<![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 21 May 2019 04:56:29 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Austriako ultraeskuindarrek gobernutik ateratzea erabaki dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/017/001/2019-05-21/austriako_ultraeskuindarrek_gobernutik_ateratzea_erabaki_dute.htm Tue, 21 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1890/017/001/2019-05-21/austriako_ultraeskuindarrek_gobernutik_ateratzea_erabaki_dute.htm
Austriako Gobernua joan den larunbatean hautsi zuen OVP alderdi kontserbadoreko Kurzek, Alemaniako bi egunkarik argitara emandako bideo batengatik: han agertzen da Heinz-Christian Strache FPOren buruzagi ohia eta asteburura arte kantzilerorde zena, diruaren eta babesaren truke kontratu publikoak eskaintzen. Hori jakin eta gutxira dimititu zuen Strachek, larunbat goizean, eta adierazi zuen hori egitea zela onena haren alderdiak gobernu koalizioan jarrai zezan. Baina herritarrek eta oposizioko alderdiek gehiago eskatu zioten Kurzi, eta hark hauteskundeak aurreratzea erabaki zuen. Horiek irailean egiteko proposamena egin du jada Alexander Van der Bellen herrialdeko presidenteak.

Eskuin muturreko alderdiak ikerketa bat abiatuko du, jarduneko buruzagiak atzo jakinarazi zuenez. Hoferrek adierazi zuen Kickl babesten jarraituko dutela, eta horregatik hartu dutela gobernutik ateratzeko erabakia; Barne ministroa bera kexu agertu zen egoerarekin, eta Kurzi egotzi zion «soilik bere interesetan» pentsatzea. Bideoa grabatu zen garaian —duela bi urte—, Kickl zen FPOren idazkari nagusia; Austriako kantzilerrak argudiatu zuenez, ikerketa «garbia» bermatzeko hartu zuen erabaki hori.

FPOk Barne, Defentsa, Atzerri, Garraio eta Osasun ministerioak zituen, eta, orain, Kurzek eta Van der Bellenek ordezkoak aurkitu beharko dituzte irailera arte.

Errusiak «zerikusirik ez»

Ezkutuko kamera batekin grabatutako bideoan, kantzilerordea zena ageri da, sofa batean eserita, eta alboan emakumezko bat, oligarka errusiar baten iloba dela esaten duena.

Horregatik, Errusiako Gobernua berehala atera zen esatera «zerikusirik ez» duela gertakari horrekin. «Ezin dugu baloratu, ez duelako zerikusirik ez Errusiarekin, ez gure presidentearekin», esan zuen atzo Kremlinaren eledun Dmitri Peskovek.]]>
<![CDATA[Mayk ekaineko lehen astean jakinaraziko du kargua noiz utziko duen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/018/001/2019-05-17/mayk_ekaineko_lehen_astean_jakinaraziko_du_kargua_noiz_utziko_duen.htm Fri, 17 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1872/018/001/2019-05-17/mayk_ekaineko_lehen_astean_jakinaraziko_du_kargua_noiz_utziko_duen.htm
1922 Batzordearen presidenteak ohar baten bidez adierazi zuenez, lehen ministroak Erresuma Batuaren «irteera bermatu nahi du», eta Irteera Akordioaren lege proiektuaren bigarren irakurketa «onarrarazteko lanean murgilduta» dago, Erresuma Batua udan atera dadin Europako Batasunetik (EB). Komunen Ganberak hirutan esan dio ezetz lehen ministroari: lehen bi bozketak Londresen eta Bruselaren akordioaren inguruan izan ziren; eta hirugarrena soilik Irteerarako Akordioari buruzkoa, Deklarazio Politikoa —etorkizuneko harremanaren oinarriei buruzkoa— kontuan hartu gabe.

Horregatik, eta John Bercow Komunen Ganberako presidentearen betoa saihesteko, Mayk ekaineko lehen astean aurkeztuko du lege proiektua, oraindik argitara eman ez den testua. Testu hori lege bilakatzea ezinbestekoa da Londresek eta Bruselak adosturiko testuaren edukia indarrean sartzeko eta beharrezkoak diren legezko aldaketak gauzatzeko; alegia, gauza bat da lege proiektu hori onartzea, eta beste bat brexit-erako akordioa onartzea. Bi testu desberdin dira, baina biak beharrezkoak Erresuma Batua era ordenatuan irteteko.

Gaur-gaurkoz, ganberan ordezkaritza duten alderdiek adierazitakoaren arabera, lehen ministroak ez du behar adina babesik lege proiektuaren bigarren irakurketa arrakastatsua izateko. Itxaropen bakarra, beraz, Alderdi Laboristarekiko negoziazioetan du jarria; herenegun, Jeremy Corbyn laboristen buruzagiak adierazi zuen lege proiektuaren alde bozkatuko dutela soilik aurrez bi aldeak adostasun batera helduko balira Deklarazio Politikoari buruz. Haren adierazpenek zirrikitu bat ireki zioten lehen ministroari, ez baitzuen baztertu abstenitzea bozketa horretan; baina zirrikitua atzo bertan itxi zuen Keir Starmen laboristen buruzagitzako kideak, aukera hori guztiz baztertu baitzuen.

Berez, Mayren asmoa zen lehen ministro kargua uztea Bruselarekin adostu zuen ituna onartzen ziotenean, baina, hiru aldiz saiatu ostean, alderdikideek estuago hartu dute Downing Streeteko 10.etik joan dadin; lehen ministroak zentsura mozio bati egin zion aurre iragan urtarrilean, Komunen Ganberan, eta garaile atera zen (325-306). Aurrez, iazko abenduan, alderdiaren konfiantza botoa irabazi zuen (200-117), eta, beraz, kontserbadoreen araudiaren arabera, alderdikideek ezin dute halako bozketarik berriz egin urtebetez.

Halere, zenbait diputatu tory-k barne araudia aldatzeko proposamena egin dute hainbatetan, egoera jasanezinaren erakusle. Gainera, Erresuma Batuan datorren ostegunean egitekoak diren Europako Parlamenturako hauteskundeen inkestek emaitza txarrak aurreikusten dizkiote Mayren alderdiari, eta hori beste arrazoi bat bilakatuko litzateke lehen ministroaren dimisioa eskatzeko.

Ordezkoaren bila

Mayk dimisioa emanda ere, lehen ministro karguan jarrai lezake, jardunean, Alderdi Kontserbadoreak haren ordezkoa hautatu arte. Tory-ek konferentzia dute irailean, eta espero da hitzordu horretarako hautatua izatea lehen ministroaren ordezkoa. Lehia horri begira, Boris Johnson Londresko alkate ohi eta Atzerri ministro ohiak adierazi zuen aurkeztuko dela primarioetara: «Jakina baietz».

Beste hainbat politikarik iradoki dute jada lehia horretan parte hartuko dutela: Dominic Raab brexit-erako ministro ohiak, Andrea Leadsom gobernuaren eta Komunen Ganberaren arteko harremanaz arduratzen den ministroak, Amber Rudd Pentsioen ministroak eta Sajid Javid Barne ministroak, esaterako.]]>
<![CDATA[Turkiak abokatuekin biltzeko debekua kendu dio Ocalani]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/001/2019-05-17/turkiak_abokatuekin_biltzeko_debekua_kendu_dio_ocalani.htm Fri, 17 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/001/2019-05-17/turkiak_abokatuekin_biltzeko_debekua_kendu_dio_ocalani.htm
Buruzagi kurdua 1999az geroztik dago preso, Imraliko segurtasun handiko uharte kartzelan (Turkia), eta bakartze ia erabatekoan egin ditu urteak. Familiari ez diote bisitarik egiten utzi 2016ko irailaz geroztik, eta abokatuak ikusi gabe pasatu ditu ia zortzi urte; aurten, baina, haren egoera aldatu egin da. Urtarrilean, anaia bati utzi zioten bisitatzen, eta, hilaren 2an, bi abokatu elkartu ziren presoarekin.

Ocalanek ia zortzi urte egin zituen abokatuekin bildu gabe, 2011ko uztailaren 27tik. Urteotan, 810 helegite jarri dituzte bisita egin ahal izateko; azkenean, Bursako Auzitegi Gorenak arrazoia eman zion horietako bati, eta maiatzaren 2an lau abokatu joan ziren presondegira. Atzo ohar baten bidez adierazi zutenez, hitzordu horretaz geroztik ezin izan dute berriz harekin bildu, ezta haren senideek ere.

Ez dago argi zer arrazoi dauden Turkiako Gobernuaren erabakiaren atzean. Herriaren Alderdi Demokratikoaren (HDP) arabera, 3.000 bat lagun gose greban daude Ocalanen eskubideen alde -gehienak preso kurduak-, eta horien ekinaldia amaitzeko keinutzat interpreta liteke Ankararen erabakia; Siriako gerraren amaiera eta ekainean berriz egitekoak diren Istanbulgo udal bozetan HDPk izango duen babes beharra dira erabakiaren atzean egon litezkeen beste arrazoietako batzuk.

Elkarrizketarako deia

PKKren buruzagiak abokatuei gutun bat eman zien azken bisitan, eta horren edukia publiko egin zuten hilaren 6an. Horren bidez, Turkian eta Sirian elkarrizketaren bideari ekiteko deia helarazi zuen: «Negoziazio demokratikoen metodo baten beharra presazkoa da, gatazkaren kulturatik eta polarizazioetatik urrun». Ocalan, beraz, Turkiarekin irtenbide negoziatu eta adostuak bilatzearen aldekoa da.

Siriaren kasuan, aipatu zuen herrialde horren «batasunaren eta konstituzioaren barruan» egon litekeen eta «Turkiaren kezkak ere bilduko» dituen konponbide bat aurkitzea posible ikusten duela, demokrazian sakonduz: «Guretzat funtsezkoak dira bake duina eta konponbide politiko eta demokratikoa». Gose greban dauden presoei eskatu zien heriotzaraino ez eusteko.]]>
<![CDATA[Laboristek ez dute baztertu abstenitzea 'brexit'-aren lege proiektuaren bozketan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/020/001/2019-05-16/laboristek_ez_dute_baztertu_abstenitzea_brexit_aren_lege_proiektuaren_bozketan.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/020/001/2019-05-16/laboristek_ez_dute_baztertu_abstenitzea_brexit_aren_lege_proiektuaren_bozketan.htm
Lege proiektua lege bilakatzea ezinbestekoa da Londresek eta Bruselak adosturiko testuaren edukia indarrean sartzeko eta beharrezkoak diren legezko aldaketak gauzatzeko; alegia, gauza bat da lege proiektu hori onartzea, eta beste bat brexit-erako akordioa onartzea. Bi testu desberdin dira, baina biak beharrezkoak Erresuma Batua era ordenatuan irteteko.

Hilabete baino gehiago da laboristak eta gobernua negoziatzen ari direla brexit-aren akordioaren inguruan. Mayk bi aukera jarri zituen: batetik, ados jartzea Erresuma Batuaren eta EBren etorkizuneko harremanaz eta, beraz, Deklarazio Politikoa aldatzea; eta, bestetik, horren inguruan adostasunik lortuko ez balute, harreman horri buruzko hainbat alternatiba zehaztea, gero Komunen Ganberan bozkarazteko. Oraingoz, baina, ez dute adostasunik lortu, eta, gainera, Steve Barclay brexit-erako ministroak atzo jakinarazi zuen gobernuak bertan behera utzi duela alternatibei buruzko bozketen ideia.

Ados jarri ala ez, lehen ministroak lege proiektua bozkaraziko du ekaineko lehen astean; horri begira, laboristen bozeramaile batek atzo adierazi zuen soilik Deklarazio Politikoari buruz ados jarrita bozkatuko dutela horren alde. Ez zuen baztertu abstentzioaren aukera: berez, horren alde bozkatzeak edo abstenitzeak ez luke esan nahi laboristak Londresen eta Bruselaren arteko testuaren alde daudenik, baizik eta batasunetik akordio batekin eta era ordenatuan ateratzearen alde daudela.

Beraz, datorren hilean lege proiektu horren bigarren irakurketa onartuko balute ere, oraindik Erresuma Batuak eta EBk adosturiko testua onartu beharko lukete. Baina Bercowk ez dio utziko Mayri «akordio bera» berriz bozkarazten, eta, orduan, Komunen Ganberaren jarrera ezagutzeko modutzat du lege proiektua. Testua gobernuak osatua denez, kontrako iritzia gailentzeak politikoki hilko luke lehen ministroa, eta ez luke aitzakia gehiagorik alderdikideek nahi duten dimisioa emateko. Epemuga bat jarri dio bere buruari: laboristekin dituen hizketek ekain amaierara arte irautea.

Testuinguru hori kontuan harturik, laboristen jarrera horri edo zehaztasun falta horri eutsi beharko dio Mayk arrakasta lortzeko; izan ere, gainontzeko alderdiek lege proiektuaren aurka bozkatzeko asmoa dute, Ipar Irlandako Alderdi Demokratiko Unionista (DUP) aliatuak barne.

Europako hauteskundeak

Halere, ikusteko dago nola egongo den lehen ministroa politikoki Europako Parlamenturako bozen ostean. Erresuma Batuan hilaren 23an egingo dituzte, eta, inkesten arabera, Nigel Farageren Brexit Alderdia izango da eurodiputatu gehien lortuko dituen indar politikoa.

Hauteskunde horien emaitzen arabera, alderdikideek presioa areagotu lezakete lehen ministroak alde egin dezan. Tory-ak laugarren postuan gera litezke, 2014ko emaitzetan baino okerrago hamazazpi lortu zituzten orduan—.]]>
<![CDATA[Tentsioa gora Persiar golkoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-05-15/tentsioa_gora_persiar_golkoan.htm Wed, 15 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-05-15/tentsioa_gora_persiar_golkoan.htm
Saudi Arabiako Energia ministro Khalid al-Falihk atzo salatu zuen petrolio putzu batzuei eraso egin zietela, droneak erabiliz, eta berehala bota zion errua Teherani, matxino huthiei ematen dien babesagatik. 2015az geroztik, Yemen gerra zibil batean murgilduta dago, baina gatazka ez da herrialde horretara mugatu: gobernuak Saudi Arabiaren babesa du, eta matxinoek Iranena.

Riad hiriburutik hurbil dauden putzuen aurkako erasoa bere gain hartu zuten huthiek; Mohammed Abdel Salam matxinoen eledunak adierazi zuenez, zazpi dronerekin egin zuten, eta «Saudi Arabiak haren erasoa gelditzeko mezu bat» izan zen. Egun berean jakinarazi zuen huthiak Hudaidako portutik joan zirela, iragan abenduan Riadekin adostu bezala, eta Nazio Batuen Erakundeak gerora baieztatu zuen gertaturikoa.

Mugimendu hori egin arren, matxinoek ez dute Saudi Arabiaren aurkako erasoak gelditzeko asmorik: Riadek herenegun salatu zuen haren bi petroliontziri «sabotajea egin» zietela Omango golkoko Ormuz itsasartean, Arabiar Emirerri Batuen kostaldean, baina salaketaz geroztik ez da ezer berririk jakin gertakari horretaz.

Halere, AEBek uste dute Iran eta hark babesten dituen taldeak daudela sabotaje horren atzean —nahiz eta ez duten horren frogarik eman—, eta horregatik erabaki dute presentzia militarra handitzea Persiar golkoan. Gainera, The New York Times egunkariaren arabera, Pentagonoak eremu horretara 120.000 soldadu bidaltzeko plana prestatua luke, Teheranen indarrek armada estatubatuarrari eraso egingo balio edota bere programa nuklearra berriz garatzen hasiko balitz —2007an 170.000 bat soldadu izan zituen Iraken—.

Trumpek, ordea, atzo ezeztatu zuen plan hori existitzen denik: «[...] Gezurra da. Zergatik egingo nuke hori? Ez dugu horretarako planik egin».

Aliatuen jarrera

AEBen Europako aliatuek kezka agertu dute Trumpen atzerri politiken inguruan, eta egunotako gertakarien kasuan ere Washingtonen bidea ez jarraitzeko erabakia hartu dute. Jarrera horren erakusle, Espainiak atzo egindakoa: Mendez Nuñez fragata atera zuen eremu horretatik, atzora arte AEBen barkuei laguntza ematen ari zena. Josep Borrell Espainiako jarduneko Atzerri ministroaren arabera, eremu horretan «egoera konplikatuak gertatzen» dira.

Tentsioak gora egin duen arren, AEBek ez dute Iranen aurkako gerrarik hasi nahi, Mike Pompeo AEBetako Estatu idazkariak atzo jakinarazi zuenez; hori bai, ohartarazi zuen «presio egiten jarraituko» dutela.]]>
<![CDATA[Trumpek Errusiarekiko harremana «hobetu» nahi du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1906/014/002/2019-05-15/trumpek_errusiarekiko_harremana_hobetu_nahi_du.htm Wed, 15 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1906/014/002/2019-05-15/trumpek_errusiarekiko_harremana_hobetu_nahi_du.htm
Errusiako Atzerri ministroaren iritziz, bi potentzien arteko «matrize berri bat» sortzeko garaia da, «eraikitzailea eta arduratsua», eta hori egiteko «prest» agertu zen. AEBetako Estatu idazkariak gaineratu zuen bi herrialdeek «interes komunak» dituztela, eta horregatik uste duela «aurrerapausoak» eman ditzaketela «armen kontrolaren arloan, terrorismoaren aurkako borrokan edota segurtasun estrategikoan».

Lavrovek eta Pompeok Venezuelako egoera politikoaz, Iranekin adostu zuten akordio nuklearraz eta desarmatzeari buruzko Gerra Hotz garaiko itunaz eztabaidatu zuten -azken bi akordio horietatik ateratzeko erabakia hartu dute AEBek-.

Bi agintariek ekain amaierarako finkatu dute hurrengo hitzordua, Osakan (Japonia), G20ko herrialdeak han batzartuko baitira datorren hilabeteko 28an eta 29an.

Trumpek herenegun gauean baieztatu zuen Vladimir Putin Errusiako presidentearekin eta Xi Jinping Txinakoarekin elkartuko dela.]]>
<![CDATA[Helburutik gertu geratu dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-05-14/helburutik_gertu_geratu_dira.htm Tue, 14 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-05-14/helburutik_gertu_geratu_dira.htm
Igandeko hauteskundeek zenbait ezusteko utzi zituzten, batez ere sektore loialistan. Sonia Backes buru duen Etorkizuna Konfiantzaz (AEC) koalizioaren estrategiak fruituak eman zituen, eta Kaledonia Elkarrekin (CE) alderdiari aurrea hartzea lortu zuen. AECek hemezortzi diputatu (+5) izango ditu kongresuan, eta ganberako indar nagusia bilakatu da; CE, aldiz, zazpi ordezkarirekin geratu da (-8), eta agerian geratu da hari egin diola kalte loialisten barne krisiak.



Izan ere, igandeko bozen aurretik, CEk zuen Kaledonia Berriko Gobernuaren eta Hegoaldeko Probintzia estrategikoaren kontrola, baina orain AECk du aukera gehien horien kontrola lortzeko. Loialisten hautesleek, beraz, eskuinera egin dute, CE autonomistak AECk baino jarrera moderatuagoa baitu; azken hori Frantziako Errepublikanoak (LR) alderdiaren aliatuek osatzen dute.

Esnatze Ozeanikoaren (EO) emaitzek ere ezustekoa sortu zuten igande gauean. Duela bi hilabete sortu zuten alderdia, Wallis eta Futunako -Frantziako kolonia- komunitatearen ordezkari izatea helburu, eta lehen bozetan arrakasta handia izan du: hiru diputatu izango ditu kongresuan. Independentziaren aurkakoak diren arren, alderdiko kideek kanpainan adierazi zuten «kaledoniarren alde» egingo dutela lan, «ez independentziaren edo Frantziaren alde». Ikusteko dago, beraz, alderdi horrek izango duen jarrera hil honetan hasiko den legealdian, aukera izango baitu balantza alde batera edo bestera mugitzeko.

Halere, sektore loialistako hiru indarrak elkar ulertzera behartuta daude, batez ere AEC eta EC, alderdi independentisten egitasmoak gelditu nahi badituzte. Eta adostasun horren indarra gobernuaren osaketan, biltzarren osaketan eta Kaledonia Berriko presidentearen hautaketan ikusiko da lehenik kongresuaren hilaren 24an osatuko da-. Backesek atzo adierazi zion RRB irratiari Hegoaldeko Probintziako presidente izateko aurkeztuko dela, eta igande gauean bertan Milakulo Tukumuli EOren buruzagiak jakinarazi zuen hasiak zirela AECrekin hizketan.

Zerrenda bateratua

Kongresurako hauteskundeetan, Hegoaldeko Probintzian hautatzen dituzte ordezkari gehien: 54tik 32. Horregatik, independentismoak zerrenda bateratua aurkeztea erabaki zuen, 2014an egin bezala, indarrak batu eta emaitzak handitzeko; oraingoan, baina, Alderdi Laboristarik gabe izan da, iazko galdeketan abstenitzeko deia egin baitzuen.

Zerrenda bateratuaren estrategiak arrakasta izan du, hein batean behintzat. Diputatu bat gehiago lortu dute, baina garaipen hori Alderdi Laboristaren kalterako izan da, 2014an zituen bi ordezkarietako bakarrari eutsi baitio. Independentismoak, halere, gehien bozkatua izaten jarraitzen du Iparraldeko Probintzian eta Leialtasun Uharteetan, mugimenduaren bi gotorlekuetan.

Iazko azaroaren 4ko independentzia erreferendumean, Frantziaren parte izateko hautua gailendu zen (%56,7-43,3), baina independentismoak espero baino askoz ere emaitza hobeak lortu zituen, eta garaipen hori baliatu nahi zuen igandean gehiengoa lortzeko. Ez du halakorik lortu, baina 1999ko bozez geroztik duen goranzko joerari eutsi dio. Orain, beraz, begi guztiak datorren urteko erreferendumean daude jarriak: AECk «ahalik eta azkarren» egin nahi du, CErentzat ez da beharrezkoa beste bi galdeketa egitea eta independentistek horren aldeko apustua egin dute, baina adierazi dute ez dutela presarik.

Dei hori egiteko, gutxienez sei hilabete pasatu behar dira lehen erreferendumetik. Eskaria Frantziako Estatuari egiten zaio, eta baiezkoa eman eta hemezortzi hilabetera egingo dute bigarrena. Roch Wamytan buruzagi independentistaren arabera, «irteerarako ate bakarra subiranotasun osoa» izango da.]]>
<![CDATA[Mediterraneoan ontzi bat hondoratu da, eta gutxienez 50 iheslari hil dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2019-05-11/mediterraneoan_ontzi_bat_hondoratu_da_eta_gutxienez_50_iheslari_hil_dira.htm Sat, 11 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2019-05-11/mediterraneoan_ontzi_bat_hondoratu_da_eta_gutxienez_50_iheslari_hil_dira.htm
Yussef Txahed Tunisiako lehen ministroa kezkatuta agertu zen duela bi aste, Libiatik zetozen migratzaile kopurua hazten ari zelako: «Beldur gara 2011ko esperientzia errepikatuko den, Tunisiara milaka errefuxiatu iritsi zirenekoa». Libia gerra zibil batean dago murgilduta 2011z geroztik, baina azken asteotan egoerak okerrera egin du, Khalifa Haftar ekialdeko buruzagi militarrak Tripoli hiriburua hartzeko erasoak hasi baitzituen joan den apirilaren 4an. Azken asteotako borroketan 550 lagun hil dira, eta beste 30.000k lekualdatu behar izan dute, Osasunaren Mundu Erakundearen arabera. Gainera, eraso horiek hiriburuaren hegoaldeko atxilotze zentroetan dauden migratzaileei ere eragin diete, eta horiek iparraldera eramateko ahaleginetan murgilduta dago Nazio Batuen Erakundearen (NBE) babesa duen Fayez al-Serrajen gobernua.

Tripolitik Tunisiarako mugara dauden hondartzak kontrolpean dituzte migratzaileekin trafikatzen duten mafiek, eta gehienek iheslariak handik bidaltzen dituzte Europara bidean, baldintza oso txarretan. Atzoko hondoratzetik bizirik atera zirenen arabera, 60 eta 70 pertsona artean zeuden ontzian; ezbehar horren berri jakin aurretik, Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren bozeramaile Babar Balochek gogorarazi zuen NBEk hainbatetan agertu duela «kezka» barkuak falta direlako Libiako «egoera lazgarritik ihesean» doazen pertsonentzat.

Gehienak Italiara bidean

IOMren datuen arabera, aurten 440 pertsona baino gehiago hil dira Mediterraneoan, Europa hegoaldeko kostetara iritsi nahian; horietako 257k bizia galdu zuten itsasoaren erdialdetik doan bidean, Italia helmuga duenean. Urtarrilean, 170 migratzaile desagertu ziren istripu batean, eta harrezkero ez dago haien berririk.

Erakunde beraren arabera, iaz 2.297 lagun hil edo desagertu ziren itsaso horretan; beste 116.959k kontinente zaharrera iristea lortu zuten.]]>
<![CDATA[ANCk gehiengo osoari eutsi dio Hegoafrikan, baina ez du boto galera eten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/018/001/2019-05-10/anck_gehiengo_osoari_eutsi_dio_hegoafrikan_baina_ez_du_boto_galera_eten.htm Fri, 10 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1872/018/001/2019-05-10/anck_gehiengo_osoari_eutsi_dio_hegoafrikan_baina_ez_du_boto_galera_eten.htm
Bost milioi boto horien gehiengoa, bada, ez da oposizioko alderdietara joan. Aliantza Demokratikoa (DA) oposizioko alderdi nagusia bigarren indarra izan da berriz ere, baina bi milioi boto gutxiago jaso ditu, parte hartzea zortzi puntu jaitsi baita, eta DA botoen %22,5ean geratu da; azken hauteskundeetako goranzko joera etenda ikusi du, beraz. Mmusi Maimane DAren lehen buruzagi beltzak hainbat gotorleku kendu zizkion ANCri 2016ko udal hauteskundeetan —Johannesburgo eta Pretoria hiriburua, esaterako—, baina bultzada horrek ez dio balio izan alderdi hegemonikoari aurrea hartzeko.

Askatasun Ekonomikorako Borrokalariak (EFF) ezkerreko alderdia hirugarren indarra izan zen herenegungo ekitaldian ere, eta proportzionalki gora egin du, 2014an baino boto gutxiago jaso arren; 138.000 herritar gutxiagok egin dute alderdi marxista-leninistaren alde, baina, portzentajeetan izandako gorakadari esker, diputatu gehiago izango ditu Asanblea Nazionalean. %6,35etik %9,9ra gora egin du.

Gorakada horrek balioko dio, besteak beste, orain arte aipaezina zen gai batean sakontzeko: lurren banaketa. Hegoafrikan, zuriak herritarren %10 dira, baina lurraren %72ren jabe dira, eta EFFk lege erreforma bat sustatu nahi du nekazaritza erreforma garatzeko. Julius Malema alderdiaren buruzagiak lurrak okupatzeko deia egin izan du: «Europako kolonizatzaileek afrikar baketsuak aurkitu zituzten, eta animaliak balira bezala sarraskitu zituzten. Gure arbasoei kendutako lur horiek desjabetu behar ditugu».

Hauteskunde Batzorde Independenteak atzo jakinarazi zuenez, parte hartzea %65,4 izan zen, 1994tik inoiz izandako txikiena. Kopuru horrek, bada, agerian utzi du herritar batzuek politikarekiko duten atsekabea; Cyril Ramaphosa Hegoafrikako jarduneko presidenteak atzo aitortu zuen ekonomiaren gainbehera eta ustelkeria izan direla ANCren emaitzen arrazoi nagusiak. Hegoafrikan langabezia %28,6koa da, beltzen artean %50ekoa eta gazteek zailtasun handiak dituzte lana aurkitzeko.

Presidentearen erronkak

Jarduneko presidentearen babes maila neurtzeko bozak izan ziren atzokoak. Jacob Zumaren dimisioaren ostean hartu zuen kargu hori, iazko otsailean, eta ustelkeriaren kontrako borroka bihurtu du bere presidentetzaren ikur. Zumak, hain justu, ustelkeria salaketa etengabeen ostean eman zuen amore, ANC haren alderdiak eskatuta.

Aurtengo hauteskunde orokorrek, gainera, indar sinbolikoa zuten, bozketa egunean 25 urte bete baitziren Nelson Mandela herrialdeko lehen presidente beltza bilakatu zenetik, lau egun iraun zuten hauteskundeetan 12.237.655 boto eskuratu ostean —herenegun ANCk bost milioi inguru lortu zituen—. ANCren aldeko botoak goia jo zuen 2004ko hauteskundeetan, botoen %70era iritsi zenean, eta harrezkeroztik beherantz egin du.

ANCk lortu du Asanblea Nazionalean duen gehiengo osoari eustea, diputatu gutxiagorekin bada ere, eta Ramaphosa presidente inbestitzeko aukera izango du; Hegoafrikako jarduneko presidenteak, baina, sekulako erronka du aurretik datozen bost urteetan. Botoa eman aurretik, Ramaphosak barkamena eskatu zien herritarrei ANCk izandako ustelkeriagatik: «Gure herriari eskatu nahi diogu euren konfiantza inbertitu dezatela berriz guregan».

Pobreziari, ustelkeriari eta langabeziari aurre egitea, horiek izan beharko dute ANCren helburuak urteotan galdu duen babesa berreskuratu nahi badu.]]>
<![CDATA[Mugarriak izateko aukera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-05-09/mugarriak_izateko_aukera.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-05-09/mugarriak_izateko_aukera.htm
Ganbera horretan ordezkari gehien izateak berebiziko garrantzia du, batez ere datorren legealdian. Iazko galdeketan ezezkoa gailendu zenez, datorren urtean beste erreferendum bat egiteko aukera izango dute, eta igandeko bozetatik aterako den kongresuak egingo du hitzordu hori antolatzeko deia. 2020ko galdeketa horretan ere hautesleek ezezkoaren aldeko apustua egingo balute, 2022an hirugarren erreferenduma egiteko aukera izango lukete; eta hori ere igandeko hitzorduan osatuko den kongresuaren esku legoke. Frantziako Gobernuak eta independentisten ordezkariek 1998an sinaturiko Noumeako Akordioaren arabera, 54 diputatuen herenen babesa nahikoa da horretarako -hemezortzirena-, eta, beraz, ziurtzat jo daiteke datorren urtean bigarren galdeketa egingo dutela. Independentismoak ganbera horretan gehiengoa lortzeak eta beraz gobernuaren kontrola izateak sekulako bultzada emango lioke mugimenduari, eta indar sinboliko handia izango luke bi hitzordu horiei begira.

Azken hauteskundeetako joerak mesede egiten dio independentismoari: 1999ko bozetan, independentziaren aldeko alderdiek 19 diputatu eskuratu zituzten, eta indar loialistek, 35; egun, berriz, independentistek 25 ordezkari dituzte, eta unionistek, 29. Bi aldeen arteko tartea gero eta txikiagoa da, eta igandean independentziaren aldekoek hiru eserlekuko aldaketa behar dute balantza haien aldera mugitzeko.

Helburu horri begira, Hegoaldeko Probintzian zerrenda bateratua aurkeztea erabaki dute alderdi independentistek, 2014an egin bezala; oraingoan, baina, Alderdi Laborista ez dago Askatasun Nazionalerako Fronte Sozialista Kanakaren (FLNKS) zerrendan, gainontzeko alderdiekin dituen desadostasunengatik. Zerrenda bakarra erabaki estrategikoa da: kongresuko 54 diputatuetatik 32 eremu horretatik doaz, eskuin unionistaren gotorlekutik, eta bozetan parte hartzeko eskubidea duten 169.635 boto emaileen %64 probintzia horretan bizi dira. Iazko galdeketan, probintzia horretako herritarren %74,12 agertu ziren independentziaren aurka, baina igandeko hautesle multzoa handiagoa da, eta ikusteko dago horrek zer eragin izango duen emaitzetan.

Kontrara, unionismoak gero eta zailtasun handiagoak ditu fronte bateratu bat osatzeko, eta unionismoaren barne lehia izango da Hegoaldeko Probintziako beste arretagune bat: Kaledoniar Errepublikanoak-ek eta Errepublikanoak Batasuna-MPC indarrek Etorkizuna Konfiantzaz koalizioa osatu dute, Kaledonia Elkarrekin (UC) alderdiari aurrea hartzeko. Sonia Beckes koalizioaren zerrendaburuak bigarren independentzia erreferenduma «ahalik eta azkarren» egiteko asmoa agertu du kanpainan, eta independentistei egotzi die iazko galdeketako emaitzak «garaipen psikologikoak» izan zirela.

Unionismoaren erronka da Iparraldeko Probintzian eta Leialtasun Uharteetan duen babesa handitzea, independentismoaren bi gotorlekuak baitira. Baina azken hauteskundeek erakutsi dute Frantziaren parte izatearen aldekoek zailtasunak dituztela eremu horietako joerak aldatzeko.

Presidente berria

Ziur dagoen gauza bakarretako bat zera da: Kaledonia Berriak presidente berria izango du. Philippe Germainek iragan apirilaren 11n jakinarazi zuen politika utziko duela, Kaledonia Berriko presidente karguan agintaldi bat egin ostean, eta, ondorioz, UCk Philippe Gomes berreskuratu du, 2009tik 2011ra presidente izandakoa eta alderdiaren sortzailea. Egun Frantziako Asanbleako diputatua da, baina kargu hori uztekoa da; Hegoaldeko Probintziako zerrendaburua da.

Hautesleek ez dituzte zuzenean hautatuko kongresuko diputatuak, euren probintziako biltzarraren ordezkariak baizik. Hala, ganbera horien osaketak finkatuko du kongresuarena: Iparraldeko Probintziako Biltzarrak 15 diputatu bidaliko ditu; hegoaldekoak, 32; eta uharteetakoak, 7.

Igandeko bozetan 25 zerrenda lehiatuko dira, eta botoen %5eko langa gainditu beharko dute probintzietako asanbleetan sartzeko. ]]>
<![CDATA[LEHEN APUSTUA, KARTA BAKARRA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2002/002/001/2019-05-05/lehen_apustua_karta_bakarra.htm Sun, 05 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/2002/002/001/2019-05-05/lehen_apustua_karta_bakarra.htm
Ezohiko egoera da Espainiakoa, hilabete eskaseko epean hiru hauteskunde baitituzte. Batetik, iragan igandean egindakoak; eta, bestetik, hilaren 26ko hitzordu bikoitza: udal eta erkidegoetakoak, eta Europako Parlamentukoak. Horren ondorioz, Gorteetarako bozen kanpaina amaitu den arren, alderdiek kanpainan jarraitzen dute, igandeko emaitzen arabera orain arte izan duten joeran sakonduz ala norabidea guztiz aldatuz. Horregatik, PSOEren kasuan ez dago presarik: «Emaitza onak lortu ditugu, eta ez dugu presarik [gobernuari buruzko] erabaki bat hartzearen inguruan», esan du asteon Cristina Narbona alderdiko presidenteak. Finean, lehenik datozen bozetan arrakasta lortu, A-28ko joera sendotzeko, eta gero gerokoa; jarrera horrekin ari da jokatzen Sanchez, Espainiak hauteskunde zikloan jarraitzen duelako. Eta hori erabakigarria izan da erabiliko duen lehen kartaren hautuan, Jose Fernandez-Albertos Ikerketa Zientifikoen Kontseilu Goreneko (CSIC) politologoaren iritziz: «PSOErentzat, balizko koalizioekin erakutsi duen anbibalentzia hori da mesede handiena egiten diona, eta arazo gutxien sortzen dizkiona bere hautesleekiko. Kanpainan erabili duen zentraltasun jarreraren parte da, oraindik hauteskunde batzuei begira baitago. Estrategia puntu bat bada ere, M-26ko bozetara arte. Dituen aukerak aztertuta, errazena edo erosoena da bakarrik gobernatu nahi izatea, proposamenak defendatzeko eta agenda zehazteko».

Zalantzarik gabe, hauteskunde horiek zehaztuko dute Sanchezen apustuak bide luzea egingo ote duen. Silvia Claveria Madrilgo Karlos III.a Unibertsitateko irakasleak ohartarazi du estrategiak desberdinak izango direla M-26aren aurretik eta horren ondoren, eta horregatik errealitatearekin lotura handiagoa izango dutela M-26aren osteko hitzek eta asmoek: «Egun horretara arte dioena kanpainari begirakoa izango da».

PSOEren ikuspuntua

Gobernu koalizio bat osatu ala ez, Espainiako jarduneko presidentea gainontzeko alderdiekin hitz egitera behartuta dago. 123 diputatu ditu, eta, beraz, 53 diputatu falta zaizkio 176ko gehiengo osora iristeko; hori, inbestiduraren lehen bozketan, bigarrenean aldeko boto gehiago beharko baititu kontrako baino. Eta, beraz, kasu horretarako abstentzioak negoziatu beharko ditu. Claveriak uste du gainontzeko alderdien eskarien eta jarreren araberakoa izango dela Sanchezen estrategia, eta orain arteko asmoekin jarraitzeko erabakia.

Fernandez-Albertosentzat, egungo egoera «pixka bat hobea» da iazko zentsura mozioaren ostekoarekin konparatuz gero, eta horrek ahalbidetuko dio balizko aliatu gehiago izatea gobernabideari begira: «Tarte handiagoa du, eskuineko blokea [PP, C's eta Vox] 148 diputatura iristen delako, eta bloke horretan ez dauden alderdiak abstenitu daitezen konbentzitzeko». Zientzia politikoetan erabili ohi den gutxieneko koalizio garailea kontzeptua erabili du hori azaltzeko: «Zein den lege bat aurrera ateratzeko behar duzun gutxieneko alderdi kopurua. Horri ematen zaio lehentasuna alderdi asko behar direnean».

C's-en aukera

Helburua, beraz, inbestidura eta gobernabidea bermatzeko ahalik eta alderdi gutxiagoren babesa lortzea da, eta, aldi berean, indar horien babesa ahalik eta handiena izatea. UPk 45 diputatu ditu egun, 26 galdu baitzituen iragan igandean, baina PSOE-UP batura gehiengo osotik hurbil geratzen da, kopuru hori gainditu gabe. Zenbakiei erreparatuz gero, PSOE-C's litzateke apustu segurua: 180 batuko lituzkete bien artean, eta Sanchezek alderdi bakar batekin luke segurtatua inbestidura. Arazoa zera da: Mariano Rajoyren aurkako zentsura mozioaz geroztik urrundu besterik ez direla egin bi alderdien arteko jarrerak.

2015eko hauteskundeen ostean adostasun batera heldu ziren arren, Claveriak uste du orain C's-ek ez duela interesik PSOErekin ados jartzean, Sanchezen alderdiak hori egitea begi onez ikusiko lukeen arren: «[Albert] Riveraren alderdiak arreta gauza bakarrean du jarria: PP gainditzea, eskuinean sorpasso-a gauzatzea». Hau da, Iglesiasek 2015ean ezkerrean lortu ez zuena eskuinean lortzea; PP bigarren indarra izan zen igandean, baina sekulako boto galera izan zuen, 137 diputatu izatetik 66ra jaitsi baitzen. C's hirugarrena izan zen, 34 ordezkaritik 57ra igota, eta Pablo Casado buru duen alderditik 219.423 boto eskasera geratu zen.

Hori kontuan hartuta, Fernandez-Albertos Claveriaren iritzi berekoa da, eta hark ere ia ezinezkotzat jo du PSOE-C's koalizioa: «Ciudadanosek ez du PSOErekin lan egiteko gogorik, nahiago du oposizioko alderdi hegemonikoa bilakatu. Edozein akordiok irudi horri kalte egingo lioke, eta PP hondotik aterako luke. PSOEn askoz erosoago daude Ciudadanosekin Podemosekin baino, establishment-arentzat formula hori zentzudunagoa da, eta arazo gutxiago emango lituzke. Baina Ciudadanosek ez du interesik estrategia horretan inbertitzeko. Blokeatzen arituko da, laguntzen baino». Are, Claveriaren iritziz, Riveraren alderdiak abantaila batekin jokatuko du Casadorenaren aurka, mezu zehatz bat zabalduta: «PPk ustelkeria asko duela, eta Ciudadanos izango dela zentro-eskuina leheneratzeko gai izango den bakarra. Hau da, alderdi garbia dela argudiatzea». Hauteskunde gauean bertan, Riverak bere burua oposizioko buruzagitzat jo zuen.

UP, zer baldintzatan?

C's-ren karta apustu zaila izanik, bakarrik gobernatzearen edo ezkerreko koalizioa osatzearen kartak geratuko litzaizkioke Sanchezi. Eta bi kasu horietan UP erabakigarria izango litzateke. Ikusteko dago, baina, zeintzuk izango diren Iglesiasen eskariak eta baldintzak; Podemos alderdiak bihar aztertuko ditu hauteskundeen emaitzak, eta hitzordu horretatik atera litezke lehen zantzuak, Podemosen idazkari nagusia etzi batzartuko baita, Moncloan, Espainiako jarduneko presidentearekin.

Badirudi orain arteko joerari eutsiko diola UPk, eta ezkerreko gobernu bat osatzeko presio egingo diola Sanchezi. «Jarraituko dute esaten koalizio hori babestu nahi dutela, eta baldintza dela gobernu horren parte izatea, udaletako eta erkidegoetako hainbat gobernutan gertatzen den bezala», uste du Fernandez-Albertosek. 2015eko negoziazioak ekarri ditu gogora jarrera hori azaltzeko: «Podemosen parte handi bat konturatu da 2015eko jarrera ez zela egokiena izan, ez alderdiarena, ezta Iglesiasena ere. Aurten, Podemosen aldeko boto pragmatikoa ezkerreko gobernu bat erraztearen aldekoa izan da. 2015ekoa errepikatzeak alderdia minduko luke; horrek azaltzen du iazko zentsura mozioaren alde hain gogotsu izatea».

Halere, CSICeko politologoak uste du datozen asteotako jarrera izango dela giltzarri: «Zenbateraino doazen Podemosen erabakiak eta adierazpenak egungo jarrera sakontze aldera, hau da, eraikitzaileak izatera eta gobernu hobe bat erraztera. Hori, edo 2015ean gertaturikoaren antzekoa ikusiko dugu, eta epe ertainera begira arituko dira, hemen eta han puntuak lortuz, gobernu horren osaketa zailtzen». Estrategia horretan, Claveriak uste du UPk ez duela «interesik» Sanchezi gobernabidea «doan» emateko, ez zaiolako komeni gobernabidean kanpo geratzea: «[Iglesiasek] Kanpainan esan du garrantzitsuena ez dela diputatu kopuru handia izatea, baizik eta eragina izatea gobernabidean. Eta gobernuan egotea». Bide horretatik mintzatu da asteon Podemoseko Irene Montero, RNE irratian: «Unidas Podemosek egonkortasuna emango lioke gobernuari. Orain garrantzitsuena gobernu plan bat osatzea da, eta PSOErekin hizketak abiatzea».

Erronka garrantzitsua eta zaila du aurretik Podemosek. Zer erabakik eta estrategiak egingo dion mesede, hori erabakitzeko asteak dituzte aurretik, gobernabidearen jokoan alde batera edo bestera egiteko. Claveriak uste du bi aukera dituztela: alderdia berriz eraikitzea, exekutiboan «korronte guztiak» integratuz, edo helburua bada epe laburrera galdu duena baino gehiago ez galtzea, gobernuan sartzea eta eragina izatea. «Hari fin bat dago, gobernuan sartzen bada. Gobernuan dagoelako oposizioa egiteko aukerarik ez izatea, baina aldi berean nahikoa independente edo ikusgai izatea bere politikak sustatzeko, eta hori egin izanaren arrakasta bereganatzeko. Horregatik, UPri ez zaio komeni Sanchezi inbestidura doan ematea, ezin duelako gobernabidetik jokoz kanpo geratu. Azkenean gobernuan sartuko ez balitz, hizketetan presio egingo lioke neurri sozialagoak susta ditzan».

Negoziazio horietan, Fernandez-Albertosek uste du PSOEk kontrako jarrera izango lukeela: «Podemosekiko ahalik eta dependentzia gutxiena izan nahiko du. Eta hori gobernuaren osaketan ikusiko da: nor sartuko den exekutiboan, eta zer soslai izango duten. Halere, biak batuta ez dira 176ra iristen, eta horrek esan nahi du negoziazio gehiago beharko dituztela, EAJrekin, ERCrekin, Bildurekin, edo beste batzuekin. Eta alderdi horien beharra izateak eragina izango du gobernuaren osaketan. Uste dut hori ez dela kontuan hartzen, PSOEren eta UPren arteko adostasunak eragina izango duela inbestiduran eta gobernabidean».

Kataluniako alderdiak

Rajoyren aurkako zentsura mozioan, Sanchezek UPren, Compromisen, Esquerra Republicanaren (ERC), Alderdi Demokrata Europar Katalanaren (PDeCAT), EAJren, EH Bilduren eta Nueva Canariasen aldeko botoak jaso zituen, eta boto horien beharrean egon zen azken legealdiak iraun zuen hamar hilabeteetan. Kataluniako gatazka politikoa konpontze aldera eman zioten babesa ERCk eta PDeCATek, baina Espainiako jarduneko presidenteak ez zituen bete alderdi horien aurreikuspenak; horren harira iritsi ziren aurrekontuei emandako ezezkoak, eta Gorteetarako bozak aurreratzeko erabakia.

Katalanek bi mezu bidali dizkiote Sanchezi: batetik, hiru alderdi bozkatuenak elkarrizketaren aldeko indarrak dira, jarrera moderatua dutenak; eta, bestetik, independentismoak inoizko emaitzarik onenak lortu ditu Espainiako Gorteetarako bozetan. Oreka hori kontuan hartu beharko du negoziazioetan, eta Kataluniako gatazka politikoari irtenbideak emateko eskaintzetan. «Katalunian pragmatismoaren alde egin dute. Negoziaziorako eta aitortzarako eskaria dago, eta jarrera irekiagoa elkarrizketarekiko eta akordioetara iristearekiko», uste du CSICeko politologoak.

Oraingoz, Sanchezek ez du hitzordurik finkatu ERCrekin. PSOE-UP-ERC balizko adostasunak gehiengo osoaren kopurua gaindituko luke inbestiduraren lehen bozketan —180 diputatu—, baina alderdi errepublikanoaren babesa ez du doan izango. «Gauza bat hartu beharko da kontuan. Zenbateraino ERCk bere eskari maximalistak bideratu ditzakeen eskari moderatuagoetara, edota jarrera pragmatikoago batera. Uste dut ERC gai dela pauso hori emateko».

Karlos III.a Unibertsitateko irakasleak ere onuragarritzat jotzen du bide hori: «Orain Katalunia ezkertiarragoa da, eta independentistagoa. ERC saiatuko da presoen indultua lortzen, edo justiziaren errepresioa lausotzen. Finean, gobernutik zer edo zer atera dadila presoen egoera hobetzeko; fiskalak edota Estatuaren Abokatutza aldatzea, esaterako. Eta gero, legealdi erdian edo, berriz itzul liteke independentzia erreferenduma eskatzera, gatazka politikoari irtenbidea ematera. Uste dut preso politikoen egoeran jarriko duela arreta hasieran».

Presio handia izango du Espainiako jarduneko presidenteak presoen auzian. ERCko Oriol Junqueras, eta Junts per Catalunyako (JxC) Jordi Sanchez, Jordi Turull eta Josep Rull diputatu hautatu dituzte eta Raul Romeva senatari—, eta ikusteko dago Auzitegi Gorenak diputatu akta hartzeko baimena emango dien. Beste kontu bat izango da zer gertatuko den immunitatearekin, eta diputatu lana egiten utziko dieten; hori ere jokoan egongo da PSOEren eta ERCren arteko negoziazioetan. «Irudi hori potentea izango da eta, zalantzarik gabe, inbestidurarako negoziazioetan eragingo du. Presio egingo dio Sanchezi», uste du Claveriak.

Fernandez-Albertos ez da iritzi berekoa. Uste du gertakari horretaz hitz egingo dela Espainian, baina presioa ez dela hainbestekoa izango: «Voxek Bartzelonan egin zuen manifestazio bat. Kataluniako independentismoak, Madrilen. Espero ez genituen gauza asko gertatu dira, eta Espainiak bere horretan jarraitzen du».

Presioa, etortzekotan, JxCtik etor liteke. Bi elkarrizketatuek uste dute egun ERCk betetzen duela jarrera moderatuaren rola Kataluniako sektore independentistan, eta horregatik Carles Puigdemont Kataluniako presidente erbesteratuaren alderdiak ez duela moderaziorako biderik hartuko, hilaren amaierako bozetan emaitza txarrak lortzen baditu ere. Gobernabidearen negoziazioetan, alderdi horrek beteko luke jarrera gogorragoaren rola. «Euren buruari ematen diote errepublika nahi izatearen ideia, eta ERC traidoreagotzat ikustearena. Horregatik, printzipioz moderatzeari uko egingo diote. [Gorteetarako] Kanpainan ikusi dugu Laura Borras mezu gogorrekin, askotan soilik katalanez hitz egiten, eta PPko Cayetana Alvarez de Toledoren aurka gogor egiten. Rol gogorragoa du JxCk. Gainera, ez zaio komeni estrategia aldatzea», Claveriaren iritziz. Baina, Puigdemonten alderdiaren kasuan, Sanchezek maniobrarako tarte gutxiago du, PSOE-UP-JxC batura ez litzatekeelako gehiengo osora ailegatuko.

Eta ikusteko dago ere Kataluniako bi alderdi independentista horiek zer egingo duten behin-behinean preso dauden diputatu hautatuekin. Akta hartu bai, baina lan egitea debekatzen badiete, independentismoak mahai gainean du eserlekuak hutsik uztea. 350 diputatutik 346ra igaroko litzateke Espainiako Kongresua, eta gehiengo osoaren kopurua 176tik 174ra jaitsiko litzateke.

Halere, Sanchez behartuta dago UPrekin eta gutxienez alderdi katalan independentistekin negoziatzera, bakarkako gobernu bat edo PSOE-UP koalizio bat osatzea erabakitzen badu. ERC eta JxC, beraz, erabakigarriak izango dira Espainiako gobernabidean.]]>
<![CDATA[Madurok dio armadak «inoiz baino batuagoa» behar duela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/020/001/2019-05-05/madurok_dio_armadak_inoiz_baino_batuagoa_behar_duela.htm Sun, 05 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1889/020/001/2019-05-05/madurok_dio_armadak_inoiz_baino_batuagoa_behar_duela.htm
Maduroren arabera, indar armatuak «konstituzioa eta subiranotasun nazionala» defendatzeko prest daude, AEBen aginduetara dauden «traidore andana» batzuen aurrean. Guardia Nazional Bolivartarraren (GNB) zentro batean zegoela egin zituen adierazpenok, eta salatu zuen «Amerika guztia gobernatu nahi duen inperio iparramerikar bat» dagoela egunotako estatu-kolpe saialdiaren atzean. Horregatik, Venezuelako presidenteak soldaduei eskatu zien «adi» egon daitezela, «aberria saltzen duten» pertsonak daudelako herrialdean: «Leialtasun aktiboa izan behar duzue».

Iragan asteartean, Guaidok jakinarazi zuen Askatasuna Operazioa-ren «azken fasea» abiatu zuela, eta Leopoldo Lopez oposizioko liderra eta alderdikidea etxeko atxiloalditik atera zuen Espainiako enbaxadan dago orain—; horrekin batera, iragarri zuen militarrek harekin bat egiteko «pausoa» eman zutela: «Asko dira militarrak». Baina mugimendu horrek ez zuenizan espero zen ondorioa, Madurok presidente karguan jarraitzen baitu.

Egoera hori ikusirik, Guaidok etenik gabeko mobilizazioan oinarrituriko estrategian sakondu du asteon: mezu publikoak, elkarretaratzeak, greba orokorrerako eta, atzo, kuartelen aurrean manifestatzeko deia. Hari jarraikiz, milaka venezuelarrek oposizioaren aldarrikapenekin bat egiteko arrazoiak azaltzen dituzten liburuxkak eman zizkieten soldaduei.

Egun berean, Tarek William Saab fiskalak jakinarazi zuen joan den astearteko estatu-kolpe saialdian ustez parte hartu zuten hemezortzi pertsona atxilotzeko agindua eman zuela; halere, gehitu zuen «ziurrenik» hogei pertsona baino gehiago hartuko dituztela atxilo datozen egunotan.

Nazioartea, adi

Venezuelako krisi politikoaz aritzeko, Jorge Arreaza Atzerri ministroa Sergei Lavrovekin batzartuko da gaur —Mosku da Caracasen nazioarteko aliatu nagusia—; bihar, berriz, Lavrov Mike Pompeo AEBetako Estatu idazkariarekin elkartuko da AEBak dira oposizioaren aliatu nagusia—. Kremlinak Donald Trump AEBetako presidentearen eta Vladimir Putin Errusiakoaren arteko hizketen berri eman du asteon, eta litekeena da bi herrialdeek hitzordu gehiago adostea Venezuelako egoeraz aritzeko.

Harremanetarako Nazioarteko Taldeak, gainera, bi eguneko bilera hasiko du bihar; Europako Batasuneko zortzi herrialdek eta Latinoamerikako lauk parte hartuko dute, Venezuelako krisi politikoari irtenbide bat ematea helburu.]]>
<![CDATA['Brexit'-ak baldintzatuko du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2019-05-02/brexit_ak_baldintzatuko_du.htm Thu, 02 May 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2019-05-02/brexit_ak_baldintzatuko_du.htm Brexit-aren ziurgabetasunak zer eragin izango duen, hori dago ikusteko Erresuma Batuan, gaur egingo dituzten udal hauteskundeetan. Ingalaterran, 248 udaleko 8.245 eserleku hautatuko dituzte boto emaileek, eta Ipar Irlandan eskualdeetako kontseiluak osatzen dituzten 462 kideak zeintzuk izango diren erabakiko dute; Galesen eta Eskozian ez dute hauteskunderik, ezta Ingalaterrako hiri batzuetan ere, tartean Londresen eta Birminghamen. Arreta handiena Alderdi Kontserbadorean dago jarria, hautesleek alderdi hori eta Theresa May lehen ministroa zigortzeko aukeratzat balia baitezakete gaurkoa.

Jokoan dauden eserlekuetatik 4.901 dituzte kontserbadoreek; Alderdi Laboristak, 2.105; Liberal Demokratek, 647; Erresuma Batuaren Independentziaren Alderdiak (UKIP), 176; Alderdi Berdeak, 71; eta independenteek eta bestelakoek, 518. Aurreko bozak 2015ean izan ziren, hauteskunde orokorren egun berean, eta hori sekulako bultzada izan zen tory-entzat, 500 zinegotzi baino gehiago lortzeaz gain Komunen Ganberan gehiengo osoa erdietsi baitzuten. Gaur, ordea, bestelakoa izan daiteke hauteskunde gaua.

Lorden Ganberako diputatu kontserbadore Robert Haywarden atzoko adierazpenek laburbildu dute haren alderdiak jasan dezakeen beherakada. Haren iritziz, 800 bat eserleku galduko dituzte gaurkoan; horietako 500 liberaldemokraten mesederako, eta beste 300ak laboristen alde. Inkestek ere antzeko joera aurreikusi dute. Hori guztia, alderdia eta May bera ez direlako gai izan brexit-aren akordioa onarrarazteko, eta irteera gauzatzeko; lehen ministroak bitan atzeratu du Europako Batasunetik (EB) ateratzeko data, eta egun urriaren 31n dago jarria. Gainera, akordioa ez badute onartzen hilaren 22a baino lehen, Erresuma Batuak Europako Parlamenturako hauteskundeetan parte hartu beharko du.

Hain justu, gaurko bozetan emaitza txarrak izateak are kalte handiagoa egingo dio Mayren autoritateari, eta Europakoetan ere emaitza kaxkarrak erdiesteak dimisioa ematera behartuko luke, alderdikideen presioa handitzen ari baita. Halere, kontserbadoreek espero baino galera txikiagoak izan ditzakete, Nigel Farage euroeszeptikoaren Brexit Alderdia eta Aldatu Erresuma Batua zentroko indarra —diputatu kontserbadore eta laborista ohiek sorturikoa ez baitira aurkeztuko gaurko hauteskundeetara; horri gehitu behar zaio laboristek brexit-aren inguruan izan duten jarrera anbiguoak izango duen eragina, eta UKIP alderdiak ez duela hautagairik aurkeztu jokoan dauden eserlekuen erdietan baino gehiagotan. Baina gaurko babes kopurua Europako hauteskundeetan izan dezakeen porrotaren lehen seinalea bilaka daiteke; Euskal Herrian biharko 04:00ak direnean jakingo du Mayk zer egoerari aurre egin beharko dion.

Ipar Irlanda

Brexit-az gain, Ipar Irlandan ziurgabetasun politikoak ere eragina izango du boto emaileen artean; bi urte pasatxo dira gobernurik gabe daudela, eta egoera horrek zalantzan jarri du Ostiral Santuko Akordioaren egonkortasuna eta etorkizuna. Horren erakusletzat dute Ipar Irlandan indarkeriak gora egin izana, Lyra McKee kazetariaren heriotza adibide; Irlandako Armada Errepublikano Berriak hil zuen, iragan apirilaren 18an.

Alderdi Demokratiko Unionistaren (DUP) eta Sinn Feinen arteko lehia izango da arreta gune nagusia. DUPek haren aldeko botoa eskatu du, brexit-a gauzatzeko —herritarren gehiengoak EBtik ateratzearen aurka bozkatu zuen arren (%56)— eta Sinn Fein alderdia «geldiarazteko», Irlanda batzeko galdeketa baitu helburu.]]>
<![CDATA[Putinek ados jarri nahi du Zelenskirekin, pasaporteen auzia konpontzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/017/001/2019-04-30/putinek_ados_jarri_nahi_du_zelenskirekin_pasaporteen_auzia_konpontzeko.htm Tue, 30 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1856/017/001/2019-04-30/putinek_ados_jarri_nahi_du_zelenskirekin_pasaporteen_auzia_konpontzeko.htm
Bi agintarien hartu-emana etengabea bilakatu da egunotan auzi horren inguruan, eta atzo Putinen txanda izan zen. Errusiarrak eta ukrainarrak «herri bakarra» direla argudiatuta, Errusiako presidenteak adierazi zuen Ukrainakoarekin ados jarri nahi duela, eta egunotako proposamenak beteko balira azkenean «herritartasun partekatua» izango luketela herritar horiek. Horrela argudiatu zuen: «Ukrainako errusiarrei herritartasuna ematen hasten badira, eta guk gure herritartasuna ematen badiegu Errusian dauden ukrainarrei, azkar lortuko dugu izendatzaile komuna, eta esperotako emaitza». Hau da, «herritartasun partekatua» izango luketela, eta hori «onuragarria» izango litzatekeela.

2014an Ukraina ekialdeko gatazka hasi zenetik, 400.000 lagunek eskuratu dute errusiar herritartasuna; Errusiak urte horretan anexionatu zuen Krimea penintsula, eta bertan bizi dira herritartasuna lortu dutenen gehienak.

Pasaporteetarako zentroa

Ukrainako Donbass eskualde historikoko herritarrek errusiar pasaportea eskatzeko aukera dute gaurdanik. Izan ere, Errusiaren mugan dagoen Rostov probintziako herri txiki batean ireki zuten atzo horiek jasotzeko lehen zentroa.

Ruslan Gaida Luhanskeko Migrazio Departamentuko buruzagiordeak eman zuen irekieraren berri: «Eskatzaileak berak hartu beharko du pasaportea, betiere gure kide errusiarren partetik baiezkoa jaso badugu».]]>
<![CDATA[Ipar Irlandako Gobernua osatzeko beste hizketa sorta bat hasiko dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/020/001/2019-04-27/ipar_irlandako_gobernua_osatzeko_beste_hizketa_sorta_bat_hasiko_dute.htm Sat, 27 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1893/020/001/2019-04-27/ipar_irlandako_gobernua_osatzeko_beste_hizketa_sorta_bat_hasiko_dute.htm
Bi urte pasatxo dira Ipar Irlanda gobernurik gabe dagoela. 2017ko urtarrilean hautsi egin zen Sinn Feinen eta Alderdi Demokratiko Unionistaren (DUP) arteko koalizioa, energia programa polemiko baten ondorioz, eta, bi hilabete geroago hauteskundeak egin zituzten arren, bi komunitate nagusien ordezkariak ez dira ados jarri. Hainbat saiakera izan dira epe horretan, baina arrakastarik ez; itxaropena, baina, badute bi gobernuek, eta horrek azaltzen du iragan hilabetean Karen Bradley Erresuma Batuaren Ipar Irlandarako ministroak bozak egiteko data atzeratu izana. Alderdiek abuztura arteko epea dute ados jartzeko, baina, hori egin ezean, litekeena da hauteskundeetarako deia egin behar izatea. Egun, DUP (28 diputatu) eta Sinn Fein (27) alderdiek dute ordezkaritzarik handiena Stormonten.

Ziurgabetasun politiko horren eta brexit-aren erruz, inoiz baino biziago dago bake akordioaren oinordetzari buruzko eztabaida, bi erronka horiek zalantzan jarri baitituzte testuaren egonkortasuna eta etorkizuna. Horren erakusletzat dute Ipar Irlandan indarkeriak gora egin izana, McKeeren heriotza adibide. «[Hiletan] Buruzagi politiko guztiei helarazitako mezua entzun genuen, Ipar Irlandako herritarrek garapen politikorako unea ikusi nahi dutela», adierazi zuten Mayk eta Varadkarrek.

Hilketak «premia» sortu du

Lehen ministroen komunikatuaren ostean, Bradley eta Simon Coveney Irlandako Errepublikako Atzerri ministroak eman zuten saialdi berriaren xehetasunen berri, Belfastetik. Negoziazioen data ez da kasualitatea: maiatzaren 2an hauteskunde lokalak egingo dituzte, eta kontuan hartu nahi izan dute horien ondorengo testuingurua; gainera, maiatzaren 23 eta 26 artean egitekoak diren Europako hauteskundeen aurretik hasiko dira. «Politikan, gauzak aldatzen dituzten uneak daude. McKeeren heriotzak premia eman dio hizketa berriak izateari. Aitzakiek amaitu egin behar dute», aitortu zuen Coveneyk.

Negoziazio horietako bi protagonistek berehala erreakzionatu zuten. DUPen buruzagi Arlene Fosterrek adierazi zuen «gogoz» ekingo dietela negoziazioei: «Herritarrek bezala, nik ere nahi dut [gobernagarritasuna] berehala itzultzea». Michelle O'Neill Sinn Feinen Ipar Irlandako buruzagiak gogorarazi zuen iazko otsailean akordio bat lortu zutela, eta posible dela berriz ados jartzea; DUPek, baina, beti ukatu du ados jarri zirela.

Sinn Feinen iritziz, gaelikoarentzako legea izango da arrakastarako baldintzetako bat.]]>
<![CDATA[Haizea alde du berriro]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/004/001/2019-04-26/haizea_alde_du_berriro.htm Fri, 26 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1911/004/001/2019-04-26/haizea_alde_du_berriro.htm Pasokizazioa deitu zaio fenomeno horri, Greziako Mugimendu Sozialista Panheleniarra (Pasok) alderdiak izandako beherakadagatik; gobernuko alderdi izatetik egun ia indarrik eta eraginik gabe izatera iritsi baita. Baina ez da bakarra izan, antzekoa gertatu baita Frantzian, Alemanian, Italian, Austrian eta beste hainbat herrialdetan ere. Espainian ere bai, edo hala zirudien behintzat: hiru urteko epe laburrean, PSOE boterera iritsi da, inoizko bi emaitzarik txarrenak lortu eta ia-ia amore eman ostean Podemos eta Ciudadanos (C's) alderdi berrien aurrean. Igandeko bozei begira, Pedro Sanchez buru duen alderdiak dena du alde.

Zer gertatu da bidean? Edu Bayon politologoaren iritziz, inflexio puntu batek azaltzen du duela urte eta erdi gutxik espero zuten eboluzioa: iaz Mariano Rajoy presidentearen (PP) aurka aurkezturiko zentsura mozioak. «Giltzarria izan zen, [PSOE] gobernura iritsi baitzen. Inflexio puntua ez soilik boterera iristeagatik, baita mugimendu politiko horrek beste alderdietan eragin zituen ondorioengatik ere». Baina politologoak Sanchezengan eta alderdiaren egoeran izan duen eraginaz ohartarazi du batez ere: «Mozioaren aurreko asteetako datuek zioten Sanchezen figura eta PSOE higatzen ari zirela, baina egungo egoerak ez du horrekin zerikusirik».

Alde horretatik, Espainiako jarduneko presidentearentzat boterean egondako hilabeteak izan dira herritarrei bere ideiak aurkezteko eta bere burua saltzeko garairik egokiena; alegia, hauteskunde kanpainarik aproposena. «Moncloa okupatzea izan da kanpaina onena, eta gainontzeko alderdiak haren kontra aritu izana. Kanpaina aurreko hilabeteetan, PSOEk markatu du erritmoa, eta beste alderdiek kanpaina, mezuak eta diskurtsoak alderdi horren arabera zehaztu dituzte, haren aurka egiteko». PP eta C's PSOEren aurkako kanpaina egiten ari direnez, horrek atentzioa Sanchezengana zuzendu du, eta haren alderdia jarri du hauteskunde-taularen erdian; horrek onurak ekarri dizkio Sanchezi, aurreko urteetako egoerarekin konparatuz gero.

PSOEren idazkari nagusiak alderdiaren bi emaitza txarrenak izan zituen 2015eko eta 2016ko bozetan: 90 diputatu (botoen %22,01), eta 84 (%22.67), hurrenez hurren. Emaitza horiek, bai eta egoera politikoaren blokeoak ere, sekulako barne gatazka eragin zuten alderdian, eta 2016ko urrian Sanchezek dimisioa eman zuen idazkari nagusi kargutik; alderdiaren ezohiko kongresua antolatzeko bozketa galdu zuen, eta orduan kudeaketa talde batek hartu zuen PSOE zuzentzeko ardura. Denen oroimenean daude gertakari horren ondorioak: Rajoy bigarren aldiz hautatu zuten Espainiako presidente, PSOEren abstentzioari esker. Eta hilabete horietan inoiz baino argiago geratu zen alderdia bitan zatituta zegoela; batetik, Sanchez bera, eta bestetik, Susana Diaz, garai hartan Andaluziako presidente zena —iazko abenduan galdu zuen boterea, eskuineko blokearen aliantzaren erruz—.

Baina PSOEren presidentegaia itzuli egin zen. 2017ko maiatzean primarioak egin zituzten, kudeaketa taldearen agintaldia amaitu eta idazkari nagusi berria hautatzeko. Sanchez izan zen garailea (botoen %50,21), Diazen (%39,94) eta Patxi Lopez Eusko Jaurlaritzako lehendakari ohiaren aurretik (%9,85), eta bigarren agintaldiari ekin zion idazkari karguan, Moncloara iristeko helburua jarrita.

Aukerak baliatzea

«Onerako edo txarrerako», alderdiak jakin izan du hilabeteotan bere burua kudeaketaren alderdi gisa aurkezten. Bayonen iritziz, Moncloara iritsi izanak eta boterean egindakoa «ondo komunikatzeak eta saltzeak» aldatu ditu PSOEren ibilbidea eta herritarren iritzia; ondorioz, inkesta guztietan lehen indar gisa ageri da. Finean, alderdiaren egungo egoera «ezin hobea» da.

Dena du alde Sanchezek. Inkestek 102 eta 155 diputatu arteko emaitzak aurreikusten dizkiote; batez beste, 129 ordezkari. Zalantzarik gabe, PSOEren babesak nabarmen egingo du gora, eta, hori jakinik, kanpainan hutsik ez egiteko estrategia erabiltzen ari da; alegia, dena alde duenez, joera hori zapuzteko ezer ez egitea. «Bide horretatik doa Sanchez, eta horri gehitu zaio PPk eta C's-ek eskuinera egin izana. Muturreko jarrera horien aurrean, PSOE moderazioaren alderdi gisa aurkeztu da, eta ideia hori bera iradokitzen du haren leloak: La España que quieres [Nahi duzun Espainia]». Alde horretatik, jarrera hori eta alderdiaren mezuak sendotzeko mehatxu gisa erabili ditu Vox eskuin muturreko alderdia eta orokorrean eskuineko alderdien koalizio posiblea —Andaluzian egin bezalakoa—; horrek ahalbidetuko lioke PSOEri urteotan galdutako boto emaileak berreskuratzea.

Zeregin horretan, Bayonek uste du hainbat tokitatik lortuko dituela babesak. «Zentsura mozioaren garaian, hautesle gehiagok egiten zuten PSOEtik C's-erako bidea kontrakoa baino. Gaur egun, baina, kontrako bide hori da nagusi; horri gehitu behar zaizkio 2016an abstenitu zirenak eta Unidos Podemos [UP] koalizioaren alde bozkatu zutenak, eskuineko blokea gelditzeko boto erabilgarritzat baitute igandean Sanchezen alde egitea». Hain justu, eskuinaren zatiketak mesede egin dio PSOEri eserleku batzuen banaketan: izan ere, bost ordezkari edo gutxiago hautatzen dituzten probintzietan, zatiketa horrek aukera gehiago ematen dizkio diputatu gehiago lortzeko.

Ordea, gehiengo osotik urrun legoke, inkesten arabera, eta beste alderdiekin ados jarri beharko luke. Are, diktadura osteko garaian lehenengoz, litekeena da Espainian koalizio gobernu bat egotea boterean, eta, gaur-gaurkoz, UPk dirudi koaliziokiderik egokiena. Bayonen iritziz, PSOE-UP-EAJ litzateke «adostasunik erosoena», Kataluniako alderdi independentisten babesaren beharrik gabe Rajoyren zentsura mozioan gertatu ez bezala-; baina politologoak ohartarazi du alderdi independentista horien jarrera —«batez ere ERCrena»— aldatzen ari dela Sanchezen inbestidura posiblearekiko, nahiz eta PSOEk 155. artikulua aplikatzea babestu zuen. «Inbestiduraz harago, horiek gabe gobernatzea askoz ere erosoagoa izango da».]]>
<![CDATA[Agintaldia berpizteko neurriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/015/001/2019-04-26/agintaldia_berpizteko_neurriak.htm Fri, 26 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1901/015/001/2019-04-26/agintaldia_berpizteko_neurriak.htm
Frantziako presidentearentzat, atzoko prentsaurrekoa haren agintaldiko une giltzarria zen. Jaka Horiek sorturiko krisi politikoak gogor jo ditu haren agintea eta irudia, aurrez Benalla auzia-k nabarmen okertua zuena. Autoritarioa dela kritikatu izan diote Macroni, eta, irudi horri aurre egiteko, atzo ez zuen xehetasun handirik eman bere proposamenen inguruan; gobernuaren esku utzi du horiek zehaztea, atzo adierazi zuenez.

Frantziako presidenteak sustaturiko Eztabaida Nazional Handitik ateratako ondorioetan oinarritu dira proposamenak: «Justuak diren aldarrikapenak entzun ditut. Harrotasun handia sentitu dut ariketa kolektibo honekin». Neurri gehienak agintaldi hasieran bultzaturiko konstituzioaren erreforman jasoko ditu, eta gobernuak iragarri zuen horren bertsio eguneratua udarako aurkezteko asmoa duela. Finean, haren ideia da datozen hilabeteotan «demokrazia eta administrazioa sakon» aldatzea.

Bakarrizketak ordubete iraun zuen, eta Frantziako presidenteak administrazioa herritarrengana «hurbiltzeko» asmoa adierazi zuen: «Administrazio zentraletik funtzionarioak kendu behar ditugu, eta herrietara hurbildu». Ez hori bakarrik: zerbitzu publikoen etxe bat sortzeko helburua jarri zuen, France Service deiturikoa, egungo egoera «errazteko».

Arlo ekonomikoari begira, adierazi zuen errentaren zergak jaisteak estatuari utziko dion bost mila milioi euroko zuloa nitxo fiskalak kenduz beteko duela. Laguntza sozialei dagokienez, jardueran errenta unibertsal delakoaren sorrera iragarri zuen, eta 2025erako langabeziarik ez izateko helburua jarri zion bere buruari —2022rako %7ra jaitsi nahi du, gainera—. Eta, adierazi zuenez, ospitaleak eta eskolak ezingo dira itxi auzapezaren baimenik gabe.

Falta diren aldarrikapenak

Jaka Horien aldarrikapen nagusiei, ordea, ez zien jaramonik egin: ez aberastasunaren zerga (ISF) berreskuratzeari, ez boto zuria kontuan hartzeari, ezta Herri Ekimen Erreferenduma (RIC) legeztatzeari ere. Azken horren ordez, Partekaturiko Ekimenaren Erreferendumaren (RIP) arauak aldatzea proposatu du: egungo hautesleen %10aren eta parlamentarien bosten baten sinadura izatetik, milioi bat herritarren sinadura nahikoa izatera.

Horrez gain, 2017ko bozen kanpainan adierazi zituen helburuei eutsi zien: diputatu kopurua %25-30 jaistea, %15eko proportzionaltasuna ezartzea ordezkariak hautatzeko, eta agintaldi kopuruak mugatzea. Ikusteko dago neurriek eraginik izango duten: Jaka Horiek hitzordua dute bihar, eta Maiatzaren Lehena datorren astean da.]]>
<![CDATA[2021eko maiatza ostertzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/002/001/2019-04-25/2021eko_maiatza_ostertzean.htm Thu, 25 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1892/002/001/2019-04-25/2021eko_maiatza_ostertzean.htm Brexit-aren kaosak ateak ireki dizkio Eskoziako Gobernuari bigarren independentzia erreferenduma sustatzeko. Kontuan izanda Erresuma Batuko Gobernuak Europako Batasunetik (EB) ateratzeko prozesua kudeatzeko era «oso okerra» izan duela, eta argudiatuta hori egiteak ondorio negatiboak izango dituela Eskoziaren ekonomian, Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroa gero eta estuago hartzen ari ziren haren alderdikideak, gobernukideak eta independentziaren aldeko mugimendua, beharrezko pausoa eman zezan. Berez, duela bi urte zen hori egitekoa, baina atzeratuz joan da adierazpen erabakigarria, brexit-ak eragindako «ziurgabetasunarengatik». Baina hartu du jada konpromisoa, eta baita jendaurrera plazaratu ere: Eskozia EBtik ateratzen bada, Edinburgok bigarren independentzia erreferenduma sustatuko du, 2021eko maiatzaren aurretik egiteko. Ez hori bakarrik: urtea amaitu baino lehen aurkeztuko du Eskoziako Parlamentuan galdeketa hori egiteko lege proiektua, eta urtea amaitu baino lehen onarrarazteko asmoa du.

Ez da kasualitatea jakinarazpen hori atzo egin izana. Ondo kalkulaturiko erabakia izan da, Eskoziako lehen ministroak hainbatetan esan baitu brexit-aren egoera argitzean emango zuela independentziari buruzko eguneraketa. Badaki ez dutela horrelako galdeketak egiteko eskumenik, ez Eskoziako Gobernuak ezta hango parlamentuak ere, eta beraz Londresi eskatu beharko dizkiola baimena eta boterea, Eskoziako Legearen 30. Sekzioaren bidez, 2014an egin bezala. 2017an, Theresa May Erresuma Batuko lehen ministroak ezezkoa eman zion Eskoziako Parlamentuak erreferendum hori egiteko eskaria egin zuenean; hark ere EBtik ateratzeko prozesua jarri zuen aitzakiatzat erabaki hori argudiatzeko, eta ohartarazi zuen ez zela erreferendumik izango bera lehen ministro izan bitartean. Bada, May inoizko egoera politikorik okerrenean dago, eta dagoeneko jakinarazi du kargua utziko duela Komunen Ganberak brexit-erako akordioa onartzen badio. Beraz, Sturgeonek badaki beste gobernu bat iristear egon litekeela, eta hori positiboa izan daitekeela bere asmoentzat.

Eskoziako lehen ministroarentzat, Londresen eta Edinburgoren arteko «status quo-a hautsi egin da», eta EBtik ateratzeko prozesua jo du erruduntzat, Eskoziaren interesei erreparatuta. «[Lehen galdeketatik] sumatu dugu zeintzuk diren Eskoziak Erresuma Batuan duen eraginaren mugak, eta aldi berean zer botere duten nazio independenteek EBko kide gisa. Westminsterrek muzin egin die Eskoziaren interesei, eta, aldi berean, EBk Irlanda independentearenak babestu ditu», argudiatu zuen atzo Eskoziako Parlamentuan. Are, honako etorkizun hau ikusten dio Eskoziari brexit-a gauzatuko balitz: «Ekonomia txikiagoa, lan hazkunde mugatua, jende gutxiago, ostertz estuagoak eta presio handiagoa zerbitzu publikoak eta kontratu soziala finantzatzeko gure gaitasunean».

Sturgeonen iritziz, Eskoziak harreman ahalik eta estuena izan behar du EBrekin, eta horregatik eskatu zien Mayri eta Jeremy Corbyn Alderdi Laboristaren buruzagiari Erresuma Batua aduana batasunean eta merkatu bakarrean gera dadila. Bi agintarientzat, baina, horiek ez dira lehentasunak, eta merkatu bakarretik ateratzeak ekarriko luke, besteak beste, amaitzea mugimendu askatasuna, Eskozian eta batez ere gobernuan asko miresten duten printzipioa. «Brexit-a ez da parlamentu honen erabakia izan, ezta herrialde honena ere». Eskoziarren %62 zeuden EBtik ateratzearen aurka.

'Brexit'-aren menpe

Bigarren galdeketarako prozesua brexit-aren araberakoa izango da, Eskoziako lehen ministroak atzo argi utzi baitzuen ahaleginetan jarraituko dutela Erresuma Batua EBtik ateratzeko prozesua gelditzeko. Baina, aldi berean, ohartarazi zuen gertakari horretaz «ikasi beharra» dutela, hartara hautesleen babesa segurtatzeko bigarren erreferenduma eginez gero eta oposizioko alderdiekin adosteko Eskoziaren etorkizun politikoa. Alegia, Mayk urteotan izan duen jarrera ikusirik, negoziaziorako eta elkarrizketarako soslaia erakutsi nahi izan zuen. Baina argi du helburua: «[Herritarrei] aukera eman behar zaie Brexit-aren eta Eskozia Europako nazio independente bat den etorkizun baten artean». Eta, horretarako, Herritarren Biltzarrak sortuko ditu, eskoziarrek auziaz eztabaida dezaten.

David Mundell Erresuma Batuko Gobernuaren Eskoziarako ministroak gogor kritikatu zuen Sturgeonen plana, eta deitoratu zuen Eskoziako lehen ministroak «aldaketa konstituzional sakonak egiten» jarraitzen duela, «nahiz eta argi dagoen Eskoziako herritarren gehiengoak ez duela beste independentzia galdeketarik nahi».]]>
<![CDATA[Fiskal nagusiak ondorioztatu du Trumpek ez zuela deliturik egin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-04-19/fiskal_nagusiak_ondorioztatu_du_trumpek_ez_zuela_deliturik_egin.htm Fri, 19 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-04-19/fiskal_nagusiak_ondorioztatu_du_trumpek_ez_zuela_deliturik_egin.htm
Muellerren ikerketak «ez du frogarik aurkitu» ustezko delitu horien inguruan, Barrek atzo jakinarazi zuenez. Aurrez emana zuen informazio hori, baina atzo gaineratu zuen ikerlariek ustez justiziaren lana oztopatu zuten hamar gertakari aztertu zituztela, baina, haren iritziz, ez zela deliturik izan, txostenaren edukia oinarri hartuta. Prentsaurrekoak 23 minutu iraun zuen, eta Barrek Trumpen jarreraren defentsa egin zuen: «Fiskalorde nagusiak [Rod Rosenstein] eta biok ondorioztatu dugu fiskal bereziak aurkezturiko frogak ez direla nahikoa zehazteko presidenteak justizia oztopatu izanaren delitua egin zuela». Interpretazioak, beraz, ikerketaren frogen menpe daude, eta, fiskal nagusiaren iritziz, ez dira nahikoa Trumpek delitu bat egin zuela frogatzeko. Muellerrek, baina, hil honetan jakinarazitakoaren arabera, ez du erabakirik hartu AEBetako presidenteak deliturik egin ote zuenaren inguruan; horregatik, ikusteko dago AEBetako Kongresuak zer esango duen datozen egunotan, badirudielako fiskal bereziak erakunde horren esku utzi duela erabakia. Hamar gertakari horiek, beraz, luzerako emango dute.

Ikerketaren protagonista nagusiak tonu ironikoa erabiliz erreakzionatu zuen: «Hau lazgarria da. Nire presidentetzaren amaiera da». Aurrez ere, Twitter sare sozialaren bidez honako mezu hau zabaldu zuen: «Ez kolusiorik, ez oztopatzerik. Gorroto nautenentzat eta muturreko ezkertiar demokratentzat... Partidaren amaiera».

Txostenean, Muellerrek dio aurkitu zituztela Moskurekin zerikusia duten norbanakoen eta Trumpen kanpainarekin zerikusia zutenen arteko harremanak, baina frogak ez zirela nahikoa ondorioztatzeko Errusiaren esku hartzea adosturiko zerbait izan zela. Justizia oztopatu izanaren ustezko delituaz, horri buruzko ikerketa abiatzea erabaki baten ondorio izan zen: Trumpek James Comey FBIko zuzendaria kaleratu izana. Muellerrek, txostenean esandakoaren arabera, ondorioztatu du «ziurrenik» hori egin zuela Comeyk ez zuelako ezeztatu AEBetako presidentea ikertzen ari zela.

Muellerren testigantza

Barren prentsaurrekoak haserre handia eragin zuen AEBetako klase politikoan, eta erreakzioak berehalakoak izan ziren: Jerry Nadle diputatu demokratak eta Ordezkarien Ganberako Batzorde Juridikoaren presidenteak jakinarazi zuen fiskal bereziari eta haren lantaldeari eskatu diela testigantza emateko kongresuan, «maiatzaren 23a baino lehen».

Erabaki horrek Alderdi Demokrataren babesa du, ez dagoelako «batere pozik» Barren lanarekin; Nancy Pelosi demokraten Ordezkarien Ganberako bozeramaileak eta Chuck Schumer demokraten Senatuko buruzagiak atzo salatu zuten Barren lana ez dela «fidagarria», eta, horregatik, argudiatu zuten beharrezkoa dela Muellerren testigantza. Aukera horretaz, fiskal nagusiak adierazi zuen ez duela arazorik.]]>
<![CDATA[Ikur baten zauriak sendatzera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/002/001/2019-04-17/ikur_baten_zauriak_sendatzera.htm Wed, 17 Apr 2019 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1907/002/001/2019-04-17/ikur_baten_zauriak_sendatzera.htm Parisko Andre Maria (Notre-Dame de Paris). Frantziaren eta Europaren ikur bat erre da, eta ikur horren zauriek prozesu luzea beharko dute guztiz sendatzeko. Zehazki, hamar eta hamabost urte artean iraungo duten berreraikitze lanak dituzte aurretik, monumentu historikoak zaharberritzeaz arduratzen diren enpresen elkarteak (GMH) atzo jakinarazi zuenez. Emmanuel Macron Frantziako presidenteak bost urteko epea jarri du helburutzat, baina adituek denbora gehiago beharko dela espero dute.

Atzo goizerako, katedralean ez zegoen sugarren arrastorik; bai, ordea, horiek eragindako kalteen zantzuak. Suhiltzaileek hamabost ordu behar izan zituzten sua guztiz itzaltzeko, eta atzo goizerako lortu zuten egoeraren kontrola. Zeregin horretan, Laurent Nuñez Frantziako Barne ministroaren alboko Estatu idazkariak azaldu zuen katedrala «ordu erdian salbatu» zutela, eta, beraz, eraikina guztiz suntsitzeko zorian egon zela. «Hogei bat funtzionario, euren bizia arriskuan jarrita, bi dorreetan sartu ziren suari barrutik aurre egiteko, eta horrek ahalbidetu zuen eraikina salbatzea», adierazi zuen Nuñezek atzo, suak eragindako kalteak bertatik bertara aztertu ostean.

Kalteak sutea piztu zenean espero baino txikiagoak izan dira, baina egoera kezkagarria da oraindik ere. Gabriel Plus Parisko suhiltzaileen bozeramaileak eman zuen atzo egoeraren bilana: «Sabaia suntsituta dago, egitura suntsituta dago, gangaren parte bat erori da eta dorre zorrotza erori da». Hain justu, atzodanik hasita, berebiziko lana abiatu zuten agintariek eta segurtasun indarrek, 48 orduko epea baitzuten katedralaren egungo egitura segurtatzeko, eta kalte gehiago eragozteko.

Balio historiko kalkulaezina duen eraikina da Notre Dame. Iaz, hamalau milioi pertsonak bisitatu zuten katedral hori, eta Paris hiriaren ikurrik ezagunenetakoa da, Eliseoko Zelaiekin eta Eiffel dorrearekin batera. Ez hori bakarrik, Frantziaren sinbolo ere bada, atzo gauean herritarrei mintzatu zitzaienean Macronek gogorarazi zuen bezala: «Notre Damen suteak gogorarazten dit gure historia ez dela inoiz gelditzen, eta beti izango ditugula gainditzeko frogak». Are: «Guri dagokigu gure proiektu nazionalaren haria berriz aurkitzea, gu eginarazi gaituena, gu elkartu gaituena. Proiektu humano bat, suharki frantsesa».

Sutea nola eta zergatik piztu zen, oraindik argitzeke dauden bi auzi dira. Parisko prokuradoreak ikerketa bat abiatu zuen herenegun gauean, eta atzoko jakinarazi zuen ez dagoela zantzurik sutea nahita eragindakoa izan dela adierazten duenik; halere, aurreratu zuen ikerketa «luzea eta konplexua» izango dela. Oraingoz, herenegun katedralean lanean izan ziren langileak galdekatzen hasi dira.

Klase politikoa

Ezbeharrak politikaren atsedenaldia eragin du, epe labur baterako izango bada ere. Macron Eztabaida Nazional Handitik ateratako ondorioen berri ematekoa zen sutea piztu zenean, eta, Eliseok atzo jakinarazi zuenez, agerraldi hori zehazteke dagoen data batera atzeratu dute. Horretaz aritu zen Frantziako presidentea atzoko adierazpenean: «Zuengana itzuliko naiz datozen egunotan, era kolektiboan jardun dezagun eztabaidaren ondoren». Frantziako hedabideek zabaldurikoaren arabera, neurri politiko eta ekonomikoak ditu prestatuak Jaka Horiek sorturiko krisiari erantzuteko.

Bada, oraingoz, gobernua Notre Damen sutearekin loturiko auziekin buru-belarri arituko da. Edouard Philippe lehen ministroak berreraikitzeko lanei buruzko bilera bat izan zuen atzo, eta gaurko ministroen kontseiluan ere lan horiez arituko dira. Europako hauteskundeetarako kanpaina ere bertan behera utzi dute Frantziako alderdiek.

Parisko kaleetan, atzo arratsaldean hainbat herritarren harridurak bere horretan jarraitzen zuen, eta sare sozialetan ere herenegun gaueko gertakariaren irudiak eta bideoak etenik gabe ugaritu ziren. Macronen esaldi batean laburbildu da Frantziaren eta Mendebaldearen harridura: «Suntsiezina dena uste dugunera ere ailega daiteke».

Quasimodo eta Strygeren etxea

Argazki galeria]]>