<![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 24 Mar 2019 18:46:48 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Kalifa herria bukatu da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/020/001/2019-03-24/kalifa_herria_bukatu_da.htm Sun, 24 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1942/020/001/2019-03-24/kalifa_herria_bukatu_da.htm
SDFk iragan otsailaren 9an hasi zuen EIren aurkako «azken borroka», muturreko talde sunita Siria hego-ekialdeko Baghuz hirian zokoratuta geratu zenean. Hiri horretako erasoaldia hasi aurretik ere gauza jakina zen kalifa herriaren bukaera denbora kontua zela, eta, Donald Trump Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) presidenteak garaipen militarra bitan deklaratu zuen arren, SDFren jakinarazpenik gabe inork ez zuen amaitutzat jo borroka. Azkenean, atzo iritsi zen albistea: SDFren bandera Baghuzen eskegi zuten.

AEBen babesa izan duen aliantza militarrak -kurduak dira gehienak- EIren aurkako garaipena irudikatu zuen atzo arratsaldean, Siria ekialdeko Al-Omar petrolio gunean; SDFren eta AEBen banderak atzean zituela, Mazlum Abdi komandanteak «martiriei» eskaini zien kalifa herriaren amaiera. Sirian, 11.000 borrokalari inguru hil dira muturreko talde sunitaren aurkako gerran, eta, Iraken, jihadistek 1.800 bat pexmerga hil dituzte.

Eremurik kontrolpean ez duen arren, EIren mehatxuak bizirik jarraitzen du, taldeak oraindik badituelako armak eta borrokarako prest dauden jihadistak; Nazio Batuen Erakundearen arabera, 14.000 eta 18.000 borrokalari artean daude Sirian eta Iraken -horietako 3.000, atzerritarrak-. Gainera, erakunde horrek dioenez, muturreko talde sunitak 44 milioi eta 265 milioi euro arteko aurrekontua du, «bere aktibitateak finantzatzeko». Errealitate horren adibide dira azken hilabeteotako gertakariak: iazko abendu erdialdetik aurtengo otsailera, EIk 180 eraso egin ditu Sirian.

Arazo horretaz mintzatu zen atzo SDFren bozeramaile Kino Gabriel: «EIren aurkako operazioa amaitu arren, Daexen [arabierazko akronimoa da] aurkako gerra ez da amaitu. Hainbat militante ditu ezkutatuak eremu askotan, eta gure indarrei eta eremuei eraso egiteko asmoa dute». Trumpek iragan abenduan adierazi zuen AEBek EI garaitu zutela, eta hori zela 2.000 soldaduak Sirian edukitzeko «arrazoi bakarra»; erabaki horrek ezustean harrapatu zuen aliantza militarra, AEBen tropen laguntza ezinbestekotzat izan baitu kalifa herria amaitzeko.

Muturreko talde sunitaren berpiztea eragozteko, beraz, SDFk tropa horien laguntza izaten jarraitu nahi du. «Gaurtik aurrera, EIren aurkako borroka fase berri batean sartu da. Daexen terrorismoaren aurkako borrokak jarraituko du garaipen osoa lortu arte, eta [AEBak buru dituen] koalizioko indarrei dei egiten diegu gurekin bat egitera», eskatu zuen Abdik.

«Berezitasunen» aitortza

SDFren komandanteak beste bi eskari garrantzitsu egin zituen atzoko prentsaurrekoan. Batetik, Siriako presidente Baxar al-Assadi ohartarazi zion negoziazioak hasteko garaia zela, Siriako Kurdistanen «berezitasunak» aitor ditzan: «Elkarrizketaren prozesua hasteko eskatzen diogu Damaskoko gobernuari, eta pauso praktikoak eman ditzala irtenbide politiko bat lortzeko, Siria ipar-ekialdeko administrazioaren aitortza oinarri lukeena».

Bestetik, Turkiari eskatu zion Siriaren «barne arazoetan» ez sartzeko, eta mehatxuak amaitzeko. Izan ere, AEBen soldadu guztiak Siriatik aterako balira, litekeena da Turkiako armada Sirian sartzea, SDFren eremuetara. Oraingoz, 200 bat soldadu geratuko dira Sirian. Agur eta ohore ]]>
<![CDATA[Konponbide faltari, denbora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2067/002/001/2019-03-23/konponbide_faltari_denbora.htm Sat, 23 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/2067/002/001/2019-03-23/konponbide_faltari_denbora.htm brexit-erako akordioa, Erresuma Batuak maiatzaren 22an utziko du talde komunitarioa; bi hilabeteko tarte horren helburua zera litzateke, beharrezko aldaketa legalak onartzea Komunen Ganberan. Akordioak hirugarren ezezkoa jasoko balu, apirilaren 12a litzateke epemuga; beraz, Londresek beranduenez egun horretan jakinarazi beharko lioke Bruselari atzerapena are gehiago luzatu nahi duela -eta Europako bozetan parte hartuko duela-. May ados dago egutegi horrekin; arazoak, baina, konpondu gabe jarraitzen du: «Gure Aita Santuaren arabera, infernua oraindik hutsik dago», erantzun zuen Donald Tusk Europar Kontseiluko presidenteak atzoko goizeko ordu txikietan, kazetariek brexit-a planik gabe sustatu zuten politikariez galdetu ziotenean.

Badirudi, beraz, datorren astea erabakigarria izango dela brexit-aren prozesuan. Prozesuak halako hainbat aste izan ditu bi urteotan; batak gaina hartu dio besteari, Komunen Ganberako bozketak «historikotzat» jo dira, baina, finean, iazko azaroaz geroztik -irteerarako ituna itxi zutenetik- ezer gutxi egin dute aurrera Erresuma Batuan. Datorren asteko bozketak, baina, bidea erraztuko du apirilaren 12ra edo maiatzaren 22ra joateko.
 

DATORREN ASTEKO BOZKETA

Mayk asmoa du brexit-aren akordioa datorren astearen hasieran bozkarazteko, astelehenaren eta asteazkenaren artean. Atzo arte ez zenez ezagutzen irteera dataren atzerapena, irteeraren aldeko zein kontrako diputatuek jada badute datorren testuinguruaren argazkia, baina ez dirudi Mayk eskaturikoa baino atzerapen laburragoa izateak haien planak aldatu dituenik. Hala iradoki zuen Ipar Irlandako Alderdi Demokratiko Unionistak (DUP), lehen ministroaren gobernua sostengatzen duen indar politikoak; haien aldeko botorik gabe, Mayk ezin du arrakastarik lortu akordioarekin.

Beste arazoa zera da, izango ote duen aukerarik akordioa bozkarazteko, John Bercow Komunen Ganberako presidenteak ohartarazi baitzion ezin duela «akordio bera» hirugarrenez aurkeztu. Beraz, gaur-gaurkoz, apirilaren 12rako bidea hartzear da Erresuma Batua. Horrek zer esan nahi du? David Lidington lehen ministrordeak adierazi duenez, «bozketa adierazgarriak» dira hurrengo pausoa; hau da, hurrengo pausoak zeintzuk izango diren zehaztea. Eta litekeena da -prozesuan lehenengoz- Komunen Ganberak adieraztea zer nahi duen, eta ez zer ez duen nahi. Hori guztia datorren astean, Lidingtonen arabera.

Bozketa horien artean, martxoaren 29ko irteera data Mayk Bruselan adosturiko proposamenekin ordezkatzearen alde bozkatu beharko dute diputatuek. Aldaketa hori beharrezkoa da, gaur-gaurkoz datorren ostirala baita brexit-aren eguna.
 

MAYREN ETORKIZUNA

Mayk «amaieraraino iristeko» asmoa agertu du hainbatetan. Amaiera hori noiz izango den, ordea, ez daki inork; ez Tuskek, ezta Europako Batzordeko presidente Jean-Claude Junckerrek ere. Atzoko prentsaurrekoan, apirilaz haragoko atzerapen posible batez galdetu zietenean, bi agintariek elkarri begiratu zioten, irribarre txiki bat egin zion batak besteari, eta bietako inork ez zuen erantzun.

Dena den, asteon hainbat aldaketa sumatu dira Erresuma Batuko lehen ministroaren jarreran. Ekainaren 30etik haragoko atzerapen baten inguruan, adierazi zuen ez zegoela «harago joateko prest»; horrek, bada, dimisioaren zurrumurrua jarri zuen mahai gainean. Mayk iaz esan zuen 2022an utziko zuela kargua, eta ez zela aurkeztuko urte horretako maiatzean egitekoak diren hauteskunde orokorretara.

Horrez gain, lehen ministroak mehatxu bati aurre egin beharko dio datorren astean: diputatuek agendaren kontrola hartuko ote duten. Hainbat alderditako hemezortzi ordezkarik astelehenean zuzenketa bat aurkezteko asmoa dute; diputatuek baiezkoa emango baliote, diputatuek asteazkeneko agendaren kontrola izango lukete. Horren asmoa litzateke eztabaida eta bozketak egitea datozen pausoei buruz; gobernuaren «bozketa adierazgarrien» antzekoa litzateke, baina kasu horretan diputatuek nahi duten terminologia eta proposamenak egingo lituzkete, eta ez leudeke Mayren gobernuaren menpe.

Aukera horien artean dago, beraz, lehen ministroaren aurkako konfiantza mozioa. Hainbesteko garrantzia duen aldaketa politiko batek justifikatuko luke, besteak beste, irteera data are gehiago atzeratzea. Tusk argi mintzatu zen atzo arratsaldean eman zuen prentsaurrekoan: «Brexit-aren patua gure lagun britainiarren eskuetan dago. Dena da posible apirilaren 12ra arte».
 

DUP ALDERDIA DA GAKOA

Begirada guztiak, beraz, DUPen jarrita daude. Ipar Irlandako alderdi unionistaren hamar diputatuek akordioaren alde bozkatuko balute, litekeena da ordezkari tory batzuek ere hala egitea, eta Mayk beharrezko babesa lortzea.

Helburu horri begira, gobernuak areagotu egin ditu negoziazioak, eta hainbat eskaintza egin dizkio alderdi unionistari; Ipar Irlandatik ateratzen diren hegaldiei ezartzen zaien zerga kentzea, esaterako. Mahai gainean dago, halaber, diru gehiago bideratzea Ipar Irlandara, 2017. urteko gobernu akordioa sinatzean egin zuten bezala.

Gaurtik aurrerako hizketaldiek berebiziko garrantzia izango dute, baina lehen ministroak ez du lan erraza izango. Izan ere, Nigel Dodds DUPen buruzagiordeak gogor kritikatu zuen atzo May, Bruselan adosturikoaren harira: «Lehen ministroak aukera bat galdu zuen Europar Kontseiluan [...] Ez da ezer aldatu akordioari dagokionez». Hitz horiek agerian utzi zituzten Mayren zailtasunak, are gehiago kontuan harturik asteazken gauean egindako diskurtsoak Komunen Ganberako diputatuak haserrarazi zituela. Haiei bota zien errua brexit-aren atzerapenagatik, autokritikarik egin gabe. Zulora nola erori ]]>
<![CDATA[Bruselak 'brexit'-aren atzerapen laburragoa jarri du mahai gainean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/015/001/2019-03-22/bruselak_brexit_aren_atzerapen_laburragoa_jarri_du_mahai_gainean.htm Fri, 22 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1893/015/001/2019-03-22/bruselak_brexit_aren_atzerapen_laburragoa_jarri_du_mahai_gainean.htm
Behin betiko proposamena edozein dela ere, bi data horiek ez datoz bat Mayk herenegun proposaturikoarekin: hiru hilabeteko atzerapena eskatu zuen Erresuma Batuko lehen ministroak, ekainaren 30era artekoa. Argudiatu zuenez, horrek denbora emango lioke Bruselak eta Londresek adosturiko brexit-erako akordioa Komunen Ganberan onar dezaten, nahiz eta jakitun dagoen diputatuek bitan eman diotela ezezkoa itun horri: lehenik, urtarrilean, 230 botoren aldearekin; eta bigarrenik, hil honetan, 149ren aldearekin.

Mayk, ordea, testu hori hirugarren aldiz aurkezteko asmoa du, baina zail izango du hori egitea, John Bercow Komunen Ganberako presidenteak astelehenean ohartarazi baitzion ezin duela «akordio bera» hirugarrenez bozkarazi. Eta, estatu kideek behin eta berriz errepikatu dutenez, brexit-erako ituna «itxita dago», ez dute «irekiko».

Horiek horrela, badirudi 27 gobernuburu eta estatuburuek alde batera utzi dutela Donald Tusk Europar Kontseiluak herenegun proposaturikoa. Izan ere, agintari horrek baldintza bat jarri zion atzerapen labur bati: Komunen Ganberak onar dezala testua. Baina 27ek zail ikusten dute arrakasta, eta, ondorioen lehen zirriborroaren arabera, ez zioten baldintza hori jarri Erresuma Batuko lehen ministroari atzerapen laburra onartzeko.

Europako hauteskundeak

Betiere Macronen proposamenaren arabera, Londresek atzerapena are gehiago luzatzeko aukera izango luke, urte amaierara arte; baina, testuinguru horretan bai, atzerapenak baldintza bat izango luke: maiatzaren 23tik 26ra egitekoak diren Europako hauteskundeetan parte hartzea.

Hori egiteko, Erresuma Batuak beranduenez apirilaren 11rako jakinarazi beharko luke boz horietan parte hartzeko asmoa ote duen, hori baita baldintza bakarra irteera data abenduaren 31ra atzeratzeko. Bi hilabete falta dira hauteskunde hitzordu horretarako, eta, brexit-aren ondorioz, argitu gabe dago oraindik ere Erresuma Batuko alderdiek parte hartuko ote duten. Teorian, ez lukete parte hartuko, baina, gaur-gaurkoz, ez dago ezer ziurrik. Europako Parlamentuak 751 diputatu ditu egun, eta horietako 73 dagozkio Erresuma Batuari; Alemaniaren eta Frantziaren ondoren ordezkari gehien duen estatua da —Italiarekin berdinduta—.

Erresuma Batua hitzordura aurkeztuko ez balitz, 73 eserleku horietako 26 banatuko lituzkete gainontzeko estatuen artean, eta 705 eurodiputatuko ganbera bat geratuko litzateke; Erresuma Batuaren balizko desagertzetik Frantziak eta Espainiak aterako lukete etekinik handiena, bosna diputatu irabaziko bailituzkete: Frantziak 79 edukiko lituzke, eta Espainiak, 59. Maiatz amaierako hitzordutik aterako diren ordezkariek uztailaren 2an hartuko dituzte euren eserlekuak; hain justu, data hori ere kontuan hartuko dute Londresek eta Bruselak irteera are gehiago atzeratzea erabakitzen badute.]]>
<![CDATA[Tusk prest dago irteera atzeratzeko, diputatuek ituna onartzen badute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2483/002/001/2019-03-21/tusk_prest_dago_irteera_atzeratzeko_diputatuek_ituna_onartzen_badute.htm Thu, 21 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/2483/002/001/2019-03-21/tusk_prest_dago_irteera_atzeratzeko_diputatuek_ituna_onartzen_badute.htm Brexit-erako zortzi egun falta direla, ez dago batere argi zer gertatuko den, Erresuma Batua Europako Batasunetik (EB) noiz aterako den, nola aterako den, ezta aterako ote den ere. Badirudi, aldiz, egungo egoera azken unean bideratzea beste asmorik ez dutela bi aldeek. Theresa May Erresuma Batuko lehen ministroak atzo helarazi zion Donald Tusk Europar Kontseiluko presidenteari data hiru hilabetez atzeratzeko eskaria, eta argi utzi zuen ez zuela ekainaren 30etik haratago doan eperik adostu nahi: «Ez dut uste bion interesen artean dagoenik Erresuma Batuak Europako hauteskundeetan parte hartzea». Boz horiek maiatzaren 26an dira egitekoak, eta aldagai hori kontuan hartuko dute estatu kideek, beste hainbatekin batera, atzerapenari buruzko erabakia hartzeko orduan, baina ikusteko dago zer iritzi gailenduko den, talde komunitarioan ez baitira denak erabaki beraren aldekoak.

EBren partetik, negoziazioetako hiru aurpegi ezagunek emana dute irteera data atzeratzeari buruzko iritzia. Tuskek atzo atea ireki zion atzerapen labur bati, Mayk proposaturiko epeari, soilik baldintza bat jarrita: Komunen Ganberak onar dezala Londresek eta Bruselak adosturiko akordioa. Diputatuek bitan eman diote ezezkoa: lehenik, urtarrilean, 230 botoren aldearekin; eta bigarrenik, hil honetan, 149ren aldearekin. Egoera hori dela badakien arren, Mayk ituna hirugarrenez bozkarazteko asmoa du, Tusken atzoko adierazpena oinarri hartuta; esplizituki esan ez zuen arren, Europar Kontseiluko presidenteak bi aukera utzi zituen mahai gainean diputatuek ez badute testua onartzen: akordiorik eza edo atzerapen luzea, gutxienez urte amaierara artekoa.

Aukera horiek presio egiteko erabiliko ditu Mayk, batez ere itun batekin irtetearen aldekoak estutzeko, baina ez dago argi estrategia horrek balioko ote dion, itunaren kontra bozkatu duten alderdikide euroeszeptiko batzuk eta Ipar Irlandako Alderdi Demokratiko Unionistaren (DUP) diputatu batzuk itunik ezaren alde baitaude; halere, saiatu saiatuko da, Tuski bidalitako eskutitzean adierazi zuenez: «Proposamen gehiago helarazteko asmoa dut, gure barne merkatua babesteko konpromisoa baieztatuko dutenak».

Diputatu horiez gain, lehen ministroak badu beste erronka bat: John Bercow Komunen Ganberako presidenteak astelehenean ohartarazi zion ezin duela «akordio bera» hirugarrenez aurkeztu ganberan, eta, beraz, zail du ituna berriz bozkaraztea. Eta horrek esan nahi du bi aldeek irteera data atzeratu beharko dutela akordiorik eza eragotzi nahi badute.

Testuinguru horri begira, Europako Batzordeko presidente Jean-Claude Junckerrek maiatzeko bozak hartu ditu oinarritzat atzerapenari buruzko erabakia hartzeko. Atzo adierazi zuenez, ez dator bat Erresuma Batuko lehen ministroak proposaturiko datarekin, boz horien ondorengoa baita: «Irteera maiatzaren 23a baino lehen gauzatu beharko litzateke [herrialde batzuetan egun horretan hasiko dira bozkatzen]. Hori gertatuko ez balitz, zailtasun instituzionalak eta ziurgabetasun legala izateko arrisku larria izango genuke. Beraz, [Erresuma Batuan] Europako hauteskundeak egin beharko lirateke atzerapenaren data maiatzaren 23tik haratago badoa».

Boz horiek egitearekin batera, Michel Barnier EBren brexit-erako negoziatzaile buruak beste baldintza bat jarri zion atzerapen luze bati: Erresuma Batuan «ekitaldi politiko berri bat» egotea. Lerro artean irakurrita, Barnier hauteskunde orokorrez edo bigarren erreferendum batez ari zen.

Bi aukera horiek, baina, ez dira aukera Mayrentzat. Eta, atzo iradoki zuenez, «ez dago prestatuta» ekainaren 30etik haratago doan atzerapen baterako; beraz, Mayk Bercow konbentzitzea lortzen badu, Komunen Ganberako diputatuek dilema baten aurrean ikusiko dute euren burua: akordioa onartu edo akordiorik gabeko testuingurura arriskatu —diputatuek joan den astean bozkatu zuten irteera data atzeratzearen alde (413-202)—.

Ezezko horren testuinguruaren aurrean, Junckerrek eta Tuskek iradoki zuten datorren astean ezohiko goi bilera bat antolatu beharko dutela. Balizko bilera horretan, baina, ez dago hain ziur Europar Kontseiluko presidenteak atzokoa bezain jarrera gogorra izango duenik, talde komunitarioak eta Erresuma Batuko Gobernuak, biek ala biek eragotzi nahi dutelako itunik gabeko irteera; hori gertatzeko, beharrezkoa litzateke irteera data atzeratzea.

Baina, azken finean, erabaki hori estatu kideetako gobernuburu eta estatuburuen esku ere badago, eta, Erresuma Batuko Press Association albiste agentziaren arabera, Frantzia, Espainia, Belgika eta «agian Italia» irteera data atzeratzeko erabakiari betoa ezartzeko prest leudeke, gaur egitekoa den goi bileran; uste baitute ez dutela «bermerik» brexit-erako akordioa onartua izatearen inguruan. Arazoa zera da: erabakia aho batez hartu behar dutela.

Herritarren jarrera

Datozen egun erabakigarrien atarian, bigarren erreferendumaren aldeko People's Vote (Herritarren Botoa) taldeak britainiarren iritziari buruzko inkesta bat kaleratu zuen, eta haren aldarrikapenaren aldeko jarrerak dira nagusi.

YouGov enpresak egindako inkestaren arabera, EBn geratzearen eta brexit-aren akordioaren artean hautatu beharko balute, herritarren %60k lehen aukeraren alde egingo lukete; eta emaitza bera gertatuko litzateke akordiorik gabeko irteeraren inguruan, tarte gutxiagorekin (%56-%44). Baina, testuinguru horietako bati buruzko galdeketa egiteko, ezinbestekoa litzateke irteera data atzeratzea; azken horren alde leudeke herritarren %52, eta, aldiz, %35 zortzi egun barru EB «edozein kasutan» uztearen alde.

Informazio hori eskuan hartuta joango da taldea etzidamu Londresko kaleetara, bigarren galdeketaren aldeko erreferenduma eskatzera. Iazko urriko manifestazioan, 700.000 herritar atera ziren kalera, eta larunbatean kopuru hori handitzeko helburua du jarria taldeak, brexit-erako zortzi egun falta direla.]]>
<![CDATA[Herbehereetako hiri batean hiru lagun hil ditu gizon batek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2019-03-19/herbehereetako_hiri_batean_hiru_lagun_hil_ditu_gizon_batek.htm Tue, 19 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/011/001/2019-03-19/herbehereetako_hiri_batean_hiru_lagun_hil_ditu_gizon_batek.htm
Tiroketaren arrazoiei buruzko xehetasunak ez daude argi. Izan ere, Van Breekek adierazi zuen ez dituztela baztertzen «eraso terrorista» ez diren beste hipotesi batzuk, eta, zehazki, «harreman pertsonalekin zerikusia duen eraso bat» izan zitekeela gaineratu zuen. Turkiako Anadolu albiste agentziaren arabera, susmagarriak «familia arrazoiengatik» egin zion tiro emakume bati, eta horren ondoren beste bi pertsonari, tirokatua laguntzen saiatu zirelako. Efe berri agentziak adierazi zuen, lekukoak aipatuz, ustezko erasotzaileak «arreta ipinita» zuela harekin zihoan emakume batengan, eta «asko haserretu» zela tiro egin zion emakumea laguntzen saiatu ziren bidaiariekin.

Ustezko erasotzailearen profilaz, Herbehereetako RTV Utrecht hedabideak adierazi zuen Poliziak bazuela haren berri hainbat deliturengatik; esaterako, emakume bati mehatxu egiteagatik, kamioi bat lapurtzeagatik —epaitu egin zuten 2013an— eta jazarpen sexualagatik —duela bi aste deklaratu zuen auzitegi batean—. Susmagarria atxilotu zuenean, Poliziak miaketak ere egin zituen «hainbat etxetan», eta beste pertsona bat ere atxilotu zuen; ordea, Poliziaren bozeramaile batek adierazi zuen ez zegoela «argi zenbateraino» duen lotura atxilotu horrek atzo goizeko erasoarekin.

«Indartsuak» izan beharra

Mark Rutte lehen ministroa eguerdi aldera mintzatu zen, eta adierazi zuen egoera «kezkagarria» dela: «Eraso terrorista bat bada, erantzun bakarra daukagu: fanatismoa eta indarkeria baino indartsuagoa izan behar da gure nazioa, gure demokrazia».

Susmagarria atxilotu ostean, Utrecht probintziako «alerta terroristaren» maila bosgarrenetik laugarrenera jaistea erabaki zuen Poliziak, herrialde osokoarekin parekatuz.

Bihar hauteskundeak dituzte Herbehereetan, eta alderdi guztiek atzo erabaki zuten kanpaina bertan behera uztea, oraingoz; atzo hautagai guztien arteko eztabaida zuten Rotterdamen, baina, erasoaren ondoren, ez egitea erabaki zuten.]]>
<![CDATA[Mayk ezingo du "akordio bera" hirugarrenez aurkeztu parlamentuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/164125/mayk_ezingo_du_akordio_bera_hirugarrenez_aurkeztu_parlamentuan.htm Mon, 18 Mar 2019 09:54:59 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/164125/mayk_ezingo_du_akordio_bera_hirugarrenez_aurkeztu_parlamentuan.htm <![CDATA[Eragotzi zitekeen genozidio bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/006/001/2019-03-17/eragotzi_zitekeen_genozidio_bat.htm Sun, 17 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1973/006/001/2019-03-17/eragotzi_zitekeen_genozidio_bat.htm
Apirilaren 7an 25 urte beteko dira Ruandan muturreko hutuek tutsien eta hutu moderatuen aurkako genozidioa hasi zutenetik. Ehun eguneko epean, 800.000 eta milioi bat zibil artean hil zituzten; ehunka mila laguni bizi osorako ondorio fisiko eta psikologikoak eragin zizkieten; milaka emakume bortxatu zituzten; ehunka mila haur umezurtz geratu ziren; eta beste hainbestek ihes egin behar izan zuten. Sarraskiak ondorio lazgarriak utzi zituen: gizartearen kohesioa eta eraikuntza erabat suntsitu zituen, eta hautsi egin zuen ruandarren batasuna eta elkarrekiko konfiantza.

NAZIOARTEA GENOZIDIOAN

Genozidioaren hasiera gertakari batek eragin zuen: 1994ko apirilaren 6an, Juvenil Habyarimana Ruandako presidentea hil zuten, haren hegazkinari eraso eginda; Burundiko presidente Cyprien Ntaryamira ere hil zuten eraso horretan. Orduan ez zegoen argi nor izan zen egilea, baina Ancelek orain argi du: «Orain badakigu, Frantziako Justiziaren balistika aditu bati esker, hegazkina bota zuten bi misilak Kanombeko base militarretik bota zituztela [Kigali ingurutik]; base horretan, Ruandako armadaren eliteko unitateak zeuden, Frantziak entrenaturikoak. Beraz, egun badakigu muturreko hutuek antolatu zutela euren presidentearen hilketa. Horren ondoren, muturreko hutuek osaturiko gobernu berria osatu zuten; hori, gainera, Frantziako enbaxadaren lokaletan. Hortik aurrera, Frantziaren etengabeko babesa izan zuten».

Hasiera-hasieratik, eta gaur egun arte, Eliseoaren jarrera anbiguoa izan da: «Guri esan ziguten bi talderen arteko sarraskiak zirela. Ruandara iristean, konturatu ginen diferentzia handia zegoela esan zigutenaren eta gertatzen ari zenaren artean. Ez genuen neutroak izateko arrazoirik; erasotzaile bakarra zegoen, eta, halere, esan ziguten RPF oztopatzeko, jakinda horiek zirela genozidioaren aurka ari zirenak. Denbora asko pasatu genuen genozidioa egiten ari zirenak babesten». Frantzia, gainera, Nazio Batuen Erakundetik (NBE) «guztiz bakartu» zen, eta, gainera, horri gehitu behar zaio erakunde horrek ez zuela «ondo jardun» Ruandan: «Kigalin 2.500 soldadu inguru zituen genozidioa hasi zenean, eta ez zuen batere egin. Erakunde kolektiboa guztiz paralizatu zen; ez nau harritzen NBEko estatuak eztabaida amaigabeetan murgildu izana».

Ancel genozidioaren 65. egunean iritsi zen Ruandara, 1994ko ekainaren 22an, eta begien aurrean ikusi zuen sarraskia. Garai horretan, RPFren garaipena hurbil zegoen: «Gobernuaren indarrak RPFren aurkako borroka galtzen ari ziren. Nire ustez, denbora gehiago pasatzen zutelako tutsiak hiltzen RPFren aurka egiten baino. Eta justu egun horretan [ekainaren 22an] erabaki zuen Eliseoak operazio bat egitea, ofizialki humanitarioa zena, baina praktikan militarra izan zena».

Talde hori iritsi aurretik, muturreko hutuek jada ehunka mila tutsi eta hutu moderatu hil zituzten; sarraski antolatua izan zen. Vidal estrategiaz mintzatu da: «1994ko Ruanda oso gutxi urbanizatuta zegoen. Genozidioa, gehienbat, landa eremuetan izan zen. Bi taktika erabili zituzten: batetik, tutsiak leku itxietan elkartzea, elizetan, eskoletan... eta granadak erabiliz eraso egitea, milizien bidez edo zibilen bidez. Bestetik, tutsiak euren ingurugiroan blokeatzea, eta gero exekutatzea. Hori bandek egiten zuten, buruzagi lokalek ordainduta». Eraso horiek, hasieran, pistolak erabiliz egin zituzten, eta, gerora, aihotzekin; arma hori sarraskiaren ikonoetako bat bilakatu zen.

Eraso horiekin lotuta, Ruandan kontatu zioten gertakari bat ekarri du gogora Ancelek: Frantziako armadako kide batzuk ustez RPFko milizianoak zeuden toki batera joan zirenean, horien ordez ehunka herritar aurkitu zituzten, «zonbiak balira bezala» zeudela. «Basera itzuli, eta horiek ebakuatu behar zituztela esan zieten agintariei. Ezezkoa jaso zuten, hori ez zela haien misioa».

Zergatik hartu zituzten erabaki horiek? Eta zeren ondorio izan zen genozidioa? Zalantzarik gabe, Frantziako armadaren ekintzek, Eliseoaren aginduek baldintzatuta, eragin zuzena izan zuten, baita NBEren ekintzarik ezak ere. Baina ez hori bakarrik: Ruandaren historiaren errepasoa egitea besterik ez dago ohartzeko genozidioaren haziak Europako kolonizatzaileek jarri zituztela; mendeetako erabaki politiko eta estrategikoen ondorio izan zen genozidioa.

HUTUAK ETA TUTSIAK

Bi protagonisten, hutuen eta tutsien arteko gorrotoak baditu oinarri historikoak, baina bien arteko harremana ez zen beti era horretakoa izan. Zatiketa ulertzeko, lehenik beharrezkoa da ruandarren berezko bizimodua eta harremana ezagutzea.

Hiru talde agertu ziren egun Ruanda eta Burundi diren eremuetan: twak VI. mendean; hutuak VII. mendean; eta tutsiak VIII. eta IX. mendeen artean. Gehienak nekazaritzari esker bizi ziren: hutuek lurra lantzen zuten, eta tutsiek abereak zituzten. Lehenak Afrika ipar-mendebaldetik iritsi ziren, eta bigarrenak, Victoria aintziraren hego-mendebaldetik. Twek, berriz, ehiza zuten oinarri, eta mendietan bizi ziren, beste bietatik bakartuta.

Kolonialismoaren aurreko garaian, hutuak, tutsiak eta twak herri bakarra ziren, eta ruandartzat zuten euren burua. Kultura bera zuten, eremu berean bizi ziren, eta hizkuntza bera hitz egiten zuten -kinyaruanda-. Lotura horiek garrantzitsuak ziren, kohesiorako elementuak baitziren. Gainera, ruandarren arbasoei buruzko istorioen arabera, hutuek, tutsiek eta twek arbaso bera dute: kanyaruanda. Beraz, familia bereko senideak ziren: hori zen sinesmena ruandarren artean.

Botere egiturari dagokionez, hutuak eta tutsiak klanetan bizi ziren, eta horietako bakoitzak lider bat zuen. Egitura bertikala zen, hierarkikoa. Hasiera batean, klan horietan estatus berezia zuten abereak zituzten familiek. Vidalen iritziz, honako hauek dira harreman hori ulertzeko gakoak: «Hutuek eta tutsiek hizkuntza bera hitz egiten zuten, baita orain ere, eta garai horretan sinesmen berak zituzten. Hutuen eta tutsien arbasoak nekazariak eta abere zaintzaileak ziren, hurrenez hurren. Abereak ziren aberastasun gorena, eta erregetzari loturiko leinuak ziren abere gehien zutenak. Horiek zeuden gizartearen gehiengoaren gainean; alegia, nekazarien gainetik. Harreman ekonomikoak etengabeak ziren, lur beretan bizi baitziren, zelai handietan».

Antolaketa sistema horretan, postu gorena zuen erregeak -mwami-ak-, eta klanen liderrek leialtasuna zioten. Sistema zentralizatu bat garatu zen arren, ez zen monarkikoa, eta klanen liderrek autonomia zuten. Baina, horien gainetik, erregea zegoen beti; egitura horretan, Vidalek bi etnien arteko harremanaren gakotzat du erregetzaren jatorria nekazaritzatik zetorrela: «Horren ondorioz, tutsien leinuek osatzen zuten erregetzaren ingurunea. Leinu horietatik errekrutatzen zituzten herrialdeko buruzagiak». Tutsi hitza, berez, abere anitz zituen norbanako batez aritzeko erabiltzen zuten; hutu hitzak mendeko esan nahi zuen.

KOLONIALISMOA

XIX. mendearen amaieran hasi zen hausten ruandarren batasuna, Europako kolonizatzaileen erabakien ondorioz. 1884. eta 1885. urteen artean Berlinen egindako konferentzian, kolonizatzaileek Alemaniako Inperioari eman zioten egun Ruanda eta Burundi diren eremuaren kontrola. Inperioak ez zuen zuzenean agindu, baizik eta buruzagi lokalen bidez, eta erregeari agindu zioten haren agintea zentralizatzeko, mendeetako sistema aldatzera behartuz; hori izan zen lehen aldaketa handia, tutsien boterea areagotzearekin batera. Erabaki oro, iritzi arrazistetan oinarrituta.

Horietan erabakigarriena izan zen Kamiten mitoa. Teoria horren arabera, Afrikan aurkituriko baliozko edozer gauza kamitek kontinente horretara eramandakoa da; ideia horrek dio kamitak direla kaukasoarren ondorengoak, eta Harri Aroan Afrika iparraldera joan zirela, eta hortik hedatu zirela kontinente osora.

Logika horri jarraituz, alemaniarrentzat tutsiak ziren kamiten oinordeak, eta, beraz, horiek lehenetsi zituzten. «Alemaniak erregimen monarkikoari eutsi zion, baina hori kontrolatzeko asmoz. Buruzagitzak modernizatu zituzten, eta horien ondokoak lehenetsi zituzten hutuen aurretik. Tutsiak eskolatu zituzten. Eta, beraz, gizarteko parte garrantzitsuenak monopolizatu zituzten». Kolonizatzaileen mito horrek, zalantzarik gabe, hutuen gorrotoaren lehen harria jarri zuen, eta mendeetako harreman baketsuari eta batasunari kolpe latza eman. Kolonizatzaileentzat, tutsiak ziren «arraza gorena».

I. Mundu Gerraren ondoren, Alemaniak bere koloniak utzi behar izan zituen, Versaillesko Itunak (1919) behartuta. Nazioen Ligak erabaki zuen Ruanda eta Burundi Belgikaren agindupean jartzea; Vidalen iritziz, Belgikak «sakondu egin zuen» Alemaniako Inperioaren joera kolonialista, eta hutuen eta tutsien arteko desberdintasun sozialak finkatuta geratu ziren. Izan ere, belgikarrek egoera sozioekonomikoak hartu zituzten oinarri gisa, eta horien arabera antolatu zuten gizartea; alegia, hiru taldetan zatitu zituzten ruandarrak. Horrez gain, herritarrak hutuak edo tutsiak ote ziren definitzeko, kolonizatzaile belgikarrek buruaren eta sudurraren tamainak hartu zituzten oinarritzat; horrekin batera, nortasun agiriak inposatu, eta horietan norbanako bakoitzaren etnia zehaztu zuten 1931n.

Belgikako Gobernuak, gainera, tutsien eliteko kideak bakarrik izendatu zituen goi karguetarako, eta tutsiek soilik zuten eskubidea eskolara joateko, zergak biltzeko eta aske mugitzeko. Hutuak, aldiz, gero eta pobreagoak bilakatu ziren, eta horien haserrea handitu egin zen urteek aurrera egin ahala. Kolonialismoan hartutako erabakiek eta diskriminazioak eragin zuzena izan zuten gerora gertatu zen genozidioan.

1960KO HAMARKADA

XX. mendearen erdialdean, deskolonizazio mugimenduak indarra hartu zuten Afrikan eta Asian. Burundiren kasuan, belgikarrek lehenetsitako tutsien elitea independentziaren alde agertu zen, eta, horren ondorioz, tutsien eta belgikarren arteko harremana hoztu egin zen. Egoera horri aurre egiteko, Belgikako Gobernua hutuak lehenesten hasi zen; 1957an, Hutuen Emantzipazio Mugimenduaren Alderdia (MDR-Parmehutu) sortu zuten hutuek.

Estrategia aldaketa hori mugarri izan zen, hutuak ere independentziaren alde agertu baitziren. MDR-Parmehutuko buruzagiak, gainera, Kamiten teoriaren aurka agertu ziren, eta hori mehatxu bilakatu zen tutsientzat. Mutara III.a 1959an hil zenean, hutuak tutsien eta belgikarren aurka matxinatu ziren, eta «iraultza soziala» deklaratu zuten. Matxinada horretan milaka tutsi hil zituzten, eta beste hainbestek ihes egin behar izan zuten.

Egoera horretan, Belgikak indargabe ikusi zuen bere burua, eta agintea NBEri eman zion. 1960an hauteskundeak egin zituzten, eta MDR-Parmehutu izan zen garailea; monarkia abolitu, eta buruzagi tutsien tokia hartu zuten buruzagi hutuek. Horren ondorioz, milaka tutsik Ruandatik ihes egin zuten; herrialde independentea bilakatu zen bi urteren ostean.

HABYARIMANAREN AGINTEA

Gerora erabakigarria izan zen politikari bat, Habyarimana, 1973an iritsi zen boterera. Garai horretan, alderdi bakarreko sistema zegoen, eta, beraz, hutuen MDR-Parmehutuk zuen boterea. Habyarimanak, joerei eutsi, eta kolonialismo garaiko nortasun agiriak lehenetsi zituen, baina kontrako zentzuan, hutuak tutsien gainetik jarrita. Tutsi batzuk Ruandako eremu oihantsuetara lekualdatu zituzten, behartuta; gehienbat.

Habyarimana, gainera, atzerrian zeuden tutsien itzuleraren aurka agertu zen: «Jende gehiegi dago Ruandan, eta elikagai gutxi ditugu». Garai horretan, ekonomiak okerrera egin zuen kafearen prezioa amildu zelako, eta familia asko pobrezian sartu ziren.

Horren ondorioz, erbestera joan ziren tutsien ondorengoek RPF sortu zuten; garai horretan, Ruandako milioi bat tutsi bizi ziren atzerrian, eta haien xedea zen aberrira itzultzeko eskubidea segurtatzea. Horren aurrean, gobernuak zatiketan eta diskriminazioan oinarrituriko propaganda abiatu zuen; eta, ideia horiek zabaltzeko, berebiziko garrantzia izan zuten hedabideek.

PROPAGANDAREN INDARRA

Atzerriko indarren eragina batez ere 1990eko hamarkadan hasi zen sumatzen Ruandan; Frantziak izan zuen, batez ere, rol erabakigarria. Hamarkada horretako lehen urteetan dena sekretupean egin zuten; horretaz gogoratzen da Ancel: «Ruandara joateko gutxi falta zela, armadako kide batzuk etorri ziren gugana, Ruandako egoeraren berri ematera. Harritu egin nintzen, ez nekielako Frantziako armada Ruandan zegoenik». Gerra zibilean sekretupean sartu zirela dio: «Ez genekien armada gobernuaren alde borrokatzen egon zela RPFren aurka, ezta hango armada entrenatu zuenik ere». Ruandan egondako egunez aritu da, besteak beste, bere Rwanda, la fin du silence liburuan (Ruanda, isiltasunaren amaiera).

Hamarkada horren hasieran, Parisek presio egin zion Ruandako presidenteari alderdi anitzeko sistema ezarri zezan, eta azkenean helburua betetzea lortu zuen. Egoera hori baliatu zuten muturreko hutuek euren alderdiak sortzeko, eta hedabideak irekitzeko. Bien bitartean, 1990eko urriaren 1ean, RPF Ruandara sartu zen iparraldeko mugatik, Ugandatik; garai horretan jada Frantziaren babesa zuen Ruandako armadak. «Frantzia Ruandaren aliatua zen, herrialde frantses-hiztuna. Ez zegoen interes ekonomikorik, baina herrialdearen kokapena estrategikoki interesgarria da, Kongoren [Errepublika Demokratikoaren] eta Ugandaren bizilaguna baita», uste du Vidalek.

Testuinguru horretan, tutsien aurkako propaganda abian jarri zuten. Kangura egunkariak, esaterako, Hutuen Hamar Aginduak argitaratu zituen, eta hutuek tutsiekin izan behar zituzten harremanek nolakoak izan behar zuten zehazten zuen; tutsiak etsai gisa aurkezten zituen. Kangura jende gutxirengana iritsi zen arren, gainontzeko egunkariek eta aldizkariek egunkari horren edukia argitaratu zuten; gainera, informazio hori irudiekin batera publikatzen zuten, eta hor ere tutsien aurkako mezuak agertu ziren. Ahozko transmisioak lagundu zuen eduki eta ideia horiek hedatzen.

Halere, propagandarako tresna eraginkorrena irratia izan zen, eta horren bidez zabaldu zuen gobernuak hutuen aurkako gorrotoa. Irrati bat soilik ruandarren %29ak zuten arren, gainontzekoek tabernetan edo eremu publikoetan entzuten zuten irratia. Radio Rwandak (NNR), 1992ra arte herrialdeko irrati bakarrak, gobernuaren adierazpenak, jakinarazpenak eta albisteak emititzen zituen soilik; Frantziak sustaturiko alderdi anitzeko sistemaren ostean, muturreko hutuek irratiak ireki zituzten. «Kanpotik inposaturiko alderdi aniztasun hori hedabideen askatzearekin batera etorri zen. Presidentearen eta alderdiaren inguruko muturrekoek Radio Libre des Milles Collines [RTLM] sortu zuten, gerora genozidioan tutsiak hiltzera deitzen zuen irratia», Vidalek jakinarazi duenez. Irrati horren estilo informalak jende asko erakarri zuen, eta entzuleen deiak zuzenean emititzen zituzten; irrati hori, gerora, genozidioan erabiliko zuten tutsiak identifikatzeko, hiltzaileei hedabide horren bidez jakinarazi baitzieten non bizi ziren tutsiak. Garai horretarako, genozidioaren antolaketa abian jarria zuten.]]>
<![CDATA[Eskuin muturrak gogor jo du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/012/001/2019-03-16/eskuin_muturrak_gogor_jo_du.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1946/012/001/2019-03-16/eskuin_muturrak_gogor_jo_du.htm Ordezkatze Handia. Honako hau dio testu horretan: «Gizon normal bat naiz, familia normal batekoa, nire herriaren etorkizuna segurtatzeko neurriak hartzea erabaki duena». Eta manifestuan bertan aurkeztu zituen bere ideiak: «faxista» eta «etnonazionalista» da. Bost milioi biztanle inguru daude Zeelanda Berrian, eta horietako %1ek dute bere burua musulmantzat.

Herrialdeko Poliziak atzo jakinarazi zuenez, hogei bat urteko susmagarri bat atxilotu zuten, erasoekin zerikusia duelakoan, eta gaur pasatzekoa da epailearen aurretik —Euskal Herriko goizeko ordu txikietan—, hilketak leporatu baitzizkioten. Mike Bush Poliziaren komisarioak ez zuen baieztatu atxilotu hori erasoa emititu zuen pertsona ote zen, baina Bushen agerraldiaren aurretik Australiako lehen ministro Scott Morrisonek jakinarazi zuen haren herrialdeko herritar bat dela: «Australiarra da. Eskuin muturreko terrorista bat da, biolentoa. Izularrituta gaude». Facebookeko zuzenekoan agertu zen gizona ere australiar gisa aurkeztu zen.

Atzo, ordea, ez zegoen argi pertsona bakar bat ote zegoen erasoaren atzean. Bushek adierazi zuen beste hiru pertsona ere atxilotu zituztela, hirurek armak zituztelakoan, eta horietako batzuen autoetan lehergailuak itsatsita aurkitu zituztelako; gerora, horietako bat aske utzi zuten. Halere, Poliziaren Komisarioa zuhur agertu zen: «Faltsua litzateke pentsatzen hastea inor gehiagok ez duela zerikusirik izan».

Poliziak ez zuen hildakoei buruzko informaziorik eman; Migrazioen Nazioarteko Erakundeak (IOM), aldiz, jakinarazi zuen «hildakoen eta zaurituen artean daudela hainbat errefuxiatu eta migratzaile», eta Bangladeshen Zeelanda Berriko kontsul Shafiqur Rahmanek azaldu zuen hiru bangladeshtar hil direla erasoan. Hain justu, herrialde horretako kriket taldea Al-Noorreko meskitara iristear zegoela hasi zen lehen tiroketa, eta garaiz ihes egitea lortu zuten. Zeelanda Berriko Gurutze Gorriak, berriz, webgune bat ireki zuen desagertuen izen-abizenekin, eta Afganistango, Bangladeshko, Indiako, Jordaniako, Pakistango eta Saudi Arabiako herritarrak daude horien artean. Atzoko, finantzaketa kolektiboko kanpaina batek 751.000 euro bildu zituen biktimentzako.

Lekukoen arabera, Al-Noor meskitan 300 eta 500 pertsona artean zeuden erasoa hasi zenean; han hil ziren 41, eta beste zazpi Linwoodeko Zentro Islamikoan, Bushek azaldu zuenez —6,5 kilometroko distantzia dago bi meskiten artean—. Azkena ospitalean hil zen. Erasoaz geroztik, larrialdi egoerarik gorenenean dago herrialdea; gobernuak meskita guztiak ixteko agindua eman du, eta musulmanei eskatu die ez joateko otoitzerako guneetara.

«Ondo» antolatua

Zeelanda Berriko lehen ministro Jacinda Ardern biktimez oroitu zen: «Biktimek, agian migratzaileek eta errefuxiatuek, Zeelanda Berria euren herrialde bilakatzea erabaki dute. Gu dira. Indarkeria hau gure kontra egin duen pertsona, aldiz, ez da». Erasoaz, honako hau adierazi zuen: «Dakigunaren arabera, ondo antolaturiko erasoa izan da. Gaurkoa [atzokoa] gure historiako egunik beltzenetariko bat da». Izan ere, Zeelanda Berria ez dago ohituta mota horretako erasoetara —47 pertsona hiltzen dituzte urtero—. Are, eraso gutxi izan ditu bere historian, eta, atzo arte, herrialdearen historia modernoko erasorik larrienean hamahiru lagun hil zituzten, 1990ean. Horren ondorioz, 1992an armen jabetza are gehiago mugatzea erabaki zuten. Lehen ministroaren arabera, atxiloturiko lauak ez zeuden susmopean, eta Poliziak ez zeuzkan fitxatuta.

Lehen tiroketa Facebook bidez emititu zuen erasotzaileak nazioarteko eskuin muturreko beste hainbat erasotzaileren izen-abizenak eta gertaera historiko jakin batzuetako erreferentziak idatzita zeuzkan tiroketetan erabili zituen armetan; besteak beste, Josue Estebanez Espainiako armadako militar galdakoztarrarena —espetxean dago, 2007an Carlos Javier Palomino labankadaz hiltzeagatik Madrilen —; baita Alexandre Bissonnetterena ere, zeinak 2017ko urtarrilean eraso egin zion Quebeceko meskita bati. Beste izen-abizen eta data batzuek kristauek musulmanen aurka egindako borrokei egiten zieten erreferentzia.

Remembering Srebrenica (Sbrenica Gogoratzen) taldeak, gainera, atzo baieztatu zuen gertaturikoa zuzenean emititu zuen erasotzailea Radovan Karadzic Bosniako serbiarren buruzagi ohia goraipatzen duen abesti bat entzuten ari zela haren autoan.

Nazioarteko erreakzioak

Bi meskiten aurkako erasoak oihartzun handia izan zuen munduan. Besteak beste, Nazio Batuen Erakundearen idazkari nagusi Antonio Guterresek tiroketak gaitzetsi zituen: «Islamofobiari aurre egiteko eta intolerantzia amaitzeko, denok elkarrekin hobeto lan egin behar dugu».

Turkiak, aldiz, ezbeharra erabili zuen Europako Batasunari (EB) eskari bat egiteko: «Gertakari terrorista hau ez dute soilik erasotzaileek egin, ardurarik gabeko politikariek ere eragin dute, musulmanen aurkako gorrotoa eta xenofobia zabaltzen dituztenek. Eraso horretatik lezioak atera behar dira; batez ere EBk, EBko estatu kideek», adierazi zuen Turkiako Atzerri ministro Mevlut Çavusogluk, talde komunitarioaren diplomaziaburu Federica Mogherini alboan zuela.

Munduko hainbat gobernuren babesa jaso zuen Zeelanda Berriak atzo. Horien artean, Frantzia harago joan zen, eta neurriak hartzea erabaki zuen; besteak beste, haren lurraldeko erlijio eremuen zaintza areagotzea. Christophe Castaner Barne ministroak eman zuen erabakiaren berri, Twitter bidez: «Zuhurtziaz eskatu diet prefeturei zaintzarik handiena aplikatzeko, eta kultu eremuen zaintza indartzeko». Zehazki, patruilak jarriko dituzte eraikin horien inguruan.]]>
<![CDATA[Mayk EBri eskatuko dio 'brexit'-a ekainaren 30era atzeratzeko gutxienez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-03-15/mayk_ebri_eskatuko_dio_brexit_a_ekainaren_30era_atzeratzeko_gutxienez.htm Fri, 15 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-03-15/mayk_ebri_eskatuko_dio_brexit_a_ekainaren_30era_atzeratzeko_gutxienez.htm brexit-aren akordioa, May saiatuko da irteera data ekainaren 30era atzeratzen; aldiz, ganberak ez badu itun hori onartzen, Europar Kontseiluak pisuzko arrazoi bat Londresi eskatuko dio martxoaren 29ko data atzeratzeko. Bi aukerako testuinguru horrek atea ireki dio lehen ministroari akordioa parlamentuan hirugarrenez aurkezteko; diputatuek bitan esan diote ezetz, alde handiz, urtarrilean eta aste honetan, baina, testu hori datorren astean berriz aurkeztuko balu, eta onartuko baliote, EBtik ateratzeko irteera data atzeratu beharko lukete, beharrezkoa den legedia onartzeko. Beraz, datorren asteko testuingurua edozein dela ere, lehen ministroak irteera data atzeratzeko eskatuko dio EBri, gutxienez ekainaren 30era; halere, nahi horrek ez du eragozten akordiorik gabe ateratzeko aukera.

Europar Kontseiluaren datorren ostegun eta ostiraleko goi bileran egingo du eskaria lehen ministroak; egutegiari erreparatuz gero, badirudi Mayk beranduenez datorren asteazkenean aurkeztuko duela hirugarrenez ganberan brexit-aren akordioa, hori baita itun hori onartzeko epemuga. Komunen Ganberak gobernuak aurkezturiko mozioaren alde bozkatu zuen atzo (413-202), eta gobernuari agindu irteera data atzeratzeko. Eskaria egingo du Mayk, eta orain pilota gainontzeko 27 estatu kideen teilatuan dago, baiezkoak ahobatezko erabakia izan behar baitu. Baina, aspaldiko partez, Komunen Ganberatik ateratako erabaki bat garaipen bat da lehen ministroarentzat, haren gobernuko zortzi ministrok mozioaren aurka bozkatu zuten arren, tartean brexit-erakoak.

Zein da beste aldearen jarrera? Batzuek aldeko mezuak bidali dituzte, baina beste batzuek kontrakoak. Atzo goizean, Europar Kontseiluko presidente Donald Tuskek atea ireki zion «atzerapen luze bati», baldintza bat jarrita: Londresek «berriz pentsatzea» estrategia. Horregatik, Tusk bera izan liteke Mayren aliatu nagusia datorren asteko goi bileran. Honako hau adierazi zuen Europar Kontseiluko presidenteak Twitter sare sozialean: «27ei [estatu kideei] eskatuko diet jarrera irekia izan dezatela atzerapen luze baten inguruan, Erresuma Batuak brexit-aren estrategia berriz pentsatu behar duela uste baldin badu eta horri buruzko adostasuna eraiki behar duela uste baldin badu». Jarrera horri begira, David Lidington Erresuma Batuko kontseiluko ministroak atzo jakinarazi zuen apirilean estrategia berria zehazteko bozketak egingo dituztela parlamentuan, Mayren akordioa ez badute onartzen; hori egiteko, beraz, ezinbesteko baldintza da irteera data atzeratzea.

Irlandako Errepublikako Atzerri ministro Simon Coveneyk ere bultzada eman zien aukera horiei, adierazita 21 hilabeteko atzerapena gerta litekeela -2020ko abenduko 29ra arte-; hark ere Tusken baldintza bera jarri zuen: «Gogoetarako epe luzea izatea, estrategia zein den zehazteko».

Europako Batzordea, aldiz, ez zen hain baikor agertu. Bozketaren ostean, batzordearen eledun batek adierazi zuen atzerapena ez dela «automatikoa», eta EBk haren interesak «kontuan hartu» beharko dituela erabakia hartu aurretik. Jarrera gogorrago hori erakutsi arren, jakina da Bruselak ere itunik gabe irtetea eragotzi nahi duela, eta Komunen Ganberak herenegun adierazi zuen ez duela «inola ere» EB akordiorik gabe utzi nahi (321-278).

Erreferendumik ez oraingoz

Atzoko bozketan, behingoz, haserrea ez zuen Mayk piztu, Alderdi Laboristak baizik. Brexit-az bigarren erreferendum bat egiteko zuzenketaren inguruan bozkatu zuten diputatuek, baina laboristek abstenitzea erabaki zuten, eta ganberak ez zuen onartu galdeketa hori egitea (85-334). Erabakiak Eskoziako Alderdi Nazionaleko (SNP), Talde Independenteko eta Plaid Cymruko ordezkariak sutu zituen batez ere.

Baina jarrera hori ondo kalkulaturiko erabakia izan zen, bigarren erreferendumaren alde dauden diputatu laboristek ez baitzuten uste horren alde bozkatzeko eguna zenik; galdeketaren aldeko People's Vote (Herritarren Botoa) taldeak ere iritzi bera eman zuen bozketaren aurretik, atzokoa irteera data atzeratzeari buruzko saioa zela argudiatuta.

Bozketaren emaitzak, ordea, agerian utzi zuen gaur-gaurkoz ez dagoela gehiengorik Komunen Ganberan bigarren galdeketa baten alde. Errealitate hori, baina, datozen hilabeteotan alda liteke.]]>
<![CDATA[Galduriko handitasunaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/017/001/2019-03-03/galduriko_handitasunaren_bila.htm Sun, 03 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1943/017/001/2019-03-03/galduriko_handitasunaren_bila.htm
Hiru dira primarioen bigarren itzulirako sailkatu ziren idazkarigaiak: Lazio eskualdeko presidente Nicola Zingaretti —hautagairik ezkertiarrena da—; Nekazaritza ministro ohi Maurizio Martina —PDren jarduneko idazkaria da—; eta Asanblea Nazionaleko diputatu Roberto Giachetti. Horietako batek hartuko du gaur alderdiaren gidaritza, eta beste aro batean murgildu beharko du; izan ere, alderdiko buruzagitzak Matteo Renzi aurreko idazkariaren (2013-2018) eta lehen ministro ohiaren (2014-2016) aroa amaitu nahi du lehenbailehen. Renzik botoen %40raino igo zuen alderdia 2014ko Europako Parlamenturako bozetan, baina harrezkeroztik beherantz egin zuen PDrekiko babesak, iazko hauteskunde orokorretara arte; orduan aurkeztu zuen dimisioa Renzik idazkari nagusi kargutik. Tartean, lehen ministro zenean, konstituzioaren erreformari buruzko galdeketa galdu zuen 2016an, eta kargu horretatik dimisioa aurkeztu zuen urte horretan.

Bozetan jasandako beheranzko joerari itzulia ematea izango du helburu idazkari berriak; hasteko, maiatzaren 26ko Europako Parlamenturako hauteskundeetan. PDk albiste onak izan ditu aurten, otsaileko Abruzzoko eta Sardiniako hauteskundeetan emaitzak egonkortzea lortu baitu; horrekin zerikusia izan du M5Sren beheranzko joerak: alderdi horretara joan ziren PDren boto emaileak jatorrizko alderdira itzultzea erabaki baitute, Legarekin duen koalizioak hartu duen bideak etsituta. Joera horretan sakontzeko, Renziren neurri liberalekin hautsi, eta ezkerrera egiteko beharra izango du alderdiak. Horren erakusle dira primarioen lehen itzuliko emaitzak: Zingarettik botoen %47,38 jaso zituen; Martinak, %36,1; eta Giachettik, %11,3. Hau da, hautagairik ezkertiarrenak jaso zuen babes handiena, eta, beraz, gaur hura da faborito nagusia. Primarioak irekiak dira, eta edonork bozka dezake; PDren militanteak ez direnek, aldiz, bi euro ordaindu beharko dituzte.

Idazkarigaien profilak desberdinak dira. Zingaretti faboritoa Italia erdialdeko Lazio eskualdeko —Erroma du hiriburua— presidentea da 2013az geroztik, eta Gazte Sozialisten Nazioarteko Batasunaren presidente izandakoa da; Europako Parlamentuan ere diputatua izan zen 2004tik 2008ra. Giachetti, berriz, Renziren garaiarekin lotzen duten hautagaia da, ez baita kritiko agertu garai horrekin, eta egun diputatua da legebiltzarrean. Hirugarren hautagaiak, Martinak, beste bien artean kokatzen du bere burua, ideologiari dagokionez.

Renziren asmoak

PDren idazkaritza utzi zuenetik, zurrumurruak izan dira Renzik hartuko zuen bideaz, eta, azkenean, lehen ministro ohiak iragan otsailean argitu zituen zalantzak. Adierazi zuen ez dela maiatzeko hauteskundeetara aurkeztuko, eta ez duela beste alderdirik sortuko, ezta PDn «beste joera bat eratu» ere. «Beti esan dut PD nire etxea dela. Eta alderdi berriaren auzia ez dago mahai gainean», gaineratu zuen.

Balizko boz orokorrez, uste du gobernuak ez dituela horiek aurreratuko, «ez zaizkiolako komeni».]]>
<![CDATA[«Patua berreskuratu» nahian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-03-02/patua_berreskuratu_nahian.htm Sat, 02 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-03-02/patua_berreskuratu_nahian.htm
Buteflika Suitzan dago otsailaren 24az geroztik, «ohiko zaintzak» jasotzeko, eta herrialdera gaur edo bihar itzultzeko asmoa du. Presidente karguan dago 1999ko presidentetzarako bozak irabazi zituenetik —iruzur salaketak zirela medio—, eta Nazio Askapenerako Frontearen (FLN) hautagaiak lau legealdi jarraian egin ditu boterean; 2014an, eri egon arren, bozetara aurkeztu zen, eta horiek irabazi zituen —parte hartzea %50 inguru izan zen—.

Oraingoan, ordea, 81 urteko agintariak inoizko oposiziorik handiena du kalean, gazte aljeriarrek aldaketarako nahia baitute; sare sozialen bidez, sekulako arrakasta lortu duten mobilizazioak antolatu dituzte, eta atzokoek Aljer hiriburua paralizatu zuten, baita beste hainbat hiri ere. Aljerian, 30 urte baino gutxiago dituzte herritarren %54k (22,5 milioi), eta askok diote ez dutela inoiz ikusi presidentea hizketan, ez dakitela nor den; izan ere, Buteflikak 2012ko maiatzean eman zuen azken diskurtsoa jende aurrean, eta 2014ko bozen kanpainan ez zen ezta mitin batean ere egon. Bi gertakari horien artean, bihotzekoa izan zuen, eta harrezkeroztik eri dago.

«Buteflika joan zaitez», «botere hiltzailea», «herriak erregimena erortzea nahi du», «ez gara geldituko» eta beste hainbat mezu eta oihu entzun ziren atzo agintari beteranoaren aurka Aljerren —hamar bat gazte zauritu zituen Poliziak—, Oranerrian, Konstantinan eta Sidi Bel Abbesen, esaterako. Ahmed Uyahia lehen ministroak manifestariei ohartarazi die «hamarkada beltzetara» itzultzeko arriskua dagoela —1992 eta 2002 arteko gerra zibilera; 300.000 pertsona hil zituzten—, baina gazteek ez dute garai hori ezagutu, eta badirudi mehatxu horrek ez duela eraginik izan: «Patua berreskuratu nahi dugu», oihukatu zuten Aljeriako manifestazioan.

Gazteek, gainera, ohiko bideetatik at antolatu dituzte protestak, alderdi politikoen parte hartzerik eta inplikaziorik gabe egin dituztelako; oraingoz, horiek ikusle gisa erreparatzen diote Aljeriako jarduneko presidentearen aurkako protesta sortari.

Kritiken artean dago sistema zaharkitu dela eta presidenteak ez duela jakin ekonomiaren egoera bideratzen. Petrolioa du oinarri Aljeriak, baina horren prezioaren jaitsierak gogor jo zuen herrialdea. Ekoizpena nabarmen jaitsi da hamar urtean: 2008an, ia 2 milioi upel betetzen zituzten egunero, baina, iaz, kopuru hori 1,5 milioira jaitsi zen. Eta, epe berean, brent petrolioaren urteko batez besteko prezioa 111,2 dolarretik 59,4ra jaitsi da, eta upelen kontsumoa igo egin da, eguneko 309tik 401era. Presidenteari, beraz, leporatzen diote ez duela ekonomia egoera berrira egokitu; horregatik, manifestariek ohartarazi dute protestak ugarituko dituztela Buteflikak ez badio hautagaitzari uko egiten.

Frantziaren jarrera

Frantziak kezka handiz begiratzen dio asteotako manifestazio sortari. Emmanuel Macron presidenteak hainbatetan deitu dio Frantziaren Aljeriako enbaxadoreari, eta Parisera joateko eskatu dio, egoeraren berri emateko. Orain arte, kolonizatzaile ohiak honako hau bakarrik esan du: «Interes asko ditugu. Frantziarrak han bizi dira, eta aljeriarrak, hemen». Zuhurtzia gailendu da, baina datozen asteotako gertakariek Macronen jarrera alda lezakete.]]>
<![CDATA[Macronek abian jarri du kanpaina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/020/001/2019-03-01/macronek_abian_jarri_du_kanpaina.htm Fri, 01 Mar 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1896/020/001/2019-03-01/macronek_abian_jarri_du_kanpaina.htm
Terapia kolektibo batean murgildu du herrialdea Frantziako presidenteak, hauteskunde-kanpaina zantzuekin; Eztabaida Nazional Handia da. Helburua zera da: herritarren kezkak, ideiak eta kexak entzutea, 2017an presidentetzara eraman zuen izpiritua eta giroa berreskuratzeko. Izan ere, hiru hilabete barru hauteskundeak dituzte berriz Frantzian, oraingoan Europako Parlamenturakoak, eta Macronek asko izango du jokoan, hautagai europazalea baita, hautagai europazaleena; eta horretan oinarritu baitu bere agintaldia, Marine Le Pen ultraeskuindar eta euroeszeptikoaren aurrean. Gainera, beharrezkoa du itxura aldaketa: Jaka Horiek eragindako krisi politikoari aurre egiteko ere baliatu nahi du eztabaida sorta, protesta horiek are kalte handiagoa egin baitzioten haren irudiari. Abenduko bigarren astea izan zen, batez ere, haren agintaldi laburreko inflexio punturik handiena.

Zer da Eztabaida Nazional Handia? Frantziako presidentea eta haren ministroak herrialdea gurutzatzen ari dira, alkateekin eta herritarrekin eztabaidatzeko. Aldi berean, herritarrek euren eztabaidak antolatu dituzte, hainbat gaiz hitz egiteko eta eztabaidatzeko; saio horietako ondorio guztiak gobernuari helaraziko dizkiote, eta Frantziako presidenteak apiril erdialdean emango du ondorioen berri. Horrekin batera, litekeena da neurri batzuk ere iragartzea, eta erreferendum batera deitzea erreforma horien zilegitasuna lortzeko, ekainean edo irailean —tartean, gainera, konstituzioaren erreforma du—.

Ipsos inkesta etxearen arabera, frantziarren %30 daude Eztabaida Nazional Handiaren ondorioei buruzko galdeketa baten alde, eta %19k ez dute beharrezko ikusten; gainontzekoentzat, ideia ona da hori egitea, baina ez dute beharrezko ikusten. Eztabaida sortaren ondorioez erreferendum bat egiten bada, fiskalitateari buruzko galderek dute lehentasuna frantziarren artean (%67).

Urtarrilaren 15ean abiatu zuten Eztabaida Nazional Handia, eta bi aste barru amaituko da, datorren hilabeteko 15ean. Gobernuak hautatuak ditu lau eztabaidagaiak: fiskalitatea eta gastu publikoak; estatuaren eta zerbitzu publikoen antolaketa; trantsizio ekologikoa; eta demokrazia eta herritartasuna. Herritarrek ez dute horietatik ateratzerik, eta, gainera, gobernuak antolatzen ditu eztabaidak, ministerioen eta prefeturen bidez. Herritarrei hitza eman dien arren, dena kontrolpean nahi du Parisek; horretarako, eztabaidak ; eta, aldi berean, otsailaren 5ean Asanblea Nazionalak oniritzia eman zion «manifestazioetan ordena publikoa indartzeko eta bermatzeko» lege proposamenari, praktikan manifestazio eskubideak murrizteari.

Horregatik, eztabaida sorta hori irudi garbiketa eta bozen kanpaina bilakatu du Eliseoak: bilkura handiak dira, ministerioek eta prefetek antolatuak, sare sozialetan zuzenean emititzen dituztenak. Macron dago erdian, Macron da protagonista eta Macronen dirdira da garrantzitsuena.

Frantziako presidentearen ekimenak beste gako bat ere badu, hauteskundeei begira: haren alderdi Errepublika Martxan-ek (LREM) oraindik ez duela parte hartu udal hauteskundeetan, eta, beraz, Frantziako presidenteak ez duela zuzeneko modurik herrien egunerokoaren berri izateko; Frantzian ez dago ez LREMren auzapezik, ezta hautetsirik ere —hurrengo udal bozak 2020ko martxoan izango dira—. Eta, Europako Parlamentukoei begira, Le Peni aurrea hartu nahi dio, azken inkestetan parez pare baitaude; Cevipofenak dio, esaterako, botoen %23 lortuko dituela LREMen eta Mugimendu Demokratikoaren (MoDem) aliantzak, eta %19,5 Le Penen Batasun Nazionalak (RN) —alderdi ultraeskuindarrak 2014an baino puntu eta erdi gehiago lortuko lituzke—.

Zer lortu du?

Bi gauza lortu ditu hilabeteotan Frantziako presidenteak. Batetik, espero zitekeena: Jaka Horiak manifestatzearen aldeko babesa jaistea; zehazki, %69tik %43ra, azken inkesten arabera. Eztabaidaz gain, joera horren arrazoietako bat dira iazko abenduan iragarritako neurriak —erregaiaren zerga aurten igotzeko asmoa, eta gutxieneko soldata hilean 100 euro handitzea, esaterako—.

Bestetik, eztabaida sortari esker, Macronek bere ospearen beheranzko joera eten du, eta gorabidean jarri, nahiz eta oraindik oso txikia den. 2017ko maiatzean, presidente hautatu zutenean, %58ko babesa zuen; urte bereko urrian %44ra jaitsi zen, eta abenduan %54ra igo. Harrezkeroztik, beheranzko joera izan du: 2018ko abenduan %25ekoa zen, Jaka Horien unerik onenean, baina, eztabaida abiatu zenetik, gora egin du: %32an da egun. Eta hori kontuan hartzekoa da, bozak bi hilabete barru baitira, eta 2017an askok Le Penen presidentetza eragozteko bozkatu baitzuten Macronen alde.]]>
<![CDATA[Mandataria errenditu zaio]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/016/001/2019-02-28/mandataria_errenditu_zaio.htm Thu, 28 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1909/016/001/2019-02-28/mandataria_errenditu_zaio.htm
Berebiziko deklarazioa zen atzokoa Cohenentzat, eta haren keinuetan sumatu zen hori. Urduri zegoen, deseroso, eta sentimendu bati eusten ari zitzaion; horren adierazle, eskuko behatzak korapilatuta zituela, eta behatz potolo bat noizbehinka mugitzen zuela, ezin kontrola harturik. Izan ere, Kongresuan egindako lehen deklarazioan gezurra esan izana —«Trump defendatzeko izan zen»— pisu handiegia zen harentzat: «Konturatu naiz zuetako askok [batzordeko kideek] ezbaian jarriko duzuela, eta eraso egingo diozuela nire sinesgarritasunari. Horregatik gehitu dizkiot nire deklarazioari esango dudana frogatzen duten dokumentuak».

Trumpek Coheni idatzitako txeke baten kopia bat, frogatzen duena dirua itzuli ziola, abokatuak bi emakumerekin izandako sexu harremanak isilarazteko beharrezko ordainketak egin zituelako; Trumpek ikasi zuen eskola eta lizeoetara bidalitako mezuen kopiak, AEBetako presidentearen nota publiko ez egiteko mehatxua eginez; eta beste hainbat gertakari frogatzen dituzten hainbat dokumentu helarazi zizkion atzo Cohenek Kongresuko batzordeari, esandakoa frogatzeko, sinesgarritasuna berreskuratzeko. «Hamar urte baino gehiagoz egin dut lan harekin. Oso ondo ezagutzen dut: Trump arrazista da, iruzurgilea eta gezurtia».

Galderei erantzun aurreko deklarazioan eman zuen ia xehetasun guztien berri Cohenek: «Askok galdetu didate Trumpek aurrez ba ote zekien Batzorde Demokratiko Nazionalaren posta elektronikoak publiko egingo zituztela. Erantzuna baiezkoa da». Abokatuaren arabera, AEBetako presidenteak 2016ko uztailean jakin zuen hori, garai hartan haren aholkulari zen Roger Stonen bitartez; aholkulariak hori jakinarazi zion unean, Trump eta Cohen gela berean zeuden, eta Stoneren deia ozen entzuteko moduan jarri zuen: «Hori ez al litzateke ona izango?», erantzun omen zion AEBetako presidenteak.

Ordainketak

Abokatuak xehetasun guztiekin azaldu zuen Trumpek eskatu ziona: «Eskatu zidan harremana izan zuen helduen filmen izar bati ordaintzeko, eta haren emazteari gezurra esateko». Stephanie Clifford aktore pornoaz ari zen Cohen; 114.000 euro ordaindu zizkion AEBetako presidentearen aginduz, elkarrekin izandako sexu harremanak ez azaleratzearen truke. «Hor duzue diru transferentziaren kopia bat», gehitu zuen atzo abokatuak.

Ez hori bakarrik. Cohenen arabera, 2017an, Trump presidente zela, 30.800 euroko txeke bat jaso zuen haren partetik, sexu harremanen azaleratzeak eragozten jarraitzeko. Are: «Urte horretan 11 txeke sinatu zituen». Trumpen 2016ko hauteskunde kanpainaren eta Errusiaren arteko ustezko harremanaz, adierazi zuen ez duela «zuzeneko frogarik», baina badituela «susmoak».

AEBetako presidenteak Twitter sare sozialaren bidez eman zuen haren iritziaren berri, Vietnamen baitago goi bilera batean: «Gezurra esaten ari da, espetxe zigorra jaisteko».]]>
<![CDATA[Mayk atea ireki dio irteera data atzeratzeari]]> https://www.berria.eus/albisteak/163321/mayk_atea_ireki_dio_irteera_data_atzeratzeari.htm Tue, 26 Feb 2019 19:26:27 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/163321/mayk_atea_ireki_dio_irteera_data_atzeratzeari.htm <![CDATA[Kubako Konstituzioaren erreformak herritarren babes zabala jaso du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/015/001/2019-02-26/kubako_konstituzioaren_erreformak_herritarren_babes_zabala_jaso_du.htm Tue, 26 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1893/015/001/2019-02-26/kubako_konstituzioaren_erreformak_herritarren_babes_zabala_jaso_du.htm
Herritarren babesa jasota, 1976ko konstituzioaren gaurkotzeak muga jarriko dio Miguel Diaz-Canel presidentearen agintaldiari: gehienez ere, hamar urte egon ahalko da karguan, bost urteko bi agintalditan. Horrez gain, Kubako Errepublikako lehen ministro kargua sortuko dute.

Erreformak ekarriko dituen berrikuntzen artean dago jabetza pribatua era mugatuan aitortzea. Neurri horrek eztabaida handia eragin du Alderdi Komunistan, interes orokorraren aurkako klase sozial baten sorrera eragin dezakeelako; halere, arriskua onartu, eta sistema berritzeko apustua egitea erabaki zuen alderdiak.

Eztabaida handiak ere izan dituzte hainbat auziren inguruan. Handienetarikoa sexu berekoen arteko ezkontzari atea irekitzen dion artikuluaren gainekoa izan zen. LGTBI aktibistek eta giza eskubideen aldeko elkarteek babesa adierazi diote, eta aurka agertu dira Eliza katolikoa eta Kubako gizartearen zati handi bat. Erreforma proposamenean eztabaida bi urtez atzeratzea jaso da, Familia Kodea zehazten denerako.

Asanblea Nazionalak apirilaren 10ean aldarrikatuko ditu aldaketak, eta egun horretan sartuko da indarrean konstituzioaren erreforma.

AEEren erreakzioa

Konstituzioaren erreformaren aurka agertu direnen artean da AEE Amerikako Estatuen Erakundea —Kuba ez da erakundeko kidea—. Luis Almagro idazkari nagusiak atzo adierazi zuen ez dituela «aitortzen» erreformaren ondorioz sorturiko «erakundeak» eta hartuko dituzten «erabakiak».]]>
<![CDATA[EIren azken gotorlekutik zibilen erdia baino gehiago ebakuatu dute SDFek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2019-02-23/eiren_azken_gotorlekutik_zibilen_erdia_baino_gehiago_ebakuatu_dute_sdfek.htm Sat, 23 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2019-02-23/eiren_azken_gotorlekutik_zibilen_erdia_baino_gehiago_ebakuatu_dute_sdfek.htm
Adnan Afrin SDFen bozeramaileetako batek atzo jakinarazi zuen oraindik 3.000 pertsona daudela Baghuzen; horietako 2.000 lirateke zibilak, eta gainontzekoak, jihadistak. «Ikusiko dugu han geratzen diren jihadistek zer nahiko duten. Bi aukera izango dituzte: gerra egitea ala amore ematea», adierazi zuen Afrinek; ordea, Ahmed al-Omar Ipar Demokratikoko Brigadetako eledunak asteon adierazi zuenez, gerta liteke jihadistek azken unean borrokatzeari uko egitea.

Borroka horri begira, SDFren beste eledun Mustafa Balik atzo goizean azaldu zuen haien asmoa dela ebakuazio lanekin gaur amaitzea, baina ez zegoela hori erabat ziurtatzeko modurik.

Baghuzen hasiko den borroka 2011n hasitako gerraren azkena izango da. Zortzi urteko epean ehunka mila pertsona hil dituzte, eta milioika lagunek lekualdatu behar izan dute. Ziurrenik, SDFren garaipenak azkartu egingo du Ameriketako Estatu Batuen tropen erretiratzea.

Epe laburrerako

Iazko abenduan, Donald Trump AEBetako presidenteak adierazi zuen EI garaitu zutela, eta hori zela haien 2.000 soldaduak Sirian edukitzeko «arrazoi bakarra»; hau da, tropak Siriatik aterako zituela. Erabakiak ezustean hartu zituen SDFak, AEBen Siriako aliatu nagusia.

Atzo, ordea, Etxe Zuriaren bozeramaile Sarah Sandersek adierazi zuen 200 bat soldadu Sirian geratuko direla, «epe labur baterako». Trumpen erabakiarekin kritiko agertu dira hainbat ahots, tropen erretiratzeak babesik gabe utziko lituzkeelako Siriako kurduak, Turkiaren balizko eraso bati aurre egiteko. Horri begira, Etxe Zuriak ohar baten bidez jakinarazi zuen balizko «eremu seguru batez» eztabaidatu zutela Trumpek eta Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea. Ankarak nahi du eremu hori Siria iparraldean sortzea, eta haren kontrolpean egotea.]]>
<![CDATA[Prozesuari buruz bi begirada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1963/012/001/2019-02-22/prozesuari_buruz_bi_begirada.htm Fri, 22 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1963/012/001/2019-02-22/prozesuari_buruz_bi_begirada.htm
Hasieratik argi zegoen ANCko presidente ohiak toki berezia, protagonismo berezia izango zuela epaiketan. Ez soilik egotzi dizkioten delituengatik matxinada- eta harentzat eskatu duten zigorrengatik -17 urteko espetxe zigorra eta 17 urteko inhabilita-zioa-, baita auzipetuen artean xingola horia daraman bakarra delako ere. Herri akusazioaren (Vox alderdiaren) abokatuek Manuel Marchena epaimahaiko presidenteari eskatu zioten xingola debeka zezala aretoan, baina ezezkoa jaso zuten, eta Sanchezen irribarre bat ere bai, iristear zegoenaren seinale.

Jordi Turullekin gertatu bezala, ANCko presidente ohiak eta Javier Zaragoza fiskalak talka egin zuten 2017ko irailaren 20an Ekonomia Kontseilaritzaren egoitzaren kanpoan gertaturikoaren inguruan -galdeketaren parte handiena horri buruz izan zen-. Fiskalak estu hartu nahi izan zuen Guardia Zibilaren zazpi autoen egoera aipatzean, baina Sanchezek, xingola horia soinean zuela, zalantzarik gabe erantzun zion ez zela indarkeriarik izan: «Bai, auto horiek kalteak izan zituzten, baina ez genuen guardia zibilen miaketak oztopatzeko asmorik».



Epaiketak datorren asteartean jarraituko du, 09:30ean abiatuta. Cuixarten eta Carme Forcadell Kataluniako Parlamentuko presidente kargugabetuaren txanda izango da; horiek amaitu ostean, lekukoak hasiko dira deklaratzen, tartean Mariano Rajoy Espainiako presidente ohia, Artur Mas Kataluniako presidente ohia eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria.

Disidentzia politikoaren kontrako epaiketa

Bide mozketak, bidea aurkitu nahian]]>
<![CDATA[Eskubide urraketak salatzeko, grebara deitu dute Katalunian gaurko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/016/002/2019-02-21/eskubide_urraketak_salatzeko_grebara_deitu_dute_katalunian_gaurko.htm Thu, 21 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1926/016/002/2019-02-21/eskubide_urraketak_salatzeko_grebara_deitu_dute_katalunian_gaurko.htm
Protesta eguna masiboa izatea du helburu sindikatu independentistak. Carles Sastre CSCren idazkari nagusiak herenegun adierazi zuenez, «eskubideen eta askatasunaren arloan atzeratze prozesu bat jasaten» ari dira, eta, horregatik, kalera ateratzeko deia helarazi zien katalanei. Grebarekin bat egin duen hezkuntza arloko Ustec-STEC sindikatuaren eledun Ramon Fonteren arabera, gaur «inork ezin du huts egin».

Hainbat elkartek -Omnium Cultural, Biltzar Nazional Katalana (ANC)...-, hainbat sindikatuk eta alderdi independentistek bat egin dute Intersindical CSCren egitasmoarekin. Eguerdian kontzentrazioak egingo dituzte udaletxeen parean, eta, Bartzelonaren kasuan, Universitat plazan egingo dute ekitaldia. Arratsaldean, manifestazioak antolatu dituzte Tarragonan, Gironan, Lleidan eta Tortosan, 18:00etan hasita; ekitaldi nagusia Bartzelonakoa izango da.

Agenda, bertan behera

Grebaren ondorioz, Kataluniako Gobernuak bertan behera utzi du gaurko agenda publikoa, eta Chakir el-Homrani Lan kontseilariak grebaren azterketa egingo du. Miquel Buch Barne kontseilariak iragan asteartean prentsaurrekoan azaldu zuenez, Generalitateko kontseilariek ez dute gaurko mobilizazioetan parte hartzeko asmorik: «Epaiketaren aurka dela kontuan harturik, gobernuko kideak sentiberagoak dira. Horregatik erabaki dugu agenda bertan behera uztea».

Alfred Bosch Kanpo Ekintzarako kontseilaria arduratuko da «balizko larrialdiez» eta segurtasunarekin lotuta dauden zereginez.]]>
<![CDATA[Izaera baketsuaren defentsan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2570/002/001/2019-02-20/izaera_baketsuaren_defentsan.htm Wed, 20 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/2570/002/001/2019-02-20/izaera_baketsuaren_defentsan.htm
Kataluniako prozesu subiranistaren aurkako epaiketaren laugarren saioa egin zuten atzo, Presidentetza kontseilari kargugabetuari egindako galdeketekin abiatuta. Turullek aitortu zuen haren aurkako akusazioei aurre egiteko gogoa zuela; izan ere, denbora dexente zeraman publikoki hitz egin gabe. Hark zehaztu zuen epea: atzo bete ziren 365 egun, urtebete, kartzelan sartu zutenetik. Fiskalari erantzuteko eta aurre egiteko prest agertu zen, eta tentsioa nabaria zen Moreno fiskalaren eta Turullen artean, etenik gabea zirudiena: «Katalanak ez dira ardiak. Ez da jende militarizatua. Behetik gora joan da mugimendu independentista», ohartarazi zion Turullek Morenori.

Hiru orduz egon ziren hartu eta eman fiskala eta akusatua. Turullena defentsa teknikoa izan zen, baina ez zion uko egin eduki politikoan sartzeari, hor ere eroso baitzegoen. Fiskalak asko galdetu zion ustezko indarkeriaren inguruan. Presidentetza kontseilari ohiak argi eta garbi erantzun zion: «Porrot ziurra da prozesua indarkeriarekin lotzea». Gogor, zuzen, ahoan bilorik gabe aritu zen, akusatzaileen lanaz iritzia emateraino; une horretan galdeketa moztu behar izan zuen Manuel Marchena epaimahaiko presidenteak, eta ohartarazi zion ez emateko «balio iritzirik». Turull ados agertu zen Marchenarekin, baina ezin izan zuen saihestu, edo ez zuen saihestu nahi izan iruzkin horiek berriz egitea; Marchenak bitan errepikatu zion iritzi horiek saihesteko.

Indarkeriarik ez zela izan, independentistak izateagatik auzipetu dituztela eta Kataluniako Gobernuak une oro Espainiakoarekin adostasuna bilatu eta legedia errespetatu duela, horiek izan ziren Presidentetza kontseilariaren mezu nagusiak. Batez ere azken horretan sakondu zuen: «Elkarrizketarako hainbat dei egin genituen. Horietako bakoitza egitean, [Espainiako] estatuak salaketen, bide juridikoaren bidez erantzun zuen». Arreta ideia horretan jarri zuen: «Beti egin dugu estatuarekin hitz egitearen aldeko apustua». Eta ideia horri tiraka aritu zen, Madrilen jarrera salatzeko; izan ere, gogorarazi zuen Espainiako Gobernuak bete gabe dituela Auzitegi Konstituzionalaren 25 ebazpen, eta, beraz, «denek» ez dutela berdin erantzuten justiziaren aurrean: «Gero esaten dute ez gaituztela gure ideiengatik jazartzen». Morenok Konstituzionalak bertan behera utzitako Generalitatearen lege eta dekretuez galdetu zionean erantzun zuen hori.



Autodeterminazio eskubideaz, argudiatu zuen XX. mendean eta XXI.ean 106 autodeterminazio erreferendum egin dituztela munduan: «1991z geroztik izan dira horietako 54, eta 26 estatuaren baimenik gabe. Ez dago legerik autodeterminazio eskubidea debekatzen duenik». Fiskaltzak 2012an jarri du prozesuaren abiapuntua, baina Romevak erantzun zion 2010ean hasi zela. «Kataluniako estatutuari buruzko Auzitegi Konstituzionalaren epaia. Hor zerbait hautsi zen, itun bat». Hori kontuan harturik, eskatu zion epaimahaiari «karpeta katalana» politikara itzultzeko.

Ahultasun erakustaldia

Ez dute bat egiten balizko irtenbidean

Epaiketari buruzko albiste bilduma ]]>
<![CDATA[Nigeriako bozak astebete atzeratu dituzte, «sinesgarriak» izan daitezen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/021/001/2019-02-17/nigeriako_bozak_astebete_atzeratu_dituzte_sinesgarriak_izan_daitezen.htm Sun, 17 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1942/021/001/2019-02-17/nigeriako_bozak_astebete_atzeratu_dituzte_sinesgarriak_izan_daitezen.htm
Afrikako herrialde jendetsueneko herritarrentzat —190 milioi biztanle—, batez ere presidentetzarako bozek hartu dute berebiziko garrantzia, Muhammadu Buhari presidentearen agintaldiari buruzko erreferendum bilakatzeraino. Militar ohi hori 2015ean iritsi zen boterera, hiru helbururekin: Boko Haram talde jihadista garaitzea, ustelkeria amaitzea, eta ekonomia berpiztea —87 milioi nigeriar daude pobrezian—. Lau urteok, ordea, gaixorik igaro ditu, eta ez du bete kanpainan hitzemandakoa. Oposizioaren arabera, Boko Haramen aurkako borroka aitzakia gisa erabili du ipar-ekialdean «jendea hiltzeko» —ehun bat, urtarrilaz geroztik—; gainontzeko alderdien aurka egin du, ustelkeria garaitu nahi zuela argudiatuta; eta ekonomiak okerrera egin du, petrolioaren prezioa jaitsi egin baita.

Alderdi Popular Demokratikoko (PDP) Atiku Abubakarrek, oposizioko presidentegai nagusiak, «iruzurra» sustatu nahia egotzi dio Buhariri asteon. «Harrituta nago bozak atzeratu dituztelako. Ez dituzu atzeratzen horiek egiteko ordu gutxi falta direnean», kritikatu zuen atzo Abubakarrek. 73 presidentegai aurkeztu diren arren, hura da, herrialdeko presidentearekin batera, bozak irabazteko egiazko aukera duen hautagai bakarra.

Buhari ere kritiko agertu zen atzo hauteskundeen atzerapenarekin, eta, haren bozeramailearen bitartez, lasaitasunerako deia egin zien herritarrei: «Izan zaitezte baketsuak eta abertzaleak. Niri ere huts egin didate». Ikusteko dago datorren astean herritarrek nola erantzungo duten, aurreko bozak ere (2011) atzeratu baitzituzten, kasu horretan Boko Haramen indarkeriaren ondorioz; haserrea handia izan zen.

Buharik eta Abubakarrek «bake akordioa» sinatu dute asteon: konpromisoa hartu dute emaitzak onartzeko eta presidenteorde kargurako kristau bat hautatzeko, biak musulmanak baitira —iparraldean erlijio horretakoak dira gehienak, eta hegoaldean, kristauak—. Atzo, ordea, batak besteari egotzi zion bozak atzeratu izana.

Indarkeria etengabea

2011n gertatu bezala, hauteskunde egunaren bezperan hildakoak izan dira. Atzo jakinarazi zutenez, gutxienez 66 lagun hil zituzten iragan ostegunean Nigeria iparraldean, Kaduna estatuan, tartean 22 haur; inork ez du bere gain hartu erasoa.

Ipar-ekialdeko Maiduguriko meskita batean, berriz, Boko Haramek gutxienez zortzi pertsona hil eta 22 zauritu zituen, Poliziak atzo jakinarazi zuenez. Iragan asteartean, talde jihadistak gobernuaren konboi bati egin zion eraso, eta lau lagun hil zituen. 2011ko bozen ostean, 800 pertsona hil zituzten, eta antzeko egoera baten beldur dira egun.]]>