<![CDATA[Alex Bustos | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 06 Dec 2021 22:42:28 +0100 hourly 1 <![CDATA[Alex Bustos | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Erdibideko neurriak pandemiaren aurka ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2035/003/001/2021-11-18/erdibideko_neurriak_pandemiaren_aurka.htm Thu, 18 Nov 2021 00:00:00 +0100 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/2035/003/001/2021-11-18/erdibideko_neurriak_pandemiaren_aurka.htm <![CDATA[Minsk, EBren kontra borrokan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/013/001/2021-11-17/minsk_ebren_kontra_borrokan.htm Wed, 17 Nov 2021 00:00:00 +0100 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1905/013/001/2021-11-17/minsk_ebren_kontra_borrokan.htm
Ez da kasualitatea estatu horietatik iristea —bereziki Vilnius eta Varsoviatik—, haiek baitira Aleksandr Lukaxenko Bielorrusiako presidentea eta haren gobernua kritikatu eta Bielorrusiako oposizioa babestu dutenak. Lituanian, Svetlana Tikhanovskaia oposizioko buruzagietako bat eta Roman Protasevitx kazetaria —hegazkin bat bahitu ostean atxilotu zuten— hartu dituzte; Polonian, berriz, Nexta oposizioko kanaleko kide Stepan Putilo, eta Valerik eta Veronikak osaturiko Tsepkalo bikotea, biak ala biak Lukaxenkoren aurkako ahots garrantzitsuak.

EBren barruan ere oso kritiko izan dira Bielorrusiako presidentearekin eta haren erregimenarekin. Aleks Koktxarov analistak azaldu duenez, «EBko zenbait herrialdek, bereziki Poloniak eta Lituaniak, murrizketa gehiago ezartzeko joera izango dute, Bielorrusia behartzeko EBrako migratzaileen fluxua moztera».

Estatu kideek jada eztabaidatu dituzte zigorrak jartzeko lehen mehatxuak; hala nola Bielorrusiako funtzionarioek ezingo dute eskatu bisarik. Aztergai dago Belavia —estatuko hegazkin konpainia— eta Errusiako aire konpainiak zigortzeko aukera ere: EBk Lukaxenkoren erregimenari laguntzeaz akusatu ditu. Horretaz, Koktxarovek dio «Bielorrusiako hegazkingintza zibilaren kontra» doazela, «potentzialki Belaviari bere flota kenduz», konpainiak hegazkin gehienak maileguz erabiltzen baititu, eta jabeak EBkoak baitira.

Normalean, ez da erraza Iraketik eta Siriatik Bielorrusiarako bisak lortzea, baina azken hilabeteotan 12.000 eta 15.000 euro bitarteko paketeak eskaini dira: hegaldiak, bisak eta Europara gurutzatzeko lurreko laguntza zituzten. Hori bai, benetako ordua iristean, egoera espero baino zailagoa izan da Bielorrusiara iritsi diren milaka migratzaileentzat; hedabide nazionalen arabera, 10.000-15.000 lagun prest daude EBn sartzeko.

Natalia Minsken bizi da, eta migratzaileak nola iristen diren eta nola joaten diren ikusi du. «Hiriaren erdigunean bizi naiz. Gauero, hotel batetik gertu elkartzen dira, haurrekin eta poltsekin, eta batzuk taxi batera igo eta mugaraino joaten dira», azaldu dio BERRIAri. Hotelean «emakumeek eta haurrek lo egin ohi dute, eta gizon gehienek, berriz, kalean, lo egiteko zakuetan».

Bielorrusia ia guztian zeropeko tenperaturak izaten dira gauean; hiriburuan, esaterako, zero azpitik bost gradu ingurukoak. Nataliak gehitu du egoera askoz ere okerragoa dela Grodnon, Lituaniatik eta Poloniatik gertuen dagoen hiririk handienean.

Egoera hori iragan uztailean hasi zen, eta, harrezkero, arazo txiki bat zen, harik eta azaroaren 8an tentsioak gora egin zuen arte, hainbat migratzaile Poloniaren eta Bielorrusiaren arteko mugara iritsi zirenean. Herenegun, ehunka migratzaile iritsi ziren mugako pasabidera, eta, han, Poloniaren ezezkoarekin eta milaka agenterekin topo egin zuten; agente horiek herrialdean sartzeko edozein saiakera oztopatzeko prest daude, gainera. Bart, poliziek ur kanoiekin jo zituzten mugan pilaturikoak.

Horren harira, Poloniako lehen ministrorde Jaroslaw Kaczynskik atzo adierazi zuen ez duela ikusten «ortzi mugan [Bielorrusiaren kontrako] gerra armaturik»; bezperan Lukaxenkok egindako adierazpenari erantzun zion hitz horiekin, Bielorrusiako presidenteak esan baitzuen ez duela «gatazkarik nahi» bi estatuen arteko mugan.

Errusiaren babesa

Beheraldi batzuk izan arren, Bielorrusiak eta Errusiak harreman oso estua dute. 90eko hamarkada txarraren ostean, Abel Amon ekonomialariaren arabera, «Bielorrusiaren arrakasta moderatuak oso lotuta daude Errusiarekin: energia merkea eta Errusiaren kreditu malguak, esportazioen %60 hara joatea eta inbertsioen %75 Errusiakoak izatea».

Horregatik, Koktxarovek gehitu du bi herrialdeek lotura politiko, militar eta ekonomiko oso indartsuak dituztela: «Seguruenik, Bielorrusiako agintariek ez dituzte hartuko Kremlinen gustukoak ez diren erabakiak». Vladimir Putin Errusiako presidenteak bere homologoari ohartarazi zion ez dezala bete Europa erdialderako gas hornikuntza eteteko mehatxua; neurri horrek bereziki kalte egingo lieke Eslovakiari, Alemaniari, Txekiari eta Poloniari.

Analistaren iritziz, Lukaxenkoren maniobra horrek helburu argiak ditu. Batez ere «Polonia, Letonia eta Lituania zigortu nahi dituzte», baina, horrekin batera, «diru sarrera gehigarriak lortu dituzte pertsonen trafikoarekin, horretan parte hartu baitute estatuarenak diren enpresek». Errusia ere irabazle atera da krisi horrekin, «EBren zatiketak handitu» dituelako, eta «EBren eta NATOren arteko zatiketa gehiago sortu» dituelako.

Istilu horrek tirabirak eragin ditu Putinen eta Lukaxenkoren artean ere. Bielorrusiako presidenteak gasa eteteko mehatxua egin zuen; Kremlini ez zitzaion gustatu hori, eta Minsk ohartarazi zuen, Errusiaren interesei kalte egingo zielako.

Bien arteko gaizki-ulertu hori izan arren, Moskuk bere aliatua defendatu du, nahiz eta bere inplikazioa ukatu duen migrazioaren aferan; Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak iradoki zuen EBk Bielorrusiari ordaindu beharko ziola migrazio fluxuari eusteko, Turkiarekin egin bezala.

Poloniaren ezezkoa tarteko, Lukaxenkok iradoki du migratzaileak Bavariara (Alemania) eramatea; Belaviak laguntza eskainiko luke EBren lurraldera iristeko. Herenegun gauean Angela Merkel Alemaniako jarduneko kantzilerrarekin izandako telefono deian, Bielorrusiako presidenteak afera bideratzeko proposamen bat helarazi zion, Lukaxenkok atzo esan zuenez.]]>
<![CDATA[Turkmenistan, COVIDik gabeko herrialdea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/021/001/2021-10-24/turkmenistan_covidik_gabeko_herrialdea.htm Sun, 24 Oct 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1944/021/001/2021-10-24/turkmenistan_covidik_gabeko_herrialdea.htm
Turkmenistango Gobernuak oraindik ere esaten du ez dagoela koronabirus kasurik, eta atzerriko arazoa dela dio. Hala ere, kasurik ez izatea hango agintarien lorpen bat dela esateari utzi dio. Horrek ez du eragotzi Munduko Bankuak koronabirusari aurre egiteko emandako hogei milioi euroak onartzea.

Oposizioko komunikabide nagusietako bat den Turkmen.news atariaren editore Ruslan Matyievek azaldu duenez, duela gutxi Osasun Ministerioko arduradun gehienak kargutik kendu zituzten, argi utziz tokiko agintariak ez daudela gustura egungo kudeaketarekin. Kazetariak uste du litekeena dela laster erregimenak aitortzea COVID-19a herrialdera heldu dela. Gerta liteke agintariek garai batean hiesari eman zioten trataera bera ematea. Datu ofizialen arabera, Turkmenistanen hiesa diagnostikatutako bi pertsona daude.

Hala ere, Matyievek dio guztiek ezagutzen dutela herrialdean COVID-19ak jota hil den norbait. «Susmagarria zen zenbat pneumonia eta gripe kasu zeuden udan, 40 eta 45 graduko tenperaturak geneuzkanean». Turkmenistanen zatirik handiena basamortua da, eta udak luzeak eta beroak dira. Horretaz gain, arazoak daude beharrezko osasun arreta jasotzeko, ez baita erabat doakoa. Horregatik, herritarrek saihestu egiten dute erietxera joatea. «Informazio batzuek diote ehunka pertsonak eroskeriara jo behar izan dutela tomografiak egin ahal izateko», gehitu du kazetariak.

Pragako Unibertsitateko irakasle Slavomir Hovakek, Turmenistanen adituak, azaldu du ezin dela zalantzan jarri COVID-19a heldua dela Turkmenistanera. Haren esanetan, bi dira birusa herrialdera iritsi izana ukatzeko Asgabaten arrazoiak: «Lehena da propagandak behar duela presidentea superheroi gisa agertzea, herritarrak pandemiatik babes ditzakeen lehen mailako turkmenistandarra. Atzerriari begira, herrialde egonkor baten itxura eman nahi du, etortzen diren atzerritarrak defendatzeko gai dena, batez ere negozioak egitera datozenak. Orain COVID-19a badagoela esatea kaltegarria litzateke presidentearen irudiarentzat».

Pandemiak herrialde osoari eragin dio, eta ikusi dute nola gutxitu diren pertsonen mugimendua eta merkataritza, bai barnekoa, bai atzerriarekikoa. Oztopo asko daude herrialdean sartzeko, handik ateratzeko, eta barruan mugitzeko, batez ere hiriburura joateko. Horrek guztiak okerragotu egin ditu arazoak, batez ere atzerritarren joan-etorriak, langabezia maila handia eta janari urritasuna. Nekazaritza eremuetan bizi direnetatik asko Asgabatera joan ohi ziren lanera, hiriburura edo Awaza ingurura, non gune turistiko asko dauden, baina hori egun ezinezkoa da; beraz, jende askok lana galdu du, edo arazoak ditu bat aurkitzeko.

Pandemia kudeatu den moduan protesta mugimendu bat sortzea ezinezkoa den arren, Matyievek dio kritiko oro suntsitu egingo dutela. «Erregimena sendo dago. Gutxinaka gertatuko da agian, baina manifestariak banaka atzemango dituzte, segurtasun indarrak asko baitira».

Presidente berezia

2006tik, Gurbanguly Berdimuhademov da Turkmenistango presidentea, garai batean Osasun ministro izandakoa. Ohikoa da haren argazkia ikustea eskoletan, eraikin publikoetan eta telebistan. Aurreko presidente Saparmurat Niyazovek hasitako bideari jarraituz, pertsonalitateari gorazarre egiten dio, eta debeku bitxiak ezarri ditu; besteak beste, hiriburuan zuriak ez diren ibilgailuak sartzea edo 40 urte baino gutxiagorekin bizarra uztea. Osasun ministro izan zenean, itxi egin zituen eskualdeetako hiriburuetatik kanpo zeuden erietxe guztiak, eta herritar asko osasun arretarik gabe utzi.

Ohikoa da haren aurpegia ikustea telebistan, mota guztietako esku hartzeetan, hasi zaldi lasterketetatik eta limusina batetik tiro egiteraino. Oso ezagun egin zen 2019an egin zuen agerraldi bat, tarte batez komunikabideetan atera gabe egon ostean—hila zela ere zabaldu zen—. Hori gezurra zela frogatzeko, argazki batzuk banatu zituzten non basamortuan ageri baitzen, infernuko atea deitutako gune baten ondoan, irristatzen —horrela deitzen zaio gune horri, gasa sutan irteten delako handik—. ]]>
<![CDATA[Volodimir Zelenskiren kontraesana, agerian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/023/001/2021-10-10/volodimir_zelenskiren_kontraesana_agerian.htm Sun, 10 Oct 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1942/023/001/2021-10-10/volodimir_zelenskiren_kontraesana_agerian.htm Pandoraren paperetan agerturiko izen-abizen garrantzitsuenetako bat Ukrainako presidente Volodimir Zelenskirena izan da. Filtraturiko dokumentu horien arabera, Zelenskik Ukrainako oligarken dirua jaso zuen; Ilhor Kolomoiskirena, esaterako. Horrez gain, bere kabineteko kide batzuekin batera offshore sozietate batzuen onuraduna izan zen. Jakinarazpen horiek kolpe gogorra dira Ukrainako presidentearen eta haren alderdiaren sinesgarritasunarentzat, eta kontraesan bat azaleratu dute.

Zelenskik esperientzia du politikari uherren eta Ukrainako oligarken aurka borrokatzen. Gutxienez, hala ikusi ahal izan zuen herrialde osoak Herritarren zerbitzaria telesaileko protagonista lanak egin zituenean, Ukrainako estatuburu bilakatzen den bigarren hezkuntzako irakasle baten rola harturik. Historia errepikatu egin zen, baina xehetasun zenbaitekin: 2019ko presidentetzarako bozetara aurkeztu zen, eta aktore izateari utzi agintera igaro zen.

Haren aldarrikapenetako bat zen herrialdearen zati handi bat kontrolatzen duten klase dominatzaile horien aurka egitea, joan den ekainetik Ukrainako presidenteak bultzatu dituen «oligarkizazioaren aurkako politikekin». Oligarka deitzen zaie SESB desegin ostean aberastasunak pilatu zituzten milioidun handiei, zeintzuek botere politikoa ere baduten, eta komunikabide baten edo biren jabe izan ohi diren. Gizonak dira gehienak, eragin handia dute herrialdean, eta dirutzaren jabe dira Europako herrialderik pobreenetako batean. Atzerri Harremanetarako Europako Kontseiluaren datuen arabera, 2013an BPG barne produktu gordinaren %45en jabe ziren. Hamar aberatsenak 17.862 milioi euro ingururen jabe dira.

Zelenskik bere taldearekin pentsatutako neurriek aurreikusten zuten oligarken zerrenda ofizial bat osatzea alderdi politikoei diru laguntza zuzenak eta zeharkakoak ematea eragozteko. Ekainean egindako prentsaurreko baten arabera, haren asmoa da «oligarkarik gabeko herrialde bat» eraikitzea: «40 milioi biztanlerentzako herri bat, ez soilik Forbesen zerrendan dauden ehunentzat. Herrialde bat non enpresa handiak ez diren diru publikotik bizi». Lege proiektu hori irailaren 23an onartu zuten, Ukrainako Parlamentuko 450 diputatuetatik 279ren babesarekin. Horietatik gehienak Zelenskiren alderdikoak ziren.

Zerrenda horretan sartzeko, hurrengo ezaugarrietatik gutxienez hiru bete behar dira: 70 milioi euro inguru baino gehiagoko aktiboak edukitzea, eragina izatea komunikabideetan, monopolioren batengandik irabaziak lortzea, eta ekintza politikoetan parte hartzea. Segurtasun eta Defentsarako Kontseilu Nazionala arduratuko da pertsonak oligarka gisa sailkatzeaz; Kontseilua Ukrainako presidentearen menpe dago, eta haren aurkariek ohartarazi dute modu arbitrarioan balia dezakeela hura.

Herriaren zerbitzaria

Oligarken aurkako diskurtso hori gorabehera, Zelenskiri eta haren alderdiari egozten diete enpresari horietako baten menpe egotea. «Kontu handiz jokatu behar da neurri horiekin, Zelenskik eta haren alderdiak harremanak dituztelako zenbait oligarkarekin; beraz, litekeena da legea selektiboa eta politizatua izatea, eta presidentearekin aliatu gabeko oligarkei kalte egitea», azaldu du Koktxarovek.

Nagusiki Kolomoiskiri egiten zaio erreferentzia, Zelenski ezagun egin zuen telesaila ematen zuen telebista katearen jabeari. Ukrainako enpresaririk aberatsenetan laugarrena da, eta bankuetan eta petrolioan ditu batez ere inbertsioak. Gainera, analistak azaldu duenez, agintean den alderdiko diputatu batzuek harremanak dituzte beste aberats batzuekin ere, besteak beste Viktor Pintxukekin eta Rinat Akhmetovekin. Uste da bi horiek direla herrialdeko bi gizonik aberatsenak.

Pintxuk altzairuarekin egin zen aberats, eta Ukrainako presidente ohi baten alabarekin dago ezkonduta. Akhmetovek, Ukrainako gizonik aberatsenak, metalgintzan, komunikabideetan eta energian ditu inbertsio gehienak. Xaktar Donetsken jabe eta presidente izateagatik ere bada ezagun: herrialdeko futbol talderik handiena da, eta Europako titulu bat duen bakarra. Biak Ukrainako Parlamentuko kide izan dira milurteko honetan, eta eragina izan dezakete Ukrainako buruzagien erabakietan.

Botere borroka

Joan den asteazkenean, tiratzaile batek hamar tiro egin zituen Serhi Xefir Ukrainako presidentearen aholkulari nagusia zihoan ibilgailuaren aurka.

Informazio nahikorik ez bada ere, Presidentetzaren bulegoak zehaztu zuen hilketa saioak zerikusia duela joan den ekainetik Ukrainako presidenteak bultzatu dituen «oligarkizazioaren aurkako politikekin». Azken urte hauetan, haien borroketako bat izan da EBrako joeraren aurka egitea, uste dutelako kalte egin diezaiekeela euren interesei. Hala azaldu du Alex Koktxarovek, Eurasian espezializatutako arriskuen analistak. Haren esanetan, oligarkak baliatu egiten dute lehia gutxi batzuen artekoa dela eta merkatuak arautuak daudela Ukrainan.

«Horregatik, merkatua zabaltzea albiste txarra litzateke, aukera berriak sortuko liratekeelako lehiakideentzat, baita Europako Batasunetik etorriko liratekeenentzat ere. Eta 2021 honetan beste oztopo batekin egin dute topo: Europako herrialderik handienetan bigarrena kontrolatzen duen gizon talde txiki horren boterea murriztera bideratutako politikak».]]>
<![CDATA[Irabazi du, baina ez du konbentzitzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1965/003/001/2021-09-21/irabazi_du_baina_ez_du_konbentzitzen.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1965/003/001/2021-09-21/irabazi_du_baina_ez_du_konbentzitzen.htm
Lovanov izan zen oposizioko kide Aleksei Navalniren Boto Azkarra sistemaren sostengua jaso zutenetako bat. Navalniren aldeko zenbaitek ez zuten gogo handirik PKRFren zerrendetako hautagaien alde bozkatzeko, SESBen garaiko komunisten aurkako iragana zela eta, baina ez zuten jarrera bera partekatzen jarraitzaile guztiek.

Errusiako presidente Vladimir Putinen alderdia ahulduta eta babes nahiko baxuarekin heldu da parlamenturako bozetara (inkesten arabera, %44ko sostengua zuen, eta hori gutxi da alderdiak izan ohi duenarekin alderatuta). Horrek ez dio eragotzi hauteskundeak irabaztea, nahiz eta iruzur salaketa ugari jaso Errusiako osoan. Botoen %98 zenbatuta, botoen %49,79 eroso bat eskuratu dute, nahikoa Duman gehiengo kualifikatua izateko.

Putinen Errusia ohituta dago kutsu liberal eta/edo demokratikoko protestak ikustera, horren adibide dira 2011 edota 2020koak, baina ez da horren ohikoa komunistak ikustea. Eta are ezohikoagoa da kalera irteteko iragarri duten arrazoia: hauteskundeetako emaitza. Deialdia, agintariek baimendu ez dutena, Puxkinskaia plazan izan da, Errusiako hiriburuaren erdigunean.

Bozen aurretik, PKRFko ordezkari batek zioen inolako zalantzarik gabe alderdi komunista zela Errusiako benetako oposizioko alderdi bakarra. Arrangura agertu zen baita ere ekitaldi oro debekatu zirelako, baita duela gutxi arte onartuta zeudenak ere, besteak beste, manifestazioak eta hitzaldiak. «Ez dago argi zertaz ari diren demokraziaz ari direnean, Errusian errepresioa baliatzen dutelako oposizioko indarren aurka», esanez amaitu zuen, nabarmenduz bere alderdia ere oposizioan kokatzen dela.

Urrun geratzen da Putinen arrakastaren une gorena, zeina Krimeako penintsularen legez kanpoko bategitea izan zen. Presidentearen babesari bultzada bat eman zioten eskualde hori «berreskuratu» izanak eta egoera ekonomiko on baten inertziak. Orduz geroztik, egoera ekonomikoak okerrera egin du Mendebaldearen zigorren ondorioz, eta horren ondoren, mundu mailako pandemiaren eraginez. Gainera, prentsa eta politika askatasunek atzeraldi bat jasan dute ordutik, erregimenaren helburua delako botereari eustea eta «koloreetako matxinaden» sugarrak saihestea, horiek baitira Kremlinaren obsesioetako bat. SESBen menpe egon ziren herrialde askotan ikusi dira matxinada horiek, tartean Ukrainan, Georgian, Armenian eta Kirgizistanen. Runeten (errusierazko Internet sarea) sorrerarekin edota oposizioko kideen nahiz prentsa independentearen aurkako jazarpenarekin, herrialdearentzako nahi duen etorkizuna eraikitzen ari da Kremlina, jendetza biltzen duten protestarik eta hauteskundeetako ezusterik gabekoa.

Mendebaldeak Ukrainako manifestazioei emandako babesa tentsio handiko auzia izan da Moskurentzat, zeina beldur den SESBen menpe egondako herrialdeak haren eraginpetik aterako diren edo protesta horiek herrialde osora zabalduko ote diren. EB Europako Batasuna eta AEBek babestu egin dituzte Aleksei Navalni eta bestelako oposizioko kideak. Errusiako iturri ofizialen arabera, gainera, Navalni AEBetako zerbitzu sekretuekin elkarlanean aritua litzateke.]]>
<![CDATA[Agintea legitimatzea helburu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/014/001/2021-09-18/agintea_legitimatzea_helburu.htm Sat, 18 Sep 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1918/014/001/2021-09-18/agintea_legitimatzea_helburu.htm
Errusiar gehienek ez dute zalantzarik egiten Putinen alderdiak irabaziko duela, baina ikusteko dago zer-nolako aldea aterako duen. «Guztiek dakite emaitzak faltsututa daudela, baina garrantzitsua da sinesgarritasun itxura ematea», azaldu du Nazioarteko Gaietarako Finlandiako Institutuko ikertzaile Kriistina Silvanek. Haren iritziz, Errusia Batuak ez du irabaziko botoen %60 edo %70arekin, baina bai botoen erdiarekin baino gehiagorekin. Putinek boterean jarraitu ahal izateko -legez 2036ra arte jarrai dezake- garrantzitsua da Duman edo behe ganberan dituen aliatuek gehiengoa edukitzea.

Oposizio sistemikotzat -sistema erreformatzea helburu ez duen oposizioa, nahiz eta agintean egon ez- jo izan den arren, PKRF Errusiako Federazioko Alderdi Komunista da boto gehien lortzeko aukerak dituena Errusia Batuaren ondoren. PKRFren nazioarteko arduradun Tatiana Disiatsovak dio zalantzarik egin gabe Alderdi Komunista dela «oposizioko benetako alderdi bakarra» Errusian. Arrangura da kanpaina egiteko zailtasunengatik, dio ez dagoela argo zertaz ari diren demokraziaz ari direnean: «Errusian oposizioko indarren aurkako errepresioa dago. Mota guztietako ekitaldiak debekatu dituzte, baita duela gutxi arte baimenduta zeudenak ere, esaterako, manifestazioak edota hitzaldiak». Vtsiom etxeak egindako zundaketen arabera, komunistek botoen %18 eta %22 artean lor ditzakete.

Disiatsovaren esanetan, politika neoliberalen ondorioz, okerrera egin dute pertsonen bizi baldintzek eta ekonomiaren adierazleek, eta demokraziaren garapenari laguntzen ez dioten aldaketa politiko garrantzitsuak gertatu dira. Gogorarazten du herrialdeak baduela esperientziarik sozialismoarekin, eta SESBeko Alderdi Komunistaren oinordeko gisa, orduko eta oraingo bizimoduak alderatu ditzaketela: «Horregatik diogu sozialismoaren alde eta neoliberalismoaren aurka gaudela».

Emaitza ia erabat ziurra denez, hauteskundeetako parte hartzea gakoa da erregimenarentzat, bere burua legitimatzeko modu bat delako. Silvanek uste du erretiratuei eta haur txikiak dituzten familiei eskainitako onurek ez dituztela horiek Errusia Batuaren alde bozkatzera bultzatuko, baina bai sinetsaraziko dietela bozkatzaile kritikoei gehiengoak Putinen alderdiaren alde egingo duela. Gainera, zozketak egiten dira modu telematikoan bozkatzen dutenen artean, ibilgailuak, apartamentuak edota 1.100 eurorainoko bonuak irabazteko aukera emanez. Parte hartzea bultzatzeko, zozketa horiek egin ziren iazko konstituzioari buruzko erreferendumean ere, edota COVID-19aren aurkako txertaketa kanpainan. Zenbait eskualdetan hautetsontziak atzo zabaldu bazituzten ere, jende gehiena bihar espero dute.

Kritikaren aurka

«[Errepresioa dela eta] Gogorik eza eta politikarekiko interes falta handia dago herritarren artean. Askok bi edo hiru lanpostu dituzte, eta familiari jaten ematea da euren kezka nagusia», azaltzen du Disiatsovak. Antzeko diskurtsoa du Jabloko alderdiko hautagai Marina Litvinovitxek ere, zeinak ziurtatzen duen hauteskunde hauen arazo nagusia dela ez direla aurkeztuko 2020ko hauteskundeetan parte hartu zuten hautagai guztiak, asko espetxean edo erbestean, edo inhabilitatuta daudelako.

Errusiatik kanpo ezagunena den oposizioko kidea, Aleksei Navalni, ez da salbuespen bat. Egun espetxean dago, eta handik salatzen ditu bertako baldintza txarrak eta egunean zortzi orduz telebista ikustera behartzen dutela. Berak eta bere taldeak sortutako FBK Ustelkeriaren aurkako Fundazioa legez kanpo utzi zuten urte hasieran, «muturreko erakunde bat» izatea egotzita; titulu hori jaso zuten, besteak beste, Alderdi Nazional-Boltxebikeak eta EI Estatu Islamikoak ere. FBK debekatu eta gero, bertako kide guztiak, oraingoak nahiz iraganekoak, inhabilitatuta geratu dira edozein hauteskunde prozesutara aurkezteko. Hala ere, Errusia Batuaren zerrendari boto gehien zein hautagaik kenduko liokeen aurreikusteko sistemari eutsi zioten atzo arte. Atzo telegrameko kontua itxi zieten Googlek eta Applek, Moskuren presioen ondorioz. Moskuko hamabost barrutietatik 11tan Navalniren taldeak PKFRren aldeko botoa eskatu zuen.

Errusiako agintarien presioei amore eman behar izan diete komunikabide independenteek ere. Errusiako justiziak «atzerriko agentetzat» jo ditu oposizioko hainbat komunikabide, Gerra Hotzaren ondorioz errusiarren artean oso konnotazio ilunak dituen akusazioa. Horrek kalte handiak eragin dizkie Meduza, Dozdh edo Proyekt gisako komunikabideei. Azken horrek ez du izan ixtea beste aukerarik. Etiketa horrekin galdu egin zituzten iragarle asko, eta oraindik aurrera egiteko gai direnak ere egoera zailean geratu dira.]]>
<![CDATA[«Errusia osoa berreraiki behar dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/015/001/2021-09-18/errusia_osoa_berreraiki_behar_dugu.htm Sat, 18 Sep 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1945/015/001/2021-09-18/errusia_osoa_berreraiki_behar_dugu.htm sagarra) alderdiko hautagaia. Ksenia Sobtxak edota Boris Nemtsov oposizioko ordezkari ezagunen taldekide izan da -Nemtsov 2015ean hil zuten tiroz Moskuko Plaza Gorritik gertu- Marina Litvinovitx. Zentro-ezkerreko haren alderdiak sistema aldatu nahi du, eta, horretarako, beste behin ordezkaritza lortu beharko du behe ganberan -2003tik ez dute eserlekurik-.

Litvinovitxek giza eskubideen defentsan egin du lan Errusiako kartzeletan, besteak beste. Moskuko Ikuskaritza Publikoko Batzordeko kide izan zen bidali zuten arte, haren esanetan, «bere lanen eta printzipioen ondorioz». Haren kezka nagusietako bat da presoen baldintzak hobetzea, egun «tratu ankerra» jasotzen dutelako. Egoera hobetzeko behe ganberan sartu behar du Jablokok, baina Errusiako agintariek gehiengoari eutsi nahi diote legebiltzarrean. Horretaz guztiaz hitz egin du hautagaiak BERRIArekin.

Zeintzuk dira Errusiako arazo nagusiak?

Argi dago Errusian gaizkilez betetako estatu bat eraiki dutela, non jabetza eta boterea bat bera diren, eta elkarrekin eraiki diren. Estatu hau eragingabea eta ustela da; eta, nabarmen denez, errepresiozkoa.

Zer-nolako arazoak izan dituzue kanpainan zehar?

Nire mitinetan Polizia agertzen zen, eta bilkurak debekatzen saiatzen zen. Nire taldearen egunkariak eta publizitatea postontzietatik kentzen zituzten, eta kartelak kentzen. Baina arazo nagusia da ez direla aurkezten iazko [eskualdeetako] bozetan parte hartu zuten hautagai guztiak, espetxeratu egin dituztelako, erbestean daudelako edo inhabilitatu egin dituztelako, hau da, aldez aurretik ezabatu zituztelako.

Zertaz hitz egin nahiko zenuke behe ganberan ordezkaritza lortuz gero?

Gure herrialdeak benetako aldaketak behar ditu; arazoak legebiltzarretik haratago konpondu behar dira. Errusia osoa berreraiki behar dugu. Ez da eraginkorra, herritarrak babesgabe daude, eta ez dago garapen ekonomikorik. Guztia berreraiki behar dugu: gobernua, presidentea aldatu, auzitegiak, Polizia, espetxe sistema, osasun sistema, hezkuntza. Ez dago sektore bakar bat aldaketarik behar ez duena.

Mendebaldea Errusiaren aliatu bat da edo etsaia?

Niretzat, pertsonalki, aliatu bat da, uste dudalako garrantzitsuena bakea dela, eta ez gerra. Baina gure herrialdean Mendebalde guztia, eta batez ere AEBak eta Europa, etsai gisa sentitzen dira. Agintariek eta [Vladimir Putin] presidenteak berak etsai gisa aurkezten dute Mendebaldea. Nik sinesten ez dudan arren, inork pentsa dezake Putinen ekintzek gerrara eraman gaitzaketela; berak erakutsi du prest dagoela sakrifizioak egiteko eta gerrak antolatzeko. Ez dut atsegin bere erretolika erasokorra, oso arriskutsua dela uste dut.

Zer esaten diezu oposizioari atzerriko dirua jasotzea leporatzen diotenei?

Orain atzerritik egindako edozein diru emate ezinezkoa da, hau da, atzerriko errublo bakar batek ere ez du finantzatzen alderdi politiko edo ekintzailerik, ezinezkoa delako. Hori hala da agintariek guztia blokeatu dutelako, baita diru laguntzak ere. Guztia dago itxita. Beraz, kanpaina finantzatzeko Errusiako herritarren dirua jaso genuen, 300, 500 eta ehun errubloko ordainketetan. Hori oso gogorra da, lan asko egin beharra dagoelako crowdfunding bidez dirua biltzeko. Ez dago ezer errazik ez AEBetan, ez Europan, eta ez beste inon [kar, kar, kar]. Horri gotorleku setiatua deitzen zaio, uste duzulako zure inguruan etsaiak bakarrik dituzula. Eta hori ez da horrela.

Zer aldatu beharko lukete espetxeetan?

Tortura da kezkagarriena. Espetxeetan presoak torturatzen jarraitzen dute, auziak faltsifikatzen dira, jende errugabe asko dago kartzeletan. Gainera, espetxe sistemak sobietikoa izaten jarraitzen du, hau da, SESB garaiko arazo guztiek bere horretan jarraitzen dute, ordutik indarrean dauden arau asko daude. Arauak horren dira ankerrak pertsonen bizitzak arriskuan jartzen dituztela; eta hori aldatu beharra dago.

Gaur egungo adibiderik argiena Navalni da.

Bai, bera zigor kolonia izugarri batean dago, gaur egun nola lan egiten duten ikusten ari da, eta argi ikusiko du aldaketak beharrezkoak direla. Espetxe instituzioak oso gai interesgarria dira uneotan Errusian; diote espetxea buruan dagoela, eta espetxean zauden artean pentsatzea arazo bat da.

Kanpainan Beslango eskolan gertatutakoari egin diozu erreferentzia -2004an hainbat bahitu hartu zituzten eskola batean, eta haiek askatzeko operazioan 300 pertsona hil zituzten, tartean 186 adingabe-.

2005etik ari naiz ikertzen Beslanen gertatutakoa eta biktimei laguntzen, eta ohartu gara guztia ez zela izan bertsio ofizialak dioen bezalakoa. Jakin genuen erasoaldia gure informazio zerbitzuek zuzendu zutela. Ez ziren terroristak izan eskola lehertu zutenak, gure informazio zerbitzuak izan ziren. Hori da egia, eta gure gobernuak ez du onartu nahi. Eta soilik aitortuko dute Putinek agintea uztean eta boterea aldatzean. Ez dutelako onartu nahi eurek hil zituztela beren seme-alabak.]]>
<![CDATA[Aitortzarik gabeko estatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/012/001/2021-08-25/aitortzarik_gabeko_estatua.htm Wed, 25 Aug 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1876/012/001/2021-08-25/aitortzarik_gabeko_estatua.htm
Nahikoa da autoan ordubete egitea bi aldeen arteko desberdintasunez ohartzeko. Soilik errumanieraz dauden kartelak ikusten dira hasieran; gero, errusieraz edo zirilikoz idatzitakoak. Moldaviako eta Mendebaldeko marka eta jatetxeen ordez, Sheriff konpainia ageri da nonahi, eta Errusiako kafetegi, banku eta jatetxeen izen berak dituzten lokalak. Sobietar garaiko ikurrez beteta daude kaleak, eraikinak, eta polizien eta soldaduen uniformeak, baita eskualdeko bandera ere; are, mailua eta igitaia daramatzan bandera ofizial bakarra da gaur egun. Moldaviaren menpeko gainontzeko eskualdeetan ia erabat desagertu dira ikur komunistak. Transnistriak SESBeko ikurrei eutsi arren, aspaldi da eskualdea merkatu ekonomian murgildu zela.

Sheriff holdingaren itzalak errepublika guztia hartzen du, eta Transnistriako ekonomia ia osoa kontrolatzen. Ez dago enpresarik txikiez gain aurrera egin dezakeenik KGBko agente ohi Viktor Gushan eta Ilia Kazmilik sortutako konglomeratu horren onespenik gabe. Transnistrian lanpostu gehien sortzen dituen enpresa da herritarren %12k konglomeratuarentzat lan egiten dute zuzenean, eta, gainera, ia erabateko monopolioa du parte hartzen duen alor ekonomikoetan: supermerkatuetan, gasolina zerbitzuguneetan eta telekomunikazioetan, besteak beste. Atzerriko dibisarekin aritzeko baimena duten konpainia bakanetako bat da.

Transnistrian komunismo garaiko eraikinak aurki daitezke: duela 30 urte eraiki zituztenean bezala mantentzen dira. Hemen dago Errusiatik kanpoko Leninen busto handiena ere. Horrez gain, buruzagi komunistaren irudi ugari daude, Ukrainan eta Moldavian ez bezala; haietako bat Transnistriako Parlamentuaren atarian dago.

Pridnestroviaren estatusak horrela ere deitu ohi zaio Transnistriari esan nahi du bertako herritarrak lege hutsune batean daudela. Munduko herrialde bakar batek ere ez ditu onartzen haien pasaporteak. Horregatik, Transnistriako ia herritar guztiek beste pasaporte bat ere badute, gehienek Moldaviakoa, Errusiakoa edo Ukrainakoa. Haien dibisa, Transnistriako errubloa, han soilik alda daiteke, eta, handik kanpora, txanponen bildumak egiten dituztenentzat bakarrik du balioa.

Transnistriar izaera

Andrei artista da, eta ez du parte hartzen Moldaviako bozetan —azkenak uztailaren 11n egin zituzten—. «Chisinaun hartzen diren erabakiek ez didate eragiten», dio, ziur. Hala ere, izena esan nahi ez duten hainbat herritarren arabera, hauteskunde horietarako autobusak antolatu zituzten, baita 22 euroko sariak ere, autobus bat hartu eta alderdi errusiazale baten alde bozkatzen zuen transnistriar ororentzat.

Andreik dio Moldaviako pasaportea duela (Transnistriakoaz gain), baina errusieraz hitz egiten duela gehienbat. Eskualdean, errusiar eta ukrainar etniakoak dira gehienak; horregatik, errusiera da hizkuntza nagusia, nahiz eta errumaniera ere asko entzuten den, baina alfabeto zirilikoa erabiltzen dute, Moldavian eta Errumanian ez bezala. Sektore batzuek diote errumaniera eta moldaviera hizkuntza desberdinak direla, nahiz eta akademikoek kontrakoa esan.

Moldavia Sobietar Batasunetik banandu zenean, errepublika izandako beste askoren pareko prozesu nazionalista egin zuen, herrialdeko hizkuntza bultzatuz, kasu honetan errumaniera, errusieraren kaltetan. Horrek Dniester ibaiaren ekialdeko gehiengo errusiar eta ukrainarraren errezeloa piztu zuen, eta gerra zibil bat lehertu zen Moldaviako Polizia eta armadaren eta Transnistriako indarren eta Errusiako tropen artean.

Timek, eskualdean bizi den estatubatuar batek, azaltzen duen moduan, frontean denek ezagutzen zuten elkar, eta borrokak amaitzean zerbait hartzera joan ohi ziren. Artilleria tiroak ere desbideratzen zituzten ezagunik ez hiltzeko. Hala ere, 1.500 pertsona inguru hil ziren gatazkak iraun zuen ia bi urteetan. De facto, Transnistriako tropek eta haien Errusiako aliatuek irabazi zuten; horregatik kudeatzen dute lurraldea. Bender hiriko Tughina, errumanieraz eraikin batzuetan jaurtigaiek egindako zuloak ikus daitezke oraindik. Transnistria menperatzeko lehia, hau da, adituek izoztutako gatazka deitzen duten hori da oztopo nagusia moldaviar batzuek amesten duten Errumania handia lortzeko eta EB Europako Batasunera batzeko.]]>
<![CDATA[«Erregimenak bortxakeria baliatzen du botereari eusteko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2021-08-10/erregimenak_bortxakeria_baliatzen_du_botereari_eusteko.htm Tue, 10 Aug 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2021-08-10/erregimenak_bortxakeria_baliatzen_du_botereari_eusteko.htm
Presidentetzarako bozetatik urte bat igaro denean, zer ondorio ateratzen duzu?

Urte luzea izan da, gure eskubideen aldeko borrokaz betea eta herri gisa harro sentiarazi gaituena. 2020ko abuztuaren 9an, Bielorrusiak erabaki bat hartu zuen. Herrialde berri bat aukeratu genuen, non gure herriak erabakiko duen bidea, eta hauteskunde justuak egingo direna, eta boto bakoitza aintzat hartuko dena.

Baina Lukaxenko ez zen joan.

Lukaxenkok hauteskundeak galdu zituen, baina botereari eusten jarraitzen du, indarrez bada ere. Jendeak ez dio sinesten; manifestazioetan milaka lagunek esaten zioten: «Zoaz!».

Erregimenak bortxakeria baliatzen du botereari eusteko. Indarkeria izugarria, errepresioa eta tortura. 40.000 bielorrusiarrek jasan dituzte atxiloketak, jipoiak, legez kanpoko epaiketak... Orain 3.000 pertsonari baino gehiagori hainbat urtetako zigorrak ezarri dizkiete, euren irizpide politikoengatik, eskubideen alde borroka egiteagatik. Bielorrusieraz hitz egiten dutenak bereziki jazartzen dituzte. Erregimenaren kontrolpeko segurtasun indarrak dira bortxa hori guztia bultzatzen dutenak. Maiz, identifikatu gabe aritzen dira, burua estalia dutela. Legez kanpoko erregimenaren zerbitzura dauden gaizkile taldeak dira.

Bielorrusian, krisi larri bat dago alor guztietan: politikoan, ekonomikoan, demografikoan... Orain ezin dira ase herritarren oinarrizko beharrak, segurtasunari dagozkionak. Ezin dira kalean oinez ibili; beldur dira atzeman eta espetxera sartuko dituzten. Ez dakizu zure senarra eta zure seme-alabak etxera itzuliko diren gauean... Orain, goizero, «gaizkileak» apartamentu eta erakunde publikoen bulegoetan sartzen dira indarrez. Izua da. Baina ezin du betirako iraun. Gero eta gehiago dira herrialde honekin gustura ez daudenak; egunetik egunera garestiagoa da botereari indarrez eustea, eta erregimenak gero eta diru gutxiago du.

Roman Protasevitx kazetaria atxilotu eta Tut.by gisako hainbat komunikabide itxi ondoren, erregimenak are gehiago estutu ditzake disidenteak?

«Erregimena gizarte zibila suntsitzeko ahaleginetan ari da», esan zuen argi Bielorrusiako Atzerri ministro [Vladimir] Makeik. Jendeak orain jasan behar duen presioa izugarria da. Baina errepresio orok erreakzio bat eragiten du. Hegazkina bahitu eta gero, mundu zibilizatuak gogortu egin zituen erregimenaren aurkako zigorrak. Horri erantzunez, Minsk saiatu zen migrazio krisi bat eragiten, legez kanpoko migratzaileak Lituaniako mugaz bestaldera eramanez. Guztiei garbi geratu zaie erregimena arriskutsu bilakatu dela, ez bakarrik bielorrusiarrentzat, baita eskualde osoarentzat eta mundu guztiarentzat ere. Horrek esan nahi du herrialde zibilizatu guztiek neurri batzuk hartu behar dituztela elkartasunez, arrisku hau modu azkarrean neutralizatzeko.

Diasporaren babesa sentitu zenuen EBn barrena bidaiatzen zenuenean?

Bai, mundu guztian nabaritzen dugu diasporaren babesa. Nire bidaia ofizialetan, bielorrusiarrekin bildu naiz. Horiek beti dira oso bilera goxoak, gogora ekartzen dutenak hauteskunde kanpainan milaka lagun biltzen zituzten agerraldietako giroa. Baina diasporak gure borrokari ematen dion sostengua ez da horretara mugatzen. Lan asko egiten dute Bielorrusiaren aldeko babesak antolatuz, bai preso politikoentzako eta haien familientzako elkartasuna eta laguntza kudeatuz, Bielorrusiako langileen mugimendua bultzatuz, edo gertatzen ari denari buruzko informazioa eta herritarrei laguntzeko funtsetarako laguntzak antolatuz.

Zer eskatuko zenioke EBri?

Bielorrusiarrei alor guztietan ematen dieten babesa indartzeko, biktimei laguntzeko programa zabaltzeko, eta ez dadila desbideratu hartutako bidetik: beharrezkoa da erregimenari baliabideak kentzea, eta Lukaxenko kanporatzea. Horrek esan nahi du ezinezkoa dela erregimenari krediturik ematea hainbat programaren barruan; beharrezkoa da harekiko elkarlana etetea; itxi egin behar dira zigorrak saihestea dakarten hutsuneak; eta benetan da garrantzitsua Lukaxenkoren, haren familiaren eta izen mailegatzaileen kontu eta ondasunak blokeatzea. Erregimenak indarrean jarraitzen duen egun bakoitza indarkeriazko egun bat da, mehatxu bat pertsonen bizitza eta osasunerako, biktima gehiago dira, dolua eta sufrimendua.

Zeintzuk dira oposizioaren helburu nagusiak, luze gabe?

Duela urtebete jarri genituen helburu berak ditugu: hauteskunde justuak egitea, pertsona arduratsuak hel daitezen herrialde honen zuzendaritzara. Horretarako, Lukaxenko atera behar da boteretik, baliabideak ukatuz eta modu horretan haren aldekoak eta aliatuak gutxituz. Arrazoi politikoak direla medio, espetxean dauden guztiak askatu nahi ditugu, eta indarkeria gelditu eta Lukaxenkorik gabeko presidentetzarako bozak egin.]]>
<![CDATA[«Armeniarrak garbitzeko, turkiarrek ezpatak droneekin aldatu zituzten»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1931/018/001/2021-07-16/armeniarrak_garbitzeko_turkiarrek_ezpatak_droneekin_aldatu_zituzten.htm Fri, 16 Jul 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1931/018/001/2021-07-16/armeniarrak_garbitzeko_turkiarrek_ezpatak_droneekin_aldatu_zituzten.htm
Iragan urtean bi aldiz atxilotu zuten: batetik, oposizioko beste hainbat buruzagirekin «legez kanpoko protestak antolatzeagatik», eta, bestetik, «[Nikol Paxinian]Lehen ministroa hil eta boterea usurpatu» nahi zuelakoan. Bietan ebatzi zuten atxiloketak legez kanpokoak izan zirela, eta berehala utzi zuten aske. Lehen ministroaren dimisioa eskatu zuten ahots garrantzitsuetako bat izan zen.

Bozen ostean, oposizioak Paxinianen Kontratu Zibila alderdiari egotzi zion iruzurra egitea eta militarrei eta funtzionarioei presio egitea botoa eman zezaten. Herrialdean izan ziren nazioarteko begiraleek, ordea, adierazi zuten prozesua gardena eta garbia izan zela. Gerraz geroztik, Armeniak hainbat arazo ditu;:besteak beste, 10.000 zaurituak, Azerbaijango gerra presoak eta etxebizitzarik gabe geratu ziren errefuxiatuak.

Paxinian eta haren alderdi Kontratu Zibila hauteskundeen garaile argiak izan ziren. Zer auzitan uste duzu ados jar zaitezketela?

Ez da posible Paxinianekin adostasun bat lortzea. Haren alderdia boterean egon denean, herrialdea amildegira joan da; militar azerbaijandarrak herrialdean sartu dira. Horregatik uste dut ezinezkoa dela ados jartzea.

Hajastan Aliantzak dio hauteskundeetan iruzurra egon zela. Zure aliantzak zer dio?

Elkarrekin gaude auzi horren inguruan: uste dugu tranpak egon zirela eta Kontratu Zibila alderdiak bere boterea erabili zuela boto emaileak eta langileak beldurtzeko; esaterako, funtzionarioek eta militarrek haien alde bozka zezaten. Horregatik aurkeztu dugu salaketa bat Auzitegi Konstituzionalean, bozen emaitzak inpugnatzeko.

Armeniak zer egin behar du: Errusiarengana hurbildu, Europarengana, edo bien artean mantendu?

Herrialde askorekin egin nahi dugu lan, baina Errusiako Federazioarekiko harremanak lehenesten ditugu, gure lagun garrantzitsuena baita. Europako Batasuneko herrialdeekin, Ameriketako Estatu Batuekin, Iranekin, Georgiarekin eta Txinarekin ere harremanak izan nahi ditugu; betiere, Batasun Eurasiarreko gure lagunak ahaztu gabe: Kirgizistan, Bielorrusia...

Armeniak nola hobetu dezake Errusiarekin duen harremana?

Azken hiru urteotan, Paxinianek eta haren alderdiak nabarmen okertu dute Armeniaren eta Errusiaren arteko harremana, eta horren ondorio izan zen iragan urtean Erevan bakar-bakarrik borrokatu izana Turkiaren eta Azerbaijanen aurka. Errusiak ez zuen ezer egin.

Azerbaijan bizilagunarekin duen mugako gatazkaz gain, zein da Armeniak duen arazorik handiena?

Tamalez, Armeniak arazo asko ditu; handiena segurtasun sistemarena da, baita egoera ekonomikoarena ere, COVID-19aren eraginez okertu egin dena. Gainera, 10.000 zauritu baino gehiago ditugu gatazkagatik, eta gerrako preso armeniarren auzia ere hor dago, gaur egun Azerbaijango lurraldean daudenak oraindik ere.

Haien kontrako epaiketak hasi dituzte, eta batzuk kartzelan dira jada. Arazo asko daude, eta ziur naiz egungo gobernua ez dela gai horiek konpontzeko.

Armeniak zer egin beharko luke Karabakh Garaian?

Hasieratik, Armenia bermatzaile bat izan da; Karabakh Garaia eta hango herritarrak babestu behar zituen. Gerran, gure tropek Artsakheko gure anaien independentzia bermatu behar zuten. Tamalez, bakar-bakarrik geratu ginen gure etsaiaren kontra, eta inork ez zigun lagundu; batzuek zioten gerrak amaitu egin behar zuela. Borrokatu egin behar izan gara geure burua babesteko.

Armeniak nola kudeatu beharko lituzke Azerbaijango tropek Siuniken izandakoaren antzeko istiluak?

Gobernuan dagoen pertsonak esan zuen aintzira txiki baten %30agatik eta sei hilabetez elurtuta egoten den mendi batengatik ez genuela gerrarik hasiko.

Ez zen borrokatu nahi; bakea nahi zuen, eta horregatik izan genituen hilabetez militarrak Armeniako lurraldean. Interneten bake akordio bat egon zen egoera hori amaitzeko, baina esan zuen ez zela egingarria, gure nazioaren arazoa ez zegoelako konponduta.

Armeniak harremanetan jarri behar zuen Segurtasun Kolektiboaren Itunaren Erakundearekin, laguntza eskatzeko [besteak beste Errusia eta Armenia dauden aliantza militar bat], baina hori ere ez zuten egin. Orain, jende gehiagok hitz egiten du Karabakh Garaiko arazoa konpontzeaz.

Erregimen aldaketarik izanez gero, posible litzateke Azerbaijanekin harreman ona izatea?

Ez. Azken gertakariek hori frogatzen dute. Azerbaijanen eta Turkiaren ekintza guztiak plan beraren parte gisa ulertu behar dira, herrialde bakarra balira bezala egiten baitute lan.

Armeniarrak garbitu nahi dituzte; ez dute nahi Armenia existitu dadin. XX. mendean gauza bera egiten zuten [1915-1923 bitarteko Armeniako genozidioa]. Haien hitzek ez dute baliorik, ekintzekin kontrakoa egiten baitute. Armeniarrak garbitzeko, turkiarrek ezpatak droneekin aldatu zituzten.]]>
<![CDATA[Moldaviak zer bide hartuko duen erabakiko du igandeko bozetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/017/001/2021-07-10/moldaviak_zer_bide_hartuko_duen_erabakiko_du_igandeko_bozetan.htm Sat, 10 Jul 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1893/017/001/2021-07-10/moldaviak_zer_bide_hartuko_duen_erabakiko_du_igandeko_bozetan.htm
Inkestek abantaila ematen diote Moldaviako egungo presidentearen alderdiari, PAS Ekintzaren eta Elkartasunaren Alderdiari: hautesleen %33,7ren babesa izango luke, inkesten arabera. Hautesle horien artean diasporak duen garrantzia nabarmendu behar da. Dionis Cenusa analista politikoak, besteak beste Expert Group think tank-eko kolaboratzailea denak, azaldu du «diaspora ezinbestekoa dela PASentzat eta Maia Sandu presidentearentzat». Are gehiago, baieztatu du ez litzatekeela okerra izango esatea «Mendebaldean bizi den diaspora alderdiaren funtsezko oinarri elektorala» dela. Gehiengo argi bat lortuko ez balu, akordio bat egin lezake Renato Usatii blokearekin; Errusian dirutza egin duen izen bereko enpresari batek eratutako indarra da.

Annak, Sanduren aldeko erizain gisa definitu denak, baieztatu du haren alde bozkatuko duela, «ustelkeria, gure arazo nagusia, amaituko duen lider europarzale handi bat» delako. Bozak gehiengoa lortuta irabaziko dituela espero du, EBra gehiago hurbiltzeko. Errealista da: «Ez gara laster egongo Batasunean, baina etorkizunean haren parte izan gaitezke».

Aurkari nagusia Vladimir Voronin eta Igor Dodon presidente ohien BECS Sozialisten eta Komunisten Hauteskunde Blokea da, ezkerreko eta Errusiaren aldeko alderdien arteko aliantza. Igandean botoen %25 inguru eskuratzea espero da. Egun, Alderdi Sozialista —blokeko indarretako bat— da parlamentuan ordezkaritza handiena duena: ganberako 101 diputatuetatik 37 ditu. Independentzia lortu zenetik, koalizio horrek edo antzekoren batek izan du parlamentuaren gehiengoa.

Igorrek, BECSen jarraitzaileetako batek, esan du Sobietar Batasunaren garaia bizi izan zuela, eta uste du koalizioa «herriaz arduratzen» dela eta hura «babesten» duela. Gogorarazi du Dodon presidente zela «Errusiarekin akordioak lortu» eta barazkiak saltzen zizkietela: «Baina Sandurekin...». Uste du EBri «Maidan-ak sortzea» gustatzen zaiola, 2014an Ukrainan egin bezala —orduko gobernuaren aurkako estatu kolpea jo zuten—, eta gehitu Moldaviak ez duela hori nahi.

Errumaniarekin batzea

Hauteskunde hauetan alderdi berri bat aurkeztu da: AUR Errumaniarren Batasunaren Aliantza. Jatorriz Errumaniakoa da, eta oraintsu erregistratu da Moldavian, boz hauetarako. Eskuineko alderdi horren aldekoek bi herrialdeen batasuna defendatzen dute. Egun, herrialdeko segurtasun zerbitzuak alderdia ikertzen ari dira, ustez atzerriko finantzaketa izateagatik.

Ianak AURen alde egingo du: «Denok errumaniarrak gara, eta Errumaniako pasaportea eskura dezakegu. Hizkuntza, ohitura eta kultura bera ditugu. Historiaz zerbait dakien edonork badaki herrialde bakar bat izan beharko ginatekeela». Ziurtzat du urte pare bat barru Moldavia Errumaniaren parte izango dela. Uste du bat eginez gero herrialdeak aukera gehiago izango dituela: hala nola gazteen arazoei aurre egiteko. Azaldu du haiek EBra jotzen dutela lan egitera, han egoera «gogorra» delako eta «soldatak oso txikiak» direlako.

Moldaviaren eta Errumaniaren arteko batasuna ez da gauzatzen erraza, Cenusa analista politikoak xehatu duenez. Hasteko, tentsio handia dago Transnistria eskualde separatistan. Nazioarteak Moldaviako lurralde gisa aitortzen duen arren, Chisinauk ez du haren gaineko kontrolik. Errusiako tropak daude han, eta Moldavia Errumaniarekin batuko balitz, «eskualde hori Kaliningrad edo Abkhazia berri bat bilakatuko litzateke». Azken hori ere aintzatetsi gabeko estatu bat da, ofizialki Georgiarena dena.

Transnistrian, egun, ez dute Chisinaurekiko loturarik sentitzen. Hala azaldu du Andreik, Tiraspoleko —Transnistriako hiriburua da— bizilagunak. Hark ez du hauteskundeetan botorik emango, egin dezakeen arren: «Zertarako egin? Haien erabakiek ez dute eraginik nigan», azaldu du. Transnistriako autoritateek beren lurraldearen kontrol osoa dute, nazioartearen onarpenik ez duten arren.

Transnistriako lurralde arazoaz gain, Cenusak gehitu du Moldaviaren eta Errumaniaren arteko batasuna nahi duten «unionista» errumaniarrak iraganean Errumaniako erreinuenak izandako Ukrainako lurraldeetara begira ere ari direla.

Moldavian bada batasunaren aurkako nazionalismo moldaviar bat ere, bi herrialdeak egun dauden bezala mantentzearen aldekoa. Horien artean dago Igor, BECSen jarraitzailea: «Haiek [Errumaniak] soilik ehun urteko historia dute. Guk, berriz, mendeetako historia dugu». Gainera, gehitu du «oso antzekoak» izan arren bi hizkuntza ezberdin dituztela. Filologo erromanikoen artean ideiarik onartuena da hizkuntza bera dela.]]>
<![CDATA[Gerrako gazteen belaunaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/020/001/2021-06-30/gerrako_gazteen_belaunaldia.htm Wed, 30 Jun 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1872/020/001/2021-06-30/gerrako_gazteen_belaunaldia.htm
Baina bizi izan zuen unerik okerrena ez zen hura izan, Azerbaijango militarrek bera eta taldeko beste hainbat soldadu inguratu zituzten gau bat baizik; haren ustez, aurkariak 80 inguru ziren. Uste du «drogatuta» zeudela, zuten energia kontuan hartuta. Vardan zegoen lubakian, beste kide bat ere bazen, tiro egiteko beldur zena eta arma kargatzen laguntzen ziona. Une horretan desabantaila zuten, tresna gutxiago zituztelako eta zituztenak zaharragoak zirelako. «Mira bera ere ez zebilen ondo», azaldu du. Erretiratzeko puntuan zeudenean, haien ibilgailua tirokatu zuten, eta gidaria hil egin zen. Orduan, ez zitzaien aurrera egitea beste aukerarik geratu. Gaueko kaosaren eta iluntasunaren ondorioz, kideak ikusteari utzi zion; orduan galdu zen eskualdeko mendietan, eta han geratu zen hainbat egunez.

Vardanek dio jainkoak lagundu ziola toki hartatik ateratzen. Kristau erlijioa da Armeniako gizartearen zutabeetako bat: harro esan ohi dute Jesu Kristoren erlijioa bereganatu zuen lehen herrialdea izan zirela, Erromatar Inperioa bera baino lehen.

Vardan izan zen, Erevanek zituen zailtasunen gainetik, frontera joan ziren milaka gazteetako bat. Herrialde bakar baten sostengurik gabe, eta arma eta munizio gutxirekin, Turkiaren eta Siriako mertzenarioen laguntza eta ahalmen militar handiagoa zuten Azerbaijango tropei egin zieten aurre. Azerbaijandarren abantaila handiena droneak izan ziren, zeintzuek armeniarren amesgaiztoa bilakatu ziren. Armenia eta Azerbaijango iturrien arabera, alde bietako 7.350 pertsona inguru hil ziren; horietatik 500 inguru, zibilak. Armeniarren artean, nabarmentzekoa da 25 urte baino gutxiagoko hildakoen kopuru handia; 4.005 hildakoen %60 inguru, orotara.

Haykek ere frontean borrokatu zuen (ez da haren benetako izena). Armeniako armadako frankotiratzaileetako bat izan zen. Vardanek baino oztopo gehiago ditu frontean gertatu zenaz hitz egiteko. Gogoratzen hasten da nola bi hilabetez egin zuen soldaduska, gerrako lehen lerrora joan baino lehen. 19 urte bakarrik eduki arren, prest zegoen frontera joateko. Haren esanetan, okerrena «lehen aldia, lehen unea» da. Adibide gisa jartzen du borrokan egin zuen lehen ordua: «Beldur handiena pasatu nuen unea izan zen. Beldur nintzen zer gertatuko zitzaigun niri eta nire familiari».

Etxerako itzulera

Haykek ez zion kontatu bere familiari frontera joan zela, gatazka amaitu arte borrokan aritu zen arren. Azaldu du bere gurasoek oso pozik hartu zutela uniforme militarrarekin ikusi zutenean. «Oso hunkituta zeuden, batez ere ama», gogoratzen du. Vardanek aurkitu zuena erabat desberdina izan zen. Karabakh Garaiko mendietan galduta ibili ostean (eta familiarekin telefonoz azkar batean hitz egin ondoren), hainbat aste egin behar izan zituen erietxe psikiatriko batean, Poliziak uste zuelako aste bat egin zuela etsaiaren menpe. Kolpe bat ere artatu zioten. Hilabete eta erdi psikiatrikoan igaro ondoren etxera iritsi zenean, jai bat egin zioten. «Amak kontatu zidan nire alde otoitz egiten zuela beti», azaldu du Vardanek. Orain ez da prest sentitzen frontera itzultzeko, ez fisikoki, ezta psikologikoki ere. Hala ere, dioenez, bere onera itzulitakoan berriz borrokatzeko prest legoke, «beharrezkoa balitz».

Hayk bat dator Vardanekin, eta zalantzarik gabe ziurtatzen du berriz borrokatuko litzatekeela beharrezkoa balitz. Haren ikuspuntutik, borroka eremuan zailena «lehen aldia» da beti. «Lehen gorpua, lehen bonbardaketa, lehen ordua, hiltzen den lehen laguna», kontatzen du. Gerra amaitu arte borrokatu zen: 2020ko azaroaren 10ean amaitu zen gatazka, eta urte bereko abenduan itzuli zen etxera. Haykek salatu du ekipamendu militarra falta zitzaiela, Turkiari ez bezala —Turkiak Azerbaijani lagundu zion gerran—. «Hark diru gehiago du», esan du. Dioenez, «jainkoaren presentzia» alde guztietan sentitzen zuen frontean zegoenean. Elkarrizketaren amaieran gazteak hauxe gehitu du: «Gure nazioak ez du indarrik galtzen».

Vardan eta Hayk izan ziren bizirik eta gorputz atalen bat galdu gabe itzuli ziren milaka gazteetako bi. Beste batzuek ez zuten zorte bera izan. 4.000 gazte baino gehiago hil ziren gerran, eta zauritu askok beso edo zangoren bat galdu zuten. Horixe gertatu zitzaion Hratxiari; izan ere, protesi bat behar izan zuen berriz oinez ibiltzeko. Armeniako Heroi Zaurituak egitasmoari eta antzeko beste batzuei esker bizitza errazagoa dute.]]>
<![CDATA[Azken gerrak argi utzi dio Armeniari Errusiarekiko aliantzak berreskuratzeko beharra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1990/020/001/2021-06-17/azken_gerrak_argi_utzi_dio_armeniari_errusiarekiko_aliantzak_berreskuratzeko_beharra.htm Thu, 17 Jun 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1990/020/001/2021-06-17/azken_gerrak_argi_utzi_dio_armeniari_errusiarekiko_aliantzak_berreskuratzeko_beharra.htm
Karabakh Garaiarekin ez bezala, Siuniken harira ez da izan borrokarik bi herrialdeen artean, eskualdea nork bereganatuko. Gune horretan, zenbait istilu izan dituzte Armeniako soldaduekin: bertzeak bertze, borrokan aritu dira, elkar joka; soldadu armeniarrak atxilotu dituzte, eta tiroketak ere izan dira. Tiroketa horietako batean, gainera, armeniar bat hil zen.

Armenia bidegurutzean dago. Alde batetik, Azerbaijanekin tirabirak ditu aspalditik mugan; kontuan hartzekoa da Azerbaijanek Turkiaren laguntza zuzena duela, eta baliabide ekonomiko eta militar gehiago. Bertzalde, hauteskundeei ere egin behar die aurre, eta hauteskundeok ziurgabetasunak baldintzatuko ditu, bai eta 2020an Karabakh Garaian Bakuren aurka izandako porrot militarraren ondorioek ere. Horrez gain, Errusiarekiko harremana hozteak areagotu egin ditu Erevango gobernuaren barneko arazoak.

BERRIA Haik Kasamanianekin solastatu da; Armenian espezializaturiko politologo internazionalista da, eta Transkaukasiako herrialde horretako hurrengo hauteskundeez, Errusiarekiko harremanez eta herrialdearen egungo erronkez mintzatu da.

Armeniaren aliaturik onena

Armeniak eta Errusiak historia komun luzea dute: mendeak daramatzate aliaturik. 1826tik aitzinera, Armeniako lur gehienak Errusiako Inperioaren parte bilakatu ziren. Moskuri beti interesatu izan zaio Armenian presente egotea, itsaso epelagoetarako bidean dagoelako besteak beste, eta, preseski, Errusiako agintarien obsesioetarik bat da hori; izan ere, Moskuren ontzidi militarrari eta itsasontzi komertzialei ezinezkoa zaie Errusiako portu gehienetan sartzea.

Bertzalde, Armeniak aliatu indartsu bat behar du Turkia eta Azerbaijanengandik babestu dezan, bertzeak bertze. Otomandar Inperioa, hau da, egungo Turkiaren aitzindaria da XX. mendearen hasmentako Armeniako genozidioaren erantzulea: milioi bat armeniar baino gehiago hil zituzten orduan. Garai berean, egungo Turkian bizi ziren bertze gutxiengo kristau batzuk ere hil zituzten masiboki, hala nola Ponto eskualdeko grekoak eta asiriarrak. Iaz, Azerbaijanek neke handirik gabe garaitu zituen Armeniako tropak, droneak erabili zituelako batez ere, gehien-gehienak Turkian ekoitziak.

Kasamanianek dioen gisan, «Errusia da tankeak bidal ditzakeen bakarra». Independentzia lortuz geroztik, Armenia ongi konpondu zen Errusiarekin, harik eta 2018ko Belusaren Iraultzan Serzh Sargsian boteretik kendu eta Nikol Paxinianek, matxinada hartako ahotsik garrantzitsuenetako batek, hauteskundeak irabazi zituen arte, babes zabala eskuratuta, botoen %70.

Nolanahi ere, Erevango gobernuak Armeniako agintari izandako batzuk auzipetu zituen, eta Mendebaldera hurbildu zen. Horren guztiaren ondorioz, Armenia bere aliaturik zaharrenarengandik urrundu zen. Boterera ailegatu aitzinetik, Armeniako egungo jarduneko lehen ministroak adierazia zuen Errusiarengandik urruntzeko asmoa, hauxe erran baitzuen, bertzeak bertze: «Armeniaren eta Errusiaren arteko harremana ez da oinarritzen bi kideren arteko batasunean; igorle baten eta hartzaile baten arteko harremana da». Urruntze asmo hori erakutsi zuen, halaber, Armenia Eurasiako Batasunetik ateratzeko aukeraz aritu zenean, garai hartan oposizioan zeuden Jelk aliantzako kideekin batera. Moskuk bultzaturiko proiektua da Eurasiako Batasunarena: asmoa da Europako Batasun gisako bat sortzea Sobietar Batasuneko kide izandako herrialdeekin, lurraldeok aduana batasun batean sar daitezen, bai ekonomikoki eta bai politikoki.

2020an Karabakh Garaian izandako gatazkaren eta 2021ean mugan sorturiko tirabiren ondotik, Erevanek atzera egin du planteamendu horietan. Oraingoz, Paxinianek nahiago izan du bide diplomatikoa baliatu tirabira horiek konpontzeko, baina Errusia gehiago engaia dadin behar du. Politologoaren erranetan, «[Lehen ministroak] oligarken eta Errusiaren aurka egin zuen hasieran, eta, orain, guztiz kontrako emaitza lortu du». Ez daki «zenbateraino merezi izan duen» milaka lagun hiltzea eta lurraldeak galtzea, «aintzat harturik hasi ginen bezala bukatu dugula».

Nahiz eta Errusiak erabaki duen ez duela hainbertze esku hartuko hegoaldeko mugakideetarik baten aferetan, ez zaio komeni Armenia galtzea, Ekialde Hurbiletik gertuko base militar garrantzitsua baita, eta han baitaude Errusiako mila enpresa baino gehiago. Kaukaso hegoaldean tirabira gehiago izatea ere ez zaio komeni Moskuri, Ipar Kaukasora zabaldu daitezke-eta, hots, Errusiaren parte den eremu batera.

Hauteskundeak ate joka

Igandeko hauteskundeetan, Armeniak lehenbiziko urratsa egin dezake bertzelako etorkizun baterantz. Hauteskunde horietan, gizarteak arrunt polarizaturik bozkatuko du, bai gerraren ondorioengatik, bai ustelkeria eta 2018a baino lehenagoko oligarkak itzuliko ote diren beldurragatik. Armeniako jarduneko presidente Paxinianek abantaila du, nahiz eta babes anitz galdu eta haren aurkako sentimendua indartsua izan. Lehenbiziko hauteskundeetan, haren koalizioa, hots, Koalizio Zibikoa arazorik gabe gailendu zitzaien aurkariei, botoen %70 lortuta.

Inkesten arabera, ordea, botoen %30 eskuratuko lituzke orain, aurkariek baino gehiago, baina aitzineko hauteskundeetan baino aise gutxiago. Kasamanianek dioenez, «aski litekeena da» Robert Kotxarianek irabaztea, Errusiaren aldeko Armenia Aliantza koalizio zentristaren hautagaiak.

Ñabardura bat gehitu du politologoak: kuantitatiboki, ez lituzke hark eskuratuko boto gehienak, baina litekeena da «azkenean gobernua osatzea», hala nola EBren aldeko Armenia Distiratsua alderdi zentristarekin, Errusiaren aldeko Armenia Oparoa alderdi kontserbadorearekin, eta Polo Nazional Demokratikoarekin, AEBengana hurbiltzea nahiago lukeen zentro-eskuineko indarrarekin. Alderdi horiek guziek bat egiten dute auzi batean, eta hori gakoa da: denek kendu nahi dute Paxinian boteretik.]]>
<![CDATA[Navalni eta beste]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/016/001/2021-05-25/navalni_eta_beste.htm Tue, 25 May 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1889/016/001/2021-05-25/navalni_eta_beste.htm de facto, gaur arte». Julia Galiaminak, Moskuko parlamenturako hautagai ohiak, uste du hauteskundeak hurbil direnean Kremlin «kolokan» sentitzen dela, eta «Putinekiko eta haren alderdiarekiko onarpena egunetik egunera apalduz» doala. «Erantzuteko modu bakarra zera da: presio egitea eta aktibisten eta hautagaien aurkako auzi kriminalak abiatzea». Galiamina kartzelan egon zen, hainbat aldiz «trafikoa eteteagatik», oposizioaren aldeko protesta batzuetan parte hartzen ari zela. Hark Dumarako aurkeztutako hautagaitza, beste asko bezala, atzera bota zuten, «sinadura baztertu asko» zeudelako tartean. Gainera, oraingo akusazioek eragotzi egiten diote ezein kargu politikotarako aukeratua izatea, baita irakastea ere. Hain zuzen, irakaslea zen lehen. Galiaminak hau gehitu du: «Putinismo berantiarraren aldi honetan, benetako oposizioaren edozein jarduera erreprimitu egiten da berehala, errotik. Halako giro batean, ia ezinezkoa da nabaritzeko moduko oposizio bat garatzea eta hauteskundeak irabaztea». 'Oposizioa' eta oposizioa Errusiako Duman, Putinen alderdiak du gehiengoa, Errusia Batuak. 450 diputatuetatik 335 alderdi horretakoak dira. Parlamentuan ordezkaritza duten gainerako alderdiak oposiziokoak dira, baina sistemaren barruko oposiziokoak: normaltasun demokratikoaren itxura emateko daude hor, baina Errusiako Gobernua babestu ohi dute. Haien artean daude, besteak beste, Errusiako Federazioko Alderdi Komunista, Alderdi Liberal-Demokrata eta Bidezko Errusia (sozialdemokrata). Kolesnykek azaldu duenez, «gutxi gorabehera, esan daiteke alderdi garrantzizko guztiak oposizio sistemikoaren parte direla». Alderdi Liberal-Demokrataren buru Vladimir Zhirinovski da oposizio horren erreferenteetako bat -zenbait adituk eskuin muturrekotzat jo izan dute alderdi hori-. Haren purrustadak ezagunak dira Errusian; are, Errusiak Krimeako penintsula anexionatu ondoren, Putin tsar izendatzea proposatu zuen jendaurrean. Beste polemika batzuen protagonista ere izan da bere ibilbidean. Adibidez, haurdun zegoen kazetari bat iraindu zuenekoa, edo Bosforon bonba nuklear bat botatzea proposatu zuenekoa olatu batek Istanbul suntsi zezan. Haren alderdia ez da gobernuan dagoen bera, baina babes sendoa ematen dio beti gobernuari. Azken legegintzaldian, ez zuten Putinen gobernuaren inolako proposamenen kontra bozkatu. Oposizioko beste kide batzuek atentatuak jasan izan dituzte, edo Errusiatik alde egin behar izan dute. 2015ean, Boris Nemtsov Putinen lehen ministrorde ohia hil egin zuten Moskuko erdialdean bertan, tiro eginda, eta oraindik ez dute lortu jakitea nork eman zuen agindua. Hil baino lehentxeago, txosten bat lantzen aritu zen: Errusiak Donbassko gerran (Ukrainako ekialdea) izandako parte hartzeari buruzkoa zen. Beste batzuk, Garri Kasparov xake jokalaria esaterako, atzerrian bizi dira. Beste Errusian aritua da, Errusiako Gobernuaren kontrako oposizioko koalizio batean. Kolesnyken arabera, zaila da jakitea benetan zenbateko babesa daukan oposizio ez-sistemikoak; izan ere, «errusiarrek ez ohi dute libreki adierazten iritzi politikoa, batez ere telefono bidezko galdeketetan». Edonola ere, analistaren esanetan, erreferentziatzat har daiteke Levada zentroaren azken galdeketa. Haren arabera, «errusiarren %27k Errusia Batuari emango liokete botoa; %20k, oposizio sistemikoari; eta %21 inguru abstenitu egingo lirateke. Komunikabideei erasoka 2019an, Putinen gobernua komunikabide independenteak estutzen hasi zen, haiek «atzerriko agente» izendatzeko modua emango zuen lege baten bitartez, eta gutxi gelditzen dira dagoeneko herrialdean. «Agente» hitzak konnotazio oso txarrak ditu errusieraz: gogora ekartzen du nola deitzen zitzaien traidoreei eta infiltratuei sobietar garaian. Atzerriko agentetzat jo zuten azken komunikabidea Meduza izan zen, oposizioko komunikabiderik garrantzitsuena. Atari digital horrek salatu du iragarleak galdu dituela atzerriko agente gisa sailkatu zutenetik, iragarleek ez dutelako zerikusirik izan nahi etiketa hori duen inorekin. Komunikabideak argitaratzen duen material guztian adierazi behar du «atzerriko agente» gisa katalogatuta dagoela. Gainera, Errusian bizi den edonork haren esteka bat zabaltzen badu, erreferentzia egin behar dio «atzerriko agente» izendapenari, edo isuna jar diezaiokete. Berdin jokatu behar da atzerriko agentetzat jotzen den beste edozein entitaterekin. Beste kazetari batzuek salatu dute atxilotu egin izan dituztela zenbait manifestaziotan, behar bezala identifikatuta egon arren, eta droga edukitzeaz ere akusatu dituztela. Kasurik ezagunena Ivan Golunovena izan zen, eta, azkenean, absolbitu egin zuten. Autoaren maletategian droga sartu zioten poliziak ikertu egin zituzten, eta baliteke espetxeratuak izatea. ]]> <![CDATA[Otsailetik okerrera egin dute Errusia eta Ukrainaren arteko harremanek, gerra hotsak entzuteraino ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/018/001/2021-04-22/otsailetik_okerrera_egin_dute_errusia_eta_ukrainaren_arteko_harremanek_gerra_hotsak_entzuteraino.htm Thu, 22 Apr 2021 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1872/018/001/2021-04-22/otsailetik_okerrera_egin_dute_errusia_eta_ukrainaren_arteko_harremanek_gerra_hotsak_entzuteraino.htm de facto Errusiaren menpe dagoen Krimeako penintsulan, eta Ukrainako mugan. Atzerriko komunikabideek zabaldu dutenez, 100.000 soldadu zabaldu dituzte Rostov Don eskualdean. Ikusi dituzte salgai trenak militarren tresneria eramaten, besteak beste, ibilgailu blindatuentzako piezak. Ukrainak, berriz, erreserbistak borrokako lehen lerrora itzultzea errazten duen lege bat onartu zuen atzo. Vladimir Putin Errusiako presidenteak Mendebaldeari ohartarazi zion ez duela onartuko Moskuk ezarritako «marra gorriak» zeharkatzea: «Ez ditugu zubiak suntsitu nahi, baina inork gure asmo onak ahultasunarekin nahasten baditu, gure erantzuna bera izango da, hau da, azkarra eta gogorra». Aurreikuspen okerrenek Errusia eta Ukrainaren arteko gerra bat hasteko arriskua aipatzen badute ere, mugatik gertu bizi direnak ez dira halakorik gertatzearen beldur. Novoxakhtinsken (Errusia), aduanatik ordu erdira dagoen meatzari hirian, Petrek ez du uste gerra bat hasiko denik: «Tentel batek soilik deklaratuko lioke gerra Errusiari». Aleksandr zerbitzaria da herrian, eta zalantzan jartzen ditu gerraz ohartarazten duten ahotsak: horretarako «oso aukera txikia» dagoela uste du. Interneten zabaldu diren hainbat bideotan ikus daitezke ustez Rostov eskualdera doazen konboi militarrak. Novoxakhtinsken, Aleksandrek eta beste hainbat lekukok berretsi diote kazeta honi hainbat ibilgailu militar ikusi dituztela bai hiriaren barruan, baita inguruetan ere. «Hainbatetan ikusi nituen», esan du zerbitzariak. Zehaztu du, hala ere, batez ere BTRak ikusi zituela, tropak batetik bestera eramateko erabiltzen diren ibilgailu militarrak. Errusia eta Ukrainaren arteko harremanak 2014an hasi ziren okertzen, EB Europako Batasunean sartzearen aldeko protestak hasi zirenean -Euromaidan izena jarri zioten mugimenduari-. Ordu hartan, Errusiak Krimea bereganatuz erantzun zuen -Ukrainak eta Mendebaldeak ez zuten onartu Moskuren okupazioa-. Ia aldi berean, bi indarren arteko gerra piztu zen Ukraina ekialdean. Borroka horien ostean, Moskuren babesa zuten milizia errusiazaleek Donetsk eta Luganskeko herri errepublikaren sorrera aldarrikatu zuten. Hainbat urtez, gatazkak bere horretan eutsi zion, baina otsail hasieran berpiztu egin zen, Ukrainako Gobernua herrialdeko talde errusiazaleak estu hartzen hasi zenean. Lehenik Oposizioko Plataforma alderdiko buru Viktor Medvedtxuken aurkako zigorrak etorri ziren, zeinari «talde terroristak» finantzatu izana egotzi zioten. Jarraian, Medvedtxukenak ziren hiru telebista kate itxi zituzten. Kremiletik gertuen dagoen Ukrainako politikarietako bat da bera, eta Putinen aitajauna esaten diote, Errusiako presidentearen alabetako bat haren besoetakoa delako. Aste honetan, baina, Putinekin hitz egiteko prest agertu da Ukrainako estatuburu Volodimir Zelenski, eta Donbassen biltzeko eskaintza egin dio. Joe Biden presidentea Etxe Zurira heldu izanaren ondorioz gogortu da Kieven jarrera; izan ere, hark argi utzi du Ukraina babesten duela, bere aurrekoarena baino Moskuren aurkako diskurtso gogorragoa eginez, Putini «hiltzaile» deitzeraino. Ukrainako Gobernuaren izenean, Atzerri ministro Dmitro Kulebok berretsi du herrialdeak NATOko kide izan beharko lukeela. Beste urrats bat egin du Alemanian duen enbaxadoreak, eta ziurtatu du Kiev Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzen ez bada pentsatu beharko lukeela atzerriko mehatxuetatik babesteko arma nuklearrak garatzen hastea. Herrialdeak izan zituen arma atomiko batzuk Sobietar Batasuna desegin ostean, baina 1996an Errusiaren esku utzi zituen. Azken asteetan, Ukrainako eta Errusiako aldean tropak eta ibilgailu militarrak mobilizatzen aritu ostean, Kievek bonbardatu egin zituen milizia errusiazaleen kontrolpeko guneak Donetskeko aireportu inguruetan -han hasi zen Donbasseko gerra 2014. urtean-. NATOk eskatu zion Errusiari eten zitzala muga militarizatzeko lanak, eta Moskuk erantzun zion Mendebaldearen esku hartzeak «bolborategi» bilakatuko duela Ukrainarekiko gatazka. Aurrez, Kremlinek Ukrainari eskatu zion ez zezala Donbass probintzia bonbardatu. Azoveko itsasorako sarbidea blokeatuz erantzun zien Moskuk milizia errusiazaleen aurkako bonbardaketei; horrela, babesgabe utzi zituen Mariupol eta Berdiansk hiriak, ezin izango baitute laguntzarik jaso itsasoz. Errusiako pasaporteak Errusiak Kiev estu hartzeko erabili duen beste neurrietako bat da Donbassko herritarrei Errusiako pasaportea ematea -2019tik ari dira hori egiten-. Sobietar Batasun ohiari buruz ikertu duen Fabian Burkharden esanetan, Ukraina ekialdeko herritarrei Errusiako nazionalitatea emateak zilegitasuna emango lioke Moskuri bere herritarrak babesteko aitzakiarekin eskualdean esku hartzeko, «betiere Errusiako legeen arabera, ez nazioartekoen arabera». Gainera, epe luzera Ukrainan ondorioak izan ditzakeen neurri bat ere bada: «Ukrainako eskualde batean herritar errusiar ugari egoteak handitu egingo luke Errusiak Ukrainan duen eragina». Pasaporte horiek jaso ahal izateko, Donetskeko eta Donbassko Herri Errepublika gisa aldarrikatutako hirietatik irteten diren autobus zerbitzuak daude. Horiek mugaz bestaldera eramaten dituzte herritarrak, gertuko herrietan, Novoxakhtinsken esaterako, beharrezko tramiteak egin ahal izateko. Errusiako herritartasuna eskatzeko, aurrez errepublikako pasaportea eduki behar da, eta hori, Burkhardten arabera, herritarrak herri errepublikei «leialak» zaizkielako froga gisa ulertzen da: «Ikusi dugu herritar askok nahiago dutela Ukrainako nazionalitateari eutsi». Gaur egun, Donbassko 639.000 herritarrek jasoa dute Errusiako pasaportea, eta, beraz, Errusiara bidaiatu dezakete modu askean, baita hango hauteskundeetan parte hartu ere, baina, hori egin ahal izateko, Rostov on Don eskualdera joan beharko lukete. ]]> <![CDATA[Txertoa hartzea Sputnik V-ren herrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/005/001/2021-03-06/txertoa_hartzea_sputnik_v_ren_herrian.htm Sat, 06 Mar 2021 00:00:00 +0100 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1876/005/001/2021-03-06/txertoa_hartzea_sputnik_v_ren_herrian.htm Lancet zientzia aldizkariak txerto horren proben emaitzen berri eman du, eta adierazi du %91,6ko eraginkortasuna duela.

Gamaleya laborategiaren produktu hori aurkeztu zutenean, Errusiak Mendebaldearen aldean izandako arrakastaren erakusgarri gisa aurkeztu zuten, zeren Mendebaldeak garai hartan ez baitzeukan oraindik txerto bakar bat ere prest. Moskuk hainbat herrialdetan saldu du txertoa: Argentinan, Mexikon, Venezuelan eta Latinoamerikako beste estatu batzuetan; gertuko zenbait herrialdetan, hala nola Bielorrusian; eta baita Ekialde Hurbilean, Indian eta Hungarian ere. Hain zuzen, Hungaria da Europako Batasunean (EB) Sputnik V erabiltzen ari den herrialde bakarra.

Txertatzeko kanpaina hasi, eta arindu egin dituzte birusaren kontrako neurriak Errusian. Gobernuak dioenez, lau milioi biztanlek —hots, herritarren %4k— hartua dute jadanik Sputnik V txertoa. Herrialde osoan egiten ari dira kanpaina, batez ere Moskun, bai ospitaleetan eta bai horretarako berariaz egokitutako lekuetan, hala nola merkataritza guneetan.

Medikuek eta irakasleek txertoa hartu beharra daukate, baina, hortik harago, edonork har dezake, kanpainarako egokitutako edozein tokitara joanda: pasaportea erakutsi besterik ez da egin behar, eta doakoa da; gainera, atzerritarrei ere ematen diete.

Halako zentro batean lanean ari den mediku batek dioenez, kalkulatu dute hiriburuan bertan 40.000 lagun inguru txertatu dituztela dagoeneko, eta erantsi du «ederki» doala kanpaina, nahiz eta ez dakiten zenbat denbora beharko duten hura burutan ateratzeko.

Birusaren aurkako borroka

Txertoa plazaratu zutenean, arindu egin zituzten herrialdean ezarritako mugak; nolanahi ere, sekula ez ziren izan munduko beste leku batzuetan bezain gogorrak. Badaude neurri batzuk indarrean, eta lehen olatuan konfinamendua ezarri zuten, bai, baina inoiz ez zaie burutik pasatu berriz ezartzea, ezta datuak okertu izan direnean ere. Errusiarrak ez dira ibili Europako bizilagunak bezain kezkatuta, eta, nahiz eta jendeak oro har bete egin dituen arauak, hala agintariak nola herritarrak laxoago hartzen hasi dira birusetik babesteko neurriak.

Hain zuzen, uda hasieratik —txertoa atera baino lehenagotik—, ohikoa da jendea ikustea elkar besarkatzen, taldean bidaiatzen, maskara jantzi gabe edo gaizki jantzita eta abar. Izan ere, udaz geroztik, nahiz eta muga batzuk indarrean egon, aukera izan da herrialde barruan bidaiatzeko, kirol eta kultur ekitaldiak egiteko, gaueko aisiarako, etxe barruan jendea biltzeko eta halako beste zenbait gauza egiteko.

Urtezaharra hurbildu ahala —horixe da Errusiako festarik garrantzitsuena—, orduan bai, zenbait muga ezarri zituzten, hala nola dantzalekuak ixtea, jatetxeak eta tabernak ixteko ordua mugatzea, eta kultur eta kirol ekitaldietako publikoari ere mugak jartzea.

Urtarrilaren 22an, ordea, ia guztiz bertan behera utzi zituzten muga haiek, eta gaueko aisialdia martxan dago berriro Errusian, nahiz eta urtarrileko garai hartan 20.000 infektatu inguru detektatzen zituzten egunero. Otsailaren 17an erregistratu zituzten lehen aldiz eguneko 12.000 kutsatu baino gutxiago, eta Moskuko alkate Sergei Sobianinek adierazi zuen ezen, segur aski, hiriko biztanleen erdiek-edo pasatua zutela ordurako birusa. Ofizialki, 12,5 milioi biztanle ditu Moskuk.

Isiltasunaren legea

Badira zenbait arazo medikuntzako langileen lana zailtzen ari direnak, eta hiriburuaren eta gainerako lekuen artean dagoen desoreka da horietako bat.

Oso herrialde zentralizatua da Errusia, eta eskualdeetan ez dute hainbesteko baliabiderik pandemiari aurre egiteko. COVID-19aren krisia hasi zenetik, tartean-tartean, biral egin dira bateko eta besteko ospitaleetan grabatutako zenbait bideo, non ikusten baitzen zer egoera kaskarrean zeuden erietxe batzuk eta nola batzuetan korridoreetan edo eskaileretan zeuzkaten gaixoak.

Zenbait medikuk, are, salatu zuten ez zeukatela behar adina material, eta zeukatena ez zela kalitate onekoa. Maiatzean, lan baldintzez kexatuak ziren hiru medikuk beren buruaz beste egin zuten ustez: nork bere ospitaleko leiho batetik bota zuen bere burua, eta haietako batek, bere burua hil baino egun batzuk lehenago, bideo bat ere egin behar izan zuen aurrez egindako kexak zuzentzeko.

Eta jende gehiago ere isilarazi dute Errusian pandemiak izan duen intzidentziaren datu ofizialei kontra egiteagatik. Besteak beste, San Petersburgoko heriotza tasaren datuak moldatu zituzten —kopuru ofiziala halako hiru baitzen benetako kopurua—, eta Baxkiriako eskualdeko zenbait kazetari ere isiltzera behartu zituzten.

Izan ere, milaka heriotza bat-bateko erregistratzen ari ziren garai hartan, datu ofizialek zioten 69 lagun hil zirela koronabirusaren ondorioz, eta datu hura gezurtatu zuten kazetariei isuna jarri zieten.

Datorren bizimodua

Ia pandemia hasi aurretik bezalaxe bizi dira Errusian. Jende askok nahitaez erabili behar du maskara lanean, baina kalean apenas ikusten den halakorik.

Badira oraindik muga batzuk kirol eta kultur ekitaldietan, baina errusiarrek aukera dute atzerriko zenbait herrialdetara bidaiatzeko, hala nola Greziara, Erresuma Batura, Serbiara eta Suitzara. Leku publiko askotan, jada ez dago maskara eraman beharrik; Udmurtiako errepublikan hasi ziren lehenbizi neurri hori kentzen.

Errusiako txertoak mesfidantza piztu zuen nazioartean, hirugarren fasea igaro gabe onartu zutelako. Errusiarrek berek ere gaizki begiratzen zioten hasieran Sputnik V-ri, eta, abenduan, txertatzeko kanpaina hasi eta gutxira, herritarren %52k esaten zuten ez zutela txertoa hartu nahi. Sobianinek bai: hartu egin nahi du. Segurua dela uste du, «Errusiak eskarmentu handia duelako txertogintzan», eta ahal bezain laster jarriko omen du.

Gaur egun, ordea, txertatze kanpaina hasia izan eta informazio berria zabaldu den arren, errusiarrak are gutxiago fidatzen dira txertoaz, eta, Levada iritzi institutuaren arabera, biztanleen %58 inguruk ez lukete hartuko.]]>
<![CDATA[Protestek Errusia astintzen dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2016/015/001/2021-02-27/protestek_errusia_astintzen_dute.htm Sat, 27 Feb 2021 00:00:00 +0100 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/2016/015/001/2021-02-27/protestek_errusia_astintzen_dute.htm
Hain zuzen ere, protestak eteteko beste mugimendu bat egin berri du Moskuk, oposizioko kidea hiriburutik kanpo dagoen beste espetxe batera lekualdatuz. Navalniren abokatuen arabera, agintariek ez diote familiari jakinarazi nora eraman duten hura, baina presoentzako kanpaleku batera eramana izan daiteke.

Manifestariak kalera irtenarazi dituen arrazoietatik beste bat izan da oposizioko kidea novitxok izeneko substantziarekin pozoitu izana, Siberiako eskualdeko hauteskundeak prestatzen ari zenean. Haren taldeak eta Bellingcat atariaren gisako komunikabide batzuek egindako ikerketaren arabera, Errusiako presidentea bera dago erasoaren atzean.

Dena den, oposizioko kidearen historiak baditu argi ilunak. Aste honetan bertan AI Amnesty International erakundeak kontzientzia preso estatusa kendu dio argudiatuta 2000. urtean migratzaileen aurkako hitzaldiak egin zituela «gorrotoaren diskurtsoa» bultzatuz, eta gaur arte ez duela barkamenik eskatu esandakoengatik. Hala ere, AIk zehaztu du Errusiak hari ezarritako zigorrak bertan behera geratu beharko lukeela.

Londresko Atzerri Politikarako Guneko ikertzaile eta Errusiako barne nahiz atzerri gaietan aditua den Lincoln Pigmanekin hitz egin du BERRIAk. Ez da lehen aldia Errusiako historia garaikidean protestak daudena, baina egia da horren herrialde zabalean horiek nonahi ikustea berria dela. Pigmanek azaltzen duenez, 2017tik ikusi da protestak zabaldu egin direla, eta aurrez ohikoak ez ziren tokietaraino heldu. «Errusian zabaltzen ari den egoera da».

Bestelako arrazoiak

Errusiako hiriburuaren zentraltasunak eta arazo ekonomikoek atsekabea zabaldu dute errusiarren artean. «2011 eta 2012 bitartean protesten atzean arrazoi politikoak bakarrik zeuden. Baina orain bestelako arrazoiak ere badaude, besteak beste, bizi kalitatearen gainbehera, edo herrialde osoan gertatzen ari dena, ez bakarrik Moskun edo San Petersburgon», azaldu du ikerlariak. «Moskuren aurkako sentimendu bat dago, eskualdeetako herritarrek uste dutelako hiriburuak beretzat hartzen dituela haien baliabideak». Pigmanek uste du hiriburuarekiko sentimendu horrek eta herrietako arazoek «errazago» egiten dutela manifestazioei eustea.

Protestak 2011koetatik desberdinak dira urte horretan egin ziren Errusiako eliteen aurkako protestarik handienak. Ikertzaileak azaldu duenez, urte hartan ez zen aukerarik egon gobernua kargugabetzeko: «Aldi hartan egon zen aukerarik gobernuarengandik kontzesioren bat eskuratzeko, nahiz eta azkenean ezer lortu ez; orain, aldiz, Moskuren gertuko iturriek diote gobernuak ez lukeela amore eman behar manifestarien eskaeren aurrean».

Bestalde, hauteskundeei begira, manifestazioak bi ahoko ezpata izan daitezke Navalniren interesentzat. «Batetik, herritarren interesari eusteko balio dezakete, baina, bestetik, irabaziak murriztu daitezke manifestazioen aurkako errepresioaren ondorioz», azaldu du Pigmanek.

2021eko irailean parlamenturako hauteskundeak egingo dituzte Errusian, eta Navalnik eta bere taldeak denbora daramate horiek prestatzen. Joan den abuztuan blogaria Siberian zegoen eskualdeko bozak prestatzen, eta pozoitu egin zuten. Egun batzuk koman igaro ondoren, Navalni Alemaniara eraman zuten, eta han osasun arreta eman zioten. Orain, jokoz kanpo dagoenez, inguruko beste pertsona batzuek har dezakete lidergoa edo harekin batera zuzendu oposizioa. Pigmanen esanetan, gaitasun hori duten pertsonen artean daude, besteak beste, Liobov Sobol, Leonid Volkov eta Ivan Zhdanov.

Talde hori arduratuko da smart voting izeneko sistema kudeatzeaz iraileko bozetan. Prozedura horrekin zehazten dute barruti bakoitzean gobernuko hautagaiaren aurka nor lehiatuko den, eta hura babesten dute zein alderdirekin aurkezten den kontuan hartu gabe. Iazko abuztuko eskualdeetako bozetan probatu zuten lehen aldiz, eta oposizioak botere apur bat kendu zion Putinen alderdiari, Errusia Batuari; baina benetako proba irailekoa izango da.

Dmitri Peskovek, Kremlinaren eledunak, onartu zuen oposizioko kidea zaintzen ari zirela, gobernuaren aurka egiteko asmoa zuelako eta atzerriko agentziekin harremanak zituelako. Atzerriarekiko harremanen argudioa manifestarien aurka ere erabili izan dute behin baino gehiagotan. Pigmanek dioenez, oposizioko kideak isilarazteko gobernuak erabilitako arrazoietako bat izan da Mendebaldeak zuzenean babesten ez dituen arren, «kanpotik balia daitekeen barne zatiketa» eragiten dutela.

Navalnik oposizioaren estrategia aldatu du, eta nazioarteari Errusiaren aurkako zigor ekonomikoak eskatu beharrean, buruzagi errusiarren aurkako zigorrak eskatzeari ekin dio. Baina hori ere baliatu egin du Moskuk bere alde egiteko. «Azken asteetan zabaldu duten propagandak dio zigorrak herritarren aurkakoak zirela», azaldu du ikerlariak.]]>
<![CDATA[Euskara ikasten duten errusiarrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/034/001/2021-01-30/euskara_ikasten_duten_errusiarrak.htm Sat, 30 Jan 2021 00:00:00 +0100 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1876/034/001/2021-01-30/euskara_ikasten_duten_errusiarrak.htm
Metelevaren euskara maila B1en antzekoa da; azaldu duenez, Lisabo musika taldearen bidez entzun zuen lehenbizikoz euskara. Metelevak Mordovian ditu sustraiak: Errusiako Federazioko errepublika bat da, eta hizkuntza eta kultura propioak ditu. Metelevak dioenez, galdu egin du Mordoviako bere sustraiekin zuen lotura, eta tamalgarria iruditzen zaio hango kulturaren egoera, hura ere galtzen ari baita. Horregatik, poza ematen dio euskararen arrakastak, jendeak euskaraz hitz egiten baitu.

Kontatu du zoritxarrez Moskun aukera gutxi duela sortzez euskal hiztunak direnekin hitz egiteko, baina oraindik baduela harremana lagun batzuekin, eta haiekin euskaraz baino ez duela egiten. Badaki gaztelaniaz hitz egiten ere, hizkuntza hori ere ikastea erabaki baitzuen, ezinbestekoa zaionez gero «Euskal Herrian barrena bidaiatzeko, euskal herritar guztiek ez baitute hitz egiten euskaraz».

Koriagina du solaskide Metelevak, eta hark oroitzapen ederra du joan zen ikasturtean Gasteizen egin zuen egonaldi trukeaz. Horregatik erabaki zuen sakontzea euskal kulturaren eta euskal ohituren ezagutzan. Adierazi duenez, Euskal Herrian ibilia da Bilbo, Donostia eta Iruñea bisitatzen, bai eta beste zenbait herri txikitan ere: Durangon, Zarautzen, Lekeition.

Filologia Hispanikoko ikaslea da Koriagina; dioenez, ezin izan zuen askorik ezagutu Euskal Herria, tamalez, bera Erasmus aldian zegoelarik pandemia garaia baitzen, baina badu itzultzeko asmoa, «maiteminduta» baitago Euskal Herriarekin. Txera bereziaz entzun ohi ditu Gasteizko egonaldian aurkitu zituen zenbait kanta: esaterako, Lau teilatu eta Itsasoa gara.

Moskuko Estatu Unibertsitateko euskara ikasleetako bi dira Meteleva eta Koriagina. Leire Azkargorta dute irakasle, eta, hark esatera, gaur egun ikasle gutxi dituzte, sei bat, oraingo pandemia dela eta. Azkargortak dioenez, aurreko urte batzuetan hamalau ikasle ere izan zituzten maila batean eta bestean. Unibertsitateko kurtso horretan, duela 11 urte hasi ziren euskara irakasten, baina lehenagotik ere irakasten zen euskara Errusian.

Ez du edozein errusiarrek erabakitzen euskara ikastea. Azkargortak dioenez, bere ikaslerik gehienek hitz egiten dute atzerriko hizkuntza ugaritan, den-denek hitz egiten dute gaztelaniaz, eta, oro har, ohituta daude beren hizkuntzaren gramatika sistemaren aldean oso bestelakoak diren hizkuntzak ikasten; horrez gainera, guztiak trebatu dira filologian, edo hizkuntzalaritzan, edota bietan.

Olga Kalita hasi berria da euskararen inguruko enigmak argitzen; nonbait, Espainiako Allí abajo telesailari zor dio euskal hizkuntza aurkitu izana, eta, hala, euskara ikastea erabaki zuen: «Euskara da gehien erakartzen nauen hizkuntza, denik eta misteriotsuena baita; ez du inolako zerikusirik lehendik dakidan beste ezerekin». Eta zera erantsi du: «Euskarak duen gramatika sistemaz ari naiz, hizkuntzak berak duen logika horretaz. Hizkuntzalari gisa, izugarri interesatzen zaizkit horrelako kontuak».

Eta hizkuntzek berez lotura bat dutenez sorburu duten kulturarekin, Moskuko Estatu Unibertsitateko euskara ikasle horiek badute bestelako euskal osagai batzuen berri ere: kuadrillak, bertsoak eta abar. Olga Kalita Euskal Herrira bidaiatzeko gogoz dago, «benetan nolakoa den ikusteko, ez filmetan bakarrik, filmak fikzio baitira betiere». Azkargortak musika ere irakatsi die, tradizionala zein modernoa. «Euskal Herriko jendeak grina handia du bere kultura sustatzeko»; hala uste du Kalitak, eta harrigarria egin zitzaion ikustea euskaraz ere badela reggaeton kantarik.

Lotura eusko-kaukasoarra

Svetlana Mamilovak Kaukason ditu sustraiak, Errusia hegoaldean, eta Errusiako hiriburuan euskara ikasten dihardutenetako bat da. Sortzez, Inguxetiako Errepublikakoa da, eta inguxera izan zuen etxeko hizkuntza. Mamilovaren ustez, «bai nire lurreko jendea eta bai Euskal Herrikoa mendialdeko jendea da, jende ausarta».

Bada teoria bat dioena Kaukasoko zenbait hizkuntza euskararekin ahaidetuta daudela, hala nola armeniera eta georgiera. Horrelako teoriek ez dute aldeztaile askorik gaur egun, baina ibili izan dira hizkuntza bion sustrai eta jatorri komunen bila, baina ez dute lortu arrakasta handirik. Mamilovak badu nolabaiteko interes bat ustezko lotura horretan, baina antzekotasun banaka batzuk baino ez ditu aurkitu: hitzen bat edo beste, egituraren bat, eta hogeinaka kontatzeko sistema.

Azkargortak azaldu duenez, «horrelako teoria bat landu da Kaukasoko hizkuntza batzuek, besteak beste, ergatiboa dutelako, aditza esaldiaren amaieran jartzen dutelako eta zenbait egituratan ere bat egiten dutelako, baina horiek ez dira arrazoi nahikoa elkarren artean ahaidetasun bat ezartzeko». Nabarmendu du, halaber, horrelako teoriek «herri horien artean haurridetasunezko lotura politak» sortzen dituztela, nahiz eta ez duten aldeko froga nahikorik.]]>
<![CDATA[Lau hilabete bete dira Bielorrusian protestak hasi zituztenetik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2020-12-08/lau_hilabete_bete_dira_bielorrusian_protestak_hasi_zituztenetik.htm Tue, 08 Dec 2020 00:00:00 +0100 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2020-12-08/lau_hilabete_bete_dira_bielorrusian_protestak_hasi_zituztenetik.htm
Lukaxenkok hogeita sei urte daramatza boterean, belaunaldi oso bat hazi da Sobietar Batasunaren osteko Bielorrusian haren agintaldia hasi zenetik. Baina orain arte inoiz ez zien aurre egin behar izan horrenbeste mobilizaziori. 2010ean ere egin zituzten haren aurkako protestak, baina Minsk erdialdean izan ziren batez ere, eta ez zuten lortu jende asko erakartzea; gaur, berriz, hamar urte geroago, protestek Minsk betetzen dute asteburuero, baita beste hiri batzuk ere, tartean probintzietako hainbat hiriburu: Gomel, Vitiebsk eta Hrodno. Izan ere, bada jendea eredu nazionalaren aldekoa izan arren Batka edo aita onartzen ez duena horrela deitzen diote Lukaxenkori haren jarraitzaileek.

Oraingoz, de facto-ko presidenteak iragarri du konstituzio berria onartzen dutenean kargua utziko duela. Zirriborroa urte hasieran aurkeztuko dute, baina ez dute zehaztu noiz egingo duten aldaketa, eta ondoren beste karguren bat hartuko duen.

Protestek arrakasta izan dute, oraingoan, herritarren artean testuingurua desberdina delako, eta eragin handia izan duelako informaziorako eta komunikaziorako teknologiak zabaldu izanak, eta Interneten eta sare sozialen erabileran handitu izanak.

Aukera berriak

Ikerketa Politiko eta Estrategikoen Guneko aditu Alla Leukavetsek azaltzen duenez, manifestazioak zabaldu izana erraztu duen faktoreetako bat izan dira sare sozialak, batez ere Youtube eta Telegram kanalak.

Haren esanetan, plataforma horiei esker, aurpegi berriak agertu dira herrialdeko testuinguru politikoan. «Agintariek gutxietsi egin dute sare sozialek eta Internetek herritarren politizazioan duten eragina». Adibide gisa jarri du Siarhei Tsikhanovskiren kasua, joan den abuztuko presidentetzako hauteskundeetara aurkeztu zen oposizioko kide Sviatlana Tsikhanovskaiaren senarrarena. Gizona youtuberra da, eta bozetara aurkeztu nahi zuen, baina atxilotu egin zuten aurkezteko aukerarik izan aurretik.

Oso garrantzitsua izan da informaziorako eta komunikaziorako teknologien alorrean aritzen diren enpresen papera ere. Horiek sortu zuten bozak zenbatzeko sistema bat, kontaketa ofizialarekiko paraleloa. Golos (ahotsa) izeneko programa hau da iragan abuztuaren 9an iruzurra izan zela esateko oposizioak duen argudioetako bat.

Askok uste dute sareek bielorrusiarren haserrea bideratzeko balio izan bazuten ere, COVID-19ak piztu zuela sua. Pandemiaren kudeaketa Bielorrusian Europako gainerako herrietatik erabat desberdina izan zen. Birusaren aurka borrokatzeko vodka edatea eta saunara joatea proposatu zuen Lukaxenkok. Bielorrusia izan zen Europako herrialde bakarra uda baino lehen COVID-19aren aurkako ia neurririk hartu ez zuena, eta lehen agerraldian berrogeialdirik ezarri ez zuena. Hala, lehen kutsatua agertu zenetik gaur arte 1.200 hildako eta 23.158 kutsatu zenbatu ditu hamar milioi biztanleko herrialdeak.

Franak Viacorka kazetariak azaltzen duenez, jendea Internet bidez hasi zen informazioa jasotzen, «estatuko komunikabideek arazoa ezkutatzen zutelako». Haren esanetan, Lukaxenkok uste zuen ez zegoela kezkatzeko arrazoirik, prest zeudela egoerari aurre egiteko, eta egoerak ez zituela ezegonkortuko.

Europarantz?

Lukaxenkoren aldekoen salaketetako bat da herrialdeko oposizioaren asmoa dela Bielorrusia Europako Batasunean eta NATOn sartzea. Manifestazioetan Europako bandera batzuk ikus daitezke, nahiz eta Ukrainako 2014ko protestetan baino gutxiago izan, manifestari askoren nahia zenean Ukraina Bruselara gerturatzea.

Leukavetsek azaltzen duen moduan, hasieratik Europako Batasunean sartzeaz hitz egiten zuen oposizioko edozein buruzagik «suizidio politikoa» egingo zukeen, Minskek Moskurekiko duen menpekotasun handia dela eta. «Denek ulertzen dute, horregatik oposizioak dio harreman ona izan nahi duela Europa eta Errusiarekin».

Adibidez, oposizioko kide nabarmenenetako batek, Valery Tsepkalok, hauteskundeetan hautagaitza aurkeztu eta AEBetako enbaxadore izandakoak, uste du arrazoi asko daudela Bielorrusia EBko kide ez izateko, eta Mendebaldeko herrialdeek ulertu beharko luketela Errusiarekiko harreman estua oso garrantzitsua dela Bielorrusiarentzat.

Joan Pere Plaza Font, ESCI-UPFko irakaslea, bat dator ikuspuntu horrekin. Bielorrusia Brusela eta Mosku arteko «buffer state» gisa da ezaguna. «Horrela deitzen dira bi potentzien arteko tentsioa baretzeko hesi lanak egiten dituzten estatuak».

Haren kokapena dela medio, Plaza Fontek uste du EB sendo agertuko dela diskurtsoan, baina ez duela berehalako urratsik egingo. Etorkizunean EBrekiko auzo politiketan parte har dezake Bielorrusiak, Georgiak edo Marokok bezala. Baina Fontek ez du uste EB saiatuko denik Bielorrusia 28. estatu kide bilakatzen: «EBk badaki Minskek Moskura begiratzen duela, eta Moskuk gertutik jarraitzen duela Bielorrusian gertatzen dena». Protesten sakonean ez dago Bruselara gerturatzeko asmoa, bielorrusiarrek nahi dutena da Lukaxenkok boterea uztea eta herrialdea demokratizatzea.]]>
<![CDATA[«Errusiak ez du gutxiengoen beharrik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/014/001/2020-09-23/errusiak_ez_du_gutxiengoen_beharrik.htm Wed, 23 Sep 2020 00:00:00 +0200 Alex Bustos https://www.berria.eus/paperekoa/1913/014/001/2020-09-23/errusiak_ez_du_gutxiengoen_beharrik.htm
Hizkuntza horietako gehienak Errusiako Federazioaren mugapetik etorritakoak dira, salbuespen bat izan ezik: ukrainera. Horixe dute hizkuntza ofizial Krimean, de facto Errusiak kontrolaturiko lurraldean, nahiz eta ez daukaten halakotzat onartua Ukrainak, Ameriketako Estatu Batuek eta Europako Batasunak. Jatorriz beste herrialde batekoak diren beste zenbait komunitate handitan, berriz, vietnameraz, georgieraz, azerbaijaneraz eta armenieraz mintzo dira, baina hizkuntza horiek ez dira ofizialtzat aitortzen herrialdean.

Errusia barruan gutxiengo asko dago, baina Errusiako herritarren %78 errusiarrak dira etnia aldetik, eta %71, berriz, kristau ortodoxoak. Islama da herrialdeko bigarren erlijioa, eta haren jarraitzaileak dira, nagusiki, Uralen eta Volgaren arteko eremuan. Erlijio xamanistek, direnak direlakoak izanik ere, batik bat, Siberian eta Uraletako zenbait alderditan dituzte sinestunak. Eta erlijio budistak Txinako mugaldean eta Mongolian ditu jarraitzaileak.

ERRUSIA, BAT ETA HANDIA

Bai Sobietar Batasuneko presidente izandako Mikhail Gorbatxovek -Perestroika garaian- eta bai Moskuk -jada Errusiako Federazioko hiriburu bihurturik- herrialdearen deszentralizazioa bultzatu zuten. Baina 1990eko urteetako ahalegin hori eginagatik ere, Errusiako Gobernuak federazioaren uniformetzea bultzatu du 2000. urteaz geroztik, herrialdean dauden gainerako kulturen kaltegarri.

Vladimir Putinek, bere lehenbiziko agintaldiari ekin ziolarik, zera adierazi zuen: «Errusian, errusiarrak bizi dira. Norbaitek Errusian bizi nahi baldin badu, Errusian lan egiteko eta jan ahal izateko, edozein gutxiengok, edonongoa delarik ere, errusieraz hitz egin beharra dauka, eta Errusiako legeak errespetatu [...] Errusiak ez du gutxiengoen beharrik. Gutxiengoek dute Errusiaren beharra, eta ez diegu pribilegiorik emango, ez diegu utziko gure legeak aldatzen beren gogoa asebetetzearren; ez dio axola diskriminazioaren kontra aldarrika badabiltza ere».

2017an lege bat onartu zuten, zeinaren bidez ikasleei errusiera baino ez baitzitzaien eskatuko derrigorrezko hizkuntza bakartzat. Putinek hitzok erabili zituen hura aldezteko: «Onartezina da gizon bati berea ez duen hizkuntza bat ikasaraztea». Zenbait eskualdetan, besteak beste, Tatarstanen, Udmurtian eta Txetxenian, neurri horien kontra ere protesta egin zuten, bereziki hezkuntza komunitatean.

Estatuaren laguntzarik eza, baina, ez da sumatzen soilik Tatarstanen, Udmurtian eta Kalmukian. Eta ez da hori Errusiako kultura aniztasuna murrizten duten eragileetako bakarra. Desberdintasunak eta aukerarik ezak ere eragiten die gehiengoa ez-errusiarra duten errepubliketako zenbaiti, besteak beste Txetxeniari, Dagestani eta Altairi, hango kulturak gero eta ahulago egiteraino. Gazteek herrialdeko beste norabait alde egin behar izaten dute, eta galdu egiten da hizkuntzaren transmisioa.

Diskriminazioa da, bestalde, Errusiako kultura aniztasunari erasaten dioten arazoetako bat. Esate baterako, alokairuan jartzen dituzten etxeen iragarkietan, ohikoa izaten da jabeak «eslaviarrak bakarrik» eskatzea. Etiketa hori, eskuarki, Asia Erdialdeko immigranteentzat izan ohi da (Tajikistan, Kirgizistan, Uzbekistan), baina baita dagestandarrentzat eta txetxeniarrentzat ere, Kaukasoko herri horietakoak ere Errusiako herritarrak izaki.

Moskuren boterea sendotzeko eta eskualdeko gobernuen laguntza txikitzeko asmoz, estatuko gobernuak gehiengoaren nahiaren kontrako zenbait neurri harrarazten dizkie errepublikei, hala nola laguntza sozialak murriztea, herritarrak gero neurri horien kontra ager daitezen. Adituek nabarmendu izan dute, hain zuzen, Errusiako 60 hizkuntza inguru daudela galzorian.

TATARSTANDARREN KONTZERTUAREN AMAIERA

Tatarstandarrek indartsu ospea dute. Haien kultura eta hizkuntza osasuntsu daude, zinez; Errusiako eskualde hizkuntzetan hiztun gehien duena da. Tatareraz 4 milioitik gora hiztun mintzo dira, nahiz eta errepublikan 3,8 milioi pertsona bizi diren. Auzoko eremu batzuetan (Baxkortostan) eta hiriburu handietan ere (Mosku eta San Petersburgo) tatarstandarren komunitate handiak daude.

Tatarstango Errepublika Volga ibaiaren ertzean dago, Mosku ekialdean, eta EAEk duen eremua halako 8,5 hartzen du.

Artemi erdi tatarstandarra eta erdi errusiarra da, eta Moskun bizi da. Hark dioenez, tatareraren egoera «euskarak Espainian duen egoeraren antzekoa» da. Badio, halaber, 2017ra arte tatarstandarrak gai izan zirela beren baliabideak kudeatzeko.

«Tatarstandarren forutasuna» izan zen Errusian edozein eskualdek sekula izandako autonomiarik handiena, bai eta galtzen azkena ere. Gaur egungo presidente Vladimir Putin 2000. urtean hautatu zutenez geroztik, gainerako subjektu federalek beren autonomia galdu zuten pixkanaka.

Egia da baduela askatasun tarte bat, baina boterea galdu du Moskuren aldean, hura baita Errusiaren erdigunea, eta gero eta pisu handiagoa izan nahi du federazioaren barruan.

Besteak beste, eragile bati esker eutsi zioten autonomia horri eta iraunarazi zioten baturik tatareradunen komunitateari: eskualdeko baliabide energetikoen ustiapena. Gutxiengo handiak dituzten beste errepublika batzuen aldean, Tatarstanek ekonomia ahaltsua du, eta hori eragile garrantzitsua da hizkuntza bati eta kultura bati eutsi ahal izateko. Garrantzitsua da, halaber, Tatarstango biztanlerik gehienak tatar etniakoak direla.

Zenbait herri kantari ezagunek -esate baterako, Tatarka izenekoak (tatar esan nahi baitu errusieraz) eta Findus Tiamaevek- milaka jarraitzaile eta erreprodukzio dituzte Interneten. Errepublikako zenbait komunikabide, berriz, hala nola Mende Berria katea eta estatuko telebista bera ere tatareraz eta errusieraz aritzen dira.

Autonomia galdu badute ere, ez dago jarrera politikorik bidea emango duenik aurrerantzean ere errepublikaren eskubideak aldezteko egitasmo bat babestu ahal izateko. Artemik azaldu du hori ezinezkoa dela Errusian, independentismoarekin edo separatismoarekin lotuko bailukete; eta, hurrengo, «terrorismoarekin». Estigma hori Txetxeniaren kasutik eratorria da. Kaukasoko errepublika txiki horrek Errusiatik bereizi nahi izan zuen 1990eko urteetan, eta bi gerratan borrokatu zen Errusiako armadaren kontra.

Tatarstango eskualde parlamentuak kontra bozkatu zuen, hain zuzen, tokiko hizkuntza propioa derrigorrez ikastea mantentzeari dagokionez, eta, gaur egun, edozein gurasok aukera du eskatzeko beren seme-alabek astean bi orduan bakarrik ikas dezatela tatarera eskolan.

MONGOLIA TXIKIA

Kalmukia kasu bakana da Europan. Eskualde bakarra da budistak gehiengoa direna, eta, Europako kontinente osoan, hantxe daude erlijio horretako tenplurik handienak. Kalmukia, jatorriz, Txina mendebaldetik etorritako herri bat da, eta gaur egungo bizilekua XVII. mendean ezarri zuen. Aspaldian uko egin zion bere tradizio nomadari, Errusia hegoaldean ezarri zirenez geroztik, Kaspiar itsasertzean. Hizkuntza, berriz, mongoliarren familiakoa du, eta alfabeto zirilikoaren aldaera moldatu bat darabil.

Errepublika txiki bat da, Aragoi eta Katalunia baturik bezain handia, eta 300.000 biztanle bakarrik ditu. Hilean, batez beste, 387 euro baino ez da hangoen gutxieneko soldata; Kalmukia da Errusiako eskualderik txiroenetako bat, Txetxeniaren eta Dagestanen azpitik.

Aukerarik eza dela eta, eskualdeko gazteek herrialdeko beste zenbait tokitara emigratu behar izaten dute; bereziki, hiriburu handietara: Moskura eta San Petersburgora. Hala egin behar izan du Victoriak, zeinak irakasle baitihardu Moskuko eskola batean. «Urtean pare bat alditan baino ez naiz itzultzen Elistara, familia ikustera». Erantsi du, halaber, bere kasua ohikoa dela; izan ere, aukerarik ez dagoenez, jende askok lan egiten du Kalmukiatik urrun.

Viktor, berriz, historialaria da Kalmukiako hiriburuan, Elistanen, eta tamalez dio 2000tik hona jaiotako haurrek ez dakitela kalmukeraz. Viktorren belaunaldiko jendea, 1980ko eta 1990eko hamarkadetakoa, kalmukeraz mintzo da oraindik ere; baina, historialariak nabarmendu duenez, kopuru aldetik, «hutsaren hurrengoa» dira kalmukeradunak.

«Tradizioak gordeko badira, hurrengo belaunaldietakoei zer transmititu eduki behar da; bestela, ezinezkoa da». Azken erroldaren arabera, 80.500 pertsona inguru mintzo dira tokiko hizkuntzan, nahiz eta kalmukiar etniako 183.000 bizi diren Kalmukian, hots, biztanle guztien erdiak baino gehixeago.

Kalmukiarren kulturak estigma bat dakar aspaldiko urteetatik. 1940ko urteetan, Stalinek kalmukiarren herria ia osorik deportatu zuen, Alemania naziarekin kolaboratzeagatiko zigor gisa. Egia da etnia horretako kide batzuek okupazio indarrekin kolaboratu zutela, baina ez zuten izan gehiengoaren babesik. Nolanahi ere, den-denak deportatu zituzten, inolako bereizkeriarik gabe, bai Siberiara eta bai Ekialde Urrun errusiarrera, Alaska ingurura. Sobietar Batasuneko beste toki batzuetatik etorritakoak eta errusiar etniakoak zirenek okupatu zuten Errusiaren hegoaldeko eskualde hori, eta hor bizi izan ziren kalmukiarrekin batean, horiei beren sorterrira itzultzen utzi zitzaienean.

Kalmukiarrek etiketa hori izan dute beren bizkar urte askoan, bai eta beste herri batzuetakoek ere, Volgako alemaniarrek, adibidez, eta beste behaztopa harri bat izan da tokian tokiko kultura gorde ahal izateko.

LEINUAREN IZENEAN, BERE BURUARI SU

2019ko irailak 10. Albert Razin, tokiko kulturaren aldeko unibertsitateko irakasle eta aktibista batek bere buruari su eman zion Udmurtiako Errepublikako Parlamentuaren atarian, Izhevsk hiriburuan. Zer arrazoik bultzatu zuen erabaki hori hartzera? «Errusiako hizkuntza indigenen galerak».

Unesco Hezkuntza, Zientzia eta Kulturarako Nazio Batuen Erakundeak atlas bat du egina galtzeko arriskuan dauden hizkuntzekin, eta, hor ageri diren datuen arabera, udmurtera «galtzeko arrisku larrian dago», eta hizkuntza horretan mintzo direnen kopuru bat dakar: 463.000 hiztun. Errepublikan, guztira, 1,5 milioi pertsona inguru bizi dira. Eskualdea txikia da, Suitzaren tamainakoa gutxi gorabehera, eta Volgaren eta Uralen artean dago kokatua, Europaren eta Asiaren arteko mugaldetik oso gertu.

Andrei Perevoztxikov udmurta da, eta udmurten kulturaren aldeko aktibista bat; haren ustez, kaleen izenak bikoiztu egin behar dira, eta bi hizkuntzatan jarri. Horrez gainera, dio beharrezkoa dela tokiko komunikabideen babesa, eta horiek ere finantzatu egin behar direla, hartara gero eta argitalpen gehiago egon daitezen hizkuntza natiboan. Udmurtian Internet bidez gehien kontsultatzen diren hamar hedabideetatik bakar bat irakur daiteke udmurteraz.

Eskualdean badute erlijio propio bat, baina, Perevoztxikoven iritziz, areago da «sinesmenen multzo bat». Fede horri Udmurt Vos deritzote, eta sinesmen animisten multzo bat da, Errusia bera ekialderantz hedatu baino lehen lur horietan bizi ziren herriek utzitakoa; besteak beste, Inmar, Kildisin, Kuaz eta halako jainkoetan sinesten dute.

Udmurt Voseko xaman ere bada Perevoztxikov, eta, azaldu duenez, bere jendeak zenbait zeremonia eta festa ospatzen ditu, «nagusiki, naturan, baso barreneko tokiren batean, eta Udmurtian oraindik ere gordetzen dituzten leku sakratu batzuetan». Jendearen sinesmenek ideia nagusi bat dute oinarri: natura gurtzea eta gordetzea. Fede horren errituetako bat da, egokiera batzuetan, animaliak sakrifikatzea ere.

Gaur egun, herritarren %2 bakarrik dira Udmurt Vosen jarraitzaile, eta galtzeko zorian dago. Perevoztxikovek adierazi du estatuak ez duela babesten: «Areago esango nuke, oztopatu egiten du tradizioei eutsi ahal izatea.]]>