<![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 01 Oct 2020 18:10:12 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ander Perez Zala | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA['Vivaldi'-k partitura osatu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/020/001/2020-10-01/vivaldi_k_partitura_osatu_du.htm Thu, 01 Oct 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1893/020/001/2020-10-01/vivaldi_k_partitura_osatu_du.htm Vivaldi gobernua jaio da, eta partitura osatu du jada.

Gobernuaren izenak musikagilearen lau estazioei egiten die erreferentzia, indar politikoen koloreengatik: gorria, berdea, horia eta urdina. Indar oreka horretan, sozialdemokratak dira lehen indar politikoa (Ordezkarien Ganberako 28 diputatu), liberalen (26), ekologisten (21) eta demokristauen aurretik (12); eskualdeen ikuspuntutik, Valoniakoek izango dute pisu handiagoa, 87 ordezkarietatik 46 baitira hangoak. Agian horregatik proposatu dute Flandriako politikari bat lehen ministro kargurako: Alexander De Croo liberala izango da gobernuburu berria —Michel karguan aurrekoa eta egungo Europar Kontseiluko presidentea Valoniakoa da—, larunbatean Ordezkarien Ganberako bozketa gainditu ostean.

Akordioaren berri atzo emandako agerraldian, De Crook adierazi zuen «denen beharra» izango dutela Belgikako «gizartea berriz funtzionarazteko». Koalizioak adosturiko neurrien artean daude mila milioi euro bideratzea inbertsioetara, eta beste hainbeste behin-behineko neurrietara. Inbertsio horietako zenbait ere aurreratu zituzten: trenbideak, digitalizazioa eta segurtasuna, eta aurrez onartutako zerga digitala Googleren gisako enpresa handientzat.

Orain, koalizioko kideek gobernu berriko karguak zehaztu behar dituzte hurrena. Atzoko ez zuten gobernuaren osaketaren berri eman, baina, hango komunikabideek aurreratu zutenez, Valoniako zazpi ministro izango ditu, eta Flandriako beste hainbeste; agenda sozialari lotutako ministerioak lirateke sozialdemokratenak, eta ekonomikoak liberalenak. Berdeentzat, berriz, energia eta ingurumenarenak.

Aste luzeen eta 21 orduko azken negoziazio egun baten emaitza izan da zazpi alderdien arteko adostasuna, eta nekea nabaria zen atzoko prentsaurrekoan. Horren seinale, De Crook Sophie Wilmes jarduneko lehen ministroari —pandemia kudeatzeko aukeratu zuten, behin-behinean— eskerrak eman zizkionean: «Sophie Wilmes» esan beharrean «Sophie Michel» esan zuen.

Flandriak pisua galdu du

Koalizio horrekin, sozialdemokratak eta ekologistak gobernu federalera itzuli dira, eta kargurik gabe geratu dira N-VA Flandriako nazionalistak, Ordezkarien Ganberan diputatu kopururik handiena duten arren (24). Aurreko gobernuarekin konparatuta, Flandriak pisua galdu du, eta horretaz kexu agertu zen N-VA; koalizioari eskualde horretan «zilegitasun demokratikorik» ez izatea egotzi zion.]]>
<![CDATA[Korsikako nazionalistek lehenengoz lortu dute ordezkaritza Senatuan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/016/001/2020-09-29/korsikako_nazionalistek_lehenengoz_lortu_dute_ordezkaritza_senatuan.htm Tue, 29 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1893/016/001/2020-09-29/korsikako_nazionalistek_lehenengoz_lortu_dute_ordezkaritza_senatuan.htm
Gilles Simeoni Korsikako presidentea buru duen mugimenduak indartsu jarraitzen du Frantziako hauteskundeetan ere, eta, egun, uharteko ordezkarien gehiengoa du ziurtatua parlamentuko bi ganberetan: Asanblea Nazionalean, jokoan zeuden lau eserlekuetatik hiru lortu zituen 2017an, eta, aurten, Senaturako bietatik bat eskuratu du. Goi ganberaren kasuan, senatariak ez dituzte herritarrek aukeratzen, horien ordezkari politikoek baizik; alegia, diputatuek, senatariek, kontseilariek eta hautetsiek.

Hala, bigarren itzulian Parigik 328 boto jaso zituen (%58,8) Korsika Garaiko politikarien artean, hautagai independentistaren eta sozialistaren babesak gehituta; ordezkari autonomistaren garaipenak ziurra zirudien, lehen itzulian boto bakarra falta izan zitzaiolako kargua lortzeko.

Femu a Corsicaren senatariaren iritziz, garaipena «mugimendu batena» da, eta, Frantziako goi ganberan Korsikako lehen senatari nazionalista bilakatzeagatik «oso pozik» agertu zen arren, «bakarrik» ez geratzearen garrantziaz ohartarazi zuen herenegun.

Oraingoz ezer adostu ez duten arren, badirudi Parigi Europa Ekologia-Berdeak (EELV) alderdiaren taldearen parte izango dela Frantziako Senatuan; aliantza hori ez da berria, bi alderdiek François Alfonsi hautagai bera babestu baitzuten Europako Parlamenturako bozetan —hark ere lortu zuen ordezkaritza—.

Simeoni ere pozarren agertu zen mugimendu nazionalistaren garaipenarekin: «Garai garrantzitsu bat da, arlo politiko eta sinbolikoan indartsua dena, Korsikak lehen aldiz senatari nazionalista bat izango duelako. [Parigik] Korsikaren eta korsikarren interesak defendatuko ditu». Garaipen horrekin, Parigik orain arte zituen kargu publikoetako gehienak utzi beharko ditu, tartean Santa-Lucia di Mercuriuko alkatearena —hautetsi izaten jarraituko du—, eta Korsikako Asanbleako diputatuarena, besteak beste.

Herriko bozetan eta Frantziako Senaturako hauteskundeetan lorturiko garaipenei esker, Korsikako mugimendu nazionalista indartsu aurkeztuko da datorren urteko martxoan egitekoak diren Korsikako Asanblearakoetara, gehiengoari eustea helburu.

Eskuina, indartsu Frantzian

Herenegungo bozetan, Frantziako goi ganberako eserlekuen erdiak berritu zituzten —348 ditu—, baina indar orekan ez zen aldaketarik izan, eskuindarrek gehiengo izaten jarraituko baitute. Behin betiko emaitzen zain, eta Public Senat telebista katearen proiekzioaren arabera, Errepublikanoak (LR) alderdiak izango luke ordezkaritza handiena, duela hiru urte baino bederatzi senatari gehiagorekin, 153ra iristeraino

LRk atzetik izango lituzke Alderdi Sozialista, 65 ordezkarirekin (sei gutxiago), eta Batasun Zentrista talde parlamentarioa —tartean da Emmanuel Macron Frantziako presidentea Asanblean babesten duen UDI—, 51 ordezkarirekin (=); Macronen Errepublika Martxan (LREM), aldiz, ordezkaritza handiena luketen alderdien artean laugarrena litzateke, hogei senatarirekin (-3).

Frantziako presidentearentzat, espero baino emaitza hobeak izan dira, galera handiagoak aurreikusi baitzizkioten, eta alderdiaren Senatuko taldearen presidente François Patriatrek ere eserlekua mantendu baitu. Txanponaren beste aldean, agerian geratu da LREMren ahulezia, ez baitu lorpen garrantzitsurik lortu 2017ko presidentetzarako eta Asanblearako hauteskundeetako garaipenetatik.

Kontrara, gorakada handiena EELVk izango luke: duela hiru urte ez zuen eserlekurik lortu, eta herenegundik hamabi izango lituzke, Public Senaten proiekzioaren arabera. Horrek bidea emango lioke talde propioa sortzeko, eta, ezustekorik ezean, horren parte izango litzateke Korsikako nazionalisten senataria.

Oro har, igandeko hauteskundetako emaitzek LRi modua emango diote goi ganberaren kontrolari eusteko, eta, 2008an, 2014an eta 2017an bezala, etzi ere Gerard Larcher aukeratuko dute Senatuko presidente kargurako. Larcher bera pozarren agertu zen herenegun gauean: «Boz horiek eskuinaren eta zentroaren Senatuko gehiengoa sendotu dute, ekonomia, gizarte eta osasun errealitate ezezagun baten erdian».

Agertoki horretan, Asanblea Macronen eta haren aliatuen esku dagoenez, eskuinak Senatua baliatu nahi du gobernuaren jardunaren kontrapisu izateko.]]>
<![CDATA[Korsikako nazionalistek lehen aldiz lortu dute ordezkaritza Frantziako Senatuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/187540/korsikako_nazionalistek_lehen_aldiz_lortu_dute_ordezkaritza_frantziako_senatuan.htm Mon, 28 Sep 2020 09:12:25 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/187540/korsikako_nazionalistek_lehen_aldiz_lortu_dute_ordezkaritza_frantziako_senatuan.htm <![CDATA[Denek dute zerbait jokoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/016/001/2020-09-20/denek_dute_zerbait_jokoan.htm Sun, 20 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1918/016/001/2020-09-20/denek_dute_zerbait_jokoan.htm
5 Izar Mugimenduak (M5S), Alderdi Demokratikoak (PD) eta Italia Bizirik-ek osatzen duten exekutiboa eta Legaren, Italiako Anaiak-en eta Forza Italiaren blokea aurrez aurre izango dira berriz ere egunotan, 2018ko bozetatik ateratako paisaia politikoari eutsi ala are gehiago iraultzeko ahaleginetan. Hori bai, desadostasunak desadostasun, ordezkari politikoen kopurua aldatzearen inguruan denak ados agertu dira: Diputatuen Ganbera 630 eserlekutik 400era pasatzea, eta Senatua 320tik 200era —horietako bost mantenduko dituzte, bizi osorako senatariak baitira—. Galdeketa bera egitea garaipena bat da M5Srentzat, duela bi urteko bozen kanpainan proposaturiko neurrietako bat baita.

Hortaz, erreferendumean baiezkoak irabaziz gero, alderdi horren ospearen eta erakargarritasunaren seinale izango da; mugimendua beheranzko joera etengabean dago 2018ko garaipenetik, eta pozarren hartuko du galdeketa arrakastatsua izatea. Orain arte inkestek baiezkoaren garaipena aurreikusi dute, eta, bozketa eguna hurbildu ahala ezezkoarekiko tartea txikitu den arren, ez dute sorpresarik espero; hori bai, abstentzioa handia izan liteke, %40 pasatxo.

Gianfranco Pasquino Bolognako Unibertsitateko Zientzia Politikoetako irakasle emeritoaren arabera, parlamentari kopurua murriztuta M5Sk erakutsi nahi du herritarren eskariekin bat egiten duela, argudiatuta ordezkaritza politikoa hobea izango dela, eta diru publiko gutxiago gastatuko dutela —100 milioi euro urtero—: «Parlamentuaren eta parlamentarien rola berriz pentsarazi nahi dute, demokrazia zuzenean sinesten dutelako. [2018an] Irabazi zuten kanpainaren parte da, casta-ren aurkakoa; casta parlamentariekin lotu zuten, guztiz zuzena ez den arren».

Hauteskunde legea

Galdeketak mahai gainean jarri du berriz hauteskunde legea moldatu beharra: «Egungoa txarra da. Aldatu beharra dago. Emaitza edozein dela ere egin behar da; gainera, baiezkoak irabaziz gero, barrutiak berriz definitu beharko dira», uste du Pasquinok. Legea Matteo Renzi eta Silvio Berlusconi lehen ministro ohien babesarekin onartu zuten, biek ala biek uste baitzuten 2018ko bozetan mesede egingo ziela; azkenean ez, mesede M5Sri egin zion.

Parlamentari kopurua murriztearekin batera hauteskunde legea aldatzen badute —badirudi hala egingo dutela—, Italiako paisaia politikoa erabat aldatzeko atea zabaldu egingo dute. Laburbilduta, hiru dira orain arte proposaturiko aldaketak: botoen %5eko langa gainditzea ordezkaritza eskuratzeko; %3koa gainditzea, baina alderdi txikiak kopuru horretara ez iristea; eta %3koa finkatzea, eta alderdi txikiek kopuru hori gainditzea. Zergatik dira garrantzitsuak kopuru horiek? Egungo koalizioak soilik hirugarren testuinguruan errepikatuko lukeelako egungo gehiengoa, indar txikien babesari esker irauten baitu; besteetan, eskuindarrek gehiengo osoa eskuratuko lukete.

Halere, hauteskunde legea aldatu gabe ere, inkestek aukera handiak ematen dizkiote Legari, Italiako Anaiak-i eta Forza Italiari gehiengoa lortzeko. Horren ondorioz, hiru alderdi horiek begi onez ikusiko lukete erreferendumean ezezkoak irabazteak, herritarrek botoa eman behar duten aldi bakoitza koalizio gobernuaren jardunaren plebiszitu gisa aurkezten saiatzen baitira.

Logika horretan, 2016ko erreformen galdeketan gertatu zenarekin konparaketa egitea saihetsezina bilaka liteke: ezezkoak irabazi, eta Renzik dimisioa eman zuen. Pasquinorentzat, ordea, ez da egokia bi erreferendumak konparatzea: «Renzik pertsonalizatu egin zuen galdeketa hori, eta iradoki boterea utziko zuela. Plebiszitu gisa aurkeztu zuen. Egungoa ez da gauza bera: parlamentuak onarturiko neurria da, eta ez luke eraginik izan behar exekutiboan. Emaitza onartu behar du, edozein dela ere».

Eskuinaren helburuak

Eskuineko alderdientzat, gobernua estu hartzeko beste aukera erreferendumaren egun berean egingo dituzten zazpi eskualdetako hauteskundeak dira: Campanian, Ligurian, Markaken, Apulian, Toscanan, Aostako haranean eta Veneton.

Eskualdeetako bozen emaitzak maila nazionalean aztertzeko ohitura dute Italian. Hortaz, horri jarraiki, herrialdea are eskuinerago egiteko atarian legoke: Legaren, Italiako Anaiak-en eta Forza Italiaren blokeak zailtasunak izango ditu hegoaldeko Campanian gailentzeko, baina lehia betean da Apulian, Marchen eta Toscanan. Testuingururik baikorrenean, eskuinak bost eskualderen presidentetza lortuko luke, eta PD buru duen blokeak, bakarra; paisaia horretan, herrialde mailako koalizio gobernuak babesa galdu duenaren diskurtsoa itzul liteke oposiziokoen artean. Izan ere, eskuineko blokeak azken bederatzi hauteskundeetako zortzitan agintea kendu dio ezkerrekoari.

Bolognako Unibertsitateko irakasle emeritoaren iritziz, exekutiboa osatzen duten alderdiek emaitza txarrak lortzeak asko zailduko dizkio datozen hilabeteak, baina bizirik irauteko nahia gailenduko da, barne desadostasunak dituzten arren: «Bizirik iraun behar du. Eskualdeetako bozetan emaitza txarrak lortzen badituzte, horrek esan nahi du estatu mailakoetan okerragoak izango dituztela».

M5Srentzat eta PDrentzat, batez ere Liguriako hitzordua izango da erabakigarria, soilik eskualde horretan aurkezten baitira elkarrekin. Emaitza txarra lortuz gero, datozen bozetan bien arteko aliantza ez errepikatzeko jarrera gailen liteke bi indar politikoetan; iaz Umbrian zerrenda bakarra aurkeztu zuten, baina ez zuten arrakasta handirik izan —presidentetza kendu zion eskuinak—.

Koalizio gobernuaz gain, Matteo Salvini Legaren idazkari federal eta herrialdeko Barne ministro ohiak ere baditu kezkatzeko arrazoiak. Batetik, alderdi barruan, geroz eta gehiago dira bere estrategiaren aurka agertu direnak; urtebetean hamar puntu galdu ditu inkestetan, eta ez du joera aldatzeko zantzurik eman. Barne desadostasunak erakutsi dituztenen artean daude batez ere iparraldeko alderdikideak, Legaren nazionalizazioa eta migrazioa estrategiaren erdigunean jartzearen aurka agertu zirenak —alderdia iparraldeko Padaniaren independentzia lortzeko sortu zuten—.

Zaia eta Meloni

Testuinguru horretan, kritikoek Venetoko presidente Luca Zaian dute jarria itxaropena. Pandemiaren kudeaketari esker, bere ospea are gehiago handitu da, eta inkestek botoen %70 inguru aurreikusi diote. Hori gertatuz gero, Zaia Salviniri aurre egiteko zilegitasuna lukeen politikaria izango litzateke, nahiz eta orain arte ez duen horretarako asmorik agertu; Pasquinoren iritziz, ordea, Venetoko presidentea ez da aurkari bat, oraingoz: «Ospetsua da, baina soilik Veneton. Salvini ospetsua da Italia osoan. Ez dut uste Legarentzat lidergo aldaketarako garaia denik. Zaiak ez dio erronka botako, ez modu honetara, ezta orain ere».

Bestetik, Salvinik badu bigarren erronka bere eskuinean: Giorgia Meloniren Italiako Anaiak-en gorakada. Legaren inkestetako beherakada Meloniren alderdiak jaso du, eta gaurko hauteskundeek agerian utziko dute zenbaiterainoko mehatxu den Legaren idazkariarentzat. Italiako Anaiak-en buruak lortu du bere bi alderdikide eskuinaren Apuliako eta Markak-eko hautagaiak izatea, eta horietan garaipena lortzeak balantza alde batera edo bestera mugiarazi dezake; gauza bera Salviniren hautagaiak Toscana lortzen ez badu. Txanponaren beste aldean, Nicola Zingaretti PDren idazkariak bere burua dimisioa ematera behartuta ikus lezake eskualde hori galduz gero.

Gaurko hitzorduez haratago, koalizio gobernuak hilabete zailak ditu aurretik: Europako Batzordeak iragarri du Italiaren BPGa %11 jaitsiko dela aurten, eta zor publikoak %160aren kopurua gainditu lezakeela. Duela gutxi itzuli dira ikasleak eskolara, eta koronabirusaren bigarren olatuak udazken zaila aurreikusten dio osasungintzari. Aurreko exekutiboak urte eta hilabete gutxi iraun zuen boterean; egungoak urtebete egin du, oraingoz. Zailtasunak zailtasun, 2023ko bozetara arte irauteko helburua dute.]]>
<![CDATA[Talibanek ez dute meniarik adostuko gerraren arrazoiak eztabaidatu arte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/017/001/2020-09-18/talibanek_ez_dute_meniarik_adostuko_gerraren_arrazoiak_eztabaidatu_arte.htm Fri, 18 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1893/017/001/2020-09-18/talibanek_ez_dute_meniarik_adostuko_gerraren_arrazoiak_eztabaidatu_arte.htm
Kabulek eta talibanek iragan asteburuan hasi zituzten bake negoziazioak, Qatarko hiriburuan, eta bi aldeak baikor agertu ziren itun bat lortzearen inguruan; are, Abdullah Abdullah Afganistango gobernuburu eta Berradiskidetze Nazionalerako Kontseilu Gorenaren arduradunak «gerraren amaieraren eguntzat» jo zuen joan den larunbata. Naeemek mezu bera helarazi zuen atzo ere, baina gobernuari egotzi zion ez dituela haien aurkako operazioak gelditu:«Guk, berriz, gure erasoak gutxiagotu ditugu».

Nazio Batuen Erakundearen (NBE) arabera, aurtengo lehen seihilekoan 1.282 lagun hil eta 2.176 zauritu dituzte; hain justu, bi aldeak presoen askatzeaz hitz egiten ari zirenean —bake negoziazioak hasteko baldintzetako bat zen—. Atzo, esaterako, talibanek segurtasun indarretako 32 agente hil zituzten, eta, Herat probintziako gobernadore Syed Wahid Qataliren arabera, militarrek gutxienez 53 taliban hil zituzten, tartean komandante garrantzitsu bat.

Testuinguru horretan, negoziazioen lehen egunetan bi aldeek ez dute pauso esanguratsurik eman: exekutiboak su-etenerako deia egin du, eta integrista sunitek herrialdean sistema islamiko bat ezartzearena.

Naeemek horixe bera baieztatu zuen: «Badakigu negoziazioak gorabeheratsuak izango direla. Gure helburuetako bat Afganistanen inbasioa amaitzea zen. Bestea, berriz, egiazko sistema islamiko bat egotea, publikoaren eta nazioaren aurrean erantzunak eman ditzakeena».

Oraingoz, elkarrizketen prozedura eta metodoa zehazteko hartu-emanek fruituak eman dituzte, eta bi aldeek espero dute datorren asterako horri buruzko xehetasunak adostea. «Aurrerapausoak eman ditugu, soilik gauza bat edo bi falta dira argitzeko», jakinarazi zuen atzo Mohammad Rasoul Tali gobernuaren negoziazio taldeko kideak.

Negoziazioei begirako helburuez, talibanen negoziatzaileburuak azaldu zuen ez dutela «interesik» herrialde osoaren kontrola hartzeko; izan ere, talibanak herrialdeko sisteman «sartzeko» proposamena egin da, botere banaketari bide emateko.

Armadaren jarrera

Kanpotik, Afganistango armadan arreta handiz jarraitzen ari dira talibanen eta gobernuaren artekoa elkarrizketak.

Horretaz, Asadullah Khalid Defentsa ministroak adierazi zuen prest daudela herrialdea defendatzeko NATOren indarrak joaten direnean: «Afganistango negoziazioak defendatuko ditugu, baita urteotako aurrerapausoak ere. Ez dugu atzerapausorik onartuko».]]>
<![CDATA[«Gerraren amaieraren eguntzat joko dute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/016/001/2020-09-13/gerraren_amaieraren_eguntzat_joko_dute.htm Sun, 13 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1960/016/001/2020-09-13/gerraren_amaieraren_eguntzat_joko_dute.htm
Afganistango Gobernuak iragan astean jakinarazi zuen askatu egin zituela adosturiko 5.000 preso talibanak, eta horrek eman die bidea atzo abiaturiko elkarrizketei. Izan ere, aurtengo otsailean sinaturiko itunaren arabera, gobernuak preso talibanak askatu behar zituen negoziazioak hasi aurretik, baita talibanek segurtasun indarretako mila kide inguru ere. Horiek horrela, integrista sunitek beste 22 kide askatzea erabaki zuten atzo, elkarrizketei begirako «keinu» gisara.

Hori bai, datozen hilabeteei begira, talibanen buruzagiorde Abdul Ghani Baradar mullak -islamaren doktrinan eta legean aditua- aitortu zuen «pazientzia handia» beharko dutela, baina ziur agertu zen emaitza positiboak lortuko dituztela: «Munduari esaten diogu saiatuko garela irtenbide on bat lortzen». Itxaropenerako mezu horrekin batera, ordea, beste aldearekiko desadostasun garrantzitsu bat utzi zuen agerian: Afganistanentzako nahi duten sistema politikoa, xaria lege islamiarrean oinarritua.

AEBen mezua

Atzoko saioan, nazioarteko hainbat agintari ere izan ziren, tartean Mike Pompeo Ameriketako Estatu Batuetako (AEB) Estatu idazkaria, zeinak bi aldeei adierazi zien irtenbide bat «onuragarria» izango dela datozen belaunaldi guztientzat.

AEBek eta talibanek itun bat adostu zuten iragan otsailean, eta, horren arabera, Washingtonek eta haren nazioarteko aliatuek beren tropak aterako dituzte Afganistandik hamalau hilabeteko epean.]]>
<![CDATA[Mobilizazioak, geldialdian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/016/001/2020-09-08/mobilizazioak_geldialdian.htm Tue, 08 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1920/016/001/2020-09-08/mobilizazioak_geldialdian.htm
Kataluniako mugimendu independentistak urteotan erakutsi du jende andana biltzeko gaitasuna duela, eta horrek balio izan dio bere aldarrikapenei ikusgaitasuna emateko. Diada eguneko manifestazioak, 2017ko independentzia erreferendumaren asteetako mobilizazioak, Espainiako Auzitegi Gorenaren epaiaren aurrean izandako erreakzioa; hainbat dira adibideak herritarrak kalera ateratzeko gaitasunaren erakusle direnak.

Urte hasieratik, baina, ez da halakorik ikusi. Jordi Muñoz politologoarentzat, independentziaren aldekoak «esku hartze politikorako tresna garrantzitsuenetako bat» gabe geratu dira: «Agerikoa da independentismoarentzat kalean egindako protestak direla presio egiteko duten tresnetako bat. Pandemiak ez badu uzten edo ahalbidetzen protesta jendetsuak egiten, ikusgaitasunaren galtzea eragingo du».

Errealitate horrek eragin du mugimendu sozialak egoera berrira egokitu behar izatea, jakitun baitira, oraingoz bada ere, ezingo dutela azken urteetan bezalako jendetza elkartu. Horren adibide da Omnium Culturalekoek iragan uztailaren 17an Jordi Cuixarti egin zioten ongietorria, hirugarren gradua eman ziotenean, Marcel Mauri elkarte horretako presidenteordearen arabera: «Kataluniako Gobernuak emandako gomendioak bete ditugu, horretan oso arduratsuak izan gara. Cuixarti ongietorria eman ahal izan genion, eta ez zen ezer gertatu. Pertsonak babestu behar ditugu, baina, aldi berean, manifestatzeko eskubidea defendatu behar dugu. Biak bateragarriak dira».

Diada eguna, erakusle

Egoera horren adibide bat da datorren ostiralean egingo duten Diada eguna. Ez da ohikoa izango, baldintzak ez baitira ohikoak: 107 elkarretaratze antolatu dituzte Kataluniako 82 herritan, herritarrek aurrez izena eman beharko dute horietan parte hartzeko eta denera 48.000 lagun elkartu ahalko dira. Herriaren araberakoak izango dira: Lleidan, esaterako, gehienez hamabi lagun batu ahalko dira; Badalonan, 1.700; eta Bartzelona hiriburuan, 10.000, lau tokitan banatuta. Kopuruen konparaketa egitearren: jendetsuena 2014koa izan zen, bi milioi lagun inguru elkartu zirenean, eta iragan urtean milioikoa izan zen.

Hori bai, protesta tokian bertan egin beharko dute, eta manifestariek bi metroko distantzia mantendu beharko dute euren artean; maskara soinean eramatea, noski, baitezpadakoa izango da.

Testuinguru horretan, Maurik aitortu du egoera «kezkagarria» dela mugimendu sozialentzat, baina «arduratsuak» izatera dei egin die herritarrei, eta protesta egiteko aukera dagoela nabarmendu du, betiere osasun gomendioak beteta.

Konfinamendua amaitu denetik hona, Omnium Culturalek eta Biltzar Nazional Katalanak (ANC) protesta txikiak antolatu dituzte, mobilizazioen metxak piztuta jarrai dezan, su apalagoan bada ere. Muñozen iritziz, horren helburua da protestak oinarri dituzten «sare formal eta informalak ez haustea»; etorkizunera begirako estrategia bat litzateke, orainari begirakoa baino: «Modu batera esatearren, makineria koipetuta mantendu nahi dute».

Hori bai, pandemiak eta aurreko urteetan bezala mobilizatzeko aukerarik ez izateak ez dute independentisten aldarrikapenen desagertzea eragingo. Agenda aldatu behar izan dutela, horretan ados da Omnium Culturaleko presidenteordea: «Pandemiak dena aldatu du, baina gure eskarien garrantzia ez du aldatu, bere horretan jarraitzen baitute. [Espainiako] Estatuari aurre egiteko beharra dugu, osasun larrialdia erabili baitu oinarrizko eskubideak urratzen jarraitzeko». Adibidetzat jarri du Cuixarten egoera; egunean 23 ordu pasatzen ditu ziegan.

Ikusteko dago, gainera, datorren hilabetean nolakoa izango den osasun egoera, U-1aren eta Espainiako Auzitegi Gorenaren sententziaren urteurrenak baitira. Berez, egoerak hobera egingo balu, mobilizazioak berpizteko egoera egoki baten aurrean egongo lirateke mugimendu sozialak, baina aurreikuspenek ez dute horretarako tarte handirik ematen.

«Zaila da Tsunami Demokratikoaren gisako mobilizazio handietan pentsatzea», gehitu du Muñozek; Mauri ados da horrekin, nahiz eta datozenak «indartsuagoak» izatea gustatuko litzaiokeen: «Hori bai, politikaren ikuspuntutik ez da udazken lasaia izango».

Krisiek sortzen dute aukera

Independentismoarentzat, osasun larrialdia eta krisi sozioekonomikoa aukera ezin hobea dira mobilizazio indartsuak berriz ere sustatzeko; finean, hilabeteotan galduriko protagonismoa berreskuratzeko, eta prozesu subiranista berpizteko.

Orain, krisi orok sortzen dituen aukerak baliatzea dute erronkatzat Kataluniako independentistek. Omnium Culturaleko presidenteordearentzat, independentismoak egin behar duen lehen gauza «bere burua aurkitzea» izan behar da, estrategia bateratu bat zehazteko. Horren helburua litzateke «[Espainiako] Estatuaren errepresioari aurre egitea» eta «autodeterminazioaren bidera joatea».

Pandemiak mobilizatzeko aukera murritzarazi dien arren, Maurik uste du mugimendu sozialek modua aurkituko dutela iragan urteetan bezalako eragina izateko: «Independentismoak urteotan erakutsi du ausarta izan daitekeela. Aurkituko dugu geure burua adierazteko modu bat». Muñozentzat, aldiz, independentziaren aldekoen lehentasunak «beren egiturak eta sareak babestea» izan behar du: «Prozesu subiranista eta aurreko krisi ekonomikoa elkarrekin bizi izan ziren; bada dioena krisiak prozesua elikatu zuela».

Mobilizatzeko aukera gutxi izanda, Quim Torra Kataluniako presidenteak deitu behar dituen hauteskundeetara begira jarri dira eragile guztiak. Agintariak oraindik ez du datarik jakinarazi, eta litekeena da hauteskunde horien atarian, eta batez ere kanpainan azkartzea egoera. Maurirentzat, kalean «hoberena» jendea gehiago elkartzea izango da, eta politikan botoen %50 baino gehiago lortzea datozen hauteskundeetan: «Independentismoak, alderdi independentista guztiek diotena da».

Mobilizazio faltaren ondorioz independentismoa ikusgaitasuna galdu duen arren, Mauri eta Muñoz bat datoz horrek ez duela eraginik izango hautetsontzietako babes kopuruan. GAD3 etxeak La Vanguardia egunkariarentzat egindako azken inkestaren arabera, parte hartzea hamahiru puntu jaitsi arren, independentistek botoen erdiak baino gehiago lortuko lituzkete lehenengoz; eta, horri esker, Kataluniako Parlamentuan duten gehiengoa handituko lukete, 77 eserleku lortzeraino. ERCk 42 diputatu eskuratuko lituzke (hamar gehiago); JxCk, 31 (hiru gutxiago); eta CUPek 4 (egun bezala).]]>
<![CDATA[Ez harritu Trumpek irabazten badu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/015/001/2020-09-03/ez_harritu_trumpek_irabazten_badu.htm Thu, 03 Sep 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1876/015/001/2020-09-03/ez_harritu_trumpek_irabazten_badu.htm
Berez, aldaketarako tartea txikia da aurtengo bozetan: boto emaileen %90 inguruk erabakia dute dagoeneko Trumpen ala Joe Biden demokrataren alde bozkatuko duen, eta, hortaz, bi presidentegaiek falta diren %10 konbentzitzea dute helburu —Wall Street Journal/NBCren inkesta baten arabera—. Urteotan, gainera, hautagai errepublikanoaren oinarri elektorala ez da aldatu, leialagoa da demokratena baino, horiek oraindik erakusteko baitute «moderatuagoak» diren horiek eta «ezkertiarragoak» diren horiek, biak ala biak mobilizatzeko gai izango ote diren.

Hilabeteotako protestetan eta batez ere asteotan gertaturikoa da erronkaren erakusle. Trumpek mezu eta helburua argiak ditu, «legea eta ordena» finkatzea Richard Nixonek 1968ko bozen kanpainan egin bezala—. Bidenek, berriz, zailagoa du estrategia: alde batetik, Poliziaren indarkeriaren aurkako protestekin batera izandako tentsio uneak kritikatu behar ditu, hautagai errepublikanoak horren inguruan monopoliorik izan ez dezan; baina, bestetik, horixe bera egiteak ezkerrerago daudenen haserrea eragin lezake, Black Lives Matter mugimendua kritikatzen ari delakoan. Finean, demokraten presidentegaiak tranpa bati egin behar dio aurre kanpainan.

Omar Wasowren Do Protests Matter? Evidence from the 1960s Black Insurgency-k agerian utzi duenez, demokraten aldeko babesa handitu egiten da protestak indarkeriarik gabekoak direnean; kontrakoa gertatzen denean, errepublikanoena igotzen da. Trump gustura arituko da arrazari buruzko auziez, zurien beldurra elikatu eta boto gehiago lortzeko.

Gertakariez haratago, demokratei beren hautagaiak kezka eragin beharko lieke. Bidenek ez du xarmarik, ez ilusio handirik transmititzen, eta Alderdi Demokrataren primarioetako ekitaldietan arazo batzuk izan zituen diskurtsoak ematerakoan; badakigu Trump nolakoa den, eta hori baliatuko duela bere aurkariari kalte egiteko. Inkesten arabera, Bidenen alde bozkatzeko arrazoi nagusia da Trumpen aurkako botoa dela; pisuzko arrazoia den arren, aldi berean errealitate hori oinarri ahula da hautagai demokratarentzat, kanpainan zehar edozein hutsegite esanguratsuk botoa aldaraz dezakeelako. Agian horregatik erabaki du ahalik eta ekitaldi gutxiena egitea, pandemiaren aitzakia ulergarria ere bai baitu. Baina datu kezkagarriak ere izan ditu: alderdiaren konbentzioaren ostean, babesa galdu du boto emaile independenteen artean.

Zer esan Kamala Harris demokraten presidenteordegaiaz? Albiste pozgarria da emakumezko beltz bat lehenengoz aurkeztea, baina, horretaz haratago, fiskal gisara egindako lanak kezka sortu du demokraten oinarri elektoralaren parte batean. Kasurako, eskolako hutsegiteekin izan zuen jarrera: Lorraine Cuevasek, esaterako, 180 egun pasatu zituen kartzelan, bere seme-alabek 100 eskola egun baino gehiago galdu zituztelako. Horrelakoen aurrean, Harris damututa agertu zen primarioak egin zituztenean, baina askok taktika politiko gisa ikusi zituzten adierazpenok. Heriotza zigorra ere defendatu zuen fiskala zenean; «Kamala polizia bat da», mezu hori zabaldu zuten ekintzaile afro-amerikarrek presidentetzarako primarioetara aurkeztu zenean.

Demokraten presidentegaiaren eta presidenteordegaiaren profilek zalantzarako hainbat arrazoi eman dituzte, eta horrek hautagai errepublikanoari mesede egin liezaioke. Trump eta Biden beldurraren estrategia erabiltzen ari dira, eta aurtengoak «historiako boz garrantzitsuentzat» jo dituzte. Argi utzi dute borroka ez dela izango programari eta proposamenei buruzkoa, baizik eta Bulego Obalean nor eseriko den, horri buruzkoa.

Inkesten xehetasunak ere arretaz aztertu beharko lituzke hautagai demokratak. Bozetarako bi hilabete falta direla, Trumpi 2016an baino emaitza hobeak aurreikusten dizkiote estatu aldakor ia guztietan —orain demokraten alde eta orain errepublikanoen alde bozkatzen dutenetan—, eta RealClearPolitics webgunean jasotako datuek agerian utzi dute boto emaile askok beren hautua ezkutatzen dutela: egungo egoera polarizatuan hautagai errepublikanoaren alde egingo dutela.

Demografiari begira, bi hautagaien arteko lehia hiri inguruneetan jokatuko da, hirietan gehienak demokratak baitira, eta landa eremuetan, errepublikanoak. Hollywooden filmetan hainbatetan agertzen diren etxe ilara eta auzo lasai horietan, gehienek betiko segurtasuna nahiko dute, eta Trumpek hor du botoak berreskuratzeko eta lortzeko aukera. Horren adibide bilakatu dira asteotan Mark eta Patricia McCloskey, pistola bat eta errifle bat eskuan zituztela protestarien aurrean jarri zen bikotea, euren etxea «babestea» helburu —horren ostean errepublikanoen konbentzioan hitz egiteko gonbita jaso eta onartu egin zuten—.

Abstentzioa, gainera, oso handia izan ohi da, eta hor ere itxaropena du Trumpek, 2016an botoa eman ez zuten zuriek oraingoan botoa ematekoa, batez ere landa eremuetan. Liskarrek iraun bitartean, horietako asko abstentziotik atera litezke.

Duela lau urte, Trumpek Hillary Rodham Clintonek baino boto gutxiago lortu zuen, baina presidente izateko beharrezko ordezkarien kopuru handiagoa lortu zuen. Botoak non lortu, hori izango da gakoa berriz ere: ez harritu Trumpek (berriz) irabazten badu.]]>
<![CDATA[PDeCATek zehaztu gabe utzi du hauteskundeetarako estrategia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2020-08-01/pdecatek_zehaztu_gabe_utzi_du_hauteskundeetarako_estrategia.htm Sat, 01 Aug 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2020-08-01/pdecatek_zehaztu_gabe_utzi_du_hauteskundeetarako_estrategia.htm
Herenegun gauera arte luzaturiko bilera telematikoan, Jordi Sanchez ANCko presidente ohiarekin izan dituen negoziazioen berri ematera mugatu zen Bonvehi, eta, hortaz, alderdiak ez zuen erabakirik hartu bozei begirako aliantzei buruz.

Halere, PDeCATen presidentearen adierazpenak eta orain arteko joera kontuan hartuta, badirudi bere alderdia Puigdemontenarekin koalizio bat osatu gabe aurkeztuko dela hauteskundeetara, aurrez akordiorik lortzen ez badute; hori bai, PDeCATen buruak espero du abuztuaren 9tik aurrera bi aldeen arteko hizketetan are gehiago sakontzea, JxCk egun horretarako aukeratuko baitu bere zuzendaritza.

PDeCATen eta JxCren arteko harremana ez dago garairik onenean, iragan astean JxC alderdi bihurtzeko prozesua abiatu baitzuen Puigdemontek —urriaren 3ra arte luzatuko da—. Kataluniako presidente ohiak ez du itxaron aurretik PDeCATekin itun bat lortu arte, eta presio handiagoa gehitu die negoziazioei.

Militantzia bikoitzik ez

Puigdemontek alderdi berriarekin bat egitera deitu ditu PDeCATeko kideak —2.800 baino gehiago ditu —, baina alderdi horretako zuzendaritzak bere militanteei ohartarazi die militantzia bikoitza debekatua dutela. Hortaz, «zintzo» jokatzeko eskatu die Puigdemonten proiektu berriarekin bat egin nahi dutenei, eta alderdia uzteko esan die.

Eskari horren harira, Miriam Nogueras PDeCATeko presidenteorde eta Espainiako Kongresuko diputatuak atzo goizean jakinarazi zuen alderdiko kargu hori utziko duela. Nogueras kritiko agertu da bere alderdiaren zuzendaritzarekin, JxCrekin bat egiteko prozesu bat abiatzearen aldekoa baita; oraingoz, ordea, ez dio utzi PDeCATen militatzeari .]]>
<![CDATA[Palestinako kasuek gora jarraitzen dute, neurriak gogortu arren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/017/001/2020-07-31/palestinako_kasuek_gora_jarraitzen_dute_neurriak_gogortu_arren.htm Fri, 31 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1893/017/001/2020-07-31/palestinako_kasuek_gora_jarraitzen_dute_neurriak_gogortu_arren.htm
Nazio Batuen Erakundearen (NBE) arabera, gorakada horren arrazoietako bat Palestinaren eta Israelen arteko koordinaziorik eza da. Izan ere, Tel Aviven Zisjordaniaren parte bat anexionatzeko planen harira, Mahmud Abbas PANeko presidenteak iragan otsailean jakinarazi zuen Israelekiko lankidetza harremanak hautsiko zituela.

Nikolai Mladenov NBEren Ekialde Hurbilerako ordezkariak joan den astean salatu zuen pandemiari aurre egiteko Palestinaren eta Israelen gaitasunean «eragin nabarmena» izaten ari dela bien arteko koordinazio falta. Ohartarazi zuen, besteak beste, Abbasen gobernuak ez onartzea Tel Avivek PANen izenean biltzen dituen zergak —hilero 170,3 milioi euro jasotzen zituen zergatan— traba bilakatu dela laguntza humanitarioa jasotzeko, batez ere Gazarentzat: «[Palestinaren eta Israelen arteko] Diplomazia berriz abiarazi behar dugu».

PANen, kezka berezia sortu du Israelen sartu eta handik ateratzen diren langile palestinarren egoerak, kutsatzeko arrisku handiagoa dutela uste baitute; konfinamendu neurriak arindu zituztenetik, Israelek mila eta 2.000 positibo artean ditu egunero. Errefuxiatuen guneetako egoera ere hizpide izan du asteotan Abbasen gobernuak; 1,5 milioi lagun bizi dira horietan, eta, Palestinar Iheslarientzako Laguntza eta Lan Bulegoaren arabera, «gainezka» daude, ez baitago tokirik gutxieneko distantzia mantentzeko.

Osasun larrialdiari PANen krisi ekonomikoa gehitu behar zaio, haren diru sarrerak %80 txikitu baitira krisia hasi zenetik. Horrek eragin zuzena izan du pandemiari aurre egiteko gaitasunean, baita 177.000 funtzionarioei soldatak ordaintzeko asmoetan ere; iragan hilabetean, esaterako, ez zuten ezer jaso.]]>
<![CDATA[Yemen hegoaldeko independentistek uko egin diote autogobernuari]]> https://www.berria.eus/albisteak/184971/yemen_hegoaldeko_independentistek_uko_egin_diote_autogobernuari.htm Wed, 29 Jul 2020 13:32:16 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/184971/yemen_hegoaldeko_independentistek_uko_egin_diote_autogobernuari.htm Nizar Haitham STCren bozeramailearen arabera, erabakiak helburutzat du «Yemengo ahaleginak elkartzea» matxino huthien aurka, eta Riadeko Akordioa erabat errespetatzea: «Segurtasuna eta egonkortasuna lortu nahi dugu [Yemenen]. Jorratu eta sakondu egingo dugu Iranen esku sartzearen aurka aliantza arabiarrarekin dugun lankidetza estrategikoa, segurtasunean eta arlo politiko, militar eta ekonomikoan». Khalid bin Salman Saudi Arabiako printze eta Defentsa ministrordeak, berriz, uste du adostasun hori lortzea «elkarrizketa serios baterako nahiaren isla» dela. Hasieran gatazka nazioarteak onartzen duen gobernuaren eta matxino huthien artekoa zen arren, pixkanaka beste hainbat eragile sartu dira gerran, paisaia erabat aldrebestu eta proxy gerra bilakatzeraino. Kanpoan, Saudi Arabia eta Arabiar Emirerri Batuak gobernuaren alde agertu ziren, eta xiiten aurkako frontea osatu zuten; izan ere, huthiek Iranen babesa dute, eta horri esker lortu dute urteotako estrategiari eustea. Ordea, barruan, xiiten kontrako frontea zatitu egin zen 2018an, eta Yemen hegoaldeko milizia independentistek Aden hiria hartu zuten -nazioarteak onarturiko gobernuaren hiriburua-, beste eremu zabal batekin batera. Nazioarteko babesen zatiketa eragin zuen horrek: Arabiar Emirerri Batuak milizien alde agertu ziren, eta Saudi Arabia, gobernuaren alde. Hegoaldeko independentistek eta nazioarteak onarturiko gobernuak gertakari horien harira adostu zuten, iaz, Riadeko Akordioa, baina, hilabeteotako gertakariek erakutsi dutenez, oraingoz ez da erabat bete itunaren edukia. Bost urte pasatu dira Saudi Arabia Yemenen eskua sartzen hasi zela, eta orain arte matxino huthiek erakutsi dute gai direla gobernuaren indarrei aurre egiteko. Bi aldeak prest agertu dira su-eten bat adosteko, baina saiakerek ez dute fruiturik eman. 2014tik, 200.000 lagun inguru hil dituzte Yemenen; 3,7 milioi desplazatu zenbatu ditu Nazio Batuen Erakundeak; eta 24,4 milioi herritar laguntza humanitarioaren menpe daude -28 milioi biztanle ditu herrialde horrek-.]]> <![CDATA[Maliko oposizioak uko egin die krisi politikoa amaitzeko proposamenei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-07-29/maliko_oposizioak_uko_egin_die_krisi_politikoa_amaitzeko_proposamenei.htm Wed, 29 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2020-07-29/maliko_oposizioak_uko_egin_die_krisi_politikoa_amaitzeko_proposamenei.htm <![CDATA[Elkarrizketa, etenda ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1935/014/001/2020-07-26/elkarrizketa_etenda.htm Sun, 26 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1935/014/001/2020-07-26/elkarrizketa_etenda.htm Korsika hitza Frantziako Konstituzioan txertatzea, urte hartan egin behar zuten konstituzioaren erreforma baliatuta -azkenean atzeratu egin behar izan zuten, Jaka Horien protestengatik-. Horren ostean, eta urtebeteko epean, Simeoni eta Talamoni gutxi batzuetan elkartu ziren garai hartako Frantziako lehen ministro Edouard Philipperekin, eta, hitzordu bakoitzetik ateratzean, Korsikako bi agintariek kezka eta kritika mezuak helarazi zituzten, aurrerapausorik ematen ez zutelako. Philippek 2018an aitortu zuen Korsikako egoera politikoa «berria» dela Parisentzat, baina horrek ez zuen aldaketarik eragin Frantziako Gobernuaren jarreran. Macron 2019ko apirilean itzuli zen Mediterraneoko irla horretara, eta Simeonik eta Talamonik legebiltzarrean hitz egiteko gonbita helarazi zioten; Eliseoak ezetz erantzun zuen, eta bi agintariek Frantziako presidentearen bisita boikotatzea erabaki zuten. Handik hona, bi gobernuen arteko elkarrizketa gutxi batzuk izan diren arren, beste hainbat auziri buruzkoak izan dira, eta aldarrikapenek ez dute ia tokirik izan eztabaida horietan. Are, Macron, Simeoni eta Talamoni ez dira berriz elkartu mahai beraren inguruan; Frantziako presidenteak, ordea, ez du inoiz «hildakotzat» jo «elkarrizketaren haria». Testuinguru horretan, Korsikako mugimendu nazionalistan ugaritu egin dira estrategiari begirako kritikak. Horiez, Korsikako presidenteak hil hasieran adierazi zuen «bakoitzak autokritika» egin behar duela prozesuan izan duen jarreraz, baina ez zuen arriskuan ikusi agintera eraman zuen Pe a Corsica koalizioa. Hori bai, asteak dira bere Femu a Corsica autonomistaren eta Talamoniren Corsica Libera independentistaren arteko desadostasunak argitara ateratzen ari direla; eta ez hori bakarrik: Korsikako Nazioaren Alderdiak ere (PNC) Simeoniren aurkako hitzak esan ditu, batez ere iaz Femu a Corsicatik ateratzea erabaki zuenetik. Hain justu, ezagunak dira jada Korsikako presidentearen eta PNCren idazkari nagusi Jean-Christophe Angeliniren arteko talka dialektikoak; Calendinik «egiazko elkarrizketa bat» eskatu zion Simeoniri, iragan hilabeteko herriko bozen ostean, baina oraingoz ez dirudi bien artean aldaketa handirik espero daitekeenik. Aldi berean, Talamonik Korsikako presidenteari presio egiten jarraitzen du, argudiatuta «oraindik garaiz» daudela «harturiko engaiamenduak betetzeko». Nola eman lehentasuna Simeonirentzat, erronka da argitzea nola itzularazi nazionalisten aldarrikapenak agenda politikoaren erdigunera. Aurten, Korsikak bere burua gobernatzeko baliabideak lortze alderako erabakiak hartu dituzte, baina betiere Parisekin negoziatuta izan da, eta eskari historikoetatik urrun. Azken hilabeteotako ezagunena 500 euroko errenta unibertsalarena izan da. Egungo egoeraren «larritasuna» dela eta, Korsikako Asanbleako presidenteak «ahalik eta azkarrena» jarduteko deia egin zuen iragan maiatzean, herritarren egunerokoa bermatze aldera. Behar horren erdian kokatu zuen haren proposamena, errenta unibertsala esperimentatzearena: «Segurtasun hari bat da denontzat. Gainera, [gai horretan] Korsika aurretik izatea ere ona litzateke denontzat». Simeoniren iritziz, osasun larrialdiaren eraginez sortuko diren egoera ekonomiko eta sozialek «berrikuntzarako beharra» handitu dute, eta horregatik jo zuen aztertzeko modukotzat Talamoniren neurria. «Elkartasuna da garrantzitsua. Orain, datozen asteetan, finantzaketaz eztabaidatu beharko dugu, neurriaren eduki zehatzez». Korsikak, bere autonomia mugatuan, ezin du bere kabuz halako neurririk ezarri, eta, hortaz, ezinbestekoa zaio Frantziako Gobernuaren baimena eskuratzea. Baina, mota horretako proposamenez haratago, Korsikako presidenteak ez du lortu aldarrikapen historikoak lehen lerrora itzultzea, eta litekeena da datorren urteko martxoan egitekoak diren Korsikako bozetan berriz mahaigaineratzea Parisi egiten dizkioten eskariak. Aldi berean, Korsikako presidenteak hainbatetan egindako ohartarazpena betetzear egon liteke: indarkeriaren itzulera. Korsikako Nazioa Askatzeko Frontea talde armatuak (FLNC) iragan urtean jakinarazi zuen bere burua berriz egituratu zuela, eta espekulazioaren aurkako borrokan arituko zela. Iragan astean, gainera, FLNCko lau kidek beren gain hartu zuten Bastiako komisaria baten aurka egindako tiroketa. Simeonik erronka handiak ditu datozen hilabeteetarako: mugimendu nazionalistako buruzagi garrantzitsuena izanik, Pe a Corsicako sektore guztiak elkartu behar ditu programa beraren inguruan, datozen urteko bozei begira. Hauteskunde horietan 2015eko eta 2017ko emaitzak sendotzeak mezu garrantzitsu bat bidaliko lioke Parisi, eta aldarrikapenen inguruan berriz eztabaidatzeko aukera eman. Izan ere, hiru hauteskunde jarraian irabazita, Frantziako Gobernuak zailago izango du bere jarrerari eustea. 2015ean boterera iritsi ziren lehenengoz nazionalistak, eta, harrezkeroztik, arrakastaz arrakasta igaro dituzte hauteskunde guztiak. Garaipen politiko horiekin batera, eta gatazka armatua eta klandestinitatea atzean uzteko nahiarekin batera, irlari aurpegia aldatu nahi diote autonomistek eta independentistek, herriaren egonkortasuna bermatzeko. Aldaketak sei urte bete ditu 2014an Simeoni Bastiako alkate hautatu zutenetik -aurtengo herriko bozetan alkatetzari eutsi diote-, gora baizik ez du egin Korsikako mugimendu nazionalistak. Garaipen horren ostean utzi zituen armak FLNCk, eta erabaki horrek are gehiago bultzatu zuen nazionalisten olatua. 2015eko Korsikako hauteskundeetan irauli zuten paisaia politikoa lehenengoz nazionalistek: urte hartako abenduaren 13an, eta XVIII. mendeaz geroztik aurrenekoz, nazionalistaz osaturiko gobernu bat igo zen boterera Mediterraneoko uharte horretan, bozen bigarren itzulian autonomistek eta independentistek aliantza bat eginda. Simeoni hautatu zuten presidente, eta Talamoni legebiltzarreko presidente. Nazionalisten onarpena hasi besterik ez zen egin 2015eko abenduan. 2017ko ekainean, lautik hiru diputatu lortu zituen nazionalisten koalizioak, Pe A Corsicak, Frantziako Asanblea Nazionaleko hauteskundeetan, eta, horrekin batera, Parisi mezu argi bat bidali zioten: mugimendua zabaltzen ari dela Korsikan, eta emaitzak kontuan hartzeko modukoak direla. Eliseoan, ordea, ia jaramonik ez korsikarren aldarrikapenei, azken lau eta erdian bezala. Sei hilabete geroago, herritarrak berriz deitu zituzten bozkatzera, 2017ko abenduan, lurralde kolektibitate berriko legebiltzarra hautatzeko. Pe A Corsicaren helburua, argia: orain arteko joerari eustea, eta ahalik eta indar gehien lortzea. Emaitza sekulakoa izan zen: gehiengo osoa lortu zuten, eta inoizko boto eta eserleku gehien. Hurrengo urterako, emaitza horiek egonkortzeko eta hobetzeko helburua dute, Parisekiko eta elkarrizketetako indar orekan pisu handiagoa izateko. ]]> <![CDATA[Paisaia geroz eta zatituagoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/014/001/2020-07-25/paisaia_geroz_eta_zatituagoa.htm Sat, 25 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1917/014/001/2020-07-25/paisaia_geroz_eta_zatituagoa.htm
Bi aldeen arteko mezuak eta kritikak ugaritu egin dira azken egunotan, eta, Elie Poigoune Jakintsuen Batzordeko kide ezagunak adierazi duenez -kanpaina gainbegiratzeaz arduratuko dira-, aurten jarrerak «gogortu» egin dira. Oraingoz, gertakariak sare sozialetako mezu arrazistetara mugatu dira, baina Poigounek kezka agertu du datorrenari begira: «2020an, jarrerak gogortu egin dira; lasai egoteko deia egin behar dugu, pospolo batekin nahikoa izango baita [gatazka lehertzeko]. Gorrotoa, indarkeria eta bazterkeria hautu errazak dira».

Mezu arrazista horietako batzuen egileak «ekintza politiko» gisara defendatu du egindakoa, baina horrek ez dio balio izan zigorra saihesteko: urtebeteko kartzelaldia ezarri diote -horren erdia ez du bete beharko-. Pierre Christophe Pantz geopolitikan doktoreak RT France kateari adierazi zionez, aurten bi aldeak are gehiago zatitu dira: «Paisaia politikoaren bipolarizazioa nabarmen kristalizatu da, eta kanpainaren tonua 2018koarena baino askoz ere erasokorragoa da».

Aurtengo kanpainan berritasun garrantzitsu bat izango dute: Frantziako bandera erabiltzea legezkoa izango da, duela bi urte ez bezala. Horrek, noski, independentisten haserrea piztu du, estatuaren neutraltasuna hausten duela uste baitute; hori ikusita, Nazio Askapenerako Fronte Sozialista Kanaka (FLNKS) aliantzak Parisi egotzi dio eskuin loialistarekin «konspiratzea» bandera horren erabilera legezkoa izateko. Are, FLNKSk galdeketako emaitzak zalantzan jartzeko mehatxua ere egin du.

Horri guztiari gehitu behar zaio independentistek eta Frantziako Estatuak urte honen bigarren hiruhilekoan izan duten beste gatazka bat, Laurent Prevost gobernuaren ordezkaria polemikaren erdian utzi duena. Kaledoniar Batasuna (UC) indar independentistak asteak pasatu ditu Prevost kargugabetzeko eskatzen, osasun larrialdian jarritako baldintzak Noumeako akordioaren aurka doazelakoan. Ez hori bakarrik: armadaren komandante bat Frantziara itzultzeko eskatu du alderdiak, militarrak uhartean «ezkutuan sartu eta atera» dituelakoan.

Laboristen aldaketa

Independentisten aldetik, aurten Alderdi Laboristak ere parte hartuko du kanpainan. 2018. urtean, ezkerreko indar horrek galdeketa boikotatzera deitu zuen, argudiatuta hautesle errolda «mugatuegia» zela -kanak asko kanpoan utzi zituztelako-, eta lehenbiziko erreferendumak ez zuelako Noumeako akordioa errespetatzen. Aurtengoan, bada, iritzia aldatu dute.

Urte hasieran egindako bilkura batean, laboristek erabaki zuten hasi berri den kanpainan botoaren aldeko deia egitea, baina, aldi berean, erabaki zuten FLNKSrekin ez aliatzea, azken urteotako zatiketa are gehiago sakonduz. Louis Kotra Uregei alderdiaren buruzagiak zera adierazi zuen urte hasieran: «Alderdi Laboristak baiezkoaren alde bozkatzera deitzen du, eta nazionalisten batasunaren alde egitera. Guk [galdeketarako] ardura eta jarrera gure gain hartu ditugu, eta hori ikusi egingo da praktikan. Baina FLNKSren egituretatik kanpo izango da».

Independentziaren aurkakoen artean, egoera antzekoa da: sei alderdi politiko -tartean eskuin muturra- Loialistak izeneko kanpainan elkartu dira, 2018ko «hutsegiteetatik ikasi» ostean emaitza hobeak lortzeko; Gil Brial kanpainaren koordinatzailearen arabera, indarrak batzeak arrakastarako bidea erakutsiko du: «Azkenean, arrazoi oso gutxi daude independentziaren alde bozkatzeko, baina arrazoi asko daude Frantziaren parte den Kaledonia baten alde egiteko».

Hori bai, agintean den eta kongresuan ordezkaritza handiena duen Etorkizuna Konfiantzaz alderdiak ez du horretan parte hartuko, baina hark ere ezezkoaren alde bozkatzera deitu du.

Berez, aurtengo erreferenduma irailaren 6an ziren egitekoak, baina koronabirusaren ondorioz urriaren 4ra atzeratzea erabaki zuen Edouard Philippe Frantziako aurreko lehen ministroak. Iragan maiatzean egin zuten eskaria UC independentistak eta Kaledonia Elkarrekin (CE) indar loialistak, baina haiek beste data bat proposatu zuten, urriaren 25a; argudiatu zutenez, kanpaina behar bezala egiteko bermerik ez zegoen. Azkenean, Philippek data aldatzea erabaki zuen, baina ez UCk eta CEk proposaturiko egunera, urriaren 4ra baizik.

2018ko azaroaren 4an egin zuten deskolonizazio prozesuko lehen independentzia erreferenduma, eta, Frantziaren parte izateko hautua gailendu zen arren (%56,7-%43,3), independentismoak espero baino askoz ere emaitza hobeak lortu zituen.

Haustura sakonak

Orduko horrek, gainera, agerian utzi zuen Kaledonia Berriko errealitatea: haustura sakona dagoela jatorriz indigenak diren kanaken eta jatorriz europarrak diren caldocheen artean, bai politikoki, baita soziologikoki ere. Kanakek independentziaren alde bozkatu zuten, eta caldocheek, aurka, baina independentismoak lortu zuen gazteriaren parte bat mobilizatzea -abstentziora jotzeko asmoa zuten gehienek- eta indigenak ez diren batzuek ere baiezkoaren alde egitea.

Lehen galdeketan bezala, aurten ere, Hegoaldeko probintziako boto emaileak erakartzea da independisten erronka. Iparraldeko probintzian eta Leialtasun uharteetan, kanakak gehiengo dira, eta hori sumatu zen Kaledonia Berriko Kongresurako iazko bozetan, independentziaren aldeko alderdi politikoek jaso baitzituzten boto gehien bi eremu horietan.

Arazoa, ordea, hirugarren probintzia horretan dute: biztanleriaren %75 bizi da eremu horretan, eta probintzia horretatik doaz ordezkari gehien ganberara; bada, eremu hori da loialisten gotorlekua. 268.767 biztanle ditu Kaledonia Berriak, eta horietatik 199.983 bizi dira Hegoaldeko probintzian; batez ere, Noumea hiriburuaren inguruan.

Halere, azken bozetako joerak mesede egiten dio independentismoari: 1999ko bozetan, independentziaren aldeko alderdiek 19 diputatu eskuratu zituzten, eta indar loialistek, 35; egun, berriz, independentistek 26 ordezkari dituzte, eta unionistek, 28.

Ofizialki, 30 urte dira Kaledonia Berria deskolonizazio prozesu batean murgilduta dagoela, 1988ko Matignongo eta 1998ko Noumeako akordioen ondorioz. Frantziako Estatuaren eta Kaledonia Berriko independentisten eta loialisten ordezkariek adosturiko eta sinaturiko hitzarmenek koloniaren hiru probintzien eta komunitateen arteko desorekak orekatzeko neurriak aurreikusi zituzten, eta, lehen akordioaren kasuan, baita sinatu eta hogei urtera autodeterminazio erreferendum bat antolatzea ere. Hamar urteren ostean, ordea, independentistek eta loialistek ez zuten argi ikusi galdeketa horren antolaketa, hori egiteak aurreko hamarkadako tentsioak berpitz zitzakeelakoan; horren ondorioz, hiru aldeek Noumeako akordioa sinatu zuten, eta Parisek onartu zuen pixkanaka gero eta eskumen gehiago ematea Kaledonia Berriari. Alegia, koloniaren autonomia progresiboki handitzea.

Gaur-gaurkoz, Kaledonia Berria testuinguru horretan dago: Justizia, ordena publikoa, Defentsa, moneta eta nazioarteko harremanak -falta zaizkion eskumenak- soilik independente bilakatuz gero bereganatuko ditu.

Urte gatazkatsuen ondorio

Matignongo eta Noumeako akordioak bide gatazkatsu baten ondorio dira. Independentziarako bidean, lehen harria Maurice Lenormandek jarri zuen, 1953an UC alderdia sortu zuenean; kaledoniarrak eta melanesiarrak elkartzea zuen helburu, Bi kolore, herri bakarra lelopean. Kanakek 1957ra arte itxoin behar izan zuten bozkatzeko eskubidea izateko; horren aurretik, ez zuten eskubide zibilik, eta lan behartuak egiteko erabiltzen zituzten.

Iragan odoltsuak goia jo zuen 1980ko hamarkadan, Kaledonia Berria gerra zibilaren atarian zegoenean. FLNKSk, Jean-Marie Tjibaou buru zuela, «Kanakyko behin betiko gobernua» osatu zuen 1984an, eta hurrengo lau urteetan krisi politikoa eta iskanbila bortitzak izan ziren protagonista herrialdean.

Goia 1988an jo zuten, Frantziako presidentetzarako bozen atarian: Ouvea irlako Gossanaheko kobazuloan ezkutatu ziren zenbait militante independentista, bahitu zituzten 27 jendarmerekin; militarrak bortizki sartu ziren, eta 25 hildako izan ziren; tartean, hemeretzi kanak. Orduan, negoziazioetako bidea hartzea erabaki zuten Tjibaouk eta loialisten ordezkari Jacques Lafleurrek, eta urte berean Matignongo Akordioa sinatu zuten; Ouveako tragedia, ordea, ez zen berehala amaitu: 1989an, aurreko urteko gertakarien oroimen ekitaldi batean, independentista batek Tjibaou hil zuen, aurreko urteko akordioa sinatzeagatik.

30 urteren ostean, Kaledonia Berriaren independentziak eztabaida politikoaren erdian jarraitzen du, eta aurtengo galdeketak ez dio amaierarik emango auzi horri. Baiezkoak irabaziko balu, Parisek eta Noumeak trantsizio epe bat jarriko lukete abian, etorkizuneko herrialdea prestatzeko, eta Kaledonia Berriari falta zaizkion eskumenak emateko; ezezkoak irabazita, irlak ez luke eskumen gehiago izango. Halere, emaitza edozein dela, aurtengo galdeketa beste mugarri bat izango da, bai Kaledonia Berriaren historian, bai Frantziarenean.

Bihar: Korsika]]>
<![CDATA[Galdeketa, aho batezko eskaria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/016/001/2020-07-24/galdeketa_aho_batezko_eskaria.htm Fri, 24 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1917/016/001/2020-07-24/galdeketa_aho_batezko_eskaria.htm Bretons aldizkariari adierazi zion Bretainiaren batasuna gauzatzea zela «logikoena». 2018ko maiatzean, honako hau gehitu zuen: «Zenbat eta lehenago egin, orduan eta hobeto». Saiakera bakoitzak, ordea, Parisen ezetza topatu du parean, agintean alderdi bat edo bestea dagoela ere.

Frantziako Gobernuaren ezezkoa behin eta berriz jasotzearen ondorioz, Bretainiaren batasunari buruzko eztabaida agenda politikoan txertatzea ez da izan egiteko erraza. Halere, DIBAB elkartearen eta Breizh Civic Laben iazko abuztuko galdeketak -TMO Institutuak egina- berriz mahaigaineratu zuen auzi hori; inkesta horren arabera, bretoien %67 batasunari buruzko erreferendum bat egitearen alde daude, eta herritarren erdiek Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzearen alde bozkatuko lukete boz horietan.

Egun, Frantziako Errepublikaren egiturak bitan banatzen du Bretainia historikoa: batetik, Bretainiako eskualdea dago, lau departamenduk osatzen dutena eta lurralde historikoaren zatirik handiena hartzen duena; bestetik, Loira Atlantikoa departamendua dago, hegoalderago: Naoned du hiriburutzat, eta Loirerria eskualdearen parte da.

Inkesta horrek erantzun adierazgarriak eman zituen, eta, antolatzaileekin beraiekin hasita, galdeketaren ondorioak pozgarriak izan ziren. «Oso harrituta gaude emaitzekin», dio Brendan Guillouzic-Gouret DIBAB elkarteko kideak. «Agerian uzten dute nahi bat dagoela, eta guk hori baliatu nahi dugu haratago joateko. Mugimendu bretoi klasikokoek diote batasuna erreparazio historiko bat dela, baina batasun hori aldaketa bat lortzeko baliatu behar dugu, herritarrak gizarte bretoiaren parteago senti daitezen».

Galdeketaren emaitzak publiko egin eta gutxira, Bretainia eskualdeko presidente Loig Chesnais-Girardek -Alderdi Sozialistakoa (PS)- adierazi zuen pilota Loira Atlantikoa departamenduaren teilatuan zegoela, eta horri zegokiola hurrengo pausoa ematea. Guillouzic-Gouretentzat, hori esatea hutsegite bat da, galdeketa lortzeari begira: «Berarentzat erraza da hori esatea, hori eginda ez delako ezertara engaiatzen. Guk uste dugu ez ditugula Loira Atlantikoa eta [Frantziako] estatua itxoin behar galdeketa antolatzeko. Gizarteak bere buruari galdetu badiezaioke, eskualdeak ere plazaratu dezake galdera. Kontsulta bat izan daiteke, bere eremuko herritarren iritzia jakiteko. Maila politikoan asko aldatuko luke, eta jendeak ikusiko luke gai hori interesatzen zaigula. Berez erraza da, baina...».

Orain arteko pausoak

Azken urteotan, Bretainian pauso asko eman dituzte balizko erreferendumari begira. Iragan otsailaren 4an, esaterako, Bretainiako Kontseiluak erabaki garrantzitsu bat hartu zuen, oraingoz sinbolikoa dena: aurrekontuetan, Bretainia eskualdea eta Loira Atlantikoa departamendua batzeari buruzko balizko galdeketa finantzatzeko 100.000 euro gorde zituen. Bretainiako Kontseiluko presidenteak aurkeztu zuen zuzenketa, batasunari begira dagoen «aho batezko engaiamendu kolektiboa are gehiago indartzeko».

Diru sailaren bozketa batasunari buruzko batzorde batek landutako txostenaren harira egin zuten. Testu horretan, Isabelle Le Bal kontseilaria -MoDem alderdi zentristakoa- eta Jean-Michel Le Boulanger kontseiluko lehen presidenteordea -PSkoa- buru zuen lantaldeak honakoa ondorioztatu zuen: «Lurralde kolektibitateen zatiketaren auzia demokratikoa da, eta modu demokratikoan egin behar zaio aurre. Herritarren iritzia entzun beharra dago».

Horren aurretik, 2018ko abenduan, Loira Atlantikoa departamenduko Kontseiluan kontsentsu handia izan zuen erreferendum baten eskariak, 62 ordezkaritik 55ek egin baitzuten horren alde. Hori bai, iritzia xehetasun garrantzitsu batekin batera eman zuten, eskatu baitzuten erreferendum hori, Loira Atlantikoa departamenduan ez ezik, Loirerria eskualde osoan eta Bretainia eskualde osoan ere egiteko.

Aldiz, batasunaren inguruan, kontseiluak kontrako iritzia eman zuen: 30ek aurka bozkatu zuten, eta alde soilik hamahiruk -hamabostek abstentzioa eman zuten, eta lauk ez zuten bozketan parte hartu-.

DIBABeko kideak, pauso horiek aitortzen dituen arren, ohartarazi du borondate politiko oso txikia dagoela galdeketa lortzeari begira: «Auzia azaleratzen dugun bakoitzean, estatura bidaltzen gaituzte, Parisera, zentralismora. Hemen ez dira saiatzen demokrazia funtzionarazteko moduak bilatzen, gure kabuz egiteko». Testuinguru horretan, Guillouzic-Gouret alde bakarreko galdeketa bat antolatzearen aldekoa da: «Guk nahi dugu jendeak iritzia ematea, eta horrek esan nahi du ez dela zertan Parisekin akordio bat lortua izan».

Asmo horrek DIBAB elkarteak 2014. eta 2015. urteetan antolaturiko mobilizazioak izango lituzke inspirazio iturri; Bretainiako hogei bat herritan erreferendum txikiak antolatu zituzten, herritarren iritzia ezagutzeko. «Galdeketak ziren; guk herria galdetu nahi dugu, eta horren harira antolatu genituen. Herriak parte hartu behar du Bretainia batuaren prozesuan; guk egingo dugu politika, guk galdetu. Parte hartzea sustatu behar da. Gure jarrera da ezer ez espero izatea estatuaren partetik. Ez dator ezer inoiz».

Bretainia garatzeko aukera

Batasunaren auziak beste elementu bat azaleratu du eztabaida politikoan: balizko Bretainia batuaren autonomia, eta Europako herrialderik zentralizatuenetako batek emango lizkiokeen eskumenena.

«Jendeak ulertu behar du ez dela soilik batasuna behar, erakundeen mailan eta eskumenetan ere aldaketa bat beharrezkoa delako. Ez da soilik batasunaren kontua. Eskumen horiek garatzeko aurrekontu bat beharrezkoa izango da. PSk, adibidez, esaten du eskumen gehiago nahi dituela, baina ez du inoiz hitz egiten enplegua sortzea eta horrelako auziez. Egun, eskualdeak metropoli batzuek baino aurrekontu txikiagoa du, eta hori aldatu egin beharko litzateke».

Autonomia modeloez galdetuta, DIBABeko kideak Korsikan gertaturikoa aipatu du, baina ez du guztiz eredutzat jotzen: «Ikusten dugu Frantzian gertatzen dena. Korsikaren kasuan, egia da bi departamendu batu zituztela, modelo bat izan daitekeela, baina ezin dugu gauza bera egin. Kolektibitate bakarra, asanblea bat sortzearena ideia ona izan liteke. Halere, ideia horiek kopiatzeak ez du esan nahi hemen funtzionatuko dutenik. Herriak parte hartu beharko du prozesuan».

Datorren urteko eskualdeetako eta departamenduetako hauteskundeak beste aukera bat izango dira batasunaren auziaren garrantzia azpimarratzeko. Zehazki, Guillouzic-Goureterentzat, «galderak plazaratzeko» hitzordua izango da. Iragan diren udal bozetan, Naonedeko auzapezak batasunaren aldekoak hartu zituen bere zerrendan; hori izan liteke bidea, 2021eko martxoko hauteskundeei begira.

Bihar: Kaledonia Berria]]>
<![CDATA[Ukrainako Gobernuak eta matxinoek beste su-eten bat adostu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/184719/ukrainako_gobernuak_eta_matxinoek_beste_su_eten_bat_adostu_dute.htm Thu, 23 Jul 2020 17:50:39 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/184719/ukrainako_gobernuak_eta_matxinoek_beste_su_eten_bat_adostu_dute.htm Moskuk eta Kievek 35na preso askatu zituzten, eta bi aldeek aurrerapausotzat jo zuten erabakia. Bi herrialde horien arteko harremanak 2014an gaiztotu ziren, Errusiak Krimeako penintsula anexionatu zuenean, eta jarraian Donbass eskualdean, Ukraina ekialdean, matxino errusiazaleen eta Ukrainako armadaren arteko gerra hasi zenean. Matxino horiek, hain justu, Donetskeko eta Luhanskeko herri errepublikak aldarrikatu zituzten, eta, harrezkeroztik, borrokan ari dira Kieven soldaduen aurka. Gatazka horretan 13.000 lagun inguru hil dituzte, Nazio Batuen Erakundearen arabera.]]> <![CDATA[Aurrerapauso «sinbolikoa» besterik ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2114/014/001/2020-07-23/aurrerapauso_sinbolikoa_besterik_ez.htm Thu, 23 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/2114/014/001/2020-07-23/aurrerapauso_sinbolikoa_besterik_ez.htm
Alsazia Hollanderen lurralde erreformaren biktimetako bat izan zen, Frantziako jakobinismoaren eta zentralitatearen erdian ahots propioa aldarrikatzeko aukera izatetik Ekialde Handia eskualdearen parte txiki bilakatzera pasatu baitzen, Lorrenarekin eta Champagne-Ardennerekin batera. Hori ikusita, urteak dira herritarrak, elkarteak eta alderdiak 2015eko egoerara itzultzeko lanean ari direla; Alsaziako Kolektibitate Europarraren sorrera lehen pausotzat duten arren, agerian geratu da ez dutela nahikoa: «Opari bat jasotzea bezalakoa da, baina soilik biltzeko erabiltzen den papera, oparia bera gabe», uste du Jean-Georges Trouillet Unser Land (Gure Lurra) alderdi autonomistaren presidenteak. Diagnostikoa ez du oso baikorra: «Erakundeen ikuspuntutik, Alsazia berriz batuta dago. Sinbolikoki indartsua da, bai, baina arazoa eskumenak dira. Inporta zaizkigunak ez daude kolektibitate horretan».

Lege proiektua Asanblea Nazionalean aurkeztu zutenean, diputatu batzuek salatu zuten «berrikuntza politiko bat» izan zela, tartean Olivier Becht Rhin Garaiaren ordezkariak -Agir alderdi zentristakoa-; ez ziren, ordea, kontzeptu horren zentzu positiboaz ari. Trouillet ere iritzi berekoa da: «Egia esan, ez dakigu zehazki nola definitu kolektibitate hau. Legediari begiratuz gero, zona gris antzeko bat da. Eskumen aldetik, departamendu batek dituenen %95 izango ditugu; ez da izango, adibidez, Korsika bezalako estatus bereziko kolektibitate bat».

Alsaziako Kolektibitate Europarraren eskumenak jasotzen dituen legearen arabera, egitura instituzional berriak mugaz gaindiko harremanak garatu ahalko ditu; alsazieraren «hautazko irakaskuntza» ahalbidetu ahalko du; turismoa sustatu ahalko du; eta errepideak kudeatzeko eskumen batzuk izango ditu, beste batzuen artean. Trouillerentzat, ordea, hori guztia ez da nahikoa. Hori bai, Unser Landen presidenteak garaipen txikitzat du Rhin Garaia eta Rhin Beherea berriz elkartuko direla, urteotan gauzatu diren mobilizazioaren erakusle.

Eragileen jarrerak

Eskualdearen batasunaren inguruan, Alsazian adostasun zabala dago ezkerreko eta eskuineko alderdien zein herritarren artean. Horren erakusle da 2014ko azaroaren 9an Asanblea Nazionalean gertaturikoa: Herritarren Mugimenduaren Aldeko Batasuna (UMP) zenaren diputatu alsaziar batzuek Ez ezazue Alsazia hil zioen banderaxka bat zabaldu zuten, gobernua lurralde antolaketa aldatzear zegoela.

Berez, Hollandek 22 eskualdetik 14ra pasatzea proposatu zuen, baina azkenean Asanblea Nazionalak 13ra aldatzea erabaki zuen. 1982tik 2015era, Rhin Garaia eta Beherea eskualde bakar batean egon ziren elkartuta, eta epe horretan ugaritu egin ziren lurraldearen batasun politikoan sakontzeko saiakerak. Esaterako, alsaziarrak izan ziren lehenak honako hau egiten, 2013ko apirilaren 7an: Frantziako metropolian estreinakoz, herritarrek galdeketa baten bidez erabaki ahal izan zuten beren lurraldearen egitura.

Lurralde elkargoa lortzeko, gobernuak honako baldintza hauek ezarri zituen: bi departamenduetan boto emaile gehienak alde izatea, eta bakoitzean gutxienez erroldaren %25 baiezkoaren alde agertzea.

Baldintza guztiak ez ziren bete. Rhin Beherea departamenduan, boto emateko eskubidea zutenen %67,53 agertu ziren alde, eta Rhin Garaian, %44,26. Hortaz, bi emaitzak batuta, lurralde elkargoaren aldeko botoa izan zen nagusi: %57,65. Baina Rhin Beherea departamenduan ez zen bete baldintzetako bat: ezezkoa gailendu zen batean, eta, oro har, erroldaren %22,9k soilik parte hartu zuen erreferendum horretan.

Porrot horren ostean, eskualde estatusa galduta, Trouillerrek uste du 2015eko egoerara itzultzeko nahia dela nagusi alsaziarren artean, eta inkesten emaitzetan oinarritzen da hori argudiatzeko: «Argi dago iritzi publikoak zer nahi duen. Hori badakigu dagoeneko hiru inkesta egin dituztelako, eta %80 Ekialde Handitik atera eta Alsazia eskualdearen itzultzearen alde daudelako. Ez hori bakarrik: %70 autonomia estatus baten aldekoak dira».

Beraz, zerk eragozten du aldarria inoiz baino ozenagoa eta indartsuagoa izatea? Estatu mailako indarren jarrerarekin du zerikusia, behin betiko erabakia «alderdien interesen araberakoa» delako, Unser Landen presidenteak argudiatu duenez. «Gure alderdiaz eta beste batzuez gain, beste indarren arazoa da nazionalak direla. Batzuk ados daude, batzuk kontra, baina azkenean erabakia estatu mailari begira hartzen da».

Halere, Trouiller ez da alderdi horien zain egotearen aldekoa, eta apustua datorren urteko martxoko eskualdeetako eta departamenduetako hauteskundeetan du jarria, aldarrian sakontzeko estrategia elektorala «egokiena» delakoan. Hala, Alsaziaren errealitate instituzionalari buruzko eztabaida berriz ere erakundeetara eramatearen aldekoa da, «auzia mahai gainean egoteko» eta Alsaziarentzat «gehiago eskatzeko».

2015eko eskualdeetako hauteskundeetan, Unser Landek aliantza bat egin zuen Lorrenar Alderdiarekin, Moselar Alderdiarekin eta Aliantza Ekologista Independentearekin, eta Trouillet bera izan zen zerrendaburua -garai hartan alderdiaren bozeramailea zen-. Lehen itzulian, aliantzak %4,73ko babesa (84.127 boto) izan zuen, eta ez zen bigarren itzulira pasatu; azkenean, Errepublikanoen zerrendak eta zentristenak lortu zuten babes handiena.

Indar harremana

Orain, Unser Landen presidenteak ezinbestekotzat du 2021etik aurrera sortuko den testuinguru politikoan autonomiaren aldeko aldarria irudikatzea, datozen urteetako «gakoa» Frantziako Gobernuaren eta Alsaziaren arteko indar harremana izango delako. «Frantzia estatu zentralista bat da, eta dena indar harremanari buruzkoa da. Guri dagokigu hori zehaztea, Paris behartzeko kolektibitatea berriz errepasatzera eta eskumen berriak ematera».

Trouillerren arabera, Frantzian ohartu egin dira, koronabirusaren harira deituriko larrialdi egoeran, zentralizazioa «hondamendi bat» dela, eta ekonomikoki garestia dela. «[Emmanuel Macron Frantziako presidenteak] Aitortu egin zuen arazo bat izan zela krisiari aurre egiteko».

Testuinguru horretan, Unser Land emantzipazioaren oinarriak finkatzeko saiakeretan murgilduko da: «Niretzat garrantzitsuena da eztabaida batzuk plazaratu ditugula, batez ere Alsaziako herriarena. Finean, Alsaziako herririk ez badago, ez du zentzurik estatus berezirik eskatzea. Has gaitezen eztabaida garrantzitsuak azaleratzen, eta gero logikari esker gertatuko da dena».

Bihar: Bretainia.]]>
<![CDATA[Eskumen gehiago: zenbat eta noiz?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/018/001/2020-07-22/eskumen_gehiago_zenbat_eta_noiz.htm Wed, 22 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1917/018/001/2020-07-22/eskumen_gehiago_zenbat_eta_noiz.htm
Frantziako eskualdeetako eta departamenduetako agintariek itxaropen puntu bat zuten jarria Macronek hilaren 14ko Errepublikaren Egunean eman behar zuen elkarrizketan, hitzordu hori baliatuko zuelakoan auzi horren inguruko neurriak iragartzeko. Estatuburuak, ordea, ez zien «deszentralizazio» hitza aipatu parean zituen bi kazetariei, eta kameraren beste aldean zeuden milioika ikusleei; oraingoz, uztail hasieran adierazi zuena kontuan hartuz gero, Frantziako presidentea zera egiteko prest dago: «diferentziazio handiagoa» onartzeko eta auziaren inguruko «esperimentazioak errazteko».

Adierazpen horiek praktikan zer eragin izango duten, Macronek oraindik ez du zantzurik eman. Hori bai, argitua du ez direla «erreforma instituzional handiak» izango, baizik eta «neurri zehatzagoak, bakoitzaren kasuaren araberakoak». Koronabirusak sorturiko krisiaren harira, herrialdeko estatuburuak onartu egin zuen estatua zentralizatuegia zela eta eskualdeei «baliabide batzuk» ematearen aldekoa zela: «Estatuaren eta gure ekintzen antolaketa era sakonean aldatu behar da. Dena ezin da beti Parisen erabaki». Baina gaiari buruzko argitasun faltak eta urteotako esperientziak zalantzak sortu ditu; une batean, erakundeak deszentralizatzeko beharraz aritzen da, eta, bestean, hori egitearen alde agertzen da, baina aldaketa sakonik aurkeztu gabe.

Neurri zehatz bakarra udarako agindu duen «lurraldeen konferentzia handia» da. Horretan ere zehaztasun falta da nagusi, ez baitu ez datarik ez edukiari buruzko informaziorik eman. Eskualdeetako eta departamenduetako agintariak elkartzea du helburu, baina iraganeko saiakerek ez diote arrakasta handia aurreikusten: 2017ko udan, presidente kargua hartu eta gutxira, Macronek Lurraldeen Konferentzia Nazionala eratu zuen, besteak beste deszentralizazioaz aritzeko; hurrengo urterako, eskualdeetako presidenteek boikotatu egin zuten konferentzia hori, eta, 2018ko irailerako, udalen elkarteekin batera, Territoires Unis (Lurraldeak elkarturik) taldea sortu zuten, «egiazko deszentralizazio bat» lortzeko.

Lehen ministroaren asmoak

Jaka Horien mugimenduak agerian utzi zuen Paristik arreta gutxi jarri dutela landa eremuetan eta hirien periferietako zonetan, eta, horrek bultzatuta, Jean Castex Frantziako lehen ministro berriak, Asanblea Nazionalean iragan astean egindako diskurtsoan, jakinarazi zuen bere agintaldiaren lehentasunetako bat izango dela deszentralizazioa eta lurraldeen arteko oreka: «Gure lehen anbizioa, lehen anbizio erraldoia, Frantzia desberdin horiek berradiskidetzea izango da, horiek soldatzea».

Castexek hainbat Frantzia aipatu zituen: «Landa eremuko Frantzia», «Hiri inguruetako Frantziak», «Itsasoz haraindiko Frantziak», eta beste hainbeste. Horiek guztiek gauza bat dute komunean: bazterrean utzi dituztelako ustea.

Horregatik, eta karguan bere aurrekoekiko desberdintasun bat islatze aldera, lehen ministroak jakinarazi zuen «deszentralizazioan etapa berri bat» hasiko dutela, eta hori egiteko konpromisoa hartuko duela, lege organiko bat aurkeztuta; Macronek aipatu bezala, «lurraldeen diferentziaziorako eskubidea» jasotze aldera. «Lurraldeak jendearen biziak dira. Lurraldeak askatzea energia askatzea da, adimen kolektiboaren aldeko apustua egitea. Gure lurraldeak berriz armatu behar ditugu».

Finean, Frantziako presidenteak arrazoi eta asmo batzuen arabera aukeratu zuen Castex lehen ministro kargurako, eta horien artean dago haren profila: 2008tik Frantziako gobernuburu aukeratu duten arte, Ipar Kataluniako Prada de Conflent herriko alkate izan zen. 6.000 biztanle eskas ditu, herria estatuaren mugetatik hurbil dago, eta, hortaz, hark ordezkatzen du Paristik hainbatetan ahaztu duten eremua. Laburbilduta, Castexen izaera eta ibilbidea zeregin horretarako ezin hobea dela uste du Macronek.

Aldiz, lehen ministroak eskualdeen eta nazioen errealitatea baldintza dezakeen beste neurri bat iragarri zuen iragan asteko diskurtsoan: «separatismoen aurkako» lege proiektu bat aurkeztuko dute irailean. Auzi horretaz aritzean, Castex «separatismo etnikoaz eta islamikoaz» ari zen, «legea, ordena eta elkartasun nazionala» errespetatzearen aurkako mehatxutzat baitauka gobernuak.

Lehen ministroaren arabera, lege proiektu horren helburua litzateke «hainbat talde, beren ezaugarri etnikoetan edo erlijiosoetan oinarrituta, jarrera intrantsigentez ixteko aukera eragoztea». Hala, lege horrek zehaztu beharko luke zein den izaera etniko, erlijioso edo kulturala duten aldarrikapenen «sabaia», eta Frantziako Errepublikaren identitatea indartu. «Errepublikaren balio nagusia sekularitatea da. Inolako erlijiok, pentsamendu korrontek edota talde antolatuk ezin du espazio publikoa bere egin, eta ezin die errepublikaren legeei eraso». Ez hori bakarrik: «Errepublika Frantzia da. Eta haren oinarriak ere kolokan daude, bere etsaien arteko koalizioaren ondorioz: terroristak, estremistak, konspiratzaileak, separatistak, komunitaristak».

Hain justu, Macronek iragan hilabetean ohartarazi zuen «komunitarismoa eta separatismoa» Frantziarentzako mehatxu zirela.

Senatuaren neurriak

Testuinguru horretan, aurten bi proposamen garrantzitsu aurkeztu dituzte deszentralizazioaren eta autonomiaren auzian. Bata gobernuarena, Jacqueline Gourault Lurraldeen Kohesiorako ministroak osatua, eta bestea Senatuarena, behe ganberako presidente Gerard Larcher eskuindarrak osaturiko lantalde batek egina.

Landuriko gaiari begira, Senatuarenak du edukirik mamitsuena, lurralde kolektibitateek autonomia izatearen alde agertzen baita. Hilaren hasieran, hau adierazi zuen Larcherrek: «Amaitu egin da gobernantza bertikalaren eta hiperzentralizazioaren garaia. Botere oreka berri bat behar dugu. Sistemaren eraginkortasunik ezaren beste froga bat behar bagenuen, jasan dugun osasun krisiak eman digu. Soilik estatuaren eta kolektibitateen botereen arteko oreka berri batek balioko du konfiantza berreskuratzeko, eta gure herrialdeari bultzada berri bat emateko».

Berez, Macronek berak eskatu zion goi ganberako presidenteari deszentralizazioari buruzko eztabaida «aberasteko». Larcherrentzat, egutegia erabat egokia izan da, herriko bozen bi itzulietan izandako abstentzioagatik: «Une hau egokia da botereen banaketa egiteko. Zatiketa frantses asko ditugu. Orain, lurralde kolektibitate indartsuak behar ditugu».

Denera, 50 proposamen egin ditu Senatuko lantaldeak «deszentralizazioaren belaunaldi berrirako», eta horien artean dago lurralde kolektibitateei «finantza autonomia» ematea, eta eskualdeei «eskumen bloke bat» ematea lanaren, hezkuntzaren eta trantsizio ekologikoaren arloetan.

Finean, honela laburbildu dute neurri sorta: «Lurralde kolektibitateei erraztasun gehiago ematea beren barne antolakuntzan eta ekintza publikoa antolatzeko moduan». Aldi berean, lantaldeko senatariek uste dute eskumenen antolaketa hori estatuaren moldaketa batekin batera egin beharko dela, aldaketa hori «koherentea eta indartsua» izan dadin.

Macronen gobernuak asteotan aztertuko du Senatuaren proposamena, eta berearekin kontrastatu; Gouraultek prestaturikoak, oraingoz, egunerokotasun politikotik kanpo jarraitzen du, baina, Lurralde Kohesiorako ministroak Public Senat kateari emandako elkarrizketa batean adierazi zuenez, 3D izeneko lege proiektua -deszentralizazioa, diferentziazioa eta deskontzentrazioa- mahai gainean dago oraindik: «Diferentziazioa konstituzioaren erreformarako proiektu bat zen. Hori oraindik ez dugunez onartu, lortu dugu esperimentazioari buruzko lege organiko bat sustatzea. Mundu guztiak daki eskumen batzuen inguruan azalpenak eta erabakiak hartu beharra dagoela».

Macronek agintaldiaren erdia pasatu du dagoeneko, eta, adierazpenez, testu legal batzuez eta presio politikoez haratago, oraindik ez du pauso garrantzitsurik eman deszentralizazioaren auzian.

Praktikan ez dute eraginik sumatu eskualdeetako eta departamenduetako agintariek. Frantziako presidenteak, berriz, ziurtatu du kargu horretan egingo dituen azken bi urteetan landuko dituena gaietako bat izango dela, baina oraindik ikusteko dago zer erabaki hartuko duen eta noraino joateko prest egongo den eskualdeei eta departamenduei eskumen gehiago eta autonomia emateko asmoetan.

Bihar: Alsazia]]>
<![CDATA[Egiptoko Parlamentuak baiezkoa eman dio armada Libiara bidaltzeari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2020-07-21/egiptoko_parlamentuak_baiezkoa_eman_dio_armada_libiara_bidaltzeari.htm Tue, 21 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/paperekoa/1891/016/001/2020-07-21/egiptoko_parlamentuak_baiezkoa_eman_dio_armada_libiara_bidaltzeari.htm
«Egiptoren segurtasun nazionala» defendatzeko neurria dela argudiatuta, Ordezkarien Ganberako diputatuen bi herenek herrialdeko presidenteari eskatu zioten Libian «milizia kriminal armatuen eta atzerriko talde terroristen» aurka egiteko, horretarako beharra dagoelarik. Al-Sisik Sirte eta Jufra hiriak jarri ditu marra gorritzat, eta horien egoeraren arabera sartuko dira Egiptoko militarrak Libiako gerran; hori gertatuko balitz, gatazka beste fase batean sar liteke, Kairoren parte hartzeak GNAren milizia aliatuen hilabeteotako aurrerapausoak gelditzea baitu helburu. Herenegun, milizia horien bozeramaile Mustafa al-Mayaik adierazi zuen Sirte hartzetik «oso gertu» zeudela, eta Haftarren esku dauden petrolio putzuak ere bereganatzeko asmoa dutela: «Azken helburua matxinada amaitzea da, eta [GNAren] kontrola Libiako eremu osora hedatzea».

GNArentzat, Egiptoren esku sartzea legez kanpokoa da, eta gauza bera adierazi dute bere nazioarteko aliatuek; besteak beste, Turkiak. Al-Sisik, ordea, ekialdeko Tobrukeko parlamentuak iragan astean egindako eskaria du argudiotzat, Libian sartzeko baimena eman diolakoan. Erabaki horretaz, Al-Sisik honako hau adierazi zuen iragan astean: «Egipto gai da Libiako egoera militarra aldatzeko. Afrikako eta mundu arabiarreko armadarik indartsuenetako bat du».

Egiptoko Ordezkarien Ganberaren bozketaren aurretik, Hulusi Akar Turkiako Defentsa ministroak adierazi zuen GNAri ematen dioten babesak bere horretan jarraituko duela: «Mundu guztiak honakoa jakitea nahi dut: beti izango gara gure senide libiarren alboan. Gure xedea da Libian era baketsuan, lasaitasunean eta segurtasunez bizi daitezela».

Haftarrek iazko apirilean hasi zuen Tripoli hiriburuaren kontrola bereganatzeko erasoaldia, baina, urtebeteren ostean, eta batez ere urte hasierako Turkiaren esku sartzearen ondorioz, Libia ekialdeko buruzagi militarrak ez du bere helburua lortu; are, atzera egin du hilabeteotan, eta horrek estrategia aldatzera behartu du.

Iragan hilabete hasieran, Egiptoren eta Tobrukeko parlamentuaren babesarekin, Haftarrek menia bat eskaini zion GNAri, baina erantzuna ezezkoa izan zen. Ordutik, Al-Sisik hainbatetan errepikatu du su-eten baten eta bakearen aldekoa dela, baina zehaztua du Libian sartzeko gai dela «talde terroristak» Egiptoren mugara hurbiltzen badira.

Bederatzi urte dira NATOren hegazkinek Muammar Gaddafiren konboiari eraso ziotela, eta hilketa horren ondorio da Libiaren egungo zatiketa. 2012an parlamenturako hauteskundeak egin zituzten, baina islamistek ez zituzten onartu emaitzak, eta bitan zatitu zen herrialdea: bozen garaileak ekialdean gotortu ziren, eta Haftarrekin aliatzea beste aukerarik ez zuten izan. Mendebaldean, NBEk trantsiziorako gobernu bat osatzea adostu zuen islamistekin, eta, urteak pasatu ahala, Fayez al-Serraj buru duen GNAn barreiatu ziren.]]>
<![CDATA[Egiptoko Parlamentuak baiezkoa eman dio armada Libiara bidaltzeari]]> https://www.berria.eus/albisteak/184581/egiptoko_parlamentuak_baiezkoa_eman_dio_armada_libiara_bidaltzeari.htm Mon, 20 Jul 2020 09:23:43 +0200 Ander Perez Zala https://www.berria.eus/albisteak/184581/egiptoko_parlamentuak_baiezkoa_eman_dio_armada_libiara_bidaltzeari.htm