solemnitateari ihes egin diola zehaztu du Aristik: «Ni beti izan naiz desakralizatzailea; gauza solemneak ez zaizkit inoiz gustatu, eta poema bat solemne geratzen ari zitzaidanean, bukaeran apropos sartzen nuen detaile domestikoren bat».

Formatu arina du liburuak, patrikan kabitzeko modukoa izatea nahi baitzuen egileak. «Kontsumismoaren gailurrean bizi garen honetan, poesia liburu bat eramatea soinean eraman daitekeen altxorrik ederrena iruditzen zait».]]>
<![CDATA['Maitatu zure egunak' plazaratu du Pako Aristik]]> https://www.berria.eus/albisteak/153518/039maitatu_zure_egunak039_plazaratu_du_pako_aristik.htm Tue, 19 Jun 2018 13:53:07 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/153518/039maitatu_zure_egunak039_plazaratu_du_pako_aristik.htm <![CDATA[Larrua aldatu, barrua berritu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/039/001/2018-06-19/larrua_aldatu_barrua_berritu.htm Tue, 19 Jun 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1856/039/001/2018-06-19/larrua_aldatu_barrua_berritu.htm Azalberritze bat liburuaren hirugarren atalari. Hain zuzen, poemaz poema, egileak azalberritze baten prozesua kontatu du bertan; minetik hasi, eta aldaketa ospatzerainoko bidea, azaleko berritzea sakoneko aldaketa ere badela agertuz. Balea Zuria argitaletxearekin plazaratu du lana, Donostia Kultura I. Poesia Saria irabazitakoa, eta atzo aurkeztu zuen, Donostian, Felipe Juaristi Balea Zuriako kideak eta Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziak lagunduta.

Lehen poesia liburua du Martinezek. Orain arte, narrazio laburrak idatzi izan ditu, baina poesia ere ez du urruti izan. «Igual modu inkontzientean-edo idazten nuen poesia; gehiago topatzen nuen nire koadernoaren ertzetan, edo ipuinetan tartekatzen nuen. Banuen gauzak metaforen bidez edo beste era batean, modu lirikoago batean esateko beharra, baina ez nion lekua topatzen». Idazle Eskolan egon da azken bi urteotan, eta azaldu zuen horrek lagundu diola poesia gehiago ezagutzen, forma ematen eta bere espazioa eskaintzen. Koadernoa poemaz beteta zuela jabetu zen orduan, eta, azalberritzearen metafora hor nonbait agertu zitzaionean, idatzita zeuzkanak eta aurrerantzean sortuko zituenak ideia horren barruan biltzea erabaki zuen. Hala osatu zuen liburua.

Narrastiek azalberritze prozesua hiru fasetan egiten dutela-eta, liburuko poemak ere hiru ataletan banatu ditu Martinezek. Soingainekoak du izenburu lehenak, berak «deserosotasun momentu batekin» lotzen duena. «Narrastiak ere zaurgarriago egoten dira fase horretan, ahulago. Eta horrekin lotu dut nik: egonezinarekin, mugitzen uzten ez dizun jantzi batekin». Azalberritzea izena darama bigarren parteak, eta azala eranzten hastearekin zein aldaketak onura ekar dezakeela jabetzearekin lotu du egileak; «introspekzio momentu batekin, barne begirada batekin, aldaketa kontzienteago batekin». Azalberritzea gertatu ostekoak, berriz, Irrintzi intimo bat azken atalean jaso ditu: «Azalberritzea gertatu ondoren, narrastiek distira egiten dute, eta nik ere barruko distira baten gisan islatu nahi izan dut. Aldaketak, nire ustez, izan daitezke azalekoak edo azalekoak ez direnak. Batzuetan, barrutik distira egitera eramaten zaituen aldaketa bat egon daiteke, eta nik horrekin lotu dut».

Aldaketaz gain, bestelako gaiak ere agertzen dira poemetan, egileak azaldu zuenez: denbora, beldurra, kanpotik datozen begiradak, barrutik kanpora doazenak, zaratak entzuten uzten ez duena, distantzia, prozesuak... Poemak lehen, bigarren eta hirugarren pertsonan idatzita daude, eta «oso pentsamenduko poesia» dela iruditzen zaio egileari. «Lehen pertsona gehiago mintzo da azaletik, baina bigarrena eta hirugarrena behatzen ari den pertsona gisa kokatu nahi izan ditut; bigarrenarekin, neure burua gehiago inplikatu dut, hirugarrenarekin distantzia gehiago hartu...».

Irailean, beste deialdi bat

Poza agertu zuen Balea Zuriako ordezkari Felipe Juaristik liburua argitaratzearekin, «badaukalako zerbait bereizgarria». Egilearen heldutasun literarioa eta poesiaz duen ezagutza nabarmendu zituen; horren adibide dira liburuan «omenaldi gisa» tartekatu dituen Anari, Anne Sexton, Maria Aurelia Capmany, Virginia Woolf, Castillo Suarez eta Joseba Sarrionandiaren aipuak.

Gaztea izanik ere, Martinezek badu ibilbide bat literaturaren munduan. 2012an, aipamen berezia jaso zuen Iruñeko Udalak egile gazteentzat antolatutako literatur lehiaketan; 2013an, Nafarroako Unibertsitate Publikoaren sormen lehiaketan lehen saria eman zioten narratiba sailean; eta 2015. urtean, Petri Atarrabiakoa literatur saria jaso zuen.

Donostiako Udalak eta Balea Zuriak iaz jarri zuten martxan Donostia Kultura Poesia Saria, eta 35 urtetik beherako egileei egin zieten lanak aurkezteko deialdia. Lehen ediziora hemezortzi poema bilduma aurkeztu zituzten, eta, horien artetik, Martinezena saritzea erabaki zuen epaimahaiak, aho batez —Eli Tolaretxipik, Itxaro Bordak, Aritz Gorrotxategik eta Pello Otxotekok osatu zuten—. Horren harira plazaratu du orain Balea Zuriak lan irabazlea. Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziak iragarri zuenez, «iazko arrakasta ikusita», sariketara lanak aurkezteko deialdia berriro egingo dute aurten, irailean.]]>
<![CDATA[Dario Villalba artista donostiarra hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/153423/dario_villalba_artista_donostiarra_hil_da.htm Sat, 16 Jun 2018 17:51:34 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/albisteak/153423/dario_villalba_artista_donostiarra_hil_da.htm <![CDATA[Egunerokoa, arte bihurtuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1833/028/001/2018-06-15/egunerokoa_arte_bihurtuta.htm Fri, 15 Jun 2018 00:00:00 +0200 Ainhoa Sarasola https://www.berria.eus/paperekoa/1833/028/001/2018-06-15/egunerokoa_arte_bihurtuta.htm POP POP POP American Pop Art erakusketak. Korronte horretako bost funtsezko artistaren -Andy Warhol, Keith Haring, Robert Indiana, Roy Lichtenstein eta Robert Rauschenberg- ehun bat lan bildu dituzte Donostiako Kubo-Kutxa aretoan. Gaur irekiko dute erakusketa, eta irailaren 30era bitarte egongo da zabalik.

Eguneroko bizimoduan herritarrentzat ohikoak ziren irudiak eta objektuak baliatu zituzten artista horiek beren sormen lanetan, eguneroko objektuak arte bihurtzeraino. «Jendeak ezagun zituen irudiak izanik, artista horiei lehenago iritsi zitzaien aitortza herritarren eta zabalpen orokorreko aldizkarien partetik, museoetatik eta aldizkari espezializatuetatik baino», azaldu du Dolores Duranek, erakusketaren komisarioak. Hala, berehala zabaldu zen beren proposamena garaiko AEBetako gizartean, Gerra Hotzean eta kapitalismoaren garapen betean zena, non dena masiboki produzitzen hasi zen, Duranek gogora ekarri duenez. «Eguneroko objektuek bakanak izateari utzi zioten moduan, arteak ere izaera hori galdu zuen; hedabideekin eta produkzio masiboarekin, artea ere masibo bilakatzen da». Hain zuzen, Duranen ustez, «garai bateko behe eta goi kulturaren kontzeptua uxatzea izan zen pop artearen lorpen nagusietako bat».

Erakusketa osatzeko, aurrena mugimenduaren funtsezko artistak izan zitezkeenak hautatu zituen komisarioak, eta, gero, horietako bakoitzak landu zituen gai nagusiak islatzen zituzten obrak. Baita denek jorratu izan zituzten gaiei buruzkoak ere. Horien artean, aurrez aipatutakoez gain, beste bi nabarmendu ditu Duranek. Batetik, azaldu du guztiek zutela gogoko «arteari buruzko artea» egitea, hots, artearen historiako maisulanen berrinterpretazioak egin izan zituztela. Bestetik, sortzaile horien konpromisoa azpimarratu du, eta beren lanek gizarteari buruzko hausnarketa sakonak jasotzen dituztela. «Pop artea fribolotzat jo izan da, baina konpromiso politiko eta sozial handia zuten artista hauetariko askok».

Andy Warhol (1928-1987) izan zen artista horietako bat, eta haren lanekin abiatzen da erakusketa. Aretora sartu eta berehala, aurrez aurre, haren lanik ikonikoenetako batekin egingo du topo bisitariak: Marilyn Monroeren erretratu koloretsua da, 1967. urtekoa. Argazki batetik abiatu ohi zen artista bere lanak sortzeko -erretratuak askotan-, irudiaren ezaugarri nagusiak identifikatuz, eta kolore biziz eraldatuz ondoren. Hala egin zuen Monroeren irudiarekin, baita aldamenean dauden behien irudi koloretsuekin ere. Espazioan aurrera eginda, aulki elektrikoak protagonista dituzten bi lan daude -heriotza zigorraren aurkako aldarritzat ditu komisarioak-, eta beste lan ikoniko bat alboan: Campbell's tomate zoparen lata baten irudia, supermerkatuko paperezko poltsa batean egina. Erretratu gehiago datoz jarraian, batzuk jende ospetsuenak -Kennedy, tartean-, eta jende anonimoenak beste batzuk -fotomatoira sartzera gonbidatzen zituen, argazkiak hartu, eta gero haiek lantzeko-. Bada kontrastea egiten duen beste lan bat ere: Santa Apoloniaren erretratu bat, Piero della Francesca Quattrocentoko margolariaren lanean oinarritua, «arteari buruzko artearen» adibide modura jarri dutena.

Gune bat bakoitzari

Warholen lanei eskainitako espaziotik igaro ostean, Roy Litchensteinen (1923-1997) obretara egingo du ibilbideak. Hark ere egin zituen beste artista batzuen inguruko lanak; horren lekuko dira Van Goghen eta Picassoren omenezko bi artelan erakusketan. Baina haren obraren bereizgarri bat bada, hori komikiaren erabilera da; trazu lodi eta beltzez sortutako irudiak, Benday puntuz koloreztatuak, bunbuilotan sartutako esanak eta onomatopeiak ageri dira lan horietako askotan, esaterako, 1963an erakusketa baterako egindako kartelean. Edo bere konpromiso politikoaren erakusle den beste lan batean: Michael Dukakis hautagai demokrataren aldeko kanpainarako egin zuen kartelean. Molde horretako lanak eskegita dituen hormaren parean dago, halaber, Litchensteinen obrarik ezagunenetako bat: AEBetako banderaren berrinterpretazioa. Izarren ordez, Benday puntuak baliatu zituen artistak, eta marra horizontalen ordez diagonalak, «mundura irekiz bezala», komisarioaren hitzetan.

Hurrengo gunean, joan den hilean zendu zen Robert Indianaren lanak (1928-2018) daude ikusgai. Hizkiak eta zenbakiak dira bere osagai nagusiak. Izan ere, poeta eta idazlea ere izan zen, eta maitasunari eskaini zizkion hamabi poema daude ikusgai/irakurgai erakusketan. Non, eta Love (1966) bere obra ezagunenaren alboan. Haren konpromiso politikoa ere nabarmendu du Duranek, eta horren erakusgarri, Love lanari keinu egiten dion beste obra bat jarri dute, molde berekoa: Hope (2008) izenburupean, Barack Obamaren kanpainarako sortu zuen artistak. Kartel gehiago ere badira inguruan; denetan letrak eta zenbakiak dira nagusi.

Espazio zabal bat eskaini diote erakusketan Robert Rauschenberg (1925-2008) artistaren lanari ere, bosten artean «intelektualena eta konprometituena agian», komisarioaren hitzetan. Espresionismo abstraktutik abiatu zen, baina bere gaitegiagatik eta irudien errepikapenagatik, pop artearen ordezkaritzat hartua izan zen. Materialen «ikertzaile handi bat» izan zen, eta horren isla dira haren lanak. Proiektuen artean, AEBetako artea beste herrialde batzuetara, artea egunerokoan eskuragarri ez zuen jendearengana eramateko 1980ko urteetan garatu zuena azpimarratu du komisarioak. «Sinetsita zegoen arteak mundua alda zezakeela». Lan horietako batzuk ikusgai jarri dituzte. Bestelako lanen artean, antzinako Egiptoko kulturari zion miresmenaren isla den bat nabarmendu du Duranek: mastaba bat irudikatzen du, eta hondarrez eta paperezko poltsa batez dago osatuta.

Eta ibilbidea amaitzeko, bost artisten artetik gazteena zena utzi dute. Goiko areto batean daude Keith Haringen (1958-1990) lanak. «Komunitate alternatibo bateko kide zen, galeria eta museoetatik ihes egin nahi zuena eta arteak kalean egon behar zuela sinisten zuena». Hala, New Yorkeko metrora jo zuen berak: espazioa beltza bazen, kleraz marrazten zituen irudiak; eta zuria edo koloretakoa bazen, errotuladorez. Giza itxurako figura txiki eta kontaezinak dira bere obraren ikur, bestelako objektu eta elementuekin nahasian agertzen zituenak: animaliak, energia nuklearrarekiko erreferentziak, gailu teknologikoak... Horiei lotuta, mundua hartzen ari zen bideari buruz kezka handia zuela azaldu du Duranek, eta, hain zuzen, zibilizazioaren amaiera erakusten duten Apocalypse serieko irudiak jarri dituzte ikusgai.

Gizarte arazoekiko kezka beti agertu bazuen ere, Hiesa zuela jakin ostean, gaitzari buruz herritarrak sentsibilizatzeko lan handia egin zuen. Eta orduan sortu zuen zibilizazioaren amaiera bere modura irudikatzen duen seriea ere: energia nuklearrari lotutako irudiak, figura erlijiosoak, familiari erreferentzia egiten diotenak, artearen historiko hainbat lan... denak nahasian ageri dira koadroetan. Kontrapuntu modura, hiru begiko aurpegi berde eta irribarretsu batek ixten du ibilbidea.

Sarrerako atetik gertu, beste areto txikiago batean, pop arteari eta bost artistei lotutako argazkiak, kartelak, disko azalak, aldizkariak eta bestelako objektuak ere bildu dituzte.

]]>