<![CDATA[Amagoia Mujika Tolaretxipi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 27 Nov 2022 00:23:22 +0100 hourly 1 <![CDATA[Amagoia Mujika Tolaretxipi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Eskuina ezkerraren bizkar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2022-11-23/eskuina_ezkerraren_bizkar.htm Wed, 23 Nov 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2022-11-23/eskuina_ezkerraren_bizkar.htm
Baina babes gero eta handiagoa du, batez ere ez dagoelako oposiziorik, ez eta aurre egingo dion ezkerrik, ez zentrorik. PD Alderdi Demokratikoak hauteskundeetan behea jo zuela uste bazen, are gehiago galdu du babesa, eta ikusezin bilakatu da ia.

Eskuin muturrak jendea bereganatzeko duen berezko gaitasunari meriturik kendu gabe, PDk lagundu dio arrakasta lortzen, azken hamarkadan arrazismoa eta nazionalismoa elikatu baitute buruzagi eta intelektualek. Garai batean onartezina zena ohikotu dute, merkatuen esanari erantzuteko hartu dituzten politika eta jarreren ondorioz. Melonik kontra duen bakarra da Italian oso erraz galtzen den denbora.]]>
<![CDATA[Posizioak hartzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2022-11-18/posizioak_hartzen.htm Fri, 18 Nov 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/020/003/2022-11-18/posizioak_hartzen.htm
Horiek horrela, errepublikanoak porrotaren hotsak ezin uxatu dabiltzala, Trump agertokira igo da, esatera hautagaia izango dela 2024ko presidentetzarako bozetarako. Aholkulariek esan diote ez dela horretarako garaia: makina bat auzibide dauka irekita, eta errepublikanoen artean ez dauka lehen zeukan babesa. Trapu zaharrak atera dizkioten aldiro, ordea, egoera zailtzen zaion aldiro, hazi egiten da, ez baitago munduan uste handiagoa duen pertsonarik. Eta masa zabal, sutsu eta aktiboak hauspotzen du egunero haren egoa.

Demokratek, berriz, itxaropena berreskuratu dute. Hori bai, ordezkatuko al dute Biden? Kamala Harris presidenteordea zen apustua duela bi urte. Arlo publikotik desagertu da edota desagerrarazi dute, baina berandu baino lehen agertu beharko luke, bera izango bada Etxe Zuriari aire berria emango dion hautagaia. Bidenen lapsusak eta Trumpen astakeriak baino zerbait gehiago emango al dute datozen bi urteek?]]>
<![CDATA[Justizia feminista]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-11-11/justizia_feminista.htm Fri, 11 Nov 2022 00:00:00 +0100 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-11-11/justizia_feminista.htm Emakumea, Bizitza, Askatasuna! lelopean, Irango sistema sutan jarriz.

Iranek txertatua du-eta emakumeen kontrako zapalkuntza diskurtso nazionalista eta antiinperialistan, baina emakumearen gorputza kontrolatzeko obsesioa partekatzen du, era berean, aurkariekin: Saudi Arabiako edo Qatarreko monarkia neoliberalekin, eta, urrunago joanda, Mendebaldearekin, feminismoaren indarra neutralizatzeko hartzen ari diren erabaki murriztaileekin.

Eta Euskal Herria ez da uharte bat. Mugimendu feministak Polizia eta instituzioak mugimendua kriminalizatzeko eta kontrolatzeko egiten ari diren «saiakera sistematikoa» salatu du, indarkeria matxistaren kontrako egunaren atarian, eta justizia feminista eta autodefentsa aldarrikatu. Kolektiboki aurre egitea delako, hango eta hemengo, forma askotarikoa den sistema zapaltzailea borrokatzeko modu bakarra.]]>
<![CDATA[Ezkutuan, azeri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2022-10-30/ezkutuan_azeri.htm Sun, 30 Oct 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2022-10-30/ezkutuan_azeri.htm
Dirua jainkotasunez lortu dute, aspaldian ohartu baitziren merkatuak autoritarismoa eta diziplina behar dituela, produktibitatea eta lehiakortasuna ziurtatzeko. Eta horretarako zer hobeto katolizismoak ematen dituen lezioak baino: obedientzia, hierarkia soziala eta familia tradizionalaren inposaketa, bizitzeko modu bakar bat; gehiegi nabarmendu gabe beti, formarik formalenean.

Frankismoak Opus Deiren gidaritzapean egin zuen bere erreforma nagusietakoa: eredu autarkiko batetik liberal teknokrata bateranzkoa, eta kontserbadoreenen aupatzaile bikaina izan da harrezkero, gobernuetara egokituz, eskua sartuz eta jarriz, etekin paregabeak lortzeko, doktrinaren bidez, bizitzeko modu bat praktikatuz eta praktikaraziz.

Aitortu behar zaie mundua nahierara moldatzeko abilezia; diskrezioz, baina azeri, harrapakari, Jainkoaren eskutik. ]]>
<![CDATA[Marketin arrosa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2022-10-20/marketin_arrosa.htm Thu, 20 Oct 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2022-10-20/marketin_arrosa.htm
Baina erakusleiho horren marketina eredu androzentrikoan oinarritzen da, eta eredu horren gehiegizko erakusketak ezkutuan uzten ditu emakume askoren jarrerak eta esperientziak, edota haien kontra doaz. Gaixotasunari amorruz, errebeldiaz, beldurrez edota ahal den moduan erantzuteko aukera ez dago paradigma salgarrietan.

Ez, emakume famatu eta lirainek saltzen dituzten produktu estetiko-emozionaletan, eta salerosketa horren atzera zokoratzen dira eztabaida eta behar zientifikoak, gaixotasunari erantzuteko arta eta gainerako premiak.

Bularreko minbizia ere gogorra baita, eta hil ere egin dezake. Xingola goratu ordez, egokiagoak lirateke, adibidez, asteburuan Donostian izan den eskaera bati erantzungo balitzaio: «Onkologikoak bizirik jarrai dezala, guk bizirik jarraitu ahal izan dezagun».]]>
<![CDATA[Emakumeen merituak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-10-14/emakumeen_merituak.htm Fri, 14 Oct 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2022-10-14/emakumeen_merituak.htm
Emakumeen presentzia bermatzeak ez du ikuskera feminista automatikoki ahalbidetzen, alderdiak ez badu bere egiten —Giorgia Meloniren ideologia ikusi besterik ez dago—. Ez da bermea, baina bai bermatzeko bidea. Justizia kontu bat ere bada gutxienez herritarren erdiak izanik dagozkien eserlekuak edukitzea. Kontrakoak ez luke demokrazian lekurik izan behar.

Emakumeen ordezkaritzaren premia ikusten dutenak dira, hain zuzen, alderdiek agenda feminista izan dezaten borrokatzen direnak, eta garrantzitsua da legebiltzarretan agenda bat ezartzea; indarkeria matxistaz edo zaintzaz harago, lan, osasun, hezkuntza edota garraioaz erabakiak hartzeko.

Argi dago Italian Giorgia Melonik gidatuko duen gehiengo eskuin maskulinoak familia tradizionala babesteko duen lehentasunak ez duela erraztuko begirada transbertsala, haren ustez emakumeak eta gizonak leku beretik abiatzen baitira. Meritu kontua da. Etxean geratzea ere bai.]]>
<![CDATA[Kezkarako seinaleak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-10-05/kezkarako_seinaleak.htm Wed, 05 Oct 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2022-10-05/kezkarako_seinaleak.htm
Beatriz Artolazabalek Landaidaren lana eskertu zuen atzo, baina aldaketa «beharrezkoa» dela nabarmendu zuen, datozen erronkei behar bezala erantzuteko. Erronkei erantzuteko, ordea, Miren Elgarresta aukeratu dute, eta ibilbide berria hasi aurretik hura zapuzteko intentziorik gabe, aurretik egindakoek —eta egin ez dituenek—, gutxienez zalantzarako tartea irekitzen dute. Izan ere, Gipuzkoako Aldundiko Berdintasun Zuzendaritzan zela, erabaki polemiko bat hartu zuten: Irungo eta Hondarribiko alardeen gatazka bere sailetik atera eta Bizikidetza Zuzendaritzara bideratzea. Berdintasun zuzendari gisa Elgarresta ez da sekula joan alarde parekideak babestera, Gipuzkoan duela 25 urte baino gehiago gertatzen diren diskriminazio agerikoenetakoak izan arren. Emakunde beti egon da hor. Orain arte.

2020an Emakunde Jaurlaritzako Lehendakaritzatik atera eta Berdintasun sail sortu berrian sartzearekin ahalmena galdu zuen erakundeak, eta oraingo aldaketarekin, adi jarraitzekoak izango dira aipatutako erronka berriak.]]>
<![CDATA[Hilekoaren prezioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2022-09-30/hilekoaren_prezioa.htm Fri, 30 Sep 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2022-09-30/hilekoaren_prezioa.htm
Hilekoa gauza zikin eta nazkagarria delako usteak badu zerikusirik osasun publikoan eman ez zaion arretarekin. Lotsak eta tabuak oztopatzen dute argi hitz egitea eta eztabaidatzea, eta, ondorioz, hileko produktuek ez dakarte behar luketen osasunari buruzko informaziorik. Hori gutxi ez eta, gainera, hilekoa hileroko pobrezia da neska eta emakume askorentzat, eta pertsona gisa garatzeko eskubidean eragiten du. BEZa %4ra jaisteak lagunduko du produktuok eskuragarriago izan daitezen, baina behar duenak doan izan beharko lituzke, eta bere osasunarentzat egokienak direnak, ez merkeenak.]]>
<![CDATA[Neofaxistak Europaren erdigunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/015/003/2022-09-24/neofaxistak_europaren_erdigunean.htm Sat, 24 Sep 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/015/003/2022-09-24/neofaxistak_europaren_erdigunean.htm
Hori da Italian arnasten den giroa; horixe izango da datorren legealdirako espero den agertokia, aurrera egiten badu Melonik Matteo Salvini eta Silvio Berlusconirekin osatu nahi duen gobernuak. Asaldagarria bai, baina ez da harrigarria; izan ere, azken hamarkadotako gobernuek elikatu dute Meloniren diskurtsoa —M5S 5 Izar Mugimenduak berak ere bai—. Berlusconik eta Salvinik urratutako bideari etekina atera dio Melonik, adierazpen hauekin jendea emozionatzea lortzeraino: «Bai familiari; ez LGTBI lobbyei. Bai sexu identitateari; ez genero ideologiari. Bai bizitzaren kulturari; ez heriotzaren amildegiari. Bai gurutzearen unibertsaltasunari; ez indarkeria islamistari. Bai muga seguruei; ez immigrazio masiboari». XXI. mendean, Mussoliniren miresleak Europaren erdigunean jarri dira, oposiziorik gabe.]]>
<![CDATA[Fetuen taupadak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/013/003/2022-09-16/fetuen_taupadak.htm Fri, 16 Sep 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/013/003/2022-09-16/fetuen_taupadak.htm
Orbanen gobernuaren dekretua atzotik da indarrean Hungarian, eta horixe ohartarazi dute gobernuz kanpoko erakundeek: emakumeei egiten dieten jazarpenaz eta presioaz gain, abortua zailtzeko urrats kezkagarria dela. Ez dago zalantzarik eskuin muturreko gobernuak bide hori egingo duela, inork galarazten ez badio behintzat.

Hain justu, Europako Parlamentuak ohartarazi du EBren oinarrizko balioak arriskuan jartzen ari dela Hungaria aspaldian, eta Europako Batzordea proposamen bat egitekoa da etzi dirulaguntzak izozteko, jarrera aldatzen ez duen bitartean. Ustelkeria, botere judizialaren independentziarik eza, eta emakumeen, LGTBI kolektiboaren edota migratzaileen kontrako ekinbideak dira, besteak beste, zigortzeko arrazoiak. EBk heldu beharko dio gaiari, agendan aspalditik du eta. Eta, bide batez, berrazter dezala zer gertatzen ari den emakumeekin Polonia bezalako herrialdeetan. Ez dadila izurria zabaldu Europa osora, AEBetan gertatu den bezala.]]>
<![CDATA[Puntu moreak jopuntuan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/012/001/2022-08-19/puntu_moreak_jopuntuan.htm Fri, 19 Aug 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/012/001/2022-08-19/puntu_moreak_jopuntuan.htm
Esan sindikatuak «talde antisozial eta totalitario horien kontra joka dezala» eskatu dio Jaurlaritzari, «gazteak ezin direlako jende horren esku utzi».

«Jende horren» eskuak dira, ordea, erasoa jasandakoen lasaigarriak; larri eta urduri iristen direnentzat, puntu moreetako kideak dira bidelagun: babesa eta laguntza. Zer gertatu den jakinda, artarik egokiena zein den ikusiko dutenak, biktimarekin batera, eta hark norekin egon nahi duen ziurtatuko dutenak. Hori egitea «zabarkeria larria da» Josu Erkorekarentzat, desobedientzia leporatzeko moduko delitua.

Ez dezatela kriminalizatu mugimendu feminista beldur direlako kolokan jarriko ote duen segurtasun eredu ezarria.]]>
<![CDATA[Gezurrezkoak balira bezala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/001/2022-08-17/gezurrezkoak_balira_bezala.htm Wed, 17 Aug 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/001/2022-08-17/gezurrezkoak_balira_bezala.htm
Erasoaldiez harago, hamabost urte baitaramatzate argindar eta ur mozketekin, giltzarrapoak pasabide guztietan ezarririk, itxitura hertsi eta itogarrian, zeru handi bat sabaitzat duen espetxean. Osasun Ministerioak egin du ohartarazpena: osasun zerbitzurik gabe geratzen ari dira.

Eta nola bizi, nola lortu bonbardaketa batek utzitako zauriak ixtea, hurrengoaren beldur egon bitartean, hurrengoa badatorrenean, urteak joan eta etorri. Nola gainditu zauri fisiko eta psikologikoak, belaunaldi batetik bestera hedatzen den trauma kronikoa bilakatu denean. Nazio Batuen Erakundeak 2012rako aurreikusia zuen Gazan ezingo zela bizi 2020rako. Bi milioi herritar baino gehiago daude han, ezin bizi, gezurrezkoak balira bezala.]]>
<![CDATA[Beste egun bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/015/002/2022-08-11/beste_egun_bat.htm Thu, 11 Aug 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/015/002/2022-08-11/beste_egun_bat.htm
Joan den uztailaren amaieran Der Spiegel eta Le Monde egunkariek kaleratu zuten OLAF Iruzurraren Aurka Borrokatzeko Europako Bulegoaren txostena, zeinak frogak ematen dituen Greziak legez kanpo itzularazi dituela migratzaileak, eta Frontex Migrazioa kontrolatzeko Europako agentziak babestu eta finantzatu dituela. Atenasek ukatu egin du salaketa, esanez nazioarteko legeak betez zaintzen dituela mugak. Europak ere ez du ezer esaten, haiek direlako lehen interesatuak Libiako mugara itzul ditzaten. Eta horrela egunak joan eta egunak etorri. ]]>
<![CDATA[Kailuak dituztenekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/001/2022-08-07/kailuak_dituztenekin.htm Sun, 07 Aug 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/001/2022-08-07/kailuak_dituztenekin.htm
Francia Marquez Minaren izena entzutetsua izaten hasi zenetik ikasgai mamitsuak izan dira hark esan dituenak, eta aspaldian etsita zeudenengan itxaropena sortu du, Kolonbian marjinaturik bizi diren komunitateetako herritarrengan. «Eskuetan kailuak dituztenen» gobernua egin nahi du orain, «jende xumearentzat, inor ez direnentzat» gobernatu. Esandakoak egiten hastea egokituko zaio orain, Gustavo Petro presidente izendatu berriaren alboan. Presidenteorde eta Berdintasunerako Ministerio sortu berriaren buru izango da, eta bizitza arriskuan jarriko du beste behin, multinazional, paramilitar eta eskuin boteretsua gainean izango dituelako. Ez du erronka makala, baina 40 urterekin amona denak nahikoa kailu badauzka, nor izan nahi dutenekin herrialdea aldatzen saiatzeko.]]>
<![CDATA[Antidoto feminista ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/001/2022-08-04/antidoto_feminista.htm Thu, 04 Aug 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/014/001/2022-08-04/antidoto_feminista.htm » bezalako tituluek eta haiek mamitzen dituzten edukiek pozoitzen dute gertatzen ari dena. Emakumeen sinesgarritasuna ziztaden eragin ustez zalantzazkoetan galtzen da. Gizonei buruz, berriz, ezer gutxi aipatzen dute: izendatzen ez diren mamuak dira. Atzean dagoena, ordea, gizarte matxistaren beste indar erakustaldi bat da, espazio publikotik zokoratzeko intentzio bat, gizarteak babesten duen botere posizionamendu antolatu bat. Nerea Barjolari BERRIAk atzo egindako elkarrizketen gisakoak dira hedabideen bidez zabaltzen den pozoiaren antidotorik onena: mugimendu feminista baita, hark dioen bezala, izena jartzen diona gertatzen denari, indarkeria ulertzen laguntzen duten kontzeptuak ematen dituena, autodefentsa bultzatzen duena. ]]> <![CDATA[Medikurik eza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/013/003/2022-07-26/medikurik_eza.htm Tue, 26 Jul 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/013/003/2022-07-26/medikurik_eza.htm
Ezinegona handia da medikuen artean, eta medikurik ez dagoelako argudioak ez die balio euren egunerokoarekin jarraitzeko. Adituen ustez, gainera, auzia «zailagoa» da, baina irtenbiderik badago, gaiari eutsiz gero. Medikuen elkarteen arabera, medikuez gainera, bestelako profesionalak ere badaude, eta rolak berrantolatu beharko lirateke, beste era batean lan egin ahal izateko eta lan baldintza duinak eduki ahal izateko. Langileen egonkortasuna bermatu, bete daitezkeen agendak diseinatu, eta profesionalen gehiegizko lan karga arintzeko eskatzen dute behin eta berriz.

Mediku asko erretiratzeko daude, eta adituek salatu dute hori agintariek badakitela baina ez dutela ezer aurreikusi, eta atzetik datozen gazteek, berriz, ez dutela behar bezalako formakuntza jasotzen. Lehen arreta ez zaie erakargarria egiten, eta beste arlo batzuetan lan egiteko eskatzen dute. Hori konponduko luke, neurri batean, medikuen elkarteek egiten dituzten eskaerak aintzat hartuko balituzte agintariek, herritarrek arreta osasuntsua jaso dezaten, eta medikuak ez daitezen gaixotu.]]>
<![CDATA[2.000 blokeatze eredugarri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2022-07-24/2000_blokeatze_eredugarri.htm Sun, 24 Jul 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2022-07-24/2000_blokeatze_eredugarri.htm
Ekintza indartsua, zehatza, ikusgarria izan da atzokoa, desobedientzia zibilaren erakusle argia: kolektiboki, baina nork bere arduraz eta modu ez-bortitzean aritu dira 2.000 ekintzaile inguru; izan ere, mobilizazioa eta protesta beste tresnarik ez da geratzen botereak eztabaida publikoari eta demokratikoari ateak ixten dizkionean, estatuak ezer aldatzeko prest ez daudenean. 26 pertsona atxilotu dituzte, ia mila identifikatu dituzte, baina, arrisku hori zegoela jakinda ere, ausartu dira arduraz Ipar Euskal Herria hankaz gora jartzera, presoekin eta bake prozesuarekin zer gertatzen ari den inork ez baleki.

Injustizia eta urraketak eraldatzeko beharra baitago. Bake prozesua desblokeatzeko blokeatze bat baino gehiago beharko dira, baina Bakegileen ekinaldiak balio dezake inoiz protestara batu ez direnak erakartzeko, eskatzen dena zilegia baita, eta ekintza, duina.]]>
<![CDATA[Eredugarria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-06-30/eredugarria.htm Thu, 30 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-06-30/eredugarria.htm The Land Between dokumentalean Marokoko iparraldeko mendietan bizi diren Saharaz hegoaldeko herritar mespretxatuen desesperazioa. Hilabeteak eta urteak Gurugu mendian ezkutuan bizi zirenen testigantzak jaso zituen, Espainiara iristeko Melillako harresi militarizatua igarotzea beste aukerarik ez zutenenak. Garai hartan, Mali, Gambia, Senegal edota Burkina Fasotik iritsitakoak ziren gehienak, milaka kilometroren eta bidaia amaigabe eta arriskutsuen ostean.

Fedeleren lana atera zenetik zortzi urtera, eta aktualitaterik galdu ez badu ere, are jendetsuagoak izan dira kanpalekuok —hustu dituzten arte—, eta urrutiagotik iritsitakoak ere badira, Sudandik, besteak beste. Europak Libiarekin —eta hango mafiekin— migratzaileei Europarako bidea galarazteko akordioei esker, Libian harrapatuta, esklabo edo preso egon zirelako erabaki dute askok bidaia luzatzea, eta Italiara jo beharrean Espainiara joatea Marokon barrena.

Baina egoera jasangaitzak diruditenak jasangaitzagoak izan daitezkeela erakutsi diete Espainiak eta Marokok, bakeak egin dituztenez gero. Pedro Sanchezek eta Fernando Grande-Marlaskak nahi dutena esango dute segurtasun indarren jokaera eredugarriaz, baina migratzaileak zapaltzea, hiltzea, identifikatu gabe lurperatzea, kanpalekuak hustea eta jazartzea ez da eredugarria, zentzagarria baizik.]]>
<![CDATA[Giza eskubideetan maldan behera]]> https://www.berria.eus/albisteak/215103/giza_eskubideetan_maldan_behera.htm Sat, 25 Jun 2022 13:05:11 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/albisteak/215103/giza_eskubideetan_maldan_behera.htm Roe v. Wade epai historikoa baliogabetuta, aurrerantzean estatu bakoitzak izango du auziaren gainean zer legedi zehaztu erabakitzeko eskumena, baina praktikan 50 estatuetatik 26tan debekatu edo murriztuko dituzte egun dauden aukerak, luze gabe. Estaturik kontserbadoreenak aspaldian zebiltzan hari guztiak lotzen, eta 26 estatu horietatik hamahirutan prestatuta dauzkate trigger laws esaten zaien legeak. Horrek esan nahi du berehala aktiba dezaketela abortatzeko debekua, eta abortatuz gero zigortzeko moduak. AEBetan, abortatzeko eskubidearen mapa errepublikanoen eta demokraten estatuek erakusten duten marrazki bera da. Herrialdea bitan banatuta dago, eta erdialdea zulo beltz bat izango da emakumeentzat, eragozpen guztiak jarriko baitituzte aborta ez dezaten. Agerikoa da, beti bezala, emakume beltzak, migranteak eta pobreak izango direla umeak halabeharrez izango dituztenak edo seguruak ez diren bideak erabili beharko dituztenak, abortatzea legezkoa den estatuetara joateko baliabiderik ez dutelako. Abortatzeak duen kostuaz gainera, bidaia eta egonaldia ez baitira merkeak. Diruak emango dio ahalmena emakumeari abortatzeko, baina, nolanahi ere, emakume guztiak dira kaltetuak: kalte konponezina da magistratu atzerakoi eta matxista batzuek erabaki ahal izatea noraino irits daitezkeen giza eskubideak, norainoko ahalmena duten emakumeen askatasuna mugatzeko eta haien gorputzaren gaineko erabakiak debekatzeko; gizonen agindupean erregimen baten menpera jartzeko. Erabakiak berehala erreakzioak sortu ditu mundu zabalean, eta amorrua, berriz ere gogorarazi behar baita asko borrokatutako eta irabazitako eskubideak ere gal daitezkeela, emakumeek lortzen dituzten garaipenek kontrako erreakzio ultrak eragiten dituztela. Hau ere badela gerra bat. AEBetako erabakia abisua da munduko emakume guztientzat, gustuko izan edo ez, lehen mundu deritzon horretako herrialderik boteretsuenak eragin handia baitu. Inguruko herrialde gero eta kontserbadoreagoentzat etsenplua izan liteke, eta aurrera egiten ari ziren herrialde batzuentzat oztopo.]]> <![CDATA[Giza eskubideetan maldan behera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/004/001/2022-06-25/giza_eskubideetan_maldan_behera.htm Sat, 25 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amagoia Mujika Tolaretxipi https://www.berria.eus/paperekoa/1907/004/001/2022-06-25/giza_eskubideetan_maldan_behera.htm
Roe v. Wade epai historikoa baliogabetuta, aurrerantzean estatu bakoitzak izango du auziaren gainean zer legedi zehaztu erabakitzeko eskumena, baina praktikan 50 estatuetatik 26tan debekatu edo murriztuko dituzte egun dauden aukerak, luze gabe. Estaturik kontserbadoreenak aspaldian zebiltzan hari guztiak lotzen, eta 26 estatu horietatik hamahirutan prestatuta dauzkate trigger laws esaten zaien legeak. Horrek esan nahi du berehala aktiba dezaketela abortatzeko debekua, eta abortatuz gero zigortzeko moduak.

AEBetan, abortatzeko eskubidearen mapa errepublikanoen eta demokraten estatuek erakusten duten marrazki bera da. Herrialdea bitan banatuta dago, eta erdialdea zulo beltz bat izango da emakumeentzat, eragozpen guztiak jarriko baitituzte aborta ez dezaten. Agerikoa da, beti bezala, emakume beltzak, migranteak eta pobreak izango direla umeak halabeharrez izango dituztenak edo seguruak ez diren bideak erabili beharko dituztenak, abortatzea legezkoa den estatuetara joateko baliabiderik ez dutelako. Abortatzeak duen kostuaz gainera, bidaia eta egonaldia ez baitira merkeak.

Diruak emango dio ahalmena emakumeari abortatzeko, baina, nolanahi ere, emakume guztiak dira kaltetuak: kalte konponezina da magistratu atzerakoi eta matxista batzuek erabaki ahal izatea noraino irits daitezkeen giza eskubideak, norainoko ahalmena duten emakumeen askatasuna mugatzeko eta haien gorputzaren gaineko erabakiak debekatzeko; gizonen agindupean erregimen baten menpera jartzeko.

Erabakiak berehala erreakzioak sortu ditu mundu zabalean, eta amorrua, berriz ere gogorarazi behar baita asko borrokatutako eta irabazitako eskubideak ere gal daitezkeela, emakumeek lortzen dituzten garaipenek kontrako erreakzio ultrak eragiten dituztela. Hau ere badela gerra bat. AEBetako erabakia abisu bat da munduko emakume guztientzat, gustuko izan edo ez lehen mundua deritzon horretako herrialderik boteretsuenak eragin handia baitu. Inguruko herrialde gero eta kontserbadoreagoentzat etsenplua izan liteke, eta aurrera egiten ari ziren herrialde batzuentzat oztopo.]]>