<![CDATA[Amaia Garcia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 30 Jun 2022 05:37:10 +0200 hourly 1 <![CDATA[Amaia Garcia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Erresistentzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/003/2022-06-30/erresistentzia.htm Thu, 30 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1881/028/003/2022-06-30/erresistentzia.htm The Handmaid's Tale telesail distopikoaz gogoratu gara asko, albistea irakurtzean. Errealitateak fikzioa gainditu du, eta mundu distopiko batean bizi garela dirudi. Emakumeen eskubideak une batetik bestera ezabatu dira, eta etorkizunari baikortasunez begiratzea zaila egiten da.

Gure oraina ulertzeko, iraganari begiratu behar diogu. Ariketa hori egiteko The Janes dokumentala (HBO Max) ekarri nahi dut. Lanak 1960ko eta 1970eko hamarkadetan Chicagoko egoera zein zen erakusten du. Garai hartan, abortatzea legez kanpokoa zen, eta emakume guztiak klandestinitatean egiten zuten. Emakume askok mafiak antolatutako tokietan abortatzen zuten, baina beste askok The Janes taldeari deitzen zioten. Emakumez osaturiko taldea zen, nahiz eta batzuen senarrek ere lagundu egiten zuten. Abortua eskuragarri egiteko ia bide guztiak jartzen zituzten. Emakume dirudunei gehiago ordainarazten zieten, eta diru gutxi zuten emakumeek askotan ez zuten ordaintzen. Emakume horiek beste mugimendu sozialetatik zetozen, baina abortatzeko eskubidearen falta oinarrizkoa zela konturatu ziren, eta horregatik sare hori osatu zuten.

AEBetan New Yorkeko estatua izan zen lehena abortua legeztatzen. Roe v. Wade auzia baino lehenago iritsi zen eskubidea estatu horretara, eta emakume askok legezko abortu bat izateko harako bidaia egiten zuten. 1970eko hamarkadako egoera hark Eliza Hittmanen Never, rarely, sometimes, always filma gogorarazi dit. Bertan, Pennsylvaniako gazte batek bere estatutik atera behar du, abortatzeko. Bere estatuan abortatzeko epeak murritzagoak dira, eta, horregatik, New Yorkera bidaiatuko du. Filma 2020. urtean estreinatu zen; argi uzten zuen AEBetako estatuen artean emakumeek eskubide desberdintasunak zituztela. Oraingoan, emakume askok Chicagoko 1960ko hamarkadako emakumeek baino egoera okerragoa bizi dute. The Janes dokumentala tristura handiarekin ikusi dut, bertan emakumeen borrokaren emaitza ikusten delako. Borroka horren indar guztiekin amaitu nahi dute, baina erresistentzia handiarekin topatuko dira.]]>
<![CDATA[Harrotasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2022-06-28/harrotasuna.htm Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2022-06-28/harrotasuna.htm Ekin aniztasuna kanpaina aurrera eraman du. Horri esker, Xabier Madariagak bi erreportaje egin ditu: bata euskaraz eta bestea gazteleraz. Bietan pertsona desberdinak elkarrizketatu ditu, eta bakoitzak bere esperientziak azaldu dizkio Madariagari.

Esperientzia pertsonal horien artean, egoera positibo eta negatiboak aipatu dituzte gehienek. Negatiboen artean, armairutik ateratzeko unea edo jasandako biolentzia edota erasoak aipatzen dira. Harro egoteko eguna da gaurkoa, baina batzuetan ez da hain erraza.

Azken egunetako albisteek egoera hori nahiko agerian utzi dute. Besteak beste, Maria del Monte abeslaria armairutik atera berri da. 60 urterekin argi esan du lesbiana dela eta harro agertu da Andaluziako hiriburuan. Bere bikotekidearekin urte asko egon bada ere, harremana arlo pribatuan utzi du beti. Harrotasunaren indarrari esker bere bizitza pertsonala publiko eta politiko egin du.

Komunitatearentzako albiste txarra Oslotik etorri da. Bertan, bi pertsona hil dituzte LGTBI komunitatearen pub batean izandako tiroketa batean. Eraso hori gorroto delitua da, eta gaurko manifestazioetan aipatuko dela uste dut. Harro egoteko arrazoi asko ditugu, baina, zoritxarrez, erne jarraitu behar dugu. Ultraeskuinaren mezuak gizartean ezarri dira eta erasoak ohikoak egin dira. Ikusgarriagoak garen heinean, arrisku gehiago jasan ditzakegu. Gizartearen alderdi batzuk lortutako eskubideen aurka daude eta kontuz ibili behar dugu egoera aldatu ez dadin eta lortzeko geratzen diren eskubideak errealitate egin daitezen.

Ekin aniztasuna ekimeneko bi erreportajeek kolektiboaren erradiografia egin dute eta ia hizki guztietako pertsonak elkarrizketatu dituzte. LGTBIQ+ kolektiboaren historia aztertu dute. Euskal Herrian egindako lehen manifestazioak trantsizio garaian izan ziren eta manifestaziora pertsona gutxi joaten ziren. Bere burua agerian uzten zuten, begirada txarrak jasotzen zituzten. Egoera aldatu dela nabaritu da elkarrizketatuen hitzetan, baina denek argi dute asko dagoela egiteko. ]]>
<![CDATA[Boterea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2022-06-23/boterea.htm Thu, 23 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2022-06-23/boterea.htm West Wing eta House of Cards telesailak biziki jarraitu ditut urteetan zehar. Telesail horietan gizonak daude boterean, baina azkenean Claire Underwood boterean ikusi genuen House of Cards telesailean. Boterea lortzeko estrategia asko egon daitezke, baina oso ohikoa da zure kontrakoaren trapu zaharrak ateratzea bestearen irudia okertu dadin.

Estrategia horren aurka askotan ikusi dugu Birgitte Nyborgen pertsonaia Borgen telesailean. Zorionez, telesail hori kapitulu berriekin telebistara itzuli da, Netflixi esker. Nyborg kargu berri batekin ikusi dugu: lehen ministro izaten ikusi ostean, atzerriko ministro gisa ikusiko dugu. Bere karguak gatazka klimatiko eta geopolitiko batean murgilduko du. Gatazka horri aurre egiteko, estrategia aldatuko du, eta, boterean mantentzeko, ahal duen guztia egingo du, nahiz eta bere alderdikideei eta bere familiari kalte egin.

Eskrupulurik gabeko politikari bat bihurtu dela dirudi batzuetan, eta horrek bere alderdikideen konfiantza galtzea ekarri dio. Nyborgek bere semearekin gatazka publiko bat izango du, eta bere egoera ere kolokan jarri da. Lehen ministro izan zenean, bere familia zaintzeko denborarik ez zuen. Denboraldi honetan, umeak hazi egin dira, eta bere senarrarengandik banandua dago; beraz, ez du inor zaindu behar. Haren iritziz, gobernuan egoteko, hobeto datorkio zaintza lanik ez egitea.

Ez da kasualitatea Intimidad telesailean Malen Zubiriren pertsonaiak antzekoa bizi izatea. Udaletxean lanean hasi zenetik bere etxeko ardura alde batera utzi duela agerian geratzen da, eta bere senarrarekin eta alabarekin gatazka izan du horregatik. Zaintzen gaia gutxitan jorratzen da gizonak boterean daudenean.

Emakume gutxi ikusten ditugu boterean, bai fikzioan eta bai errealitatean. Horregatik, fikzioan ez dugu berdintasuna ikusten. Borgen telesailean berdintasuna erakusten saiatzen dira, baina Intimidad telesailean oso agerian uzten da ez dela berdin emakume ala gizon bat izatea politikan lan egiteko. Fikzioak desberdintasun horiek erakusteko balio behar du oraindik, nahiz eta ez legokeen gaizki gizon boteretsuen familian gertatzen diren gatazkak noizbait ikustea.]]>
<![CDATA[Besteen bizitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-06-21/besteen_bizitza.htm Tue, 21 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-06-21/besteen_bizitza.htm
In My Skin (Filmin) telesailak Bethan du protagonista. Bere ama bipolarra da, eta bere aita alkoholikoa. Etxean ez da giro, eta eskola bere babeslekua da batzuetan. Ikasle ona da eta bere ametsa unibertsitatera joatea da. Eskolan ez dakite ezer etxean duen egoeraz, eta mundu guztiarentzat beste bizitza bat asmatu du. Eskolan dagoen bitartean etxeko egoeraz ahazteko estrategia psikologikoa da, baina batzuetan eskolan kontatzen dituen gezurrek bide laburra dute.

Telesail horrek tratu txarrez beteriko familia bat erakusten digu. Bethanen aitaren biolentziak eta amaren gaixotasun mentalak batzuetan Bethan familiako arduradun bilakatzea eragiten du. Bere aitak neurri batean nerabezaroa lapurtu dio. Istorioan zehar komedia uztartzen da noizean behin, eta protagonistak bizi duen egoeraz ahazteko aukera dugu ikusleok ere.

Eskolako neska ospetsuaren laguna izan nahi du, baina bere sentimenduetan zalantzak izango ditu. Ez du guztiz argi lesbiana denik, baina telesailak aurrera egiten duen heinean beste neska batekin harreman bat izango du, eta maitasuna sentituko du. Bethan beti dago laguntzeko prest. Aldiz, berak laguntza gutxi du, eta behar duenean, ez daki laguntza eskatzen.

Etxeko egoera larritzen den heinean, protagonistak bizi duen antsietatea ikusleak bere barnean sentituko du. Etxeko egoera berriak eta eskola amaitzeak bizitza guztiz aldatuko dio. Amarekin topo egingo du berriz, eta berarekin duen elkarrizketa batean argi uzten du ez dela pozik bizi; antsietatearen sintoma guztiak deskribatzen ditu. Ez dakit Llewellynek terapia moduan idatzi duen lana, baina zoritxarrez, etxe askotan gertatzen den errealitatea modu bikainean azaldu du.]]>
<![CDATA[Berzigorzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-06-16/berzigorzen.htm Thu, 16 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-06-16/berzigorzen.htm
Epaiketan difamazioa epaitzen zela ezin dugu ahaztu, eta Deppek ustez egindako tratu txarrak epaiketatik at geratu dira. Sare sozialetan sortu den bigarren epaiketan, Amber Heard berriro zigortu dute eta denetarik esan diote. Idatzi baino lehen, Twitterren #AmberHeard jarri dut. Bertan, denetarik irakurtzeko aukera izan dut: txio gehienetan Heard gezurtitzat jartzen dute. Txio horiek irakurri ostean, sare soziala itxi behar izan dut.

Deppen zale askok aktorea zuritu dute eta ezin dute sinetsi bere emazte ohiari tratu txarrak emateko gai izan denik.

Kasu horrek Evan Rachel Wooden kasua gogorarazi dit. HBO Maxen ikusgai dagoen Phoenix Rising dokumentalean ondo azaltzen da Marilyn Mansonek zer-nolako indarkeriaz eraso egin zion Evan Rachel Wood. Bere kasua publiko egin zuenetik eta, batez ere, dokumentalaren ondorioz, Mansonen zaleek Rachel Wooden aurka egin dute sare sozialetan.

Bi kasuak desberdinak direla esan daiteke, baina publikoaren erantzuna antzekoa iruditzen zait. Gizon boteretsuaren irudia ezin da ukitu, eta emakumeek gezurra diote nahiz eta jasandako biolentziaren proba desberdinak erakutsi dituzten. #MeToo mugimenduaren aurka egin du Deppek, eta bizi duen egoera mugimendu horri egotzi dio. Deppen eta Hearden arteko gatazkaren istorio horrek dokumental bat egiteko ematen du —Discovery Plus plataforma gaiari eskainitako lan bat ari da prestatzen—.

Hori heldu aurretik, NBC telebista kateak Heardi elkarrizketa egin dio. Aste honetan ari dira ematen, AEBetan. Elkarrizketak ekar dezakeen harrabotsa ikusteko dago, baina epaiketa amaitu bada ere, borrokatzeko gogoa ez zaio falta Heardi.]]>
<![CDATA[Irratia telebistan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/002/2022-06-14/irratia_telebistan.htm Tue, 14 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1879/036/002/2022-06-14/irratia_telebistan.htm
Youtuben ikusteaz gain, telebista kateek eta plataformek podcastak beraien edukien artean jarri nahi dituzte. Movistar Plusek hala egin du Dani Rovira eta Arturo Gonzalez Camposen Mi año favorito saioarekin. Saio hori Andreu Buenafuenteren Late Motive-n hutsunea betetzen saiatu da, baina horretan geratu da.

Buenafuente pantaila txikira itzuliko da, Berto Romerorekin duen Nadie sabe nada-ren bidez. Podcast hori SER katean hasi zen eta formatu guztietatik pasatu da. Hasieran, SER-en entzuten zen, gero podcast formatuan arrakasta lortu zuen, eta Youtuben ikusgai egon da. Formatuari buelta bat eman diote, eta larunbatetik aurrera HBO Maxen ikusgai egongo dira Buenafuenteren eta Romeroren komeria berriak.

Buenafuentek eta Romerok irratia streaming plataformetara eraman dute. Gaur egun, irrati aparatu gutxi saltzen diren garaian, irratia egitearen prozesua telebistan dugu ikusgai. Argi dago mikrofono baten aurrean jartzea gustuko dugula, eta bertatik esaten dena entzutea, askoz gehiago. Jon Martijak igandean txio batean aipatu zuen bi milioi podcast saio daudela gaur egun, eta ia 48 milioi kapitulu daudela entzungai. Agerikoa da esateko gauza asko ditugula; entzuteko, are gehiago. Formatua aldatzen joan da azken urteotan. Irratigintzaren eta podcasten etorkizuna zein izango den oraindik ez dakigu, baina argi dut telebistaren aurrean baldin bada ere, ahotsak indarra duela.]]>
<![CDATA[Amatasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/002/2022-06-09/amatasuna.htm Thu, 09 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/002/2022-06-09/amatasuna.htm
Emakumeen historia aztertzen badugu, amatasuna erabakitzea pribilegio bat da. Duela hamarkada batzuk emakumeak derrigorrez ama izan behar ziren. Gizarteak gaizki ikusten zituen ama ez ziren emakumeak, batez ere gizon batekin ezkonduak bazeuden.

Gaurko errealitatea eta duela hamarkada gutxitako historia uztartzen ditu The Baby (HBO Max) telesailak. Protagonista Natasha da eta ez du ama izan nahi. Bere inguruan lagun gehienak ama dira edo laster izatekoak dira. Egoera horrek hiritik ateratzea bultzatuko du, bere bizitzarekin ondo ari den argitu dezan. Bidaia horretan ezusteko latz bat izango du, eta hortik aurrera, ikara sortzen duen ume baten ardura hartu beharko du.

Ume protagonistak beste emakume batzuk hil ditu Natasha ezagutu baino lehenago, baina ez dakigu zergatik egin duen. Umearen aurpegi onaren atzean, beldurrezko istorio latz bat daukagu. Ume horren ama lesbiana zen, eta ez zuen bere senarrarekin jarraitu nahi. Haurdun zegoela, etxetik ihes egin zuen bere maitalearekin. Bere senarrak, aldiz, emakumea aurkitu zuen eta haurra erditu arte etxean eduki zuen giltzaperatua.

Amatasunaren gauza latzenak erakusten ditu telesailak; batez ere, ama ez garenontzat. Besteak beste, pixoihalak aldatzeak, ama taldeak eta umea negarrez une oro egoteak urduritasuna eragingo dio protagonistari. Ama ezin izan direnen beldurrak agerian geratuko dira baita ere Natasharen ahizparen pertsonaiaren bidez.

Lagun baten gomendioz hasi dut telesaila, eta, egia esan, bi egunetan ikusi ditut HBO Maxen dauden zazpi kapituluak. Azkeneko atala hurrengo astean egongo da ikusgai. Gakoa da amatasunaren inguruan ikarazko komedia bat egitea posible dela. Beldur gutxi pasatu dut telesaila ikusten, eta uste dut patriarkatuari kritika aparta egiten diola. Hori bai, nire ama izateko gogoa uste dut gehiago urrundu dela telesaila ikusi ostean.]]>
<![CDATA[Hegan egin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/001/2022-06-07/hegan_egin.htm Tue, 07 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/001/2022-06-07/hegan_egin.htm flapak begiratzen saiatzen da, eta, motorraren soinuek zer esan nahi duten galdetzen badiot, askotan erantzuna badaki. Hainbeste informaziorekin, seguruago sentitzen da, eta hegazkinean sartzerakoan, beldurra sentitu bainoago, zirrara sentitzen du.

Azken asteetan Downfall: The Case Against Boeing dokumentala ikustea gomendatu dit. Netflixen ikusgai dagoen lan horrek Boeing konpainiako bi hegazkinek izandako istripu latzen arrazoiak argitzen ditu. 2018. urtean Indonesian gertatu zen lehena, eta bigarrena 2019. urteko martxoan, Etiopian. Bi istripuak Boeingek 737 MAX 8 modeloan egindako berrikuntza batzuen ondorio izan ziren. Berrikuntza horiek ez zizkieten inoiz azaldu hegazkin gidariei, eta istripua eduki zutenek gertatutakoa ezin izan zuten saihestu.

Istripuaren unea ulertzeko, Boeingen historia errepasatzen du dokumentalak. Boeing enpresak azken urteetan antolakuntzan eta fabrikazioan aldaketak eta murrizketak egin zituen, eta horrek kalitateari eragin egin zion. Dokumentalean testigantza oso aipagarriak aurkitzen ditugu: Boeingen kalitateko arduradunak izandako pertsonak dira batez ere. Bestalde, hegazkinen fabrikazioan urte askotan egondako ingeniarien testigantzak jasotzen dira. Denek argi dute Boeingek fabrikazioko gastuak murriztu nahi zituela bere lehiakideei aurre egiteko eta etekin gehiago izateko. Kapitalismo basatia nagusitu zen enpresan. Lan baldintzak okertu egin ziren, eta hegazkinak azkar egin behar zituzten fabrikan. Langileen testigantzen artean, batek adierazi zuen etxetresna elektrikoen enpresa batean baino okerrago zeudela. Egoera horrek, gutxiren diru nahiak askoren bizitzak arriskuan jarri zituen. Alde batetik, bi istripu horietan hil ziren 346 pertsonen bizitzak, eta, bestetik, langileenak. Dokumental horrek hegaldiei beldurra kentzeko ez du balio, baina hegazkinen fabrikazioren atzean dagoenaren inguruan asko ikasteko balio du.]]>
<![CDATA[Ezetz esatea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1875/028/001/2022-06-02/ezetz_esatea.htm Thu, 02 Jun 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1875/028/001/2022-06-02/ezetz_esatea.htm ez hitza esatea ez da beharrezkoa izaten. Askok ez dute hori ulertzen, eta horrek biolentzia eta bortxaketak eragiten ditu. Anatomy of a Scandal (Netflix) telesaileko protagonistari antzeko zerbait gertatzen zaio: ez du ezetza inoiz ulertu. James Whitehouse familia dirudun batean jaio zen, Oxforden ikasi zuen eta Erresuma Batuko gobernuko ministroa da. Lehen ministroaren laguna ere bada unibertsitate garaitik, eta beraien laguntasunak sekretu bat gordetzen du.

Whitehousen bizitza erraza da, eta boterera iristea ez da zaila izan. Telesailak sexu-eskandalu bat du abiapuntuan. Whitehousek bere ministerioko langile batekin erlazio bat zuen. Hori gutxi balitz bezala, bere maitale ohiak bortxaketa bat salatu du. Horrek bere bizitza guztiz aztoratu du. Bere emaztearekin duen erlazioa ere kolokan jarri da, baina bera ez da horretaz konturatuko ia amaierara arte.

Whitehousen jarrera harroputza da, eta ziur dago epaiketatik libre aterako dela. Bitartean, bere emazteak maitalearen testigantza entzungo du, eta bere senarra nor den jakingo du. Telesail nahiko klasikoa da: boterea dutenek egoera kritikoetan erraz pasatzen direla erakutsiko digu.

Telesaila ikusterakoan asko gogoratu naiz Espainiako Kongresuan onartu berri den Soilik baietz da baietz legeaz. Lege horrek harrabotsa sortu du, eta gizon asko euren sare sozialetan lege horren aurka jarri dira. Asko kostatzen zait lege horren aurka jartzen diren pertsonen buruan jartzea, baina argi dut Whitehouse bezalako pertsonak daudela beraien artean. Ezetz bat inoiz jaso ez dutenek ezin dute ulertu ezetz esateko modu asko daudela. Baita harreman sexual batean beste pertsona eroso ez baldin badago ere —seguruenik ez diote horri garrantzirik eman—, nahiz eta beste pertsonak ezetz keinuekin esan badu ere.

Horrelako legeak beharrezkoak dira, baina oraindik asko dago egiteke. Esaterako, onespenaren ingurukoak erakutsi behar dira sexu heziketan. Telesail hori egin behar ez denaren adibide garbi bat da. Nahiz eta Anatomy of a Scandal telesailak ez duen gauza berririk kontatzen, Soilik baietz da baietz legearen aurkakoei jarriko nieke. Agian, Whitehouse bezala, ez dira mezuaz konturatuko, baina saiatzeagatik ez da ezer galtzen.]]>
<![CDATA[Historia ukatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1875/036/001/2022-05-31/historia_ukatu.htm Tue, 31 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1875/036/001/2022-05-31/historia_ukatu.htm
Filmen inguruko eztabaidez gain, gauza gehiago ekarri ditu Canneseko jaialdiak. Besteak beste, Rodrigo Sorogoyen zuzendariak emandako elkarrizketa batean utzitako testigantza. Sorogoyen bere azken lana aurkeztera joan zen Frantziako jaialdira. As bestas filma lehiaketatik kanpo zegoen eta lan horretarako Isabel Peñarekin batera egin du lan berriro. Aitortu behar dut bikote horrek egiten dituen lan guztiak asko gustatzen zaizkidala. Antidisturbios telesaila egin zutenean telebistarako proiektu gehiago izatea espero nuen.

Beraiek ere hala uste zuten. Movistar Plusekin beste telesail bat egiteko proiektuan hasi ziren eta urte bete erdiko lanaren ostean, kateak lan guztia bertan behera utzi du. Arrazoia politikoa da. Telesailak Espainiako Gerra Zibilaren ingurukoa izan behar zuen eta bat-batean Movistar Plusek ez du Gerra hori erakutsi nahi.

Peñak eta Sorogoyenek argi dute lan horrekin aurrera egingo dutela noizbait, baina harritzekoa da Movistar Plus kateak nolako aldaketa egin duen azken hilabeteetan. Abenduan Buenafuenteren Late Motiv saioa kendu zuten, eta hori baino lehenago, bertako kolaboratzaile batzuek beraien gidoietan zentsura salatu zuten. Late Motiv falta denetik, Movistar Pluseko komediazko saio berriek interes gutxi piztu didate. Broncanoren elkarrizketa txarrak alde batera utzi nituen aspaldi, eta Dani Rovira eta Arturo Gonzalez-Camposen Mi año favorito saioak ez dit atentzioa piztu. Aldaketa horrek ez dakit zein puntutaraino eragin duen audientzian eta harpidetzan.

Historia ukatzea oso zaila da eta Espainiako Gerra Zibilaren inguruko istorio bat isiltzeari nahiko larria deritzot. Peñak eta Sorogoyenek laguntza beharko dute proiektu hori aurrera eramateko, baina beraien jarduera ezagututa, ez dut dudarik lan hori pantaila txikian ikusteko aukera izango dugula. Ni, ikusteko irrikan nago.]]>
<![CDATA[Maitasun likidoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/032/002/2022-05-26/maitasun_likidoa.htm Thu, 26 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1878/032/002/2022-05-26/maitasun_likidoa.htm
Albiste horren ostean, nire bikotekidearekin hizketan hasi nintzen, eta maitasun likidoaren teoria aipatu genuen. Teoria horren arabera, postmodernitatearen garai honetan maitasun harremanak iheskorrak, azalekoak dira, eta konpromiso gutxiagoko joera dute. Zygmunt Bauman soziologoaren teoriaren arabera, indibidualismoa dago horren atzean. Gaur egungo kapitalismoak pertsonak beste produktu bat bezala erakusten dizkigu, eta Tinder bezalako aplikazioek pertsonen kontsumo bizkorra izateko aukera ematen digute.

Ezkontzek garrantzia galdu duten garai hauetan, Jateko modukoa (ETB1) bezalako saioak ikustea interesgarri egin zait. Landerrek zutabean saioaren inguruan idatzi zuenean interesa piztu zidan, baina nire burura etorri zen galdera honakoa izan zen: «Homosexualen arteko saiorik egongo al da?». Galdera horren erantzuna hirugarren saioan aurkitu dut, eta, gainera, emakumeen arteko saioa izan da. Aitortu behar dut oraindik ez ditudala heterosexualen arteko saioak ikusi, baina formatu oso atsegina egin zait.

Jateko modukoa saioan «jende berria» ezagutzeko aukera azpimarratzen da une oro. Bitxia egin zait horrela adieraztea, eta, batzuetan, bikotekidea bilatzeko bainoago, lagunak egiteko saio bat dirudi. Agian saiora aurkezten den jendeak ez du bikotekide formalik bilatu nahi, baizik eta momentu on bat pasatu, eta, ligatzeko aukera badago, askoz hobeto. Maitasun likidoaren garai honetan ondo pasatzeko forma guztiak onartzen dira, eta Jateko modukoa-n erabat asmatzen dute horretan.]]>
<![CDATA[Itzultzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1875/036/002/2022-05-24/itzultzea.htm Tue, 24 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1875/036/002/2022-05-24/itzultzea.htm Pantomina Full-ekoek antzekoa esan zuten zinema eta telesailen inguruko La Script podcastean. Bertan, The Sopranos edota The Wire telesailetara itzultzea nahiago zutela adierazi zuten.

Gustuko ditugun telesailetara itzultzea, etxera itzultzea bezala da. Badakigu zer aurkituko dugun bertan, eta hori gustuko dugu. Nire telesailen zerrendan, asko gustatzen zaizkidan telesailak amaitu gabe uzten ditut, bertara itzultzeko aukera izateko. Sentsazio hori eragiten didaten telesailak Better Things edota Good Trouble dira, batez ere. Bietan familia baten gorabeherak aurkitzen ditugu, eta, askotan, familia hartako kide naizela sentiarazten didate bi telesailek.

The Soprano edo The Wire telesailetara itzultzeak, aldiz, beldurra ematen dit. Bi telesailak ikusi nituenean, une oso onak pasatu nituen, eta beldur naiz dezepzioa izateko. Joaquin Sabinak Peces de Ciudad abestian dioen bezala, «zoriontsu izan zaren tokira, berriro ez zara itzuli behar» esaldiarekin bat nator kasu honetan. Urte asko pasatu dira bi telesail horiek ikusi nituenetik, eta, David Simonen kasuan, nahiago dut haren telesail berriak ikusi The Wire-era itzuli baino. Simonek Treme telesail aparta egin zuen Baltimoreko errealitate gordina erakusten duen telesailaren ostean. Bertan, New Orleans Katrina urakanaren ostean erakusten zigun. Imajinatzen dut Simonentzat zaila izan dela Baltimorera itzultzea, baina berriro itzuli da We Own This City telesaila egiteko. Bertan, 2015. urtean gertatutako heriotza baten inguruko ikerketa eta hiriaren egoera ikusiko dugu. HBOk duela aste batzuk abisatu zidan estreinaldi horretaz, baina oraindik ez diot play botoiari eman. Desengainuaren beldurra kendu behar dut telesailarekin hasteko.]]>
<![CDATA[Julia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/003/2022-05-19/julia.htm Thu, 19 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1879/028/003/2022-05-19/julia.htm
Telebistan ohituta gaude sukaldaritzako saio ugari ikustera. Aurreko astean Landerrek sukaldaritza saio batzuk aipatu zituen. Ume nintzenean, Pedro Subijana gogoratzen dut pantailaren beste aldean bere platerak egiten; asko gustatzen zitzaidan bere saioa. Karlos Argiñanorekin bat, aitzindariak izan ziren sukaldaritza etxeko pantailetara eramateko. Haiek bezala, munduan zehar telebistan errezetak erakusten zituzten sukaldari asko egon ziren. Besteak beste, Julia Child sukaldari estatubatuarra dugu. Emakume horrek ez zuen luxuzko jatetxerik, baina sukaldaritza frantsesa maite zuen. Maitasun horrek liburu bat idaztera eraman zuen, eta gero, sukaldaritza saio bat egin zuen telebista publikoan.

Julia Childek 1960ko hamarkadan egiten zen telebistara iraultza ekarri zuen. Kanon guztiak apurtu zituen: 50 urte zituen, ahots nahiko berezia zuen, eta edertasun hegemonikotik at zegoen. Bere istorioa hobeto ezagutzeko, Julia (HBO Max) telesaila gomendatzen dizuet. Bertan, telebistara nola iritsi zen ikusiko dugu —bere senarra Juliaren proiektuarekin bat egiteko engainatu behar izan zuen—. Kultura maila altua zutenek telebistaren aurka zeuden, eta «moda iragankor bat» izango zela aipatzen zuten askok. Childek berak ez zuen telebistarik bere etxean. Bere liburuaren argitaletxeko nagusiarekin ere gatazka izan zuen. Telebistak liburuei tartea kenduko ziotela beldur ziren editoreak, baina beldur hori adierazteko mespretxua erakustea nahiago zuten. Telesaila oso goxoa da; Juliaren munduan denbora gehiago pasatu nahi duzu. Sukaldaritza saioen aitzindari horrek janariarekiko maitasuna eraman zuen AEBetako etxeetara. Michelin izarrik gabe ere, Subijana alde batera utzi dut, eta Juliarekin geratzen naiz.]]>
<![CDATA[Zelenski irabazle]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2022-05-17/zelenski_irabazle.htm Tue, 17 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2022-05-17/zelenski_irabazle.htm
Aurten ez dut jaialdia ikusi. Jaialdiaren zaleak diren lagunak bidaian zeuden, eta larunbatean sofaren aurrean lo geratu nintzen telesail batekin. Ostiralean ezagun batek esan zidan Eurovisioneko zita ezinbestekoa dela berarentzat eta kristoren festa antolatu zuela etxean. Bere kutuna Chanel zen, baina argi zuen bere botoa Ukrainako hautagaiarentzat izango zela. Haien abestia ez zuen ezagutzen, baina ez zuen behar bere botoa aukeratzeko.

Eurovision jaialdiaren antolatzaileek Errusiaren parte hartzea debekatu zuten otsail amaieran. Errusiak gerra hasi zuenean erabaki hori hartu zuten antolatzaileek. Bitartean, beste gatazka batzuk dituzten herrialdeek lehiaketan parte hartu dute: besteak beste, Israelek, Armeniak eta Azerbaijanek gatazka armatuetan jarraitzen dute.

Ikuskizunak aurrera egin behar zuen, Espainiakoak Chanelen alde jartzen ziren bitartean, Europa osoa Ukrainaren alde jarri da. Arrakasta hori ulertzeko, publikoaren botoan arreta jarri behar da. Publikoaren artean, seguruenik Ukrainako errefuxiatu asko egon daitezke. Bozketan bakoitzak bere herriko hautagaia ezin duela bozkatu kontuan hartu behar da. Errefuxiatuez gain, publikoak Ukraina pairatzen ari den gerrarekin kontzientzia hartu du, eta horrek garaipena eman dio.

Garaipen horrek eragin gutxi izan dezake gerraren jarraipenean, baina Zelenskik biziki ospatu du garaipena. NATOko idazkari orokorrak garaipenarengatik zoriondu du Ukraina. Jaialdia irabazteko hautagai on bat izateaz gain, geopolitikaren garrantzia beti kontuan hartu behar da. Hurrengo urtean jaialdia non egingo den jakitea zaila da oraindik, baina beste herrialdeek beraien estrategia politikoa zorroztu beharko dute irabazteko.]]>
<![CDATA[Emakume kazetariak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2022-05-12/emakume_kazetariak.htm Thu, 12 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1878/028/002/2022-05-12/emakume_kazetariak.htm iruzurtia alde batera utzi dut, eta bidaian pasatu ditudan kontroletan nire lanbidea galdetu didatenean argi erantzun dut: kazetaria.

Latinoamerikako eremu askotan kazetariek arrisku handia dute. Esaterako, azken hilabeteetan Mexikotik datozen albisteak kazetarien hilketekin zerikusia dute. Zutabe hau idazten hasi baino lehenago, Al Jazeerako Shireen Abu-Akleh kazetariaren hilketa ikusi dut. Kazetarien hilketak demokraziari eta egiari egiten zaizkien urraketa larrienak dira. Israelgo armadak argi ikusi du Shireen Abu-Aklehren prentsa identifikazioa, eta horrek ez du bere tiroa geldiarazi.

Kazetariek jasandako biolentzia forma askotakoa izan daiteke. Esan dudan bezala, hilketa da larriena. Baina, emakume izateagatik, bestelako biolentziak jasan dituzte kazetari ugarik. Azkenaldian, Patrick Poivre d'Arvor kazetariak egindako bortxaketen eta sexu erasoen berri eman da. PPDAk biolentzia hori ukatu egin du, eta egoera salatu duten emakumeen aurka jarri da. Emakume horietatik, asko kazetariak dira.

Kasu horren inguruan toki gutxitan aurkitu dut informazioa. Hedabide frantsesetan jarraipena izan da. Euskal Herrian, BERRIAn eta Euskadi Irratian jaso dugu informazioa euskaraz. Beste hedabideetan isiltasunarekin egin dut topo. Badaezpada, Google bilatzailean «Patrick Poivre d'Arvor» jarri dut, eta albisteen atalera joan naiz. Mediapart frantsesezko hedabideak egin duen saio bereziaren inguruan ez dago ezer gazteleraz. Eskandalu horrek ez du behar lukeenaren adinako harrabotsa sortu. Horregatik, emakume kazetariei eskaini nahi diet gaurko zutabe hau, haien lana goraipatzeko eta bizi dituzten biolentziak agerian uzteak duen garrantzia azpimarratzeko. Zuekin nago!]]>
<![CDATA[Nerabezaro lapurtua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-05-10/nerabezaro_lapurtua.htm Tue, 10 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-05-10/nerabezaro_lapurtua.htm Elite (Netflix) telesailak adikzioa sortzen dit. Telesaila hasi zenetik, kapitulu guztiak betekada batean ikusi ditut. Telesailak kritikatzeko gauza asko dituen arren, lehen atala hastean, azkenera arte dena ikusiko dudala badakit. Duela hilabete atera zen bosgarren denboraldiarekin ez zait berdin gertatu. Formatua berriro ere errepikatu dute, eta agian horregatik, desintoxikatzeko aukera eduki dut denboraldi honetan.

Azken denboraldia asko kritikatu da pertsonaiak hipersexualizatuak daudelako, baina kritika egiteko gauza gehiago ditu. Bifobia eta homofobia erakutsi nahi izan dizkigu futbolari baten tramarekin. Istorio horrek interes txikia piztu dit, eta bifobia gehiago sortzeko balio izan duela esan daiteke. Horrez gain, arrazismoa jorratu nahi izan dute berriz ere. Horretarako, estereotipoz betetako gazte baten istorioa kontatu dute. Arrazismoari kritika egitea bazen haien helburua, bide okerrena hartu dute hori egiteko.

Telesailean sortzen diren bikote guztiek harreman nahiko toxikoak dituzte, eta askok gaizki amaitzen dute, baina atentzioa eman dit heterosexualak ez diren bikoteek gaizki amaitu dutela. Aldiz, heterosexualen etorkizuna hobeagoa izan da kasu batzuetan.

Argi dago Élite-k ez duela nerabeen errealitatea islatzen, eta are gutxiago LGTBIQ+ kolektiboarena. Homosexualitatea nerabezaroan nola bizitzen den hobeto erakusten duen telesaila Heartstopper (Netflix) da. Hartan, homosexuala izateagatik nerabezaroan pasatzen diren zalantzak, depresioak eta bazterkeria erakusten dira, eta telesail horrek Élite-k baino gehiago erakarri nau azken asteetan.

Heartstopper telesailean nerabezaro lapurtua erakusten da. Duela gutxi konturatu naiz zer den nerabezaro lapurtua bizitzea, eta telesail horretako pertsonaia nagusiek modu oso egokian erakusten dute. LGTBIQ+ komunitatean, telesail horrek arrakasta handia izan du eta ez da harritzekoa. Komunitateko askok nerabezaroa oso gaizki gogoratzen dugu. Gure identitatea sortzen den une horretan galdera gehiegi ditugu buruan, eta poztasun gutxi. Horrelako telesailek nerabeen errealitatea hobeto erakusten dute; Élite-ko istorioek, aldiz, zientzia fikziozkoak dirudite. Netflixen sartzean aukera egitea besterik ez duzue, nire apustua argi dago.]]>
<![CDATA[Akatsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2022-05-05/akatsak.htm Thu, 05 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2022-05-05/akatsak.htm Starstruck (HBO Max) telesaileko protagonista.

Rose Matafeo gidoigile eta aktoreak sortutako telesaila da Starstruck. Bertan, protagonista Rose dugu. Gau batean bere bizitza guztiz aldatuko da. Aktore ezagun batekin oheratzen da eta haien arteko harremana nahiko bitxia da. Rosek konpromisoari beldur dio eta ez du bikote bat bilatzen. Tom ezagutu ostean, beraien arteko harremanak gaizki-ulertu ugari izango ditu. Komedia erromantikoaren egitura du telesailak, baina kasu horretan Rosen paperak estereotipo asko alde batera utziko ditu.

Tomen eta Rosen arteko maitasun istorioa akatsez beterik dago. Tomen agenteak ez du ondo ikusten beraien arteko erlazioa. Aktore famatua izanik, beste aktore batekin egotea nahi du bere agenteak. Rose Zeelanda Berrikoa da. Londres uztea erabaki du. Erabaki hori alde batera utziko du Tomekin beste gau bat pasatu ostean. Erabaki hori hartzen duenean errealitatea onartzeko denbora dezente behar du Rosek. Tomen eta Rosen bizitzak oso desberdinak dira, baina pixkana uztartzen hasi direnean, Tomek lan eskaintza bat izango du atzerrian. Beraien harreman ez-perfektuak krisialdi berri bat izango du.

Horrelako telesailak gaur egungo harremanen isla direla uste dut. Printze urdinaren bilaketa amaitu egin da, eta erlazio sexu-afektiboen errealitatea erakusten dute komedia erromantiko berri horiek. Kasu honetan, protagonistak gauzak argi izateko buelta anitz eman behar ditu, eta bere sentimenduak azaleratzeko beldurra agerikoa da. Sentimendu horiek azaleratzeko unean, dena gaizki egiten du. Erromantizismoaren aurkako pertsonaia perfektua da Rose.

Lagunen garrantzia agerikoa da telesailean ere. Rosek ezingo luke aurrera egin bere lagunak gabe. Akatsetatik ikasteko, lagunen babesa ezinbestekoa izango du une oro. Telesailak bizitzaren perfekzio ezak erakusten dizkigu, eta niretzat horrek telesail perfektua bihurtzen du.]]>
<![CDATA[Bazterretako memoria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2022-05-03/bazterretako_memoria.htm Tue, 03 May 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1878/036/002/2022-05-03/bazterretako_memoria.htm The Death and Life of Marsha P. Johnson (Netflix) dokumentalak. Hartan, Marsha P. Johnsonen heriotzaren ikerketan murgilduko gara. Bitartean, Marsha P. Johnsonen eta Sylvia Riveraren aktibismoaren garrantzia aldarrikatzen dute lanean.

Dokumentalaren bitartez, 1969. urtean Stonewallen egon ziren pertsonen errealitatea ikusiko dugu, eta gaur egun nola bizi diren jakingo dugu. Haien testigantzak ezinbestekoak dira urte horretan gertatutakoa ulertzeko. Marsha P. Johnson erail zutela jakiteko. Dokumentala ikustean, asko gogoratu naiz Orgullo podcastaz. Hartan, LGTBIQ+ kolektiboaren historiaz hitz egiten da eta hasierako aktibisten bizitza kalitate urriaz hitz egiten da kapitulu batzuetan. Lan horretan, Sylvia Rivera kalean bizitzen ikusiko dugu, 1990eko hamarkadan. Urte askoan egindako aktibismoa gutxitan eskertu zaio. Bere bizitza bazterrean egin zuen beti, eta horrek kalean geratzea eragin zion.

Aktibista transexualen aldarrikapenen artean, argi geratzen da haien eskubideez ahaztu egin garela LGTBIQ+ kolektiboan. Homosexualen eskubide batzuk lortu dira azken urteetan; besteak beste, ezkontzeko eskubidea. Eskubide horiek lortzea garrantzitsua izan da, baina salatzen dute horrek beste batzuen eskubideen alde borrokan jarraitzeko indarra galtzea eragin duela. LGTBIQ+ kolektiboko aitzindarien aldarrikapenak ezin ditugu ahaztu. Asko geratzen da egiteko. Ezin gara lasai geratu, gure kideen eskubideak urratzen diren bitartean.]]>
<![CDATA[Burua lantzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2022-04-28/burua_lantzen.htm Thu, 28 Apr 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2022-04-28/burua_lantzen.htm
Nire egoera alde batera utzita, argi dut gaur egun oraindik estigma bat dela gaixotasun mental bat duzula azaltzea. Buruko gaitz asko ez dira ulertzen, eta gure inguruko pertsona bat horrelako egoera batean dagoenean, deseroso sentitzen gara. Pertsona horrek laguntza behar du, baina askotan alde batera uzten dugu edota animatzeko gomendio hutsak ematen saiatzen gara.

Horren adibide garbia da Work in Progress (Movistar Plus) telesaila. Hartan protagonistak depresio kronikoa eta joera suizidak ditu. Abbyk txikitatik izan du depresioa eta psikologo anitzekin aritu da. Bere bizitzan diskriminazio asko jasan ditu lodia izateagatik, kanon estetikoetara ez moldatzeagatik eta lesbiana izateagatik. Horrek bere depresioari mesede gutxi egin dio, eta urteetan gaixotasun horrekin nola bizi den erakusten digu telesailak.

Telesailaren bigarren denboraldian, COVID-19ak eragindako egoera agertzen da. Une horretan terapeuta berri baten bila ari da, eta terapia online egiteko aukera ez zaio asko gustatzen. Bitartean, bere aita bere buruaz beste egiten saiatu da eta, horren ondorioz, jakingo du bere aitak ere depresio bera pairatzen duela. Oso interesgarriak iruditu zaizkit Abbyren eta bere aitaren arteko elkarrizketak. Lehen aldiz Abby eroso ikusten dugu bere gaitzaren inguruan hitz egiten eta, horri esker, bere bizitzako pasarte asko ulertzen ditu.

Oraindik lan asko dago egiteko buruko gaixotasunen inguruan gehiago jakiteko eta hobeto ulertzeko. Horrelako telesailak beharrezkoak dira kontzientzia pizteko eta, nola ez, pantailaren aurrean une entretenigarriak izateko.]]>
<![CDATA[Ikusgarriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-04-26/ikusgarriak.htm Tue, 26 Apr 2022 00:00:00 +0200 Amaia Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-04-26/ikusgarriak.htm The L Word (Movistar Plus) telesailak nire sexualitatearen isla pantaila txikian ikusteko aukera eman zidan lehen aldiz, eta horren antzekorik ez da berriro egin. Nire bikotekideari eta lagunei galdetuz, erantzunak desberdinak izan dira. Nire adineko lagunek The L Word aipatu didate, baina 1996. urtean jaiotako lagunek Orange is The New Black (Netflix) azpimarratu didate, baita Hospital Central ere. Azken horiek aitortu didate The L Word ia ez zutela amaitu. Bitxia egin zait millennial generazioko eta Z belaunaldiko lesbianen artean fikzioan bilatu ditugun erreferentziak desberdinak izatea, baina argi dut erreferentzia gutxi izan ditugula.

Ikusgarritasun lesbikoaren eguna dugu gaurkoa, eta egunaren izenak asko dio lesbianen diskriminazio motaz. Gizarteak ez gaitu ikusten, eta, ikusten bagaitu, heterosexualentzako fantasia gara batzuetan. Emakumeen sexualitatea ezkutatua egon da urte askoan, eta bi emakumek elkar maitatzea askok ez dute ulertzen. Horregatik, fikzioan sortzen diren istorioak ez dute gure errealitatea guztiz islatzen. Topikoz beteriko istorioak egin dira batzuetan. Itxuraz maskulinoagoak izan behar gara eta gure erlazioetan drama une oro dago. Drama armairutik ateratzean eta drama gure bikotekideekin ditugun erlazioetan.

Duela gutxi, Anne + filma ikusi dut Netflixen. Protagonista liburu bat idazten ari da eta lesbianen istorioak kontatzeko istorio alaiak eta positiboak kontatu behar direla aipatzen du. Harekin bat nator: drama alde batera utzi behar dugu, eta lesbianok bizitzen ditugun harreman motak gehiago agertu beharko lirateke fikzioan.

Horrekin ez dut esan nahi gure identitatea sortzean eduki ditugun zalantzak erakusten dituzten fikzioak egin behar ez direnik. Zoritxarrez, diskriminazio egoerak islatzen dituzten telesailak beharrezkoak dira oraindik. Egoera horiek salatzen jarraitu behar da, baina lesbianek ondo pasatu nahi dugu pantailaren aurrean, eta, horregatik, guk bezala bizitzaz gozatzen duten pertsonaiak behar ditugu fikzioan.]]>