<![CDATA[Amaia Igartua Aristondo | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 03 Mar 2021 03:29:48 +0100 hourly 1 <![CDATA[Amaia Igartua Aristondo | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Etxepare, egungo ahotsetatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2021-03-02/etxepare_egungo_ahotsetatik.htm Tue, 02 Mar 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2021-03-02/etxepare_egungo_ahotsetatik.htm Axular-en Gero irakurri zuten 400 ahotsek Klasikoen Irakurketa Jarraituaren aurreneko aldian. Joan Antonio Mogelen Peru Abarka etorri zen ondotik, eta garaikideagoak diren beste hainbat gero. Hamalaugarren aldian, klasikoei heldu diete berriro ere; zehatzago, klasikoetan klasikoenari. Izan ere, Bernart Etxepareren Linguae Vasconum Primitiae leituko dute aurten Bilboko Arriagan, ekainean. Betiko lez, hitzaldi sorta bat eskainiko dute aurretik Bilbo Zaharra euskaltegiko antolatzaileek: gaurtik etzira bitarte Xabier Amuriza eta Itxaro Borda arituko dira klasikoaz, besteak beste.

Bilbo Zaharra euskaltegiko irakasle eta egitasmoaren antolatzaile Pedro Alberdik onartu duenez, XX. mendekoak izan dira irakurri dituzten liburuetako asko, halabeharrez. «Aditu guztien arabera, garai emankorrena eta aberatsena da literaturaren ikuspegitik». Dioenez, filologia eta hizkuntzalaritzaren aldetik «oso interesgarriak» dira aurreko mendeetako obra «gehienak», baina haien ekarpen literarioa ez da «apartekoa». Alabaina, Etxepareren lana salbuespen horietako bat da. «Bazen garaia berriro ere sorburura itzultzeko».

Hautaketak justifikaziorik beharko balu ere, hainbat arrazoi aletu ditu Alberdik. Euskal literaturak duen lehen obra idatzia da, eta, horrenbestez, ahots goran irakurri beharra zegoen: «Lehenengoa izateak badauka garrantzi bat eman behar zaiona, nik uste. Lehenengoa da, eta bera kontziente da hala dela; idazterakoan, badaki lehenengoa izaten ari dela».

Literatur sistema baten idatzizko hastapena da, baina ez edonolakoa, Alberdik nabarmendu duenez. «Aditu guztien iritzian, euskal literaturak oso debut ona egin zuen Etxeparerekin». Alegia, aitzindari izaera ez ezik, kalitatea ere aitortzen diete paperean ondutako lehen euskal ahapaldiei, antolatzailearen hitzetan. «Poema onak dira». Orobat dira herri poesiaren adierazleak, eta hor dago hautaketaren beste gakoetako bat. «Ahozko tradiziotik eta bertsolaritzatik hurbil zegoen poesia da, ez elitekoa edo landua, Oihenartena bezala; poesia herrikoia da», adierazi du Alberdik.

Herria izan zuen sorburu eta, 500 urteren ondoren, herria du jomuga, antolatzaileak dioenari erreparatuta. Izan ere, Etxepareren hitzek gaurkotasuna dutela uste du Alberdik. Ahapaldietako bat aurtengo edizioaren lelo bilakatu dute, Euskara jalgi hadi plazara esaldi ezaguna, hain zuzen, eta, askotan entzun eta irakurri izanagatik ere, egungo egoeran aplikagarri izaten jarraitzen duela dio antolatzaileak: «Gaur egun edozein euskaldunek sinatuko genuke Etxeparek dioena: Euskara jalgi hadi plazara, jalgi hadi dantzara, irten hadi kalera... mezu hori igual-igual dago orain dela 500 urte eta gaur».

Ahozko tradizioari hauspoa

Obra zehatz bat hautatzen duten arren, eremu zabalago batez aritzeko ere erabiltzen dute lana. Hala, Peru Abarka-ren irakurketa aprobetxatu zuten Bilboren eta bizkaieraren loturari «lehentasuna» emateko, eta, era berean, iazko Mariasun Landaren ipuin hautaketa aitzakia izan zuten haur literaturaz ere hitz egiteko. Horiek horrela, «motibazio bat» dago urtero, eta aurten ahozko tradizioari ere heldu nahi izan diote, Alberdik azaldu duenez. «Poesia mota hau oso aberatsa izan da euskaraz, eta gaur egun ere hala da. Mundu horri garrantzia eman nahi izan diogu Etxepareren bitartez, eta hori izan da hura aukeratu izanaren arrazoi handietako bat».

Ildo horretatik, ahozkotasunak zeharkatuko ditu gaurtik etzira arte Bilbo Zaharrak antolatutako hitzaldiak, eta horren isla da Xabier Amuriza bertsolariak izango duen esangura; bai bihar Korrontzirekin batera egingo duen ekitaldian, baita klasikoaren irakurketaren egunean ere, Alberdik azaldu duenez: «Bera izango da protagonista bereziena, eta berak beteko du Etxepareren lekua. Hautaketa horrek asko markatuko du irakurketa». Biharko saioa ahozko tradizioaren ertz konkretu batean oinarrituko da: koplan, hain zuzen. Amuriza eta Korrontzi taldea moldearen dibulgazioan dabiltza Koplariak disko liburua kaleratu zutenetik, eta horretan ariko dira oraingoan ere Euskaltzaindiaren Bilboko egoitzan.

Bestalde, Linguae Vasconum Primitiae zer egoeratan sortu zen azalduko dute Patri Urkizu eta Iñaki Aldekoa aditu eta unibertsitateko irakasleek. «Etxepareren bertsogintza jorratuko dute, eta kontatuko dute zein testuingurutan idatzi zuen Etxeparek bere obra», antolatzaileak xehatu duenez. Azkenik, ikuskizun «misto» batekin bukatuko da Bilbo Zaharra foruma. Itxaro Bordak egingo du maila teorikoari dagokion ekarpena, eta Ibon RG-k, berriz, alderdi musikalari dagokiona. Poetak antzeko saio bat egin zuen Mogeli buruz, Pier Paul Berzaitzekin batera orduko hartan. «Itxaro Borda poeta handia da. Nafarroa Beherekoa da, Etxepare bezala, eta maila teorikoan ere asko landu du poesia».

Irakurketa azarora atzeratu beharra izan zuten iaz, baina aurten betiko datetan egiteko asmoa dute; alegia, ekainean, ikasturtea bukatzean euskaltegiko ikasleei eginiko «omenaldia» baita egitasmoa. «Jai egun bat da guretzat, eta aurtengo autorea oso aproposa da jai girorako». Halere, ordura arte ezin jakin aurreikuspenak beteko ote diren. «Egunetik egunera aldatzen da. Gure asmo estandarra hori da: hamabi orduz, Arriagan, 400 irakurle».]]>
<![CDATA[Loraldia, ernatze zailaren ondoren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2021-02-25/loraldia_ernatze_zailaren_ondoren.htm Thu, 25 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2021-02-25/loraldia_ernatze_zailaren_ondoren.htm Sormenari zor lelopean eta «zailtasun guztien gainetik». Neurriak neurri, nagusiki aurrez aurrekoa izango den programazio bat ondu dute jaialdiko antolatzaileek. Guztira, 115 bat sortzaile igoko dira oholtzara Loraldiak 2021erako antolatu dituen 26 ekitaldietan.

Bilboko hamahiru areto eta gunetan banatuko da programazioa; Bilboko «distiratsuenetan», Agirrek adierazi duenez. Besteak beste, Guggenheimen, Itsasmuseumen eta Arte Ederren Museoan ikusi ahal izango dira emankizunetako asko, baita Arriaga antzokian eta Fundicion aretoan ere. Halaber, Bidebarrieta liburutegiak eta Bira kulturguneak ere hartuko dituzte emanaldietako batzuk. Kokagune horietan, askotariko diziplinak agertuko ditu aurten ere Loraldia festibalak: literatura, bertsolaritza, musika, dantza eta bestelako moldeak batu eta nahastuko dituzte hamaika sortzailek, eta, aurten, kabareta eta rol jokoak gehituko dizkiote eskaintzari. Hala, euskal kulturaren «adierazpenik berritzaileenak» ikusi ahalko dira berriro ere, Amaia Ozerin jaialdiko prentsa arduradunak dioenez. Aurten jaialdi «indarberritua» egingo dutela erantsi du.

Antolatzaileek adierazi dutenez, lau helburu izan ditu aurten go programazioak: «Euskal sortzaile gazteak nabarmentzea, emakumeak oholtzara ekartzea, publiko berrietara heltzea, eta memorian sakontzea». Horiek horrela, sortzaile gazteen «saldo» bat bildu dutela adierazi du Ocerinek: besteak beste, Haizea Martiartu, Garazi Etxaburu, Ainhoa Urgoitia, Olatz Salvador, Idoia Azurmendi, Basabi taldea, Oskar Alegria eta Oihana Iguaran. Prentsa arduradunak aletutakoen artean, gehienak andreak dira, eta ez nahi gabe; izan ere, «emakumezko sortzaileek pisu nabarmena» izango dutela adierazi du Ozerinek.

Bestalde, euskal kulturako hainbat «bidegile» ere omenduko dituztela iragarri du Agirrek, Agosti Xaho, Xabier Lete eta Piarres Topet Etxahun gaurko garaietara ekarriko dituzten ikuskizunak izango baitira Loraldian, zuzendari artistikoak zehaztu duenez. Lehengo erreferenteez gain, oraingoez ere oroituko da jaialdia, halere. Horren adibide da, besteak beste, Pessoak atera zuen kartzelatik Sarrionandia antzezlana, BERRIAk lagundutakoa: idazle iurretarrak euskaratutako Pessoaren Marinela obra (Susa, 1985) oinarri hartuta, bi idazleak harremanetan jarriko dituzte Ainhoa Alberdi, Erika Olaizola eta Idoia Beratarbidek.

Ikus-entzunezkoetarako abagunea ere izango du jaialdiak. Esaterako, Ainhoa Urgoitiak eta Enrique Reyk zuzendutako Margolan bat oparitzen didazu? dokumentala ikusi ahal izango da martxoaren 24an. Bestalde, Oskar Alegriaren Zumiriki ikus-entzunekoaren azpidatziak euskaratu dituzte jaialdirako propio —25ean ikusi ahal izango da—, eta, halaber, lehen aldiz emango dute Bilbon Kukai dantza taldearen Biziminak, martxoaren 18an.

Mikel Ayllon idazleak emango dio hasiera jaialdiari, Zoriontsuak izatea aukeratu genuen (Elkar, 2020) azken liburuan oinarritutako antzezlan eta solasaldiarekin, eta Opeileko erlea ikuskizunarekin bukatuko da festibala. Literatura, bertsolaritza eta musika uztartuko ditu horrek, Unai Elorriaga, Fernando Velazquez, Oihana Iguaran, Jone Uria eta Joseba Santxoren elkarlanari esker.

Internet bidezko eskaintza

Iazko jaialdiari berriro ekin ziotenean bezala, oraingo honetan ere esperientzia digitala eskainiko du jaialdiak. Zehazki, lau ekitaldi emango dituzte online, eta horietako bi aurrez aurre ikusteko aukera ere egongo da. Biak dira «hausnartzeko plaza», Ozerinen iritziz. Martxoaren 7an, Haatik dantza konpainiak Sustrai Colina, Xalbador eta Uxue Alberdiren bertsoak dantzatuko ditu, eta oro har euskal iruditeria berriaren inguruko elkarrizketa egingo diote Aiert Beobide dantzariari. Bestalde, martxoaren 20an, emakumeak eszenan duen tokiaren inguruan hitz egingo dute Olatz Salvador eta Idoia Azurmendi musikariek, Maddalen Arzallusen gidaritzapean, eta, solasaldia bukatu ondoren, biek batera abestuko dute.

Beste bi emanaldiak, berriz, Internet bidez baino ezin izango dira ikusi: martxoaren 13an, tradizioaz eta dantzaz arituko dira mahai inguru batean Oier Araolaza, Pantxika Telleria eta Patxi Laborda, Iosu Garate moderatzaile dutela, eta, jaialdiak irauten duen bitartean, Maskararen azpiko karmina audiogida izango da eskuragarri: Arriaga antzokitik hasi eta Isozaki dorreetan bukatzen den paseo dramatizatu bat da pieza. Ikuskizunak Loraldiaren eta EITBren webguneen bitartez emango dituzte.

Aurten ere Lorazainaren Eguna ospatuko dute, martxoaren 19an oraingo honetan. Lorazainek, jaialdiaren babesleek, doan ikusi ahalko dute txalaparta eta klake dantza uztartzen dituen Txak Txak ikuskizuna. Dagoeneko egin duen zazpi urteko ibilbidean lorazainak pilatuz joan da jaialdia, eta gaur-gaurkoz «komunitate handia» osatu dutela azpimarratu du Ozerinek. Zehaztu duenez, ia 2.000 babesle ditu dagoeneko jaialdiak. «Festibal honen zutabeak gero eta irmoagoak dira. Eragile publiko eta pribatuek Loraldia emankorra dakarte», adierazi du Agirrek.]]>
<![CDATA[Neonezko solasaldiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/033/001/2021-02-25/neonezko_solasaldiak.htm Thu, 25 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1893/033/001/2021-02-25/neonezko_solasaldiak.htm Neoizko egitura Milango IX. Trienalerako, 1951. urtean ondutako lana: 100 bat metro neonezko hodi tolestuez osatutako eskultura zintzilikaria. Artelana berriro bisitatzeko aukera izango da orain: izan ere, museoak hurrengo hiru urteetarako eskuratu du Fontanaren obra. Museoko atondoan ikusgai egongo da, leiho handi batzuen parean. Horrenbestez, eraikinaren barrutik zein kanpotik ikusteko abagunea izango da.

Kokapenak ahalbidetzen duen ikusgarritasuna gorabehera, badago arrazoi garrantzitsuago bat artelana atondoko bazter horretan paratzea eragin duena: eraikinaren arkitekturarekin duen interakzioa. Juan Ignacio Bidarte museoko zuzendariaren hitzetan, lana han jartzeak «Guggenheimen arkitekturarengana hurbiltzea ahalbidetzen du». Bestalde, eskulturak duen tamaina dela-eta, tokirik egokiena iruditu zaie museokoei. «Zati honekin sintonizatu eta enpatizatzen duen obra da», Bidartek adierazi duenez.

Neona aski ezaguna bihurtu da dagoeneko, baina duela 70 urte «material berritzailea» zela gogorarazi du zuzendariak. Lehengai berezi horrek eman zion abagunea Fontanari korronte espazialistaren oinarriak islatzeko, besteak beste. Artistak berak sortu zuen espazialismoa, 1946an, artelan baten funtsa denbora eta mugimendua jasotzea zelako ustearekin. Hori lortzeko, hiru dimentsioko euskarrietan egiten zuten lan espazialistek, edo, mihisearen kasuan, sakontasuna ematen zioten ebakien bitartez, beste esku hartze batzuen artean —gisa honetako artelan sonatu asko egin zituen Fontanak berak—.

Ikusgai dagoen eskulturak ere laugarren dimentsioa du helburu, Manuel Cirauqui komisarioak azpimarratu duenez: «Bertan sortzen da esperientzia». Lan honetan, Fontanak «airean margotu» zuen, eta, hala, «espazioan hainbat irakurketa egiteko ahalmena» duen emaitza erdietsi zuen, komisarioaren iritziz. Eremu berrien bilaketa horretan, eragin handia izan zuen garaian indartsu ari zen lasterketa espazialak, eta hark bezala espazioa zabaltzeko saiakera egin zuten Fontanak eta beste zenbait mugimenduko kidek, Cirauquik azaldu duenez. Hala ere, eta «bere denborarekin egindako elkarrizketa» izan arren neonezko obra, «gaurkotasuna» ere aitortu dio komisarioak bai konposizioari, baita horren oinarri izandako ideiari ere. «Gaur egun baliagarriak diren balio eta erronka estetikoak garatu zituen Fontanak».

Fontana eta Gehry

Bere garaiarekin izandako elkarrizketan, solaskide jakin batzuk izan zituen gogokoenetarikoak: arkitektoak. Izan ere, «inspirazio iturri» izan zitzaizkion bere lan artistikorako, Cirauquik adierazi duenez. Orain ere arkitekturarekin aurrez aurre jarri dute Fontana neonezko obraren bitartez, baina hizketaldia gaur egungo arkitekto batekin izango du oraingo honetan: hain zuzen, Guggenheim museoa diseinatu zuen Frank Gehryrekin. Eraikinaren sorburua dira Gehryk Bilboko kafetegi bateko zapi batzuetan marraztu zituen «zirriborro eta arabeskoak», eta horiek datozkie burura Bidarteri eta Cirauquiri Fontanaren sorkuntza ikustean. «Eraikinarekin duen elkarrizketa nabarmena da. Aurkitzen dira, erlazionatuta ez dauden arren», dio komisarioak.]]>
<![CDATA[Loraldia festibal «indarberritua» antolatuko dute martxoaren 9tik 28ra bitarte]]> https://www.berria.eus/albisteak/194112/loraldia_festibal_indarberritua_antolatuko_dute_martxoaren_9tik_28ra_bitarte.htm Wed, 24 Feb 2021 13:13:24 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/albisteak/194112/loraldia_festibal_indarberritua_antolatuko_dute_martxoaren_9tik_28ra_bitarte.htm <![CDATA[Nortasunen arkitektura ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2021-02-24/nortasunen_arkitektura.htm Wed, 24 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2021-02-24/nortasunen_arkitektura.htm online ikusteko tartea zabalduko dute Filmin plataformaren bidez. Martxoaren 5etik aurrera, hiru film sareratuko dituzte egunero, eta 72 orduz baino ez dira ikusgai egongo, «jaialdi bateko tentsioa Filminera ere eramateko», zuzendariak adierazi duenez. Egoera gorabeheratsua izan arren, «argi» zuten aurrez aurrekotasunari eutsi beharra ziotela, Julen Nafarrate prentsa arduradunak nabarmendu duenez. «Urte hauetan guztietan lagundu gaituen publikoarengatik, batez ere», zehaztu du Guillenek, eta, kultur agente diren heinean, «aurrez aurre egingo den itxaropenarekiko erantzukizuna» ere badutelako. Hala, ahalik eta agerikoen egin dute seta hori, leloan islatu baitute: Zalantza izpirik gabe. Baina, era berean, esaldiak Zinegoak-en aurtengo zutabeetako bati ere egiten dio erreferentzia, zuzendariaren hitzetan: «Oraingo belaunaldiek erreferentzia eta tresna gehiago dituzte pertsona gisa eraikitzeko. Programazioaren zati handi bat horretaz ari da: euren buruak beste tresna batzuekin eraikitzen ari diren gazteez». Prozesu berean murgilduta dauden LGTB+ pertsona helduagoez ere mintzo dira aurtengo filmetako hainbat. «Osorik sentitu ez diren bizitza baten ondoren» prozesuari heldu dioten horiez, «gizarteak ez dielako garatzen utzi», zuzendariak zehaztu duenez. Genero identitatearen eraikuntzaz gain, badira programazioan pisu nabarmena hartu duten beste gai batzuk ere. Esaterako, amatasun lesbikoa jorratuko da, «kopuru handiago batean», zuzendariak azaldu duenez. Honen adibide dira, besteak beste, Her Mothers (Bere amak) edo Maes do Derick (Dericken amak) filmak. Hungariako eta Brasilgo istorioak kontatzen dituzten dokumentalak dira, hurrenez hurren: batek ama bikote batez dihardu, eta besteak, berriz, talde zaintza egiten duten lau andre ditu protagonista. Batean zein bestean, «aurkako ingurune» bati aurre egin beharko diote emakumeek, Guillenek azpimarratu duenez. DOK -dokumentalak- sail ofizialaren parte da Her Mothers. Beste bi sail ofizialek osatzen dute jaialdia: FIK -fikzioa- eta KRAK-narratiba berriak-. Hamazortzi ekoizpen daude banatuta hiru arlo horietan, eta horietako bederatzi lehenbiziko obrak dira. Guillenek nabarmendu duenez, gehienak emakumeek zuzendurikoak dira. Bilboko Azkuna zentroko Golem zinema aretoetan ikusi ahal izango dira jaialdiaren lehenengo astean. Bestalde, Bilborock-ek film laburrak hartuko ditu, doako sarrerarekin. Haurtzaroari eta nerabezaroari, emakumeek zuzendutako lanei eta euskal zuzendarien obrei eskainitako urteroko zikloez gain, adineko LGTB+ pertsonen bizitzen inguruko zikloa ere berreskuratuko dute, eta bi berri izango dituzte: Erresilientziak -zisheteroarauari egokitzen ez diren pertsonen lekukotzat jasotzen dituena- eta Drag Life -drag errealitateak munduko hainbat lekutan dituen xehetasunak islatzen dituena-. Guztira, 30 film labur emango dituzte. Maes do Derick, berriz, Brasil Transbertsala ziklo berezian emango duten filmetako bat da. Bolsonaroren Brasilen bizi diren trans pertsonen egoeraz ari diren lanak biltzen ditu zikloak, eta Bilbo Arte izango du egoitza. Bertan emango da, halaber, 2021eko Zinegoak Ohorezko saridun Sebastien Lifshitzen atzera begirakoa. Nahiz eta jaialdia ofizialki datorren astean hasi, ostiraletik igandera hainbat ikus-entzunezko ikusteko aukera egongo da Bilboko Guggenheim museoan. Publiko zabal batentzat Jaialdiaren egoitza ofiziala Bilbo den arren, lehen urtetik egin dituzte handik harago eramateko saiakerak. Bilboko programazioa bukatuta, lau udalerritan erakutsi zituzten Zinegoak-eko edukiak lehen aldian, eta, hamazortzigarrenean, 40 izango dira dagoeneko jomugak. Aurten, gainera, bigarren egoitza ofiziala izango du jaialdiak: Lekeitio (Bizkaia). Hiru egunez, Bilboko eduki berak emango dituzte han, eta, proiekzioak bukatutakoan, zuzendariei galderak egiteko aukera izango dute bertaratutakoek. Hedapenean «urrats bat gehiago» dela dio Nafarratek: «Asmoa genuen Bilbotik kanpo egoitza izateko, ez soilik hedapena». Hala ere, jaialdiaren hazkundea ez da soilik geografikoa izan, zuzendariak adierazi duenez. Izan ere, jaialdiaren ardatza LGTB+ pertsonen bizipenak izan arren, dagoeneko «espazio komuna» sortzea lortu dutela dio Guillenek, «geroz eta publiko orokor gehiago» baitute. «Arrakasta» da hori, zuzendariaren iritziz. «Gizarteko jende guztia zeharkatzen du sexu aniztasunak, ez da LGTB+ kolektiboaren kontua bakarrik». Zinegoaken ikusi ahal izango diren film labur gehienak (13 film labur) euskarazko azpidatziekin ikusi ahalko dira, jaialdiko arduradunek eginiko itzulpen lanari esker. ]]> <![CDATA[Birika ugariren hatsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2021-02-24/birika_ugariren_hatsa.htm Wed, 24 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2021-02-24/birika_ugariren_hatsa.htm Soplo. Arnasketa saiakerak erakusketaren oinarrian, Aimar Arriola komisarioak azaldu duenez. 25 artistaren lanak biltzen ditu erakusketak, eta udalerriko lau eraikinen artean banatu dituzte obrok. COVID-19ak artistengan eragindako kalteak arintzeko programa bat izan zuen ernamuin —Ekaitzaren ostean, hain zuzen—, eta handik loratutakoak apirilaren 7ra bitarte bisitatu ahal izango dira.

Udalaren deialdiak 128 erantzun artistiko izan zituen, zehazki, Bizkaian jaio diren edo bertan lanean dabiltzan artistenak, eta horien artetik erakusketa osatzen duten 25ak aukeratu zituzten udan Arriola, Andrea Estankona eta Maite Martinez de Arenaza komisarioek. Irizpidea, oro har, «pandemiaren inguruko literaltasunetik alde egitea» izan da, Arriolak azaldu duenez, eta urrunketa hori erdietsi duten proposamenak lehenetsi dituzte. «Gai hain konnotatuaren ingurukoa izan denez deialdia, era literalean jorratu duten artisten lanak baino, nahiago izan dugu aukeratzea pandemiaren aldeak era poetikoan edo konplexutasun formaletik landu dituztenen proiektuak».

Erakusketa osatzen duten artelanak askotariko euskarrietan emandako lekukotzak dira: besteak beste, argazkiak, eskulturak, marrazkiak, dioramak edota bideoak hartzen dituzte aretoek, are horma egunkari bat ere, pinturak eta testuak uztartzen dituena. Kasu bakoitzean, ordea, «ikusleari egindako deia» dago, Arriolak dioenez. «Mota ezberdinetako obrak daude: arreta gehiago edo gutxiago eskatzen diote ikusleari; obrara hurreratzerakoan arintasun gehiago edo gutxiago, baina 25 proiektuek deitzen diote, nolabait». Hortik abiatuta, ikuslearen esku dago «dei hori nola hartzen duen», komisarioaren hitzetan: «Ez dakit ikuslearen aldetiko erantzunak aktiboa izan behar duen, baina disfrutatzeko konpromisoa behintzat eskatzen da, edo artearekiko zabalkuntza».

Lau egoitzatan antolatuta

Erakusketa aurreikustean, ez zuten lau gunetan sakabanatzeko asmorik. Proposamenak heldu zitzaizkienean otu zitzaien ideia, eta lan hautatuek baldintzatu zuten orobat aretoak zeintzuk izango ziren. «Udalak kudeatzen dituen guneen artean erabaki behar genuen, baina aukera asko zeuden; lanek eta lanen artean sortzen ziren erlazioek eskatu dute kasik gune hauek okupatzea», nabarmendu du komisarioak. Azkenean, Zabalkunde eraikina, Abandoko udaltegia, Euskal Museoa eta Mariaren Bihotza plazako aztarnategia hautatu dituzte, eta kontzeptu nagusi baten inguruan batu dituzte areto bakoitzeko obrak: hurrenez hurren, hiria, gorputza, etxea eta aztarna.

Zabalkunde eraikineko artelanek «era askotan iradokitzen dute hiria»: hala nola Taxio Ardanazen, Helena Goñiren eta Beatriz Sanchezen sorkuntzek hiria agertzen dute, «zentzu arkitektonikoan, baina baita elkartrukeen gune bezala ere», Arriolaren arabera. «Merkatua da, eta uste dugu lan hauek dimentsio ekonomiko hori azpimarratzen dutela». Truke pertsonalak egiten diren gune gisa ere irudikatzen dute lanok merkatua, komisarioaren iritziz.

Abandoko udaltegian, gorputzaren inguruko lanak pilatu dituzte: besteak beste, Jone Elorriagaren eta Pablo Marteren artelanak. «Areto konbentzionala da, dotorea, baina badu berezitasun bat: toki oso altua da, eta beirateak ditu goian. Haietan, bi gorputz daude irudikatuta, eta horien eta lanen artean elkarrizketa bat ezartzen da». Tokiak eta lan berriek bat egiten dute, halaber, Euskal Museoan. «Artista batzuek aurkezten dituzten materialek, formalki, badute lotura museoaren bilduma propioarekin: nolabaiteko erresonantziak daude haien artean». Esaterako, oihalez egindako lan batzuk daude han, eta, gertu, museoko ehun bilduma propioa dute. Komisarioak uste du «elkarrizketa produktiboak» sortzen direla elementuon artean.

Azken lekuak, aztarnategiak, lotura «literalagoa» du gaiarekin; aztarnarekin, alegia. Halere, agerikotik harago doaz pieza batzuen esanahiak. Izan ere, Maria Ibarretxe eta Ismael Iglesiasen lanetan, adibidez, «distopia, antimonumentalitatea, prekaritatea eta hauskortasuna» irudikatzen dira, besteak beste. Hala, askotariko loturak erdietsi dira erabili dituzten antolamendu irizpideei esker. «Nabarmentzekoak dira ez bakarrik lanen artean sortzen diren guneak, baita obra talde bakoitzaren eta gunearen artean sortzen direnak ere», azpimarratu du Arriolak.

Arnasa hartzeko akuilua

Erakusketa osatzen duten obrak arnasa hartzeko saiakerak dira, izenburuak adierazten duenez. Aintzat hartuta artelanek pandemia dutela hizpide nola edo hala, eta artearen sektorea hilabeteotako egoeraren kaltetu behinenetariko bat dela, ondoriozta daiteke koiunturak eragindako ezinegona baretzeko deiak edo baliabideak direla 25 lagin horiek. Alabaina, komisarioaren hitzei erreparatuta, egoera ez zaie batere ezohikoa sortzaileei: «Artistak beti daude krisialdian, pandemia aurretik ere bai. Arlo honek oso ondo ezagutzen ditu prekaritate soziala eta laborala».

Horiek horrela, betiko inspirazioak dira, gaurkotuak beharbada. «Ez dakit arnasketa saiakerak lasaitasunari deitzeko diren, edo aurrera egiteko bultzadak. Artearekin batera datorren krisia, artistak egunero-egunero bere bizitza osoan kudeatu behar duen krisia hor egongo da baita pandemia bukatzen denean ere».]]>
<![CDATA[Aurrez aurre zein 'online' ikusi ahal izango da aurten Zinegoak jaialdia]]> https://www.berria.eus/albisteak/194068/aurrez_aurre_zein_039online039_ikusi_ahal_izango_da_aurten_zinegoak_jaialdia.htm Tue, 23 Feb 2021 15:57:52 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/albisteak/194068/aurrez_aurre_zein_039online039_ikusi_ahal_izango_da_aurten_zinegoak_jaialdia.htm <![CDATA[Keats hilkorraren olerki hilezkorrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/030/001/2021-02-23/keats_hilkorraren_olerki_hilezkorrak.htm Tue, 23 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1915/030/001/2021-02-23/keats_hilkorraren_olerki_hilezkorrak.htm
Ezbeharrak bata bestearen atzetik jazo zitzaizkion poetari, oso gaztetik gertatu ere. Zazpi urterekin aita hil zitzaion, zaldi batetik erorita, eta, amaren bigarren ezkontza motz baten ondoren, amonarekin bizitzera joan zen familia osoa Enfieldera. Zoritxarra hauspoa izan zen, hein batean, urteak geroago gauzatuko zuen lanerako: izan ere, Enfieldeko ikastetxean greziar eta erromatar klasikoak ezagutu eta ikasi zituen, hainbeste ezen hamabost urterekin Virgilio poetaren hitzak itzultzeko gai baitzen.

Alabaina, tuberkulosiak ere laster egin zuen agerraldia Keatsen bizitzan. Lehenengo biktima poetaren ama izan zen, 1810ean hil baitzen eriak jota. Bederatzi urteren ondoren, gaixotasunak anaia ere akabatuko zuen. Ama hil zenean, Keats anai-arrebak bi tutoreren eskuetan jarri zituen amonak, eta horiek zirujau baten laguntzaile jarri zuten idazlea; hortaz, Enfieldeko eskolak eskaintzen zion mundu klasikoa abandonatu behar izan zuen, behin-behinean. Osasun zientzien bidea jarraitu zuen urte luzez, zenbait kirurgialarirekin lan egin, farmazia ikasketak burutu, eta are farmazialari aritu baitzen.

Literaturaren ildotik bananduta ibili zen urte horietan, baina ez erabat. Izan ere, ogibideak uzten zion denboran literatura ikasten ibiltzen zen, eta 1816an, azkenean, osasungintzaren bidea utzi eta literaturarena hautatu zuen behin betiko. Trantsizioaren urtean, mugarri izan zitzaizkion, batetik, Edmund Spenser idazle ingelesaren lana, eta, zehazki, haren The Faerie Queene (Maitagarrien erregina) obra; eta, bestetik, Leigh Hunt editorea ezagutu izana. Azken horrek batu zuen Keats Erromantizismo ingelesaren beste bi zutoin izango zirenekin; alegia, Percy Shelley eta Lord Byron lagun minekin. Gainera, haren poesia lanak argitara eman zituen Huntek, zorte gutxirekin kaleratuak izan baziren ere, Keats gaitzetsia izan baitzen orobat kritikaren eta irakurleen aldetik. Ospea eta prestigioa etorri zitzaizkion, noski, baina, beste hainbat eta hainbat sortzaile treberi gertatu bezala, berak jada gozatu ezin zuen garaian.

Edertasunaren miatzailea

Bada John Keatsen poemetan elementu ageriko bat, lehen irakurketa are arretarik gabekoenean ere antzeman daitekeena: greko erromatar mitologiarekiko izan zuen erabateko miresmena. Sorkuntzetako askok pertsonaia mitologiko bat dute protagonista; izan Endimion loti hilezkorra, izan boteretik botatako Hiperion titana, izan Eros limurtzearekin batera hilezkortasuna lortu zuen Psique ederra. Baina pertsonaiak ez ezik, are poetikaren beraren zentzua bereganatu zuen poetak greziarrengandik, bere literaturaren muina eta gidalerroa ere bihurtu zuena: edertasuna helburu poetikoa izatearekin batera, jomuga etikoa ere izatearen jitea.

Bere lanik sonatuenean, Ode to a greek urn (Oda greziar anfora bati), hori da anfora klasikoak ni poetikoari eta, bidenabar, irakurleari adierazten diona -Ion Beiztegiren itzulpenean-: «Ederra egia dok, egia eder». Gizakiak hori baino ez du jakin behar, ni poetikoak eransten dionez sententziari. Halaber, jakin behar du, edo olerkitik ondorioztatu bederen, anforaren edertasun hilezkorrari, milaka urte ondoren ikusleen gozagarri izaten jarraitzen duen artelanari, ikuslearen beraren hilkortasuna eta iragankortasuna kontrajartzen zaizkiola ezinbestean.

Edertasuna izan zuen helburu Keatsek, oroz gain. Hitzetan adierazitakoari zein adierazten zuten hitzei zegozkienez, orobat. Liluratu zuten elementu enpirikoez baliatu zen horretarako, baina arrazionaltasunetik aldendu zen gaiak garatzerako orduan. Ode to a nightingale olerkian (Oda urretxindor bati), esaterako, txoriaren kantak «sena motelduta» dio ni poetikoari, hasierako ahapaldian adierazten duenez. Hainbeste txunditu dute doinuek, ezen ezin baitezake jakin olerkian kontatu duena benetan gertatu zaion edo ez -Beiztegiren itzulpenean hau ere-: «Emen naukak zalantzan- Ernai ala lotan?».]]>
<![CDATA[Alex Reynolds: xehetasunetan bermatutako bideogintza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/027/001/2021-02-20/alex_reynolds_xehetasunetan_bermatutako_bideogintza.htm Sat, 20 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1872/027/001/2021-02-20/alex_reynolds_xehetasunetan_bermatutako_bideogintza.htm Eskua kantari pieza, Guggenheim museoan dagoeneko bisitatu daitekeena. Aretoaren sarreran kokatutako Palais ikus-entzunezkoak eta Justine soinu piezak biribiltzen dute Bada lege bat, esku bat, abesti bat erakusketa. Museoko Film & Video programaren aurtengo lehen proposamenak dira artista bilbotarraren hiru obra berri horiek, eta ekainaren 20ra arte egongo dira ikusgai.

Juan Ignacio Bidarte zuzendariak adierazi du Reynoldsen lana museoan erakutsi ahal izateak «poz berezia» eragiten diola. Artistaren lanaren oinarrian dago «lengoaia zinematografikoaren bidez harreman eta afektu moduak azaltzea», Bidartek azaldu duenez, eta hiru obra horiekin ere beste horrenbeste erdietsi du bilbotarrak. Pieza bakoitzak erakusten dituen harremanez gain, lanen artean ere gisa horretako loturak sortzen dira; «soinuak batzen ditu bereziki», Alex Reynoldsek jakinarazi duenez. Hala, euskarri digitalean erakutsitako lanak izan arren, aurrez aurreko esperientzia «ezinbestekoa» deritzo Manuel Cirauqui komisarioak. «Ezin daiteke online ikusi, energiak eta bibrazioak kutsatu egiten baitira aretoan».

2020an ondu zituen Reynoldsek Palais bideoa eta Justine soinu pieza, eta aurtengoa da, berriz, Eskua kantari. Guggenheimek koproduzitu du azken hori, eta estreinakoz ikusi ahal izango da erakusketan, «mirariz», artistak dioenez. Alma Sodeberg koreografoarekin elkarlanean sortu du, eta mugikortasunaren mugek zaildu egin diete bideoaren ekoizpena. Extremaduran (Espainia) osoki grabatzea zuen asmoa, baina bizitokian ere —Bruselan— grabatu behar izan du.

Oztopoak oztopo, obra «argitsua eta musikala» erdietsi dutela nabarmendu du artistak. «Txikitasunean jartzen du arreta, harremanetara ireki ahal izateko», dio. Komisarioak ere piezaren «detaile maila handia» azpimarratu du. «Osagai sofistikatuak ditu, soinuaren pertsonifikazioa egiten du kasik. Kalitate eta ezaugarri bereziak ditu». Halaber, bideoaren muntaketa «zehaztasun handiarekin» egin da, Cirauquiren arabera, «Reynoldsek ohi duen bezala». Bestalde, sorkuntzak izan dituen kolaborazioak «obraren alde kolektiboaren ospakizuna» iruditu zaizkio komisarioari.

Piezen batura

Justine «etengabe bibratzen ari den objektu batek osatutako pieza» da, artistak azaldu duenez, eta bi ikus-entzunezkoen arteko «giltzarria» ere bada. Reynoldsen lagun baten «soinu bidezko erretratua» dela zehaztu du komisarioak, haren ahots tonuaren arabera bibratzen baitu objektuak, hau da, diapasoiak. «Normarekin» zerikusia duela nabarmendu du Reynoldsek, diapasoia instrumentuak afinatzeko gailua baita; alegia, «ezerk gozakaiztu ez dezan, arau bat ezartzen duen tresna». Artistak azaldu duenez, garai batean diapasoiaren bibrazio estandarra igotzen hasi ziren, baina, langa berrietara ezin helduta, kexatu egin ziren abeslariak; ondorioz, egungo 440 hertzetan ezarri zuten erreferentzia. «Legeak gorputzekin duen harremanen adibide bat da», Reynoldsen arabera.

Justine-eko diapasoiak, ordea, 422 hertzioetara bibratzen du. Hori lortzeko, Reynoldsek objektua limatu, moztu eta beste zenbait modutan aldatu du, Cirauquik azaldu duenez. Dena den, estandarretik aldentzen dela begitandu arren, beste arau bat ezartzeko saiakera ere bada, artistak dioenez: «Erretratu samurra da, alde batetik, baina, bestetik, tiranikoa da arau bat sortu nahi izatea pertsona bakar batetik abiatuta. Pieza anbibalentea da».

Normaz dihardu, halaber, Palais bideoak. Bruselako Justizia Jauregian filmatuta dago, bertako korridore eta ertzetatik barrena aritu baitzen Reynolds «ezkutatuta» zeraman kamera batekin. Komisarioaren hitzetan, «espazio normatiboei buruzko oharra» da lana, baita «burokraziaren aberrazioaren karikatura» ere, artistak gaineratu duenez: «Eraikinak konfusioa eta ezinegona eragiten du gorputzean. Toki izugarriak ditu. Atal zinematografikoari dagokionez, bideoa berez editatzen da: plano sekuentzia oso luzeak ditu, baina eraikinak eskaintzen ditu mozketak, tokiak oso aldakorrak baitira». Ezaugarri horiek «beldurrezko pelikularen» kutsua ematen diote, Cirauquiren iritziz.]]>
<![CDATA[Salatu dute Arte Ederren Museoaren proiektuak oinarriak urratzen dituela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1843/028/001/2021-02-20/salatu_dute_arte_ederren_museoaren_proiektuak_oinarriak_urratzen_dituela.htm Sat, 20 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1843/028/001/2021-02-20/salatu_dute_arte_ederren_museoaren_proiektuak_oinarriak_urratzen_dituela.htm Agravitas proiektua gailendu zen Bilboko Arte Ederren Museoa handitzeko lehiaketan, baina, Bilboko Arte Ederren Museoko Herri Defentsa Mugimenduak adierazi duenez, deialdi publikoaren oinarriak «urratzen» ditu arkitekto estatubatuarraren proiektuak. Plataformako kide Fernando Perez Rodriguez-Urrutia arkitektoak azaldu duenez, «deialdiaren oinarrietan gune berde gisa adierazitako inguruan eraikitzea aurreikusten du Fosterren planak», nahiz eta inguru horretan ezin zitekeen eraiki, lehiaketaren oinarriek adierazten zutenenaren arabera. Zehazki, 15 metro luze, 50 metro zabal eta beste 15 metro garai den zati bat eraikiko da mugez kanpo; Perezek zehaztu du guztira 10.000 metro kubikoko «inbasioa» litzatekeela, eta, horiek horrela, proiektuari «ebasketa» iritzi diote plataformako kideek.

Horrez gain, Iñaki Uriarte arkitekto eta plataformako kideak jakinarazi du «deialdia egin zenean indarrean zegoen Bilboko hiri antolamenduko plan orokorra ere urratzen» duela. Halaber, EAEko Ondare Kulturalaren legearen hainbat atal ere «hausten» ditu, San Fernando Arte Ederren Akademiak ondorioztatu duenez -Perezek egin zien kontsulta bati erantzuna emanez-: hain zuzen, ahalik eta esku hartzerik txikiena egitea, edozein garaitan egindako eransketak errespetatzea eta multzoaren harmonia errespetatzea ezartzen dutenak. Mugimenduko kideek diote Plan Bereziaren onespena «legez kanpoko» txosten batean oinarrituta dagoela.

Zupiria, legebiltzarrean

Eusko Legebiltzarreko PP-Ciudadanos taldeko kide Carmelo Barriok egindako interpelazioari erantzunez, Bingen Zupiriak Arte Ederren museoaren handitze proiektuari buruzko azalpenak eman zituen atzo legebiltzarrean bertan. Han esan zuen San Fernando Akademiako Batzordeak ez diela kontsultarik egin ez Jaurlaritzari, ez erakundeei eta ezta museoari ere erabakia hartu aurretik: «Ez digute proiektua defendatzeko aukerarik eman».]]>
<![CDATA[Gorputzak dituen askotariko harremanak ikusgai Guggenheimen, Alex Reynolds-en bideogintzaren bidez]]> https://www.berria.eus/albisteak/193898/gorputzak_dituen_askotariko_harremanak_ikusgai_guggenheimen_alex_reynolds_en_bideogintzaren_bidez.htm Fri, 19 Feb 2021 20:20:50 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/albisteak/193898/gorputzak_dituen_askotariko_harremanak_ikusgai_guggenheimen_alex_reynolds_en_bideogintzaren_bidez.htm <![CDATA[Artearen erakusleiho berriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2021-02-19/artearen_erakusleiho_berriak.htm Fri, 19 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1872/031/001/2021-02-19/artearen_erakusleiho_berriak.htm online plataforma bat ere erabiliko dute.

«Momentu hain kritiko batean sektoreari babesa emateko ekintza bat da» Arte Non-nahi, Ignacio Rodriguez kideak adierazi duenez. Uste du arte piezen salmenta sustatzea «beharrezkoa» dela egoera honetan, eta, horretarako, dagoeneko «arrakasta» izan duen molde batera jo dute. Izan ere, Arte Non-nahi sortzeko Vilniusko Menas be stogo (Sabairik gabeko artea) egitasmoa izan dute «inspirazio eta erreferentzia» nagusi. «Haren bertsioa egin dugu. Hemen antzeko gauzarik egin izan da inoiz, baina ez markesinak edo hiri altzari publikoak erabilita».

Lituaniakoak bezalaxe, artisten lanen «ikusgarritasuna» bultzatzeaz gain, erosle berriak zaletzea ere badu jopuntuan Bilboko egitasmoak. Rodriguez jakitun dago bildumazaletasuna gauza «elitista» gisa ikusten dela hainbatetan: «Artelanak eskuratzeko eta arte bilduma propioa edukitzeko aukera urruneko zeozer balitz bezala ikusten dute herritarrek». Rodriguezek eta elkarteko gainontzeko kideek ez dute uste hala izan behar duenik, eta, hortaz,errezeloak izan ditzaketen horiek animatzea ere bada egitasmoaren xedea: «Helarazi nahi dugu edonork eros ditzakeela kalitatezko pieza artistikoak». Are gehiago egun: dioenez, koronabirusak eragindako egoeraren ondorioz jendeak denbora gehiago igarotzen du etxean, eta askok hura apaintzeko aprobetxatu dute, Rodriguezen arabera. «Aukera paregabea dute kalitatezko artea modu errazean erosi ahal izateko».

Moving Artists elkartekoek argi dute nori zuzenduta dagoen egitasmoa: «Konturatu gara gure target-a zera dela, museora edota zinema aretoetara joaten den eta liburuak erosten dituen herritarra», zehaztu du Rodriguezek. Dioenez, kulturan interesa duten horiek «xaxatu» nahi dituzte «hurrengo urratsa» egin dezaten: «Zergatik ez erosi indarra hartzen ari den artista baten pieza eskuragarri bat? Uste dugu hortik atera daitekeela etorkizuneko bildumazalea. Ez dira gutxi profil hori betetzen dutenak».

Obrak helarazteko fasean dago orain egitasmoa, otsailaren 22ra arte. Rodriguezek dio parte hartzea «arrakasta» izaten ari dela, «aurreikusitako langa gaindituta» baitzuten iragan ostiralerako. «Dozena erdi eskultura bidali dizkigute, baina nagusiki argazkiak eta pintura bidaltzen ari dira: teknika ezberdinekin egindako arte plastiko bisualak». Horien artetik 40 aukeratuko ditu Moving Artists elkarteko eta Okela Sormen Lantegiko kideek osatutako epaimahaiak, Bilboko markesinetan erakutsi daitezen. «Ahalik eta hautaketa orekatuena izan dadin saiatuko gara, askotariko ikuspuntuak erakutsi daitezen. Argazkiak, pintura... Heltzen zaigunaren arabera lehenetsiko ditugu batak edo besteak». Apirilaren 6tik aurrera ikusi ahalko dira Bilboko kaleetan, hamabost egunez, eta online plataforman eskuratu ahal izango dira bai erakutsiko diren horiek baita hautaketatik kanpo geratutakoak ere, maiatzaren 15era arte.

«Arazo estrukturala»

Birusak eragindako egoerak ekimena antolatzea «azkartu» duen arren, artisten prekarizazioa «aspaldiko arazoa» dela dio Rodriguezek, ez baita pandemiaren ondorioz sortu. «Estrukturala eta endemikoa da. Aurretik jakitun geunden sektoreak urteak zeramatzala arazo eta praktika batzuk egonkortzen, eta COVID-19ak dena leherrarazi du». Areago, 2008ko krisiaren aurretik sortutako egoera dela nabarmendu du. Krisialdi ekonomikoa mugarritzat hartzen da edozein sektoreren beherakadan, baina, artearen kasuan, eztenkada bat izan zen, sorburua bainoago. «Dena den, ez zuen lagundu, aurretik bazegoen prekaritatea okertu baitzuen. Krisialdietan, artea bigarren mailako zeozer bilakatzen da, eta, museo publikoak gorabehera, kutsu elitista hartzen du».

Artearen salerosketari orobat eragin die bai duela hamarkada pasatxoko krisialdiak, baita azken urtekoak ere, baina, sektorearen gainontzeko ertzekin gertatu den bezala, hari ere aurretik zetozkion buruhausteak. Rodriguezek dioenez, artearen merkatua «oso konplexua» da, «lobby asko» baitaude, eta, horrenbestez, «traba handiak daude artistarentzat, publikoaren zati handi batentzat helezinak» bihurtzen baititu merkatuak artelan batzuk, paradoxikoki. «Gehien arduratzen gaituen kontua da, bereziki azpimarratu nahiko genukeena: merkatuak batere osasuntsuak ez diren praktika asko jaso ditu, eta artearen salerosketak bultzada argiagoa behar du, zalantzarik gabe».

Bilakaera hori dela-eta, Moving Artistseko kideek jopuntua aldatzea erabaki zuten 2019an. Bi urte lehenago sortu zen elkartea, eta «gatazka edota isolamendu egoeran zeuden herrialdeetan» jarri zuten hasieran arreta, Rodriguezek azaldu duenez: hala nola Afganistanen, Iraken eta Palestinan, hemengo artistak gogoan edukiz, betiere. «Bidaietatik itzultzean, ez genuen soilik hango egoera aztertzen; ispiluan begiratzeko ariketa egiten genuen, tokiko arte garaikidearen praktika nolakoa zen ikusteko». Alderaketa ariketa horiek baliagarri izan zitzaizkien «sektorearen larritasunaz» jabetzeko, eta, hortaz, tokiko egoera hobetzeko lan egitea erabaki zuten duela bi urte. «Praktika artistiko garaikidea bultzatzeko proiektuak diseinatzen hasi ginen, eta, pandemiaren ondorioz, ahalegin handiagoa egin behar izan dugu».

2020a urte «gogorra» izan dela dio Rodriguezek, eta, iazko eta aurtengo egoitza artistikoak bertan behera utzi behar izan dituzten arren, beste hainbat egitasmo garatu dituzte. Besteak beste, seminario bat antolatuko dute martxoan, non «artearen eta filosofiaren arloetako nazioarteko erreferenteek hausnartuko» baituten. Halaber, Arte Non-nahi «hedatuko» dute aurki, egitasmoaren beste bertsio batzuei ekingo baitiete. «Introspekzio asko egin dugu, eta esperientzia berriak diseinatu».]]>
<![CDATA[Bertso libreen bitartez kontsolatzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/025/002/2021-02-17/bertso_libreen_bitartez_kontsolatzea.htm Wed, 17 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1924/025/002/2021-02-17/bertso_libreen_bitartez_kontsolatzea.htm
1936ko gerra betean jaio zen Margarit. Arkitektura ikasi zuen, eta hori izan zuen ogibide. 1963. urtetik, ordea, lanbide teknikoa poetikoarekin uztartu zuen: urte horretan egin zen ezagun poeta gisa, artean soilik gaztelaniaz idazten zuela. Ez zitzaion iruditzen, aldiz, bi bideok elkarrengandik oso urrun zeundenik, Nuevas cartas a un joven poeta liburuan esan zuenari erreparatuta, behintzat: poetak eta arkitektoak eginbehar bera zutela adierazi zuen bertan; alegia, «estruktura solido bat» sortu beharra zutela. Poesiak ahalik eta hitz gutxienekin lortu behar zuen zurruntasun hori. «Zehaztasun horretatik datorkio bere kontsolamendurako boterea».

Estruktura gogor hori betetzeko, eduki are gogorragoak izan zituen Margaritek. Poeta «izakirik errealistena eta pragmatikoena» dela esan zuen behin, «errealitatetik edaten» duelako. Berak ere izan zuen zer edana bere errealitatetik: haurra zenean, aita errepublikanoa atxilo eraman zuten frankistek, eta arreba txikia meningitisak jota hil zitzaion; helduaroan, bi alabaren heriotzei egin behar izan zien aurre. Bizipenak poetikaren lehengai izan zitzaizkion, baina jazoera horietatik kontsolatzeko tresna gisa baliatu zuen orobat jardun literarioa. Poesiaren alde hori aldarrikatu zuen 2019an, Cervantes saria irabazi berritan: «Jende bakartia kontsolatzeko egiten dut lan».

Espainiako sari prestigiotsuena izan zen irabazi zuen azkena, baina aurretik trumilka zituen bereganatuak. Jatorrian, 1980ko hamarkadatik ari zitzaizkion aitortza egiten, eta, XXI. mendean, Kataluniako sariei nazioartekoak batu zitzaizkien. Instituzioen eta irakurleen oniritzi ukaezina lortuta hil da Margarit, eta, Ulises en aguas de Ítaca olerkian heroiaz esan zuen bezala, berak ere «salbatzen jarraituko» du behin eta berriro, irakurleengan bederen.]]>
<![CDATA[Joan Margarit hil da]]> https://www.berria.eus/albisteak/193759/joan_margarit_hil_da.htm Tue, 16 Feb 2021 18:44:27 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/albisteak/193759/joan_margarit_hil_da.htm <![CDATA[Ekaitzak ondotik dakarrena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2021-02-12/ekaitzak_ondotik_dakarrena.htm Fri, 12 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2021-02-12/ekaitzak_ondotik_dakarrena.htm All is baltik», hots, dena da baltik: hori entzun zion Iñigo Palacios musikariak irlandar bati iaz, pandemiaren egoeraren harira. Hitzak arreta eman zion, eta zer izan zitekeen bilatzen hasi zen. «Ipar Irlandan erabiltzen da, batez ere. Eguraldi txarra, hotza, denboralea... dena batera dagoenean, horrela esaten diote egoerari», azaldu du txistulariak. Disko berria hala izendatzea erabaki du: Baltik. The Gael's taldearekin batera ondu du, eta Baga Biga Produkzioak ekoiztetxearekin eman du argitara. Izenburuak iradokitzen duen hotza gorabehera, kontrakotik ere baduela nabarmendu du Ritxi Aizpuru ekoizleak: «Taldeak eman nahi izan dion berotasuna da diskoaren ifrentzua».

Hirugarren albuma du Palaciosek, baina Aizpuruk uste du «aurpegi berri bat» agertzen duela, The Gael's taldeak musikariaren «nortasuna sendotu» baitu. Irlanda dute erreferentzia, eta Baga Bigakoak aitortu du horrek «harritu» egin duela. «Ez nuen ezagutzen Iñakiren alde hori. Irlandako jendea eta nortasuna ekarri ditu». Musikariak azaldu duenez, irlandar «estetika» erabili dute disko berrian, baina «tradizioa mantenduz», betiere. «Disko honek ez du zerikusirik aurrekoekin. Bizitza osoan folka egiten aritu naiz, baina oraingo honetan beste gauza bat egin dut. Musika tradizionala da, baina nire belaunaldiko jendearena».

Irlandar eta euskal doinuen uztarketaz baliatu da Palacios bi tradizioak harremanetan jartzeko: euskal txistua eta irlandar txirula —whistle deitzen diote— erabili ditu konposizioetan. Musikariaren hitzetan, irlandar txirula «txistuaren antzeko musika tresna bat da; zulo gehiago ditu, eta sonoritate baxuagoa du». Instrumentu horiez gain, biolina eta banjoa ere entzun daitezke diskoko abestietan, besteak beste. Batuketa horrek «sonoritate berria» izan du emaitza, Palaciosek dioenez: «Gitarra akustikoak nabarmenagoak dira. Orain arte landu gabeko sonoritate bat da». Era berean, txistuari ere ekarpena egin diote inguruan izan dituen tresna horiek guztiek: «Txistua hotza dela diogu, baina hemen babestuta dago», azpimarratu du Aizpuruk, eta musikariak arrazoia eman dio. «Txistua ondo janzten badugu, emaitza onak ateratzen dira. Jendeak ez zekien txistuarekin halako doinurik atera zitekeenik», erantsi du Palaciosek.

Orotara, bederatzi kantako uzta eman du euskal eta irlandar tradizioen uztarketak. Horietan, AMAK taldeko kideek kolaboratu dute, eta hitzak dituen diskoko abesti bakarrean The Gael's-eko Goiatz Duttok jarri du ahotsa. That Boot is for Me du izena kantak, eta Dublindik gertuko errugbi talde baten ohitura du hizpide, Palaciosek azaldu duenez. «Jokalari bat lehen taldera igotzen denean egiten dute: partida bukatzean, taldekide bakoitzak edaten ari denetik pixka bat botatzen du bitrinan gordetako bota berezi batean, eta taldekide berriak nahaste hori edan behar du, trago batean. Orduan, taldeko parte bihurtzen da». Erreferentzia hori hartu, eta Irlandara iritsi berria den lagun batek sentitzen duenaz hitz egiteko aprobetxatu du txistulariak.

Ekaitza bidaia osoan

Irlandarekin aspalditik du «harreman estua» Palaciosek, bere ezagun asko bizi baitira han. «Asko gustatzen zait hango kultura, tabernetan egiten duten sozializazioa. Ahal nuen bakoitzean, hara joaten nintzen». Diskoak Irlanda izanda ardatz, ezinbestekoa zirudien hamaikagarrenez hara joan eta bideoklipak hango bazterretan grabatzea, baina oraingo honetan musikaria ezin izan da hango giroaz baliatu. Albuma kaleratu baino lehen, azarorako, kontzertu bira txiki bat zuten aurreikusia Irlandan, baina, dena lotuta eta prest izan arren, hegaldia bertan behera geratu zen, eta ezin izan zuten bidaiatu.

Diskoa sortzeko prozesuan ere asko izan dira azken hilabeteetako egoerak halabeharrez eragindako oztopoak. Hainbeste, ezen «eleberri bat» ere egin baitaiteke, Palaciosek umorez adierazi duenez. Album bat ontzean, aurrena kantak sortzen ditu Palaciosek, txistua eta gitarra erabilita; gero, taldekide batekin partekatzen ditu sorkuntzak. «Aurrez aurre nuen lehen feedback hori ezin izan dut eduki. Dena bideo dei bitartez izan da». Itxiera perimetralak entseguak oztopatu ditu, eta orobat arazoak izan dituzte Oiartzungo (Gipuzkoa) Mecca estudioetara grabatzera joateko. «Hau irten zedin esfortzu handia egin dugu, baina uste dut ezin ginela geldirik geratu». Hala ere, Palaciosek uste du zailtasunek «indarra» eman diotela diskoari: «Garai txarretatik gauza oso politak ateratzen dira, eta disko honetan tema pertsonalak ere badaude. Diskoko kantek hitzik balute, protestak izango lirateke. Ez dut albo batera uzten folk protesta egitea», gaineratu du, txantxetan.

Bihar, kontzertua

Kontzertuak antolatzeari dagokionez, zuhur agertu da Palacios. «Oso konplikatua da luzera begira planak egitea. Egoera egonkortu arte egongo gara zain». Alabaina, luze gabe badute data bat itxita, behintzat: bihar, Gasteizko Ur Biltegian aurrez aurre interpretatu ahal izango dituzte kanta berriak. Hurrengoak non eta noiz antolatu ahal izango dituzten ez dakien arren, txistularia itxaropentsu dago. Baltik-eko azaleko ilustrazioan agertzen den itsasargia baliatu du metafora gisa: «Argia dago bukaeran».]]>
<![CDATA[Kulturaren aldeko ekintzailea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1966/033/002/2021-02-12/kulturaren_aldeko_ekintzailea.htm Fri, 12 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1966/033/002/2021-02-12/kulturaren_aldeko_ekintzailea.htm Gerezien denbora pastoralean ere esku hartu zuen.

1968ko maiatzaz geroztik, feminismoari atxiki zitzaion, eta, kultura arloan nola, ekintzaile feminista gisa ere aztarna utzi zuen Iparraldean. Bi bideak batu ahal izan zituen, esaterako, Buhamiak koruan: soilik emakumezkoek osatutako abesbatza bat da hori, eta Etxemendi-Axiari hamabost urtez izan zen horko kide.

Jean-Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Elkargoko lehendakariak doluminak eman zizkien Etxemendi-Axiariren senideei sare sozialetan, eta kulturgilearen jarduna goraipatzeko ere aprobetxatu zuen mezua. Adierazi zuen Etxemendi-Axiariren heriotza «galera handia» zela euskal kulturarentzat, eta nabarmendu euskal «adierazpen artistikoen berrikuntzaren aldeko ekintzaile amorratua» izan zela, haren senar Beñat Axiarirekin batera.

Buhamiak abesbatzako zuzendari Pantxika Urrutik ere gomutan izan du hainbeste urtetako kidea. Etxemendi-Axiariren «indarra» azpimarratu du: «Beti ekinean zen».]]>
<![CDATA[Maite Etxemendi-Axiari hil da, Errobi jaialdiaren antolatzailea]]> https://www.berria.eus/albisteak/193502/maite_etxemendi_axiari_hil_da_errobi_jaialdiaren_antolatzailea.htm Thu, 11 Feb 2021 14:05:22 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/albisteak/193502/maite_etxemendi_axiari_hil_da_errobi_jaialdiaren_antolatzailea.htm <![CDATA[Iñaki Palacios txistulariak hirugarren diskoa kaleratu du The Gael’s taldearekin: ‘Baltik’]]> https://www.berria.eus/albisteak/193515/inaki_palacios_txistulariak_hirugarren_diskoa_kaleratu_du_the_gaels_taldearekin_baltik.htm Thu, 11 Feb 2021 09:56:38 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/albisteak/193515/inaki_palacios_txistulariak_hirugarren_diskoa_kaleratu_du_the_gaels_taldearekin_baltik.htm <![CDATA[Kostata burututako dantza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2021-02-11/kostata_burututako_dantza.htm Thu, 11 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1877/030/001/2021-02-11/kostata_burututako_dantza.htm Olaeta: mende bat dantzan dokumentalaren hasiera, Pedro Olea zuzendariak onartu duenez. Filmak Olaeta ballet konpainiaren ehun urteko historia kontatzen du, baina bukaeratik hasten da justu, Victor Olaetaren heriotzaren ondotiko garaian. Harekin batera hil da aitak sortutako konpainia, alferrik dabiltza deika haurrak. Alabaina, Segundo Olaetaren «espirituak» beste dantza talde batzuetan jarraitzen duela uste du zinemagileak, eta, gainera, konpainiaren urte oparoek aise eman dute Oleak estreinatu berri duen «omenaldia» egiteko.

Dokumentalean agertzen diren elkarrizketa gehienak orain dela hamar urte inguru grabatu zituen, baina, hainbat arazo tarteko, 2021a hasi berritan estreinatu ahal izan du ekoizpena, Segundo Olaeta «interesgarri eta zoragarria» gehiago ezagutarazi behar zuela tematuta. Hark eta haren familiak «ETBn telesail bat izan beharko lukete», zuzendariaren iritziz, baina, aldiz, gaur-gaurkoz ez dute merezitako aitortzarik jaso, Oleak dioenez. «Bilbon Olaeta kalea dago; zeozer aitortu zaie, baina orokorrean, ez Segundori zehazki». Bere gain hartu du, hein batean, memoria lan hori, eta, nahiz eta Segundoren inguruko dokumentazioa «eskasena» izan, ahizpak «nola edo hala errekonozituak» izan direla uste du zinemagileak. «Gehiago izan daitezen nahiko nuke».

Olaeta konpainiaren ernamuina ikerketa lan bat izan zen. Segundok «bat-batean erabaki zuen bere bokazioa zela herriz herri ibiltzea elizpeko eta jaietako dantzak eta adierazpen artistikoak ezagutzeko, nazioarteko ballet bat sor zezakeen ustearekin». Jasotako eduki guztiari antzerki arloko elementuak erantsi zizkion, hala nola jantziak eta dekoratuak, eta «gaur egun ballet euskaldun gisa ezagutzen dena» asmatu zuen. Elai-alai izeneko akademia sortu zuen, eta bildutako ezagutza seme-alabei transmititu zien, batez ere Victorri.

Dokumentalak Olaetak egindako ekarpenak ditu ardatz, eta haiek aletzeko Jose Antonio Arana Martijaren adierazpenez baliatu da Olea, nagusiki. Baina, horrez gain, garai hartako egoera soziopolitikoak ere ezinbestean blaitu du ekoizpena. Izan ere, olaetarrek 1937ko Gernikako (Bizkaia) bonbardaketa bizi izan zuten, eta, ondoren, Iparraldera ihes egin behar izan zuten, ezarritako heriotza zigorra barkatu ziotenean Segundori. Pasarte horiek lekukoek beraiek kontatzen dituzte, Javier eta Lourdes anai-arrebek, filmean agertzen den Olaetaren hirugarren alaba, Miren Tere, Miarritzen jaio baitzen; erbestean, alegia.

Gernikatik kanpo euskal dantzei nazioarteko oihartzuna emateko abagunea izan zuen Olaetak. Akademia Miarritzen ireki zuen, baina hortik harago ere entzutetsu bilakatu zen konpainia, eta, horren eskutik, baita euskal dantzak ere. «Parisen egon ziren, eta hor ere arrakasta izan zuten. Baina ez zuten soilik Europa mailako ospea lortu, AEBetan ere aritu baitziren». Bereziki euskaldunak zeuden tokira joan zirela dio Oleak, eta, hainbeste joan-etorrirekin, anekdotak ere trumilka batu zituzten, zinemagileak azaldu duenez: «Transatlantiko batean egin zuten ikuskizunean Humphrey Bogartek aurkeztu zituen, eta Lauren Bacallek setazko zapia oparitu zion Miren Tereri».

Hamarkaden ondotik Segundoren lanak utzitako lorratza ere ez da edonolakoa, Oleak azpimarratu duenez: «Hain izan zen garrantzitsua, ezen San Petersburgon, Londresen eta Parisen aritzen diren nazioarteko balletek euskal dantzetako bi pauso erabiltzen baitituzte, haietako bat pas de Basque deitua».

Ekoizpenaren odisea

Segundo Olaetaren bizitza ez da kontatzea merezi duen historia bakarra, Oleak umorez dioenez: «Dokumentalaren ekoizpenak ere beste dokumental bat egiteko ematen du». Izan ere, duela hamar bat urte grabatutako elkarrizketekin ondu du Oleak filma, proiektua hasi eta gutxira ekoiztetxea dirurik gabe geratu baitzen. «Hiruzpalau egunetan Bilbon eta Gernikan filmatu nituen elkarrizketa garrantzitsuenak: batez ere, Arana Martijarena eta Olaeta anai-arrebenak. Dokumentalaren bizkarrezurra egin nuen». Iñaki Goirizelaia EHUko errektoreorde eta Olaetako dantzaria izandakoarekin ere orduko hartan elkarrizketatu zen.

Filma bertan behera uzteak «min ikaragarria» eragin ziola onartu du Oleak, eta urteak eman zituen grabatutako zinta horiek bilatzen, baina alferrik, ekoiztetxearen hartzekodunen pilaketa antolatu zen arte. Haren iloba eta Altube filmak ekoiztetxeko buru Oihana Oleari eskatu zion grabaketen eskubideak erosteko. «Horrekin kointziditu zuen bat-batean akordatu nintzela Iñaki Azkunak Josune Ariztondo aurkeztu zidanekoaz. Bizkaiko Aldundiko Kultur diputatua zen garai hartan, eta esan zidan Olaetaren dokumentalaren eskubideak erosi zituztela».

Aldundiak Bilbon duen «altxor kobara» joan zen, Ariztondok zioena hala zen egiaztatzeko. «Indiana Jones bezala aritu» ondoren, edukia topatu eta Altube filmak ekoiztetxeak grabaketen eskubideak erosi zizkion aldundiari. «Ezin ziren elkarrizketak berriro filmatu, Arana Martija eta Javier Olaeta hilda zeudelako, eta Lourdesek eta Miren Tere ahizpek hamar urte gehiago zituztelako».

Horrenbestez, «zinema trikimailuak» erabili zituen, batez ere Gernikako bonbardaketarena kontatzeko. Javier eta Lourdes erasoa bizi izan zuten zulora eramateko asmoa zuen, euren lekukotza bertatik eman zezaten. Hori egin ezinda, Lourdesen ahotsaz eta bere aurreko ekoizpenetan erabilitako Gernikako irudiez baliatu zen gertakaria kontatzeko. Halaber, argazki historikoetara ere jo zuen zuzendariak. «Muntaia oso interesgarri eta liluragarri batean murgildu nintzen. Kanta asko aukeratu ditut, pelikula musikal bat egin nahi nuelako euskal balletaren inguruan».

Azkenean, estreinaldia

2020rako filma bukatua zuen Oleak, baina, pandemiaren ondorioz, are gehiago atzeratu behar izan zuen estreinaldia. Azkenean, urtarrilaren 2an eman ahal izan zuen argitara Bilboko Euskalduna jauregian olaetarren bizitzaren inguruko ekoizpena. Atzerapenak gorabehera, berak imajinatu bezala aurkeztu ahal izan zuen behintzat. «Nik ikuskizun bat egin nahi nuen: Olaetaren itzulera, jendeak jakin zezan zeintzuk ziren. Ez nuen ekitaldi xume bat egiteko asmorik, zinema estreinaldi bat baizik. Bi antzerki lan zuzendu ditut, eta zeozer ulertzen dut».

Ikuskizuna biribiltzeko, dokumentalaren aurretik dantza saio bat ere antolatu nahi zuen, ordu erdi batekoa. Aholku eske joan zitzaion Miren Tere Olaetari: «Galdetu nion gaur egun balleta egiten dutenen artean zein talde dagoen gertuen Olaeta espiritua deitzen dion horretatik». Olaetaren alabak erantzun zion Jone Goirizelaiaren taldeak mantentzen duela haien moldea egun, eta, horrenbestez, haiei egokitu zitzaien ikuskizunari hasiera ematea. Emaitza «arrakastatsua» izan dela nabarmendu du Oleak, sarrerak hiru egun lehenago agortu baitziren. «Bizitzan izan ditudan estreinaldirik hunkigarrienetako bat izan zen, eta hainbat izan ditut. Pozik nago emaitzarekin, baita Lourdes eta Miren Tere ere».

Estreinaldiaz geroztik, dokumentala emateko hainbat proposamen heldu zaizkio, haietako bat Gernikatik, Segundoren sorlekutik. Hala ere, Olaetaren kapitulua «itxi» duela azpimarratu du zuzendariak, eta, orain, «udalei, kultur zinegotziei eta aldundiei» dagokie Segundo ezagutaraztea. «Ea honek balio duen auzo eta herrietako kulturguneetan filma eman dezaten, eta umeek euskal balletari buruz gehiago ikas dezaten eta egitera animatu daitezen. Baina ni ezin naiz ibili beste 10 urtez olaetarrekin».]]>
<![CDATA[Diseinatutakoaren memoria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/031/001/2021-02-11/diseinatutakoaren_memoria.htm Thu, 11 Feb 2021 00:00:00 +0100 Amaia Igartua Aristondo https://www.berria.eus/paperekoa/1962/031/001/2021-02-11/diseinatutakoaren_memoria.htm Index. Alegia, «indizea, fitxategia, katalogoa, mapa, atlasa», besteak beste. Hori iradokitzen du tituluak, artistaren hitzetan. «Zerrendatzen duen zeozer da, eta, aldi berean, bilatzeko balio du». Kontzeptu horrek batzen ditu Arbidek Bilboko La Taller gunean erakutsiko dituen obrak, baina hitzak lotura du, batez ere, pieza bakar batekin: hain zuzen, aretora sartu bezain laster bisitariaren atentzioa harrapatzen duen lamina luze batekin. Izan ere, sailkapen bat da, hitzaren adierarik literalenean: artistak 1998tik 2006ra egindako diseinuen gordailua, zehazki. Bihartik apirilaren 2ra bitarte ikusi ahal izango dira pieza hau eta aretoa betetzen duten gainontzekoak.

Laminak toki «zentrala» hartzen du erakusketan, baina, paradoxikoki, Arbidek ez zuen helburu artistikoekin sortu. Aldiz, urteetan egindako lana «artxibatu eta ordenatu» nahi izateak ekarri zuen pieza, artistak azaldu duenez. Diseinu bakoitzaren pantaila argazki bat egin eta hori lantzen du artistak: editatu egiten du «gero telan inprimatu ahal izateko kalitate onenean». Ordenagailuan hasi zen aurrena argazki horiek gordetzen, familietan sailkatutako karpetak erabiliz: «Edukia ezberdina da tamainari, koloreari edota bereizmenari dagokionez».

Alabaina, «ordenagailuak abantailak eta desabantailak» dituela dio Arbidek eta, sailkatze prozesuan, bigarren horiek gailendu ziren. «Muga batzuk daude; ezin duzu edukia pantailatik harago zabaldu». Artxiboaren edukia «ikusgarri» egin nahi zuela erabaki zuen, «formatu handiko koadroa margotzen denean bezala». Horiek horrela, hamarkadetan gordetako informazio guztia inprimatzea erabaki zuen 2016. urtean. «Dena begi bistan eduki nahi nuen».

Pieza nagusiaren ekoizpen datak ezarri du, halaber, Arbidek egindako obretatik zeintzuek osatuko duten erakusketa. Izan ere, laminaren inprimaketatik aurrera ondutako lanen artean hautatu ditu artistak La Taller aretoan ikusgai egongo direnak. Alegia, Arbideren ibilbide oparoaren azken lau urteen isla da Index, baina aurreko urteek ere lorratza utzi duten oraingo selekzioan, artistaren hitzei erreparatuta. «Adibidez, margotzeko euskarri gisa erabili ditut lehendik nituen hiru oihal, mihiseak izango balira bezala». Antzeko prozedura erabili du aldameneko pieza bat ontzeko. «Eskuz erreproduzitu dut duela urte asko ordenagailuz egin nuen diseinu bat. Zaharragoa da diseinua interbentzioa baino», nabarmendu du.

Diseinu berrien zein zaharragoen oinarrian arlo oso ezberdinetatik hartutako «efektu bisualak» daude. «Nire karrera profesionalaren hasieratik interesatu zaizkit efektu optikoak, gaizki ulertuak, diruditena ez diren gauzak...». Oihaletan inprimatutako estanpatuetan ageri dira, besteak beste, «efektu zinetikoak edota kromatikoak». Esaterako, moare efektua erabiltzen du ohiko objektu bat ezagutezin bilakatzeko. «Bi trama gainjartzen dira, eta, ondorioz, mugimendu efektua duen irudia sortzen da. Ez badut esaten zer den, inork ez du ezagutuko. Misterioa eransten dio». Erakusketako lan guztiak «erlazionatuta» daudela azpimarratu du Arbidek: «Ez ditut piezak konpartimentuetan zatitu, denak dira lan prozesu beraren parte».

Baliabide digitalen etorrera

La Taller aretoan erakutsiko diren lanak «oihalgintzan oinarrituta» dauden arren, Arbidek, sortzeko orduan, hortik harago jo izan du hainbatetan. «Eskura izan ditudan inprimaketa teknika guztiekin esperimentatzen saiatu naiz: zeramika, polikarbonatoa, metakrilatoa...». Teknologia berrien iturritik etengabe edan duen lana ere baita Arbiderena. «Artea ikasten hasi nintzenean, ez ziren ordenagailuak existitzen. Eskuz lan egiten hasi nintzen. Gero Photoshop heldu zen, eta denbora asko eskaini nion, nekatu nintzen arte. Orduan, eskuko tekniketara itzuli nintzen». Azken urteetan, teknikek sintesira jo dute, bere hitzei erreparatuta: «Momentu honetan, ezagutu izan ditudan teknikak konbinatzen ditut. Hori da nire lanaren zatirik berriena».

Artisautza eta arlo digitala uztartzearen aldekoa da Arbide, baina, dioenez, harreman «gatazkatsua» dago eremu horien artean. «Sailkatu egiten dute, eta ez dute aintzat hartzen bereizketa hori absurdoa dela askotan». Dioenez, diru laguntzarik eskatu beharko balu administrazioan, ezingo lituzke artisautzaren esparruan eskatu, ordenagailua erabiltzen duelako, baina ezta arlo digitalean ere, oihalaren gainean inprimatzen duelako. «Sektore askotan aurreiritzi horiek daude; ez daude eguneratuta». Erakusketa uztarketa horren isla ere izan daitekeela uste du.]]>