<![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 19 Oct 2021 20:45:10 +0200 hourly 1 <![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Txalo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-10-19/txalo.htm Tue, 19 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-10-19/txalo.htm
Espainiako Legioak gisa horretako azalpenak eman izan ditu ikurtzat ahuntza orain, eta noizbait aharia erabili izan duenean. Baina badut lagun bat iraikurketa oro interesatua dela dioena. Alegia, sinboloen irakurketak beti duela asko komenentziatik. Eta halatsu gertatzen da Espainiako Legioaren ikurraren kasuarekin ere. Legioa, Ceutan, Melillan, Mendebaldeko Saharan... kokatu izan da gehienean. Garaiz at, lekuz kanpo, lur okupatuen defentsan. Lurralde haietan, ardi, behi, ahuntz eta aharien jabe ziren, mantenurako. Tximino, loro eta basurdeak ere oso inguruan zituzten. Eta animalia haietan jakin batzuei kariñoa hartzen zieten. Etxekotzen uzten zirenei handiena. Legioaren ikur izan ziren ahuntza baino lehen loroa, tximinoa, basurdea...

Barre-murritxak egiten digu ihes, azken urteotan urriaren 12ko desfile militarrean gertatzen dena ikustean. Kanpoko edozein begiradak, gureak esaterako, titulu polita asmatuko luke: «Espainia: presidenteari txistu, eta ahuntzari txalo jotzen dioten lurralde surrealista hori».]]>
<![CDATA[Bromak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/022/001/2021-10-17/bromak.htm Sun, 17 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/022/001/2021-10-17/bromak.htm
Kontrakoa ari da gertatzen behin eta berriz orain. Kamera bat eskura beti, sare sozialak eskueran, indartsuak ahulari adarra jotzea normalizatu egin da, eta umoregai bihurtu. Etxegabe bati hortzetako orez igurtzitako gailetak eskaini, haren erreakzioa grabatu, eta sarera igo Youtuben; bainuontzia prestatu neska-lagunari, xaboiarekin batera tinte urdina bota, eta neska baineratik erabat urdinez tindatua irtetean bere espantua eta txilioak grabatu eta Tik Tokera igo; orein bati, kumetan, 15 kiloko neumatiko bat sartu leporaino, adarrak haztean ateratzeko modurik izan ez dezan…

Milioi bat euro pasa kontu korrontean. Zazpi milioi jarraitzaile munduan. Ahularen lepo, pozik.]]>
<![CDATA[Argizaiola]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-10-16/argizaiola.htm Sat, 16 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-10-16/argizaiola.htm
Egunkari honetan sumatu dut azken egunotan liburu baten iragarkia. Hemendik. «Euskal Herriko 50 objektu ikonikoren istorioak». Online dago salgai. Bada ia urte bete argitara eman zutela baina oharkabean pasatu zitzaidan orain arte. «Atzoko eta gaurko industriako eta artisautzako objektuen hautaketa honen bidez, Euskal Herri bizi-bizi bat erakusten du liburuak», diote Hemendik elkartekoek. Beti izan naiz objektu zalea. Gure herriaren historian ze lotura eta funtzio izan duten jakiteak kitzikatzen nau. Eta gutxienekoa da argizaiola azaltzen den edo ez...

Berriz ez zitzaidala halakorik gertatuko, eta ikasi nituen argizaiolari buruz ikas zitezkeenak. Ez zait geroztik beste inon azaldu. Hala hobe. Askotan, jakinda gutxiago luzitzen da ez jakinda baino. Bertsotan bezala politikan.]]>
<![CDATA[Arrazoitu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2021-10-15/arrazoitu.htm Fri, 15 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2021-10-15/arrazoitu.htm Vuelta a España-n. 1968an, Iruñetik Gasteizerako etapan, Urbasa inguruan lehergailua jarri zuten; 1978an, Iurreta parean karrera gerarazi zuten errepidea iltze, torloju eta oholez beteta; 1988an ez zen itzuli hori Euskal Herrian ibili. Baina lehen aldiz Kanaria Irletan eman zituen hiru egun. Cubino zen une hartan txirrindularietan lider; Cubillo, mugimendu independentista kanariarrarena. MPAIACen buruaren semea —gaztetxo bat orduan— harrapatu zuten errepidea txintxeta eta iltzez josi eta karrera bertan behera utzi nahian. Ordura artekoetan ez bezala, telebista-kamerak han zeuden. Dexenteko zalaparta sortu zen...

Gazteak eman zuen azalpen borobilak munduko puntaparix, txintxeta eta iltze guztiek baino gehiago balio izan zuen: «Vuelta a España-k ez du lekurik gure lurretan. Hemen, pasatzekotan, Vuelta a Africa-k pasatu behar luke». Jotzekotan, sakonera. Tirafondo bat ondo hondoratua.

Herenegun iluntzean Leioako campusean eskopetarekin tiroka sartu zen ikasle gaztearengandik ere horrelako zerbait espero dut. Azalpen bat borobila. Esaldi bat luzaroan iltzaturik geratuko zaiguna. Bestela, melokotoi soiltzat hartuko dugu, zorotzat, bere burua nola nabarmendu ez zekien koitadutzat.]]>
<![CDATA[Aldirietakoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-10-14/aldirietakoa.htm Thu, 14 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-10-14/aldirietakoa.htm
Kasu honetan, badira pare bat zertzelada aipagarri. Goizeko lehen trenak harrapatu zituen. Goizeko bostak, minutu bat eskas zen. Eta aldirietakoa deitzen diogu harrapatu zituen tren horri. Onar dezagun: guk, ezer gutxi dakigu Aljeriaz, hango independentzia gerraz, hango egungo egoeraz; are gutxiago dakigu aldiriez, guneko gu, beti. Arrabola zer den gazte gehienek dakite eta arrabala zer den inor gutxik; eta goizari heldu-zale denak ere oso gutxitan izango du goizeko bostetako trena hartzeko premia, bidaia bati ekiteko ez bada.

Horregatik, hunkidurak hunkidura, ukitu gaituena, albiste nagusiaren behealdean letra askoz ere txikiagoetan zetorren berri hori izan da: Gasolinaren prezioak goia jo du, Brent upela hainbeste igo gabe ere. Eta horrela bizi gara, hunkitzen gaituenaz espantuka eta ukitzen gaituena madarikatuz. Batak bestearekin zerikusirik ez balu bezala.]]>
<![CDATA[Etxean bertan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-10-13/etxean_bertan.htm Wed, 13 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-10-13/etxean_bertan.htm
Ederki aldatu dira kontuak! Joan den urteko datuen arabera —Espainiari dagozkionak dira—, buruko 31 kilo janari botatzen dugu zaborretara. Balirudike supermerkatu, jatetxe eta tabernen kontua dela nagusiki, baina etxeetan alferrik galtzen da jenerorik gehien. Eta zati txiki bat baino ez da izaten plateran sobratutakoa. Gehien-gehiena, erosi, kontsumitzea atzendu, eta armairutik edo hozkailutik zuzenean zaborretara joaten da. Joritasun gehiegizkoak ekologiari egiten dion kaltea ez ezik, etika kontua dago tartean. Zimiko bat sentitzen hasi behar genuke munduan ia mila milioi lagunek jatekorik aski ez, eta guk jan gabea zaborretara botatzen dugun bakoitzean...

Frantzian eta Italian zenbait urrats eginak dituzte jada. Espainian herenegun aurkeztu zuten arazo honi aurre egiteko asmoz lege-aurreproiektu bat. Baina arazoa sakonagokoa da. Kapitalismoak ekarri gintuen behar zena ekoiztetik ekoizten zenaren beharra izatera. Eta hori aldatzen ez den bitartean...]]>
<![CDATA[Arraza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/011/001/2021-10-12/arraza.htm Tue, 12 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/011/001/2021-10-12/arraza.htm Fiesta de la raza deitu zioten urte pare batez, eta Día de la Raza bihurtu zen berehalaxe Atlantikoaren bi aldeetara.

Hispanidad hitza bazen lehendik ere, baina erabilpena hauspotu eta arrazoitu, euskaldun batek egin zuen, Zakarias Bizkarra abadiñarrak. Elizgizon honek, gaztetan hemen katixima labur bat euskaraz argitara eman ondoren, Argentinara jo zuen 1912an. Han zegoela egin zuen egunari raza kendu eta hispanidad eranstearen ahalegina. Ongi atera zitzaion, itxura denez. Eta erabili zuen argudioak ere bazuen pisurik: «Hartara oro ohoretzen dugu, eta ez dugu inor umiliarazten». Egungo hitzetan esanda, inklusiboa zirudien asmoak.

Gutariko askorentzat inklusiboegia, ordea. Kanpoko inprobisatzaileak ezagutzen hasi ginenean, lehen gonbitea Mexikotik iritsi zitzaigun. Jornadas sobre Decimistas Iberoamericanos zuten izenburu jardunaldiek. Joan egin ginen. Hispanidadea eta iberoamerikartasuna goraipatzen zuten mexikarrek, argentinarrek, kolonbiarrek... baita kubatarrek ere! Bost egun eman genituen, ezetz, gu ez ginela hor kabitzen azaldu nahian...]]>
<![CDATA[Iragazkiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/025/001/2021-10-10/iragazkiak.htm Sun, 10 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/025/001/2021-10-10/iragazkiak.htm Novaya Gazeta egunkari errusiarrean. Egunkariak Errusiako boteredunen ustelkeria kasuak, hauteskundeetako balizko iruzurrak eta giza eskubideen urraketak argitu nahian egin duen lanarengatik eman diote saria Muratovi. Bidean, sei lankide hil dizkiote. Horietako bat Anna Politkovskaia…

Errusiako Gobernuak, -egunkariak askotan jomugan hartzen zuen berak- iragazkiak erabili ditu, eta sariarengatik zoriondu egin du Muratov, bere ideiei leial, talentuduna eta ausarta dela aitortuz. Inongo iragazki eta aho-bizarrik gabe mintzatu da aldiz Politkovskaiaren auzoko bat, hilketaren hamabosgarren urteurrenean: «Bera zebilen bila. Etxeko igogailuan hil zuten lau tiroz. Eta horrek kalte handia egin zien nire umeei. Gorpua han aurkitu zuten, eta shock egoeran amildu ziren luzaroan. Bazekien zertan ari zen. Idatzi zituenak ez idatzi besterik ez zuen! Edo horrelakoak idaztekotan, hobe zuen auzotik alde eginda!».

Herritarrok, merezi dugun Gobernua daukagula esaten da maiz. Batzuetan, bere txarrean, merezi baino hobea izaten du zenbaitek.]]>
<![CDATA[Eltze-lapikoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-10-09/eltze_lapikoak.htm Sat, 09 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-10-09/eltze_lapikoak.htm usteko hori kendu ere egin daiteke— beste jende mordo bat ilunpera nola behartu duen ikusita, protesta beste biderik ez da geratzen. Bidenabar esanda, gizarte lokartu hau argindarraren salneurri basatiak piztu badu, gaitz erdi! Itzalpean erne izan diren iraultza txiki eta handiak ez dira gutxi lehen ere. Eta itzalaldiarekin batera burutzekoa zen kazeroladak ere bazuen bere zentzua. Euskaraz handiagoa beste edozein hizkuntzatan baino, argindar enpresen diru-nahi lotsagabeak dituen ondorioak euskaraz non nozitzen diren aintzat hartzen badugu. Argindarra ordaintzen bere sosak xahutzen dituenak ez du sekula itsu-lapikoa beteko. Bere eltze-itsua hutsik egongo da. Egingo ez dugu, ba, kazerolada!

Argindarraren garestitzeari galga ipintzeko asmotan, Espainiako Gobernua ba omen dabil zerbaitetan. Erabakiak bizkor —eta zuzen— har ditzaten ez dira gaizki etorriko lapiko-jotze edo eltze astintzeak.

Gure usadioan ere dena ez baita lehen mailako poesia, badugu kantu bat, afera luzatzen bada, hurrengo kazeroladan kolpeen erritmoan abesteko modukoa: «Mal gobierno etxian, zakurran potruak eltzian!».]]>
<![CDATA[Hamaika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2021-10-08/hamaika.htm Fri, 08 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2021-10-08/hamaika.htm Bekatorosak liburua argitaratu du aurten. Bertan, Nafarroa Behereko herri ttipietako hainbat gay, lesbiana eta bisexualen testigantza bildu du. Pasarte interesgarri asko agertzen da, baina adierazgarrienetakoa amona bat agertzen den hura iruditu zait.

«Berantago, ulertu nuen ez zela arazorik, eta hasi naiz lagunei erraten. Familiarekin konplikatuagoa izan da! Ene aita, biziki kontent zen enetako, eta besoetan hartu nau! Biziki beldur nintzen ene amari errateko, ez bainekien batere nola hartuko zuen. Egun batez erran diot eta, bon, harritua izan da, ez baitzuen pentsatzen homosexuala izaten ahal nintzela. Gero, amatxiri erran nion eta erantzun zidan: 'Ene bizian ikusi ditudan gauza guziekin, horrek ez nau kezkatuko!'».

Amona. Adin batetik gorakoa, derrigor. Asko ikusia; asko ikasia. Tenplea. Espanturik eza. Egonarria. Pandemia garaian adineko pertsonak beldurturik egon direla irakurri ahal izan dugu, baina ez dakit ba, gazteagoak ez garen beldurtu garenak. Lehengoan hala esan zidan amona batek: «Hamaika ikusteko jaio ginela? Guk dagoeneko hamar eta erdi ikusi dizkiagu. Baina beste erdi hori ere ikusi egin nahi...». Maite ditugu egunsentiak eta ilunabarrak. Maite ditugu egunabarrak eta ilunsentiak ere.]]>
<![CDATA[Izurriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2021-10-07/izurriak.htm Thu, 07 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2021-10-07/izurriak.htm Grâce à Dieu zuen izenburu. «Jainkoari esker!» esango genuke guk. Lyonen ezkondu eta familiarekin bizi den gizon batek kasualitatez jakiten du gaztetxo zela abusupean hartu zuen elizgizonak oraindik ere gaztetxoekin lanean segitzen duela...

Zuzendariak izenburua nondik nora hautatu zuen jakiteak mugitu dizkit erraiak. Bernard Preynat elizgizonak buruturiko abusuei buruz ari ziren gotzainen bilera batean. Lyongo artzapezpiku zen Philippe Barbarinek han bota zuen, 2016an, filmaren izenburu bihurtuko zen esaldia. Ordura arte entzungor eta ez ikusiarena egin arren ebidentzien aurrean zerbait esan behar, eta honakoa egin zuen oka: «Preynaten delitu gehien-gehienak preskribatuta daude... Jainkoari esker!».

Orain, Jainkoari esker baino gehiago komisio baten lana medio, Frantziako Elizaren jiran azken 70 urtean 330.000 abusu kasu izan direla atera da argitara. Zifrak beti dira hotz alboan deus ipini ezean. 330.000 dira —milaka gutxi batzuk gora edo behera— Hego Euskal Herrian COVIDaren izurrian kutsatu direnak. Badakit denboraz eta biztanlegoz kasu desberdinak direla. Baina beste horri ere izurri deitzeko adina ematen du konparaketak.]]>
<![CDATA[Zoriontsu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-10-06/zoriontsu.htm Wed, 06 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-10-06/zoriontsu.htm
Horrelakoa da egungo gizartea, sare sozialen gerizan. Zure burua zoriontsu agertzea derrigorrezko bihurtu da. Pozak puztu eta argitara ekarri behar dira. Kezkak, buruhausteak, minak eta ezinak ezkutatu eta itzalpean gorde, nor izan nahi bada.

«Vascos por el mundo bat egiten ari zaizu» esan nion, etxetik lanera eta lanetik etxera baino egiten ez duen adiskideari, beste lagunarekin ze harreman-klase zuen kontatu zidanean. Harrituta begiratu zidan. Azalpenak eman behar izan nizkion. Gisa horretako programatan pantailan azaltzen diren guztiak azaltzen direla zoriontsu, joandako tokian ongi kokatuak, lanpostu onaren jabe, maiteminduak, etxebizitza ederrarekin, etxekoekin harremanik galdu gabe... Egia erdia kontatzea dela, gezur osorako biderik laburrena.]]>
<![CDATA[Lokatzetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-10-05/lokatzetan.htm Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-10-05/lokatzetan.htm
Eta irudi horiei esker, beste behin ere Erik De Vlaeminck etorri zait gogora. Nik ezagutu izan ditudanetan, helduleku literario gehientsuen izan duen kirolaria. Flandiarra; ziklo-krossean ezagunagoa errepidean baino; gurean —Beasainen, 1966an— munduko txapeldun izana; semea begien aurrean hiltzen ikusi zuena, txirrindulari proba batean; bizimodu basatiaren zale; kartzelaldi bat baino gehiago jasan izan zuena; psikiatrikoetan ere ibilia...

Mihi zaharrek diote, gai zela kartzelatik irten eta hilabete baino lehen Munduko Ziklo-kross Txapelketa irabazteko. Kartzelan entrenatzen omen zen. Hesiak bizikletatik jaitsi gabe gainditzen zituen, beste inork ez bezala. Normala, kartzelan entrenatuta!]]>
<![CDATA[Txokolatea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/021/001/2021-10-03/txokolatea.htm Sun, 03 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/021/001/2021-10-03/txokolatea.htm
Umeak baino okerragoak gara. Planetaren ondasunekin ez dugu gisa horretara jokatzen ikasi. Bukatu egingo zaigula jakinda ere, asegaitz kokoloak gu, txokolatea jan eta jan ari gara. Kontu honetan ez dugu zertan balizko inbidien kezkarik izan. Badakigu gure ondoko —zenbat eta hegoalderago, orduan eta gutxiago— anai-arreba eta lagunek ez dutela txokolaterik.

Bego Oleaga Erdoizak proposatu zuen ostiraleko BERRIAn, Zuzendariari atalean. Txertaketa osoa jaso dugun pribilegiatuok hirugarren dosiarekiko intsumisioa praktikatzea, txertaketa herrialde pobretuetako biztanleei iritsi arte. Buruan ibilia neukan ideia nik ere. Eta ona iruditzen zait. Baina ezkorra naiz. Txokolatea eman guk? Ogia ere kentzen diegu eta!]]>
<![CDATA[Bai / Ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-10-02/bai_ez.htm Sat, 02 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-10-02/bai_ez.htm
Bat: Justizia ez da beti dortokaren pare ibiltzen. Hilabetean ebatzi dute auzia. Bi: bananduriko bikoteen kasuan, txertaketarena bezain gatazkatsuak izan daitezke seme-alabei dagozkien beste kontu batzuk ere. Jaunartzea egin ala ez; haurraren elikadura; eskola publikoan ala pribatuan eman izena... Iritziak muturretakoak direnean, bada mila epaitegigai.

Hiru: bikote banandugabeentzat ere izan daiteke ideia egokia epaitegiena. Itsusitzat joko genuke guk, baina Ameriketako Estatu Batuetan, esaterako, kontu arrunt gisan hartuko lukete. Bi iritziak kontrajarriak direnean, batak bestea berera ekarri ezin duenean, elkarri xipoka luzaroan aritzea baino ia hobe da epaile baten esku uztea zirt edo zart egitearen zama. Elkarbizitzak merma txikiagoa izango luke gehienetan...]]>
<![CDATA[21]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2021-10-01/21.htm Fri, 01 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2021-10-01/21.htm
Marmarrean ari zitzaidan. 1992an izan zela. Ondo gogoan zuela, Bartzelonako Olinpiar Jokoen urtea zelako. Rio de Janeiron bildu eta orduan ekin ziotela. Baina ez dela ezer lortu. Jasangarritasuna? Kaka! Berdintasuna? Gero eta urrunago. Amalurrari begirunea? Hitzez soilik. Orduz geroztik dena izan dela «Agenda 21» gora eta «Agenda 21» behera. Ongi iruditzen zitzaizkiola hezkuntzan-eta egin izan diren ahaleginak. Baina lortu, ez genuela deus lortu. Udazkenean sartu garela, eta berehalaxe joango dela hainbat aldiz aipaturiko 21 hori ere, eta orain hogeita hamar urte baino okerrago gaudela joango dela...

Zuzenketa egin behar izan nion. Agendaren 21 hori ez zegokiola urteari, mendeari zegokiola. Txakur-zaldien umearena egin zidan: «Berdin-berdin ziok. Mendea ere berehalaxe joango duk eta lehenean segituko diagu». Hain ezkor baikorrik ezagutu gabea nintzen...]]>
<![CDATA[Hirurogeita hamabost]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-09-30/hirurogeita_hamabost.htm Thu, 30 Sep 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-09-30/hirurogeita_hamabost.htm
Nago ni, ikasketak eginda edo ikasketarik egin gabe, ez dugula askorik ikasi; ez garela, atzo Mikel Elorzak idatzi bezala, horren sapiens-ak. Batera ez bada bestera, beti sartzen digute ziria. Jubilazio adinari dagokionez, 75 urteren aipamena egin du Espainiako ministro batek.

Zaldibiara itzuliz, duela urte batzuk lagunarteko afari-merienda. Gaztaina-jana. Mahai jiran, bat besteak baino nabarmen jatunagoa. Bere parean sekulako gaztaina-azal tontorra. Eta halako batean hasi da eztulka, puzka, itolarrian. Estualdia pasatzean, barkamen eskea: «Barkatu... Kontrako eztarritik joan zaidak». Florentino Goiburu bertsolariak erantzun zorrotza: «Normala! Bestea bete-bete egin duk eta!». Bestea bete-bete eginda daukan askori joan zaizkio kontrako eztarritik ministroaren hitzak...]]>
<![CDATA[Koloreak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-09-29/koloreak.htm Wed, 29 Sep 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-09-29/koloreak.htm semaforoa zela zioten. Ez nuen deus ulertzen. Semaforoa? Eskuin muturreko joeraren batzuk gerarazteko akaso? Beste aukera bat Jamaika izan zitekeela. Jo eta ma segitzen nuen. Ez nien elkarren tankerarik hartzen Bob Marleyri eta alemaniar hautagaiei...

Halako batean jabetu nintzen. Koloreez ari ziren. Alderdi bakoitzaren kolore korporatiboa zuten oinarri balizko koalizioen izenek. Semaforo izendatzen zuten, gorrien (Alemaniako Alderdi sozialdemokrata), berdeen (Aliantza 90/Berdeak) eta horien (FDP Alderdi Demokratiko Liberala) balizko elkar hartzea. Aldiz, Jamaika beltzen (CDU Batasun Kristau-Demokrata eta CSU Batasun Sozial Kristaua), berdeen eta horien arteko aliantzari deitzen zioten. Gorri-berde-hori bata, semaforoen irudira. Beltz-berde-hori bestea, Jamaikako banderan gisan.

Eta korapiloa askatzea lortu dudanean, ez dakit zer sentitu dudan: poza, zerbait ulertu uste izan dudalako; edo amorrua, hain mundu konplexua kolore konbinazio oinarrizkoetara ekarri, eta kolorerik mudatu gabe, nahi dutena egiten segituko dutelako.]]>
<![CDATA[Mozkorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-09-28/mozkorra.htm Tue, 28 Sep 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-09-28/mozkorra.htm
A letra ere atzetik darama mozkorrak. Itsatsita askotan. Baina galdu ere egin dezake bere moduko beste lagun batekin topo egitean. Horregatik hartzen dute min nire euskaldun belarriek «mozkorra borroka» entzutean. Ez dakit noren asmazioa den. Nik, Andoni Ortuzar jeltzaleari entzun nion lehen aldiz. «Oilarra jokoa» edo «zilarra papera» entzuteak adinako atzerakoa eragiten dit «mozkorra borroka» entzuteak. Handiagoa.

Euskaraz ez dakitenek, bertako nahiz kanpoko, oso gustura hartu baitute esamolde berria. Hasiak gaude mozkorra borroka-ri buruz gazteleraz entzun eta irakurtzen. Kontu narratsak adierazteko euskarara jotzeak gutxi du kasualitatetik, eta gaiztotik asko. Ez dakidana da ze genero nagusituko den, la mozkorra borroka edo el mozkorra borroka. Baina hala geratuko da fosildua. Hala iritsiko zaigu guri bueltan-bueltan. Eta urte gutxiren buruan, ez digu belarriko minik ere emango.]]>
<![CDATA[Gorputzetik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/018/001/2021-09-26/gorputzetik.htm Sun, 26 Sep 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/018/001/2021-09-26/gorputzetik.htm
Gorputz-ariketa ohiko eta arrunt asko, ordea, nola izendatzen diren ere ahaztu egin zaigu. «Nagiak atera»-ren ordez, «pilak jarri» esaten da orain, menpeko, beti menpeko; «zintz egin»-en ordez, «mukiak kendu»; logureari inor gutxik deituko dio «Txomin»; «beherakoa»-ari «diarrea» deitzea errazagoa da; «doministikua»-ri «atxis» deitzen zaio… Akaso, «kontrako eztarria» da salbatu den esamolde bakarretakoa, «beste aldea» esateak zama politiko handiegia baitu oraindik guretzat.

Baina ez da hizkuntza kontua solik. Hizkuntzak begien bistan jartzen digu gure gizartearen izaera anpulosoa. Gaur egun, maizago entzuten da «zin egin», «zintz egin» baino. Eta hori ez da ez normala eta ez sanoa. Zin, bizitzan lau-bost aldiz egin behar litzateke. Zintz, egunean bost-seitan. Zergatik darabilgu bata ahotan hainbeste eta bestea hain gutxi?]]>