<![CDATA[Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 07 Dec 2021 23:18:01 +0100 hourly 1 <![CDATA[Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Artisauen topagunea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1966/033/001/2021-12-04/artisauen_topagunea.htm Sat, 04 Dec 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1966/033/001/2021-12-04/artisauen_topagunea.htm
Hain zuzen, 25 urte beteko ditu aurten merkatu horrek, eta Arbaso Euskal Herriko artisautza elkartea da antolatzailea. Helburuak izan dituzte gogoan, eta azaldu dute azokak «ekarpen garrantzitsua» egiten duela euskal artisautza tradizionala eta gaur egungoa hedatzeko eta sustatzeko. Izan ere, uste dute oro har betiko artisautzak «irudi baztertua» izan duela, baina horrelako egitasmoek hori baztertu, eta bisitariek arloaren «benetako esentzia» ezagutzeko aukera izan dezaketela. «Azoketan erakusten eta azaltzen dugu gure arbasoek egunero erabili ohi zituzten objektuak gaur egun ere erabilgarriak direla; eskuragarri daude horietako zenbait, eta askotariko erabilerak dituzte gainera». Beraz, zehaztu dute «beharrezkoa» dela objektu horien berri ematea, hala ezean, «denboran zaharkituta» gelditu daitezkeelako. «Metodologia berriak erabiliz birdiseinatuta daude».

Parte hartuko duten artisauei dagokienez, Hego Euskal Herriko 47 eskulangile egongo dira guztira: Arabatik, lau; Bizkaitik, 26; Gipuzkoatik, hamahiru; eta Nafarroatik, lau. Horietako bakoitzak artisautza mota bat lantzen du, baina tartean daude, besteak beste, arte kontserbazioa eta zaharberritzea, zeramika, bitxigintza, kosmetika, ehuna, jostailugintza eta ilustrazioa. Horrez gain, jatekoa nahiago duenak izango du horretarako aukera, elikadura postuak ere egongo baitira; hala nola ahatearekin eginiko produktuena, gozogintzarena eta esnekiena.

Joan nahi duena, beraz, gaurtik hilaren 8ra bitarte joan daiteke. Durangoko Merkatu plazan egongo da azoka, 11:00etatik 14:30era, eta 16:30etik 21:00etara. Edukiera ere kontrolatuko dute.

Badira beste azoka batzuk

Badirudi azoken astea izaten dela abenduko lehena Durangon, aipaturiko biez gain beste batzuk ere egingo dituztelako. Eixu artisau, sortzaile eta ekoizleen elkarteak, esate baterako, eskuz eginiko askotariko produktuen azoka antolatu du abenduaren 8ra arte Andra Mari elizpean. Produktuak ikusteko eta erosteko aukeraz gain, antolatzaileek azaldu dute artisauekin zuzeneko harremana izateko aukera ere egongo dela.

Komentu kaleko lokal batean, berriz, azoka autogestionatua antolatu dute hainbat kolektibok; besteak beste, Sare Antifaxistak. Haien hitzetan, asmoa da «kultura antikomertzialari» tokia egitea.

Artisautza azoka

Gaurtik hilaren 8ra bitarte, goizez eta arratsaldez, Durangon (Bizkaia).]]>
<![CDATA[«Flamenkoak atximur egiten du ariman»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2021-12-02/flamenkoak_atximur_egiten_du_ariman.htm Thu, 02 Dec 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2021-12-02/flamenkoak_atximur_egiten_du_ariman.htm El Trinitariok (Gasteiz, 1980) Gasteizko Ametsa lagunartearen lokalean, Unai Aragunde perkusio jolea eta Angel del Toro gitarra jolea alboan dituela. Donostiako kantu flamenkoaren lehiaketa irabazi du azaroan. Haren arabera, eta uste guztien kontra, flamenkoa gustuko duen jendea badago Euskal Herrian, baina uste du kultura hori bultzatu egin behar dela.

Zorionak sariarengatik! Espero al zenuen?

Liluragarria izan da. Behealdekoa den jendea aurkeztu zen lehiaketara; Andaluziakoak, adibidez. Ni ez naiz sekula horrelako batean egon; ingurukoek animatu ninduten, baina hain flamenkoa den jendearekin lehiatzea...

Hala ere, lehen postua eskuratu zenuen.

Sariak ematen hasi ziren, eta, lehen postua Euskadiko mugetan gelditzen zela esan eta nire izena bota zutenean, txalo zaparrada izugarria izan zen. Flamenko kantuaren lehen saria Euskadin gelditu zen, eta guretzat harro egoteko modukoa da.

Saria bera ere euskal flamenkoei eskaini zenien.

Euskadiko flamenko guztiekin partekatu nahi izan nuen, ez dagoelako hemengo mugetatik irten beharrik arte honekin topo egiteko. Hori da dugun sentimendua.

El Trinitario ezizenarekin hartu duzu parte. Zergatik?

Familiako ezizena da. 1800. urtean dagoeneko arbaso batek goitizen hori zuen. Artistak ziren haiek ere, eta, beraz, flamenko saga bateko adar bat gara: Los Negros de Ronda. Beti izan gara flamenkoak, baina jendaurreko ibilbidea hasi nuenean ekin nion El Trinitario erabiltzeari.

Zein izan da egindako bidea?

Aitor Escobar gitarra jolearekin hasi nintzen. Arrasatekoa da [Gipuzkoa], eta ikuskizun propio bat zuen: Origen. Euskadi osoa zeharkatu genuen horrekin izurritearen aurretik, eta, orain, Kordobara [Espainia] joan da gehiago ikastera. Beraz, orain, beste proiektu batean nabil Lidia Molina dantzariarekin, Enrique Borja gitarristarekin eta Yuyo Leon perkusionistarekin. Gustatzen zaiguna lantzen jarraitzen duten afizionatuak gara.

Nolako harrera du flamenkoak?

Badirudi ezetz, baina Euskadin, eta zehazki Gasteizen, flamenkoa gustuko duen jende asko dago. Familia moduko bat gara, aniztasun handia duen talde bat, eta horren oinarrian gaude gizonak eta emakumeak, ijitoak eta ez-ijitoak, baina gehienak hemen jaiotakoak gara. Ametsa lagunartea ere sortu dugu: euskal peña bat da. Hala ere, zarata egin eta hemen gaudela esan nahi dugu.

Zehazki, hori da lagunartearen asmoetako bat.

Behealdetik hasi dugun proiektu bat da. Lokal txiki bat hartu eta egokitu egin genuen, eta orain Gasteizen flamenkoarentzat dugun gune bat da; flamenkoaren egoitza da, kantuaren katedrala. Leku honetan abesten ari gara, gitarra eta perkusio eskolak ematen, eta jendea ari da animatzen. Guretzat amets bat betetzea izan da.

Zer helburu dituzue eskuartean?

Beste hiri batzuetan, hala nola Bilbon, Donostian eta Iruñean, egiten dira flamenkoarekin lotutako jarduerak, eta lortu nahi dugu Gasteizen ere horrelako zerbait egitea, badagoelako interesa duen jendea, flamenkoa bizi duena. Izan ere, ez da soilik afizio bat, baizik eta barnean daramagun zerbait; flamenkoa izatea biziera bat da.

Era jakinen batean?

Flamenkoa izatea poztasunarekin jaikitzea eta oheratzea da, kantuan eta txaloka. Horretarako ez dago hegoaldera joan beharrik. Nik musika mota guztiak entzun ditut, baina flamenkoak transmisio handia du; transmititzeko gaitasuna duen musika da. Barru-barrutik kantatzen da. Gauza magikoa da, eta ez da beharrezkoa aditua izatea eseri eta entzuteko. Flamenkoak atximur egiten du ariman.]]>
<![CDATA[Olibak jaso, olioa egiteko ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1921/038/001/2021-12-01/olibak_jaso_olioa_egiteko.htm Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1921/038/001/2021-12-01/olibak_jaso_olioa_egiteko.htm Arabako Errioxa da eremu horietako bat, eta uztaren lehen aurreikuspenak eginak dituzte dagoeneko. Jorge Martinez Aprora Arabako Errioxako olibondoak eta olioa sustatzeko elkarteko zuzendari teknikoa da, eta jakinarazi du aurten jasotakoa ez dela esperotakoa izan: «Uste genuen historikoa izango zela, baina, lehortearen ondorioz, olibak txikiagoak dira, eta ez dute uste bezainbeste pisatzen». Haren arabera, 800.000 kilo inguru oliba jaso dituzte, eta horietatik 160.000 litro olio lortuko dituzte, elkartearen barne dauden hiru dolareen artean. Hala ere, ohartarazi du soilik %30 inguru merkaturatzen dela, gainontzekoa lakatu egiten delako. Nafarroan, berriz, uzta pixka bat hobea espero dute, Jesus Marin Nafarroako Oliba Olioaren Kofradiako lehendakariak eta Aceites Urzante enpresako zuzendariak azaldu duenez. Zehazki, Tuteran dago hori, Erriberan ekoizten baita olio gehien, Lizarraldearekin batera. Ez du lurralde osoko daturik, baina, haien produkzioa hizpide izanda, nabarmendu du oro har uzta iazkoa baino hobea dela: «Osasuntsua izan da oliba, eta, gure dolarearen kasuan, zortzi milioi kilo inguru jasoko dira». Hala ere, olioa ez da ezerezetik sortzen, aurrez lan handia baitago egiteko, eta, beraz, horretan jarri dute arreta ekoizleek. Landu eta jaso Ricardo Marauri nekazaria eta Aprorako kidea da, elkartean laborariak, olio dolareak eta markak baitaude. Moredakoa (Araba) da, eta olibondoz jositako bost hektarea ditu bere gain. «Lehen pausoetako bat olibondoak inaustea da; urte osoan egin daiteke hori, hosto iraunkorreko zuhaitza baita, baina martxoan egiten dugu; soroa ere landu daiteke, edo segatu, nahi bezala». Hala ere, zehaztu du ondoren ez dela tratamendu handirik egin behar, izurriek normalean espezie bereko landareen kopuru handiak dauden eremuetara jo ohi dutelako, baina, kasu honetan, ez dagoela masifikaziorik. «Repiloa onddo bat da, eta izan daiteke haren aurkako tratamendua ematea, eta kasu batzuetan baita prays beldarraren kontrakoa ere; eulientzako tranpak ere jarri ohi ditugu, baina beste ezer ez». Beraz, olibak jasotzea da hurrengo urratsa, azaro aldera. Horretarako, Maraurik azaldu du batez ere hiru era daudela: «Forma tradizionalari jeztea esaten zaio; nolabait, eskuekin adarrak jezten dira tripan jarrita dagoen otarrera». Baina bada beste aukera bat ere, gaurkotuagoa dena: makina bibratzaileak. «Horrek adarrak dardaratzen ditu, eta olibak lurrera erortzen dira; behean jarritako sare batzuekin jasotzen dira». Eta hirugarren metodo bat ere aipatu du nekazariak: «Abaniko bat duen traktore bat dago; olibondoaren enborra hartzen du erdialdetik, abanikoa zabaltzen du inguruan, eta bibrazioarekin olibak aterki horretara erortzen dira». Hala ere, zehaztu du ehun urtetik gorako olibondoak egon ohi direla Arabako Errioxan bederen, eta, beraz, horiek ezin daitezkeela horren erraz mekanizatu. Eta zuhaitzak aipatuta, adituek azaldu dute Arabako Errioxan erabiltzen den mota Arroniz dela. «Gure lurraldeko barietate tipikoa eta autoktonoa da, gure arbasoek aukeratua lurralde honetarako egokiena zelako: hotza hobekien jasaten duena da, gure lurretan uzta egonkorrena duena, eta, gainera, aberastasun handia ematen du oliotan», adierazi du Martinezek. Haren esanetan, olibondo mota horrekin sortzen den olioa belartsua, mingotsa eta pikantea da, eta hori antioxidatzaile naturalak dituen seinale da. Marinek ere adierazi du haiek mota horren alde egiten dutela batez ere, baina badirela erabiltzen dituzten beste batzuk ere; esate baterako, arbekina eta enpeltre. Bildutakoa olio bihurtu Euskal Herriko olibondoen gehiengoa, beraz, Arroniz mota da, eta Mikel Izagirre Erroiz olio dolareko kideak ere adierazi du haiek hori bera erabiltzen dutela, ez bada soilik olioa ekoizteko beste bat ekartzen dietela kanpotik. Dunia El-Kouissirekin batera abiatu zuen proiektua duela zazpi urte Lantziegon (Araba), eta hau laugarren kanpaina dute. Urte osoan olibondo propioak zaintzeaz arduratzen dira, baina batik bat bigarren urratsaz: olibak olio bihurtzen dituzte udazkenean, haiek dituztenak zein beste nekazari batzuenak. Bada oliba egiteko prozesuaren berri eman du Izagirrek. «Olio on bat egiteko sekretua da beti fruitu freskoa izatea, zuhaitzetik jasotzen denetik olio bihurtzen den arteko prozesua ahalik eta motzena izatea; beraz, ahalegintzen gara 24 ordu baino gutxiagoan egiten». Horretarako, kanpaina osoa koordinatzen dute, hala nola nork jaso olibak eta nork eraman dolarera, eta «etengabeko prozesua» izaten da, eguraldia lagun bada, behintzat. «Denbora guztian gabiltza makina elikatzen: oliba iristean txikitu egiten da, gero irabiagailuan egoten da bueltaka, olio molekulak batzeko, eta azkenik idokitzea dago: solidoak eta urak batetik, eta, olioak, bestetik». Gainera, nabarmendu du Arabako Errioxako hiru dolareetako batek ere ez duela olioa iragazten, eta era horretan maila «hobea» mantentzen dela. «Aroma eta nutriente guztiak gelditzen dira oliotan, osotasunean». Horrez gain, heldutasun maila ere gogoan izan du, nabarmenduta horren arabera olio ezberdinak egon daitezkeela. Haren hitzetan, oliba berdeenekin olio «berezienak» ateratzen dira, eta heldutasun maila batetik aurrera egunerokoan erabiltzeko «olio on bat» sortzen dute. Beraz, haien produktuak ere modu horretan ekoiztutakoak dira. Esate baterako, lehen egunean jasotako olibekin urtero egiten dute olio bat, eta «berebiziko intentsitatea» izateaz gain, Izagirrek gaineratu du «solidarioa» ere badela. Izan ere, urtero, pertsonaia ezagun bat gonbidatzen dute, eta irabazien %30 haiek aukeratzen duten elkarte bati dohaintza egiteko erabiltzen da. Jon Maia izan zen 2019an bertan, Abuelari olioarekin, eta, 2020an, Maitena Salinas eta Itziar Ituño aktoreak; Haurrari jarri zioten izena olioari. Aurten, Lucia Lakarra dantzaria izango da gonbidatua, eta bihar egingo dute aurkezpena. Olioa zabaltzeko nahia Ekinaldi solidarioa da Erroiz dolareak egiten duena, baina, era horretan, olioaren berri emateko bide bat ere bada. Eta, hain zuzen, hori da Aprora elkarteak duen helburuetako bat ere, olio mota hori sustatzearekin eta tokian tokiko nekazarien lana baloratzearekin batera. Hala ere, uste dute hori erdiesteko lana egin behar dela, nahiz eta Eusko Jaurlaritzaren eta Arabako Foru Aldundiaren laguntzak izan, Martinezen arabera. «Euskal Herrian ez dago Arabako Errioxan dagoen bezainbesteko kulturarik olioarekiko, baina kontsumoa egon badago; kontua da ezjakintasun handia dagoela, eta, beraz, sarritan kanpoko olioa erosten dela». Marinek ere bat egin du elkarte horretako kideak esandakoarekin. Haren arabera, kontsumoa badago, baina kultura falta da. Are, hori sustatzeko, oliba olioak dituen onurak izan ditu gogoan: «Herrialde batzuetan sendagai moduan saltzen da, eta beste batzuetan, elikagai moduan, baina ona da olioa erabiltzea; bihotzarentzat ona izateaz gain, egokia da arterientzat eta zenbait gaixotasun ez izateko». Beraz, hori gehituta, aldarrikatu du beharrezkoa dela bertakoa den produktuaren defentsan aritzea, eta «olioaren enbaxadoreak» izatea. Izagirrek ere uste du Euskal Herrian olioa kontsumitzen dela, baina, oro har, supermerkatuetara joan eta «edozein hartzeko» ohitura dagoela. Beraz, nabarmendu du hori aldatu behar dela: «Ez dugu makroproiektu bat sortu nahi, bertako olibondoa bultzatzea dugu asmo, prezio duin bat jarrita eta edozeinek kontsumitu ahal izateko olio on bat eginda; hori guztia, noski, bertako nekazariekin batera». Eta Maraurik, ideia bera aintzat hartuta, erantsi du jendeak produktu «merkeetara» jo arren bertakoa babestera «motibatu» behar dela. Urrats horiei jarraituta, beraz, bertako olioaren kultura babestu daitekeela uste dute elkarteetako kideek, nekazariek eta dolareen jabeek. «Jendea hona ardo bila etortzen da, baina olioaren kultura ardoarena bezain zaharra da, ez bada antzinagokoa; bertakoek beti eduki dugu, eta orain esfortzua egin behar da zabaltzeko», adierazi du Izagirrek, Arabako Errioxa gogoan, eta olibondoetako nekazariak ere mezu argi batekin akabatu du esana: «Olioa tradiziotzat dugun herrietakoak gara gu, oso barneratuta daukagu, baina honen berri eman behar da; beraz, olioa ogitan igurztera!». ]]> <![CDATA[Jaien itzulera, kolokan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/038/001/2021-11-30/jaien_itzulera_kolokan.htm Tue, 30 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1929/038/001/2021-11-30/jaien_itzulera_kolokan.htm
Gorantz ari dira birusaren kasuak azken egunotan, eta agintariak erabakiak hartzen hasiak dira. Eusko Jaurlaritzak, adibidez, murrizketak ezarri ditu, eta litekeena da laster gehiagoren berri ematea. Nafarroan, COVID ziurtagiria behar da ekitaldi eta establezimendu batzuetara sartzeko joan den larunbatetik, eta baita Ipar Euskal Herrian ere. Ondorioz, bertan behera utzi dituzte zenbait festa, batzuek egoera hobeago batean ospatzeko aukera izan badute ere.

Izurriterik ez balego, San Andres eguneko jarduerak egingo lituzkete gaur segur aski Euskal Herriko zenbait herritan. Azokak eta jai giroa izango lirateke nagusi, baina, birusaren eraginak bultzatuta, hainbat udalek bertan behera utzi dute herri askotan tradiziozkoa den egun hori. Horren adibide dira, besteak beste, Eibar eta Azkoitia (Gipuzkoa). Bi herrietako udal arduradunek hartu dute erabakia, besteak beste datuek «okerrera» egin dutela iritzita, eta azpimarratuta egoera honetan ez litzatekeela «egokiena» izango festak ospatzea. Hala ere, leku batzuetan, osasun neurriak gogoan izanda, aurrera egitea erabaki dute.

Ormaiztegin (Gipuzkoa), hilaren 19an ekin zieten Ander Deuna jaiei, eta gaur amaituko dira, kontzertu berezi batekin. «Egitaraua diseinatzerako orduan, zuhur aritu ginen, azken asteetako igoera gogoan izanda; Eusko Jaurlaritzako neurriak etorri zirenerako itxita geneukan, eta zegoen bezala eraman dugu aurrera», adierazi du Jon Enrique Galartza alkateak. Jarduera horiek antolatzeko, ordea, zenbait neurri izan dituzte gogoan; besteak beste, birusaren transmisioa areagotu zezaketen jarduerak ez antolatzeko hautua egin zuten. «Barruko ekintza guztiak kendu genituen; urtero egiten diren bi herri bazkari, adibidez. Horrez gain, kontaktu handia dakarten eguneko kontuak ere ez genituen sartu». Hala ere, gainontzean, kaleko jarduerekin aurrera egitea erabaki zuten, hala nola txarangekin eta kontzertuekin.

Batzuek, lehenago

Herri horiek eta beste batzuk bete-betean harrapatu ditu jada aditu batzuen arabera seigarren olatua izan daitekeenak, edo haren lehen arrastoak, bederen. Beste batzuek, ordea, horren aurretik izan dute festak ospatzeko aukera.

Irurtzunen (Nafarroa), azaroaren 11tik 14ra egin zituzten jaiak, San Martin egunarekin batera. Kultur zinegotzia da Agurtzane Garijo, eta antolaketa izan du gogoan: «Egoera hobea zela jakinik, zerbait xumea egin nahi genuen, beste batzuetan baino gauza gutxiagorekin». Beraz, erabaki zuten «kontu handiz» egitea aurrera, eta koronabirusarengatik neurrietako batzuk hartuta. «Eguraldi eskasarekin frontoian egin izan diren jarduerak kalean egin ditugu aurten, seguruagoa izan zedin; azoka, adibidez».

Zollon (Bizkaia) eta Miarritzen ere (Lapurdi) sanmartinak ospatu zituzten garai berberean. Txutxi Ariznabarreta Arrankudiagako alkatea da —Zollo udalerri horren parte da—, eta adierazi du herritarren artean erabaki zutela zer egin jaiekin, bilera ireki batean. «Ospatzea pentsatu genuen, baina zuhurtziaz; kartelik gabe, publizitaterik gabe, eta ahoz ahokoarekin». Ez zuten neurri berezirik hartu, eta egitarau xume bat antolatu zuten. Frederic Cano, berriz, Miarritzeko herriko etxeko animazio zerbitzuko zuzendaria da, eta azaldu du jaiak bi urteren ostean egin arren ez dela aldaketa handirik egon. «Ez da gauza handirik aldatu, COVID-19ari aurre egiteko neurri horiengatik ez bada: osasun ziurtagiria».

San Martin egunez gain, Nafarroan ohikoa izaten da herrietako feriak ospatzea, eta horiek egiteko aukera izan zuten leku batzuetan. Tafallan, urriaren 22an, 23an eta 24an ospatu zituzten, baina ordu hartan birusak eragindako egoera hobea zen. Udalak berak ere sorpresaz hartu zituen iritsi zitzaizkien berriak: «COVID-19aren neurriak gogoan izanda antolatu genuen egitaraua, hala nola azokan jarraitu beharreko norabidea markatuta, baina, guztia zehaztua genuenean, Nafarroako Gobernuko agindua iritsi zen; neurriak bertan behera utzi zituzten, indargabetuta», jakinarazi du Jacinto Goñi jaietako zinegotziak. Hori dela eta, programazioa zabaldu zuten, eta, besteak beste, aukera izan zuten zezenketak eta entzierroak egiteko.

Herritarrentzako jaiak

Ospakizunak ospakizun, gehienak bat datoz jaiak ez direla «arruntak» izan. «Formatu txikian egin ditugu, eta hori nabaritu egin da; herriari eta herritarrei begira antolatu ditugu aurten, eta baita urtero etortzeko ohitura dutenei ere», nabarmendu du Ariznabarretak. Ondorioz, ohi baino jende gutxiago etorri da Zolloko sanmartinetara, baina joan direnek eskertu ei dute: «Batek baino gehiagok esan zuen betiko sanmartinak itzuli zirela; tira, beti-betikoak ere ez ziren, baina bai...».

Canok ere herritarrak aipatu ditu, jai hauetan izan duten presentzia nabarmentzearekin batera. «Jendea izugarri laketu da, eta usaian bezalako jende kopurua jin dela erranen nuke. San Martingo besta hauek miarriztarren artekoak dira, herrikoiak, aisagoa da ezagunak ikusteko, udan baino adibidez, turistaz lepo izan ohi baita». Gainera, erantsi du herriko etxeak asmoa duela auzoak berriz dinamizatzeko, eta orain bere nahia dela horietako bakoitzak urtero besta hauen antzerako pare bat izatea.

Tafallan ere, beste herrien eran, garrantzia eman nahi izan diote herriari, lehentasuntzat ezarriz, baina Goñik ohartarazi du aurreikusi baino jendetsuagoak izan direla festak, kanpotik jendea iritsi zelako. «Inoizko feriarik onenak izan ziren; izugarria zen zenbat jende zegoen, eta herria biderkatu egin zen». Garijok, berriz, aipatu du Irurtzungoa herritarrek antolatutako egitarau bat izan zela, baina beste urteetan baino indartsuagoa. «San Martin egunean, normalean, ez dugu horrenbeste jarduera antolatzen, baina, udarako jaiak egon ez zirenez, garrantzia eman nahi izan genion; jaiak antolatzeak sekulako poztasuna eta alaitasuna dakar herritarrentzat, eta are gehiago garai hauetan».

Badago giro gogoa

Udaletako ordezkariek bat egiten dute Garijok esandakoarekin; uste dute herritarrek badutela jaiez gozatzeko gogoa, eta baten batzuek baita beharra ere. «Jendeak gogoa duela nabaritzen da, elkartzeko eta momentu alaiak bizitzeko, herriaren jai giroa errekuperatzeko eta elkarrekin uneak konpartitzeko, goizaldeko ordu txikietan bada ere», esan du Ariznabarretak. Tafallako zinegotziak, berriz, erantsi du «parrandarako eta bizitzeko» nahia dagoela, baita Galartzak ere. Hala ere, azken horrek «zuhurtzia» ere aipatu du, herritarrei halako egunez gozatzeko gonbita egitearekin bat. Hark bota du azken puntua: «Etorriko dira beste garai batzuk!».

Beraz, azken hitz horiek gogoan izanda, ikusi egin beharko da zer gertatzen den datozen egunetan datuekin eta osasun agintariek har litzaketen neurriekin. Bien bitartean, kolokan geldituko dira ospatzeko dauden festak, besteak beste intzidentzia tasen menpe, eta, seguruena, ez da erabakirik hartuko datak hurreratu arte; hor daude, adibidez, aski ezagunak diren batzuk, santalutziak, santomasak eta Gabonak, baina, oraingoz, ordea, badirudi ez dagoela ezer erabakita, eta itxaron egin beharko dela.]]>
<![CDATA[Gabonetan, aukera zabala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/032/001/2021-11-27/gabonetan_aukera_zabala.htm Sat, 27 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1885/032/001/2021-11-27/gabonetan_aukera_zabala.htm
DONOSTIA

Denboraldiaren inaugurazio ekitaldia egin zuten atzo Donostian, eta hiriko kaleak argiztatuta daude jada; besteak beste, antolatzaileek Kontxako baranda eta Haizearen orrazia nabarmendu dituzte, eta baita Zurriolako zubiko farolak eta Parte Zaharreko kaleetako argizko sabaiak ere. Are, Alderdi Ederren Gabonetako bola erraldoi bat ere bada.

Gabonetako merkatua ere aldi berean ireki zuten. Zehazki, Europa erdialdeko merkatuen estiloari jarraitu nahi izan diote, udalaren esanetan, eta, horretarako, egurrezko 40 etxola ezarri dituzte Urumea ibaiaren alboan; Gabonetako gauzez gain, artisautzaz ere gozatu ahalko da, eta merkatarien produktuak sarean erosteko aukera ere egongo da.

Hala ere, beste urteetan bezalaxe, noria da protagonismorik handiena duen atrakzioetako bat. Alderdi Eder parkean dago, 36 metroko altuera du, eta 26 kabina ditu. Udalak adierazi du Kontxako badiaren «ikuspegi onenaz» gozatzeko bidea izan daitekeela, eta, gainera, txikienentzat ere beste noria bat egongo da autobus geltokiaren gainean.

GASTEIZ

Gasteizen ere atzo piztu zituzten Gabonetako argiak, baina hamabi metro luze den bola erraldoia da protagonista. Andre Maria Zuriaren plazan dago, eta barnetik igaro daiteke, sarbidea baitu.

Izotz pista ere plaza horretan bertan egon da azken urteetan, baina aurten jatorrira lekualdatzea erabaki dute. Florida parkean instalatuko dute, eta, printzipioz, abenduaren 17tik urtarrilaren 9ra arte patinatu ahalko da.

Izotz pistaz gain, parkean jaiotza erraldoi bat ere egongo da, eta Olentzero eta Mari Domingi ere bertara lekualdatuko dituzte. Katedral Berriaren parean egongo da euren etxola.

Merkatuak ere protagonista izango dira, jan eta edanekoak izan ezik. Gabonetako azokari dagokionez, abenduaren 17tik aurrera zabalduko dute, Independentzia eta Urrezko Zeledonen plazetan. Artisauen feriak ere egun berean zabalduko ditu ateak Probintzia plazan. Hala ere, aurten, karpa baten ordez, etxolak jarriko dituzte.

BILBO

Bilbon ere ofizialki hasi dira Gabonak. Hilaren 24an argiztatu zituzten kaleak, baina egongo da zer egin gehiago ere.

Izotz pista ekologiko bat jarri dute Areatzako kaian, eta udalak azaldu du instalazioak dituen materialei esker ur pista izoztu batean patinatzen den sentsazioa ematen duela. Hala ere, patinak beharrean txirristak nahiago dituenak horietatik irrist egin ahalko du, sei errai jarri baitituzte Erripako kaian. Bi aukeretan aritzeko, sarrerak leihatiletan eta online hartzeko aukera egongo da.

Plan lasaiagoa nahi duenak, ordea, Gabonart artisautza azokaz goza dezake, baina horretarako abenduaren 17ra arte itxaron beharko da. Areatzan jarriko dute, eta helburua da negozio aukera berriak sortzea artisauentzat, arloa ezagutaraztea eta herritarren artean hedatzea. Beraz, interesa duenak urtarrilaren 5era arte izango du horretarako parada.

Kultur programazioa ere egongo da urtarrilaren 5era arte. Antolatzaileen arabera, hainbat kultur arloz gozatzeko aukera egongo da, hala nola musikaz, antzerkiaz, magiaz eta zirkuaz. Eta, gainera, tokiko artistek izango dute presentzia, «bertako talentuaren» aldeko apustua egin dutelako.

IRUÑEA

Iruñean ere, Hego Euskal Herriko gainerako hiriburuetan bezalaxe, dagoeneko piztu dituzte argiak, eta San Francisco plazan bost metro luze eta bost metro zabal denbola erraldoi bat ere jarri dute.

Zezen plazan ere egongo da zer ikusia. Gaur bertan irekiko dute Gabonetako azoka han, eta urtarrilaren 6ra arte egongo da zabalik. Zehazki, karpa bat ezarri dute. Gainera, antolatzaileek jakinarazi dutenez, artisautzak ez ezik, bestelako arloek ere presentzia izango dute; elikagaiek, esate baterako. Are, bertako merkatariez gain, nazioartekoak ere egongo dira; hala nola Egipton, Indian eta Thailandian egiten diren lanak egongo dira ikusgai. Orotara, hirurogei postu inguru jarri dituzte, eta segurtasun neurriak mantendu beharko dira: eskuetako gela eta maskara, beti.

Gazteluko plazan ere azoka egon ohi da, baina, oraingoz, udalak adierazi du ezin duela ezer baieztatu. Hala ere, nabarmendu du datozen egunetan emango duela programazioaren berri.

BAIONA

Baionan beste hirietan baino beranduago emango diote hasiera Gabonetako denboraldiari. Hamabi gune ezarriko dituzte, eta abenduaren 3tik urtarrilaren 2ra bitartean egongo dira martxan.

Errobi ibaiaren bi banatan jarriko dira espazio horiek. Lehena Askatasunaren plazan egongo da, eta noria erraldoi bat jarriko dute. Errekaz beste aldera, berriz, artisauek beren lanak erakutsiko dituzte. Hirugarren eta laugarren guneei dagokienez, baina, Aturri ibaia zeharkatu beharko da, eta hor egongo dira haurrentzako txokoak eta puzgarriak.

Hala ere, berriro ere Errobiren alboetara jauzi eginda, gune guztiak hor pilatuko dituzte. Euskal Museoa da horietako bat. Neguko erritualen eta Olentzeroren inguruko hitzaldiak eta tailerrak emango dituzte bertan egun batzuetan, eta Olentzero bera ikusteko aukera ere egongo da, baina, horretarako, Roland Barthes plazara joan beharko da abenduaren 20an, 21ean eta 22an.

Horrez gain, larunbatero, abenduaren 4an, 11n eta 18an, kriseiluak aireratuko dituzte zerura, 19:30ean, musikarekin uztartuta.]]>
<![CDATA[«Utopiarik gabe, ez gara mugitzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2021-11-23/utopiarik_gabe_ez_gara_mugitzen.htm Tue, 23 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2021-11-23/utopiarik_gabe_ez_gara_mugitzen.htm
Nondik abiatua da zure gogoeta?

Hezkuntzak bizi duen krisietako bat gure munduko konplexutasun kulturala da. Jakin behar du beste jakintza batzuekin hitz egiten, eta ulertu behar du horien parte dela, ez dagoela leku hegemoniko batean kokatuta. Uste dut asko dugula ikasteko munduko beste esperientzia batzuetatik.

Era honetako kongresuak horretarako mugarri al dira?

Sarri ezin dugu gure erreferentzietatik hitz egin, eta, beraz, batzar hauetan jakintzak eta esperientziak elkartzen dira, soilik aukera bakar bat ez dagoela ohartzeko. Izan ere, modernitatearen arazoetako bat da pentsatzea zentro bat dagoela, eta periferietakook hor esandakoari jarraitu behar diogula. Jakin behar da mundua osatzen dugunok askotarikoak garela; zerk batzen gaituen pentsatu behar da, eta desberdintasunetatik indarra egin.

Zeu mozambiketarra zara.

Bai, eta gogoan izaten dut ni natorren lekuan nola pentsatzen den. Hor dago ubuntu kontzeptua: «Ni naiz gu garelako». Ez da ahaztu behar komunitatea egin behar dela eta gu ere existitzen garela. Ikuspegi batetik zein bestetik ulertu behar da egoera. Hor da erronka utopikoa.

Erronka utopikoa?

Utopia bat norabide bat da. Horrelakorik ezean, ez gara mugitzen, eta horrek mugatu egiten gaitu. Miopia asko dago, batez ere iparraldean; aurreikuspenak egiten dira, aukerak ematen dira, baina ez dute arnasten uzten. Utopiak begirada zabala behar du izan, eta hezkuntza eraldatzaileak horretan pentsatu behar du. Are, gogoan izan behar da gauza batzuk ahoz aho transmititzen direla soilik, dena ez dagoela idatzita: agure bat hiltzen den bakoitzean, liburutegi bat hiltzen da.

Hor dago jakintzen garrantzia.

Zerk balio duen eta zerk ez zehazten duen ideia zientifikoarekin jarraituz gero, oker bat egiten ari gara. Ez dugu aintzat hartzen gauza txikietan ere badaudela ezagutzak; adibidez, amonaren jakintzetan. Gauza txikiagoei begiratu behar zaie. Ezagutza eraiki behar da, eta pertsona guztiek prozesu horietan egiten dituzten ekarpenak identifikatu behar dira. Nire herrialdetik ikasi dut gauza horiei begiratzen.

Izan ere, arazo eta erronka guztiak ez dira globalak.

Globalaren kontzeptua da arazoa. Ipar Atlantikoko garai eta erreferentzia kulturalei buruz hitz egiten da, esportatu nahi da mundua ulertzeko modurik onena bezala, eremu horren zentraltasuna sendotzeko asmoz. Hortik kanpo dagoen guztia narratibatik at gelditzen da, eta, beraz, beharrezkoa da zabaltzea. Ez dute gure gain lan egin behar, baizik eta gurekin. Hor erakunde globalak dira arazo.

Narratiba irekitzea da hezkuntzaren erronka nagusietako bat?

Formazio zurrunetatik harago, munduarekin harreman malguagoa izan behar du, libreagoa. Haurren hausnarketak gogoan izan behar dira; hitz egiteko aukera emateaz gain, entzun egin behar zaie.]]>
<![CDATA[Udazken koloreen albo paisaiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/048/001/2021-11-21/udazken_koloreen_albo_paisaiak.htm Sun, 21 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1887/048/001/2021-11-21/udazken_koloreen_albo_paisaiak.htm
Hosto horiez gain, Gasteizko Florida parkean nagusi dira txorien txioak ere. Halere, hiriaren erdiguneko bestelako hotsekin nahasten dira, eta zaila da antzematen haien kantua. Talka egiten dute paisaia naturalek eta urbanoek.

Bi paisaiak bateragarriak izan daitezke. Hainbatek hiriguneetako parkeak baliatzen dituzte arnasa pixka bat hartzeko. Gaurkoan, ordea, goiz eguzkitsua izan arren, noraezean dabiltzan eta segur aski jende asko baino kaletarragoak diren usoez gain, inor gutxi dabil; pertsona bakan batzuk, besterik ez.

Claudia Etxabarria da horietako bat: «Normalean ez gara hona etortzen, Arriagakoa gehiago gustatzen zaigulako, baina, erdigunera etorri behar genuela aprobetxatuz, hemen gaude». Seme-alabekin eta senarrarekin batera dago, eta astero saiatzen dira hiriko edo kanpoaldeko parkeren batera joaten, «naturarekiko kontaktua» sentitzeko. Are, dioenez, udazkena «maite» du, eta adierazi du urtaro honetako koloreek «xarma» ematen dietela halako eremuei. Hala ere, hotza da gaurko eguna, eta «haurrak aspertu orduko» alde egingo dute.

Ume horiek kioskoaren inguruan dabiltza jolasean, eta, bitartean, korrikalari batzuk ez ezik, txakurra paseatzera atera diren herritar zenbait pasatzen dira albotik. Hala ere, horietako batzuek, inguruari begiratu bainoago, badute zer egin interesgarriagorik: mugikorra eskuetan dute. Agian ohartu ere ez dira egingo txakurrak ihes eginez gero.

Parkearen alboan dagoen pasealekurantz jo ohi dute horietako gehienek, eta hor dago German Soto ere, banku batean eserita eta eskuetan bi makila dituela. «Ibilketa nordikoa egitera atera naiz, Armentia aldera, eta, itzuleran, deskantsu hartzea erabaki dut». Hala ere, aitortu du Floridako parkera joatea baino hobe dela beste ingurune batzuetan ibiltzea udazkeneko koloreez gozatzeko. Gainera, ez da garairik «egokiena» dagoeneko: «Egunero pasatu ohi naiz hemendik, paseoan, eta dagoeneko erorita daude hosto gehienak; orain bizpahiru aste oraindik lehortu gabeko hostoz beteta zegoen lur osoa». Beraz, aholku bat eman du: «Hurrengoan azkarrago ibili beharko zarete!».

Bankutik altxatu eta etxeranzko bidea hartu du Sotok, bi makilak aurrera eta atzera mugitu ahala pauso bakoitzeko, jendartean desagertu den arte. Besteak beste, Wynton Marsalis tronpeta jole estatubatuarrari eskainitako eskulturaren albotik pasatu da. Bertan egoten da gau eta egun, banku baten kontra jarririk. Agian, bera izan daiteke udazkeneko eta gainontzeko urtaroetako koloreez jardun dezakeen onena, baina, gaurkoan behintzat, ez du hitz egiteko gogo handirik.]]>
<![CDATA[Txotxongiloak nagusi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/041/001/2021-11-20/txotxongiloak_nagusi.htm Sat, 20 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1909/041/001/2021-11-20/txotxongiloak_nagusi.htm
Bilboko txotxongilo jaialdiari dagokionez, berrogei urte beteko ditu aurten, eta antolatzaileek jakinarazi dute urteurrena ospatzeko ikusleek aukera izango dutela txotxongiloen eta objektuen bitartez sortutakoa den antzerkiaz gozatzeko, kontatuko diren istorioetan barneratzearekin batera. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako konpainiez gain, nazioarteko batzuk ere arituko dira beren lanak aurkezten, eta, orotara, bederatzi taldek parte hartuko dute. Haiek emandako ikuskizunetatik hiru gazteleraz taularatuko dituzte, bi euskaraz, hiru hitzik gabe, bat ingelesez, eta beste bat hainbat hizkuntzatan.

Emanaldien kokalekua ere gogoan izan dute antolatzaileek: Bilboko auzoetan ez ezik, Bizkaiko zenbait herritan ere egingo dira emanaldiak. Are, nabarmendu dute lehenbizikoz eramango dituztela ikuskizunak Bilboko Otxarkoaga auzora, antzerkiaren artea sustatzeko, eta, era horretan, herritarren arteko kohesioa lantzeko. Gainera, BBK aretoa ere egokitu dute goizetan ikasleak bertaratu ahal izateko eta txotxongiloen arlora hurbiltzeko.

Azkenik, Hari Morea gunearen berri ere eman dute. Espazio horren helburua da emakume sortzaileek arlo horretan duten presentzia ikusgarri egitea, haien arteko topaketarako eremu bat izatearekin batera. Besteak beste, asmoetako bat da lankidetza sare bat sortzea.

Titirijai ere bada

Bilbon ez ezik, Tolosan ere izango da txotxongiloez gozatzeko aukera egun hauetan, Titirijai jaialdia egingo baita bertan egun berberetan.

Egitarauan, zortzi familia ikuskizun, bost kale emanaldi eta helduentzako sei emankizun bildu dituzte, eta Euskal Herriko zein nazioarteko artistak izango dira gonbidatuak. Horrez gain, elkarrizketak ere egingo dituzte profesionaletako batzuekin, eta baita omenaldiak ere. Are, bada berritasun bat ere, jardunaldiak egingo baitituzte Europan ematen den txotxongilolariaren prestakuntzari eta profesionalizazioari buruzko gogoetak izenpean.

Hiru erakusketa ere inauguratuko dituzte. Horietako bi behin-behinekoak izango dira, jaialdiari zuzenki lotutakoak; esate baterako, herriko dendetako erakusleihoetan txotxongiloak jarriko dituzte ikusgai. Baina, horrez gain, Paperezko antzerkia erakusketa ere ikusi ahalko da Topic nazioarteko txotxongiloen zentroan, 2022ko maiatzera arte.

Txotxongiloen jaialdiak



Gaur hasi eta hilaren 28ra arte, Tolosan (Gipuzkoa) eta Bilbon.]]>
<![CDATA[«Ez dut besterik egin nire bizitzan: optika ez bada, euskalgintza»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/046/001/2021-11-14/ez_dut_besterik_egin_nire_bizitzan_optika_ez_bada_euskalgintza.htm Sun, 14 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1943/046/001/2021-11-14/ez_dut_besterik_egin_nire_bizitzan_optika_ez_bada_euskalgintza.htm Hemen euskaraz badakigu mezua dakarren afixa dago ikusgai.

Optika euskalduntzeko hautua egin zenuen. Apustu bat izan al zen?

Naturalki hartutako erabaki bat izan zen. Etxean euskaraz bizi ginen, eta, logikoa den eran, nire ikuspuntutik bederen, etxean euskaraz arituz gero, lanean ere bai. Arlo pribatuan euskaraz eta jende aurrean erdaraz? Beti aritu izan naiz dikotomia horren aurka.

Zeintzuk izan ziren lehen urratsak?

Prozesua luzea izan da. Madrilen egon nintzen optika ikasten, eta itzuleran Gasteizko beste edozein denda edo enpresetan bezala, dena gazteleraz zegoen. Beraz, pixkanaka hasi nintzen inprimakiak eta testuak euskalduntzen, eta, besteak beste, gogoan dut optikako terminoen zerrenda luze bat bidali niola Xabier Kintanari euskaratu zezan. Izan ere, orduan, euskaraz banekien, baina ez nintzen oso trebea. Gerora, saiatu naiz langile euskaldunak ere kontratatzen, baina badago oztopo bat.

Zein da?

Optikarien artean euskaldun oso gutxi daudela; hemen ez dago arlo horretako ikasketarik, eta, beraz, gehienak kanpokoak dira. Baina gu saiatu gara, eta lortu dugu egun dauden langileetatik erdiak euskaldunak izatea.

Hala ere, aurrez beste pauso batzuk ere emanak zenituzten.

Bai, batez ere publizitatean. 1970ean, Gasteiz Irratian, Jose Mari Sedanok gidatzen zuen Euskal Jaia izeneko irratsaio bat zegoen. Aitaren laguna zen, eta hor hasi ginen euskarazko lehenengo publizitate mezuak bidaltzen. Hala ere, bada beste mugarri bat, gerora egin dugun lanaren abiapuntu garbia dena: oraindik Madrilen nengoela, optikari ikasketak amaitzear, 1974an, ordura arte Optica Mendia izan zena Mendia Optika bilakatu zen; euskarara ekarri genuen.

Madrilen optika ikasi zenuela aipatu duzu. Hausnartutako erabaki bat izan al zen?

Zazpi urte egin nituen han. Aitak esan zidan hara joateko optika ikastera, badaezpada. Gauza polit asko bizi izan nituen, baina ederrena izan zen handik itzultzean euskara ekarri nuela nirekin batera; altxor bat. Nire bizitzan mugarri izan den gertakaria izan zen euskalduntzea eta euskaltzale bilakatzea.

Nola ekartzen da euskara Madrildik?

Jendea harritu egiten da, baina ez da hain arraroa. La Salle ikastetxean sartu nintzen; 150 inguru izango ginen, eta horietatik pila bat euskaldunak edo euskal hiritarrak ziren. Frankismoaren azken urteak ziren, izugarrizko giroa zegoen, hala nola politikoa eta kulturala, eta, gu euskaldunen artean ibiltzen ginenez, eskolan bertan hasi ginen euskaraz ikasten. Ganix Larratxe zen irakaslea, beratarra, nafarra; lehenbiziko urtean talde bat zuen, eta bigarrenean osatu genituen hiruzpalau. Madrildik ere etortzen zen jendea euskara ikastera. Euskaltegi polita zen.

Noiz izan zen hori?

1968an joan nintzen, eta optika lau urtean ikasi nuen; baina gaztea nintzen, eta ez nuen etxera itzultzeko gogorik, eta, beraz, ekonomia ikasketak egitea erabaki nuen. Saiatu nintzen publikoan egiten lehenbizi, baina urte osoan greban egon ginen; bigarren saiakeran, jesuiten ikastetxe pribatu batean sartu nintzen.

Zer harreman zenuen euskararekin ordura arte?

Etxean aita euskaltzalea zen, baina erdalduna. Hitz eta esaldi batzuk esaten zituen, ama euskalduna zuelako, baina ez zion euskaraz erakutsi. Pentsa, Batxilergoko azken bi urteak Lekarozen [Nafarroa] egin nituen, baina burbuila batean bizi ginen, erdaldun giroan. Harreman gutxi izaten genuen herriarekin, eta, euskara entzuten bazen ere, oso urrunekoa zen guretzat.

Gasteizen ere antzeko giroa al zegoen?

Ez dut txikitako oroitzapen handirik. Aitak aipatzen zuen merkatu egunetan euskaldunak etortzen zirela eta euskara ere entzuten zela, baina nik oso gutxi entzun izan dut Gasteizko kaleetan txikitan eta gaztetan.

Hala ere, irudipena ez zen berbera izan Madrildik itzultzean, ezta?

Ez, egoera aldatuta zegoen. Nire bizitza ere horrela zegoen, eta, beharbada, horregatik izan nuen sentsazio hori, baina hemen topatu nuen giroa Madrilgoaren antzerakoa zen. Borborka zegoen euskalgintza. Besteak beste, Olabide ikastola sortuta zegoen jada, eta gau eskolak ere martxan ziren. Bazegoen Juan Bautista Gamiz izeneko talde indartsu bat ere. 1970 inguruan sortu zen, hamar bat irakaslerekin eta ikasle pila batekin, eta, tartean zeuden, esate baterako, Juanjo Uranga, Aingeru Ibisate eta Pako Izagirre. Inoiz ez dute omenaldirik izan, baina mereziko lukete; lan ikaragarria egin zuten.

Eta zuk ere euskalgintzan sartzea erabaki zenuen.

Iritsi eta berehala, 1976an, Olagibel ikastolan hasi nintzen eskolak ematen, Maite emaztearekin eta han zegoen jendearekin. 1977an, berriz, Euskaltzaindiak jada beste herrialdeetan egina zuen, eta erabaki zuen Arabako AEK sortzea. Juan Bautista Gamiz eta bestelako talde txikiak batu eta sortu egin genuen. Handik bi urte ingurura 50 irakasle eta 1.800 ikasle inguru ginen.

Euskal Filologia ere ikasi zenuen.

Bai, lehenbiziko belaunaldia izateko ohorea izan genuen. [Koldo] Mitxelenak bultzatuta hasi ginen 1978 inguruan, eta ordu hartan bi ikasle ginen, Amaia Otxoa eta biok. Mitxelena, gixajoa, guztiz larrituta zegoen; erreguka aritzen zitzaigun eskoletara joateko, joan ezean beldur zelako ez ote zituzten ikasketa horiek kenduko. Baina ez zen halakorik gertatu. Urtez urte, taldetxoa gizentzen joan zen, beheko mailetan ere jendea sartu zen, eta, bukatzean, 1983an, lehenengo belaunalditik ezaguna den jendea atera zen; esate baterako, Joseba Lakarra, Patxi Salaberri, Txipi Ormaetxea eta Pako Sudupe.

Hala ere, euskalgintza edo optika; zein aukeratu...

Hala da. Ez dut besterik egin nire bizitzan: optika ez bada, euskalgintza. Hasieran pentsatu nuen posible zela bi arloak egitea, bateragarriak zirela, baina pixkanaka optikak lan handiagoa eskatzen zuen, batik bat konpetentzia handiagoa zelako. Multinazionalak iristen hasi ziren, baita egun El Corte Ingles dena ere, eta goitik behera aldatu zen egoera. Haiek dituzten baliabideak izugarriak dira. Erraldoi baten aurkako borroka da, baina gu defendatzen gara zerbitzua emanez. Kasu honetan, euskara izan da hasieratik beste guztietatik bereizten gaituena, eta hari esker erantzun genion kanpotik etorritako oldeari ere; hori izan da gure arma.

Sariak ere eskuratu dituzue arrazoi horrengatik.

Korrikaren 11. edizioan eskuratu genuen lehenengoa. 11 pertsonari eta entitateri eman zieten, eta sekulako ilusioa egin zidan. Lazarraga saria ere eman zigun Arabako Foru Aldundiak, eta Bai Euskarari ziurtagiriarena ere jaso genuen. Azkenekoa 2016an izan zen, Argizaiola saria eskuratu genuen Durangoko azokan. Horiek guztiak batik bat euskaraz egindako lanari esker eman zizkiguten.

Sari horiek al dira betaurrekoak euskaraz ere graduatu daitezkeen seinale?

Betaurrekoek ez dute hizkuntzarik, baina bai azalpenek. Graduazio bat egitea edo lentilla egokitzapen bat euskaraz gauzatzea ez da zaila; ohitura eta nahikaria behar dira horretarako, eta baita borondatea ere. Gainera, jendeak estimatzen du zerbitzua era horretan ematea.

Hurrengo urteetan ere horrela jarraituko al duzue?

Hori datozenek esan beharko dute. Ni lehen baino gutxiago aritzen naiz, baina baditugu aspaldiko langile onak eta fidelak ere. Are, familia tradizioak ere badu jarraipena. Gure optikaren sortze data 1856 da, Argantzonen [Araba]. XIX. mendearen amaieran etorri ziren Gasteizera, eta oraindik ere Andre Mari Zuriaren plazan dugun lokalean kokatu ziren. Bertan gaude ordutik, eta belaunaldiz belaunaldi joan gara aurrera; orain, nire suhia ere badabil.

Beraz, pentsatzekoa da euskarak ere bizirik jarraituko duela Mendia optikan. Baina, oro har, gizartean, zer gertatuko da?

Beti aipatzen da botila erdi hutsik edo erdi beteta ote dagoen. Kasu honetan, etorkizunari begiratuz gero, uste dut baldintza objektiboak oso txarrak direla. Tristea da ikustea, esaterako, Nafarroako Gobernuak deialdi publikoetan euskara baloratzen duela ingelesaren eta alemanaren atzetik, edo Frantziako Gobernuak Ipar Euskal Herrian murgiltze ereduaren aurka egin duela, konstituzioaren aurkakoa dela iritzita. Euskal kulturan ari diren langile pila baten egoera ekonomikoa ere oso latza da. Hori ikusita, nola egingo du euskarak aurrera? Benetan zaila da.

Baldintza objektiboak aipatu dituzu. Badago subjektiborik?

Beti izan dugu gure alde euskaldunen borroka eta grina. Uste dut horri esker iraun duela euskarak, eta irauten duela. Apustua iraupena baldin bada, agian, jarraitu genezake horrela, baina gehiago nahi baldin badugu... Karmelo Landak idatzitako artikulu bat badut, Naziogintzarako ekinbidea behar izenpean argitaratutakoa, eta bertan esaten du naziogintzaren ardatzak euskara izan behar duela, eta erdigunean jarri behar dugula, bestela oso zaila dugulako aurrera egitea. Berak esan bezala, euskara izan dadila herri honen nortasun agiria.]]>
<![CDATA[Hiria argiztatuko dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/041/001/2021-11-13/hiria_argiztatuko_dute.htm Sat, 13 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1909/041/001/2021-11-13/hiria_argiztatuko_dute.htm
Hain zuzen, jaialdiaren bigarren aldia da aurtengoa, eta Argia3 kultura elkarteak antolatzen du, erakundeen eta enpresen laguntzarekin. Horri esker, zenbait instalazio ezarri dituzte hirian zehar: horiek islatzen dituzten argiekin lortu nahi da gizakiak ingurumenean duen eraginaz hausnartzea, eta etorkizun jasangarri bat erdiesteko moduei erreparatzea. Halere, COVID-19ak sortutako izurriteari ere keinu bat egin nahi izan diote, hala nola gizakiak ekosistemetan duen esku hartzea hizpide izanda, eta, beraz, Zeuk distira egitea nahi dugu da leloa.

Argi ikuskizunez gozatzeko hemezortzi gune prestatu dituzte, eta, horrez gain, ikuskizun ibiltari bat ere egongo da. Ibilbide proposamen bat zehaztu dute antolatzaileek, baina ikusleetako bakoitzak nahieran egin dezake bisita.

Ibilbide horri jarraituz gero, ordea, Euskal Herriko Unibertsitateko Hezkuntza eta Kirol Fakultatean dago lehen geldiunea. Frantziako Chevalvert estudioak sortutako Rythmus ikuskizuna ikusi ahalko da. Zehazki, bi pertsonaren bihotz taupadak islatu nahi izan dituzte hedatuz doazen argi zikloen bitartez. Hurrengo geltokiak, berriz, Arabako Arte Ederren Museoan eta inguruetan daude.

Eremu horietatik hiriko erdigunerantz eginez gero, Floridako parkeko noranzkoan, Cia Majaretak sortutako Accua ikuskizun ibiltaria arituko da batetik bestera, eta, amaieran, parkeko kioskoan eta Eusko Legebiltzarrean, instalazio banatan sortutako ikuskizunak ikusi ahalko dira. Studio & Light estudioak egindakoa da lehena, eta, bigarrena, berriz, Cedric Le Borgne artistarena. Hala ere, Alde Zaharrean daude gehienak.

Alde Zaharrari bizia eman

Gasteizko erdigune historikoa osatzen duten eraikinak izango dira festibaleko gunerik garrantzitsuenak. Behealdean, Andre Mari Zuriaren plazan instalazio bat izango da ikusgai, eta Foru plazan beste bat; goialdean, berriz, Aihotz plaza, Goiuri jauregia, Fray Zacarias Martinez plaza, Erdi Aroko harresia, Eskoriatza Eskibel jauregia eta Santa Maria katedrala argiztatuko dituzte. Horrez gain, Artium museoan ere izango da zer ikusia.

Umbra Light jaialdia



Gaur eta bihar, 19:00etatik 23:00etara, Gasteizen.]]>
<![CDATA[Elkarbizitzaren mahaira eserita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/030/001/2021-11-10/elkarbizitzaren_mahaira_eserita.htm Wed, 10 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1928/030/001/2021-11-10/elkarbizitzaren_mahaira_eserita.htm
Ipar Euskal Herrian eta Nafarroan ez da horrelakorik antolatuko, baina gainontzeko lurraldeetan igandean egingo dira bazkariak, Aurten bai lelopean. Araban, EAEko CEAR da bultzatzailea, eta zortzi herrik parte hartuko dute. Proposamena da bazkariak etxeetan egitea, baina tokian tokiko errealitatera egokituko dira. Gipuzkoan, SOS Arrazakeria dago egitasmoaren atzean, eta, osasun egoera hizpide izanda, dei egin du bilkurak ingurune irekietan antolatzera; guztira, zazpi eskualdek parte hartuko dute. Bizkaian, soilik Getxon egingo dute, eta parte hartzaileak Itzubaltzetako eskolako frontoian batuko dira.

Lurraldeetako bakoitzak, beraz, antolatzeko era bat du, baina helburuak berberak dira. «Uste dugu aniztasunean bizitzeko aniztasuna praktikatu behar dela, askotan gure bizitza oso sare murritzetara bideratzen dugulako, gertukoetara», uste du Ainhoa Garagalza EAEko CEAR-eko kideak. Iheslariei laguntzeko erakundea da CEAR. Horregatik, beharrezkotzat jo ditu horrelako dinamikak, hala nola hurbileko sareetatik ateratzeko, eta zurrumurruak alde batera uzteko. Izan ere, nabarmendu du aniztasuna «aberastasuna» dela, eta gizarteko esparru guztietan landu beharko litzatekeela.

Badira esperientziak

Bada, aniztasun hori praktikatzeko asmoz, hainbat dira urteetan Bizilagunak egitasmoan parte hartzen ari diren herritarrak. Nora Reyes da horietako bat. Dominikar Errepublikakoa da jatorriz, baina 30 urte daramatza Agurainen (Araba). Haren arabera, herri txiki bat izanda ere kulturartekotasun «handia» dago, eta, beraz, uste du bazkariek aukera ematen dutela jatorri ezberdinetakoak diren pertsona horiek ezagutzeko. «Egunerokoan kalean ikusi ohi duzun jendea da, baina agurtu besterik ez duzu egiten; ezagutu arte, ez dakizu horietako bakoitzak zenbat duen eskaintzeko».

Herri berberean bizi da Orietta Valladolid txiletarra ere. 2006an iritsi zen Bartzelonara, eta, hasierako asmoa Txilera itzultzea bazen ere, gelditzeko hautua egin zuen, bueltarako hegazkin konpainiak porrot egin ostean. Hamar urte geroago iritsi zen Agurainera, 2016an, eta, ordutik, bi aldiz parte hartu du egitasmoan. «Beste kultura batzuk ezagutzeak aberastasuna dakar; pribilegio bat da horrelako bazkari bat edukitzea, eta pertsonalki eta kolektiboki laguntzen du». Zehazki, seme-alabekin eta senarrarekin batera parte hartu izan du, eta gonbidatu gisa. Izan ere, ekinaldian parte hartzeko hiru aukera egon ohi dira: anfitrioia, gonbidatua ala dinamizatzailea izateko aukera dago.

Iñigo Kortazar getxoztarrak ere badu esperientzia, baina anfitrioi gisa. 2017an parte hartu zuen, eta zazpi lagun elkartu ziren bazkaltzeko. «Hasieran, egoera ezohikoa zen, baina, gero, esperientzia positiboa eta aberasgarria izan zen; egunerokoan ezagutzeko aukerarik ez dudan jendea ezagutzeko modua ematen du». Uste du horrelako egitasmoek «herria egiteko» balio dutela, eta, beste parte hartzaileek ziurtatu bezala, baita beste pertsona batzuekin sarea egiteko ere. Izan ere, nabarmendu du nahiz eta herri berean bizi, sarritan «oso eremu ezberdinetan» ibiltzen direla.

Halere, Kortazarrek ez du aukerarik izango aurtengo egitasmoan parte hartzeko; bai, ordea, bi aguraindarrek —herriko osasun egoerak hala baimenduz gero—, eta Mayte Vallejok. Baina, beste bien aldean, lehen aldia izango du.

Vallejo Errenteriakoa (Gipuzkoa) da, eta han bazkalduko du, lagun batzuekin batera izena eman ostean. Unibertsitateko hitzaldi batean izan zuen egitasmoaren berri, eta, aurrez ezagutzen ez bazuen ere, parte hartzea erabaki zuen. Erabaki horren helburuetako bat sareak zabaltzea da: «Beti elkartzen gara pertsona berberekin, kultura berekoak direnekin, eta, nahiz eta herri berberean bizi, ez dugu harremanik; interesgarria izan daiteke guztion arteko zirkulu bat ere izatea». Hala, herriko parke batean elkartuko dira, beste lagun batzuekin batera, harreman horiek estutzeko asmoz.

Lana dago egiteko

Parte hartzaileek ziurtatu dute bazkariak elkar ezagutzeko bideak izan daitezkeela, baina uste dute oraindik ere lana dagoela egiteko. Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiak 2021eko barometroaren ondorioak plazaratu zituen joan den astean, eta jakinarazi zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarrek «gero eta jarrera toleranteagoa eta inklusiboagoa» dutela atzerritik etorritako herritarrekin; baina elkarrizketatuek adierazi dute aztertu behar dela datu horien atzean benetan zer dagoen.

Garagalzaren ustez, badago pertsona horiekin «irekiagoa» den jendea, baina nabarmendu du datuak gehiago landu behar direla, errealitatea «bestelakoa» delako. «Adibidez, atzerritarra izanda, amesgaizto bat da alokairuan dagoen etxe bat lortzea; ez da gauza bera beltza bazara, hijab bat baldin badaukazu edo gaztelera ulertzen ez baduzu». Haren arabera, egunerokoan badago tolerantzia puntu bat, baina arrazakeria hor dago oraindik. «Ezin gara gelditu bakarrik hitzetan; toleranteak izango gara, eta hobetuko genuen, baina hor oraindik lan bat dago egiteko».

Reyesek eta Valladolidek ere uste dute oraindik lana dagoela egiteko, eta, horregatik, zurrumurruen aurkako sarean dabiltza lanean. «Hesiak beti egon dira, eta horiek gainditzeko lana ez ezik, mobilizazioa ere behar da; elkarbizitza izan behar da xedea», adierazi du Reyesek. Valladolidek erantsi du horiek gainditzeko erarik onena elkar ezagutzea dela: «Nik ere ez nekien ezer gai askoren inguruan, baina, egitasmo honi esker, jendea ezagutu dut, eta jakin dut nahi, kezka eta helburu berberak ditugula; hemen ez dago inor sobran».

Bazkariaz harago

Bazkaria egun bakar batean egiten da normalean, nahiz eta sarritan atzera-buelta egon; gonbidatu gisa parte hartu duenak anfitrioiaren rola hartzen du, alegia. Hala ere, badira egun horretan sortu, eta irauten duten harremanak ere. «Jatordu horien ostean, ezagututako pertsona horiek familia bihurtzen dira batzuetan», adierazi du Reyesek. Beraz, argi du gainontzeko aldietan ere, ahal dela, parte hartuko duela, eta horretarako deia egin die herritarrei ere. Are, esan du gogoko duela etxean gonbidatuak izatea. «Ateak irekita edukitzea gustatzen zait, eta dudan hori parte hartzaileekin banatzea bazkari batean. Normalean, bandera dominikarra egiten diet: baba gorriak, haragi gisatua eta arroz zuria entsaladarekin».

Valladolidek ere azaldu du egindako harreman horietako batzuk mantendu, eta planak ere egin ohi dituztela; kafe bat hartzeko, adibidez. Beraz, aurten ez du huts egingo; ez daki zer rolekin parte hartuko duen, baina adierazi du behar denerako prest dagoela.

Hala ere, igandeko bazkarietan ez ezik, egongo dira parte hartzaile guztiak batzeko aukera gehiago ere. Azaroaren 27an, Bizilagunak jaia egingo dute Gasteizko Artium museoan, eta, Garagalzak jakinarazi duenez, helburua aniztasuna kalera ateratzea da, ikusgaitasuna emateko asmoz. «Elkarbizitza egunerokoan dago, eta ekintza politiko bat ere bada; bertakook gure konfort gunetik atera behar dugu, eta pauso bat eman behar dugu beste jendearekin harremanak sortzeko».]]>
<![CDATA[«Nire amamei buruz hitz egiten dut, baina nork bereak ikusten ditu» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2021-11-10/laquonire_amamei_buruz_hitz_egiten_dut_baina_nork_bereak_ikusten_dituraquo.htm Wed, 10 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2021-11-10/laquonire_amamei_buruz_hitz_egiten_dut_baina_nork_bereak_ikusten_dituraquo.htm 80 amandre ipuin kontaketa aurkeztuko du bihar, Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxean, helduentzat, 19:00etan. Haren arabera, belaunaldien arteko harremanak beti daude presente bere istorioetan, eta horregatik amamenak ekarri nahi izan ditu gogora; baina uste du entzuleetako bakoitzak bere istorio propioa sor dezakeela norbere bizipenetatik abiatuta.   80 amandre behar al dira antzinako emakumeak egungoekin lotzeko? Jorge Oteizaren esamoldeetako bat da hori, eta hortik hartuta dago obraren izenburua ere. Haren hitzetan, kobazuloetan bizi ziren andreetatik gaur egungoetara 80 amandrek osatutako kate bat dago, eta lehengo eta oraingo andreak horiekin lotuta gaude soka batekin. Zergatik hautatu zenuen izenburutzat? Banuen aspalditik buruan nire amamen inguruko ipuin kontakizun bat egitea. Are, nire ipuinetan beti oso presente egon diren gaietako bat izan da belaunaldien arteko harreman hori, eta baita amamek ilobekin duten harremana ere. Beraz, haien istorioak dira? Neurri batean, isiltzen diren istorio horiei ahotsa ematea da niretzat ipuinak kontatzea. Bi kezka nituen, ordea: batetik, nola kontatu nire amamen istorioak, eta, bestetik, zein ipuinekin. Halere, azkenean lantzen hasi eta bat egin zuten puzzleko pieza guztiek. Zehazki, lau ipuinetan. Lau ipuinez osatuta dago ikuskizuna, bai, eta ordubeteko iraupena du; protagonistak ere lau emakume dira. Nire amamen istorioak direla esaten dut, baina, azkenean, arketipoekin jokatzen dugu; hau da, nire amamei buruz kontatzen dut, baina nork bere amamak ikusten ditu. Beraz, amama guztiei buruz hitz egiten dut. Zure amamen bizipenetan oinarritu al zara? Gure zaharren istorioak entzutean, batetik, gogora etortzen zaizkigu haiek kontatzen zizkiguten ipuin tradizionalak, baina, bestetik, haien bizitzei buruz soilik anekdota batzuk dakizkigu; zaila da istorio bat hasi eta buka egitea. Eta nola ematen zaie istorio horiei ipuin forma? Ipuin tradizionalen egituretara jo ohi dugu halakoetan. Hasierak, adibidez, elementu batzuk izan behar ditu, eta baita garapenak eta bukaerak ere; era horretan, ipuin bat eraiki daiteke. Elementu horietako batzuk aurrez baditugu, baina badira hutsik dauden uneak ere, eta, beraz, horrelakoetan memoriara eta imajinaziora jotzen dugu. Are, ipuinak kontatzean imajinario komun bat ere bada. Imajinario komuna? Esaterako, nire amamaren baserriari buruz hitz egitean, ez daukat azalpenik eman beharrik, entzuleak bere iruditeria propioa egiten duelako. Azken batean, nik hitzak jartzen ditut, eta irudi bihurtzen ditut, baina berba horiek entzuten ari diren entzuleetako bakoitzak bere istorioa egingo du. Hau da, istorio propioa eraikiko du bere esperientzietan, barruan gordetako irudietan, sentipenetan eta bizipenetan oinarrituta. Eta hori guztia sortzeko, berbak dituzu bidelagun. Bai, azken batean hori baikara, hori dena eta ez besterik, gure gorputza eszenatoki batean eta hitza; horrekin sortzen dugu dena, istorio bat, giro bat, atmosfera bat, entzuleekin konplizitate bat, dena hitzekin eta isiltasunarekin. Nik horrela egiten dut lan, biluztasun horretan sinesten baitut. Oholtza bat, entzulea, ni, eta hitzen bitartez sortzen den gainontzeko guztia. Konexioa sortzen al da entzulearekin? Nik oholtzan ipuinak kontatzean sentitzen dudan konexioa gutxitan gertatzen da gainerako esparruetan, eta magikoa da. Ipuin kontalariok esaten dugu entzulearekin hitzarmen moduko bat egiten dugula. Entzulea bidaia moduko bat egitera gonbidatzen dugu, eta hitzen eta istorioen bitartez eskatzen diot nirekin fidatzeko. Era berean, entzule horrek ere egiten du nolabaiteko konfiantza ariketa bat gurekin, kontatzera goazen hori entzuteko prest datorrelako; prestutasuna eta eskuzabaltasuna du. Sentsazio horri eusteko ba al daukazu proiekturik esku artean? Orain arte, batik bat haurrentzako ipuin saioak egiten aritu naiz, zoritxarrez oraindik helduentzako oso saio gutxi programatzen direlako. Entzule heldua ohitu egin behar da horretara, hezi egin behar da, eta niretzat oso eskaintza interesgarria eta aberasgarria da. Horretara bideratu nahi dut nire ibilbidea, eskaintza indartuta eta nire energiak hor jarrita. Sorkuntza prozesuan nago beti, gelditu gabe. ]]> <![CDATA[Herrien arteko musika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/032/001/2021-11-06/herrien_arteko_musika.htm Sat, 06 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1909/032/001/2021-11-06/herrien_arteko_musika.htm
Hain zuzen, 2014an jarri zuten lehendabizikoz martxan egitasmoa, Andra Mari Eusko Dantza taldearen eskutik, eta zazpigarren aldia da aurtengoa. Irabazi asmorik gabeko folk-rock jaialdi bat da, eta, besteak beste, Galdakaoko Udalak eta Bizkaiko Foru Aldundiak babesten dute. Europatik, Amerikatik eta Afrikatik etorritako 30 talde inguruk hartu dute parte dagoeneko, antolatzaileek emandako datuen arabera.

Gaur, Berlingo Kreuzberg auzoan jaiotako Adir Jan musikari kurdua izango da lehena oholtza gainean, 20:00etan. Zehazki, bere musika queer poesiaren, folkaren, mistizismo sufiaren eta rock psikodelikoaren arteko nahasketa gisa deskribatzen du, eta lan hortaz gozatzeko aukera egongo da gaur artistaren zuzeneko musikarekin. Ondoren, Danny Baldurssonen txanda izango da. Faroe uharteetako abeslari eta gitarra jotzailea da. 2016 eta 2018 bitartean hainbat kontzertu eman zituen Danimarkan, Islandian, Groenlandian eta Alemanian, eta 2019an Song Writing Award saria irabazi zuen Holy abestiarekin.

Halere, eguneko egitarauari eta aurtengo jaialdiari amaiera emango dion taldea Euskal Herrikoa izango da: Skakeitan musika taldeak itxiko ditu ateak. Donostian sortu zen, 2008an, eta lehen albuma 2012an grabatu zuen. Azkenekoa, 2019an kaleratu zuten, Nola galdu denbora izenpean.

Kontzertu horietara joan nahi duenak, beraz, debalde eskuratu dezake sarrera, librea baita, baina antolatzaileek jakinarazi dute birusaren ondorioz edukiera mugatua izango dela, eta musikarien emanaldietan maskara jartzea beharrezkoa izango dela momentu oro.

Badira ekintza gehiago

Eszenatoki nagusiko emanaldiez gain, adin tarte guztietara egokitutako bestelako jarduerak ere egongo dira: eguerditik aurrera, luthierren azoka bat; musika tresna tradizionalen sortzaileek ere beren lanak erakutsiko dituzte; eta 19:00etan, kale animazio musikala egingo du herriko talde batek. Taberna Ibiltaria taldearen txanda izan zen atzo, eta Beti Jai txaranga arituko da gaur Galdakaoko kaleak alaitzen, kontzertuak hasi baino ordubete lehenagotik.

Musika Bizian jaialdia



Gaur, Galdakaoko Iturriondo parkean (Bizkaia), 20:00etatik aurrera.]]>
<![CDATA[Aldaketak bazar txinatarretan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/033/001/2021-11-06/aldaketak_bazar_txinatarretan.htm Sat, 06 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1876/033/001/2021-11-06/aldaketak_bazar_txinatarretan.htm
Eduardo Rubio Euskal Herriko Unibertsitateko irakasleak eta Fang Xiao Bilboko Lu Xun ikasketa txinatarrei buruzko zentroko koordinatzaileak gai hori izan dute hizpide. Zehazki, EHUk eskainitako master bat sortu zuten elkarrekin, eta egun martxan ez badago ere, ikasketa horiekin helburu zuten Txinako historia, kultura eta ekonomia bertatik bertara ezagutaraztea.

Bi adituek Euskal Herriko bazarren egoera izan dute hizpide, hainbat izan direlako egoerara moldatu behar izan direnak, baina jakinarazi dute ez dutela itxierarik antzeman. Horretarako, hiri handietako eta txikietako egoera alderatu dute. «Madrilen eta Bartzelonan gerta zitekeen horrelako kasuren bat, baina, salbuespen gisa, hala nola interes handien kudeatzaileak daudenean atzetik, baina familia apalen kasuetan, gehienetan ez da horrelakorik gertatzen». Hain zuzen, hainbat hedabidetan zabaldu da bazarrak itxi dituztela bi hiri horietan, baina bertako komunitate txinatarrak zehaztu du arrazoia ez dela birusarekiko beldurra izan, baizik eta ekonomikoki aurrera ezin egin ahal izatea.

Horrelako kasu bat ei da Gasteizko Frantzia kalean zegoen Wan Long III bazarrarena. Ez da jakina zergatik itxi duten negozio hori, baina hiri bereko Diputacion bazarraren jabeak -ez du izen-abizenik eman nahi- ziurtatu du denda hori ez dutela berriro irekiko. Berak ez du negozioa itxi, baina azaldu du egoera ez dela «batere erraza», eta birusak zuzen-zuzenean eragin diela. Hiri bereko Di Xiang bazarreko kidearen ustez ere, koronabirusak «krisia» eragin du, eta, ondorioz, «ez dago irabazirik». Hala ere, ez du itxieraren baten kasurik ezagutzen; soilik negozio baten lekualdaketaren berri du.

Izan ere, bada errealitate hori ere: batzuek negozioa lekuz aldatzea erabaki dute, eta baita bazarren ordez beste negozio batzuk irekitzea ere. Horren berri eman dute bi adituek, BERRIARI idatziz erantzundako galderetan. «Familia txinatarrek ere bizimodua atera behar dute, eta, jardueraz aldatzea hobe dela uste izanez gero, aldatuko dute; lokalen alokairuetan dauden prezio aldaketak ere aprobetxatu ditzakete, eta, agian, merkeagoetara aldatuko dira, une horretan dauden lokalaren jabearekin akordioren bat egiten ez badute». Are, zehaztu dute pandemiaren ostean batik bat elikadurarekin lotuta dauden zenbait lokal ireki dituztela jatorri txinatarra duten herritar batzuek; esate baterako, jatetxeak, supermerkatuak eta gozotegiak.

Kontainerren prezioa

Egoera honetan eragin duen beste faktore bat ere bada: nazioartean itsas merkantzia garraiatzeko kontainerren prezioen gorakada. Rubiok eta Xiaok ez dute horren berri, baina hainbat adituk diotenaren arabera, gora egin dute kontainer horien prezioek, besteak beste gutxi daudelako eta baliabide pertsonalak ere murriztuta daudelako. Ondorioz, Asiatik, baina batik bat Txinatik datorren produktua ere garestiagoa da.

Errealitateak errealitate, bi adituek zehaztu dute txinatarrak pertsona «langileak» direla, negozio txikiak dituztela, eta normalean ez dituztela «konpainia handien interesak» ordezkatzen. Haien arabera, Txinatik etorritako herritarrentzat beren lana «garrantzitsua» da, eta toki jakin batean gelditzearen arrazoietako bat da «bizimodua ateratzea». Beraz, erantsi dute hori baino ez dutela egiten Euskal Herrian, eta hemen «gustura» daudela.]]>
<![CDATA[Ezkutuko obusak ere arrisku]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/030/001/2021-11-03/ezkutuko_obusak_ere_arrisku.htm Wed, 03 Nov 2021 00:00:00 +0100 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1928/030/001/2021-11-03/ezkutuko_obusak_ere_arrisku.htm
Protokoloaren berri eman du Jose Fernandez Ertzaintzako LIU Lehergailuak Indargabetzeko Unitateko kideak. «Baten batek obus bat edo bestelako arma militarren bat aurkitzen badu, 112ra deitu behar du; aurkitutako hori lekuan bertan utzi behar da, inongo manipulaziorik egin gabe, eta unitateko kideek aztertuko dute zer egin».

Hain zuzen, protokolo hori Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bete beharrekoa da, baina, oro har, Euskal Herriko beste lurraldeetan ere horiek dira eman beharreko pausoak. Nafarroan, lurraldeko gobernuak jakinarazi duenez, lehergailu horien kudeaketa ez dagokio berari, eta Espainiako Poliziako eta Guardia Zibileko espezialistak aritzen dira zeregin horretan. Ipar Euskal Herrian, berriz, norbaitek obusen bat aurkituz gero, Baionako suprefeturak zentralizatzen ditu partikularren deiak, eta desaktibatze zerbitzua abiarazten du jendarmeekin batera.

Hobe leherrarazi

Euskal Herrian, beraz, erakunde batek baino gehiagok dute lehergailuak kudeatzeko ardura, eta ez da erraza datu orokorrak lortzea. Gainera, Alberto Sardones Euskal Prospekzio Taldeko kideak jakinarazi du gehienetan obustzat hartzen direla lehergailuak, baina horien artean hainbat mota daudela: «Obus bat artillerian erabilitako munizioa da, baina badaude beste batzuk ere, hala nola abiazioan erabilitakoak eta mortero granadak; halere, oro har, dena azaltzen da obus moduan, arlo hori teknikoegia delako».

Beraz, hori gogoan izanda, eta Ertzaintzak eta Espainiako Poliziak emandako datuen arabera, Hego Euskal Herrian gutxienez 469 obus aurkitu dituzte orain arte, gehienak Bizkaian: guztira, 212 lehergailu bildu dituzte lurralde horretan.

Mota batekoa edo bestekoa izan, ordea, Fernandezek nabarmendu du erabakirik egokiena horiek leherraraztea dela: «Herritarren segurtasunerako baldintzak betez gero, komeni da lehergailua lekuan bertan suntsitzea; baina, ezin bada, toki seguruago batera lekualdatzen dugu han lehertzeko». Halakoetarako eremua Berroziko (Araba) Ertzaintzaren instalazioetan dago. «Gunea erabat kontrolatuta dago, baita hesituta ere; leherketak egiteko egokia da». Hala ere, erantsi du horrelako prozesuren bat egin behar izanez gero, arau batzuk bete behar dituztela; esaterako, lehergailuak garraiatzeko eskolta behar izaten dute.

Baina, leherrarazteaz gain, bada beste aukera bat ere: desaktibazioa. Hala ere, LIUko kideak azpimarratu du ez dela aukerarik onena: «Onura baino arrisku gehiago dakartza, eta hemen herritarren segurtasunak du garrantzia». Haren arabera, hainbatek halako materiala gorde nahi izaten dute; besteak beste, katalogatuta gelditu dadin eta erreferentzia historikoak egon daitezen, baina erantsi du hori leherrarazi aurreko dokumentazioetan ere egin daitekeela, hala nola argazkien eta datuen bidez. Are, azaldu du asko lehergailuak tratatzen saiatzen direla, hori egiten dakitela pentsatuta, baina horrek arriskua besterik ez dakarrela: «Lehergailu hauen benetako arriskua manipulazioan dago; hiltzeko sortu dira, guztiek dute karga leherkorra barnean, eta, beraz, arriskutsuak dira».

Errealitatea, ordea, urtez urte aldatuz joan da, eta orain hamarkada batzuk ez zegoen horretarako ia aukerarik. Juan Luis Arruabarrena Otxandiokoa da (Bizkaia), eta orduko bizipenak izan ditu gogoan. Gaztetako oroitzapenei tiraka, azaldu du behin obus bat aurkitu zutela: «Pinuak landatzen genbiltzan basoan, eta akorduan dut lagun batek obus bat aurkitu zuela; aitzurrarekin jo zuen lurra, eta kanpora irten zen. Ez dakit zenbat aldiz egingo nuen nik bide hori hor obus bat zegoela jakin gabe!». Haren arabera, lagun hori «kasualitatez» lehergailu teknikaria izan zen soldaduskan, eta, beraz, obusa desaktibatu zuen. «Guk, badaezpada, alde egin genuen haren ingurutik, baina bera lehergailua soltatzen gelditu zen, barruak kentzen gero txatarra moduan saltzeko».

Gehienak 36ko gerrakoak

Obus hori 36ko gerrakoa zela jakinarazi du Arruabarrenak, eta zehaztu du orduan «erraza» zela bonbak aurkitzea. «Gerraostean asko zeuden; esku bonbak ere baziren, eta mutikotan esku artean erabiltzen genituen, ez genekielako zer arrisku zuten ere, baina gero bazter batera bota, eta hortxe uzten genituen». Horrez gain, bestelako materiala ere aurkitzen zuten, hala nola balak, eta negozioa egiteko baliatzen zuten. «Punta eta bolbora kentzen genizkien, eta zakukadak betetzen genituen, ondoren herrian zegoen txatar biltzaile bati saltzeko». Are, erantsi du oraindik ere posible dela lehergailuren bat edo beste agertzea, inguruan «bonba ugari» daudelako, baina «ezkutuan».

Ez da harritzekoa horrelako materiala halako guneetan aurkitzea, eta gauza bera baieztatu du Sardonesek ere. Aranzadi zientzia elkartearen barnean dago haien taldea. Helburua milizianoen eta gudarien gorpuak lokalizatzea da; jardun horretan, batez ere 36ko gerran batailak eta borrokak egondako tokietara joan ohi dira, eta nahiz eta asmoa ez izan lehergailuak aurkitzea, aurkitu izan dituzte. «Lur mugimendu handiak dauden tokietan ager daitezke, obra batzuetan, esate baterako, baina, normalean, mendi edo leku jakin batzuetan pilatuta egoten dira, borroka oso gogorrak egon ziren tokietan».

Horren adibidetzat Legutio ingurua aipatu, eta azken aurkikuntzarekin lotura egin du, baina beste leku batzuk ere zerrendatu ditu. Bizkaian, adibidez, Saibigain mendia (Abadiño) eta Bilboko Burdin Hesia aipatu ditu, eta, Gipuzkoan, berriz, Intxorta (Elgeta) izan daiteke toki nabarmenetako bat.

Hala ere, Euskal Prospekzio Taldeko kideak nabarmendu du lehergailu bakoitzak ezaugarri ezberdinak dituela, eta, gainera, material hori guztia «inportatutakoa» izaten dela: «Jatorriz, izan daitezke Japoniakoak, Errusiakoak eta Alemaniakoak, adibidez, eta, beraz, aurkitzen ditugunean ezin dugu jakin arriskutsuak izan daitezkeen edo ez, baina, printzipioz, aktibatuta daude; horrelakoetan, larrialdietara deitzea da protokoloa».]]>
<![CDATA[EH Bildurekin duen harremana mantentzea babestu du EAk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/013/001/2021-10-31/eh_bildurekin_duen_harremana_mantentzea_babestu_du_eak.htm Sun, 31 Oct 2021 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1943/013/001/2021-10-31/eh_bildurekin_duen_harremana_mantentzea_babestu_du_eak.htm
Leire Pinedo Biltzar Nagusiko Prestaketa Batzordearen buruak eta Iker Ruiz de Egino EAko bozeramaileak eman zuten batzarraren berri atzo, Gasteizen. Alkar zainduz lelopean egingo da XIII. Biltzar Nagusia, otsailaren 19an eta 20an, eta martxoaren 5ean eta 6an, Araban. «Zaintza politikaren erdigunean» jartzea da asmoa, eta ideia hori alderdira ere eramatea; uste dute barne eztabaida «larregi garraztu» dela.

Halere, sektore kritikoko kideek kongresua egiteko erabakia «zentzugabekeria demokratikotzat» jo dute, nabarmenduta, besteak beste, afiliatuei ez zaiela aukerarik eman alderdia nork gidatu behar duen erabakitzeko. Haren arabera, hau «alderdia kontrolatzeko» modu bat da, EAren «desegitea» gauzatzearekin batera. Eba Blanco idazkari nagusiari ere mezu bat helarazi diote: «Hitz egiteko eseri, eta afiliazioak bere sentimenduak adierazteko oinarrizko baldintza demokratikoak adostu».

Txostenaren zirriborroa

Dosier politikoaren zirriborroa horretarako propio izendatutako lantalde batek ondu du, eta Kontseilu Nagusiaren oniritzia du. Sei atal ditu guztira, eta horietako bakoitzean gai bat lantzen da; esate baterako, 2020ko hamarkadako sozialdemokrazia, EAren printzipio ideologikoak, euskal errepublika sortzeko zutabeak, eta Ipar Euskal Herriarekin eta euskal diasporarekin izan beharreko harremanak jorratzen dira.

Sektore ofizialeko kideek azaldu zuten hau soilik zirriborro bat dela: «eztabaidarako abiapuntua» ez ezik, baita «barne gatazkak amaitzeko txostena» ere.]]>
<![CDATA[EAko zuzendaritzak EH Bildurekin duen jarrera mantentzea babestu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/205265/eako_zuzendaritzak_eh_bildurekin_duen_jarrera_mantentzea_babestu_du.htm Sat, 30 Oct 2021 08:45:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/albisteak/205265/eako_zuzendaritzak_eh_bildurekin_duen_jarrera_mantentzea_babestu_du.htm <![CDATA[«'Kontrol' hitzak adiera ezberdinak ditu armen merkatuaz hitz egitean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2021-10-26/kontrol_hitzak_adiera_ezberdinak_ditu_armen_merkatuaz_hitz_egitean.htm Tue, 26 Oct 2021 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2021-10-26/kontrol_hitzak_adiera_ezberdinak_ditu_armen_merkatuaz_hitz_egitean.htm
Posible al da arma trafikoa kontrolatzea?

Nire erantzuna azken urteetako lanaren emaitzaren ondorioa da. Orain ditugun mekanismoekin, itxuraz, badirudi kontrol bat badagoela arma horiek gatazka armatuak dauden tokietara edo giza eskubideak urratzen diren lekuetara iristeko. Baina armen kontrolari buruzko legediak erakutsi du armen esportazioa ez dela murriztu, eta arma horiek aipaturiko eremuetara iritsi, iristen direla.

Beraz, ezetz da erantzuna?

Orain arte ez dugu lortu, baina aurkitu daiteke era bat gerran dauden herrialdeei armak emateko eta araua betetzen ari dela esateko. Espainiako eta Europako Batasuneko kasuak aztertu ditugu armen helmuga zein den jakiteko. Legeek jasotzen dituzten irizpideen arabera, armak ezin dira esportatu leku batzuetara bertako egoerarengatik, baina ausartzen naiz esatera bost armatatik bat legeak propio jasotako tokietara iristen dela, eta hori ondoriorik gabe gertatzen da. Halere, eragile ezberdinak daude sartuta nazioarteko armen salerosketaren logikan, eta, horientzat, kontrol hitzak adiera ezberdinak ditu armen merkatuaz hitz egitean.

Nola ulertu behar dira adiera horiek?

Gizarte mugimenduentzat eta bakearen eta giza eskubideen ikuspegitik lan egiten dugunontzat, kontrolak murrizketa edo ezabaketa esan nahi du, baina adiera ezberdina da enpresa horiek dauden lurraldeko gobernuentzat. Haiek kontrola sustapenarekin uztartzen dute, negozio bati segurtasuna ematearekin eta laguntzearekin. Legeak eta araudiak egon arren, ikusi dugu armen komertzioa era basati batean handitu dela; esate baterako, Espainian hamar aldiz handitu da hamarkada batean. Beraz, kontrola egon badago, baina ez arma horiek leku horietara ez iristeko, baizik eta enpresek etekinak ateratzeko.

Beraz, iristen dira armak. Baina nola?

Itsasoz, airez edo lurrez, inolako arazorik gabe, legezko salmenta bat delako eta estatuak babesten duelako. Enpresa batek salmenta bat adosten du eroslearekin, adibidez Saudi Arabiako Gobernuarekin, eta, horren ostean, enpresa horrek gobernura jotzen du arma horien esportazioa baimentzeko. Gobernuak erabakiko du lizentzia hori eman ala ez, lehen aipaturiko irizpideak aplikatuta, baina, hala ere, jarraitzen dute armak saltzen giza eskubideak urratzen diren edo gatazka armatuak dauden lurraldeetan.

Zerk egiten du hor huts?

Irizpide horiek erabat subjektiboak dira. Ez dago zerrenda bat; gobernu bakoitzak bere txostenekin erabakitzen du ea urraketa bat dagoen ala ez. Baina sarritan ez da azaltzen ea enpresari lizentzia hori nola eman zaion; informazioa erabat sekretua da. Espainiaren kasuan ere horrela da.

Ez dago gardentasunik…

Ez dakigu nola hartu duten erabaki hori, eta hartua dutenek badakite ez dugula inoiz jakingo. Gizarte zibila kritika ugari egiten ari da, batik bat Yemengo gerrara doazen esportazioen inguruan, baina Espainiako Gobernuaren erreakzioa da esatea legeak ez duela funtzionatzen eta ex-post kontrolerako araudi bat ezarriko duela.

Zertan datza?

Esportazioa egin ondorengo kontrol bat da. Erosleek ziurtatzen dute ez dutela urratuko saltzailearen arauan jarritakoa. Hori paperean ondo gelditzen da, baina errealitatean ez da horrela, eta, beraz, orain planteatzen dena da lurraldeetara joatea eta bertatik bertara ikustea ea zertan erabiltzen den armamentua. Halere, hori izugarrikeria bat da, eta ez da bideragarria. Fartsa bat dela jakinda sortzen den kontrol bat da, porrotera bideratuta dagoena.

Enpresa eta gobernu horiek ere gatazka eta urraketa guneetako parte hartzaileak al dira?

Bai, noski. Negozioa egiteko interesa duten enpresak ditugu, eta enpresek negozioa egiteko interesa duten gobernuak, arrazoiak legitimoak ez badira ere. Azken batean, industria militarra sustatu nahi da, hala nola diru sarrera eta enplegu gehiago izateko. Are, armen salmenta kanpo politiketarako tresna bat ere bada, eta eragina du herrialde batek dituen nazioarteko harremanetan.]]>
<![CDATA[Gastronomia, bidaien gida]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/036/001/2021-10-23/gastronomia_bidaien_gida.htm Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1898/036/001/2021-10-23/gastronomia_bidaien_gida.htm
COVID-19ak eragindako egoera dago proiektu horren sorreraren oinarrian. Ostalaritzaren sektorean egiten zuten lan aurrez ere Lemhaoulik eta Salcedok, baina izurriteak eragin zuzena izan zuen haiengan. «Nik lana utzi nuen, eta Alejandro autonomoa zen, baina egoera ez zen erraza, eta aukera bakarra zegoen: hil edo berrasmatu», adierazi du Lemhaoulik. Bezeroari zer eskaini erabakitzen aritu ziren, zerbait «ezberdina» egin nahian, eta, azkenean, proiektu honen aldeko hautua egin zuten: «Nazioarteko gastronomiaren zalea naiz ni, eta Amirak munduko kulturak ditu gustuko; bi zati horiek batzea eta afari esperimentalak martxan jartzea erabaki genuen, horien bidez bezeroa eremu ezberdinetara eramateko». Hala, bi astean behin helmuga berri baten berri ematen dute, eta gastronomia bera da bidaia horietako gida.

Egun, Gasteizko Abastos merkatuan dabiltza lanean, bertan dute pop-up jatetxea; abuztuaz geroztik, hor ematen dituzte afariak, aurrez erreserba eginda, baina datorren asteburuan emango diote amaiera eredu horri, hasieran bezalaxe, etxez etxeko zerbitzuari ekiteko beste behin. «Funtzionamenduari dagokionez, helmuga baten berri ematen dugu bi astetik behin sare sozialetan, eta menu itxi baten azalpenak ere argitaratzen dira; leku bakoitzeko hiru plater izaten dira, eta bezeroei zuzenean iristen zaie etxera, Eraman kooperatibaren bitartez». Janari hori eginda bidaltzen dute normalean, nahiz eta batzuetan bezeroak esku hartu behar izaten duen azken ukituren bat emateko; besteak beste, labean sartu berotzeko.

Bidaiak, intuizioz

Kaxetan bidaltzen dute menua, baina, janariaz gain, sorpresaren bat edo beste ere ematen saiatzen dira proiektuko kideak, aste horretako herrialdeko edo hiriko kulturarekin uztartuz. «Brasil landu genuenean, adibidez, sanba eskolak egin genituen Internet bidez, tokiko artista batekin eta bezeroekin, caipirinha hartzeko orduan», adierazi du Salcedok. Eta Lemhaoulik, barre konplizez, ondotik erantsi du ez duela sekula ahaztuko bere proiektuko kideak dantza mota hori egiteko izan zuen modua. «Saiatu nintzen, bederen!», erantzun dio.

Indonesiara izan zen eginiko lehen bidaia, eta ostean etorri ziren, besteak beste, Kuba, Japonia, New York, Sizilia, Maroko, Txina, Herbehereak, Grezia, Nepal eta Islandia. Guztira, hogei herrialde ingurutara egin dituzte bidaia gastronomikoak, eta, aldi berean, kulturalak, bertakoaz gozatzeko asmoz. Hala ere, Salcedok azaldu du antolaketa ez dela berbera etxez etxeko zerbitzuan aritu edo azken hilabeteotan egon diren pop-up jatetxean. «Leku fisiko batean egonda, saiatu gara hirietako kale merkatu indartsuetara bidaiatzen, street food kontzeptura jauzi egiten, baina etxez etxekoan nahiaren arabera erabakitzen dugu zer egin, intuizioak aginduta, sarritan». Orain, esate baterako, Vietnamen dute geldiunea, eta hala izango da datorren astera arte. «Helmuga ezberdinen zaku bat dugu, eta, saiatzen gara horietako bakoitzaren onena ateratzen guk eskaini dezakegunaren arabera», zehaztu du Lemhaoulik.

Menu horiek, ordea, ez dituzte kale merkatu batean prestatzen. Hasieran, Dulantziko (Araba) sukalde handi batzuetan aritzen ziren lanean, etxez etxeko zerbitzuak egin bitartean; ondoren, Abastos merkatura lekualdatu ziren pop-up jatetxearekin batera, baina, orain, berriro ere sukaldeetara bueltatzea tokatzen zaie. Hala ere, Gasteizera lekualdatu nahi dute, batez ere «logistika arazoak» saihesteko.

Erantzunarekin «gustura»

Ia igaro da urtebete proiektua martxan jarri zutenetik, eta kideek azaldu dute «gustura» daudela ordutik jendeak izandako erantzunarekin. «Ez geunden ezeren esperoan, soilik gure nahien araberako proiektu bat egin nahi genuelako, baina pixkanaka jarraitzaileak izaten hasi ginen Instagram kontuan, eta lehen bidaian plaza guztiak agortu ziren hiru egunetan», nabarmendu du Lemhaoulik. Haren ustez, bazirudien unerik eskasena izan zitekeela konfinamendu garaia horrelako proiektu bati ekiteko, baina erantsi du uste hori okerra dela. «Jendea gauza berriak probatzeko gogoz zegoen, zereginak nahi zituzten».

Egun ere plaza guztiak bete ohi dituzte, eta jendeak erreserbak egiten jarraitzen du. Are, Salcedok jakinarazi du azkenaldian erreserbak egiteko sistemarekin arazoak izaten dabiltzala. «Igandeetan zabaltzen dugu horretarako aukera, 21:00etan, baina, bezero guztiak batera sartzen direnez erreserba egitera, plataforma kolapsatu egiten da». Hala ere, aitortu du erantzuna «sekulakoa» dela eta jendeak «harritzeko» nahia duela. «Badirudi Gasteizen beti izan behar dela eskaintza berbera, baina ez da horrela; merkatuan bezero ezberdinak daude».

Beraz, orain, etxez etxeko zerbitzuei berrekingo diete, asteburuetarako menuekin, baina beste zenbait proiektu ere badituzte buruan. Hala ere, azaldu dute «pausoz pauso» joango direla.]]>
<![CDATA[Irudiek ere badute zer esana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2021-10-23/irudiek_ere_badute_zer_esana.htm Sat, 23 Oct 2021 00:00:00 +0200 Amaia Ramirez de Okariz Kortabarria https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2021-10-23/irudiek_ere_badute_zer_esana.htm
Hain zuzen, argazki hori izan da 2021eko World Press Photoko lehen irabazlea, eta Mads Niessen argazkilaria da egilea. Bertan hautatutako lanak ikusgai daude Gasteizko Oihaneder Euskararen Etxeko ur biltegian, azaroaren 14ra arte. Dozenaka dira, eta horietako bakoitzak istorio bat du kontatzeko.

Hausnartzeko aukera

Lan horietaz gozatzeko asmoz iritsi berri da Susana Correal erakusketara. Urtero jarri ohi dituzte aldi bakoitzeko argazkiak, eta dagoeneko ohituratzat du bertaratzea. Oraindik, soilik horma bateko irudiak ikusi ditu, baina «indartsuak» iruditu zaizkio: «Beste urteetan ez zait hau gertatu, baina nahiko hunkituta nago oraingoan; agian azken urteko bizipenak izango dira arrazoia, baina barruak mugitu zaizkit argazki batzuekin: Palestinakoekin, esate baterako». Batik bat jendearen aurpegiak ageri diren argazkiak gustatzen zaizkio, baina lan gehienak ikusteko ditu, eta, beraz, bidean aurrera egin du.

Irudiak era guztietakoak dira, hainbat errealitate azaleratzen dituztenak: migrazio bideak eta politikak, armen salerosketa, gaixotasunen ondorioak, eta beste hainbeste. Gaika banatuta daude; hala nola kirolak, natura eta erretratuak dira multzoak, eta horietako bakoitzak zenbait argazki biltzen ditu.

Horietako gehienak ikusi ditu dagoeneko Naia Aizpuruk. Ia ordubete darama bertan, eta lagun batek gomendatu dio erakusketa ikustera joateko. Kasu egitea erabaki du. «Leku ezberdin pila bateko errealitateak daude argazki bakoitzean, eta denak gela berberean ikusteak zirrara eragiten du». Haren arabera, halako egitasmoek laguntzen dute «bertatik bertara» ikusten zer gertatzen ari den inguruan.

Hainbat ikasle dabiltza bueltaka erakusketan ere. Fitxa batzuk dituzte eskuetan, eta argazkiak ikusi ahala galderak erantzuten dabiltza. Naroa Sanz eta Libe Gaztañaga dira horietako bi. Oñatitik (Gipuzkoa) etorri dira, aurrez erakusketa ezagutzen zuen irakasle batekin, eta adierazi dute txango honen helburua batik bat munduan gertatzen ari denaz ohartzea dela. «Interesgarria da, baina argazki gehienek zirrara eragiten dute», esan du Gaztañagak. Hari Aitor Garmendia argazkilariak ateratako argazkiek eragin diote sentsazio hori. Txerriak ageri dira erreportaje horretan, eta asmoetako bat Espainian animalia horien esplotazioak duen garrantzia azaleratzea da.

Sentsazio horiekin bidean aurrera egin dute biek ere, errealitate gehiago ikusteko, baina ez aurrez hausnarketa bat bota gabe: «Irudi ezberdinak daude; batzuek lehen kolpean hunkitzen zaituzte, eta, beste batzuek, ez horrenbeste, baina azalpenak irakurtzean ohartzen zara istorio gogorrak kontatzen dituztela».]]>