<![CDATA[Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 23 Sep 2019 11:36:50 +0200 hourly 1 <![CDATA[Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Biziarteko kartzela ezarri diote Asparrenean andre bat hilik utzi zuen gizonari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/007/001/2019-09-19/biziarteko_kartzela_ezarri_diote_asparrenean_andre_bat_hilik_utzi_zuen_gizonari.htm Thu, 19 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1945/007/001/2019-09-19/biziarteko_kartzela_ezarri_diote_asparrenean_andre_bat_hilik_utzi_zuen_gizonari.htm
2018ko ekainaren 14an galdu zuten Loscheren arrastoa, Leipzigen (Alemania). Errepideko zerbitzugune batean ikusi zuten, kamioi batera igotzen; auto-stopean ari zen. Familiari mezu bat igorri zion etxera zihoala esanez, baina ez zen agertu. Salaketa jasota, emakumea igo zen kamioia identifikatu zuen Alemaniako Poliziak, eta bilatzeko agindua zabaldu zuen. Espainian aurkitu zuten ibilgailua, Jaenen (Andaluzia), eta atxilotu egin zuten gidaria. Desagertzea salatu eta bost egun igaroak ziren. Emakumeari eraso egin izana egotzi zioten gizonari.

Loscheren gorpua bi egun geroago aurkitu zuten, ekainaren 21ean, Asparreneko gasolindegi baten inguruan. Polizia iturriek azaldu zutenez, hilotza usteltzen hasia zegoen, bertan egunak zeramatzan seinale. Areago, jakinarazi zuten erasotzailea gorpua erretzen saiatu zela, aztarnak desagerrarazteko helburuarekin. Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku utzi zuten akusatua, nazioarteko kasua izanik, eta Alemaniara estraditatu zuten.

Fiskaltzak eta Loscheren sendiak biziarteko zigorra eskatu dute, eta epaileek babestu egin dute eskaria. Zigorra murrizteko eskatua zuen defentsak, gaztea «lehen kolpearekin» hil zela eta.

Losche iheslarien aldeko ekintzaile ezaguna zen. Lesbosen izana zen gobernuz kanpoko talde batekin, eta SPD Alemaniako alderdi sozialdemokratako gazte taldeko presidente ere izana zen.]]>
<![CDATA[Bizi guztiko kartzela Asparrenean emakume bat hil zuen gizonari]]> https://www.berria.eus/albisteak/171257/bizi_guztiko_kartzela_asparrenean_emakume_bat_hil_zuen_gizonari.htm Wed, 18 Sep 2019 17:23:23 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/albisteak/171257/bizi_guztiko_kartzela_asparrenean_emakume_bat_hil_zuen_gizonari.htm <![CDATA[Herrien arteko sareak ehuntzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/038/001/2019-09-17/herrien_arteko_sareak_ehuntzen.htm Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1917/038/001/2019-09-17/herrien_arteko_sareak_ehuntzen.htm
«Euskal Herriak aske izan nahi badu, zalantzarik gabe, beste herriekiko elkartasuna behar du; zentzu batean, aliatuak behar dira burujabe izateko», azaldu du Izaskun Goienetxea Askapenako kideak. Erakunde internazionalistak, sortu zenean, jarriak zituen lehen harriak elkartasun horretan, besteak beste. Garai hartan, 1980ko hamarkadan, pil-pilean zeuden Hego Ameriketako zenbait iraultza, eta Euskal Herrian ikusmira sortu zuten. Goienetxeak esan du Nikaraguako iraultza izan zela horietako bat, eta gaineratu du horren barruan kokatu behar dela Askapenaren sorrera: «Jendeak solidario izan nahi zuen beste herriekin, baina ez era altruista batean, baizik eta ekarpen politiko batetik». Elkartasun politikoa eta joan-etorrikoa zen, beraz, erakundearen oinarri nagusienetako bat.

Goienetxeak azaldu duenez, egun, sorrerako oinarrizko zutabeek zutik diraute: «Herrien arteko zubi lana, ekarpen politikoa egitea da gure zereginetako bat», adierazi du Askapenako kideak. Eta gaineratu du zubi lan horretan eta Euskal Herriaren emantzipazioaren alde beharrezkoa dela gainontzeko herrietatik «elikatzea». Finean, nabarmendu du gainontzeko «herri zapalduen» borrokak ezagutzeak onura ekar dezakeela, «etsaia» ere berbera den heinean: sistema kapitalista heteropatriarkala. Borroka horiek ezagutzeko asmoz, brigadak antolatzen dituzte. «Brigadetan kanpora joatean, ez dugu inolako irakaspenak ematera joan behar, baizik eta herrien prozesuetatik ikastera», esan du Goienetxeak. Aurten 50 pertsona inguruk parte hartu dute brigadetan. Europara, Asiara eta Hego Amerikara antolatu dituzte.

Hain zuzen, Askapenako kideak dei egin du ahal den neurrian brigadetan parte hartzeko. Nabarmendu du elkartasuna dela herriek bizirik irauteko duten mekanismo bakarrenetako bat, eta Che Guevararen hitzak izan ditu gogoan: «Elkartasuna da herrion arteko samurtasuna». Herritik eta herriarentzako filosofia oinarri hartuta, herrien artean sareak eraiki beharra izan du aldarri.
 

IÑAKI ORRADRE

Palestinan egondako brigadista    

«Kontraeraso posizioan gaude, erantzuna zerbait gertatzean ematen»

Palestinako brigada mistoan parte hartu du Iñaki Orradre brigadista nafarrak, udan. Helburu argi batekin erabaki zuen brigadaren parte izatea: Palestinako herriarekiko elkartasuna ez itzaltzeko. Izan ere, esan du badirudiela Euskal Herrian bertako egoera «normalizatuta» dagoela, eta, beraz, beharrezkoa dela elkartasuna «berpiztea». Are, nabarmendu du bertan egotean eta errealitatearekin talka egitean ikuspegi ezberdin batetik ulertzen dela egoera. Mugimendu zenbait ezagutzeko aukera ere izan dute.

«Ildo politiko jakin bat egiten duten erakundeekin elkartu gara, politikoki ezkerrean kokatuko liratekeen alderdi eta erakundeekin», azaldu du Orradrek. Eta, beraz, gaineratu du borroka horietatik irakaspenen bat edo beste ere jaso dutela. Azpimarragarriena, ordea, «batasun militarraren» garrantzia iruditu zaio: «Argi dute okupazioa bukatzeko batasun militarrak egon behar duela guztiaren gainetik». Hala ere, azaldu du behin okupazioarekin amaitzean herritarrek argi dutela beren arteko gatazka egongo dela. «Israelen okupazioa bukatzea lehenesten badute ere, argi dute politikoki ez dutela sekula bat eginen».

Gogoan izan du Palestinak alboko herriekin duen elkartasuna ere. Azaldu duenez, «etsaia» sionismoa den heinean, argi dute libanoar eta siriarrekin bat egin behar dutela hari aurre egiteko. «Elkar laguntza eta elkar babesa nabariak dira»; eta gaineratu du Euskal Herrian ere egotetik egitera egin beharko litzatekeela jauzi: «Kontraeraso posizioan gaude, erantzuna zerbait gertatzean ematen». Beraz, esan du beharrezkoa dela borrokak ezagutu eta ikuspegi «itxia» irekitzea, hango borrokari jarraitutasun batekin babesa eskaintzea.        

ANE URKOLA

Brasilen egondako brigadista        

«Herrien borrokak elkar ezagutzea eta elikatzea da ekarpenik handiena»

Herrien arteko elkartasuna martxan jartzeko asmoz, Brasilgo brigadako kide izan da Anoetako (Gipuzkoa) Ane Urkola. Esan du herrialdea bertako herritarrekin ezagutzeko gogoa zuela, baita gizarte mugimenduekin ere. Hala, MST Lurrik Gabeko Landa Langileen Mugimendua izan du bidelagun udaran eginiko brigadan. «Euskal Herrian, galtzen ari gara lurrarekiko harremana, baina han ederra da nolako erlazioa duten», azaldu du Urkolak. Izan ere, hirietatik irten eta komunitatea osatzeko asmoz latifundisten lurrak okupatzen dituen mugimendua da MST.

Hain zuzen ere, brigadistak jakinarazi duenez, Brasilgo diktadura militarra amaitu ostean, konstituzioan lege bat jasotzen zen: lurrek funtzio sozial bat bete behar zuten. Lege horri tiraka okupatzen dituzte lurrak. «Familia bakoitzak hamar hektarea lantzen ditu, eta, gainera, sekulako komunitate izaera daukate», adierazi du brigadistak. Eta gaineratu du lurra lantzeari ez ezik formakuntzari ere garrantzi handia ematen diotela bertako herritarrek. Esaterako, kanpaleku finko batzuetan eskolak sortu dituzte, transmisioa bermatzeko.

Hala ere, Urkolak nabarmendu du gizarte mugimenduarentzat ez dela momentu egokia. Azaldu duenez, Jair Bolsonaro Brasilgo presidenteak haien aurkako gorroto diskurtso indartsua du. Aurre egiteko, internazionalismoa izan du gogoan: «Herrien borrokak elkar ezagutzea eta elikatzea da ekarpenik handiena». Eta gaineratu du han bizi izandakoa irakaspen prozesu handia izan dela: «Sentitzen dut bertan txoko bat dugula, bertako herritarrek hori transmititu digute».        

ENERITZ ZABALA

Parisen egondako brigadista        

«Brigadista izateak perspektiba zabaltzeko aukera ematen du»

Udan brigadista izateko denbora gutxi zuela eta, udaberriko brigadetan parte hartu zuen Bilboko Eneritz Zabalak. Gainera, Frantziako egoera ez ezik, Europakoa ulertzeko nahia ere bazuen, eta, beraz, Parisko brigadan parte hartu zuen. «Brigadista izateak perspektiba zabaltzeko aukera ematen du», esan du Zabalak. Eta nabarmendu du sarri asko Frantziako errealitatea ez dela ezagutzen, batik bat Hego Euskal Herrian. Brigadak, ordea, horretarako aukera eman dio.

Hainbat mugimendu ezagutzeko aukera izan zuten. Esate baterako, Les Balas kolektiboa. «Gizon langile migratzaileek osatzen dute, eta, zentzu batean, etxebizitza eta migrazioaren problematika biltzen ditu», esan du Zabalak. Izan ere, gizarte zerbitzuetarako erabiltzen zen eraikin bat dute okupatua. Palais de la Femme etxean bizi diren emakumeen mobilizazioa ere gogoan izan du. Besteak beste, brigadistak azaldu du gizarte zerbitzuen pribatizazioa salatzen dutela: «Bazterketa egoera larrian dauden emakumeak bizi dira han, eta sekulako kuotak kobratzen dizkiete».

Zabalak nabarmendu du brigadista izatea aukera «ederra» dela borroka ezberdinak ezagutzeko eta norbere herrietan borrokan jarraitzeko. Are, gaineratu du halako esperientzia batean borrokak «erdi-erdian» bizi direla; ekarpena eginda, baina betiere mugimendu horietako kide ez zarela gogoan izanda.     ]]>
<![CDATA[Airearen kalitatea neurtzeko datuak «erraz ulertzeko» eran jarriko dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1897/011/001/2019-09-14/airearen_kalitatea_neurtzeko_datuak_erraz_ulertzeko_eran_jarriko_dituzte.htm Sat, 14 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1897/011/001/2019-09-14/airearen_kalitatea_neurtzeko_datuak_erraz_ulertzeko_eran_jarriko_dituzte.htm
Mikel Otero EH Bilduko legebiltzarkideak esan du «erraza» izan dela «erdibideko» akordioa egitea, eta gaineratu du oraindik badaudela hobetzeko zenbait puntu, Jaurlaritzak hasierako proposamenean jarritako helburuetako batzuk bete dituen arren. Herritarrak ere gogoan izan ditu: «Airearen kutsadurak asko kezkatzen ditu, eta, beraz, erantzuna eman behar da». Informazioa eskaintzea izango da, hortaz, helburu nagusietako bat, baina, horretarako, Oterok nabarmendu du beharrezkoa dela kutsaduraren inguruko neurketak planifikatzea eta komunikatzea.

Naiara Rojo PSEko legebiltzarkideak ere Jaurlaritzak emandako pausoak izan ditu gogoan. Azaldu du talde ekologistek lan «garrantzitsua» egin dutela, baina Ingurumen Sailak ere aurrerapausoak eman dituela. Jose Ramon Becerra Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkideak, ordea, adierazi du ezin daitekeela fidatu Jaurlaritzak eskainitako datuekin. Izan ere, gaineratu duenez, gobernuak esan zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako airearen kalitatea «ona» zela, baina ekologistek bestelako informazioa azaleratu izan dute.

Orain, Jaurlaritzak bost hilabeteko epea du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako udalerrientzako metodologia bat garatu eta helarazteko. Prebentzioan eta babesean oinarrituko da metodologia hori. «Eskatzen diogu konpromisoa har dezala, udalerriekin elkarlanean aritu dadila», nabarmendu du Oterok.

Jaurlaritza, akuilu

Talde parlamentarioek argi dute nork egin behar dituen airearen kalitatea hobetzeko gidaritza lanak: Eusko Jaurlaritza. Esan dute administrazioen arteko elkarlana «funtsezkoa» dela helburua lortu ahal izateko, eta, beraz, Jaurlaritzari dei egin diote herrietako planak eta programak garatzeko laguntza ematera.]]>
<![CDATA[Ondarea gordetzen 25 urtez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2019-09-14/ondarea_gordetzen_25_urtez.htm Sat, 14 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2019-09-14/ondarea_gordetzen_25_urtez.htm
Fernando Camara Gorbeiako parke naturaleko zuzendaria izan da 22 urtez, iaz erretiratu zen arte. Esan du parkearen sorrera nahiko «gatazkatsua» izan zela, eta garai hartan arazoak egon zirela: «Sektore pribatu bat zegoen, lur pribatuak zituena; uste zuten parke naturalak eragina izango zuela haiengan». Hala ere, nabarmendu du hasierako alarma gorri hura ez zela piztu. «Jendea konturatu zen ez zela horren larria parkearen sorrera».

Hala, 1994ko ekainaren 21ean, duela 25 urte, ingurua Gorbeiako parke naturala izatera igaro zen. Camara, berriz, bi urte geroago izendatu zuten bertako zuzendari, 1996an. Parke natural guztien helburua bertako ondarearen mantenua da, eta hori gogoan egin dute lan Gorbeiako kasuan ere. «Parke naturalak ez ditu aldaketa asko izan; alderantziz, bertan zegoen ondare naturala, kulturala zaindu da», nabarmendu du Camarak. Izan ere, gaineratu du ondare handia gordetzen duen txoko bat dela; hain zuzen ere, Gorbeiako «altxorren gordelekua».

Egun, Joseba Carreras da Gorbeiako parke naturaleko zuzendaria; Camararen lekukoa hartu zuen 2018an. Hark esan du parke naturaleko ondare naturala eta etnografikoa ezagutu ahal izateko bi ibilbide egingo direla gaur, goizeko bederatzietan hasita. «Gorbeia ingurua ondare natural eta etnografikoaren gordeleku izan da, ongi mantendu da bertakoa dena». Horrez gain, atzoko, gaurko eta biharko artzaintza oinarri duen dokumentalaren aurrerapena ere izango da beste ekintza azpimarragarri bat, 13:30ean. Izan ere, oinarrizko jarduera izan da mendeetan zehar Gorbeia mendiko magaletan.

«Nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza oso garrantzitsuak dira; oraindik badira sektore horiei esker bizi diren zenbait herritar», esan du Camarak. Eta, gaineratu duenez, Arabako edo Bizkaiko aldean izan, sektore batek edo besteak garrantzi gehiago edo gutxiago izan dezake. Izan ere, bi lurralde horietan banatzen da parke naturala. Are, lur pribatuen eta publikoen arteko banaketa ere gogoan izan du. Carrerasek, berriz, bat egin du zuzendari ohiak esandakoarekin: «Abeltzaintza, batik bat artzaintza, historikoki gailendu da; omenaldi bat egingo dugu hori oroitzeko». Hain zuzen ere, erretiratuta dagoen artzain bat eta hasi berria den gazteago bat omenduko dituzte. «Belaunaldi aldaketa irudikatzeko helburua dugu», esan du zuzendariak. Horrez gain, nabarmendu du Gorbeiako gainontzeko artzainak ere omenaldira gonbidatu dituztela. Baita inguruetako nekazariak eta baso zaintzaileak ere.

Urteurreneko ospakizuna

Gorbeiako parke naturalak 25 urte bete zituen ekainaren 21ean, baina ospakizun handiaren eguna atzeratzea erabaki zuten antolatzaileek, Arabako eta Bizkaiko Foru Aldundiek. «Udal hauteskundeetako gobernuak eratzearekin batera gertatu zen urteurrena, eta, beraz, ez zen posible izan ekitaldia egun horretan egitea», esan du Carrerasek. Gainera, ekitaldi instituzionala izanik, agintariek ezinezkoa zuten bertara gerturatzea. Beraz, erabaki bat hartu behar izan zuten: hogeita bosgarren urteurreneko festa urtean zehar ospatzea.

Gaur izango da egun handia, eta denboraren kapsula, berriz, ekitaldi instituzionaleko protagonista nagusienetako bat. Zuzendariak jakinarazi duenez, Bizkaiko eta Arabako hainbat agintarik parte hartuko dute, eta helburua da 25 urte barru, 2044. urtean, kapsula berriro irekitzea. Besteak beste, aldizkari eta egunkariak sartuko dituzte, Gorbeiako kontu ugari biltzen dituztenak. Horrez gain, momentuan ateratako argazki bat ere sartuko dute, Polaroid kamera batekin ateratakoa.

Ekimen instituzionalaz gain, ordea, Carrerasek azaldu du egongo dela publiko «zabalago» batentzako zer egina ere. Goizeko bederatzietan, bi ibilbide egongo dira: bata, naturalistikoa; bestea, etnografikoa. Esaterako, 36ko gerrako lubakiak ezagutzeko aukera izango dute bertaratzen direnek. Horren ostean, habia kutxak eraikitzeko tailerra egongo da, 10:30ean. Artilea lantzeko edo sendabelarrak egiteko interesa dutenek ere izango dute aukera, tailer bana eskainiko baitute Sarriako parketxean. Txikienentzat, berriz, jolasgunea egongo da basoan; ingurumeneko objektuak izango dituzte jolas lagun. Azkenik, ekitaldi instituzionalaren ondoren, pintxo-potea egingo dute, egunari amaiera emateko. Gainera, Carrerasek nabarmendu du tokiko produktuak dastatzeko aukera egongo dela han.

Beraz, mendi gogoz dagoenak badu aukera, gaur, Gorbeiako parke naturalera gerturatu eta bertan antolatu diren ekintzez gozatzeko. «Azken urte honetan ingurua zaintzeko egin den lana izugarria da, eta balantze oso positiboa egiten dut», esan du Camarak. Eta gaineratu du hura ere bertan egongo dela, ekitaldian parte hartzen. Carrerasek, berriz, ekintzetan parte hartzeko dei egin du, leku «magiko» hura ezagutzeko.]]>
<![CDATA[Produktibitatea «balio etikoekin» lotzeko deia egin du Balluerkak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2019-09-12/produktibitatea_balio_etikoekin_lotzeko_deia_egin_du_balluerkak.htm Thu, 12 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2019-09-12/produktibitatea_balio_etikoekin_lotzeko_deia_egin_du_balluerkak.htm
Zientziaren eta gizarte zientzien arteko elkarlana, finantzaketa publikoaren eta pribatuaren beharra eta nazioarteko harremanak ere zutabetzat jo ditu Balluerka errektoreak. Haren esanetan, unibertsitateak finantzaketa publikoa zein pribatua lortu behar ditu, betiere «interes ekonomiko eta enpresarialen» zerbitzura egon gabe. Errektorearen iritzirako, zutabe horiek kontuan hartuta posible da EHU unibertsitate «euskalduna, publikoa, bikaina eta inklusiboa» izatea.

Aurtengo ikasturtean graduko 34.000 ikasle izango ditu EHUk. Euskarazko adarretan eman dute izena erdiek baino gehixeagok, %53k, eta emakumeak gehiengoa dira ikasleen artean (%56).

Erronkak eta konpromisoak

Ikasturte honetako helburua ez ezik, 2018-2019ko ikasturtean EHUk izandako erronkak eta hartutako konpromisoak ere aipagai izan zituzten aurkezpenean. Prestakuntza dualeko eskaintza, ikerketaren aldeko apustua eta nazioarteko harremanak nabarmendu zituzten. «Erronka horiekin bat» dator Jaurlaritza ere, Urkulluren arabera.

Konpromisoei dagokienez, hiru hauek nabarmendu ditu Balluerkak: euskara eta euskal kultura, indarkeria matxistaren aurkako borroka eta «babes sistematik igarotako gazteei» laguntzeko Arrakasta programa. Goraipatu du unibertsitateak konpromiso «sendoa» duela euskararekin eta euskal kulturarekin, eta indarkeria matxistaren aurkako borrokan ere bai: «Protokolo berri bat abiarazi dugu hainbat jazarpen eta indarkeria kasuri aurre egiteko; EHU feminismo instituzionalaren erreferente bihurtu da». Jakinarazi dutenez, protokoloaren bidez, 2018-2019ko ikasturtean 24 pertsona artatu dituzte. Azkenik, errektoreak azaldu du Arrakasta programari esker posible izan dela «babes sistemetatik igarotako» zenbait gazte unibertsitatera sartzea.

Kanpoan, mobilizazioak

Fakultatearen kanpoaldean protestak izan ziren nagusi. LAB sindikatua, Ikasle Abertzaleak eta unibertsitateko langileak elkartu ziren. LABek, besteak beste, salatu du EHUko langileen %60 behin-behineko kontratuarekin ari direla lanean. «Bestelako unibertsitate eredu bat» aldarrikatu dute

Ikasle Abertzaleek Ez zarete ongi etorriak lelopean egin zuten mobilizazioa, eta salatu zuten Ertzaintzak lau ikasle identifikatu zituela. Unibertsitateko garbitzaileek, berriz, lan hitzarmen «duina» izan zuten aldarri. ELA, UGT, LAB, ESKE eta CCOO sindikatuek babestu zuten protesta.]]>
<![CDATA[Produktibitatea "balio etikoekin" lotzeko eskatu du EHUko errektoreak]]> https://www.berria.eus/albisteak/170948/produktibitatea_balio_etikoekin_lotzeko_eskatu_du_ehuko_errektoreak.htm Wed, 11 Sep 2019 07:02:55 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/albisteak/170948/produktibitatea_balio_etikoekin_lotzeko_eskatu_du_ehuko_errektoreak.htm <![CDATA[«Norbanako bakoitzak nahi bezala interpreta dezake argazkilaritza»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-09-11/norbanako_bakoitzak_nahi_bezala_interpreta_dezake_argazkilaritza.htm Wed, 11 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-09-11/norbanako_bakoitzak_nahi_bezala_interpreta_dezake_argazkilaritza.htm Denontzako mundua, desgaitasunak gainditzen lelopean antolatu dute lehiaketaren hemezortzigarren edizioa. Aurkeztutako lanetako batzuk ikusgai daude Gasteizko Vital Fundazioan, irailaren 26ra arte.

The Game lanari esker irabazi duzu saria. Zer ageri da bertan?

Hiru argazkik osatzen duten lan bat da, argazki segida bat. Helburu nuen bideo jokoen makina zaharraren ideiari jarraitzea. Horretarako, argazkietako bakoitzari titulu bat jarri diot: One credit (kreditu bat), Insert coin (sartu txanpona), eta Game Over (jokoa galduta). Lehenengo argazkian, bi pertsona ageri dira. Waterpoloa da oinarria, eta elkarri baloia pasatzen ari dira, igerileku batean. Hurrengoan, uretara erortzen ari dira, eta azkenengoan, berriz, uretan sartuta daude.

Zer adierazi nahi izan duzu hiru argazkiekin, eta waterpoloarekin?

Esan daiteke bi puntu alderatu nahi izan ditudala. Batetik, waterpoloan egin behar den indarra, ahalmena; eta, bestetik, eskaintzen duen alde lasaiagoa, bareagoa. Gainera, gustuko dut argazkiekin istorioak kontatzea ikusleei, haiei zerbait sentiaraztea.

Beraz, argazkiekin istorioak konta daitezke?

Zalantzarik gabe. Zinemazalea naiz, eta pelikula propioak egiten ditut argazkiekin kontatzeko. Gainera, norbanako bakoitzak nahi bezala interpreta dezake argazkilaritza. Ez dut gustuko publikoak nik ikusten dudan gauza bera ikustea, sentitzea; nahiago dut bakoitzak bere interpretazioari ekitea eta sentsazio ezberdinak izatea.

Eta zeintzuk dira kontatu ohi dituzun istorioak?

Gehienetan, argazkiak egiten ditut zertan ari naizen jakin gabe. Nahiz eta ideia nagusi batekin joan naitekeen argazkiak ateratzera, bertan egonda ideia hori desagertzen da. Beraz, argazkiak egin eta ordenagailuan ikusten ditudan momentuan hasten naiz irudiak interpretatzen, adierazten didatena sentitzen. Hala ere, monotonia hausten duten argazkiak izan ohi dira, egunerokotik ihes egiten laguntzen dutenak. Errealitatetik haragoko pelikulak, istorioak sortzen ditut.

Eta, horretarako, non jarri behar du arreta argazkilari batek?

Hori oso pertsonala da. Esate baterako, nire argazkietan beti behar da gizakiarekin lotura duen alderdiren bat. Iruditzen zait beharrezkoa dela irudiak zerbait kontatu ahal izateko. Lehen planoak ez ezik, plano orokorrak ere erabiltzen ditut hori adierazteko; adibidez, baso batean ageri den gizaki bat. Horrez gain, eguraldi goibela dagoeneko argazkiak ere gustuko ditut, zerua dramatikoagoa baita halako egunetan. Udaran egoten den argia ez zait gustatzen. Hala ere, estilo kontua da, bakoitzak nahieran ulertu ditzake irudiak.

Betidanik izan al duzu gizakiaren alde hori gogoan?

Betidanik ez. Semea jaio zenean hasi nintzen argazkiak egiten, duela hamabost urte. Ordu hartan, argazki kamera sinple bat nuen, eta hura erabiltzen nuen. Geroago, ordea, Teknopolis telebista saioan ordenagailu eramangarri bat tokatu zitzaidan. Hura saldu egin nuen, eta, lortutako diruarekin, reflex kamera bat erosi. Momentu hartan hasi nintzen argazkilaritzaren munduan barneratzen. Ikastaro batzuetan eman nuen izena, eta hainbat bidaia eta irteera egiten genituen argazki kamerarekin. Lekuen, pertsonen, paisaien argazkiak ateratzen genituen. Orduan konturatu nintzen nire argazkietan beharrezkoa zela gizakiaren alderdia.

Eta ordutik zenbait argazki egin dituzu. Egun, zer eskaintzen dizu argazkilaritzak?

Esango nuke, argazkilaritza ihes egiteko daukadan modu bat dela. Afizio bat da, eta hala izaten jarraitzea nahi dut. Ofizio bilakatuz gero, alde profesionala hartu behar da kontuan, eta, beraz, arriskua dago benetan desio duzuna egiteko.

Eta zuk zer eskain diezaiokezu argazkilaritzari?

Ez dakit zerbait eskain diezaiokedan. Argazkiak, artelanak edo beste arte diziplinetako lanak jendeak ikusteko eta gozatzeko daude. Niri ere gustatzen zait jendeak nire argazkiekin emozioak sentitzea. Horretarako, erakusketak edota sariak aukera paregabeak dira, publizitatea egiteko modu bat. Ez dut gogoko agertokietara igo eta hitz egitea; nahiago dut jendeak argazkiekin gozatzea.]]>
<![CDATA[Adarretatik heldu ezinik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/010/001/2019-09-10/adarretatik_heldu_ezinik.htm Tue, 10 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1914/010/001/2019-09-10/adarretatik_heldu_ezinik.htm
Asier Gonzalez Bilboko Udaleko EH Bilduko zinegotzia da, eta nabarmendu du «agerian» dagoela zezenketek «nabarmen» egin dutela behera: «Urteetan egon den egitaraurik onena iragarri zuten antolatzaileek, baina zezen plaza erdi hutsik egon zen». 60.000 lagun inguru batu dira Aste Nagusiko bederatzi egunetan. Iazko datuen aldean, %8 murriztu da ikusle kopurua. Azken 61 urteetan bezalaxe, Chopera enpresak izan du aurten ere zezenketak antolatzeko ardura. Gogoan izatekoa da Bilboko Udalak ere dirua jartzen duela.

Hala, Gonzalezek, diru publikoaren erabilera salatzeaz gain, azaldu du balantze ekonomikoa negatiboa dela: «Gutxi gorabehera, 800.000 euroko galera egon da 2014tik 2018ra bitartean ». Nabarmendu du aurten ere galerak egongo direla; Bilboko EH Bilduren arabera, 360.000 euro galduko dira. Egoera hori ikusita, koalizioak uste du gaiari heldu beharra dagoela, eta hitza hiritarrei eman behar zaiela. «Herri kontsulta baten alde egiten dugu, udalak eta elkarteek elkarlanean antolatutako kontsulta baten alde; herritarrei eman behar zaie aukera zezen plazaren arazoari konponbidea emateko».

Aldarri hori bera dute Iruñeko talde batzuek ere. Txaro Buñuel Iruñea Antitaurina kolektiboko kidea da, eta hark ere gogoan izan du herritarren erabakitzeko eskubidea: «Iruñean eztabaidatu beharra dago; finean, erabaki behar da animalien aurkako indarkeria dagoen jaiak nahi ditugun ala ez». Eta gaineratu du eztabaida horrek «irekia» ez ezik «parte hartzailea» ere behar duela izan. Izan ere, Buñuelen esanetan, zezenketetara joaten direnen kopurua asko jaitsi ez bada ere, zabaltzen ari da zezenei buruzko eztabaida; esaterako, peñen artean.

Peñak dira San Fermin festetako gatza eta piperra, eta hori izan du gogoan ekintzaileak: «Peñetako hainbat kide joaten dira zezen plazara, eta sekulako giroa sortzen dute. Gakoa hor dago: giro hori ez balego, zezenketen egoera gainontzeko hiriburuetako berbera litzateke». Ohartarazi du peña batzuk jada hasiak direla egoeraz gogoeta egiten eta zezen plazara joateko aukera baztertzen. Hala ere, Jesus Cia Iruñeko zezen plazako zuzendariak ez du Buñuelek esandakoarekin bat egiten: «Ikusle kopuruak, behera egin ordez, gora egin du; egun, geroz eta jende gehiago dator zezenak ikustera». Eta gaineratu du udalarentzat ere «protokolozko ekitaldia» dela zezen plazakoa.

Izan ere, ekaineko azken udal hauteskundeen ostean, egoera aldatu egin da Iruñean. Iaz, Joseba Asiron alkate ohiak esan zuen zezenketei buruz «hitz egin» beharra zegoela. Ekainaz geroztik, ordea, bestelakoa da udal gobernuaren iritzia. Ciak azaldu du Enrique Maia alkatea ez ezik hainbat zinegotzi ere joaten direla zezenak ikustera. Buñuelen esanetan, udalak «onartu» egiten ditu zezenketak: «Egun, Iruñeko Udalak zezenketak babesten eta sustatzen ditu, baina, udalean alderdi bat edo beste egon, iritzia ezberdina izango da; beraz, ezin daiteke haren esku egon plaza hustea».

Emandako aurrerapausoak

Donostian, 2013an eta 2014an, Juan Karlos Izagirre (EH Bildu) alkatea zenean, ez zuten zezenketarik egin hiriburuan. Urtebete geroago, ordea, 2015ean, gobernu ituna sinatu zuten EAJk eta PSE-EEk, eta zezenketak itzuli egin ziren Illunbera. Herri kontsulta egitearen alde, 10.000 sinadura baino gehiago bildu zituen Donostia Antitaurina Orain plataformak. Orduko hartan, Eneko Goia alkateak azaldu zuen galdeketa egingo zuela, baina Espainiako Auzitegi Gorenak debekatu egin zuen. Aitor Garin Donostia Antitaurina Orain taldeko kideak azaldu du kontsulta egiteko debekua «tauromakia ondare immateriala den aitzakiapean» ezarri zutela.

Egun, enpresa pribatu bat da Donostiako zezenketen antolatzailea. Udalak azaldu du ez dela zezenketen «sustatzailea, ezta babeslea ere». Garinek, berriz, bi gauza «positibo» azpimarratu ditu: «Debekuaren ostean, udalak bilkura batean esan zuen bilatuko zuela beste bide bat hiritarren iritzia jasotzeko; bestetik, plan estrategiko baten barruan, herritarren pertzepzioaren gaineko inkestan zezenketen inguruan galdetu zuten». Inkesta hartan herritarrei galdetu zieten diru eta leku publikoak zezenketetarako erabiltzeari buruz, eta %71k zezenketen aurka egin zuten. Hala, emaitza horiek oinarri, ekintzaileek udalaren esku hartzea izan dute gogoan: «Udalari eskakizun bat egiten diogu: aurki dezala hiritarren iritzia jasotzeko legezko bide bat».

Gasteizen, berriz, debekatuta ez dauden arren, jada hiru urte dira Iradier Arenan zezenketarik egin ez dutela. Hain zuzen ere, Gasteizko Udalak baztertu egin zuen zezenketak diru publikoz laguntzea, 2016an. Arrazoia izan zen geroz eta ikusle gutxiago zituztela ikuskizun horiek. Ordura arte, Gasteizko Udalak urtean 30.000 euro bideratzen zituen zezenketetara, eta Coso de Badajoz enpresa zen plazaren kudeatzailea. Gaur egun, bigantxak soilik izaten dituzte jaietan; aurretik, berriz, errekortariak. Azken urteko datuen arabera, nolanahi ere, geroz eta ikusle gutxiago dituzte bigantxek ere.

Bien bitartean, eta ohitura zaharrari jarraikiz, Gasteizko jaietako blusen eta nesken kuadrillek badute zezen plazara kalejiran joateko ohitura. Izan ere, garai zaharragoetan, helburua zen hiriaren erdigunea eta zezen plaza lotzea. Egun, ordea, eraikinetik metro batzuetara gelditzen dira, eta kale girorako aprobetxatzen dute tarte hori. Urtean zehar hainbat egitasmo izaten dira Iradier Arenan; besteak beste, erakustazokak, kontzertuak eta kirol lehiaketak. Beraz, zezen plazak ematen ditu zezenketez aparteko beste aukera batzuk ere.

Baionan, zezenak tradizio

Bost zezenketa, zaldi gaineko zezenketa bat, hiru zekorketa eta zaldiak. Horiek denak izango dira aurten Baionako zezen plazan. Olivier Baratchart zezen plazako zuzendaria da, eta azaldu du «gustu guztietarako ikuskizunak» antolatu dituztela. Haren arabera, gainontzeko hiriburuetan ez bezala, Baionan zezenketara joaten den ikusle kopuruak ez du beherakadarik izan: «Ez dut beherakadarik antzematen; agian, eguraldi txarra eginez gero jende gutxiago etortzen da zezenketetara, baina, oro har, onarpen handia duten ikuskizunak dira».

Gainera, nabarmendu du ikusleek ez ezik instituzioek ere zezenketak babesten dituztela; izan ere, haren hitzetan, euskal tradizioaren parte dira. «Zezenketak gure nortasunaren parte dira; beraz, herriko etxeak, onartzeaz gain, antolatu ere egiten ditu». Gaineratu du Baionako Herriko Etxeko kide batzuk ez ezik Frantziako ministro bi ere egon zirela abuztuan zezenketak ikusten —Jacqueline Gourault Frantziako Lurralde Kohesiorako ministroa eta Didier Guillaume Nekazaritza ministroa—. Hautsak harrotu zituzten sare sozialetan. Baratchartek, ordea, ez du ulertzen zergatik iruditzen zaien gaizki ministroen erabakia: «Ezin dugu askatasunaren alde egon eta ondoren zezenketak ikustera joaten direnen aurka egin».

Baionan bakarrik ez, Bilbon eta Iruñean ere egon dira udaleko kideak zezenketetan. Gonzalezek azaldu du aurten Bilboko udal gobernuko bi kide «behintzat» joan direla zezenketak ikustera, eta nabarmendu du hori ez dela «protokolozko ekitaldien» barnean sartzen. Gaineratu du haien presentzia hutsarekin legitimitatea ematen dietela halako ikuskizunei. Eta gogoan izan du Alfontso Gil PSE-EEeko zinegotziak —zezen plazaren administratzaile berria da— udal gobernuan sartu bezain laster esandako hitzak ere: «Azaldu zuen bera gobernuan dagoen artean zezenketak izango direla. Baina ezin ditu bere nahiak herritarren gainetik jarri».]]>
<![CDATA[Bakterio gehiagotara hedatuko du Jaurlaritzak meningitisaren txertoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/013/001/2019-09-10/bakterio_gehiagotara_hedatuko_du_jaurlaritzak_meningitisaren_txertoa.htm Tue, 10 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1879/013/001/2019-09-10/bakterio_gehiagotara_hedatuko_du_jaurlaritzak_meningitisaren_txertoa.htm
Meningitisaren aurkako txertaketa egutegian hiru dosi zehazten dira. Lehenak, haurraren lehen urtean jartzen dira; lau eta hamabi hilabeterekin. Hirugarren dosia, berriz, 12 urterekin jartzen dute. Orain arte, azken dosiak C meningokokoari aurre egiteko balio izan du, baina aldaketak egin dituzte. Txerto berriak A, Y eta W meningokokoei aurre egiteko ere balioko du. Gaixotasun larriak eragin ditzakeen bakterio bat da meningokokoa; esate baterako, meningitisa. Haur eta nerabeengan izaten du eraginik handiena.

Urrian jarriko da martxan txertoa jartzeko era berria, eta, beraz, 12 urteko nerabeak izango dira lehenak hura hartzen: 2008. urtean jaiotakoak. Jaurlaritzak eskainitako datuen arabera, 21.000 dosi baino gehiago erosteko asmoa dute. Nekane Murga Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak azaldu du «zelatan» egon behar dela beti, eta, beraz, dei egin du txertaketa egutegian jasotzen dena betetzera. «Erantzukizun ekintza bat da».

Ezohiko kanpaina

12 urteko nerabeei jarriko diete lehenbizikoz meningitisaren aurkako txerto berria. Hala ere, ezohiko txertaketa kanpaina bat ere abiatuko dute. Hori dela eta, 13 eta 18 urte arteko gazteei ere jarriko diete hirugarren dosi berria: 2001-2007ko aldian jaiotakoei. Murgak gogoan izan du zer «babes» ekarriko dien: «Ahalik eta inpakturik handiena lortu nahi da egungo nerabeen immunitatea hobetuta, arrisku taldea baitira».

Ikasturte honetan hasiko da ezohiko kanpaina, urtarrileko bigarren astean. 2001., 2002. eta 2004. urteetan jaiotako nerabeei jarriko diete txertoa ikasturte honetan. Datorrenean, 2003an eta 2005ean jaiotakoek. Azkenengoan, 2021-2022ko ikasturtean, 2006tik 2007ra jaiotakoei emango zaie hirugarren eta azken dosia. Txertoak hezkuntza zentroetan jarriko dira, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako, Batxilergoko eta Erdi Mailako ikastegietan. Araba, Bizkai eta Gipuzkoako unibertsitateetan ere edukiko dute txertoa emateko era. Are, txertoa osasun zentroetan ere eskuragarri egongo da, eskolara ez doazen gazteentzat. ]]>
<![CDATA[Meningitisaren txertoak bakterio gehiagoren aurka egiteko aldaketa ezarri du Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/170844/meningitisaren_txertoak_bakterio_gehiagoren_aurka_egiteko_aldaketa_ezarri_du_jaurlaritzak.htm Mon, 09 Sep 2019 07:09:36 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/albisteak/170844/meningitisaren_txertoak_bakterio_gehiagoren_aurka_egiteko_aldaketa_ezarri_du_jaurlaritzak.htm <![CDATA[Zelaia berriz beteko da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/029/003/2019-09-07/zelaia_berriz_beteko_da.htm Sat, 07 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1890/029/003/2019-09-07/zelaia_berriz_beteko_da.htm
Goizean goiz ekingo diote egunari, mugarriak ikustera joateko ibilbidearekin. Ibilaldia Gasteizko Plaza Berrian hasi, eta Miñao herrian amaituko da. Bertaratuek aukera izango dute gutxi gorabehera hamar kilometroko ibilbidean dauden mugarriak ezagutzeko. Ostean, Olarizuko zelaia ekintzaz josiko da.

Ibilaldiko izerdiei aurre egiteko, babarrun jana egingo dute Olarizuko mendi tontorrean, 13:00etan. Arabako babarrun nabarra dastatzeko aukera izango dute bertaratzen direnek. Tripak bete ostean, berriz, Udal Gobernuko kideei harrera egiteko ordua izango da. Udal Txistulari Banda ere han egongo da.

Arratsaldeko bostetan, berriz, aukera ugari egongo dira: haur eta gazteentzako jolasak, erraldoi eta buruhandien kalejirak eta dantzaldiak izango dira. Esate baterako, Tximeleta taldea arituko da ingurua musikaz alaitzen. Ostean, herri kirolak eta euskal dantzak egongo dira.

Egunari amaiera emateko, berriz, Udal Gobernua erromeriatik itzuliko da, 20:00etan. Alboan izango ditu txistulariak, trikitilariak eta gaita jotzaileak. Azkenik, zezensuzkoa egongo da Plaza Berrian, jaialdiari amaiera emateko asmoz; 20:45ean izango da.

Olarizuko Erromeria



Etzi, 09:00etatik 21:00etara, Gasteizko Olarizuko zelaian.]]>
<![CDATA[Txikienak ere eragin dezake]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2019-09-06/txikienak_ere_eragin_dezake.htm Fri, 06 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1916/038/001/2019-09-06/txikienak_ere_eragin_dezake.htm Escherichia coli bakterioa. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak bainua debekatu du euskal kostalde osoko hondartzetan uda honetan, aipaturiko bakterioa agertu dela eta. Horretarako, uraren kalitatearen ikerketak egiten dituzte.

Miren Basaras mikrobiologoa eta irakaslea da Euskal Herriko Unibertsitatean, eta hark azaldu du E.Coli bakterioa «arrunta» dela: «Gizakiok digestio aparatuan, hesteetan, arazorik gabe daukagun mikroorganismo bat da, eta beste animalia batzuetan edota ingurumeneko zenbait txokotan ere egon daiteke». Hala ere, hark gaineratu du digestio aparatutik gorputzeko beste atal batera mugitzean «arazoak» sortzeko aukera dagoela. Adibidez, nabarmendu du gernu bidera joanez gero bertako infekzioak sor ditzakeela; batik bat, emakumezkoetan; edo biriketara iritsiz gero pneumonia ere eragin dezakeela. Hala ere, badaude gizakien osasunean kalteak eragiteko beste bide batzuk ere. Ura da horietako bat.

Mikrobiologoak jakinarazi duenez, posible da zenbait animaliak gorozkietan bakterioa kanporatzea, eta, ondorioz, ingurumenean egotea. Dena dela, nabarmendu du kasu horietan ez dela arriskurik egoten. Bestelakoa da egoera, ordea, E.Coli bakterioaren kantitate handiak leku jakin batean pilatzen direnean; esate baterako, ur handitan. Kontxi Onaindia Bizkaiko Ingurumen Saileko arduraduna da, eta hark azaldu du hondartzetan bakterioaren gaineko laginketak egiten direla: «Uda denboraldian itsasoko uraren kalitatearen gaineko azterketak egiten ditugu, eta, gorozki kutsadura dagoela identifikatuz gero, sarritan, E.Coli dagoela antzematen dugu». Uda honetan euskal kostaldeko zenbait hondartzatan debekatu dute bainua, Bizkaitik hasi eta Lapurdiraino. Besteak beste, Mutrikuko Saturraran (Gipuzkoa), Zumaiako Santiago (Gipuzkoa), Miarritzeko (Lapurdi) eta Eako (Bizkaia) hondartzetan debekatu dute bainua denboraldi batez udan.

Gorotz arrastoak, itsasora

Animalien gorotz arrastoak itsasoratzearen arrazoiak zenbait izan daitezke, baina, adituen esanetan, euri jasak izan ohi dira nabarmenenak. «Gehienetan, bakterioa kostaldean agertzean, eurite handiak gertatu direlako izaten da; izan ere, ur zikinak garbitzeko sistemak ez dira aski handiak hainbeste ur kantitate jasotzeko», azaldu du Onaindiak. Eta nabarmendu du, horrelako kasuetan, ur zikinen deposituak gainezka egin, eta zati handi bat araztatu gabe gelditzen dela, ibaietara isuriz. Ondorioz, erreketatik itsasorainoko bidea egin ohi du urak, animalien gorotz arrastoak harekin daramatzala.

Beste batzuetan, aldiz, itsasaldiak ere izan ohi dira eragileetako batzuk. Ingurumen Saileko arduradunak azaldu duenez, marea biziak egonez gero, itsasoko ura mugitzen da, eta, ondorioz, kutsadura agertu daiteke. Esate baterako, Lekeitioko (Bizkaia) Isuntza hondartzan debekatuta egon da bainua asteon. «Isuntza hondartzako azken kasua berezi xamarra izan da, ez baitu eurite handirik egin; susmo orokortuena da itsasgorak izan zezakeela eragina bakterioaren agerpenean».

Halako kasuetan, komeni izaten da uraren kalitatearen inguruko azterketak egitea. Hala egin ezean, Basarasek esan du gaixotasunak eragiteko arriskua dagoela: «Hondartza batean milioika bakterio pilatuz gero, eta, pertsona batek ur hori irensten badu, gorputzean dagoen E.Coli kantitatea handitzen da, eta horrek gaixotasunak eragin ditzake». Egoera hori saihesteko egiten dira laginketak udako denboraldian, ekainaren 1etik irailaren 21era, astero, bainatzea onartuta dagoen laku eta hondartzetan. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan Eusko Jaurlaritza arduratzen da azterketa horiek egiteaz.

Ez gaixotzeko, prebentzioa

«Laginketa ugari egiten ditugu udan; horietan, uraren kalitatea ona dela ateraz gero, bainatzeko aukera dago; emaitza okerragoa bada, laginketa errepikatzen da», esan du Onaindiak. Eta nabarmendu du E.Coli bakterioaren edo beste mikroorganismo baten hazkunde handia antzemanez gero bainua debekatzen dela uraren kalitatea «ona» dela baieztatu arte. Halako kasuetan, eta gaur arte, bandera gorriarekin adierazi izan da debekua. Hala ere, sinbolo berri bat ezarri dute aurten, Europako Batasuneko legedietako batek jasotzen duen lez. Bandera zuri bat da, eta pertsona bat ageri da igeri egiten. Haren gainetik, berriz, debekuaren sinboloa dago ezarrita. Onaindiak azaldu du bi banderekin «argi» adierazten dela debekua ezarrita dagoela.

Badira bi bide E.Coli bakterioak giza gorputzean gaixotasunak sortzeko aukera egon dadin: batetik, ura izan daiteke eragileetako bat; bestetik, elikagaiak. Basarasek esan du gaixotasunak «arruntak» izan ohi direla, baina batzuetan «zailtasunak» egon daitezkeela: «Gaixotasunik arruntena gastroenteritisa da; izan ere, hesteetan dugun bakterioen kopurua hazi egiten da». Hala ere, mikrobiologoak nabarmendu du sindrome bat ere sor dezakeela: Sindrome Hemolitiko Uremikoa.

Giltzurrunetan eragin dezakeen gaixotasuna da aipaturiko sindromea. Hain zuzen ere, organo horiei kalte egiteko arriskua dago, eta, handik, odolaren bitartez, gorputz osora zabaldu daiteke gaitza. Horrek beste organo batzuei kalte egin, eta gaixotasun zenbait sortzeko arriskua areagotu dezake. Hala ere, bakterio motaren arabera kaltegarriagoa izan daiteke ala ez. «E.Coli mota desberdinak daude, eta batzuk beste batzuk baino okerragoak dira; hain zuzen ere, bakoitzak gorputzean dituen geneen arabera eragin bat edo beste izango du», azaldu du mikrobiologoak. Hala ere, Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, %3 eta %5 arteko heriotza tasa du.

Ingurumen Saileko arduradunak prebentzioa izan du gogoan: «Bakterioaren arriskua egonez gero, ikasi behar dugu prebentiboak izaten eta ezarritako neurriei kasu egiten». Beraz, aholkatu du hondartza batean bainua debekatuta egonez gero, eta banderekin ongi seinalatuta baldin badago, hari kasu egiteko. Itsasoan har daitezkeen neurriak ez ezik, badira prebentziorako baliagarriak izan daitezkeen beste zenbait ere.

Basarasek esan du, batetik, «beharrezkoa» dela jaten diren elikagaien gaineko kontrola egitea: «Posible da bakterioen transmisioa elikagaien bitartez gertatzea; batez ere, ur kutsatuarekin garbitzen bada». Eta hori ez gertatzeko zenbait aholku eman ditu. Esate baterako, esan du erdi gordinik jaten diren elikagaiak ondo garbitu behar direla, edota higiene pertsonala zaintzea ere beharrezkoa dela. «Hala ezean, errazagoa izango da mikroorganismoen transmisioa gertatzea», gaineratu du mikrobiologoak.

Hala eta guztiz ere, Onaindiak eta Basarasek argi dute zein den jarraitu beharreko bidea. Adituek, batetik, nabarmendu dute ez dagoela «alarmista» izan beharrik, bakterioa «arrunta» delako. Hala ere, aholkatu dute neurriei kasu egitea, eta esan dute beharrezkoa dela egoera zenbait kontrolatzea. «Hondartza batean bainua debekatuta egonez gero, ezin dugu pentsatu neurri hori gaizki hartuta dagoenik», esan du mikrobiologoak. Are, nabarmendu du pazientzia izan behar dela; izan ere, haren esanetan, hondartzetako kasuetan, debekuak egun gutxi batzuk irauten du.]]>
<![CDATA[«Erakusketaren bidez, feminismoaren gainean hausnartu nahi dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-09-05/erakusketaren_bidez_feminismoaren_gainean_hausnartu_nahi_dugu.htm Thu, 05 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2019-09-05/erakusketaren_bidez_feminismoaren_gainean_hausnartu_nahi_dugu.htm La lágrima azul. Reflexiones de tía y sobrina (Malko urdina. Izeba eta ilobaren hausnarketak) erakusketa ondu dute Amaia Otxoa (Gasteiz, 1965) eta Oitia Ortiz de Lazkano (Gasteiz, 2002) artistek. Hala, hasi dute Gasteizko ARTgia guneko ikasturte berria. Lana ikusgai egongo da irailaren 21era arte.

Erakusketa lau ataletan banatuta dago. Zer adierazten du horietako bakoitzak?

AMAIA OTXOA: Hasieran, emakumeenganako indarkeriaren inguruan hausnartzeko atala dago. Artearen historian izandako zenbait emakumeren begitarteak hartu nituen, eta malko urdin bat jarri nion haietako bakoitzari. Ostean, duela urte batzuk eginiko bi margolan berreskuratu ditut, erakusketa osatzeko. Eta, azkenik, lau entziklopedia aztertu ditut. Horietan ageri ziren emakumeen irudiak hartu, moztu, eta mihiseetan itsatsi ditut. Esaterako, liburuetako batean, gizonezkoen 3.950 irudi zeuden, eta emakumezkoen 225.

OITIA ORTIZ DE LAZKANO: Laugarren atala nik eginikoa da. Erakusketan islatu nahi izan dugu historikoki nolakoa izan den emakumeon egoera; beraz, etorkizuna islatuko zuen zerbait egin nahi nuen. Horretarako, lau ispilu hartu, apurtu, eta malko batzuk jarri nizkion; norberak hausnartu dezala.

Feminismoaren gaineko hausnarketaz ari al zarete?

A. O.: Bai. Gutako bakoitzak bere bidea egin du, eta, ostean, hitz egin, eta lanak batu ditugu. Biok ados egon gaitezke zenbait puntutan, baina bera ni baino borrokatzaileago dago. Emakume langileen aldeko borroka babesten du berak; nik, ordea, orain uste dut emakume guztiok norabide berean joan gaitezkeela, guztiok batera.

O.O.: Egun, feminismoa hartzen ari den norabidea liberala dela uste dut, baina ezin dugu iraultza bat egin halako mugimendu baten alboan. Finean, norbanako bakoitzak feminismoarekiko duen harremanaz hausnartu nahi genuen erakusketan, bakoitzak zer garrantzi ematen dion feminismoari eta zer modutan.

Beraz, erakusketa parte hartzailea ere ba al da?

O.O.: Pertsonek parte hartu ahal izateko, eta egindako lana kasu bakartu bat izan ez dadin, irudi batzuetan malkoak jartzeko aukera eskaini dugu. Argazkietako bakoitzak aukera emango dio norbanako bakoitzari transmititzen dionaz gogoeta egiteko. Pertsonen ekarpenekin, erakusketa handituz joango da.

Bertaratutakoez gain, izan al duzue beste inor bidelagun?

A.O.: Boliviako Mujeres Creando [Emakumeak sortzen] taldeak hartu du parte. Emakumez osatutako talde feminista bat da, oso aktiboa. Haietako batzuei lan hau «arinegia» iruditzen zitzaien, borroka molde aktiboagoak dituztelako. Hala ere, nik uste dut emakumeon borrokan egin dezakeela ekarpena, egoeraz jabetu ahal izateko.

Beraz, kontzientzia piztea ere helburuetako bat da?

A.O: Hori da. Gainera, nik beti diot emakumeok hausnartu beharko genukeela nola hezten dugun, nola zaintzen dugun, zein den gutako bakoitzaren erantzukizuna egun dugun egoeraren aurrean. Ezin diogu errua norbere buruari bota, baina hausnartu behar dugu zein den gure rola.

Emakumeek gogoeta egin beharra aipatu duzue. Eta gizonezkoek?

O.O.: Gizonezkoak deseraikitzeko ez da bitartekorik ematen, baina beharrezkoak dira kolektiboki zein indibidualki aurrera egiteko. Esaterako, guk ere beharrezkoak ditugu alboko lagunak ahaldundu ahal izateko. Haiek ere sistema heteropatriarkalean sartuta daude; ez gara gu biktima bakarrak. Gizonezkoak hezteko moduak ere apurtu behar dira.

A.O.: Gizonezkoek eurek ikusi beharko lukete egoeraz nola hausnartu. Nik uste dut abaniko zabala dagoela, eta badaudela feministak diren gizonezkoak ere, errespetuz jokatzeaz gain, gogoeta egiten dutenak.

Erakusketa irailaren 21era arte egongo da ikusgai. Etorkizuneko asmorik?

A.O.: Ez dakigu zer gertatuko den erakusketarekin. Nik uste dut hemendik eztabaidarako abagune bat sor daitekeela. Polita litzateke proiektu berri bat jaiotzea, politikoa ez den zerbait. Gustatuko litzaidake emakumez osatutako talde bat biltzea eta hitz egitea, eztabaidatzea.

O.O.: Eztabaidatu beharra dago, hitz egin, definitu nor garen eta zer nahi dugun. Niretzat, orain egiten ari garena politikoa da. Azken finean, egiten ari garen guztia kontzientzia piztea da, eta hori politikoa da.]]>
<![CDATA[Kalean bizi diren gazteentzako baliabideak eskatu dituzte Donostian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2019-09-01/kalean_bizi_diren_gazteentzako_baliabideak_eskatu_dituzte_donostian.htm Sun, 01 Sep 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2019-09-01/kalean_bizi_diren_gazteentzako_baliabideak_eskatu_dituzte_donostian.htm
Garazi Montsuchi eta Fatima Fernandez bozeramaileen esanetan, Moraza kaleko etxebizitza hustearen eraginez 50 bat gazte gehiago geratu dira kalean, eta Donostiako Udalari eskatu diote har ditzala «egoera konpontzeko beharrezkoak diren neurriak»: «Lehen ere eskatu genuen irtenbide bat emateko, ez bakarrik Morazan bizi zirenei, baizik eta egoera horretan dauden gazte guztiei».

Horrez gain, Montsuchik eta Fernandezek kritikatu egin dute udaltzaingoak Espainiako Atzerritarren Lege «arrazista» ezartzeko bidea egin izana: «Beren eskumena ez den eremu batean sartu ziren». Gainera, bi taldeek ohartarazi dute kalean utzi dituztenetik gazte horiei «jazartzen» ari zaizkiela poliziak.]]>
<![CDATA[Harriek gauez diotena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/026/003/2019-08-23/harriek_gauez_diotena.htm Fri, 23 Aug 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1890/026/003/2019-08-23/harriek_gauez_diotena.htm
Gasteizko Frai Zacarias kalean hasiko da gaueko bisitak eskaintzen duen bidaia, Alde Zaharrean; hain zuzen ere, bisitariek Villa Suso jauregiaren lorategian dagoen harresiaren zati bat ikusteko aukera izango dute. Hortik, Eskoriatza Eskibel jauregiaren atzealdera joango dira, zutik dirauen harresiaren beste atal bat ezagutzera. Bidaiari amaiera, berriz, proiekzio batekin emango diote.

Vitoria-Gasteizen jatorria du izena bideoak, eta IX. mendetik XII. mendera arte hiriak izandako garapena du oinarri. Interesa duen ororentzako ikus-entzunezkoa ikusgai dago catedralvitoria.eus webgunean.

Harresira egiten diren gaueko bisitak, soilik, uztailean eta abuztuan egiten dituzte, ostiral eta larunbatetan. Hala ere, urte osoan bada hura ezagutzeko aukera; izan ere, eguneko bisitak egiten dituzte. Gainera, Santa Maria katedrala ezagutzeko aukera ere bada horietan, gauekoetan ez bezala.

Bi bisitak gazteleraz eta euskaraz eskaintzen dira, eta bisitariek bost euro ordaindu behar dituzte parte hartu ahal izateko. Hala ere, badaude prezio murriztuak.

Gasteizko harresirako bisita



Gaur eta bihar, 22:00etan, Gasteizen.]]>
<![CDATA[Zer irensten den elikagaiekin batera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/010/001/2019-06-29/zer_irensten_den_elikagaiekin_batera.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1905/010/001/2019-06-29/zer_irensten_den_elikagaiekin_batera.htm
Koldo Hernandez ekologista da txostena ondu duen elkarteko kideetako bat. Azaldu du salbuespenezko baimenak ohiz kanpoko egoeretan eman beharrekoak direla, baina bestelako emaitza bat eskuratu dutela ikerketaren ostean. «Baimenak landare osasunaren larrialdi egoeretan eman behar dira, baina ondorioztatu dugu lizentzia horiek sarritan ematen direla, eta justifikatu gabeko egoeretan, gainera». Izan ere, baldintza batzuk bete beharra dago baimenak eman ahal izateko, Europako Batasuneko araudietako batek jasotzen duen legez; besteak beste, horien erabilerak ezin du gainditu 120 eguneko tartea.

Hasierako asmoa zen ikerketa hainbat garatzea hilabetez, baina, azkenean, lau hilabeteko epea izan zuten ekologistek ondorioak atera ahal izateko. «Ez dago baimenen gaineko erregistrorik, izan ere, epez kanpo gelditu ostean, ezabatu egiten dira», azaldu du ekologistak. Datu horiek Espainiako Nekazaritza Ministerioak ematen ditu; izan ere, hari dagokio baimenak ematea autonomia erkidegoetako gobernuen eskabideen bitartez. Hala, 2018ko apiriletik uztailera bitarterako baimenak dira txostenaren oinarria. «Ministerioak emandako datuak mugatuak dira», gaineratu du Hernandezek.

Halere, emaitza horiek aztertuta, elkarteko kideak ondorio batera iritsi dira: «Badirudi salbuespeneko baimenek landareen osasun larrialdi bati baino gehiago nekazaritza industriari erantzuten dietela». Ikerketaren emaitzek azaleratu dutenez, baimen horietako batzuk «ustezko izurritea agertu baino bi hilabete lehenago» eman dira, eta autonomia erkidego guztiei banatzen zaizkie. «Salbuespenezko baimenak irizpiderik gabe emateak ondorioak dakartza; finean, arriskuak eragin ditzaketen pestizidak dira, eta horregatik ez daude onartuta», nabarmendu du Hernandezek. Hori ikusirik, nekazariek ere badute zer esana; izan ere, Hego Euskal Herrian pestizida horiek erabiltzeko «neurriz kanpoko» baimen batzuk eman dira, talde ekologistaren txostenak azaleratu duenez.

Imanol Ibero Azkarate EHNE Euskal Herriko Nekazaritza Elkarteko Nafarroako lehendakaria eta nekazaria da. Zenbait mahatsondo ekologiko ditu Nafarroan. Badaki badirela bestelako metodo batzuk ere, baina ekologikoaren bideari eusten dio, lurrarentzat onuragarriagoa delakoan: «Mikroorganismoen eta faunaren galera dakar ongarri kimikoen erabilerak; lurraren osasuna kolokan dago». Besteak beste, Oxadiazona eta Propanil dira Euskal Herriko landa eremuetan erabili diren debekatutako pestizidetako batzuk, belar txarren aurkako tratamendu gisa.

Bestelako iritzia du, ordea, Felix Bariain UAGN Nafarroako Nekazarien eta Abeltzainen Batasuna sindikatuko lehendakariak: «Pestiziden gainean hitz egiteak konnotazio negatiboa dakar, baina ziurra da munduko txoko guztietan erabiltzen direla». Nolanahi ere, gaineratu du beharrezkoa dela horien gaineko kontrola izatea, irizpideetatik kanpo erabil ez daitezen.

Horretarako badira nekazariek jarraitu beharreko betebehar batzuk. «Europako Batasunean, nekazari bakoitzak produktu fitosanitarioak erabiltzeko ziurtagiri bat behar du izan; horrez gain, erabilitako produktuak zeintzuk diren ere apuntatu behar du», gaineratu du Bariainek. Hala, produktu horiek erabiltzea babestu du nekazari sindikatuko arduradunak, betiere, horiek duten «segurtasun data» eta «legezkotasuna» errespetatuta.

Ekar ditzaketen ondorioak

Berariazko baimenik ezean, debekatutako pestizida horiek ondorio larriak sortzen dituztelako daude erabileraz kanpo. Batetik, arazoak sor ditzakete ingurumenean bertan; bestetik, gizakien osasunerako ere kaltegarriak dira, batik bat lurzoru horietan lanean aritzen diren langileentzat. Hernandezek hori izan du gogoan:«Substantzia horiek kontrolatzen zailak diren arriskuak sor ditzakete langileengan zein inguruetan bizi diren herritarrengan». Txostenak jasotzen duenaren arabera, substantzietako asko minbizi eragiletzat, toxikotzat eta mutagenotzat sailkatuta daude. Are, sistema hormonalean ere eragin dezakete.

Ingurumenean eragin dezaketen ondorioei dagokienez, berriz, hura zaintzeko lurra ongarriekin lantzea du gogoan Iberok: «Ekologismoak planteatzen duena da lurraren ekosistema ongarri naturalekin lantzea; hala, ekosistema horrek emango dio landatutakoari beharrezko ongarria». Eta, beraz, ez du inolako substantziaren beharrik ikusten, nekazaritza «konbentzionalarekin» alderaketa bat eginda. Nekazaritza mota horretan landatutakoa elikatzeko garaian, bestelako elementu batzuk erabiltzen dituzte, eta, nahiz eta landarea hazi, elementu horiek kanpotik sartutakoak dira; hots, ez dira naturalak. Bariainek, berriz, ohiko pestizidak izan ditu gogoan, debekatuta daudenez harago: «Inork ez du arazorik antzeman horien erabileran; hala balitz, debekatuta egongo lirateke».

Elkarte ekologistako ordezkariak nabarmendu du «errotiko» aldaketa bat egon ezean egoerak horrela jarraituko duela: «Salbuespena izan beharrean baimenak ohiko egoeretan ematen badira, industriak ez ditu garatuko ingurumenarentzako lagunkoiagoak diren metodoak; finean, ez dauka horretarako beharrik, toxiko berak saltzen arituko baita urtero». Egoerari irtenbidea emateko asmoz, hainbat bide planteatu dituzte ekologistek eta nekazariek.

Egoeraren aurrean, aukerak

Substantzia horien erabilera erregulatu eta irtenbide bat aurkitzea helburu, hainbat aukera proposatu dituzte batzuek zein besteek. «Eskatzen duguna da, baimenak justifikatzeaz gain, murriztu eta mugatu daitezela», esan du ekologistak. Hala, gaineratu du, baimenak ematekotan, soilik izurrite bat dagoenean eman beharko liratekeela, eta ez autonomia erkidego guztietan eskaini, ohiko protokolo baten gisara. Hernandezek azaldu du administrazioak duela horren gaineko erantzukizuna: autonomia erkidegoak eta ministerioak, hain zuzen ere.

Iberok, berriz, nekazaritza ekologikoan du itxaropena. Haren ustez, «berehalakotasuna» nagusi den merkatu sistema baten menpe bizi da gizartea, eta, ondorioz, nekazari txikienek ere beren jarduteko modua aldatu behar izan dute. Dena dela, nekazariak esan du egoera aldatzea «zaila» izan arren, ez dela ezinezkoa: «Posible da, baina kudeatzen diren hektarea guztiak ekologikora pasatzea ez da azkar egin daitekeen kontu bat». UAGNeko lehendakariak ere egin du lotura Iberok aipatutakoarekin; izan ere, haren esanetan, egun nekazaritza intentsiboak agintzen du, eta, beraz, «beharrezkoa» da pestizidak erabiltzea. «Guztiok pestiziden aurka egongo bagina, ez litzateke mundu osoarentzako elikagairik egongo», gaineratu du Bariainek.

Sindikatuko lehendakariak nabarmendu du ekologistek, «gizartean alarma piztu baino lehenago», salaketa jarri beharko luketela, arau urratze bat antzemanez gero. Pestiziden prezioak igotzea ere aipatu du. Iberok gaineratu du egoeraren erantzukizuna administrazioarena soilik ez, nekazariena eta kontsumitzaileena ere badela. «Egoerak hiruko konpromisoa eskatzen du: administrazioa, elikagai sortzaileak eta kontsumitzaileak. Finean, hirurok dugu elkarren beharra; izan ere, elikagai sortzaile izateaz gain, sortze horretatik bizi gara».]]>
<![CDATA[Larhungo kremaileraren omenaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/040/001/2019-06-29/larhungo_kremaileraren_omenaldia.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1901/040/001/2019-06-29/larhungo_kremaileraren_omenaldia.htm
Jenofa Zubiri Larhungo treneko kideetako bat eta urteurrenaren antolatzaileetako bat da. Hark azaldu du, batetik, ospakizunak helburu duela trena eraikitzearen ideia hura gogoan izan zutenak omentzea: «Garai horietan ideia hori izan zutenak zorotzat hartuko zituzten zenbaitek, baina nehork ez zuen espero hain ongi ibiliko zenik proiektua». 1908. urtean izan zuten trena eraikitzeko lehenbiziko ideia Alexander Giros eta Louis Loucheur enpresariek. Hala ere, I. Mundu Gerraren ondorioz, obrak geldirik egon ziren 1919. urtera arte. Azkenean, lanei berrekin, eta, bost urte geroago, kremailerako trenak lehen bidaia egin zuen tontorreraino, 1924an.

Bihar ere, trenak bidaia ugari egingo ditu; izan ere, trena 40 minutuan behin irtengo da, 09:30etik 16:00etara. «Normalean geldialdi bat eginen dugu eguerdi partean, baina egun hau berezia da», gaineratu du Zubirik. Hark jakinarazi duenez, goizean goizetik egongo dira haur eta helduentzako ekintzak, urririk izango direnak. Ekintza horien bitartez, omenaldia egiteaz gain, antolatzaileek helburu dute euskal kultura eta ondarea ezagutzera ematea. Hala, hamar ataletan banatuta egongo den egitarau bat antolatu dute. Antolatzaileak adierazi duenez, hainbat gairi buruzko ekintzak izango dira, «denentzako» interesgarria izan daitekeen animazioa oinarri.

Besteak beste, tailerrak, antzerkiak eta erakustaldiak izango dira eguneko protagonista nagusiak. Esate baterako, antzerki batekin ekingo diote egunari. «Antzerki talde ttipi bat etorriko da; justuki trenaren eraikuntza antzezten dute, umore puntu batekin», esan du Zubirik. Eta gaineratu du «garrantzitsua» iruditzen zaiola haren gaineko historia jakitea. Horrez gain, eta antzerkiarekin lotuta, mitologia oinarri duen ekintza bat ere egongo da: pista jokoa. «Lau pertsonaia mitologiko egongo dira jolasean; izan ere, nahi genuen erakutsi Euskal Herrian nola gauden mitologiari dagokionez», nabarmendu du Larhuneko treneko kideak.

Antzerkiaz ez ezik, bertako ingurumenaz eta pasaiaz gozatzeko aukera ere izango dute bertaratutakoek. Besteak beste, Larhungo mendiak eskaintzen dituen faunaz eta floraz jabetzeko, bertan aurkitutako elementuekin marrazki erraldoi bat egingo dute. «Eginen ditu bost metro luzetara eta bi altuerara», nabarmendu du Zubirik. Harriak eta loreak izango dira marrazkirako elementuak. Animaliak ere presente egongo dira. «Pottoken inguruko tailer bat egingo da, eta, horrez gain, hegaztiak antzematen dituzten lagun batzuk ere etorriko dira», gaineratu du antolatzaileak. Finean, inguruko kideak izango dituzte ospakizunean bidelagun.

Elkarlana eta garrantzia

Azkaineko, Uztaritzeko (Lapurdi) eta Zugarramurdiko (Nafarroa) norbanako eta kolektiboak arduratuko dira ekintzetako batzuk aurrera eramateaz. «Eguna antolatzeko, hainbat elkarterekin elkartu gara, batez ere hemengoekin; azken finean, horiek ezagutzen dute hobekien hemengo ingurua», esan du Zubirik.

Horrez gain, antolatzaileak azaldu du «garrantzitsua» iruditzen zaiola horrelako egitasmoak egitea, jendeak inguruan duena ezagutzeko eta ideiak barneratzeko: «Ospakizunean ekintza interesgarriak egiten saiatu gara, euskal kultur ondarearen mezua helarazteko».]]>
<![CDATA[«Bestearen harrikadari jarraitzen diogu, esperimentatzeko prest»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-06-26/bestearen_harrikadari_jarraitzen_diogu_esperimentatzeko_prest.htm Wed, 26 Jun 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2019-06-26/bestearen_harrikadari_jarraitzen_diogu_esperimentatzeko_prest.htm Pelax-ek taldekideekin sortu duen azken diskoa aurkeztuko du Ereiaroa ekimenean, Gasteizen.]]> Pelax musikaria (Donostia, 1989). Ereiaroan, euskal sortzaileen lanak oinarri dituen egitasmoan, hark izango du azken kontzertua emateko ardura. Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxean izango da bihar, 19:30ean, bakarka.

Disko berria aurkeztuko duzu: Pelax. Prest al daukazu guztia?

Tokia ez dudanez ezagutzen, ez dut jakingo zer joko dudan; izan ere, ezagutzen ez ditudan lekuetan nahiago dut gauza handirik ez espero. Giroaren arabera ere egokitu ohi dut pentsatua dudana, nahiz eta beti dudan helburutzat nire proposamena defendatzea. Bakarka aritzean, ordea, zailagoa izaten da.

Halere, diskoa taldearekin batera ondu duzu. Hau hirugarrena izan da. Ba al dago alderik?

Lehena -Cowboys Orchestra Saioak-, 2015ean argitaratu genuen, eta bigarrena -Talkak egiten du didaktika-, bi urte geroago, 2017an. Azken disko honen aurretik, lokal berri batean sartzeko apustua egin genuen, eta horri ahalik eta errentagarritasun handiena ateratzeko asmoz, entseatzeko dinamika batean sartu ginen. Beraz, azken diskoko kanta guztiak izan dira zerotik bandarekin sortutakoak; aurreko kasuetan, nire kantak izan dira, bandarekin moldatutakoak.

Hogei minutu inguruko bi piezaz osatutako lana da. Apustu bat izan al da?

Apustu bat baino gehiago, erronka bat izan da. Eragina izan du azkenaldian entzuten ari ginen musikak ere: rock progresibo klasikoa, esaterako. Horrez gain, naturalki atera da lana. Inprobisazio saioetatik abiatuta sortu da diskoa.

Eta, aldi berean, esperimentaziorako bidea ere izan al da?

Bai. Azkenean, banda egonkortu egin da, eta dinamika horrek eraman gaitu elkar hobeto ezagutzera, jakitera bakoitza nondik nora doan. Konfiantza puntu horrek ere gauza berriak probatzera garamatza. Bestearen harrikadari jarraitzen diogu, esperimentatzeko prest.

Eta esperimentaziotik zuen musika propioa sortu duzue?

Betiere, ahaztu gabe honek guztiak ematen digun alde ludikoa. Lokalean sartu ginenean erabaki genuen dinamika honetan sartzea, baina ahaztu gabe zergatik daramatzagun historia honetan hamabi urte; zehazki, musika gustatzen zaigulako. Guretzat hori funtsezkoa da.

Gainera, izenbururik gabeko piezak dira. Jendearen imajinazioari utzi nahi izan al diozue tokia?

Gutxi gorabehera; esan daiteke baietz. Utzi nahi diogu jendeari deskubritzen, ea haietako bakoitzak zenbat kanta antzematen dituen; hala nahi badu, behintzat. Guk ez dizkiogu pistak eman nahi. Horrekin lotuta, diskoak A eta B aldea batzen ditu. Azken batean, biniloaren aldeetako bakoitza litzateke; izan ere, formatu horretan argitaratu dugu azken lan hau.

Eta, guztiaren erdian, rocka dago. Hori al da taldearen esentzietako bat?

Bai, azken batean, musikan hasi ginenetik taldeko lau kideon -Iker Vazquez, Iñigo Ozaeta eta Andoni Olaetxea- ibilbidean egon da rocka presente.

Halere, lehen urratsak bakarka eman zenituen. Nolakoa zen garai horietako Pelax?

Eskubaloian jokatzen ari nintzela, belauna hautsi, eta denbora asko egon nintzen errehabilitazioan. Ordura arte jo izan nuen zenbait taldetan, baina inoiz ez bakarka. Lagun batek animatu ninduen horretara, kontzertu bat ematera. Garai horietan hasi nintzen nire kantak sortzen; min hura izan zen abiapuntua. Geroztik ez diot utzi sortzeari, ezta kontzertuak emateari ere. Halere, Pelax hura nolakoa zen ez dut gogoratzen.

Ordutik, trantsiziorik izan al du?

Etengabe ari gara pertsona gisa aldatzen, ikasten. Hori ere uste dut gure musikan islatzen dela. Ez dugu estilo bakar bat; han eta hemen ibili gara, inongo beldurrik gabe. Azken bost urteotan, sormen prozesua nahiko askea izan da eta inguruan izan ditugun kideengandik ere ikasi dugu. Nahiko koloretsua izan dela esango nuke.

Aurrera begira, zeintzuk dira asmo nagusiak bakarka zein taldean?

Orain, Physis Versus Nomos taldeari laguntzen ari natzaio diskoa grabatzen, baxuarekin. Beñat Antxustegiren proiektu bat da. Irailean, berriz, Pelaxekin beste disko bat grabatuko dut; azkenaren jarraipena izango da. Proiektua da disko bikoitza egitea: lehenengo zatia kalean da; orain, bigarrena egitera goaz. Kontzertu eskaerei ere erantzuten saiatzen gara; bakarka edo taldean, saiatuko gara leku guztietan egoten. Halere, batez ere lokalean sortzen jarraituko dugu, gogoz eta ondo pasatzen, gehien gustatzen zaiguna egiten.]]>
<![CDATA[Euskararen espedizioa, hastear]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-06-25/euskararen_espedizioa_hastear.htm Tue, 25 Jun 2019 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1909/038/001/2019-06-25/euskararen_espedizioa_hastear.htm jzioquitar -gazte parte hartzaileak- herriz herri ibiliko dira hilabetez, xerpak -hezitzaileak- lagun dituztela. Helburua, hauxe: euskara zabaltzeaz gainera, euskal kultura eta historia ezagutzea; baita gazteen arteko sare bat osatzea ere.

Horretarako, Euskarabentura espedizioko lantaldeko kideek prest dute guztia abenturari ekiteko. Joan den asteburuan elkartu ziren xerpak Barriko aterpetxean (Araba), azken ukituak emateko asmoz. Irati Labaien da Euskarabenturaren antolatzaileetako bat, eta esan du prestakuntzarako asteburua izan dela: «Elkar ezagutzeaz gain, euskara sustatzeko protokoloak begiratu ditugu, ardatz orokorrak zehaztu; izan ere, garrantzitsua da denok norabide berean joatea». Gaineratu duenez, «sentsibilitate handiko» taldea izango da aurtengoa, eta antolatzaileak oso gustura daude alde horretatik. Jon Zarate, berriz, xerpa burua izango da. Bigarrengoz hartuko du parte espedizioan. Zaratek azaldu duenez, azken ukituak emanak dizkiote proiektuari; besteak beste, lo lekuak eta bisita zenbait zehaztuta dauzkate.
Aurten bezala, 783 kilometroko bidea egin zuten parte hartzaileek, Maulen hasita. EUSKARABENTURA

Antolakuntza erari dagokionez, batez ere boluntarioak dira guztia aurrera ateratzea posible egiten dutenak. Gainera, Labaienek gaineratu du iazko aldean aurten lehenago jakin dutela «alde ekonomikotik» espedizioak aurrera egingo zuela. Hala, nabarmendu du aurten liberatu eta erdi aritu direla bulegoan lanean. Horrez gain, izan dute iaz parte hartu zuten zenbait gazteren laguntza ere. «Sustapena egiteko orduan, iazko gazteek lagundu digute: norbere ikastetxean aritu da aurkezpenak egiten», azaldu du antolatzaileak. Horri esker, leku gehiagotara iristea lortu dute.

Guztira, 121 gazte joango dira espedizioari -iaz 110 izan ziren parte hartzaileak-, eta hilabetez ibiliko dira oinez, 31 etapatan banatutako ibilaldi batean; hain zuzen ere, 783 kilometro egingo dituzte orotara. «Iaz, azken momentura arte ez genekien zenbat gazterentzat bermatu ahalko genukeen espedizioa; aurten, abantaila izan da aurrez jendeak proiektua ezagutzea», esan du Labaienek. Hori dela eta, hark jakinarazi du aurten parte hartzeko nahia zuten gazteen kopurua igo dela. Proiektuaren parte izateko, hasieran, gazteetako bakoitzak lan bat bidali behar du, eta, gero, horiek baloratu eta gazteak aukeratzen dira. Edizio honetan 267 lan jaso dituzte orotara.

Gazteen aukeraketa

Espedizioan parte hartzeko nahia zuten gazteek aurten aukera izan dute aurkeztu beharreko lana hiru gairen inguruan egiteko: migrazioen testigantzak, Euskal Herria eta bere aztarna ekologikoa, eta errimak eta erritmoak. Eusko Ikaskuntzak egiten du horien gaineko balorazioa, eta, gero, Euskarabenturaren antolatzaileek jasotzen dituzte, aukeraketa egin ahal izateko. «Iaz baino gazte gehiagok eman dute izena; ezin izan dira denak sartu, baina pozgarria da: bada interesa duen zenbait jende», azaldu du Labaienek.

Gazteak aukeratzeko, besteak beste lurraldetasuna hartzen dute kontuan; esaterako, antolatzaileak esan du Ipar Euskal Herriaren kasuan «diskriminazio positiboa» egin ohi dutela, lurraldeen artean oreka egon dadin. Horrez gain, euskal diasporako parte hartzaileren bat edo beste ere egongo da; esaterako, Suediako gazte bat. «Zazpi probintzietatik aparte, nahi dugu mugetara ez murriztea eta euskararen lurraldeak hartzea», nabarmendu du Labaienek. Julen Ziarrusta gasteiztarra da parte hartzaileetako bat. Hark azaldu du lehenengo aldiz etxean izan zuela proiektuaren berri, eta gero institutuan: «Eskolara etorri ziren Euskarabenturaren berri ematera, eta, orduan, lagun batzuekin batera erabaki nuen izen ematea». Gaiaren aurkezpen gisa, Euskal Herriko txoko kutunen gaineko ipuin bat idatzi zuela nabarmendu du jzioquitarrak.

Parte hartuko duten gazteak 16 eta 17 urte bitartekoak dira. «Soziolinguistikako ikerketek diote sasoi horretan euskara gutxi entzuten dela», esan du Zaratek. Eta gaineratu du hori gainditzeko euskara aisialdian bermatzea «beharrezkoa» dela, gazteek gozamenarekin ere lot dezaten. Hark esandakoarekin bat egin du Labaienek ere. Antolatzaileak azaldu duenez, helburuetako bat euskararen sustapena izatez gain, Euskal Herriko historia ezagutzera ematea eta gazteen arteko euskarazko sare bat sortzea ere garrantzitsua da. «Uste dugu espedizioa garrantzitsua dela hori transmititu ahal izateko».

Parte hartzaileen ikuspegia ere bide beretik doa. Ziarrustak azaldu du baduela «euskara berreskuratzeko» gogoa, jende berria ezagutzekoaz gainera: «Galdu egin dut ingurukoekin euskaraz hitz egiteko nuen gaitasuna; hori berreskuratu nahiko nuke espedizioan». Izan ere, gaineratu du bere inguruan euskara galtzen ari den sentsazioa duela; ondorioz, beharrezkotzat jotzen du «txipa aldatzea».

Espedizioaren beste helburuetako bat gazteek konpromisoak hartzea ere badela azaldu dute antolatzaileek. Labaienek argitu du: «18 urte betetzear dauden gazteak dira, eta sentitu behar dute konpromisoaren ardura». Horretarako, hierarkiarik gabeko harremana dute helburu, «berdinetik berdinerako» harremana. Horregatik, garrantzitsua da parte hartzaile bakoitzak duen izena ere. Zaratek jakinarazi duenez, elkarteko kideek pentsatu zuten «hezitzaile» kontzeptuak distantzia bat sortzen zuela, eta, ondorioz, beharrezkoa zela bestelako eredu bat.

Harreman horizontalak oinarri zituen ereduari eusteko, xerpa kontzeptua erabiltzea erabaki zuten. Zarateren arabera, «gu ez gara aurkezten begirale bezala; oinarri dugu berdinen arteko harremana, eta ardurak guztion artean banatzen dira». Jzioquitarrak kontzeptuak, berriz, Donemiliaga Kukulan (Errioxa, Espainia) agertutako euskarazko hitz batzuetan du jatorria. Jzioqui dugu idatzita dago bertan, eta elkarteak haren itzulpena hartu zuen «marka» gisa: Piztu dugu!.
Parte hartzaileak Martin Ugalde parkean izan ziren, BERRIA bisitatzen. JON URBE / FOKU

Ibilbidean, aldaketa gutxi

Bigarren edizio honetan ere Mauletik Getxorainoko bidea egingo dute gazteek. «Aldaketa txiki batzuk egin ditugu ibilbidean, leku batzuetatik igarotzeko, baina ez dira horren esanguratsuak», esan du Labaienek. Xerpa buruak, berriz, gaineratu du egindako aldaketak iazko esperientzia oinarri hartuta egin dituztela, «leku batzuk oinez ibiltzeko desegokiak izan zitezkeelako». Eguneroko egitarauan ere egongo da aldaketaren bat edo beste.

Antolatzaileak jakinarazi duenez, berrikuntza gisa arratsaldeetan egongo diren ekintzak eta dinamikak azpimarratuko lituzke. Hala, nabarmendu du egitarauan hiru oinarri ezartzen saiatu direla: «Gazteek hasierako lana bidaltzerakoan landutako hiru ardatzak dira oinarri; horretan aritu ohi diren zenbait pertsona gonbidatu ditugu». Lurralde batetik bestera aldatzen diren bakoitzean, beraz, ekarpen soziolingusitiko bat egingo duten adituak izango dituzte bidelagun.

«Garrantzitsua iruditzen zait gazteak euskara erabiltzera animatzea halako ekinaldien bitartez», azaldu du Ziarrustak. Eta, hala, nabarmendu du espero duela horren ostean euskara «egunerokoan» gehiago erabiltzeko aukera izatea. Zaratek ere gogoan izan du halakoek izan dezaketen garrantzia. Azaldu duenez, espedizioa «bizi beharreko» esperientzia izateaz gain, «sekulako aukera» da lantalde osoarentzat zein gazteentzat. Eta gaineratu du «ilusioa» eta «motibazioa» daudela arrakastaren erdian.

Berrikuntza gisa, aurten aplikazio bat izango du espedizioak: EuskarAbentura. Helburua da jarraipena egitea. Zaratek honela azaldu du: «Familiek, lagunek eta jakin-mina dutenek aukera izango dute espedizioaren berri zuzenean edukitzeko; komunikazio lantaldeak sekulako lana egin du». Hala, antolatzaileek espero dute guztia aurreikusi bezala joatea. «Ardura bakarra dugu: segurtasun aldetik dena ondo joatea», azaldu du Labaienek. Hala ere, gaineratu du arazoei aurre egiteko protokoloak «oso zehaztuta» dauzkatela eta, beraz, lasaiago daudela. Dena dela, nabarmendu duenez, «beharrezkoa da 1.000 begirekin» egotea. ]]>