<![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 20 Sep 2018 00:38:12 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Independentzia erreferenduma jada galdua dago»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/017/001/2018-09-20/independentzia_erreferenduma_jada_galdua_dago.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1857/017/001/2018-09-20/independentzia_erreferenduma_jada_galdua_dago.htm
USTKE eragile garrantzitsua da. Zer girotan sortu zen?

USTKE 1981ean sortu zen. 68ko Maiatza ezagutu zuten kanakek erabaki zuten mugimendu nazionala bideratzea independentziarantz; beste sindikatu batzuetan zeuden militante batzuek sortu zuten USTKE, konturatu baitziren sindikatu horien aldarrikapenek ez zutela kontuan hartzen Kanakyren [Kaledonia Berriaren] errealitate soziala: kanakek zailtasunak zituztela lana lortzeko. Segidan, izenean jarri zuten zapalduen hitza. Zergatik? Kanakak esplotatzen dituen sistema delako langile guztiak esplotatzen dituen sistema.

Ezagunak zarete politikan engaiatuak izateagatik.

Beharrezkoa da. Askapen soziala askapen nazionalaren bidez lortzea da helburua; gure artean ez daude kanakak soilik.

Gizartea berriz orekatzea da akordioen helburua, baina 30 urteotan ez duzue lortu desberdintasunei aurre egitea. Akordioek huts egin dute?

Bai. Ordezkariek martxan jarritako neurri publikoek huts egin dute, boterean dagoen eskuinarenek. Ez dugu lortu gure aldarrikapenak behar bezala defendatzea erakundeetan. Orain erakundeetan gaude, baina mugak ditugu. Adibide bat aipatuko dut: Noumeako Akordioak aurreikusten du estatuaren eskumenak eskualdatzea; hori gertatzean, guri dagokigu horiek kudeatzea. Ordea, eskumenak eskualdatzean, hango jendea ere ekarri dute eskumen horiek kudeatzeko.

Aldaketarik ez, beraz.

Hori da. Are gehiago desorekatzen dute errealitatea. Eta, nahi badute, beste sektoreetan ere egin dezakete lan, kanakek baino askoz errazago. Horren atzean dagoena da urtero gero eta gehiago iristen direla Frantziatik, eta desoreka sakondu egingo dela. Beraz, hori kanakak hezteko eta ardura postuetan izateko akordioaren helburuaren aurka doa. Immigrazio koloniala da, nahita sustatua. Pentsa, iragan urtean izan genuen lehenengoz abokatu kanak bat. Ez dugu epaile kanakik, eta mediku kanakak bost dira. Orekatik urrun gaude.

Beraz, zaila izaten da lanpostu bat lortzea kanakentzat.

Nire kasuan, ingeniari diploma lortu nuen Caenen [Frantzian]. Hori lortzean, etxera itzuli nintzen. Inork ez zidan lan eskariei erantzun. Frantziara itzultzea erabaki nuen, eta han bost urtez egin nuen lan France Ô telebista katean. Kanakyn antena bat duenez, etxera itzuli nintzen hor lan egiteko, baina lanpostu hori ukatu zidaten. Greba egin nuen USTKErekin, baina kaleratu egin ninduten. Berriz itzuli nintzen Frantziara, 2006an, eta, sei urteren ostean, berriz itzuli nintzen Kanakyra. Urtebetez ez nuen lanik izan, eta USTKE eta Alderdi Langileari esker dut lana egun, guk sorturiko alderdiari esker.

Enpresen jabeen artean ba al da kanakik?

Jabe kanak bakarra dago herrialdean; besteak frantsesak dira.

Esana duzue irtenbide iraunkorra independentzia dela, baina galdeketan ez parte hartzea erabaki duzue. Zergatik?

Batetik, hautesle errolda ez da egiazkoa, kanak herria gutxietsi baitute; 15.000 eta 20.000 kanak artean falta dira. Autodeterminazio erreferendum batez ari gara, eta herri kolonizatuak bozkatu beharko luke, herri kanakak, autodeterminazio galdeketa batek herri kolonizatutik hasi behar baitu. Erroldan, ordea, etorri direnak ere sartu dituzte; errolda iruzur elektorala da.

Ez parte hartzea diozue; abstenitzea, beraz.

Abstentzio gisa ikusiko da, baina ez joatea da xedea. Bai, emaitza bera da, baina nahiago dugu ez partea hartzea esan, galdeketak ez duelako zerikusirik gurekin. Errolda faltsua da. Abstentzioa da galderarekin ados ez egotea, baina guk ez dugu galdeketa aitortzen.

Galdeketa jada galdua dago?

Bai. Ezezkoak irabaziko du, eta bozkatzera joateak ezezkoaren sektoreari egingo dio mesede. Kanakak bozkatzera joaten bagara, ezezkoa justifikatuko dugu.

Beste bi galdeketa egiteko aukera duzue. Erroldaz gain, zer aldatu beharko duzue irabazteko?

Kontrakoen iritzia aldatzen saia gaitezke, baina zaila da. Kanpainak egin ditzakegu, baina gure etxean errealitateak daude: kanak gehienak independentistak dira, eta kanakak ez diren gehienak, independentziaren kontrakoak. Jarrerak oso finkatuta daude, eta, Kanakyn, biztanleak ez dira nahasten: kanakak alde batean, frantziarrak bestean...

Hor dago gakoa.

Bai, gure jarrera besteei azaltzea. Independenteak bagara, nahi ez dutenekin ere izango da; konbentzitzea hitz indartsuegia da, nahiago dut azaltzea hitza erabili. Lehen baino gehiago komunikatzen gara, gutxienez; irabaziko bagenu, ez genuke kanporatuko independentista ez den kanaka, gure artean badirelako ezezkoaren aldekoak ere. Eta berdin gertatuko da egiazko errolda batekin: irabazten badugu, denak herrialde berean geratuko gara.

Nikela eta sektore publikoa dituzue oinarri. Ez al zarete menpekoegiak bilakatzen ari? Arazo bat izan daiteke independente bilakatuz gero.

Urtero 1.200 milioi euro jasotzen ditugu estatuarengandik, eta horietatik mila milioi estatuaren zerbitzuek erabiltzen dituzte. Beraz, gure gobernuak 200 milioi inguru erabiltzen ditu. Herrialdea, finantza aldetik, nahiko independentea da, zergen bidez eta nikela esportatzen duten enpresen bidez. Horrekin, gutxi gorabehera gure beharren bi herenak asetzen ditugu. Independente izaten garenean, heren hori lortzea faltako zaigu, baina, egun, sistema ekonomiko frantses batean gaude, eta horren arabera funtzionatzen dugu. Independenteak izatean, beste sistema bat izango dugu, eta aukera bat izan daiteke aberastasuna hobeto banatzeko. Behar adina baliabide ditugu aberastasuna sortzeko, nikela oinarri izanda. Hiru fabrika ditugu, baina bik ekoizten dutena zorra ordaintzera bideratzen dugu.

Herrialde garrantzitsuak dituzue inguruan. Balizko aliatuak izan litezke?

Bai. Zergatik ez landu armadaren gaia Australiarekin, adibidez? Guk herrialdearen beharren arabera egiten dugu lan, eta horren arabera negoziatuko ditugu harremanak. Orain, baditugu harremanak haiekin; badugu fabrika bat Txinan, eta beste bat Hego Korean. Vanuatun, adibidez, gure iparraldean dagoen herrialdean, badira txinatar anitz, japoniarrak, eta inbertsioak egiten dituzte. Frantziarekin ditugun harremanei ere eutsiko genieke.]]>
<![CDATA[«Zigorgabetasun itun bat dago»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/002/001/2018-09-19/zigorgabetasun_itun_bat_dago.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1958/002/001/2018-09-19/zigorgabetasun_itun_bat_dago.htm
Akusatuen artean daude, besteak beste, Mariano Diaz Chavez armadako kidea; Douglas Geovanny Bustillo militar ohia; eta Sergio Ramon Rodriguez DESA Desarrollos Energeticos - enpresaren burua -gehienez 30 urteko kartzela zigorra jaso lezakete-. Hain justu, Caceresek enpresa horri aurre egin zion, mendebaldean dagoen Gualcarque ibaian Agua Zarca urtegi hidroelektrikoa eraiki nahi baitzuen; ekintzailearen iritziz, urtegi horrek kalte handiak eragingo zituen lenca indigenen lurretan -ibaia «sakratua» da haientzat-. Askok gertakari hori jotzen dute, beste hainbatekin batera, Caceres hiltzeko arrazoitzat. Baita Sanchezek ere: «Bertak mehatxuak jasan zituen, beti egon zen hilketaren aukera hori, beldur hori. Estatuak ez zuen ezer egin hura babesteko, CIDHk hori egiteko agindu arren. Hemen, giza eskubideen aldeko ekintzaileen aurkako jazarpen politiko eta judiziala dago estatuaren partetik. Berta hil zuten Copinheko kide izateagatik, eta komunitateak defendatzeagatik».

Aurkezturiko helegiteekin, Copinhen xedea da «partzialtasunik ez duen» auzitegia aldatzea. Hori da asmoa, gutxienez saiatzea: «Irregulartasunak izan dira prozesuan. Zigorgabetasun itun bat dago auzitegiaren eta Ministerio Publikoaren artean. Biak aginduak jasotzen ari dira, ez dakigu zehazki noren partetik, baina auzitegia ez da inpartziala».

Irregulartasun horien artean, Sanchezentzat esanguratsuena da ministerioak ez duela partekatu bi aldeen artean bere eskuetan duen informazioa guztia, soilik defentsarekin egin du. «Urte eta erdi» da hilketari buruzko informazio garrantzitsua duela, baina, Copinheko koordinakundeko kidearen arabera, ez du haiekin partekatu nahi izan. «30 aldiz eskatu dugun arren, ez dugu erantzunik jaso. Ministerioak badu egile intelektualei buruzko informazioa, baina ez digu ezer eman. Hori badaki auzitegiak, eta halere ez du ezer egin. Partzialtasuna behar dugu», salatu du Gaspar Sanchezek.

Ikerketa independentea

Horiek horrela, ikerketa independente baten beharraz konbentzituta daude Copinhen, baina eskari horrek ere ez du erantzunik jaso. Testuinguru horretan, kontseiluak erabaki zuen GAIPE nazioarteko adituen taldea sortzea, eskura zuten informazio eskasarekin lan egiteko. Eta taldearen analisiaren ondorioak argigarriak izan ziren: estatu mailako agenteek eta DESAk parte hartu zuten Caceresen hilketan. Ondorioen dokumentua Interneten dago eskuragai: Represa de Violencia.

«Argi dugu lan hori elkartasun lan ikaragarria izan dela. Justizia eskatzen ari gara, ez dugu nahi kasu hau zigorgabetasunean geratzea, gaur-gaurkoz bide hori hartzen ari baita», ondorioztatu du Sanchezek. Izan ere, GAIPEren analisiak frogatzen du urteotako gertakarien joera: estatua DESAren alde jarri dela. Eta, errealitate horretan, figura giltzarri bat aipatu du Copinheko kideak: herrialdeko presidente Juan Orlando Hernandez. «Lotura zuzena du hilketekin, askotan horrelako ekintzak sustatu baititu. Gobernuak harremanak ditu enpresekin, eta gure komunitateak kriminalizatzen ditu».

Orain, helegiteei buruzko erabakien zain geratu dira bi aldeak, eta, oraingoz, auzitegiak ez du datarik finkatu epaiketarekin jarraitzeko. Han izango da 17 herrialdeetako adituz osaturiko batzorde bat, baita Amnesty International ere.]]>
<![CDATA[Etxean egonkortasuna «bermatzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/020/001/2018-09-15/etxean_egonkortasuna_bermatzeko.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1879/020/001/2018-09-15/etxean_egonkortasuna_bermatzeko.htm
Venezuelako presidenteak Xi Jinping Txinako presidentearekin izandako bileraren ostean eman zuen sinaduren berri. «Venezuelak Txinaren laguntza eskertzen du. Arreta handiz jarraitzen diegu Txinak nazioartean martxan jarri dituen proiektuei, eta inbertsioren bat egiteko aukeraz eztabaidatuko dugu hemendik gutxira», adierazi zuen Madurok. 28 akordio horiek, jakinarazi zuenaren arabera, «mila milioi dolarren inbertsioak» dira.

Horiek horrela, Venezuelako presidenteak lortu du Txinaren babes ekonomiko gehigarria —hartzekodun nagusiarena—, eta, bi herrialdeen arteko lankidetzan sakontzeko, Madurok jakinarazi zuen Venezuelak ere parte hartuko duela Zetazko Bide Berrien proiektuan —Hego Amerikako bigarren estatua izango da, Uruguairekin batera—. Xik pozez hartu zuen erabaki hori : «Gure herrialdeak kontuan hartuko ditu Venezuelarekin dituen harremanak, ikuspuntu estrategiko batetik eta beti epe luzera begira. Ezegonkortasunen garaian, Pekinek eta Caracasek laguntasuna eta konfiantza sustatu behar dituzte haien artean».

Hain justu, atzo sinaturiko akordioak konfiantza horren erakusle dira. Izan ere, Txinaren interesentzat ere onuragarriak izango dira; izan ere, besteak beste, hango bi enpresak Venezuelako petrolioa eta gasa esportatzeko aukera izango dute. Atzoko adostasunek eta hitz onek, beraz, «maila gorago batera» igo dute bi herrialdeen arteko harremana, Maduroren iritziz. Berdin mintzatu zen Xi, eta adierazi zuen bi estatuen arteko harremana «aro berri batean» sartu dela.

Hugo Chavez 1999an Venezuelako boterera iritsi zenetik, bi estatuen arteko hartu emanak ugaritu egin dira, eta horren isla izan dira hogei urteotan sinaturiko akordio guztiak; denera, 780 proiektu inguru jarri dituzte martxan, ia 43.000 milioi euroren inbertsioei esker. Madurok, beraz, bide berari jarraitu nahi dio, etxean dituen arazoei konponbidea emate aldera.

Migratzaileen egoera

Arazo horien ondorioz, Venezuelako krisi politiko eta ekonomikoak etxeko mugak gainditu ditu, eta ondoko herrialdeetara hedatu da krisiaren ondorioetako bat: milioika venezuelarren migrazioa. Lau urteko epean, 2,3 milioi herritar atera dira Venezuelatik, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera —herrialdeak 31 milioi biztanle inguru ditu—, baina azken hilabeteotan areagotu da gehienbat. PMA Elikagaien Mundu Programak atzo jakinarazi zuenez, Kolonbian dauden venezuelarren %80k arazoak dituzte elikagaiak lortzeko, eta, lortzen badituzte ere, ez dira «osasuntsuak».

Izan ere, PMAren eledun Herve Verhooselek azaldu zuenez, Kolonbiara iristen direnek gehienez bost egun igaro ditzakete laguntza zentroetan, gero haien tokia etorri berriei utzi behar dietelako. Eta horrek ez die egunerokoa errazten migratzaileei: «Laguntza eskaintzen diegu, baina oraindik oinarrizko zerbitzuak falta dira». Bogotaren arabera, udaz geroztik milioi bat venezuelar inguru sartu dira herrialdean.]]>
<![CDATA[Gastu eta zailtasun gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2018-09-14/gastu_eta_zailtasun_gehiago.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2018-09-14/gastu_eta_zailtasun_gehiago.htm brexit baterako bigarren azalpen sorta kaleratu zuen atzo Erresuma Batuko Gobernuak, eta, abuztuan lehen sorta publiko egin zuenean gertatu bezala, eragozpenak, arazoak eta zailtasunak nabarmentzen dira ohar teknikoen edukian. Iragan hilean, Theresa May lehen ministroak argi utzi zuen ohar horien helburua dela «herritarrei eta enpresei jakinaraztea zer egin beharko duten akordiorik izan ezean, oinarrizko planak eta prestakuntzak egiteko». Ordea, Mayren gobernuak irtenbide gutxi eman ditu oraingoan ere, eta arazoak deskribatzera mugatu da. Ondorioak argigarriak dira: Mantxako tunela egunero autoz igarotzen duten 11.600 britainiarrek baimen berezi bat beharko lukete, EB Europako Batasuneko estatuetan ez bailiekete onartuko gidabaimena —ikusteko dago zenbat itxaron beharko luketen baimen berezia lortzeko—. Eta berdin gertatuko litzaieke EBra oporretara joaten direnei —ez, ordea, kontrako bidea egingo luketen estatu kideetako herritarrei—. Hori gutxi balitz, betiere ohar teknikoen arabera, roaminga britainiarren egunerokora itzuliko litzateke akordiorik adostu ezean, EBk duela gutxi kendu zuen arren. Vodafonek, esaterako, jada adierazi du ez lukeela gainkostu hori aplikatuko, baina ikusteko dago gainontzekoek zer egingo luketen.

Orain, negoziazioek hartuko duten bidearen arabera, litekeena da pasaportea berritzeko eskariak areagotzea Erresuma Batuan. Izan ere, ohar tekniko batek ohartarazi du iraungitze data sei hilabete barru duten pasaporteek ez dutela baliorik izango kontinentean sartzeko, EBko estatuek sarrera debekatuko baitiete, eta berdin gertatuko litzaieke kontinentean bizi diren britainiarrei; horregatik, Londresek ohartarazi die ahalik eta azkarren egunera dezatela euren egoera.

Arazo horiei guztiei aurre egingo baliete ere, britainiarrek zein EBko herritarrek garraiobide garrantzitsu bat gal lezakete: Nathalie Loiseau Frantziaren Europako gaietarako ministroaren arabera, Londres Frantziarekin eta Belgikarekin lotzen duten Eurostar trenak ez luke funtzionatuko.

Abuztuan jakinarazitakoak

Iragan hilean publiko egindako oharretan ere arazoak nabarmendu ziren: EBko produktuak erosterakoan, britainiarrek egungoa baino prozesu motelago bati eta prezio garestiagoei egin beharko liekete aurre kreditu txartelaz ordainduz gero; EBn bizi diren britainiarrek kontu korronterako sarbidea gal lezakete; ospitaleek eta klinikek, esaterako, akordio berriak beharko lituzkete EBko sendagaiak inportatzeko; eta ikasle britainiarrek ezingo lukete Erasmus programan parte hartu.

Harrigarriena izan zen, ordea, Ipar Irlandaren eta Irlandako Errepublikaren arteko merkataritzaz Londresek emandako gomendioa: «Gure gomendioa da [...] Irlandako Errepublikari galdetzea zer prestakuntza beharko liratekeen». Esaldi horrek agerian utzi du, berriz ere, Londresek ez dakiela nola eragotzi Irlanda barneko muga gogorra. Horiek horrela, Dominic Raab brexit-erako ministroak zera ohartarazi zuen atzo, The Daily Telegraph egunkariak publikaturiko zutabe batean: Erresuma Batuak 43.680 milioi euroko faktura ordainduko duela soilik akordioren bat izanez gero.

Hilabete erabakigarriak

EBrekin adosturiko egutegiaren arabera, Erresuma Batuak datorren urteko martxoaren 29an utziko dio estatu kide izateari. Berez, bi aldeek datorren hilabete amaierarako adostu behar dute akordioa, baina azken asteotan epemuga azaro hasierara luzatzeko aukera jarri dute mahai gainean.

Aste horietarako bidean, hiru hitzorduk finkatuko dute negoziazioen geroa: datorren asteazken eta ostegunean, Europar Kontseiluko agintariak Salzburgon (Austria) elkartuko dira, bilera informal batean; urriaren 3an, Alderdi Kontserbadorearen Kongresuan, Mayk hitzaldi erabakigarri bat emango du; eta, datorren hileko 18an eta 19an, Europar Kontseilua berriz ere elkartuko da. Akordioaren %80 adostuta dago, baina oraindik «zailena» falta da, Bruselaren arabera.]]>
<![CDATA[Estrasburgo: «Londresen zaintza sistemak giza eskubideak urratu ditu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1908/011/002/2018-09-14/estrasburgo_londresen_zaintza_sistemak_giza_eskubideak_urratu_ditu.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1908/011/002/2018-09-14/estrasburgo_londresen_zaintza_sistemak_giza_eskubideak_urratu_ditu.htm
Auzitegiak ebazpenean argudiaturikoaren arabera, «ez da behar adina kontrol izan» programa horren inguruan, eta horrek «ahalbidetu du» inteligentzia zerbitzuek askatasuna izatea informazioa gordetzerakoan. Ordea, argi utzi nahi izan du urraketak egin zirela gainbegiratzerik ez zelako izan, eta ez ditu zalantzan jarri programaren izaera eta helburua.

2016an ere, Erresuma Batuko Botereen Ikerketarako Auzitegiak ebatzi zuen CHQ, MI5 eta MI6 inteligentzia zerbitzuek ez zituztela errespetatu herrialdeko pribatutasun legeak herritarrei buruzko informazioa eta datuak biltzerakoan, eta hori guztia gainbegiratu gabe egin zela. Horrez gain, Estrasburgok ebatzi du ez direla «behar bezala» babestu kazetarien informazio iturriak.]]>
<![CDATA[Haddad izango da PTren hautagaia, Lulak aurkezteari uko egin baitio]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2018-09-12/haddad_izango_da_ptren_hautagaia_lulak_aurkezteari_uko_egin_baitio.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2018-09-12/haddad_izango_da_ptren_hautagaia_lulak_aurkezteari_uko_egin_baitio.htm Lula da Silvak uko egin diola Brasilgo hauteskunde orokorretan parte hartzeari. Ustelkeria eta diru garbiketa leporatuta, presidente ohia espetxean da hamabi urteko zigorra betetzen —apirilaz geroztik—, eta Hauteskunde Auzitegi Nagusiak haren hautagaitza baliogabetzeko erabakiari hamaika helegite aurkeztu dizkion arren, ez du lortu debekuari aurre egitea. Horiek horrela,Fernando Haddad izango da PT Langileen Alderdiaren presidentegaia, Lularen Hezkuntza ministro izandakoa eta duela gutxira arte Sao Pauloko alkate zena.

Urriaren 7an dira egitekoak hauteskundeak —balizko bigarren itzulia, urriaren 28an—, eta atzo amaitu zen hautagaiak aurkezteko epea. Berez, PTk bi aukera zituen mahai gainean: helegiteekin jarraitu eta Lulari aurkezten utziko zioten itxaropenari eutsi, edo beste hautagai bat aurkeztu. Azkenean, bigarren aukeraren alde egin du, presidentegairik gabe gelditzeko arriskua baitzuten. PTren hautagai ohiak eskutitz bat bidali zion atzo alderdiaren exekutibo nazionalari, erabakiaren berri eman eta Haddaden alde egin zezaten. Gutunean adierazitakoaren arabera, Lulak salatu du «injustizia bat» jasaten ari dela, baina alderdiari eta jarraitzaileei dei egin die proiektu politikoarekin jarrai dezaten, oraingoan Haddad presidentegai dela: «Nire ahotsa Fernando Haddadena da». Izan ere, PTren buruzagitzan gutxik egiten zuten Hezkuntza ministro ohiaren alde —mundu akademiko eta intelektualetik datorrelako—, baina, eskari horren bidez, Lulak barne zatiketak saihestu nahi izan ditu une erabakigarri batean —buruzagitzak aho batez onartu zuen hautagai berria—. Brasilgo hainbat hedabidek zabaldu dutenez, PTren presidentegaia herenegun izan zen kartzelan Lula bisitatzen, eta orduan adostu zuten hautagai aldaketa; espetxeratua aurkeztu izan balitz, Haddad izango zen presidenteordegaia.

Inkesten arabera, Lula izango zen boz gehien zuen presidentegaia, botoen %40 ingururekin, baina, hautagaitzari uko egin dionez, eskuin muturraren presidentegai Jair Bolsonaro bilakatu da faborito nagusia —ospitalean da, joan den astean labankada bat jaso baitzuen—. PTk hamahiru urtez gobernatu zuen Brasil, 2003tik 2016ra, lehenik Lula presidente zela, eta gero Dilma Rousseffek haren lekukoa hartu zuenean; oraingoan, ordea, badirudi zail duela berriz ere irabaztea, inkestek botoen %9 soilik ematen baitizkiote Haddadi. PTren presidentegaiak, beraz, erronka handia du aurretik, eta hauteskunde kanpaina oso arrakastatsua egin beharko du Brasilgo presidente bilakatzeko. Alegia, boto transferentzia eta Lularen legatu politikoa, herrialdeko politikaririk ezagunenaren legatua erabakigarriak izango dira harentzat.

Haddadek, gutxienez, badaki zer den botere politikoa izatea. Sei urtez izan zen Brasilgo Hezkuntza ministro —Lularekin eta Rousseffekin—, eta Sao Pauloko alkate ere izandakoa da. Gaztea da, eta hura hautatu izana alderdiaren eraberritzerako lehen pausotzat har daiteke, askok beharrezkotzat duten belaunaldi aldaketa gauzatzeko.

Debekuaren arrazoia

Lula presidente zenean hauspotutako lege bati heldu zion auzitegiak aurkeztea debekatzeko ebazpena argudiatzeko. 2010ean onartutako lege horren arabera, bigarren instantzian zigortua izan dena ezin da kargu publiko baterako hautagai izan.

PTk ohar batean salatu zuen «eliteen esanetara» jokatzen ari dela auzitegia. Bide judiziala agortu arte «borrokan» jarraituko duela esan zuen orduan alderdiak, eta jakinarazi zuen Lularen kartzelatzearen kontrako bi helegite jarrita dauzkala STJ Auzitegi Nagusian eta STF Auzitegi Gorenean. STJk eta STFk, ordea, ez dute erabakirik hartu helegite horien inguruan.]]>
<![CDATA[AEBei lehia egiteko aliantza]]> https://www.berria.eus/albisteak/156514/aebei_lehia_egiteko_aliantza.htm Tue, 11 Sep 2018 19:48:30 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/156514/aebei_lehia_egiteko_aliantza.htm <![CDATA[Eskuineko aliantzari begira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2018-09-11/eskuineko_aliantzari_begira.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2018-09-11/eskuineko_aliantzari_begira.htm
Gaur-gaurkoz, litekeena da gutxiengoan jardungo duen gobernu bat izatea; izan ere, Suediako sistema politikoaren arabera, gobernu batek ez du frogatu behar gehiengoa alde duela, baizik eta gehiengoa ez duela kontra, eta horrek igandean sorturiko desegonkortasuna egonkor lezake; 2014tik igandera arte boterean zegoen koalizioak —SAP Alderdi Sozialdemokratak eta MP Alderdi Berdeak osaturikoak— gutxiengoan gobernatu du logika horri esker. Koalizio horrek, ordea, zail du boterera itzultzea: SAPek, herenegungo bozkatuenak, 101 ordezkari lortu ditu (%28,4), aurreko legealdian baino hamabi gutxiago; haren koaliziokide MPk ere galdu ditu diputatuak, eta hamabostekin geratu da (%4,3), iazkoan baino hamar gutxiagorekin. Eta ezkerreko aliantzako azken indarrak, V Ezkerreko Alderdiak, 2014ko emaitzak hobetu ditu, eta 28 diputatu izango ditu parlamentuan (%7,9), aurrekoan baino zazpi gehiago. Baina Vren gorakadak ez du lortu gobernuan zeuden bi alderdien beherakada orekatzea, eta ezkerreko aliantzak azkenean 144 diputatu lortu ditu (%40,6), eskuinekoak baino bat gehiago (%40,3), behin-behineko emaitzen arabera.

Giro horretan, SDren 63 diputatuek (%17,6) garrantzi handia izango dute eskuinaren aukeretan. Eskuin muturrak emaitzak hobetu ditu bozetan bosgarren aldiz jarraian, eta kontuan hartzeko moduko indarra bilakatu da; Kristerssonek, ordea, kanpainan adierazi zuen ez zuela negoziatuko haiekin, baina igandeko emaitzek agerian utzi dute SDren aldeko boto batzuk edo abstentzioa beharko lituzkeela lehen ministro bilakatzeko; edo ezkerreko koalizioaren abstentzioa, nahiz eta aukera horrek zailagoa dirudien.

Bien bitartean, Mren burua botoa aurrez eman zutenen eta atzerrikoen babesen zain dago. Izan ere, bihar emango dute emaitza eguneratuen berri, eta, historikoki, boto horiek mesede gehiago egin diote eskuinari ezkerrari baino. Joerak bere horretan jarraituko balu, eskuineko aliantza indartu egingo litzateke negoziazioei begira.

«Alderdi zintzoak»

Hauteskunde orokorren emaitzek 2014ko hitzorduko joeran sakondu dute: amaitu dela blokeen garaia, aliantzena, eta beharrezkoa izango dela logika horretatik ateratzea. Horregatik, egungo lehen ministro Stefan Lofven sozialdemokratak atzo aldarrikatu zuen boto gehien bilduriko alderdiaren hautagaia zela —inoizko emaitzarik txarrenak lortu zituen—, eta dei egin zien gainontzeko «alderdi zintzoei» negoziazioei ekiteko: «Blokeen politikak lurperatu behar ditugu».

Hala ere, orain arte eskuin muturraren gorakadak etenik izan ez duen arren, SDk urrun jarraitzen du Alderdi Sozialdemokrataren babesetik —11 puntu gutxiago—, eta ez du garaitu eskuina bozetan —bi puntu gutxiago—. Gaur-gaurkoz, eskuin muturrak ez du aliaturik.

Gorakada horrekin batera, ezkerrean Vren gorakada nabarmendu da: SDk migrazioaren aurkako jarrera duen bitartean, Ezkerreko Alderdiak jarrera irekia erakutsi du, eta eskuin muturrari aurre egiteko konpromisoa berretsi zuen atzo.]]>
<![CDATA[Siriari buruzko hiruko bilerak agerian utzi ditu Turkiaren ezinak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2012/011/001/2018-09-08/siriari_buruzko_hiruko_bilerak_agerian_utzi_ditu_turkiaren_ezinak.htm Sat, 08 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/2012/011/001/2018-09-08/siriari_buruzko_hiruko_bilerak_agerian_utzi_ditu_turkiaren_ezinak.htm
2017an Astanako formatua sortu zutenetik, hiru herrialde horiek negoziazio arrakastatsuak izan dituzte gerraren garapenaz eta geroaz. Gaina hartu die NBE Nazio Batuen Erakundeak Genevan antolatu izan dituenei, eta Kazakhstango hiriburuan erabaki izan ohi dira Siriako gerraren hurrengo pausoak, politikoak zein militarrak. Bada, Turkia talde horretan dagoen arren, ez dago erabateko orekarik interesen defentsan, eta Erdoganek balantzaren pisua ez du aldeko. Horren adibide da atzoko bilera: hiru agintariek konpromisoa berretsi zuten Idliben ere lankidetzari eusteko, baina Turkiako presidenteak ez zuen lortu Iranek eta Errusiak su-etenerako konpromisorik hartzerik. «Talde terroristak bilera honetan ez daudenez, ezin dugu horrelakorik adostu», erantzun zion Putinek.

Izan ere, Iranen eta Errusiaren interesen artean dago Idliben erasoaldi militar bat egitea eta hala Baxar al-Assad Siriako presidenteak gerraren amaiera aldarrikatzea. Horrek, ordea, iheslari uholde bat eragin lezake, eta denek helmuga bera lukete: Turkia, edo Afrin, Turkiaren kontrolpean dagoen Siria ipar-mendebaldeko probintzia. NBEren arabera, 800.000 herritar inguruk ihes egingo dute Turkiara erasoaldi militarra hasiz gero.

Erdogan kexu zen egoera posible horrengatik: «Lau milioi errefuxiatu ditugu. Gainezka gaude, eta ezin ditugu gehiago hartu. Idlib garrantzitsua da gure segurtasun nazionalarentzat eta eskualdearen etorkizunarentzat».

Erdoganen beldurrak, ordea, ez du soilik arlo humanitarioarekin zerikusirik. Errealitate bat dago hitz horien atzean: Idliben daudela Turkiak babesten dituen matxino islamistetako asko, eta eremu horretan daudela Turkiaren postu militar eta behatoki batzuk, denak estrategikoak. Are gehiago: Damaskok Idliben kontrola berreskuratzen duenean, Siriako presidenteari pauso bat geratuko zaio soilik: kurduekin negoziatzea, haien etorkizunaz eta haiek kontrolpean dituzten eremuez eztabaidatzeko. Eta negoziazio horietan egongo da Afrin kantonamendu kurduaren geroa, egun Turkiaren esku dagoen eremuarena.

Estrategia arrakastatsua

Batez ere aurten, Al-Assadek akordioak lehenetsi ditu azken eremuen kontrola berreskuratzeko. Hori izan da irtenbidea, eraso militarrik gabekoa; azken kasua Siria hego-mendebaldekoa izan zen, Daraa probintziarena. Eremu horretan ere korridore humanitarioak ireki zituzten, aurrekoekin egin bezala, matxino islamistak eta haien senideak «salbu» atera zitezen; denek, ordea, helmuga bera zuten: Idlib probintzia. Siriako presidenteak eta haren aliatuek akordioaren aldeko apustua egin zutenetik, probintzia horretako biztanleria etengabe handitu da.

Zehazki, Idlibeko biztanleria lehen halako bi da matxinoak iritsi ahala; egun, 2,5 milioi pertsona daude han, herrialdeko biztanleriaren %14. Barne migrazio horren adibide da Ghuta ekialdea: apirilean, Errusiako armadaren eta matxinoen akordioaren ostean, eremu horretako herritarren %70 joan ziren Idlibera.

Barne bidaia horien ondoren, gaur-gaurkoz 30.000 matxino daude Idliben, tartean Askapen Nazionalerako Frontea, Turkiaren babesa duen matxino islamisten milizien koalizioa, eta Hayat Tahrir al-Sham aliantza; azken horrek Al-Qaedaren Siriako adar ohia du talde garrantzitsuena, Al-Nusra Frontea, eta Siriak eta Errusiak talde armatu hori dute erasoaldiaren helburu nagusitzat.

Atzoko bileran, Iranek eta Errusiak iradoki zuten berehala ekingo diotela Idlibi erasotzeari, baina ez zuten datarik zehaztu. Erdoganen su-etenerako deiari muzin egin arren, menia bati atea ireki zioten: halako adostasun bat lortzeko prest leudeke, baina armak uzteko eta negoziatzeko borondatea duten talde armatuekin bakarrik. Horrez gain, bilkurak emaitza gutxi izan zituen, eta hiru agintariek konpromisoa hartu zuten Idliben ere lankidetzari eusteko.

Hiru herrialdeak etzi eta etzidamu elkartuko dira berriz, oraingoan NBEren Siriarako mandatari Steffan De Misturarekin batera.]]>
<![CDATA[Homosexualitatea onartu dute Indian, eta jada 124 estatutan dago despenalizatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2018-09-07/homosexualitatea_onartu_dute_indian_eta_jada_124_estatutan_dago_despenalizatuta.htm Fri, 07 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2018-09-07/homosexualitatea_onartu_dute_indian_eta_jada_124_estatutan_dago_despenalizatuta.htm
Zehazki, bost epaileek ebatzi zuten zigor kodeko 377. artikuluak ez duela balio —testu bana idatzi zuten beren arrazoien berri emateko—. Misrak, esaterako, honako argudio hau eman zuen: «377. artikulua arbitrarioa da. LGTB kolektiboko kideek gainerako herritarren eskubide berberak dituzte. Sexu homosexuala zigortzea irrazionala eta defendaezina da». Indu Malhotra epailea, aldiz, aurrerago joan zen: «Historiak barkamena eskatu behar die LGTBI kolektiboko kideei eta haien familiei». Hala, Indiako LGTBI kolektiboak beren eskubideak legezko esparruan finkatzea lortu du. «Oso pozik nago; ez dut hitzik sentitzen dudana deskribatzeko. Orain ez gara kriminalak, baina denbora beharko dugu gauzak errotik aldatzeko», adierazi zuen atzo Debottam Sahak, legea bertan behera uzteko eskatu zuen herritarretako batek.

Izan ere, 1861ean zehaztu zuten zigortu egin behar zirela «gizonekin, emakumeekin edo animaliekin izandako naturaren kontrako haragizko harremanak», Europako moralari jarraituz, eta ez Indiakoari eta eremu hartakoari, garai hartan edozein motatako harreman sexualak onartzen baitzituzten; alde horretatik, askatasun handiagoa zegoen Indian XIX. mendean, eta kolonialismoaren ondorioak ere sumatu dira Indian homosexualitateari buruzko iritzietan. Horretaz mintzatu zen Balachandran Ramiah, 377. artikulua bertan behera uzteko eskaria egin zuen beste herritarretako bat: «Bide handia dugu aurretik. Garrantzitsua izango da lanpostuetan bereizkeriarik ez izatea. Enpresa asko ez dira gai izan diskriminazioa amaitzeko neurriak paperean idazteko, baina orain hori egiteko eskubidea eta gaitasuna izango dute».

ILGA Lesbiana, Gay, Bisexual, Trans eta Intersexualen Nazioarteko Elkarteak zabaldu duen informazioaren arabera, 2015ean 1.500 pertsona atxilotu zituzten Indian 377. artikulua baliatuta.

71 herrialde

ILGAren arabera, homosexualitatea gutxienez 71 herrialdetan dago kriminalizatuta egun, eta horietako batzuetan gay edo lesbiana izateak heriotza zigorra ekar lezake: Iranen, Saudi Arabian, Yemenen, Sudanen, Somalian eta Nigerian —probintzia batzuetan soilik—, esaterako.

Elkartearen arabera, homosexualen eskubideen aitortza eta babesa onartuta dago Europa ia guztian, AEBetako iparraldeko eta hegoaldeko estatu batzuetan eta Australian. Hala ere, herrialde gehienek ez dute homosexualen eskubideak babesten dituzten legedirik. Adibidez, 72 estatuk onartu dituzte lan munduan diskriminaziorik eza bermatzeko legeak, eta 43k gorroto delituen aurkako legeak dituzte.

Aldiz, kriminalizatuta dago Europa ekialdean, Afrikan —Hegoafrikan, Seychelleetan eta Cabo Verden izan ezik—, Erdialdeko Amerikaren gehienean, Hego Amerikan eta Asian. Horiez guztiez gain, Estatu Islamikoak dituen moduko lege moralak, oinarri erlijiosoak dituztenak, 19 estatutan daude indarrean gaur egun.

Ezkontzeko eskubideari dagokionez, 26 herrialdetan soilik ezkon daitezke, eta beste hainbaten onartzen dituzte batasun zibilak, antzeko eskubideekin.]]>
<![CDATA[Txinak diru laguntzen bidez handitu nahi du Afrikan duen eragina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2018-09-06/txinak_diru_laguntzen_bidez_handitu_nahi_du_afrikan_duen_eragina.htm Thu, 06 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2018-09-06/txinak_diru_laguntzen_bidez_handitu_nahi_du_afrikan_duen_eragina.htm
Diru iturri horren berri emateaz gain, Xik beste bi laguntza motaren berri eman zuen Pekinen, Txinaren eta Afrikaren arteko Lankidetzarako Foroan: agintariak jakinarazi zuen zorra barkatuko diela okerren dauden herrialdeei —oraindik ez du zehaztu zeintzuei—, eta Txinak are gehiago handituko dituela inportazioak. «Afrikara natorren bakoitzean, kontinentearen bizitasuna eta jendearen helburuak sumatzen ditut. Konfiantza handia dut gure harremanetan» adierazi zuen uztailean Senegalen, kontinentean egindako bira batean.

Agintariak hiru urtean behin elkartzen dira foroan —astelehenean eta asteartean egin dute—, baina aurtengora Mendebaldeko estatuen kritiken artean iritsi zen Txinako presidentea, deitoratu baitzuten harreman horiek Afrikako 53 estatu «zorpetuko» dituztela. Hori egiten azkena Malaysiako lehen ministro Mahathir Mohamed izan zen; izan ere, Xirekin izandako bilera baten ostean, bertan behera utzi zituen azpiegiturei bideraturiko 19.000 milioi euroren inbertsioak: «Garestiegiak dira; neokolonialismo mota bat».

Xik, beraz, foroan egindako jakinarazpen ekonomikoekin erantzun die Mendebaldeko kritikoei. Gaur-gaurkoz, Ameriketako Estatu Batuek eta Europako Batasunak Txinak baino jaramon gutxiago egiten diote kontinenteari eta haren garapenari, baina batez ere azken urteotan jarri dira berriz ere Afrikara begira, larri aztertu baitute bi aldeen arteko garapena; izan ere, kolonia ohiek begi onez ikusten dute Txinak Mendebaldearen aurka duen diskurtsoa. Horren adierazle izan ziren Paul Kagame Ruandako eta Afrikako Batasuneko presidenteak foroan eginiko adierazpenak: «Txinak Afrikan duen konpromisoak barne aldaketa sakon bat eragin du, baita gure kontinenteak munduan duen tokian ere». Iritzi positiboei eta inbertsioei esker, Pekinek lortu du Afrikako indar hegemonikoa bilakatzea.

Foroan bertan, Txinak eta Afrikako herrialdeek hitzarmen berri bat sinatu zuten, harreman politikoak, ekonomikoak eta militarrak are gehiago estutzeko xedearekin. Agintariek hainbat arlotan sakontzeko konpromisoa hartu zuten: merkataritza, osasungintza, klima aldaketaren aurkako borroka, azpiegiturak eta industriaren garapena. Atzo, berriz, Xik Mendebaldeari eskatu zion errespeta zezala Afrikako herrialdeen subiranotasuna.

Lurretik zein itsasotik

Afrikarekiko interesa Txinako Alderdi Komunistaren proiektu baten erdigunean dago: Gerrikoaren eta Errepidearen Ekinbidea, zetaren bidearekin nazioartean izan zuen garrantzia lortzeko proiektua. Txinako Merkataritza Ministerioaren arabera, urteotan Pekinek finantzatu ditu, esaterako, Angolako, Etiopiako, Kenyako eta Nigeriako trenbideak; denera, 6.000 bat kilometro. Diru laguntza gehienak Afrika ekialdeko herrialdeetara bideratu ditu, baina azken urteotan mendebaldera begira ere jarri da Txina; Senegalen, esaterako, Dakar hiriburua Tuba bigarren hiri garrantzitsuenarekin lotzen duen autobidea eraikitzen parte hartu du, hiriburuan gune industrial bat sortzearekin batera.

Etorkizuneko proiektuen artean, Txinak Dakarreko portua du lehentasuntzat; izan ere, Ozeano Atlantikorako irteera emateaz gain, Djibutin duen base militarrarekin lotzeko asmoa du, tartean bide komertzial bat osatuz. Izan ere, Afrika ekialdeko baseak Indiako ozeanora irtetea ahalbidetzen dio, eta, helburu hori beteta, bi itsasoak lotzeko bide alternatibo bat osatuko luke. Beraz, urteak pasatu ahala, Txinak gero eta gehiago indartuko du Afrikan duen eragina, betiere harremanek bere horretan jarraitzen badute.]]>
<![CDATA["Kataluniaren eskubide politikoen, sozialen eta nazionalen aldeko martxa bat" egitea proposatu du Torrak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156268/kataluniaren_eskubide_politikoen_sozialen_eta_nazionalen_aldeko_martxa_bat_egitea_proposatu_du_torrak.htm Tue, 04 Sep 2018 07:07:01 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/156268/kataluniaren_eskubide_politikoen_sozialen_eta_nazionalen_aldeko_martxa_bat_egitea_proposatu_du_torrak.htm Kataluniako autogobernuari buruzko erreferendum bat proposatu du egunotan. Haren iritziz, "bozketa bat" izan behar da bi gobernuen negoziazioen arteko "azken pausoa". Espainiako presidenteak, ordea, ez du independentziari buruzko bozketa bat jartzen mahai gainean, soilik "Kataluniako autogobernua indartzeari buruzko bat". Torrak hitzaldian adierazi du "adosturiko erreferendum bat" nahi duela, eta, Sanchezen proposamena "interesgarria" den arren, ez dela "nahikoa". Datozen asteei begira, urteurrenen eta ekitaldi garrantzitsuen lehen geltokia Diada egunean jarri du, datorren asteko asteartean: "Kataluniako Errepublika lortzeko, Bartzelonako Diagonala betetzera deitzen zaituztet". Ondoren, urriaren 1eko independentzia erreferendumaren eta urriaren 27ko independentzia deklarazioaren urteurrenak izango dira egun nagusiak, eta horiek ospatzeko beharra azpimarratu du, datozen hilabeteetako bide orriaren "abiaburuak" izango direlako. Espetxean dauden politikari katalan independentistei eta datozen hitzordu judizialei buruz Kataluniako presidenteak adierazi du ez duela onartuko "absoluzioa ez den beste erabakirik"; adierazpen horrekin txalo zaparrada jaso du Torrak. Pastorren gonbita Kataluniako Gobernuko bozeramaile Elsa Artadik jakinarazi duenez, Torrak "ez dio ezezkorik eman" Espainiako Kongresura joateari, baina "xehetasun gehiago" eskatu dizkio Ana Pastor Espainiako Kongresuko presidenteari, baiezkorik eman aurretik. Pastorrek Kataluniako presidenteari proposamen hori eginez abiatu du Espainiako urte politikoa. Adierazi duenez, helburua litzateke Torrak "bere jarrera politikoa azaltzea" eta "eztabaida bat" izatea ordezkari politikoekin. Oraingoz, Kataluniako presidenteak ez du behin betiko erabakirik hartu, eta balizko eztabaida horren formatuaren berri izan nahi du lehenik. Carles Puigdemont Kataluniako presidente erbesteratuak, ordea, zalantzan jarri du Pastorren gonbidapena, Artur Mas karguan bere aurrekoarekin batzartu aurretik. "Benetan al dago entzuteko borondaterik? Ohikoak dira eskariak, gero garapenik ez duten eskariak", kritikatu du Puigdemontek. Llarena, hilaren 25ean Pablo Llarena Espainiako Auzitegi Goreneko epailea gaurko deitu zuten deklaratzera Belgikan, baina Bruselako epaitegi zibil batek irailaren 25era atzeratu du haren kontrako salaketa aztertzeko saioa, eta saio horretan erabakiko dute auzia tramiterako onartu ala ez. Puigdemontek eta erbestean diren Kataluniako lau kontseilari ohik aurkeztu zuten Llarenaren kontrako salaketa, Bruselan.]]> <![CDATA[Bi bide helmuga bakarrerako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2018-09-01/bi_bide_helmuga_bakarrerako.htm Sat, 01 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/009/001/2018-09-01/bi_bide_helmuga_bakarrerako.htm
Aurten, batez ere, Al-Assadek akordioak lehenetsi ditu azken eremuen kontrola berreskuratzeko. Hori izan da irtenbidea, eraso militarrik gabekoa; azken kasua Siria hego-mendebaldekoa izan zen, Daraa probintziarena, esaterako. Eremu horietan ere, aurrekoekin egin bezala, korridore humanitarioak ireki zituzten, matxino islamistak eta haien senideak «salbu» atera zitezen; denek, ordea, helmuga bera zuten: Idlib probintzia. Siriako presidenteak eta haren aliatuek akordioaren aldeko apustua egin zutenetik, probintzia horretako biztanleria etengabe handitu da; adostasun horiek, ordea, hasieratik argi utzi zuten iristear dagoen egoera laster iritsiko zela, denbora kontua zela, Damaskoren garaipenei erreparatuz gero.

Panos Moumtzis NBE Nazio Batuen Erakundearen Siriarako laguntza humanitarioaren koordinatzaileen hitzek definitzen dute egungo Idlib: «Ebakuatuen zabortegia da». Izan ere, probintziak bere biztanleria bikoiztu du matxinoak iritsi ahala; egun, 2,5 milioi pertsona daude han, herrialdearen biztanleriaren %14. Barne migrazio horren adibide da Ghuta ekialdea: apirilean, Errusiako armadaren eta matxinoen akordioaren ostean, eremu horretako herritarren %70 joan ziren Idlibera.

Horiek horrela, eremua erasoaldi militarrerako prestatzen ari da. NLF Askapen Nazionalerako Fronteak, Turkiaren babesa duen matxino islamisten milizien koalizioak, probintziako zubi garrantzitsuenak suntsitu zituen atzo, defentsa estrategia gisa; horietako batek hegoaldean duen Hama probintziarekin lotzen zuen Idlib, eta, matxino horien arabera, erasoaldia eremu horretatik hasteko asmoa du Damaskok. NLF, ordea, ez da Idlibeko talde armatu garrantzitsuena, HTS Hayat Tahrir al-Sham aliantza baizik; Al-Qaedaren Siriako adar ohia du talde garrantzitsuena, Jabhat al Nusra, eta Siriak eta Errusiak talde armatu hori dute erasoaldiaren helburu nagusitzat.

Bien bitartean, balizko erasoaldi militarrarekiko erreferentziak areagotu dituzte Damaskok eta Moskuk. Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak, esaterako, datorrenaren zantzu batzuk eman zituen atzo: «Terroristak Idlib probintziatik botatzeko eskubidea du Siriako Gobernuak. Egun, korridore humanitarioak finkatzeko hitz egiten ari gara». Errusiaren, Iranen eta Turkiaren arteko negoziazioei egin zien erreferentzia Lavrovek, hizketa horietan zehaztuko baita Idliben eta oro har Siriako gatazkaren etorkizuna. Ordea, Errusiako Atzerri ministroak ez zuen baztertu erasoaldi militarra, eta Mendebaldeari eskatu zion «ez oztopatzeko» halako erasorik.

Vladimir Putin Errusiako presidentea, Hassan Rohani Irangoa eta Recep Tayyip Erdogan Turkiakoa datorren ostiralean elkartuko dira Teheranen, eta litekeena da bilera horretatik ateratzea behin betiko irtenbidea.

HTSren jarreraren zain

Abu Mohammed al-Golani HTS aliantzaren buruak joan den asteazkenean jakinarazi zuen ez dutela akordiorik nahi Damaskorekin, eta borrokarako prest daudela, hori ez egitea «traizioa» litzatekeela. Ordea, taldeak bere azken oharrean adierazi du «lanean» ari direla «irtenbide baliagarri bat zehazteko» eta «erregimen kriminalaren erasoaldi bat saihesteko».

Damaskok eta Moskuk eraso horretarako aukeraren alde egin duten arren, Ankarak ez du begi onez ikusten, Idliben aliatuak eta interesak dituelako, eta probintzia Turkiarekiko mugan dagoelako. Mevlut Çavusoglu Turkiako Atzerri ministroarentzat, estrategia argia da: «Muturreko talde batzuk daude; onena da horiek identifikatzea, besteengandik banantzea eta deuseztatzea, eta ez bereizi gabe eraso egitea».

Erasoaldi militarrik ez egiteko deiak areagotu diren arren, Siriako armadak maniobra militarrei ekin die, eta hainbat tanke eta azpiegitura militar hurbildu ditu Idliben mugara. Errusia ere bide beretik ari da, eta Mediterraneora bidali ditu hamahiru gerraontzi, Al-Assaden indarrei babesa emateko. Turkiari dagokionez, Idlibeko Jisr al-Shughur hirira bidali du konboi militar bat, han baitu probintzian dituen behaketa postuetako bat.

Damaskoren behin betiko estrategiaren zain, NBEk adierazi du erasoaldi batek 700.000 pertsona behartuko lituzkeela lekualdatzera, eta «ondorio dramatikoak» eragingo lituzkeela probintzia horretan.]]>
<![CDATA[NBE: «Gerra krimentzat jo daitezke Yemengo gerrako bi aldeen delituak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/012/001/2018-08-29/nbe_gerra_krimentzat_jo_daitezke_yemengo_gerrako_bi_aldeen_delituak.htm Wed, 29 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1891/012/001/2018-08-29/nbe_gerra_krimentzat_jo_daitezke_yemengo_gerrako_bi_aldeen_delituak.htm
Denera, bi aldeek 6.660 zibil hil eta 10.563 zauritu dituzte 2015eko martxoaren eta 2018ko abuztuaren artean; ordea, ikerlariek ohartarazi dute kopurua «askoz ere handiagoa» izan litekeela. «Ez dugu aurkitu bi aldeak hildakoen kopurua gutxitzen saiatu direlako frogarik. Giza duintasunari lehentasuna emateko eskatzen diet [bi aldeei]», adierazi zuen atzo Kamel Jendubi Yemeni Buruzko Nazioarteko eta Eskualdeko Adituen taldearen presidenteak, ikerketaren ondorioen berri ematean. NBEko ikertzaileek krimen hauek aurkitu dituzte: atxilotze arbitrarioak, desagertzeak, torturak, sexu bortizkeria, adingabeak erreklutatzea —11 eta 17 urte artekoak— eta hilketak, adibide batzuk aipatzearren.

Horiek horrela, Saudi Arabia buru duen koalizioa da «biktima zibil gehienen zuzeneko erruduna», txostenaren arabera. Aireko bonbardaketen bidez, koalizio horrek «jendea bizi zen guneei, merkatuei, hiletei, ezkontzei, zibilen barkuei eta ospitaleei» egin die eraso, eta NBEk «zalantza handiak» ditu estrategia militar horrekin. Adibide horietako bat da Yemen iparraldean haurrak zeramatzaten hiru autobusi abuztuaren 10ean egindako bonbardaketa: 50 hil eta 77 zauritu zituzten. Saudi Arabiako agintariek, ordea, «zilegitzat» jo zuten erasoa, eremua huthien kontrolpean dagoelako; joan den ostegunean ere, koalizioak hogei haur hil zituen, gerragatik «gehien sufritzen ari direnak», ikerlarien arabera. Riadek, ordea, huthiei egotzi zien errua.

Zuzeneko eraso horiez gain, NBEk salatu du portuak eta aireportuak blokeatu dituztela. Sana hiriburuko aireportua eta hegoaldeko al-Hudaidaheko portua dira nazioarteko laguntza eta inportazioak jasotzeko gune garrantzitsuenak, eta koalizioak erabat blokeatu ditu, eta oztopoak jarri dizkio laguntza humanitarioari. «Beharrezko pausoak emateko eskatzen diet, herritarrek laguntza jaso dezaten», galdegin zuen Jendubik.

Janaria lortzeko zailtasunak

Aurtengo apirilerako, 17,8 milioi zibilek janaria lortzeko zailtasunak zituzten, eta 8,4 milioi gosete baten atarian daude, blokeoan ondorioz. Ordea, NBEk salatu zuen guztia «are gehiago okertu» daitekeela, egungo giroa aldatu ezean.

Yemengo gerra 2015. urteko martxoan hasi zen, Saudi Arabiak bonbardaketak hasi zituenean. Esku sartze hori huthien garaipen bati erantzuteko egin zen: 2014an, Sana hiriburuaren kontrola lortu zuten, eta herrialdeko presidente Abdrabbuh Mansur Hadik Saudi Arabiara ihes egin behar izan zuen laguntza eske.]]>
<![CDATA[NBEk rohingyen aurkako genozidioa egotzi dio Myanmarko armadari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/001/2018-08-28/nbek_rohingyen_aurkako_genozidioa_egotzi_dio_myanmarko_armadari.htm Tue, 28 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/001/2018-08-28/nbek_rohingyen_aurkako_genozidioa_egotzi_dio_myanmarko_armadari.htm
NBEren adituek atzeman dute gizateriaren kontrako krimenak izan direla Myanmarko hiru eskualde horietan. Espetxeratzeak, torturak, bortxaketak, sexu esklabotza eta jazarpena dira ikerlariek ikusitako delituetako batzuk. Atzo publiko egindako txostenaren arabera, armadaren «behar militarrek ezin dute justifikatu» delitu horiek egitea. Horrez gain, NBEk uste du militarrek erabiltzen dituzten teknikak «neurrigabeak» direla egun eskualde horietan dagoen arriskuarekin alderatuta. Bereziki Rakhine eskualdean egindako delituak dira larrienak, eta genozidioa egin duten beste estatu batzuetan egindakoekin konparatzeko modukoak dira.

Milioi bat rohingya bizi dira Rakhine estatuan —biztanleriaren herena—, baina 700.000 baino gehiagok muga igaro dute iazko abuztutik. Duela urtebete, Arakango Rohingya Askapenerako Armadak polizien eta armadaren etxola bati egin zion eraso, eta hamabi militar hil zituen. Eraso horrek, ordea, ondorio askoz ere odoltsuagoa izan zuen: armada eta milizia budistak 59 herritan sartu, 7.000 etxe erre eta 400 rohingya hil zituzten. Gertakari horrek eragin zuen exodoa, eta, urtebeteren ostean, ia ezinezkoa dirudi etxerako bidea har dezaketenik.

Larunbatean, exodoaren lehen urteurrenean, milaka rohingya kalera atera ziren «justizia» eske, eta manifestazio jendetsu bat egin zuten Bangladeshko Cox's Bazar hirian, Justizia, etxera itzultzea, rohingya, eskubideak lelopean.

«Aproposa» irailerako

Rohingyen egoerari buruzko txostenak zeresan eta oihartzun handiak izan ditu nazioartean. Europako Batzordeak, esaterako, «garrantzitsutzat» jo du: «aproposa da, hain justu irailean baita [NBEren] Giza Eskubideen Kontseiluaren hurrengo bilera», adierazi zuen atzo Maja Kocijancic Atzerri gaietarako bozeramaileak.

Hala, EBk bat egin zuen NBEk txostenean egiten duen eskari garrantzitsuenarekin: errudunak «nazioarteko auzitegi batean» ikertzea eta epaitzea. Alegia, gertaturikoa Nazioarteko Zigor Auzitegian ikertzea, edo auzitegi berezi bat sortzea kasu horretarako. «Batzordeak hainbatetan adierazi du errudunak justiziaren aurrera eraman behar direla».

Bien bitartean, erakundeak proposatu du hainbat zigor ekonomiko ezartzea txostenean aipaturiko norbanakoei, eta «arma bahitze bat» aplikatzea Myanmarri. Ideia «interesgarria» iruditu arren, Kocijancicek azaldu du estatu kideekin adostu beharko luketela estrategia horrekin bat egin ala ez.]]>
<![CDATA[Etxerako bidea, nahia eta ezina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/013/001/2018-08-26/etxerako_bidea_nahia_eta_ezina.htm Sun, 26 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1942/013/001/2018-08-26/etxerako_bidea_nahia_eta_ezina.htm
NBEren arabera, «munduan gehien jazarritako» etnia da rohingya. Myanmar hego-mendebaldekoak dira, eta, musulmanak izanik, baztertuta daude gehiengo budistaren aurrean. 1,3 milioi rohingya inguru bizi dira Rakhinen —populazioaren herena dira—, baina horietako 700.000k baino gehiagok Bangladeshekiko muga igaro behar izan dute, torturen eta atxilotzeen salaketa artean. Horregatik, «justizia» eske atera ziren atzo kalera, eta manifestazio jendetsua egin zuten, Justizia, etxera itzultzea, rohingya, eskubideak lelopean. «Herritartasuna, nazionalitatea lortzea, eta etxera ahalik eta azkarrena itzultzea nahi dugu, gure eskubideekin, segurtasun osoz eta duintasunez», azaldu zuen Mohammad Mohibulla Giza Eskubideen eta Bakearen Aldeko Arakango Rohingya Elkartearen presidenteak, manifestazioa amaitzean.

Izan ere, rohingyek Myanmarko Batzorde Militarraren diskriminazioa pairatu dute 1970eko hamarkadatik, eta 1982an herritartasuna ukatu zitzaien. Orduz geroztik, kanpotartzat jotzen dituzte jaioterrian, Rakhine estatuan, eta gehiengo budistak «migratzaile bangladeshtarrak» direla esan ohi du mespretxu osoz. Jazarpen horren aurka borrokatzen da ARSA, eta atzo jakinarazi zuen borroka armatuari eutsiko diola rohingyak eta haien eskubideak defendatzeko.

Iazko abuztuaren 25eko operazio militarrean «garbiketa etnikoa» egitea egotzi zieten armadako soldaduei NBEk eta nazioarteko beste hainbat erakundek, eta «genozidio» zantzuak ikusi zituztela ohartarazi zuten. Armadak eta herrialdeko presidente Aung San Suu Kyik —Bakearen Nobel sariak— ukatu egin zituzten salaketak, eta aste honetan bertan itzulerarako behar adina «berme» daudela adierazi du agintariak, betiere Bangladeshek «itzularazten» baditu: «Guk egin dezakeguna da soilik ongietorria eman mugan».

Irtenbiderik ez

Iazko azaroan, exodoa gertatu eta hiru hilabetera lortu zuten akordio bat Myanmarko eta Bangladeshko gobernuek, rohingyak Rakhinera itzultzeko. NBEk hitzartutakoari babesa eman zion arren, errefuxiatuek ez zuten itzulerako bidea hartu.

Akordioak akordio, NBEk berak eta nazioarteko beste hainbat erakundek —Amnesty Internationalek eta Human Rights Watchek, esaterako— salatu dute egun ezinezkoa dela itzulera segurua bermatzea. «NBEk uste du egun ez dela existitzen rohingyen itzulerarako testuinguru seguru, iraunkor eta duinik», ziurtatu zuen atzo Paul Vrieze Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren Myanmarko bozeramaileak.

Nazioarteko justiziaren ikuspuntutik, gobernuz kanpoko hainbat erakundek Myanmarko Gobernua eta armada NZA Nazioarteko Zigor Auzitegian salatzeko aukeraz aritu izan dira hilabeteotan, baina oraindik ez dute pauso formalik eman. Bien bitartean, herenegun, sarraskiaren eta exodoaren urteurrenaren bezperan, Asia hego-ekialdeko bost herrialdetako 132 diputatuk aukera horren alde egiteko agiri baten berri eman zuten; ia urtebeteko epean eskualdean egindako salaketa bateratu garrantzitsuena izan zen.

Sinatzaileen izenean mintzatu zen Asiako Hego-ekialdeko Nazioen Erkidegoaren Giza Eskubideen Aldeko Diputatuen kide Charles Santiago, Malaysian boterean dagoen alderdiaren politikarietako bat: «Myanmar bere burua ikertzeko gai ez denez, edo nahi ez duenez, egun egoera batean gaude non nazioarteak pausoak eman behar dituen. Nazio Batuen Segurtasun Kontseiluari eskatzen diogu NZAra jo dezala».]]>
<![CDATA[Gau bateko drama politikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2018-08-25/gau_bateko_drama_politikoa.htm Sat, 25 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2018-08-25/gau_bateko_drama_politikoa.htm
Atzo arte lehen ministro zenak barne bozketa batera deitu zituen alderdikideak, gobernu krisia amaitzeko helburu argiarekin. Asteartean iragarri zuen ez zela hautagai gisa aurkeztuko, Alderdi Liberalaren sektore eskuindarrak sorturiko krisiak bultzatuta. Boterean izan arren, Alderdi Liberalak ez du diputatu gehien Ordezkarien Ganberan, Alderdi Laboristak baizik, eta datorren urtean egitekoak diren hauteskundeei buruzko lehen inkestek ez diete etorkizun hoberik islatu liberalei. Horri zera gehitu behar zaio: astelehenean agerian geratu zela Turnbullek ez zuela behar adina babesik alderdian berotegi efektuko gasen murrizketa legean txertatzeko; gainera, boterea galdu zuen 2017an Queensland estatuan eginiko hauteskundeetan. Beraz, barne matxinada gertakari eta egoera horien ondorio da.

Atzo arte lehen ministro zenaren aurkako jazarraldia ez zuen, ordea, Morrisonek abiatu. Peter Dutton Barne ministro ohiak hasi zuen errebolta, baina atzoko bozketan ez zuen lortu egungo lehen ministroa garaitzea; dena den, Morrison garaileak etorkizun gogorra izango du alderdikideen erabateko babesa eskuratzeko, bozketa alderdiaren barne zatiketaren isla izan baitzen. Izan ere, lehen ministroak bost botoren aldearekin garaitu zuen Dutton —aldeko 45 eta 40 babes, hurrenez hurren—; Barne ministro ohia asteartekoan ere lehiatu zen, baina gau hartan garaile izan zen Turnbull, atzo ez bezala, eta batasunerako deia luzatu zuen. Alferrik.

Sektore eskuindarrekoa

Australiako lehen ministroa ezaguna da migratzaileen aurkako jarrerengatik. 2013 eta 2014 artean Migrazio ministro izan zen, eta zeresan handia eman zuen bideo batean esandako esaldi batek: «Etxera ez itzultzea erabakitzen baduzu, denbora luze-luzea igaroko duzu han». Migratzaileei mintzatu zitzaien, eta Nauru eta Manus irletan Australiak dituen atxilotze zentroei buruz ari zen; izan ere, Australiak zentro horietara bidaltzen ditu nazioarteko uretan atzematen dituen migratzaileak. Migratzaileen aurkako jarreraz gain, sexu bereko pertsonen ezkontzeko eskubidearen aurka dago —iaz onartu zuten—, esaterako.

Orain, ikusteko dago agintaldian zer-nolako profila izango duen. Barne bozketaren emaitzen berri jakin zuenean, guztiz kontrako profila erakutsi nahi izan zuen prentsaren aurrean, eta ohi baino diskurtso adeitsuagoa eta adiskidetsuagoa zabaldu zuen, hainbat mezuren bidez. «Alderdia batu behar dugu, baita parlamentuko taldea ere. Gobernatzeko asmoa dugu. Ez dut uste beste hauteskunderik espero behar duzuenik epe laburrean», ohartarazi zuen.

Errealitatea da datorren urteko maiatza baino lehen egingo dituztela hurrengo hauteskunde orokorrak, eta Alderdi Liberalak lan handia egin beharko duela arrakasta izan nahi badu. Australian, historikoki, herritarrek zigortu egiten dituzte bozetan agintaldi erdian liderra aldatzen duten alderdiak. Morrisonenak hiru lehen ministro izan ditu 2013an boterera iritsi zenetik.]]>
<![CDATA[Arazoak irtenbideen ordez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2018-08-24/arazoak_irtenbideen_ordez.htm Fri, 24 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2018-08-24/arazoak_irtenbideen_ordez.htm brexit-ari buruzko akordioa adosteko, Erresuma Batuko Gobernuak eta EB Europako Batasunak zehazturiko egutegiaren arabera. Epemuga hurbiltzen ari den heinean, Londresen eta Bruselaren arteko negoziazioek ez dute aurrera egiten; «gehiena» adostuta dago, EBren arabera, baina bi aldeek aurre egin behar diete oraindik auzirik korapilatsuenei, eta hilabeteak dira aurrerapausoak eskasak direla negoziazio mahaian. Aste honetan bertan, EBren negoziatzaileak, Michel Barnierrek, aukera utzi zuen hizketak azaro hasierara luzatzeko, baina akordiorik gabeko brexit baterako aukerak ematen du gaur-gaurkoz zeresanik eta oihartzunik handiena. Bi aldeek behin eta berriz errepikatu dute ados jartzea dela «lehentasuna», eta lortuko dutela adostasun hori, pazientzia eta denbora kontua dela; hala ere, Londresek uste du beharrezkoa dela herritarrak eta enpresak akordiorik gabeko testuinguruaz informatzea eta gomendioak ematea aukera horri begira. Horretarako, Erresuma Batuko Gobernuak 80 bat ohar tekniko prestatu ditu, eta atzo egin zituen publiko horietako 25 —gainontzekoak irailean ezagutaraziko ditu—. Erreakzioa ahobatezkoa izan da oposizioaren eta brexit-aren aurkako taldeen artean, oharrek agerian utzi baitute Londresen gomendioak eta azalpenak arazo posiblez josita daudela, eta Londresek ez dituela behar adina irtenbide ematen horiei aurre egiteko.

Lehen ohar teknikoan azaldutakoaren arabera, gobernuaren helburua da «herritarrei eta enpresei jakinaraztea zer egin beharko duten akordiorik izan ezean, oinarrizko planak eta prestakuntzak egiteko». Hitz horiez gain, ez dago argi zein zen Londresen helburua; kezkarik ez izateko eta dena prest dagoela —eta Bruselari presio egitea—; horiek dirudite Theresa May lehen ministroak bidali nahi zituen egiazko mezuak, baina atzoko erreakzioek kontrako erreakzioa piztu zuten. Izan ere, betiere Londresek jakinarazitakoaren arabera, arazoak eta eragozpenak nagusituko lirateke baldin eta Erresuma Batua EBtik akordiorik gabe aterako balitz. Zerrenda luzea da, baina adibide batzuk nabarmendu dira: EBko produktuak erosterakoan, britainiarrek egungoa baino prozesu motelago bati eta prezio garestiagoei egin beharko liekete aurre kreditu txartelaz ordainduz gero; EBn bizi diren britainiarrek kontu korronterako sarbidea gal lezakete; ospitaleek eta klinikek, esaterako, akordio berriak beharko lituzkete EBko sendagaiak inportatzeko; eta ikasle britainiarrek ezingo lukete Erasmus programan parte hartu.

Harrigarriena izan da, ordea, Ipar Irlandaren eta Irlandako Errepublikaren arteko merkataritzaz Londresek emandako gomendioa: «Gure gomendioa da [...] Irlandako Errepublikari galdetzea zer prestakuntza beharko liratekeen». Esaldi horrek agerian utzi du, beste behin ere, Londresek ez dakiela nola eragotzi bi Irlanden arteko muga gogorra, baina, aldi berean, lortu du presioaren parte bat Irlandako Errepublikako lehen ministro Leo Varadkarrengan jartzea.

Gobernua, bakarrik

Horiek horrela, Erresuma Batuko brexit-erako ministro Dominic Raabek gogorarazi zuen gobernuaren helburua dela «aukera posible guztietarako prestatzea», eta ohar teknikoak publiko egiteak ez duela handitzen akordiorik gabeko brexit baten aukera. Baina kritikak ugariak izan ziren atzo ere, bai etxean bai kanpoan, Londresek auzi horrekin zerikusia duen txosten edo iritziren baten berri ematen duen aldiro gertatzen den bezala. Izan ere, argitara emandako ohar teknikoek argi uzten dute Erresuma Batuak sufrituko duela gehien akordiorik gabeko brexit batekin.

Negoziazio mahaiko beste aldea zehatz mintzatu zen: «Argi dago eragozpenak eta aldaketak izango direla, akordioa adostuta edo akordiorik gabe. Hori bagenekien, eta testuinguru guztietarako prest gaude», ohartarazi zuen atzo Alexander Winterstein EBren bozeramaileak. 2016ko erreferendumaren emaitza jakin zenetik, mezu hau zabaldu du Bruselak: Erresuma Batuak «asko galduko» duela EBtik ateratzean. Etxean, Erresuma Batuko gobernuak Eskoziako eta Galesko gobernuengandik jaso zituen kritika nabarmenenak. 25 ohar teknikoen edukia «onartezintzat» jo zuten, eta Mayri ohartarazi zioten akordiorik ezak ez duela aukera bat izan behar, «denentzako hondamendi bat» bailitzateke.]]>
<![CDATA[Trumpen Afganistanerako planak porrot egin du, urtebeteren ostean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2018-08-22/trumpen_afganistanerako_planak_porrot_egin_du_urtebeteren_ostean.htm Wed, 22 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2018-08-22/trumpen_afganistanerako_planak_porrot_egin_du_urtebeteren_ostean.htm
Herrialdeak duen desegonkortasunaren erakusle da atzo Kabul hiriburuan izandako erasoa. Ghani diskurtso bat ematen ari zela, gutxienez hamabi suziri bota zituzten presidentetza jauregiaren aurka. Najib Danish Barne ministroaren arabera, erasotzaileek kamioi batetik jaurti zituzten suziriak, eta, erasoaren ostean, segurtasun indarrek horietako hiru hil zituzten. Ez dago argi, ordea, atentatua nork egin duen, talibanek atzo ukatu egin baitzuten haiek izan zirela.

Afganistango presidenteak iragan igandean eskaini zien talibanei hiru hilabeteko su-etena, azaroaren 20ra arte —Mahomaren jaiotzaren urteurrena—. Menia astelehenean hastea nahi zuen Ghaninek, atzo arratsaldetik eta larunbat arratsaldera arte musulmanentzat festa eguna baita —Eid al-Adha—, besteak beste, bizian gutxienez behin Saudi Arabiako Meka hirira joateko. Talibanek, ordea, uko egin zioten su-eten eskaintzari, eta 200 zibil eta 20 soldadu inguru bahitu zituzten herenegun, erantzun gisa. Atzo, ordea, 160 bat zibil aske utzi zituzten. Hamazazpi urteko gerran, talibanek behin soilik iragarri zuten aldebakarreko menia, aurtengo ekainean, Ramadan ospakizunaren hiru egunetan.

Muturreko sunitek borrokan jarraitzeko prest daudela berretsi zuten atzo ere. Haien etsaietako bat dira AEBak, eta are gehiago Trump presidente denetik. Duela urtebete haren Afganistanerako planaren berri eman zuenean, talibanek erantzun zioten Afganistan «amerikarren kanposantu» izango zela. Erantzun horrek eta hilabeteotako gertakariek argi utzi dute AEBetako presidentearen estrategiak ez dituela esperotako emaitzak eman. Izan ere, planaren beste helburu batek, talibanekin negoziazioak abiatzearenak, ez du biderik egin; ez behintzat AEBen errepidetik. Errusiak atzo jakinarazi zuen irailaren 4an Moskun egingo duten bileran izango direla talibanak; hamabi potentzia izango dira han, baina AEBek uko egin diote gonbitari. «Helburua balizko su-eten bat eta bakea lortzea izango da, hamazazpi urte irauten ari den gerra gelditzeko», zehaztu zuen atzo Sergei Lavrov Errusiako Atzerri ministroak. Auzi horretan ere badirudi Errusiak aurrea hartuko diela AEBei, nazioartean duten pisua aztertuz gero. «Ez dugu inoiz ukatu talibanekin hitz egiten ari garela. Gizarte afganiarraren parte bat dira. Gure helburua da borroka armatua utz dezatela, eta gobernuarekin hitz egiten has daitezela», gaineratu zuen Lavrovek.

Gerra luzatu du

Afganistango gerra luzatzea besterik ez du lortu Trumpen estrategiak. Iazko udan, AEBen Afganistanerako jeneral John Nicholsonen azaldu zuen Afganistango indarrek bi urtean eremuaren %80 kontrolatuko zutela; aurretik eremuaren %64ren kontrola zuten. Urtebete pasatu da adierazpen horrez geroztik, eta portzentajea puntu bat igo da soilik. Talibanek, berriz, erasoak areagotu dituzte, baina bi aldeen partetik ez da aurrerapauso militar nabarmenik izan. Eraso horiek, beraz, indar erakustaldi bat izan daitezke, balizko negoziazioei begira.

Afganistango gerra 2001eko urriaren 7an hasi zen, AEBetako eta Erresuma Batuko armadak herrialdean sartzean, hura inbaditu eta okupatzeko. Inbasioaren arrazoia 2001eko irailaren 11ko atentatua izan zen —bi hegazkinek New Yorkeko Dorre Bikiak jo zituzten—. Atentatu hori Al-Qaeda taldeak hartu zuen bere gain, eta garai hartan Osama Bin Laden zen taldeko buru. Orduko Afganistango Emirerri Islamikoak babespean zuen Bin Laden, eta okupazioaren xedea zen Bin Laden aurkitzea eta epaitzea, gobernu talibana boteretik kentzearekin batera. AEBen gidaritzapeko koalizioak urte hartako azaroaren 12an kendu zituen boteretik talibanak, eta talibanen matxinada eragin. 2011. urtean hil zuten Bin Laden AEBetako soldaduek, Pakistanen. 2014ko abenduan eman zuen bukatutzat NATOren egitekoa Obamak, baina talibanek lur asko bereganatu dituzte ordutik.

Estrategia pribatizatzea

Egoerari buelta emateko, estrategia berri bat luke buruan AEBetako presidenteak: baliabideak pribatizatzea, soldaduak erabili beharrean mertzenarioak erabiltzea talibanen aurkako borrokan. John Bolton AEBetako Segurtasun Nazionalerako aholkulariaren ideia da, eta badirudi Trump bide hori hartzekoa dela, nahiz eta oraindik ez duen erabakirik hartu.

Estrategiaren aldaketak interes handia erakutsi du Blackwater enpresa militar pribatuaren sortzaile Eric Princek. Gaur-gaurkoz, 14.000 soldadu estatubatuar daude Afganistanen —10.000 izan ziren 2002an—, horietako asko urtero hiltzen dituzte, eta urtero 76.000 milioi euro inguru gastatzen ditu Pentagonoak Afganistango gerran, Princeren arabera. Trumpek, beraz, begi onez ikus lezake soldaduak erabili beharrean mertzenarioak erabiltzea.

Irailaren 4ko bileraren emaitzen zain, talibanen buruak, Haibatullah Akhunzadak, elkarrizketarako deia egin zien berriz ere AEBei, negoziazio mahaian esertzeko. Europa Batasunak ere negoziaziorako beharraz ohartarazi zuen atzo, eta mota horretako prozesu bati babesa emateko prest agertu zela berretsi zuen.]]>
<![CDATA[Mugatik haragoko krisia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2005/002/001/2018-08-21/mugatik_haragoko_krisia.htm Tue, 21 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/2005/002/001/2018-08-21/mugatik_haragoko_krisia.htm
Besteak beste, mugetan segurtasuna indartzen hasi dira estatuak, asteburuan izandako liskarren ondorioz: Brasilen, adibidez, venezuelarren kanpalekuak erre zituzten iragan larunbatean. Mota horietako erasoez gain, herrialdera sartzen direnen kopurua mugatzea erabaki du Ekuadorrek, eta Peruk neurri bera jarriko du indarrean larunbatean, nortasun agiria eskatzeaz gain pasaportea ere eskatzen hasi baitzaizkie migratzaileei —adingabeei izan ezik—. Horiek horrela, aurrekaririk gabeko migrazioak ezohiko erabakiak hartzera behartu ditu hainbat gobernu.

Gaur-gaurkoz, Kolonbiak 800.000 venezuelarri eman die herrialdean behin-behinean geratzeko baimena, eta Peruk, berriz, 400.000ri. Baina denak ez dira zapaltzen duten lehen herrialdean geratzen: Ekuadorren, esaterako, 250.000 venezuelar geratu dira, baina milioi batek baino gehiagok igaro dute herrialdeko eremua, muga gainditu eta ondoko estatu batean sartzeko.

Herrialde horiez gain, Brasil bizilagunean izan da arreta nagusia egunotan, iparraldeko Paracaima hirian gertaturikoagatik. Brasilgo Gobernuaren datuen arabera, 40.000 bat venezuelar sartu dira herrialdean mugan dagoen hiri horretatik, eta horietako mila han geratu dira, kanpadendetan bizitzen; migratzaile horien helburua lana bilatzea da, besteak beste. Baina egoera horrek tentsio handia sortu du Paracaimako bizilagunen artean eta, venezuelar batek hango herritar bati lapurtu ziola zabaldu ostean, paracaimarrek migratzaileei egin zieten eraso joan den larunbatean: kanpadendak eta arropa erre, eta harriak bota zizkieten. Tentsioa areagotzen ari da migratzaileen eta herritarren artean, eta, horren ondorioz, venezuelarren aurkako eraso xenofoboak ere bai.

Egoera jasangaitza bilakatu da herritar askorentzat, eta, istiluak eragotzi nahian, Brasilgo Gobernuak militarrak bidali ditu herrialdeak Venezuelarekin duen mugara; ikusteko dago, ordea, neurri horrek eraginik izango ote duen. Izan ere, Michel Temer Brasilgo presidenteak iragarria zuen venezuelarrak herrialdeko beste hirietara lekualdatzeko laguntzak, baina, oraingoz, ez da halako neurririk indarrean sartu, eta mugan zain jarraitzen dute. Temerrek iragarritakoa ez betetzeak, eta venezuelarren aurkako erasoek eragin zuzena izan dute migratzaileengan: askok atzerako bidea hartzea erabaki dute, Venezuelara itzultzeko. Arazo horri aurre egiteko estrategiak garrantzi handia izango du Brasilen, bi hilabete barru egitekoak baitira hauteskunde orokorrak.

Salaketa Maduroren aurka

Migratzaileengan arreta jartzeaz gain, Nicolas Maduro Venezualeko presidentearengan ere jartzeko beharraz ohartarazi zuen atzo Mauricio Macri Argentinako presidenteak. CNN telebista kateari emandako elkarrizketa batean, baieztatu zuen Latinoamerikako beste herrialde batzuekin batera salatuko duela Maduro NZA Nazioarteko Zigor Auzitegian; Txile, Paraguay eta Kolonbia lirateke herrialde horiek, atzo adierazi zuenaren arabera.

Fatou Bensouda NZAko fiskalburuak iragan otsailean jakinarazi zuen atariko azterketa bat abiatu zutela Venezuelan segurtasun indarrek eta manifestariek ustez egindako krimenei buruz. Azterketa hori martxan jarri zuten arren, Macrik uste du beharrezkoa dela Venezuelako presidentearen aurkako salaketa aurkeztea, Venezuelan «giza eskubideak urratzen» direlako. «Bizitzak balioa galdu du han».

«Geldialdi nazionala»

Bien bitartean, etxean, oposizioko hiru alderdik, Causa Rk, Primero Justiciak eta Voluntad Popularrek, gaurko deituriko greba orokorrerako deiari eutsi zioten atzo. «Denboran mugaturiko neurri batez ari gara, baina hau [gaurko greba] borrokarako agenda baten lehen pausoa da», adierazi zuen Venezuelako Asanbleako diputatu ohiak.

Hiru alderdien ordezkariek prentsaurrekoan iradoki zutenaren arabera, datozen hilabeteotan ere greba orokorrerako deiak areagotuko dituzte, Maduroren neurri ekonomikoen aurka protestatzeko.]]>