<![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 19 Jan 2021 00:15:30 +0100 hourly 1 <![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Zaharrak berri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2021-01-19/zaharrak_berri.htm Tue, 19 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2021-01-19/zaharrak_berri.htm errespetua. Esamolde bat kutsu berriagoakoa: ikusgarri bihurtu. Adin jakin batera arte behintzat, errespetua hitzak atzerantz gehiago eragiten du aurrera baino. Gaztetan, hitz horrek ez dizu autoritatearekiko obedientzia baino ekartzen gogora. Eta, jakina, ez duzu maite. Gerora, hitz lausoegia iruditzen zaizu, nahieran molda daitekeen plastilina-hitz horietako bat. Denborarekin, gaztetan gorroto zenuen hitz hark baduela bere zera jabetuko zara…

Ikusezin zena ikusgarri bihurtzearen hori askoz ere diskurtso berriagoetan txertatzen da. Arrazagatik, generoarengatik, hizkuntzarengatik… baztertua zegoena erdigunera ekartzearekin du zerikusia. Errora jotzen badugu, ordea, diskurtso zaharrak eta berriak bat egiten dutela konturatuko gara. Errespetua-k esan nahi baitu birritan begiratzea, arretaz begiratzea. Eta birritan begiratzen baduzu, edo arretaz so ipini, seguru-seguru ikusiko duzu ikusezin zitzaizuna ere.

Kalean galdetu berri didate. «Hi, zer da orain hainbeste aldiz entzuten hasi garen begirune hori?». Berak begitan hartua zeukana hitz begiko dudala nik erantzun nion. Begiradarekin duela zerikusi zuzena errespetuak. Eguraldiak tarte bat ematean hartuko genuela kafe bat terrazan…]]>
<![CDATA[Demonioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/024/001/2021-01-17/demonioak.htm Sun, 17 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/024/001/2021-01-17/demonioak.htm
Egia da bertsolariak suma daitezkeela egun telebista-aurkezle, tertuliakide, zutabegile, hedabideetako langile, idazle, antzerkirako testugile, kantuetako letragile… Amorrazioaren ordez harrotasuna sortzen dit niri hainbeste demonio lanean sumatzeak. Eta ziurtasun bat: bertso-eskola silabak neurtzen eta errimak lantzen ikasten den tokia baino askoz ere sakontasun handiagoko zerbait da. Jakin-mina, jendaurrekotasuna, sormena, lagunartea, hizkuntzarekiko mimoa… transmititzen da bertso-eskolan. Fruituak ematen ditu horrek.

Aste honetan bertan izan dugu bi demonio txiki sarituren berri. Berak egindako bidaia baten kontaera luzea eta jakintzaren arlokoa da Miren Artetxeren tesia. Maddi Aiestaranena, berriz, egin gabeko mendi-bidaia baten kronika laburra, sormenetik asko duena. Hizkuntza batek lotzen dituen bi mutur, abiapuntua hamar-zortzi silabatan dutenak.]]>
<![CDATA[Orotarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-01-16/orotarra.htm Sat, 16 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-01-16/orotarra.htm Donostiako hiru damatxo doinua hautatu zuen Xalbadorrek. Huskeria esanguratsua.

«Betitikako arrain handien lege okaztagarriak, gaitu napartar anai-arrebak bi taldetan ezarriak. Baina ele huts dira tratuak, itxura huts zedarriak, hitzez ta harriz ezin hautsiak dira gure lokarriak» dio zazpigarren bertsoan. Mende erdi bat igaro da bertso hori idatzi zuenetik, eta erabaki okaztagarri batek harriz itxi ditu hainbat muga-gune Nafarroan. Endredo handia lan kontuak edo familia-harremanak direla medio egunero batetik bestera ibili behar dutenentzat. Eta endredoa hain usu jasan behar ez dugunontzat ere mina, ohartzen baikara mugak nahi dituztenean eraiki eta ireki, ezarri eta hertsi egiten dituztela. Bertsoak hitz etsigarri bakarra du. Lehena. Betitikako horrek ez du belarririk gozatzen eta bihotza mindu egiten du…

Beste lehen hitz bat arbuiatzen du berak, ordea. Hala dio: «Ene sortzeko agerietan ni naiz baxenafartarra, titulu horrek lehen hitzean galtzen du bere indarra; ni beheretar zendako deitu, nerez banaiz orotarra? Goi ta beherik ez da enetzat, Naparro bat da bakarra». Jakin bezate erabakia hartu dutenek Xalbadorrentzat orotarra izatea ez zela munduko hiritar moderno eta lainoa izatea. Nafarra zen. Aski zuen.]]>
<![CDATA[Buzoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-01-15/buzoa.htm Fri, 15 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-01-15/buzoa.htm
Salgairik gehienak igualtsuak direnetik, publizitateak izugarri jorratu du bide hori. Orain ez da auto baten mekanika, txasia edo luze-zabalera saltzen. Saltzen da auto hori gidatzeak sortzen duen sentsazioa. Moda diseinatzaileen arloan muturrera eramaten dute joera hori. Ralph Laurenek «bizitzeko arropak» egiten ditu. Norberak ulertu beharko du arropa horiek jantzita bizi zintezkeela, arropa horiek janzteak bizi-esperientzia bat eskaintzen dizula, itogarriak ez direla… edo zer arraio esan nahi duen lelo horrekin.

Arrakasta du Ralph Lauren moda diseinatzaileak. Munduko aberatsenen zerrendan puntan azaltzen da beti. Orain merkaturatu du, 483 eurotan, langile-buzo bat bere pintura-mantxa eta guzti. Norbaitek, bizitzeko, buzo narrastu hori erosi beharra sentituko du. Baina langile-buzoak, orain artean behintzat, hiltzeko arropa gehiagotan izan dira bizitzeko arropa baino. Bejondeiala, Ralph! Gutxiagogatik, asko zagok kartzelan…]]>
<![CDATA[Hobia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/017/003/2021-01-14/hobia.htm Thu, 14 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1958/017/003/2021-01-14/hobia.htm
Birusaren antzera, ekialdetik heldu zitzaigun joera berria. Seizenso deitzen diote Japonian. Hileta-ekitaldia norbera bizi dela ospatzean datza seizenso delakoa. 1993an burutu zuen Mizunoe Takiko kantari eta aktoreak. 73 urte zituen orduan, eta hil, hamasei urte gerora hil zen. Pertsona entzutetsua zenez, hedabideek ere jarraipena egin zioten hileta-ekitaldi aurreratuari. «Egiazko hiletan ez bezala, honetan nire esker ona azal diezaieket hurbildu direnei», bota zuen kantariak. Arrakasta izan zuen burutazioak. Eta Hego Korean esaterako, enpresek enplegatuak ikastaro batera bidaltzen dituztenean, hil-kutxan sartuta edukitzen dituzte denbora batez. «Bizitzaren esanahia hobeto uler dezaten» egiten omen dute hori. Lan-baldintzak huskeria direla jabetzeko egiten dutela pentsa dezake buru bihurriagoren batek.

Ba omen dator joera mendebaldera ere. Ez naiz harritzen. Jende klase batek edonon sumatzen du negozio hobi bat… ]]>
<![CDATA[Tarteko helmugak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-01-13/tarteko_helmugak.htm Wed, 13 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-01-13/tarteko_helmugak.htm tarteko helmuga esamoldea katigatu zait garunean. Urtarrilaren bigarren aste honetan zerbaiten falta sumatzen hasia nago, eta txirrindularitzatik datorkigun esamolde horrek beste ezerk baino hobeto adierazten du faltan sumatzen dudan hori.

Nork bere erara, baina uste dut guztiok zatitzen dugula bizi-ibilbidea, tarteko helmugak jartzen dizkiogula, alegia, gure ibiliari. Azken-buruko helmuga baino ez bageneuka buruan, nekosoa eta etsigarria litzateke bizitza, urtea, aroa… Iaz arte, urtarrileko bigarren astean —gorputza zamatsu eta garuna hustua Eguberrien ondoren—, etapa luze bati ekiteko adina kemen eskaintzen zigun tarteko helmugak bazirela jakite hutsak. Ohartzerako helduko ziren sansebastianak; Santa Ageda gero; ondoren inauteriak; Aste Santua hodeiertzean. Tropeleko txirrindulari guztiek ez dituzte tarteko helmuga guztiak lehiatzen, baina bixigarri dira bai ari denarentzat eta bai begira dagoenarentzat ere.

Aurten ez da ohiko tarteko helmugarik. Bakoitzak zatitu beharko du ibilbidea bere gisara, non sarrera bat jo, noiz atseden hartu. Nire lehen tarteko helmuga: martxoaren 12ko eguerdiko ordu biak. Iaz, eguarte hartan aldatu zen den-dena…]]>
<![CDATA[Kontaketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2021-01-12/kontaketa.htm Tue, 12 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2021-01-12/kontaketa.htm
Joan den asteburua adibide ezin egokiagoa dela iruditzen zait. Elurra egin du ondroso, eta jendeak elurretara jo du trumilka. Ulertzekoa da egoera ezohikoaz gozatu nahi izatea. Hain ulertzekoa ez dena emaitza da: argazki eta bideo zaparrada beldurgarria. Ez dago ia ezer hitzez kontatu beharrik. Ikusi egin ditugu «ni belaunetarainoko elurretan», «ni, labaindu eta lurrean», «gu laino artean» eta «gu gurutzean». Eta kontatu beharrik ez dagoenez, mihia kamusten ari zaigu. Inork ez du hiperbolerik erabili beharrik; inork ez du konparaketa bat erabiliko; inork ez du kontatzerik komeni ez zaiona elipsi baten bidez mozorrotuko; inork ez du gezur txiki bat ere asmatuko… Gazteleraz ia nazka ematen duen «espectacular» esango dute gehienez, eta euskaraz, «oso, oso ondo», zenbat eta oso gehiago erabili, orduan eta asebeteago.

Elurretatik bueltan datorrenari aholkatzeko moduko ariketa iruditzen zait: etxeko epeletan Ahotsak-eko testigantzaren batzuk entzun. Kontatzearen eta entzutearen plazeraz jabetu. Sentitu, ikusterik izan ez duzunaren lilura. ]]>
<![CDATA[Txatalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2021-01-10/txatalak.htm Sun, 10 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2021-01-10/txatalak.htm
Zer-nola hori izaten du buruhauste sortzaileak. Eta argigarria iruditu zait oso egunkari honetako Memoriaren ertzak seriean, zinemari buruzko atalean herenegun irakurri nuena. Solaskideen mila kontu interesgarriren artean, Carlos Mugiro, Elias Kerejeta Zine Eskolako Zuzendariak, gatazkari dagozkion kontakizun handien eta narratiba pertsonalen arteko bereizketa egiten du eta belaunaldi kontua ere badela nabarmentzen. Beste toki batzuetan ere antzeko zerbait gertatu omen da. Lehengoez hala dio: «Jasotzen ditugun kontakizunak itxuraz osoak dira, absolutuak». Belaunaldi berrietakoen lanak, ordea: «Emozionalagoak dira, gerturatze partzialagoak dituztenak baina zerikusi handiagoa dutenak bizipen pertsonalekin».

Berrien joera egokiagoa iruditzen zait aukeran. Mila ertz dituen gatazka bat ez liteke konta atalez atal, osotasuna helburu. Bateranzko aldekorik ez badu besteranzkoa izango du seguru. Atalez atal baino txatalez txatal iritsi behar zaie etorkizunekoei errelatoa. Eurek asmatuko dute nola josi...]]>
<![CDATA[Ezabatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-01-09/ezabatua.htm Sat, 09 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-01-09/ezabatua.htm
Filomena izendatu dute egunotan gurera hurbildu den denboralea. Eta Santa Filomena da Elizaren historia Iruña-Veleiakoaren tankerako auziz josia dagoelako froga argietariko bat. XIX. mendearen hasieran aurkitu zituzten Erromako katakonbatan hezur batzuk, eta haietan hizkiren batzuk idatzirik. Interpretatu zuten II. mendeko Filomena izeneko neskatxa martiri bati zegozkiola hitz haiek, eta Santa izendatu zuten handik urte batzuetara. Baina XX. mendean egindako ikerketek ebatzi zuten ezetz, inskripzioak ez zegozkiola Filomenari, eta 1961ean santu-santen zerrendatik ezabatu egin zuten, gaixoa. «Tori» eta «tati» ankerra…

Santa Filomena behin baino gehiagotan azaldu zitzaiola zioen, baina, San Juan Maria Vianneyk. Eta honi ez diote Santu mailarik kendu. Jokoz kanpo dagoen futbolari batek beste bati pasea eman, honek gola sartu, eta gol hori legezkotzat jotzearen pareko zerbait. Guztiok ditugu gure kontraesanak. Kontraesanen neurrian datza gakoa.]]>
<![CDATA[Jeinuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/024/001/2021-01-08/jeinuak.htm Fri, 08 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/024/001/2021-01-08/jeinuak.htm
Galtxagorriak ikustera ohituak gaude gu, Zarautzen, Euskal Jai egunean burutzen den herri-antzerkian pertsonaia ezinbestekoak izan baitira urte eta urteetan. Horregatik, hezur-mamizko galtxagorriak ikusten ohitua nagoelako, sekulako sustoa hartu nuen osteguneko BERRIAren lehen orriko argazkia begiz jotzean: «Zer egiten du galtxagorri batek Kapitolioan?». Esku-bozgorailua eta izardun banderarengatik izan ez balitz, galtxagorri erabatekoa zirudien Trumpen jarraitzaile sutsuenak…

Nagusiak agindua egiten iaioak dira galtxagorriak. Bizkaia aldean kontatzen da, ordea, galtxagorriek esana bete behin, beste behin ere agindua egin, eta hirugarren aldian nagusiak galbahe batean ura ekartzera bidali zituela. Ezin izan zioten, jakina, nagusiari galbahean urik ekarri. Agindua bete ezinaren minez, etsia hartuta, erretiratu egin omen ziren. Ea egia den…]]>
<![CDATA[Morboa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-01-07/morboa.htm Thu, 07 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-01-07/morboa.htm Morboa deitu diote. Eta oso humanoa da, nonbait, heriotzarekin zerikusi zuzena baitu hitzaren erro-erroan.

Kale-iskanbila, kale-zorabio edo istripuetan askotan gertatzen da. Jende zurrunbiloa jiran. Begi oro puntu batera josirik. Morboa. Eta orain, gainera, sakelako eta sare sozialak tarteko, morbo birtransmititua. Sinisten al duzue istripua gertatu eta lau-bost egunera pertsona bat baino gehiago sumatu dudala ertzainen autoa Urumea ibaira jauzi zen lekuan petrilari eta barandari argazkiak atereaz? Gaixotasuna behar du derrigor…

Hedabideek badakite morboak saldu egiten duela. Gipuzkoako egunkari salduenak lehen orrira ekarri du, Aizarnazabalen hilik aurkitu duten emakumea ia kokoriko, ahozpez eta prakak erdi-erantzian zituela zegoela. Ez da morboa elikatzeko modua baino. Ez baitut bere onean dagoen inor irudikatzen, berria jakin ondoren galdezka: «Eta prakak nola zeuzkan?».]]>
<![CDATA[Ataria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/015/001/2021-01-06/ataria.htm Wed, 06 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/015/001/2021-01-06/ataria.htm etxe-atari-kale-k mundu bat osatzen dute oso geurea. Inoiz edo behin gertatu izan zait jendaurrean nire jatorriari buruzko azalpenak erdaraz ematen hasita. Ez naizela landa-eremukoa, kalekoa naizela adierazi nahi, eta «soy de la calle» lotsagorritzailea bota. Eta egia esan, hanka-sartzeak konponbide errazik ez zuela jabetu izan naiz gerora, «soy de la ciudad» gezurra baita, «soy del pueblo» ez dagokidan mitifikazio maila batekoa eta «soy urbanita» sofistikatuegia aukeran.

Atari-rekin ere antzeko zerbait gertatzen zait. Umetan jolastoki, nerabetan hitzordu-leku eta gerora despedida-gune izaten den hori erdarara ekartzea kosta egiten da. Portal beste gauza bat da guretzat; porche ez dute aberatsenek baino izaten; atrio-k intsentsu usaina du eta zaguán-ek zoko-zaporea.

«Gaur helduko dira Errege Magoak Betleemgo atarira», irakurriko dugu gutxi barru, mendeek lortu ez dutena Internetek aitaren batean lortu baitu. Berdindu. Haien portal gure atari da orain. Wikileaks, esaterako. Assange txarrenetik libre da oraingoz. Baina epaiak ez du informazio edo adierazpen askatasunik aintzat hartu. Bere buruaz beste egin dezan arriskua aurreikusi du epaileak. Ondorioa kausa, nonbait.]]>
<![CDATA[Txarrantxa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-01-05/txarrantxa.htm Tue, 05 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-01-05/txarrantxa.htm
Katalunia sentitu nuen orkatiletako txarrantxa egunero zutabe hau idazten hasi nintzen sasoian. 2017ko irail hartan galtza-barrenei kosk egiten ziena Katalunia zen. Ez nuen libratzeko modurik aurkitzen. Egunero berria. Egunero ikasgaia. Egunero poza. Egunero egurra. Nirea obsesioa zela irakurleek pentsa ez zezaten, ahalegintzen nintzen hankari eragin eta Kataluniaz libratzen. Ez alferrik! Hiru urte eta erdi joan dira ordutik eta orain Kataluniarik ez zaizu etortzen zeuk ekartzen ez baduzu. Itzalpekoak argitzen zituen fokua ere itzaliz joan ote den iruditzen zaizu…

Azken hamar hilabeteotako txarrantxa, pandemia da. Hankari eragitea aski ez, eta eskurik erantsi ezin. Berri harrigarriak hasieran; berri izugarriak gero; zaharrak berri azkenerako. Baina beti pandemia mintzagai. Nahiago nuke hiru urte eta erdi barru pandemiarena ere agendaren oso ertzean balego. Katalunia bezala, etortzen ez berez, eta ekarri egin beharko balitz.]]>
<![CDATA[Txaloka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2021-01-03/txaloka.htm Sun, 03 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2021-01-03/txaloka.htm
Inperioaren defentsan halako balentria burutu zuelako, ez dakigu enkarguz edo berari hala sortuta, musikari batek eskaini dio musika-lan berri bat. Militarra Radetzky Kondea da. Musikaria, Johann Strauss (aita).

Musika-lanak sekulako arrakasta izan zuen. Ia bi mende igaro dira eta gutxi izango dira noiz edo noiz Radetzky martxa entzun ez dutenak, batik bat Vienako Philharmonikak Urteberri eguneko kontzertua ixteko erabiltzen duenetik, eta kontzertua munduko txoko askotara heltzen denetik. Gainera, ohitura bat hedatu da. Kontzertua entzuten ari direnek txaloz laguntzen dute pieza, eta zuzendaria entzuleengana jiratzen da haiei erritmo egokia iradokitzeko. Aurten ez da publikorik izan zuzenean kontzertua entzuten. Baina milaka lagun arituko ziren esku-zartaka Erroman, Manchesterren, Baionan, Malagan... pantailen aurrean. Harik eta ikus-entzule horietakoren bati gorpu odolduen irudia garunean gurutzatu zaion arte. Orduan, galdera egin dio bere buruari: «Zer ari naiz ni zaldi trosten hotsa egiten eskuak gakotuta?».]]>
<![CDATA[Nobelak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-01-02/nobelak.htm Sat, 02 Jan 2021 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2021-01-02/nobelak.htm
Xelebrea izan da urteari egindako ongietorria. Ospakizun murriztuak barrurantz, eta kanporantz —aurten sekula baino kontraste handiagoa eraginez— suziri, etxafuego, petardoen... dinbi-danba eta zirripi-zarrapa etengabea. Eta ez dut nik sekula ulertu, ospakizun antolatu eta kolektiboen hasiera iragartzeko ez bada, jaurtitzailearen burutazioa zerk sor dezakeen. «Aurten ez dut sinfoniarik konposatu, aurten ez dut puzzle bat osatu, aurten ez dut deus egin... baina izango duzue nire entzutea, izango duzuenez» bat. Izan daiteke pertsona animalia bentajista izatea eta plazera sentitzea zer gertatuko den —eztanda— berak jakin eta gainerako guztiek ez dakitenean. Besteren sustoa norbere gustua. Izan daiteke asperdura soila. Izan daiteke ohitura hutsa. Inertziak eraman gaitu pin-pan-pun panpina izatera...

Hitzematen dut datorren urtearen hasiera baino lehen zerbait ulertzen ahaleginduko naizela. Bitartean, nik ere petardo bat jaurti nahi nuke, Trivialeko galderaz mozorroturik. Zenbat Nobel eztanda-zale ezagutzen dituzue? Nik bakarra. Alfred.]]>
<![CDATA[Urtea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2020-12-31/urtea.htm Thu, 31 Dec 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2020-12-31/urtea.htm
Hori da urtea niretzat, ehun hitzetan. Ez naiz, hurrik ere, Julio Cortázar. Lengoaia giglikoan —Cortázarrek Rayuela-ko 68. atalean darabilen horretan— lehen esperimentua dut. Baina iruditu zait urte hau agurtzeko ez dagoela hitz bakoitzari bere taju zehatza eman beharrik. Aurten, testuak ez du hainbesteko garrantzirik. Testuinguruak aski batzen gaitu.

Gainera, ordu gehiegi izan dira pantailen aurrean, agintarien —barka, haurrek— aurkezpen eta pentsa-aurrekoak entzunez. Albo-kalteren bat izan behar zuen horrek...]]>
<![CDATA[Harremanak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-12-30/harremanak.htm Wed, 30 Dec 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-12-30/harremanak.htm
Joango da pandemia garaia —joango ahal da!—. Baina talde-lanean ari diren pertsonen arteko kriki-krakek beti segituko dute. Igurtzi oro ez baita laztan. Eta mundua ulertu nahi duenaren ikuspegitik horixe da jakin-mina piztarazten duena. Menpekoaren eta gainetik dagoenaren arteko harremana. Menpekoen arteko erlazioa. Huntzarena egiten duenak inguruan sortzen duen desasosegua. Betibaia. Betieza. Ezkorra. Baikorra. Zergatik bi diren oraintxe azal-mami eta zergatik bihurtzen den gero bat bestearentzat eri-mami atorrante. Edonon gertatzen den harreman-anabasa hori baino kitzikagarriagorik ez da kanpotik begira dagoenarentzat.

Inoiz faltako ez dena da auzolanaren aipamena. Entzun berri dut Osasun Kontseilariaren ahotan. Auzolanari esker omen gabiltza itxurantzean. Eta niri, hitzaren gehiegizko erabilpenak ematen dit min. Dena auzolan denean ezer ez baita auzolan. Zerbait edukiko itxurazkoa eta hori ere indargabetu egin behar al dugu?]]>
<![CDATA[Festa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-12-29/festa.htm Tue, 29 Dec 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-12-29/festa.htm baño de bosque euskaraz nola adieraz zitekeen aritu ziren. Eta niregana, guztiz galdu gabeko sena baino autoritate handiagorik ez duen honengana, etorri dira galdezka. Nik... festa hitza erabiliko nuke.

Ugaritasuna eta asea festa hitzaren bidez indartu izan dugu. Ume asko dagoen toki batean «hau ume-festa!» esango dugu; arratsalde batez film asko ikusi baditugu segidan «hau pelikula-festa!» botako dugu ilunabarrean; «hau txakur-festa!» txakur asko dabilen lekuan... «Baso-festa» deituko nioke nik. Are gehiago itxialdi baten ondorengo irteera izan bada...

Basoa ez da, ordea, beti jai. Xalbadorren bertso batzuk baditut oso gustukoak, non basoa itotzaile ere baden. Berari gertaturiko istripuen berri eman zigun bertso-sorta batean. Lurrean zetzan arbola bat soiltzen ari zela... «Abar tzar batek begian jorik, indar ezin sinetsian, zonbat denbora lurrean egon ote nintzan hil etsian?, bizitik eta heriotzerat dagoen tarte hertsian, nago begi hauk behin betikotz, nola etziren hetsi ha». Oihu egin zuen laguntza eske. Alferrik. Hala kontatzen du hurrengo bertsoan: «... galbideko dei samin guziek ez zuten izan indarrik, oihanak ito zituen eta han egon nintzan bakarrik».]]>
<![CDATA[Estalpea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/022/001/2020-12-27/estalpea.htm Sun, 27 Dec 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/022/001/2020-12-27/estalpea.htm
Abenduaren 24tik 25erako gauean hiltzen bada pertsona hori, ez da etxegabea soilik. Estalperik gabea ere bada. Eta horrek atximur handiagoa egiten digu erraietan, gure jai eta kale-argiek, opari eta neurriz gorako otorduek, estalpe bila zebiltzan arotza eta emakume haurduna baitituzte aitzakia. Fantasia handirik gabea, baina haiek bat aurkitu zuten sikiera…

Pertsona estalperik gabeko hori gau seinalatu horretan, zure herrian bertan eta Torre Luzea parkean hil bada, zimikoak izan dezake poesiarako bidea hartzeko tentazioa. Ongi baitakizu hantxe hil dela, juxtu hantxe, umetan zure jolasleku izandako parke hartan, non zure tema izaten zen urmaeleko arrain gorrixkak eskuz harrapatzen ahalegintzea. Hantxe hil da, Lizardiren irudiaren begiradapean eta Basarriren bustoaren bizkarra balizko babes. Ez zion Basarrik 1935eko Txapelketa hari eman zion hasera baikorra emango atzoko egunari: «Uso zuri bat inguratu zait goizean egun argitzez...» Lizardik ere ez zuen «Ots! Ots! Biziok oinok…!!» idatziko. «Hotz» idatziko zukeen atzo. Hotz, estalperik gabe hildakoaren oinak.]]>
<![CDATA[Irratian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-12-26/irratian.htm Sat, 26 Dec 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-12-26/irratian.htm
Umorea ez da helduleku txarra edozein garaitarako ere. Eta bukaera zenbat eta hurbilago, orduan eta euskarri hobea bihurtzen da. Egia da orain hasi dela hiltzen fededun izan ez den lehen belaunaldiko jendea, 60ko hamarraldian izan zen iraultzak gazte harrapatu zuen hura. Eta egia da fedea izan daitekeela duenaren ukendu. Baina federik izan edo ez, umorea ez da bidelagun txarra. Distantzia hartzen laguntzen du...

Juan XXIII.a Aita Santuak ere umoreari heldu zion, fedeari hainbat, heriotza orduan. Hilzorian zetzala, Testa kardinala joan zitzaion bisitan. Horrelakoetan egin ohi denez, ozen eta baikor-plantak eginez luzatu zion galdera gaixoari: «Zer moduz dago, ba, nire adiskide Roncalli?». Honek, doi-doi ohean agondu, eta honela erantzun zion: «Roncalli zure adiskidea oso izorratua. Azkenetan. Baina irratiz entzun berri dut Juan XXIII.aren osasun egoerak hobera egin duela...».]]>