<![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 18 Jul 2019 19:36:49 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«EBren sistema politikoa gehiago politizatu gabe, demokrazia hutsala izango da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/018/001/2019-07-16/ebren_sistema_politikoa_gehiago_politizatu_gabe_demokrazia_hutsala_izango_da.htm Tue, 16 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1889/018/001/2019-07-16/ebren_sistema_politikoa_gehiago_politizatu_gabe_demokrazia_hutsala_izango_da.htm
Honako hau defendatu izan duzu: EBren krisia ezin dela modu materialista batean azaldu, krisia «espirituala» delako.

EBren integrazioaren balio oinarrizkoak dira demokrazia, oinarrizko eskubideak eta zuzenbide estatua. Demokrazia gobernatzeko modu bat da, eta oinarrizko eskubideek gure askatasunak bermatzen dituzte, baina ez dute esaten zer egin behar dugun askatasun horiekin. Europan hamarkadotan gertatu dena da beste balio batzuk arbuiatu dituztela. Horietako bat da abertzaletasuna. Badago abertzaletasun jator bat, non estatua norbanakoena den. Abertzale hitza eta haren esanahia ezabatuta, gauza garrantzitsu bat kendu dugu: bestearekiko maitasunaren diziplina bat dela. Horren ondorioz, emaitzen demokrazietan gaude, herritarren arduren demokrazietan baino gehiago.

Europako diskurtso politikoak egun ez dio erreferentziarik egiten egin beharrei; beti eskubideez ari da. Niretzat, gizakiak ez du soilik bere garapen pertsonalean pentsatzen, bere bizitzari esanahi bat eman nahi dio. Alde horretatik, abertzaletasunak, identitateak, eginbeharrak izateko aukerak eta eskubideek esanahi espirituala ematen diote giza kondizioari. Horregatik da krisia espirituala

Hitzaldian esan duzu EB gehiago politizatu behar dela, eta hori egiten saiatzea hartu beharreko «arrisku bat» dela.

Politikarik gabe, zaila da demokraziaz hitz egitea. EBn neurri politiko garrantzitsuak hartzen dituzte, baina, Europako Parlamentuak botere garrantzitsuak dituen arren, ia ez da existitzen herritarrek euren botoarekin EBren patua finkatzeko aukera. Nik honako hau nahi dut: alderdiek kanpainan ez dezatela soilik azaldu nola defendatuko dituzten euren herrialdearen interesak, Europa nola gobernatuko duten esan dezatela ere bai.

EBren prozesu politikoa gehiago politizatu gabe, demokrazia hutsala izango da. Ez nau harritzen joera izatea gero eta jende gutxiagok bozkatzea. Ez gaude ohituta EB politizatua izatera, herriaren ahotsak indar handia izatera. Onartzen dugu gobernuen joko hori, Alemania bezalako herrialdeak abantailatzen dituena. Errazagoa da statu quo-a defendatzea, ezer erradikalagoa egitea baino.

Noski, politizazio horrekin ziurgabetasun epe bat egonen litzateke, eta gobernu batzuek argudia dezakete ez dutela hori nahi, baina hartu beharreko arrisku garrantzitsua da. Statu quo-a onartezina da. Europar eraikuntza oso polita da, baina ez ditut nire konbikzio demokratikoak sakrifikatu nahi EB defendatzeko.

Spitzenkandidat (hautagai nagusia) sistemari buruz, esan duzu lehen pausoa dela, baina ez dela nahikoa. Zer gehiago egin behar da? Hautagai ez zen politikari bat izendatu dute Europako Batzordeko presidentetzarako: Ursula von Der Leyen.

Jokoa ez da amaitu. Ikusteko dago zer egingo duen [gaurko bozketan] Europako Parlamentuak, ezezkoa eman diezaiokeelako Macronen eta Merkelen akordioari. Baiezkoa ematen badiote, sinesgarritasun krisi bat sortuko da parlamentuan, ordezkariek spitzenkandidat-en alde baitaude.

Sistema hori ahula da, ez delako nahikoa batzordearen presidentea hautatzea. Beharrezkoa da Europako bozetatik batzordea bera ere ateratzea; hori egin ezean, hitzorduak edertasun txapelketa bat dirudi. Batzordearen norabide politikoa ere finkatu behar dute herritarrek, baina hortik urrun gaude.

Hitzaldiko zure solaskideak esan du EB demokratikoa dela itunetan hala adostu dutelako.

Milaka konstituziok diote euren herrialdea oso demokratikoa dela, baina gero errealitatea bestelakoa da. Itunetan esaldi politak daude. EB ez da erregimen autoritario bat, hori argi dago, baina bere gobernantza sistemak Europa mailan ez du errepikatzen nazio mailan demokraziaz espero duguna. Beharrezkoa da taldeko komunitarioa zaintzea eta garatzea modu demokratikoago batean.

Beraz, EBn ez dago demokraziarik, ala demokrazia gutxi dago eta gehiago behar da?

EBk bere gobernantza sisteman akats asko ditu, eta horrek esan nahi du ez doala ondo. Gauza asko ez doaz ondo: batasun fiskala, banku batasuna, sistema politikoa... Erakunde mailan ere arazo asko daude prozesu demokratikoari dagokionez. Akats demokratiko oso garrantzitsuak daude, eta ez ditugu begiak itxi behar horien aurrean. Ez naiz euroeszeptikoa, hitzaren oinarrizko zentzuan, baina nire rola intelektual gisa da ondo funtzionatzen ez duten gauzak argitara eramatea.

EB antolatua dagoen modua kontuan hartuta, zenbateko demokrazia exijitu diezaiokegu?

Estatu kideek estatu mailan dutena baino gutxiago, ez.

Brexit-aren prozesuan, EBren jarrera izan al da taldetik irtetearen arriskuak nabarmentzea?

Europako politikari batzuk gardenak izan ziren horren inguruan. EBk nahi izan du bere osotasuna mantendu, bere merkatu bakarrarena... Emaitza argia da: ez da herrialde gehiagorik aterako. Europaren historian lehenengoz, EB patuaren komunitate bilakatu da. Kritika asko jaso ditzake, baina arazoak EBren esparruan konpondu behar ditugu.

Erabakiarekiko jarrera suabeagoa izatea nahiago nuen, erabakia errespetatzea. Baina, azkenean, brexit-arena britainiarrek sorturiko arazoa da. Ez zuten planik, eta orain ere ez.

Hitzaldian, ironikoki honako hau esan duzu: «Hobeagoa da hondartzara joatea, Europarako bozkatzea baino».

Uste dut beharrezkoa dela bozkatzea. Baina ulertzen dut botoa ematen ez duen jendea, uste baitu bere botoak gutxirako balio duela EBren patua finkatzeko orduan; eta iritzi justua da hori. Parte hartze txikiari buruzko behaketa bat da. Europar herritarrari pisu handiagoa eman behar diogu.]]>
<![CDATA[Sarkozyren itzala luzea da eskuinarentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/014/001/2019-07-14/sarkozyren_itzala_luzea_da_eskuinarentzat.htm Sun, 14 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1943/014/001/2019-07-14/sarkozyren_itzala_luzea_da_eskuinarentzat.htm
«Gure mugimenduan, aginte moral bat dago zilegitasun ororen gainean. Nicolas Sarkozy da», ziurtatu zuen, duela hilabete, Christian Estrosi Nizako alkate eta Sarkozyren eta Jacques Chiracen gobernuetan ministro izandakoak. «Frantziaren eta nire artekoa ez da inoiz amaituko», esan zion duela bi aste Sarkozyk Le Point astekariari, haren bizitza politikoari buruzko bildumaren Passions lehen liburukia aurkeztu berritan.

Hein batean bada ere, Frantziako presidente ohiarentzat obra hori kaleratzea izan da politikaren ikuspuntutik bere buruaz aritzeko modu bat, arreta gustuko duen eremu batera eramateko estrategia bat; bai baitaki datozen hilabeteetan arlo judizialak beteko duela bere egunerokoa, eta horrek eragin handia izango duela bere familia politikoan. Baita bere etorkizun politikoan ere.

Baina Frantziako presidente ohiak ez du guztiz argitu politikara itzultzeko asmoa ote duen. Ezetz esan du hainbatetan, baina beste hainbatetan iradoki du luze gabe itzuliko dela. 2016ko oroitzapen gazia hor du: Errepublikanoak (LR) alderdiak primarioak egin zituen 2017ko presidentetzarako bozetako hautagaia hautatzeko, eta Sarkozy ez zen bigarren itzulirako ere sailkatu. Ikusteko dago, beraz, haren aurkako epaiketek zer-nolako eragina izango duten haren familia politikoan; horien araberakoa izango baita haren itzulera.

'Bygmalion afera' ezaguna

Sarkozyk Bygmalion afera entzutetsuari egin beharko dio aurre lehenik: 2012ko presidentetzarako hauteskundeetako kanpainan finantzaketa irregularra izatea leporatu diote. Hortaz, epaiketan argituko dute Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasunak (UMP) eta Bygmalion komunikazio enpresak faktura faltsuak sortu ote zituzten, 20,5 milioi euroko gainkostua ezkutatzeko; izan ere, alderdiek gehienez 22,5 milioi euro gasta ditzakete kanpainan.

Bigarren epaiketa iragan hilabetean baieztatu zuen Kasazio Auzitegiak, Frantziako presidente ohiaren helegite bati uko eginda; hitzordu horrek ere zeresan handia emango du, Sarkozy bilakatuko baita ustelkeriagatik epaituko duten V. Errepublikako lehen presidentea —influentzia trafikoa ere egotzi diote—. Akusazioaren arabera, Frantziako presidente ohiak zin egin zion Kasazio Auzitegiko epaile bati ahal zuena egingo zuela Monakoko postu garrantzitsu bat lortu zezan, trukean hari buruz sekretupean zegoen informazio bat helarazten bazion.

Gaur-gaurkoz, bi kasu horiek dira Sarkozyren aurkako garrantzitsuenak, baina ez bakarrak: beste zortzi auzitan ustez parte hartu du, edo zerikusia izan du, modu batean edo bestean.

LRk urriaren 12an hautatuko du hurrengo presidentea, Laurent Wauquiezen dimisioaren ostean —urte eta erdi iraun du karguan—. Sarkozyk kritikatu izan du Wauquiezen estrategia, alderdia eskuinerago eramatearena: bozen emaitzek agerian utzi dute ez zela eraginkorra izan. Bada, Frantziako presidente ohiak erabaki beharko du primario horietan zenbateraino parte hartuko duen; erabakia edozein dela ere, harena itzal luzea izango da eskuinarentzat.]]>
<![CDATA[Testuinguru zailean iritsi dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1949/002/002/2019-07-12/testuinguru_zailean_iritsi_dira.htm Fri, 12 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1949/002/002/2019-07-12/testuinguru_zailean_iritsi_dira.htm
Alemaniako, Belgikako, Txinako, Boli Kostako, Ameriketako Estatu Batuetako, Frantziako, Ekuatore Gineako, Indonesiako, Kuwaiteko, Peruko, Poloniako, Erresuma Batuko, Dominikar Errepublikako, Errusiako eta Hegoafrikako ordezkarien bisitaren bezperan, Kolonbiako Indar Armatu Iraultzaileak-Herriaren Armadaren (FARC-EP) bi gerrillari ohi hil zituzten; horiek batuta, 140 inguru dira bake akordioak sinatu zituztenetik hil dituzten gerrillari ohiak. Horien 31 senide ere hilik aurkitu dituzte.

Testuinguru horretan, FARC-EPren oinordeko Herriaren Indar Alternatibo Iraultzailea (FARC) alderdiaren senatari Julian Gallok atzo ohartarazi zuen gerrillari ohiek «mehatxuak» jasotzen dituztela, eta salaketa bat aurkeztu zuen herrialdeko fiskaltzan: «Fiskaltzaren Ikerketa Unitate Berezira etorri gara mezu batzuei buruz aritzera. Gure ustetan, horiek modu batera frogatzen dute FARC alderdiaren agintariei eraso egiteko plan bat dagoela».

Gallok ez zuen xehetasunik eman mezu horien edukiaz edo mehatxatuta sentitu diren alderdikideez; ikerketa bat abiatzeko eskatzera mugatu zen, eta kritiko agertu zen gobernuarekin: «Kolonbiako Estatuak ez du lortu bakea sinatu zutenen segurtasuna bermatzea».

Buruzagi sozialen kasua ere deigarria da. Programa Somos Defensores gobernuz kanpoko erakundeak (GKE) apirilean eman zuen errealitate horren berri: iaz giza eskubideen aldeko 155 ekintzaile hil zituzten, duela bi urte baino %46 gehiago; 2017an, 106 izan ziren hildakoak -dokumentaturiko kasuez ari da-. Eta, kasuen gehiengoan, ezin izan dute argitu nor den hiltzailea, ezta zer talde armatutakoa den ere. Buruzagi sozialen aurkako erasoak ere areagotu ziren iaz, %44 inguru: 2018an, 805 kasu dokumentatu zituzten -egunean bi baino gehiago-, eta 2017an, 560.

Hilketez eta erasoez gain, asteotan publiko egin zuten gobernuak murriztu egingo duela Bakearentzako Jurisdikzio Bereziaren (JEP) datorren urterako aurrekontua. Talde hori diseinatua dago gerrillariak ez ezik, indar militarretako kideak eta gatazkan eragin duten hirugarren pertsonak ere epaitzeko. 1964an hasitako gatazka armatuan sartutako jende guztia biltzen du.

Baina Ivan Duque Kolonbiako presidentea bake akordioaren aurkakoa da, eta JEPen 2020rako aurrekontua 26,7 milioi eurotik 3,7 milioira murriztu du; Patricia Linares talde horren zuzendaria kritiko agertu da erabakiarekin: «Modu eraginkorrean funtzionatzeko, beharrezkoak diren baliabideak behar ditugu».

Prozesua gainbegiratzeaz arduratzen den Kroc Institutuaren txosten baten arabera, bake akordioan adosturiko edukiaren %31 ez dute oraindik martxan jarri, nahiz eta hori egiteko epea pasatuta dagoen. Gainontzeko ondorioak ere argigarriak dira: soilik konpromisoen %23 bete dira guztiz, esaterako.

Krocek iragan apirilean adierazi zuenez, bakeak «aurrera egin» du Kolonbian, baina «ez da oraindik jendearengana iritsi».

Bilerak agintariekin

NBEren Segurtasun Kontseiluaren ordezkaritzako kideak Duquerekin batzartuko dira lehenik, eta gobernuko goi kargudunekin gero, tartean ministroekin eta funtzionarioekin. Ordezkarien Ganberako diputatuekin, eta buruzagi sozialekin ere elkartzekoak dira.

Itun horrek amaiera eman zion zortzi milioi biktima, zazpi milioi desplazatu eta 220.000 hildako eragin zituen gatazkari; 52 urtez borrokan aritu ostean, bi aldeek lau urteko prozesuan zehaztu zituzten elkarbizitzarako oinarriak.

"Orokorra da akordioaren krisia, estatua eta gizartea modernizatzeko itun bat izaki"]]>
<![CDATA[Kolonbiako Auzitegi Gorenak Santrich atzemateko agindu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2019-07-11/kolonbiako_auzitegi_gorenak_santrich_atzemateko_agindu_du.htm Thu, 11 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1857/011/001/2019-07-11/kolonbiako_auzitegi_gorenak_santrich_atzemateko_agindu_du.htm Jesus Santrich atzemateko agindua eman zuen atzo herrialde horretako Auzitegi Gorenak. Santrich auzi saio batera deituta zegoen, ustez droga trafikatzeagatik, baina ez zen agertu; soilik haren abokatuak izan ziren auzitegian, eta magistratuen aurrean defendatu zuten ez dutela eskumenik beren bezeroa auzipetzeko. Santrich desagertuta dago ekainaren 30az geroztik.

Auzitegi Gorenaren Instrukzio Sala Bereziak hartu zuen erabakia, argudiatuta «justifikaziorik gabeko absentzia bat» izan zela. Fernando Carrillo fiskal nagusiaren iritziz, FARCen buruzagi ohiak «justiziaz, biktimez eta bakearekin hazi direnez» iseka egin du: «Horregatik eskatu dugu hura atxilotzeko». Santrichen Herriaren Indar Alternatibo Iraultzailea alderdia ere kritiko agertu zen haren erabakiarekin: «Jesus Santrich ez da soilik gure alderdiko militante bat. Gure zuzendaritzaren parte da, eta Ordezkarien Ganberan eserleku bat du gure izenean. Ardura politiko oso serioak ditu harengan konfiantza dugun guztiokin. [Erabakiak] Desilusioa eman digu, eta min egin digu», adierazi zuen alderdiak prentsa ohar baten bidez.

Ameriketako Estatu Batuek (AEB) eskatua dute Santrich estraditatzeko, FARCen eta Kolonbiako Gobernuaren arteko bake akordioa indarrean sartu ostean ustez egindako droga trafikoaren delituagatik. Ordea, Bakerako Jurisdikzio Bereziak Santrichi ziurtatu zion ez zutela estraditatuko, AEBek emandako frogak ez zirelako «nahikoak» izan; orduan, kasua Auzitegi Gorenera pasatu zuten, eta epaitegi horrek erabaki behar du gerrillaren buruzagi ohiaren egoerari buruz; hain justu, Santrich aske geratu zen maiatzaren 30ean, auzitegi horrek aginduta.

Ekainaren 11n, FARCen buruzagi ohiak diputatu akta hartu zuen Ordezkarien Ganberan, baina hil horren 30ean bizkartzainengandik aldendu zen, eta norabide «ezezagun bat» hartu zuen, egun horretan azaldu zutenez.

Beste bi hilda

Ia hiru urte pasatuta, FARCek eta gobernuak adosturiko bake itunak zailtasunak izan ditu edukia ezartzeko, eta indarkeriak gora egin du herrialdeko eremu askotan, batez ere giza eskubideen ekintzaileen eta FARCeko gerrillarien aurka. Atzo jakinarazi zutenez, beste bi gerrillari hil zituzten. Andres Stapper Normalizaziorako eta Itzultzerako Agentziaren zuzendariak iragan ekainean eman zuen datuaren berri: 2016ko irailetik aurtengo apirilera, bi urte eta erdian, FARCeko 128 gerrillari ohi hil zituzten. Beste erakunde batzuek diote 135 izan direla gutxienez.

Testuinguru horretan, Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluaren ordezkaritza bat Kolonbian izango da gaurtik igandera, aztertzeko nola abiarazten den bake akordioa. Besteak beste, Ivan Duque presidentearekin batzartuko dira.]]>
<![CDATA[Laboristek EBn geratzearen aldeko kanpaina egingo dute balizko bigarren galdeketan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-07-10/laboristek_ebn_geratzearen_aldeko_kanpaina_egingo_dute_balizko_bigarren_galdeketan.htm Wed, 10 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-07-10/laboristek_ebn_geratzearen_aldeko_kanpaina_egingo_dute_balizko_bigarren_galdeketan.htm brexit-ari buruzko bigarren erreferendumean, beste aukera tory-ek Bruselarekin adosturiko akordioa edo itunik gabeko irteera baldin bada. Hauteskunde orokorrez galdetuta, Corbyn ez zen hain zorrotz mintzatu alderdiaren jarrerari buruz: «Bozak iristean erabakiko dugu». Halere, laboristen buruzagiak lehen aldiz adierazi zuen brexit-ari buruzko beste galdeketa bat nahi duela, eta hori egiteko eskatuko diola Erresuma Batuko lehen ministro berriari.

Akordiorik gabeko irteeraren mehatxua, Boris Johnson kontserbadorea gobernuburu izateko aukera, alderdiko 10.000 militanteren eta sindikatuen presioa, iragan maiatzeko Europako hauteskundeetako emaitzak —boto gehien bildu zituzten alderdietan hirugarren izan zen; hainbat izan dira Corbynek kontuan hartu dituen errealitateak balizko bigarren erreferendumari buruzko erabakia hartzeko.

Alderdikideei idatzitako posta elektroniko batean, honako hau idatzi zuen, gerora Twitter sare sozialaren bidez zabaldu zuena: «Lehen ministroa edozein dela ere, bozketa publiko batera eraman beharko luke adosturiko ituna edo akordiorik gabeko irteera. Itunik gabeko edo ekonomia eta lanpostuak babesten ez dituen tory-en akordio baten aurrean, argi utzi nahi dut Alderdi Laboristak EBn geratzearen aldeko kanpaina egingo lukeela».

Theresa Mayren dimisioaren ostean, Alderdi Kontserbadorea haren buruzagi berria —eta, beraz, Erresuma Batuko lehen ministroa— aukeratzeko prozesuan murgildu zen joan den hilabetean; hainbat bozketa egin ostean, azken faseari ekin zion ekainaren 19an. Alderdiko 160.000 kideek hilaren 22ra arteko epea dute botoa emateko, eta hurrengo egunean emango dute emaitzen berri: Boris Johnson Atzerri ministro ohia ala Jeremy Hunt Atzerri ministroa, bietako nor izango den gobernuburu berria. Corbynek horietako bati eskatuko dio, beraz, EBtik ateratzeko bigarren erreferendumera deitzeko.

Lehia horrek are gehiago handitu du brexit-aren prozesuaren ziurgabetasuna, eta Johnson faborito izanda aukera gehiago daude itunik gabe irteteko, hautagaia hori egitearen alde agertu baita askotan. Huntek jarrera moderatuagoa du, eta, kargura iritsiz gero, Mayk Bruselarekin adosturiko akordioa berriz negoziatzea izango luke lehentasuna, nahiz eta jakitun den EBk ez duela hori egiteko asmorik; halere, hark ere ohartarazi du urriaren 31n akordiorik gabe ateratzearen alde egingo lukeela. Bi hautagaiak, gainera, bat datoz Corbynen eskariari eman beharreko erantzunean: galdeketa 2016an egin zela, eta ez dagoela beste bat egiteko beharrik.

Dena den, hauteskunde orokorrak dira Corbynen lehentasuna, bigarren galdeketa baino gehiago, baina lehen ministrogai kontserbadoreek nahiago dute lehenik brexit-aren prozesua amaitu eta gero bozetara deitu. Laboristen buruzagiaren helburua da hauteskunde horietara joatea, boterera iristea eta Erresuma Batuaren irteeraren gidaritza hartzea: «[Bozak] Urri honetan izan daitezke, edo hurrengo urtean, 2020an. Prozesu demokratiko bat daukagu: horien kanpaina hastean erabakiko dugu gure postura», esan zuen BBC kateari emandako elkarrizketa batean.

Irlanda, kezkatuta

Irlandako Errepublikak kezkatuta segitzen du brexit-aren inguruan. Simon Coveney lehen ministrordeak atzo ohartarazi zuen «irteera gogor baterako» aukera «inoiz baino handiagoa» dela: «Hori gertatuta, 55.000 lanpostu suntsituko lirateke, eta 6.500 milioi euroko kostua izango luke gure ekonomian».

Coveneyk gogorarazi zuen irteera horrek «ziurgabetasun politikoa» sortuko duela, baina saiatuko direla muga kontrolak «beste nonbait» egiten: «Beharrezkoak izango dira».]]>
<![CDATA[Mitsotakisek «aldaketarako» asmoa berretsi du, kargua hartu berritan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2019-07-09/mitsotakisek_aldaketarako_asmoa_berretsi_du_kargua_hartu_berritan.htm Tue, 09 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2019-07-09/mitsotakisek_aldaketarako_asmoa_berretsi_du_kargua_hartu_berritan.htm
Xehetasunez beteriko eguna izan zen atzokoa. Tsipras Mitsotakis agurtzeko behar adina denbora geratu zen jauregian, duela lau urte kargu horretara iristean haren aurrekoak egin ez bezala; 2015ean, Antoni Samaras kontserbadoreak ez zuen Syrizaren lehen ministro izendatua agurtu nahi izan, eta berehala joan zen eraikin horretatik. Tsiprasen garaipena lurrikara politikoa izan zen Grezian eta Europan, eta Samarasek ez zuen harekin irudirik partekatu nahi izan. Urte hartako aldaketa argazkirik gabe geratu zen; ez, ordea, atzokoa.

Lehen ministroaren Demokrazia Berria (ND) alderdiak gehiengo osoa jaso zuen herenegungo hauteskundeetan —300dik 158 diputatu—, eta babes hori oinarri hartuta aldaketa sakonak egiteko konpromisoa hartu du gobernuburu kontserbadoreak. Hori frogatzeko lehen pausoa atzo bertan eman zuen, karguaren zina egitean: eredu erlijiosoari jarraituz hartu zuen lehen ministro postua, Tsiprasek 2015en egin ez bezala. «Trinitate zatiezin eta santuaren izenean, zin egiten dut konstituzioa eta legeak errespetatuko ditudala», adierazi zuen lehen ministroak, Ieronymos artzapezpikua aurrean zuela. Ekitaldia amaitzean, agintaldiari begira jarri zen: «Lan gogorra gaur [atzo] hasi da. Konfiantza handia dut egoerak eskatzen duen moduan arituko garela». Datozen lau urteotan, beste bide bat hartzeko asmoa lehenetsiko du Mitsotakisek, helburutzat jarrita lanpostuen sorrera eta atzerriko inbertsioak erakartzea; erdiko klaseari presio fiskala arintzea ere badu xedeetako bat, kanpainan jakinarazi zuenez.

Tsiprasi egokitu zitzaion hirugarren erreskatea onartzea, eta horrek zekartzan austeritate neurriak eta murrizketak indarrean jartzea; Syrizaren agintaldian, langabeziak behera egin du, baina herritarren bizi baldintzek ez diote bide berari jarraitu. Horren adibide dira soldatak: greziar askorenak %40 eta %50 artean murriztu zituzten 2008ko krisia hastean, eta ez dira maila berera itzuli.

Herrialdeak iazko ekainean eman zion agurra hirugarren eta azken erreskateari, baina hamar urtez atzeratu behar izan zuen lehen erreskateko zorrik handiena ordaintzen hasteko epea —ia 100.000 milioi euro—; hortaz, Grezia 2032an hasiko da zor hori pagatzen, 2022an hasi beharrean.

Neurri ekonomikoak

Datorren agintaldian errealitate ekonomiko hori kontuan hartu beharko du Mitsotakisek, egin dituen promesak betetze aldera. Horretaz jakitun da lehen ministroa, eta herritarren egoera hobetzeko honako neurri hauek proposatuko ditu, kanpainan esandakoaren arabera: sozietate zerga bi urtean zortzi puntu jaistea —%28tik %20ra—; langileen kotizazioak bost puntu jaistea, %15eraino; eta, 10.000 euroko sarrerak gainditzen ez dituztenentzat, pertsona fisikoen errentaren gaineko zerga hamahiru puntu jaistea, egungo %22tik %9ra.

Hartzekodunek erreskateen ondorengo programan adostu zutenaren arabera, Greziak bere superabit primarioa BPGaren %3,5ra handitu beharko du 2022rako, eta %2ra 2060rako —Greziak urte horretan egingo du maileguen azken ordainketa.

Mitsotakisek zin egin du kopuru horiek berriz negoziatzen saiatuko dela —txikitu nahi ditu, erdiko klaseei zergen presioa arintze aldera. Bruselan badu jada aliatu garrantzitsu bat, Europako Batzordeko presidentetzarako hautagai izan den Manfred Weber kontserbadorea. Eta etxean gomendioak bilatzeko aukera ere badu: haren aita Constantinos lehen ministro izan zen 1990 eta 1993 artean, eta haren arreba Dora Bakoyannis Atenasko alkate izan zen —postu horretan egon zen lehen emakumea—.

Beste erronka gogor bat ere jarri dio bere buruari: hemezortzi hilabetean Greziako ekonomia urtero %4 handitzea, egungo erritmoaren bikoitzera. Hori guztia, gastu publikoa aldatu gabe eta murrizketarik egin gabe. Diferentzia 100.000 milioi euroren atzerriko inbertsioekin ordainduko luke, azaldu duenez. Hortaz, ikusteko dago lehen ministroak praktikara eramango dituen asmo horiek, eta etxean zein atzerrian zer-nolako erreakzioa izango duten erakunde politiko eta ekonomiko garrantzitsuenek.

Horietako bat da Europako Batasuna, baina atzo Greziako hauteskundeen garailea zoriondu baino ez zuten egin hango ordezkariek. Jean-Claude Juncker Europako Batzordeko presidentea izan zen lehena: «Ezagutzen du Greziarekiko eta azken hamarkadan hainbeste jasan duten herritarrekiko atxikitasun pertsonala dudala».

Donald Tusk Europar Kontseiluko presidenteak Twitter bidez zabaldu zuen haren mezua: «Konbentzituta nago aurrerantzean ere Greziak rol eraikitzailea izango duela Europako Batasunean, erronka komunei aurre egiten lagunduz: ingurune geopolitikoari, legez kanpoko immigrazioari eta gure ekonomien modernizazioari».

Errealitate berria

Herenegungo emaitzek bipartidismo berri baten oinarriak ezarri zituzten Grezian. Hamarkada luzez, NDk eta Mugimendu Sozialista Panhelenikoak (Pasok) txandakatu zuten boterea; baina, duela hamar urteko krisi ekonomikoaren ondorioz, Pasokek behera egin zuen nabarmen.

Atzoko bozetara Aldaketaren Aldeko Mugimendua (Kinal) koalizioan aurkeztu zen, eta indar politiko horrek 2015ean baino bost diputatu gehiago jaso zituen, 22rekin geratzeraino. Ordea, koalizioak ez du lortu Pasoken krisi aurreko mailara itzultzea, eta, hortaz, Syrizak hartu du alderdi horren lekua eskuinari aurre egiteko lehian. Datorren agintaldiak eta hurrengo bozek zehaztuko dute bipartidismo berri bat finkatuko den.

Beste aldaketa nagusia eskuin muturrean sumatu zen. Egunsenti Urrekara ordezkaritzarik gabe geratu zen —hamasei diputatu zituen—, eta haren ordezkoa hartu zuen ideologia bereko Irtenbide Greziarrak, hamar ordezkarirekin.

Ezkerrean, Greziako Alderdi Komunistak (KKE) hamabost diputatuei eutsi zien herenegungo hitzorduan, eta Yanis Varoufakis Finantza ministro ohiaren Desobedientzia Errealistaren Fronte Europarra (Mera25) lehenengoz sartu zen parlamentuan, bederatzi diputatu eskuratuta.]]>
<![CDATA[Salviniren debekuari aurre egin, eta Italian porturatu da 'Alex' ontzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/012/002/2019-07-07/salviniren_debekuari_aurre_egin_eta_italian_porturatu_da_alex_ontzia.htm Sun, 07 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1973/012/002/2019-07-07/salviniren_debekuari_aurre_egin_eta_italian_porturatu_da_alex_ontzia.htm Alex belaontzia Lampedusa uhartean porturatu zen atzo arratsaldean, nahiz eta jakin bazekiten ez zutela hori egiteko baimenik. «Osasun eta higiene arazo jasanezinak» argudiatuta, ontzi horretako eskifaiak Salviniri jaramonik ez egitea erabaki zuen, eta Lampedusa uhartean porturatu ziren, «portu seguru bakarrean». Iragan ostegunean, 54 migratzaile salbatu zituzten Mediterraneoan, eta, horietako hamahiru orduan bertan ebakuatu zituzten arren, gainontzeko 41ak ontzian geratu ziren, soilik hemezortzi pertsonarentzako tokia duten arren.

Maltak herenegun goizean eman zion Mediterranearen ontziari uhartean lehorreratzeko baimena, baina GKEak erantzun zuen itsasontzia ez zela herrialde horretara iristeko gai, «ontziaren ezaugarriengatik eta hango pertsonen egoera psikologiko eta fisikoarengatik». Belaontziak hogei metroko luzera du, eta, argazkietan ikus daitekeenez, migratzaileak ontziaren bizkarrean etzanda egon ziren Lampedusara iritsi arte, mantak soinean zituztela eguzkitik babesteko; uhartean zain zituzten hainbat polizia eta Gurutze Gorriko langileak, baina ezin izan zuten lehorreratu. Mediterraneako Alessandra Sciurba argi mintzatu zen orduan: «Ez genuen beste aukerarik. Nekatuta gaude, baina pozik toki seguru batean utzi ditugulako».

Ikusteko dago orain Italiako Gobernuak zer erabaki hartuko duen. Alex-en armadore Alessandro Metz datozen egunei begira jarri zen, Twitter sare sozialaren bidez: «Premiak behartu gaitu errazak ez diren erabaki batzuk hartzera. Horien ardura hartzen dugu». Salvinik Italian porturatzeko debekua ezarria die GKEei, eta 50.000 euroko isunak jaso ditzakete hori egiten dutenek. «Sinestezina da Maltara joan nahi ez izatea. Hara joaten ez badira, beste desobedientzia, indarkeria eta pirateria ekintza bat izango da», ohartarazi zuen Italiako Barne ministroak atzo goizean.

Carola Rackete izan zen Salviniren debekuari aurre egin zion lehen kapitaina, iragan astean. Sea Watch 3 itsasontziak 40 migratzaile erreskatatu zituen Mediterraneoan, eta, bi aste noraezean igaro ostean, Racketek erabaki zuen Lampedusan porturatzea. Berehala atxilotu zuten, eta iragan asteartean utzi zuten aske; epaileak atzera bota zuen «gerraontzi batekin erresistentziaz eta indarkeriaz» jokatzearen delitua. Sea Watch 3-ren kapitaina ezkutuan dago harrez geroztik, jaso dituen «mehatxuengatik».

Italiako La Reppublica egunkariak Racketeri egindako elkarrizketa bat publikatu zuen atzo, eta kapitainak han dio Italiako Barne ministroa «arrazista arriskutsu bat» dela. «Egin dudana berriz egingo nuke. Espero dut agintariek jarrera bera ez izatea».

Hirugarren barkua, zain

Alemaniako Sea-Eye GKEaren Alan Kurdi itsasontzia Lampedusaren parean zegoen oraindik atzo, baina arratsalde aldera jakinarazi zuen Italiako uretan sartzeko erabakia hartu zuela.

Lerro hauek idazterako, ontzia Lampedusa uhartera bidean zen; 65 migratzaile erreskatatu zituen iragan astean.]]>
<![CDATA[Ziklo baten amaiera, ate joka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-07-06/ziklo_baten_amaiera_ate_joka.htm Sat, 06 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-07-06/ziklo_baten_amaiera_ate_joka.htm
Lau urte pasatu dira harrezkeroztik, eta, biharko bozei begira Syrizaren agintaldiaz galdetuta, Miliosek gogor erantzun du: «Konpromiso horrek hautesleen parte handi bat konbentzitu du: ezinezkoa dela egungo kapitalismo globalizatuan muturreko norabide aldaketa bat egitea. Alderdiak [Erresuma Batuko lehen ministro ohi] Margaret Thatcherren Ez dago alternatibarik leloa zuritu zuen, eta ezkerra bere osotasunean belztu. Horrek, batetik, eragin du hautesleen parte batek eskuinera jotzea, eta, bestetik, ezkerreko eta erradikalizaturiko boto emaile asko bozkatzetik kanpo geratzea».

Nikolaos Zahariadis politologoa ere aldaketa faltari begira jarri da. Haren iritziz, lau urteotan alderdiak plan bat izan du egoera ekonomikoari aurre egiteko, baina hutsegite bat izan du: «Erreskate plan bat zegoen, diru sarrerak handitzeko, gastuak handitzeko... Alde horretatik, bazegoen plan bat. Arazoa zera da: erreskatea indarrean jarri zutela jakin gabe zeintzuk izango ziren epe luzera begirako ondorioak. Hori da arazoa, eta horregatik gal lezake Syrizak boterea».

Tsiprasen alderdiak lau urtean banaturiko bi agintaldi egin ditu boterean, 2015eko bi hauteskunde orokorrak irabazi ostean. Itxaropena eta aldaketa irudikatu zuen urte hartako lehen aldian, eta ideia horiei eustea lortu zuen bigarrenean. Halere, garaipen gazi-gozoa izan zen: Europako Batzordeak, Europako Banku Zentralak (EBZ) eta Nazioarteko Diru Funtsak (NDF) osaturiko troikarekin izandako negoziazioek bidea itxi zioten austeritatearen kontrako programa indarrean jartzeari, eta, gainera, lehen ministroak ez zuen errespetatu 2015eko uztaileko erreferendumaren emaitza —herritarren %61 hirugarren erreskatearen aurka agertu ziren—. Syrizak goia jo zuen urte hartako urtarrilean, 2.245.978 boto eta parlamentuko 300 diputatuetatik 149 jasota.

Iragan maiatzaren 26ko bozetan, elektoralki goia jo eta lau urtera, herritarrek Syriza zigortu egin zuten. Europako Parlamenturako bozetan aurreikuspenik okerrenak gainditu zituen: Demokrazia Berria (ND) eskuineko alderdia hamar puntuko aldeaz gailendu zitzaion Tsiprasen alderdiari, eta egun berean egin zituzten udal eta eskualde hauteskundeetan galera ere agerikoa izan zen. Hamahiru eskualdeetako bakar natean ere ez du gobernatzen, horietako hamabitan eskuinak irabazi baitzuen, eta azkenak Greziako Alderdi Komunistaren (KKE) gotorleku izaten jarraitzen baitu. Hiri askotan ere ez zuen lortu oposizioko alderdia izatea.

Hortaz, Tsiprasek udazkenean egitekoak ziren hauteskunde orokorrak aurreratzea erabaki zuen, boto galera txikitzeko asmoz.

Bizi baldintzak

Hala ere, inkesta guztiek Syrizaren porrota eta NDren garaipena aurreikusi dute biharko hitzordurako. Milios eta Zahariadis bat datoz: Grezia ziklo baten amaieraren atarian dago, krisia piztu eta hamar bat urtera.

Zergatik gerta daiteke hori? Alderdiaren korronte bakoitzak interpretazio ezberdinak egin ditu. Kritikoena Euklides Tsakalotos jarduneko Finantza ministroa izan da, austeritate neurriekin lotu baitu babes galera; ez da iritzi berekoa Nikos Pappas jarduneko Telekomunikazio ministroa eta Tsiprasen aliatua, argudiatu baitu abstentzioaren ondorio izan direla emaitzok —%41,24koa izan zen—. Eta, azkenik, «memoriarik gabe» bozkatzea egotzi zien hautesleei Dimitrios Papadimulis eurodiputatuak, agintaldian egindako lanari erreferentzia eginez.

2015eko iraileko bozak irabazi ostean, Syrizak kontrako testuinguru baten aurrean ikusi zuen bere burua. Murrizketaz eta austeritatez beteriko hirugarren erreskatea onartuta —86.000 milioi euro maileguetan—, bidean geratu ziren alderdiak egindako promes gehienak, eta memorandumaren aurka zeuden 29 diputatuk alderdia utzi zuten, Herri Batasuna sortzeko.

Testuinguru horretan, Tsiprasek murrizketetan oinarrituriko neurriak sustatu behar izan zituen, betiere horien eragina ahalik eta gehiena murrizteko asmoz; batez ere, beheko klasekoentzat. Erdiko klasekoek sumatu dute gehien krisiaren eragina, askoren soldatak %40 eta %50 artean murriztu baitituzte. «Zortzi urteren ostean, garai berri bat argitzen ari da, Greziako herritarrek egindako kontzesio zailak justifikatzen dituena», esan zuen Tsiprasek iragan maiatzean, 2,5 milioi pentsiodunek hobariak izango dituztela, eta zerga batzuk ez dituztela ordainduko.

Lau urteotan, ekonomiaren zenbakiek hobera egin dute —adibidez, langabezia tasak behera egin du, 2015eko %25etik iazko %19,1era—, baina herritarren egoerak ez du bide bera jarraitu. «Krisitik ateratzen ari direnak klase kapitalista eta bere etekinak dira. Errentagarritasuna igo egin da eta BPGa [barne produktu gordina] handitu da, baina langile klasearen, pentsiodunen eta autonomoen bizi baldintzak 2009an baino %70 beherago daude. Errentaren eta boterearen birbanaketa bat dago kapitalaren mesederako, eta aberastasuna esku gutxiagotan geratzen ari da», dio Miliosek greziarren egoeraz. Tsiprasek iragan urtarrilean igo zuen gutxieneko soldata lehen aldiz, 586 eurotik 650 eurora; hamarkada batean lehen aldiz egindako igoera izan zen —876koa zen 2008an—. Halere, herritarrentzat egoerak ez du hobera egin: Trading Economics-en arabera, batezbesteko soldata 1.060.45 eurokoa da, eta, Eurostaten arabera, greziarren %34,8 pobrezia edo gizarte bazterketa arriskuan daude.

Egoera hori ikusita, Syrizaren komite zentraleko kide ohiarentzat argi dago gatazka «klase borroka bat» dela, baina uste du Tsipras gustura egon dela «nazioen borroka» gisa aurkeztuta, bultzatu dituen neurrien izaera ezkutatzeko: «Langile klasearen arerioa herrialde barruan zegoen, lan baldintza prekarioak ezarri zituztenak, ongizate estatua eraitsi zutenak... Brusela horien aliatua zen, baina ez egoerak okerrera egitearen arrazoi nagusia».

Iheslariak, suteak eta itunak

Bizi baldintzetan aurrerapauso gutxi ikustearekin batera, gobernuak hiru gertaerari aurre egiteko zailtasunek eragin du Syrizaren oinarriaren parte batek eskuinaren aldeko botoa emateko hautua hartzea.

Batetik, errefuxiatuen harrera. 2015ean milioi bat sartu ziren Europara Greziatik, horietako asko Lesbos irlatik. 2016an joera bera izan zen, eta, testuinguru horretan, Europako Batasunak (EB) akordio bat egin zuen Turkiarekin 2016ko martxoan: Greziara iritsitako iheslariak herrialde horretara kanporatzea adostu zuten, hori eginda Europarako ateak itxiz.

Tsiprasek baiezkoa eman zion itun horri, gainontzeko estatu kideek bezala, eta horren ondorioz Syrizaren oinarriaren beste parte bat galdu zuen. Iaz, gobernuaren arabera, 72.000 ziren herrialdean zeuden errefuxiatuak; Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren datuen arabera, aurtengo ekainerako 79.500 zeuden.

Bestetik, azken urteko bi gertakarik eragin dute haserrea Syrizaren boto emaileengan: iazko uztailean 102 pertsona hil ziren azken hamarkadetan Europan gertatutako sute suntsitzaileenean. Gobernuak hainbat kritika jaso zituen, laguntza mekanismoek «denbora asko» behar izan zutelako suteetara iristeko; eta herritarrek salatu zuten suhiltzaileek agindu okerrak eman zizkietela suteetatik ihes egiteko: «Inflexio puntua izan zen, frogatu zuelako [Syrizak] ez zuela ideiarik ere», uste du Zahariadisek.

Mazedonia zenarekin adosturiko akordioak ere haserre handia eragin du greziarrengan. 1991n Jugoslaviatik banatu zen Mazedoniako Errepublika, baina Greziak ez zion onartu izen hori hartzea, eta, horregatik, nazioarteko hainbat erakundetan —EBn eta NATOn, adibidez— parte hartzeko betoa ezarri zion. Iazko ekainean, baina, bi herrialdeetako gobernuek akordio bat egin zuten errepublikari izena aldatzeko, eta Ipar Mazedonia izena hitzartu zuten.

Mazedonian galdeketa egin zuten ituna baieztatzeko, eta, parte hartzea %36,87koa izan zen arren, Zoran Zaev lehen ministroak «arrakastatsutzat» jo zuen, %91,4k baiezkoa eman zutelako; Greziak eta EBk ere oniritzia eman zuten. «Herritar asko salduta sentitu ziren, uste baitute auzi hori kudeatzeko era ez dela egokia izan. Ez zuten iritzia emateko aukerarik izan. Inkestak ikusten badituzu, gehienak [itunaren] aurka zeuden», dio Zahariadisek.

Politologoak bi ideia zehaztu ditu garai horren amaiera egiaztatzeko: batetik, inkestek Syrizari ematen dioten galera gauzatzea; eta, bestetik, boterera iritsiko den alderdiak politika egiteko era aldatzea. Miliosek argiago du ziklo horren amaiera: «Syriza Greziako testuinguru politikoaren bi poloetako bat izango da. Ez ezker muturreko mugimendu gisa, baizik eta sozialdemokrazia neoliberal berri gisa, Pasok alderdi tradizionala alde batera utzita. Ordena nagusitu da errealitateak jarraitzen du Grezian, eta sozialdemokraziak zeruaren erdia eusten jarraitzen du».

Dena den, badirudi Tsiprasek aurreko bi erreskateak indarrean jartzeaz arduratu ziren Georgios Papandreu sozialdemokrataren eta Antonis Samaras kontserbadorearen bide berari jarraituko diola.]]>
<![CDATA[Emakume bat proposatu dute lehen aldiz batzordearen presidente gisa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2204/013/001/2019-07-03/emakume_bat_proposatu_dute_lehen_aldiz_batzordearen_presidente_gisa.htm Wed, 03 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/2204/013/001/2019-07-03/emakume_bat_proposatu_dute_lehen_aldiz_batzordearen_presidente_gisa.htm
Agintariek hiru bilera behar izan dituzte ados jartzeko. Von der Leyenez eta Michelez gain, Christine Lagarde proposatu dute Europako Banku Zentraleko (EBZ) presidente kargurako, eta Josep Borrell Espainiako jarduneko Atzerri ministroa EBren diplomaziaburu izateko. Hortaz, baliteke Alemaniak eta Frantziak, talde komunitarioko bi potentzia nagusiek, lortzea posturik garrantzitsuenak.

Hautagaitzak zehazteko, baldintzetako bat zen genero berdintasuna errespetatzea, eta hala izan da: bi emakume eta bi gizon proposatu dituzte agintariek. «Pozik nago akordioa lortzeagatik eta bi emakume sartzeagatik», adierazi zuen Donald Tusk Europar Kontseiluko presidenteak akordioaren berri emateko prentsaurrekoan.

Izan ere, Europako Parlamentuak eta EBZren Gobernantza Kontseiluak proposaturiko hautagaitzak onartzen badituzte, Von der Leyen eta Lagarde lehen emakumezkoak izango dira kargu horiek hartzen.

Familia politikoen aldetik, agintariek maiatzaren 26ko Europako Parlamenturako bozen emaitzak errespetatu dituzte. Demokristauek, babesik handiena jaso zuten alderdia izanda, bi postu izango dituzte, atzo adosturiko akordioaren arabera: Europako Batzordeko presidentetza eta EBZkoa. Sozialdemokratek bat izango dute, EBren diplomaziaburuarena; eta, hortaz, liberalek laugarrena, Europar Kontseiluko presidentetza. Atzean geratu da, beraz, spitzenkandidat (hautagai nagusia) sistema: demokristauen zerrendaburu Manfred Weberrek kargu horretatik dimititu zuen atzo, sozialdemokraten Frans Timmermansek eta liberalen Margrethe Vestagerrek ez dute behar adina babes lortu agintarien artean.

Hortaz, lau hautagaiak Europa mendebaldekoak izanda, agintariek atea ireki diote Europako Parlamentuko presidentetza Europako erdialdeko edo ekialdeko hautagai bati emateko. Hori, baina, ganberako diputatuen esku dago, gaur egitekoak diren saioan.

Parlamentuari begira

Tusk Europako Parlamentuari begira jarri zen, hari baitagokio baiezkoa ematea Von der Leyenen hautagaitzari, baita Borrelli ere, batzordeko lantaldea aurkeztuko luketenean: «Espero dut lider politiko guztiek ahal dutena egingo dutela parlamentuko gure kideek proiektu hau babes dezaten».

Ikusteko dago, beraz, bozketan behar adina babes lortuko duten. Hasteko, ganberako diputatu sozialdemokraten taldeak —154 ordezkarikoak— ez du begi onez ikusi agintariek adosturiko plana.]]>
<![CDATA[Iranek gainditu egin du akordio nuklearreko biltegiratze muga]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/013/001/2019-07-02/iranek_gainditu_egin_du_akordio_nuklearreko_biltegiratze_muga.htm Tue, 02 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1896/013/001/2019-07-02/iranek_gainditu_egin_du_akordio_nuklearreko_biltegiratze_muga.htm
Irango Energia Atomikoaren Agentziak duela bi aste ohartarazi zuen Teheranek ekain amaieran gaindituko zuela akordio nuklearrean finkaturiko 300 kilogramoko biltegiratze muga, eta larunbatetik aurrera uranioa %20 aberasten hasteko aukera izango duela, nahiz eta itunean %3,67ko muga adostu zuten.

Esan eta egin: Javad Zarif Irango Atzerri ministroak atzo jakinarazi zuen albistea, eta Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziak sinesgarritasuna eman zien haren esanei, Europako Batasunari (EB) presioa are gehiago areagotuz. Zarif gogor aritu zen: «Europarrak Iranen petrolioaren salmenta bermatzera konprometitu ziren, baina ez zuten hori bete. Iranen aktiboen itzulera bermatzera konprometitu ziren, eta hori ere ez zuten bete».

Teheranen jarreraren atzean dago Ameriketako Estatu Batuen (AEB) duela urtebeteko erabakia. Donald Trump AEBetako presidenteak jakinarazi zuen herrialdea akordio nuklearretik aterako zuela, eta Irani zigor ekonomikoak berrezarriko zizkiola, batez ere petrolioaren industriari; Hassan Rohani Irango presidenteak duela bi hilabete erantzun zuen akordioan jarraituko zutela beren interesak bermatuz gero, eta larunbatera arteko epemuga jarri zuen ados jartzeko.

EBren proposamena

Interes horiei begira, Alemaniak, Frantziak, Erresuma Batuak, Txinak eta Errusiak, EBrekin batera, Instex ordainketa sistema jarri zuten mahai gainean iragan ostiralean, Vienan egindako bileran: Iranekin salerosian aritzeko mekanismo bat da, EBk proposatua, hein batean bada ere AEBen zigorrak saihesteko balioko lukeena.

Ostiraleko bileraren ostean, Irango Atzerri ministrorde Abbas Araghchik zalantzak agertu zituen sistema horren inguruan, eta atzo ere Irango Petrolioaren ministro Bijan Zanganehek jarrera bera izan zuen: «Petrolio esportazioetatik lorturiko etekinekin finantzatu beharko litzateke. Hori egin ezean, [Instexek] ez du ondo funtzionatuko».

Iranen nahia da Europako herrialdeek Teheranekin duten merkataritza handitzea, horren bidez zigorren eragina murrizteko. Horri begira, eta ituna salbatze aldera, litekeena da Europako sinatzaileak Iranekin berriz elkartzea larunbata baino lehen.]]>
<![CDATA[Aurrerapausoak eman dituzten arren, Iranek dio ez duela beteko itun nuklearra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-06-29/aurrerapausoak_eman_dituzten_arren_iranek_dio_ez_duela_beteko_itun_nuklearra.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-06-29/aurrerapausoak_eman_dituzten_arren_iranek_dio_ez_duela_beteko_itun_nuklearra.htm
Egun hori baino lehen Europako sinatzaileek ez badute neurririk planteatzen, beste erabaki batzuk hartuko dituela jakinarazi zuen Rohanik, iragan hilabetean; orduan eman zien hori egiteko 60 eguneko epea. Irango Atzerri ministrordeak aitortu zuen atzoko hitzorduan aurrerapausoak eman zituztela, baina ohartarazi zuen ez zirela «nahikoa izan», ez dituztelako haien itxaropenak bete.

Irango presidentearen erabakiaren atzean dago Ameriketako Estatu Batuen (AEB) duela urtebeteko erabakia. Donald Trump AEBetako presidenteak jakinarazi zuen herrialdea akordio nuklearretik aterako zuela, eta Irani zigor ekonomikoak berrezarriko zizkiola, batez ere petrolioaren industriari; Rohanik orduan erantzun zuen hitzarmenean jarraituko zutela beren interesak bermatuz gero. Asteotako gertakari eta adierazpenak kontuan hartuta, badirudi AEBrik gabeko itunak ez dituela Teheranen interesak bermatzen.

Halere, azken orduko iritzi aldaketa lortu nahian dabiltza Alemania, Frantzia, Erresuma Batua, Txina eta Errusia, Europako Batasunarekin (EB) batera. Horretarako, Instex ordainketa sistema jarri dute mahai gainean: Iranekin salerosian aritzeko mekanismo bat da, EBk proposatua, hein batean bada ere AEBen zigorrak saihesteko balioko lukeena. Helga Schmid Europako Zerbitzuaren Kanpo Ekintzarako idazkari nagusiak atzo baieztatu zuen «lehen operazioak» egin dituztela, eta laster «[EBko] estatu kidea gehiago batuko» direla Frantzia, Alemania eta Erresuma Batua daude sistema horretan—.

Iranen Atzerri ministrordeak baieztatu zuen sistema horretaz aritu zirela atzoko bileran, baina zalantzak agertu zituen, Europako sinatzaileak ez dutelako Irango petrolioa erosten: «Instex Iranentzat erabilgarria izan dadin, europarrek petrolioa erosi behar dute edo finantzaketa lerroak zabaltzeko aukera kontuan hartzea».

Biltegiratze muga

Irango Energia Atomikoaren Agentziak duela hamar egun jakinarazi zuen Teheranek herenegun gaindituko zuela akordio nuklearrean finkaturiko uranio aberastuaren biltegiratze muga —300 kilogramokoa—, eta uztailaren 7tik aurrera uranioa %20ra aberasten hasteko aukera izango duela, nahiz eta itunean %3,67ko muga adostu zuten.

EBren diplomaziaburu Federica Mogherini zuhur agertu zen albiste horren aurrean, adierazita nahiago zuela Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziaren txostenaren zain geratu.]]>
<![CDATA[Kataluniako Auzitegi Nagusiak desobedientzia zantzuak ikusi ditu Torraren jarreran]]> https://www.berria.eus/albisteak/168189/kataluniako_auzitegi_nagusiak_desobedientzia_zantzuak_ikusi_ditu_torraren_jarreran.htm Thu, 27 Jun 2019 15:07:08 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/168189/kataluniako_auzitegi_nagusiak_desobedientzia_zantzuak_ikusi_ditu_torraren_jarreran.htm

El magistrat de la Sala Civil i Penal finalitza la instruccio de la causa x #desobediència a la Junta Electoral Central contra el #president del @govern @QuimTorrapPa x querella de @fiscal_es i obre el tràmit de peticio d'apertura de judici mitjançant acusacio o de sobreseiment - TSJCat (@tsj_cat) 27 de junio de 2019 Kataluniako presidenteak maiatzaren 15ean deklaratu zuen Kataluniako Auzitegi Nagusian, eta saio horren ostean Espainiako Estatuaren "atzeratze demokratikoa" salatu zuen. Hauteskunde Batzordeak Espainiako Fiskaltza Nagusiari eskatu zion Generalitateko presidentea desobedientziagatik ikertzeko; Espainiako Fiskaltza Nagusiak aintzat hartu zuen batzorde horren eskaria eta, Kataluniako Fiskaltza Nagusiari agindu zion Torraren kontrako kereila bat aurkezteko Kataluniako Auzitegi Nagusian. Auzitegiak apirilan onartu zuen kereila, eta Torra ikertzen hasi zen. Kereilak jaso zutenez, Kataluniako presidenteak era "kontzientean eta jakinaren gainean" erabaki zuen Hauteskunde Batzordearen aginduari muzin egitea. Salaketak nabarmendu du Generalitateko presidenteak preso dauden buruzagi independentisten aldeko xingolak eta bestelako sinbologia mantendu zuela gobernuaren eraikin publikoetan.]]> <![CDATA[Danimarkak ezkerreko gobernu bat izango du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/018/001/2019-06-27/danimarkak_ezkerreko_gobernu_bat_izango_du.htm Thu, 27 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1873/018/001/2019-06-27/danimarkak_ezkerreko_gobernu_bat_izango_du.htm
Alderdi Sozial Liberalak (16 ordezkari ditu), Alderdi Popular Sozialistak (14) eta Aliantza Gorri-Berdeak (13) Danimarkarentzako norabide justu bat programa adostu dute, Sozialdemokratak alderdiak hauteskunde kanpainan proposaturiko neurri politiko eta ekonomikoak oinarri hartuta. Adostasun horretan jaso dituzte, esaterako, klimari buruzko lege bat sustatzeko asmoa, eta 2030erako berotegi efektuko gasak %70 gutxitzea: «Akordio politiko bat da, anbizio berdeak egiazki islatzen dituen lehena munduan», Frederiksenen iritziz.

Danimarkako Greenpeaceren zuzendari exekutibo Mads Flarup Christensenek pozez erreakzionatu zuen akordioaren edukia jakitean. Haren ustetan, helburu hori «saiakera historiko bat» da, eta «garaipen handi bat» izango da «klimarentzat eta danimarkar boto emaileentzat, sozialdemokratak buru dituen gobernu batek hori gauzatzea lortzen badu».

Klimaz gain, migrazioa izango da Sozialdemokratak-en agintaldiko beste oinarria. Oraingoan, badirudi jarrera aldaketa bat izango dela alderdiaren auzi horrekiko jarreran, Frederiksenen inbestidura babestuko duten indar politikoek behartuta. Izan ere, 2015-2019 agintaldian Lars Lokke Rasmussen liberala buru zuen gobernu kontserbadoreak migrazioaren aurkako neurri anitz sustatu zituen, eta sozialdemokratek horien alde bozkatu zuten hainbatetan; tartean, aurrekari kriminalak dituzten 125 migratzaile Itsaso Baltikoko Lindholm irlara bidaltzea.

Orain, bada, sozialdemokratek lege hori kenduko dute, eta baiezkoa eman diote iheslariak hartzeari, Nazio Batuen Erakundearen kuota sistema errespetatuz —urtero 500 hartzea—. Halere, Frederiksenek ohartarazi zuen lehentasuna izango dela migratzaileak euren herrialdera itzularaztea, eta ez gizarteratzea: «Talde kriminalekin, herritartasunari buruzko akordioekin eta familiak elkartzearekin zerikusia duen orok modu berean jarraituko du».

Esaldi hori lehen ministrogaiaren asmoen erakusle gisa interpreta daiteke, Frederiksenek adierazi baitzuen ez duela sartu nahi «blokeen politikan». Hau da, atea irekia utzi die eskuindarrei, «lankidetzan» sakontzeko: «Gogoz entzungo ditugu beste alderdiak. Negoziazio politikoan sartzeko deia helarazten diet».

Oraindik ez dute datarik eman Frederiksenen inbestidurari buruz, baina hautagai sozialdemokrata lehen ministro kargua hartuko duen politikaririk gazteena bilakatuko da —41 urte ditu—, eta hori egiten duen bigarren emakumea; Helle Thorning-Schmidt sozialdemokrata izan zen lehena, eta 2011tik 2015era gobernatu zuen. Frederiksenek gaur emango du haren gobernuaren osaeraren berri.

Hirugarrena iparraldean

Danimarkak, beraz, Europa iparraldeko herrialdeen joerarekin bat egin du. Finlandian, sozialdemokratek irabazi zituzten joan den apirileko hauteskundeak; Suedian, lehen indarra izan ziren iazko bozetan; eta Norvegian gauza bera egin zuten 2017an egindakoetan. Finlandian eta Suedian sozialdemokratak koalizioan gobernatzen ari dira, eta Norvegian kontserbadoreak daude agintean.

Sozialdemokratek lortu zuten ordezkaritzarik handiena Danimarkako parlamentuan hilaren 5ean egindako bozetan —2015ean gertatu bezala—. Eta, garaipena borobiltzeko, ezkerreko alderdien blokeak gehiengo osoa du hasi berri den legealdian: 179 ordezkaritik 96.

Eskuinak, hortaz, boterea galdu du. Danimarkako Alderdi Liberalak 43 diputatu ditu parlamentuan, aurreko legealdian baino bederatzi gehiago, baina eskuineko blokeko gainontzeko indarrek beheranzko joera izan zuten, blokeak gehiengo osoa galtzeraino. 2015ean, eskuineko blokeak lortu zuen ordezkaritza handiena, eta Lars Lokke Rasmussen liberalak gutxiengo gobernua osatu zuen, besteak beste Daniar Alderdi Popularra (DF) ultraeskuindarren babesari esker. DFk 21 diputatu galdu ditu hil honetan; hamaseirekin geratu da.]]>
<![CDATA[Alderdi Sozialdemokratak akordio bat egin du bakarrik gobernatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/168139/alderdi_sozialdemokratak_akordio_bat_egin_du_bakarrik_gobernatzeko.htm Wed, 26 Jun 2019 07:46:13 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/168139/alderdi_sozialdemokratak_akordio_bat_egin_du_bakarrik_gobernatzeko.htm <![CDATA[Alsazia, 2021erako elkarturik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/017/001/2019-06-26/alsazia_2021erako_elkarturik.htm Wed, 26 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1872/017/001/2019-06-26/alsazia_2021erako_elkarturik.htm
Iazko urrian jakinarazi zuten Edouard Philippe lehen ministroak eta Jacqueline Gourault Lurraldeen Kohesioaren eta Lurralde Kolektibitateen ministroak Rhin Garaia eta Rhin Beherea departamentuak Alsaziako Kolektibitate Europarra deituriko kolektibitatean elkartzeko asmoa, eta egunotan igaro da Asanblea Nazionaletik hori egia bilakatzeko lege proiektua, Senatutik bidalitako testuari ezarritako 487 zuzenketak aztertzeko -bart gauerdi aldera ziren saioa amaitzekoak-. Remy Rebeyrotte Errepublika Martxan-en (LREM) diputatuarentzat, «Alsaziak jakin izan du leiho bat irekitzen», eta, testua lege bilakatzean, alsaziarrek egiaztatuta ikusiko dute euren etorkizuna: 2021eko urtarrilaren 1etik aurrera Alsaziak batasuna berreskuratuko duela.

Estatus politiko berriari esker, kolektibitate berriak estatuaren eskumen batzuk jasoko lituzke, batzuk estreinakoz: hala nola hizkuntzaren, turismoaren, errepideen edota mugaz gaindiko harremanen arloan, Alemaniarekin eta Suitzarekin harremanak handitzeko. Baina askorentzat «mugatuegia» da lege proiektua; tartean, Errepublikanoak taldeko (LR) diputatu Laurent Furstentzat: «Urrutitik gatoz, baina ez goaz oso urrutira», adierazi zuen herenegun, lege proiektuaren azterketa hasi aurretik.

Hain justu, saio hori Parisen nahien eta ezarri dituen mugen erakusle bilakatu zen, Carole Bureau-Bonnard (LREM) Asanblea Nazionaleko presidenteordeagan irudikatuta: «Hemizikloan ezin da eskualdeko hizkuntzarik erabili», esan zien Fursti eta Thierry Michels diputatuari (LREM) alsazieraz entzun zituenean.

Adostasun zabala
Alsazian adostasun zabala dago ezkerreko eta eskuineko alderdien zein herritarren artean eskualdearen batasunaren inguruan. Horren erakusle da 2014ko azaroaren 9an Asanblea Nazionalean gertaturikoa: Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna (UMP) zenaren diputatu alsaziar batzuek Ez ezazue Alsazia hil zioen banderaxka bat zabaldu zuten, gobernua lurralde antolaketa aldatzear zegoela.

Hollandek 22 eskualdetik 14ra pasatzea proposatu zuen, eta azkenean Asanblea Nazionalak 13ra aldatzea erabaki zuen. Alsaziak zatituta ikusi zuen bere burua 2016tik aurrera, eta Frantziako mapan are desagertuago agertu zen, lau departamendu batu zituen Ekialde Handia eskualdean.

Izan ere, 1982tik 2015era Rhin Gorena eta Beherea eskualde bakar batean egon ziren elkartuta, eta epe horretan ugaritu egin ziren lurraldearen batasun politikoan sakontzeko saiakerak. Esaterako, alsaziarrak izan ziren lehenak, 2013ko apirilan 7an: Frantziako metropolian estreinakoz, herritarrek galdeketa baten bidez erabaki ahal izan zuten beren lurraldearen egitura.

Lurralde elkargoa lortzeko, honako baldintza hauek ezarri zituen gobernuak: bi departamenduetan boto emaileen gehiengoa alde izatea, eta bakoitzean gutxienez erroldaren %25 baiezkoaren alde agertzea. Baiezkoak irabazi zuen arren, ez zen parte hartzearen baldintza bete.

Rhin Beherea departamenduan, boto emateko eskubidea zutenen %67,53 agertu ziren alde, eta Rhin Garaian, %55,74 aurka. Hortaz, bi emaitzak batuta, lurralde elkargoaren aldeko botoa izan zen nagusi: %57,65. Baina Rhin Beherea departamenduan ez zen bete parte hartzearen baldintzetako bat: erroldaren %22,9k soilik parte hartu zuen, Alsazian denera, %35,96k.]]>
<![CDATA[EBn asilo eskariak handitu egin dira aurten, Venezuelako krisiarengatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-06-25/ebn_asilo_eskariak_handitu_egin_dira_aurten_venezuelako_krisiarengatik.htm Tue, 25 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-06-25/ebn_asilo_eskariak_handitu_egin_dira_aurten_venezuelako_krisiarengatik.htm
Gorakada batez ere Venezuelako eta Latinoamerikako beste estatuetako herritarren eskariengatik izan da, «euren herrialdeetako krisi politikoetatik eta ekonomikoetatik ihesean ari baitira», EASOren arabera. Venezuelarren artean sumatu da aldaketa handiena: 18.400 eskari egin dituzte aurtengo urtarriletik maiatzera arte; bikoitza, iazko datuen aldean.

Gorakada horretan, Espainia bilakatu da eskari gehien jasotzen dituzten herrialdeetako bat. 46.596 izan ditu bost hilabeteko epean —%50 gehiago—, iaz urte osoan izandako kopuruaren %89; aurten, gehienak venezuelarrak —16.846— eta kolonbiarrak izaten ari dira —10.122—. Nazio Batuen Erakundearen (NBE) arabera, ia hiru milioi venezuelar atera dira herrialdetik azken hilabeteotan, eta gehienak inguruko estatuetara joan dira; besteek Espainiara joateko hautua egiten dute, hizkuntzarengatik.

Halere, EASOren iritziz, aurtengo gorakada «behin-behinekoa» izango da, 2015eko datuetara ez baitira iritsiko; urte horretan, 1,4 milioi eskatzaile izan ziren EBko estatu kideetan, eta, iaz, 665.000 inguru, erdia baino gutxiago. Hortaz, agentziak uste du 2019a amaitzerako bere horretan jarraituko duela azken hiru urteotako beheranzko joerak.

Iaz, 664.480 eskari jaso zituzten estatuek, duela bi urte baino %10 gutxiago; 2018ko kopurua 2014koaren antzekoa da: 662.165.

Hortaz, urteotako datuak 2015eko gorakadaren aurrekoetara hurbildu dira, eta aurtengoa 2014koa baino gutxiagokoa izan daiteke. 2015ean eta 2016an, milioi bat inguru izan ziren, eta 2017an, 712.235.

2018an, Alemaniak gehien

Zazpigarren urtez jarraian, Alemaniak jaso zituen iaz asilo eskari gehien: 184.180. Atzetik izan zuen Frantzia, 120.425ekin, inoizko kopururik handienarekin.

Horien ostean izan ziren Mediterraneoko hiru herrialde: Greziak 66.965 eskatzaile izan zituen; Italiak, 59.950; eta Espainiak, 54.050.

Eskatzaileen artean, bi heren gizonezkoak ziren, eta, adin tarteari dagokionez, deigarriena da 14 urte baino gutxiagoko 76.270 lagunek eskatu zutela asiloa. Gehienak 18-34 tartekoak izan ziren: 88.540.

Asilo eskatzaileen artean, 39.760 siriarrak ziren, eta horietako 23.400 Alemaniara joan ziren.]]>
<![CDATA[Trumpek dio azken unean gelditu zuela Iranen aurkako eraso bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-06-22/trumpek_dio_azken_unean_gelditu_zuela_iranen_aurkako_eraso_bat.htm Sat, 22 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-06-22/trumpek_dio_azken_unean_gelditu_zuela_iranen_aurkako_eraso_bat.htm
«Dena genuen prest atzo [herenegun] gauean [Irango] hiru eremutan erantzuteko. Orduan galdetu nuen zenbat pertsona hilko ziren. Ez dut presarik; [AEBen] armada prest dago eta munduko onena da», azaldu zuen atzo Twitterren AEBetako presidenteak, aurrez The New York Times egunkariak zabalduriko informazioa baieztatuz. Erabakia hartu zuenean, hamar minutu falta ziren bonbardaketak egiteko, eta Teheranek bazuen eraso horren berri, Reuters berri agentziaren arabera; Omanek egin zion ohartarazpena, AEBek eskatuta: «Haren mezuan, Trumpek Irani esan zion gerra bat hastearen aurka zegoela, eta Iranekin mintzatu nahi zuela hainbat konturi buruz», esan zion Irango diplomazialari batek berri agentziari.

Teheranek, baina, atzo adierazi zuen informazio hori gezurra zela: «AEBek ez dute inongo eskutitzik bidali Iranera Omanen bitartez. Hori ez da egia», esan zuen Keivan Khosravi Segurtasun Nazionalaren Kontseilu Goreneko eledunak. Etxe Zuriak esan du bere dronea nazioarteko uretan zegoela bota zutenean, eremuak ezagutzeko lanak egiten ari zela. The New York Times-en arabera, erantzun militar bat ematearen alde agertu ziren Mike Pompeo Estatu idazkaria eta Gina Haspel CIAko zuzendaria, esaterako.

Tentsio politiko eta militar handiko hilabeteak izaten ari dira AEBentzat eta Iranentzat. Iragan apirilaren 8an, Trumpek «talde terrorista» izendatu zuen Guardia Iraultzailea, argudiatuta «terrorismoa estatu mailako tresna gisa sustatzen eta finantzatzen» duela; lehen aldia izan zen AEBek neurri hori hartu zutela beste herrialde bateko armadaren aurka. Zigor ekonomikoetan ere sakondu zuten, Teheranen programa nuklearraren aurka, eta Trumpek asteon berretsi du asmoa duela Ekialde Hurbilera beste mila soldadu bidaltzeko egun 20.000 inguru daude—. Gainera, Yemengo matxino huthiek Saudi Arabiaren aurka egindako erasoek eragin zuzena izan dute bi potentzien arteko tentsioan.

Horri gehitu behar zaio Irango Energia Atomikoaren Agentziak asteon egindako jakinarazpena: Teheranek hilaren 27an gaindituko duela 2015eko akordio nuklearrean finkaturiko uranio aberastuaren biltegiratze muga (300 kilogramo), eta uztailaren 7tik aurrera aukera izango duela uranioa %20 aberasten hasteko, nahiz eta itunean %3,67ko muga adostu zuten.

Aurrez, bi eraso

Trump AEBetako presidente denetik, bi eraso agindu ditu Ekialde Hurbilean. Biak ala biak Siriaren aurka egin dituzte, hango armadak ustez eraso kimikoak egin eta gutxira. Berehalako erantzunak izan ziren: lehena, duela bi urteko apirilean, 59 misil «eremu estrategikoetara» botata; eta bigarrena, iazko apirilean, Frantziarekin eta Erresuma Batuarekin batera. Ez zen zibilik hil.]]>
<![CDATA[Hunt lehiatuko da Johnsonen aurka Erresuma Batuko lehen ministro izateko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2019-06-21/hunt_lehiatuko_da_johnsonen_aurka_erresuma_batuko_lehen_ministro_izateko.htm Fri, 21 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2019-06-21/hunt_lehiatuko_da_johnsonen_aurka_erresuma_batuko_lehen_ministro_izateko.htm tory-en Komunen Ganberako diputatuek Jeremy Hunt Atzerri ministroa hautatu zuten atzo Johnsonen lehiakide. Hunt bi botoren aldeaz gailendu zitzaion Michael Gove Ingurumen ministroari (77-75), eta, zortzi hautagai atzean utzita, bi hautagaiak aurrez aurre izango dira tory-en buruzagitza lortzeko.

Gaur-gaurkoz, Johnson da faboritoa. Alderdiaren oinarrien faboritoa da, eta diputatu kontserbadoreen artean boto gehien lortu duena: 313tik 160 atzoko bigarren bozketan, erdia baino gehiago. Orain, bada, alderdiaren 160.000 kideei begira jarri beharko da, horiek hautatuko baitute Theresa Mayren ordezkoa. Twitter sare sozialaren bidez, Atzerri ministro ohia «gogotsu» agertu zen brexit-a gauzatzeko eta «herrialdea batzeko» duen plana jakinarazte aldera.

Johnson Atzerri ministro izan zen 2016tik 2018ra, Mayren gobernuan, eta kargua duela 11 hilabete utzi zuen, Bruselak eta Londresek adosturiko brexit-erako akordioaren aurka baitago; Irlandako mugarako protokoloaren —backstop delakoa— inguruan ditu desadostasunak batez ere, eta hori aldatzeko asmoa agertu du, Europako Batasunarekin (EB) berriz negoziatuz, nahiz eta EBk ez duen hori egiteko asmorik. Leave (Irten) kanpainaren aurpegi ezagunena izan zen 2016an, Goverekin batera, eta ez du inoiz zalantzarik izan talde komunitarioarekiko duen iritzian.

Hunten EBrekiko jarrera, aldiz, aldatu egin da azken hiru urteotan. EBn geratzearen alde bozkatu zuen 2016ko galdeketan, baina, harrezkeroztik, jarrera aldatu du, eta irteeraren aldekoa da egun; batez ere, talde komunitarioaren «harrokeriaren» ondorioz. Iaztik da Erresuma Batuko Atzerri ministro, Johnsonek hutsik utzitako kargua hartu baitzuen.

Brexit-az, Hunt prest agertu da urriaren 31ko data atzeratzeko, negoziazioak errazte aldera, eta esana du itunik gabeko brexit-a «suizidio politiko bat» izango dela Erresuma Batuarentzat. Hunt ere Twitter sare sozialaren bidez jarri zen kontserbadoreen kideei begira: «Ez nintzen faboritoa, baina ezustekoak gertatu egiten dira, gaur [atzo] bezala. Ez dut zalantzarik sorbalda gainean dudan erronkaz: alderdiari erakustea nola gauzatu dezakegun brexit-a».

Johnson euroeszeptikoen hautagai gustukoena da, eta Hunt, jarrera moderatuagoa dutenena, tartean alderdiaren buruzagitzako gehienena. Lehenak irteera gogorra irudikatzen du, eta bigarrenak, leunagoa; eta, finean, Johnsonek EBtik ateratzearen alde bozkatu zuen, eta Huntek kontrakoa egin zuen. Bi mundu horiek, bi jarrera horiek, aurrez aurre izango dira berriz ere.

Lehen ministro berriaren lehen zeregina izango da berriz negoziatzea Ipar Irlandako Alderdi Demokratiko Unionistaren (DUP) babesa. 2017an gehiengo osoa galdu ostean, Komunen Ganberako DUPen hamar diputatuak gobernuaren euskarria izan dira, baina datorren hilean amaitzen da adostasuna; 2017an, baldintza izan zen Ipar Irlandara milioi bat euroko funtsa bideratzea, baina, oraingoan, Irlandako mugarako protokoloa —backstop-a— egon liteke negoziazioen erdian.

Alderdi unionistak protokolo horren «alternatibak» eskatu izan ditu, tory euroeszeptikoek bezala, eta agintariak zerbait eskaini beharko die, bere gobernuak bizirik irautea helburu.

Mayren azken goi bilera

Mayri oraindik hilabete inguru geratzen zaio Erresuma Batuko lehen ministro karguan. Atzo eta gaur egitekoa den Europar Kontseilua du azken goi bileretako bat: atzo, Bruselara iristean, adierazi zuen Erresuma Batuaren eta EBren «gertuko harreman sakonari» eutsi nahi diola, nahiz eta orain ez dagokion hari hori egitea.

Mayk bi urte, hamar hilabete eta 25 egun iraun du karguan, baina ezin izan du helburua bete: brexit-a gauzatzea. Alderdikideek haren ordezkoa hautatzen dutenean, Downing Streeteko 10.etik joan, eta atzean utziko ditu herrialde zatitu bat eta gauzatu gabeko irteera.]]>
<![CDATA[Boris Johnson eta Jeremy Hunt lehiatuko dira 'tory'-en buru izateko]]> https://www.berria.eus/albisteak/167929/boris_johnson_eta_jeremy_hunt_lehiatuko_dira_039tory039_en_buru_izateko.htm Thu, 20 Jun 2019 07:20:42 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/167929/boris_johnson_eta_jeremy_hunt_lehiatuko_dira_039tory039_en_buru_izateko.htm

I’m deeply honoured to have secured more than 50 per cent of the vote in the final ballot. Thank you to everyone for your support! I look forward to getting out across the UK and to set out my plan to deliver Brexit, unite our country, and create a brighter future for all of us. pic.twitter.com/i5D4ByurAM - Boris Johnson (@BorisJohnson) 20 de junio de 2019 Gaur-gaurkoz, Johnson da faboritoa. Atzerri ministro izan zen 2016tik 2018ra, Theresa Mayren gobernuan, eta kargua duela 11 hilabete utzi zuen, Bruselak eta Londresek adosturiko akordioaren aurka baitago. Esan du lehen ministro izaten bada herrialdea prestatuko duela itunik gabe irteteko, eta Bruselara itzuliko dela berriz negoziatzera Irlandako mugarako protokoloa -backstop delakoa-. Europako Batasunak (EB), ordea, esana du ez duela horretarako asmorik, eta, kasu horretan, Atzerri ministro ohiak adierazi zuen akordiorik gabe aterako duela herrialdea urriaren 31n; azken asteotan, baina, jarrera malgutu du, ziurtatuta data hori atzeratzea mahai gainean dagoen aukeretako bat dela. Hunt Johnsonen ondorengo da Atzerri ministro karguan, iaztik. EBn geratzearen alde bozkatu zuen 2016ko erreferendumean, baina harrezkeroztik jarrera aldatu du, eta irteeraren aldekoa da. Prest agertu da urriaren 31ko data atzeratzeko, negoziazioak errazte aldera, eta esana du itunik gabeko brexit-a "suizidio politiko bat" izango dela. Hunt ere Twitter sare sozialaren bidez jarri da kontserbadoreen kideei begira: "Ez nintzen faboritoa, baina gaur bezala, ezustekoak gertatzen dira. Ez dut zalantzarik sorbalda gainean dudan erronkaz: alderdiari erakustea nola gauzatu dezakegun brexit-a".

Lehen ministro berriaren lehen zeregina izango da berriz negoziatzea Ipar Irlandako Alderdi Demokratiko Unionistaren (DUP) babesa. 2017an gehiengo osoa galdu ostean, DUPen Komunen Ganberako hamar diputatuak gobernuaren euskarria izan dira, eta uztailean amaitzen da adostasuna; baldintza izan zen Ipar Irlandara milioi bat euroko funtsa bideratzea, baina oraingoan Irlandako mugarako protokoloa -backstop-a- egon liteke negoziazioen erdian. Alderdi unionistak protokolo horren "alternatibak" eskatu izan ditu, tory euroeszeptikoek bezala, eta agintariak zerbait eskaini beharko die, bere gobernuak bizirik irautea helburu. Mayren azken asteak Mayk duela bi aste dimititu zuen, baren presioen ondorioz. Bi urte, hamar hilabete eta 25 egun iraun ditu karguan, baina ezin izan du helburua bete -brexit-a gauzatzea-, eta utzi duen ondare politikoa ez da izango Erresuma Batuaren historiako ezagunenetakoa. Europako Batasunean (EB) geratzearen alde bozkatu zuen 2016ko erreferendumean, eta herrialdea EBtik ateratzea egokitu zitzaion lehen ministro kargura iritsi zenean. Atzean utziko ditu herrialde zatitu bat eta gauzatu gabeko irteera. Mayri oraindik hilabete inguru geratzen zaio Erresuma Batuko lehen ministro karguan. Gaur eta bihar egitekoa den Europar Kontseilua izango du azken goi bileretako bat: Bruselara iristean, adierazi du Erresuma Batuaren eta EBren "gertuko harreman sakonari" eutsi nahi diola. Gai horretaz, Leo Varadkar Irlandako Errepublikako lehen ministroak ohartarazi du EBko estatu kideak "pazientzia galtzen" ari direla, eta gero eta zailagoa ikusten dutela irteera data -urriaren 31- hirugarrenez atzeratzea. Irlandako mugari buruzko batzorde bat Erresuma Batuko Gobernuak jakinarazi du Irlandako mugari buruzko adituen batzorde bat osatu duela, brexit-a gauzatzen denerako auzi horretaz aritzeko. Zehazki, adituek Londresi gomendioak emango dizkiote Irlandako mugako protokoloaren –backstop-aren– inguruko alternatibez. Steve Barclay brexit-erako ministroa izango da presidentea. Irteera itun batekin gauzatzen bada, Bruselak eta Londresek trantsizio epe batean negoziatuko dute etorkizuneko harremana. Tarte horretatik aterako den adostasunak muga gogorra eragozten badu, bi aldeek ez dute protokoloa indarrean jarri beharko –Erresuma Batua aduana batasunean geratzea, esaterako-; kontrakoa gertatzen bada, backstop-a erabili beharko dute.]]>
<![CDATA[«Froga sinesgarriak» daude Saudi Arabiako printzea Khaxoggiren hilketarekin lotzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2019-06-20/froga_sinesgarriak_daude_saudi_arabiako_printzea_khaxoggiren_hilketarekin_lotzeko.htm Thu, 20 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1872/014/001/2019-06-20/froga_sinesgarriak_daude_saudi_arabiako_printzea_khaxoggiren_hilketarekin_lotzeko.htm
Saudi Arabiako Fiskaltzaren arabera, Khaxoggi «eraikinean zeuden pertsona batzuekin borrokatu ostean» hil zen. Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidenteak, aldiz, beste bertsio bat zabaldu zuen: kazetaria «modu basatian» hil zutela, eta haren heriotza «aldez aurretik planifikatu» zutela; eta, beraz, Saudi Arabiako printze oinordekoak planifikazio lanetan parte hartu zuela.

NBEren lantaldea Turkian izan zen urtarrilean —Saudi Arabiak ez zion utzi bere eremuan sartzen—, eta, Agnes Callard ikerlariak atzo jakinarazi zuenez, hilabeteotan bildutako frogek iradokitzen dute Saudi Arabiako printze oinordekoak eta goi kargudunek parte hartu zutela hilketaren planifikazioan: «Khaxoggi hiltzeko hamabost laguneko misioak gobernuaren koordinazioa, finantzaketa eta baliabideak behar zituen». Hortaz, Callardek gogorarazi zuen Riad «epaiz kanpoko exekuzio baten arduraduna» dela.

Saudi Arabiak ustezko errudunak atxilotu zituen, eta hasia dute haien aurkako epaiketa. Saud al-Moyeb Saudi Arabiako fiskal nagusiak heriotza zigorra eskatu zuen ustezko hiltzaileetako bostentzat, eta Bin Salman absolbitu egin zuen, adieraziz hark «ezer ez» zekiela krimenaren inguruan; fiskal nagusiak kontuak eskatu zituen beste sei errudunentzat ere.

Baina, NBEren lantaldearen arabera, epaiketa horrek ez du errespetatzen nazioarteko eredua, eta, horregatik, beharrezkotzat jo du prozesua etetea. «Saudi Arabiako printzeak ikerketa bati egin behar dio aurre», adierazi zuen Callardek.

Turkiak berehala erreakzionatu zuen, eta Mevlut Çavusoglu Atzerri ministroak Twitter sare sozialaren bidez egin zuen txostenaren alde: «Guztiz babesten ditugu gomendioak». Riadek, aldiz, ezbaian jarri zuen NBEren ondorioen sinesgarritasuna, argudiatuz «kontraesan argiak» dituela eta «oinarririk gabeko akusazioak» egiten dituela.

Hiru adituk parte hartu dute NBEk aginduriko ikerketan: Callardek, Helena Kennedy abokatuak eta Duarte Nuno Vieira patologian adituak.

Errepresioa disidentziari

Saudi Arabia monarkia absolutu bat da, eta xaria lege islamikoa da sistema juridikoaren oinarria. Salman bin Abdelaziz 2015eko urtarrilean iritsi zen tronura, haren anaia zendu ostean, eta iazko ekainean izendatu zuen haren semea printze erregegaia —Defentsa ministro izan zen—. Bin Salmanek hainbat neurri iragarri zituen herrialdearen izaera hertsia eta kontserbadorea leuntzeko, baina neurriok —emakumeek gidatzeko zuten debekua kentzea, ekonomia eraldatzeko neurria hartzea eta ustelkeriaren aurkako politikak ezartzea— ez dira aski izan haren jarrera autoritarioa ezkutatzeko.

Alderdi politikorik ez dago herrialde horretan, eta oposizio xiita erabat jazarrita dago; printzearekin, areagotu egin da disidentziaren kontrako errepresioa. Khaxoggi da disidentziaren adibideetako bat.]]>