<![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 20 Jun 2021 03:00:27 +0200 hourly 1 <![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Plaza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/025/001/2021-06-20/plaza.htm Sun, 20 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/025/001/2021-06-20/plaza.htm
Etxegabetua izatea gogorra bada, suntsitzaileagoa baita plazagabetua izatea. «Plaza» hitzak grezieratik egin zuen latinera, eta latinetik gaztelerara. «Kale zabala» esan nahi zuen haseran. Kale estuen buruan zegoen tarte zabal bilakatu zen gerora. Eta hori da ezagutu izan dugun plaza. Irekia, guztientzakoa, nondik zatozen edo nora zoazen galderarik egin beharrik gabe, topaleku bihurtzen den lekua. Plaza erraldoi izan behar luke munduak. Baina ez da. Hainbeste desplazatu dagoen unetik, ezin du izan.

Pentsakerek nola, hala egin baitu hizkuntzak ere ixtera. Bakoitzak geuretzat hartzen dugu plaza bat, eta besteri ukatu. «Idazkari plaza» bat atera duela entzungo diozu edonori; «Udaleku irekietan plaza mugatuak» daudela jakinaraziko dizu beste norbaitek, kontraesana muturreraino luzatuz; «Garaje-plaza itxia» sumatuko duzu salgai. Oximorona dirudi, baina metafora da. Egungo munduarena.]]>
<![CDATA[Izarrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/025/001/2021-06-19/izarrak.htm Sat, 19 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/025/001/2021-06-19/izarrak.htm online segitzeko eta etxerako lanak egiteko aukera eman zitzaien haurrei. Gurasoek, jakina, erregistratu arazi zituzten umeak eta...

Haurrak jabetu ziren aplikazio batek aurkako balorazio asko pilatzen baditu automatikoki galtzen duela izaera, eta App Store sailetik ezabatua izaten dela. Elkar hartu, eta horretara jo zuten umeek etxerako lanetatik libratu ahal izateko. Aurkako iruzkinak bata bestearen atzetik, balorazio eskasak aplikazioari buruz... Aitaren batean, aplikazioaren balorazioa 4,9 izartxotik 1,4 izartxora amildu zen, eta bertan behera geratu. Haurrak garaile, aplikazioaren nagusiek etsia hartu behar izan zuten, azken mezu ironikoan galtzen ere bazekitela erakutsi arren: «Bost urte baino ez ditut. Otoi, ez nazazue hil!».

Egoera ez juxtuen aurrean ere, indarkeria mingotsa da; gozoa, sabotajea. Begira dagoenaren irribarre konplizea sortzen daki. Baxoko filosofia azterketa frantsesez jarri arren euskaraz burutu duten Bernart Etxepare lizeoko gazte horiei babesa emateko aplikaziorik bada? Izarrez beteko genieke ortzia...]]>
<![CDATA[Osasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2021-06-18/osasuna.htm Fri, 18 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2021-06-18/osasuna.htm
Cristiano Ronaldo futbolariak, prentsaurreko batean, bere parean zeuzkan bi Coca Cola botila ezkutatu ditu mahaipera. Freskagarri azukredunak ez ditu nonbait gustuko, pertsonaren osasunean duten eraginarengatik. Imintzio indartsua nonbait, galera handiak izan omen ditu Coca Colak egun bakarrean. Ez nintzateke gehiegi harrituko futbolariak eta freskagarri enpresak aurrez adosturiko publizitate kanpaina baten ezusteko hasiera balitz. Baina demagun ez dela hala, portugaldarrari zinez sortu zitzaiola, soinetik, edari azukredunaren kontra egitea. Eredugarri litzateke haur eta gazteentzat.

Duela pare bat aste, ordea, bere hamazazpi auto, goren mailakoak, ikusi ahal izan genituen; gaixotu zelarik, bere hegazkin partikularra; bere hogeitaka logela eta hiru piszinako etxea; bere txakurrak; bere fisio taldea; bere umeak; bere itsas-motoa; bere bitxi askotarikoak... Hainbeste eduki beharrak eta hainbestetan erakusteko premiak kalte handiagoa egiten diote gaztetxoen osasunari lau Coca Colak baino. Ume pobrearen ahosabaia indarra galdutako litro eta erdiko Coca Cola urmaelduaren zaporera egina dago. Ez kendu hori ere...]]>
<![CDATA[Lau]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-06-17/lau.htm Thu, 17 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-06-17/lau.htm
Arlo pertsonalagoan izan dute eragina azken urtean hartutako neurriek. Jatetxe eta tabernak ireki ahal izan direnetik, gehienez lau lagun mahaiko. Eta horrek ondorio interesgarriak ekarri ditu. Bosteko familia bat, bi burbuiletakoa. Hiru eta bi. Baina nor norekin? Zortzi laguneko kuadrilla bat. Lau eta lau. Baina nor norekin? Lan-otordu batean sei lagun. Hiru eta hiru edo lau eta bi? Norekin nor? Nor nabarmendu da beste norbaiten ihesi? Nor norbaiten ondoan derrigor jarri nahian? Nor nagusitu da eta nork eman behar izan du ameto?

Aulki jokoa bezain jolas tentagarria izan da mahai kojoarena. Joe Biden eta Pedro Sánchezen bileratik baino ondorio probetxuzkoagoak aterako zituen bizitzarako, mahaien osaketan begia iltzatu duenak. Badirudi laster mahaiko sei lagun onartuko dituztela. Ez diezagutela jolasa erabat galarazi!]]>
<![CDATA[Hautaketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-16/hautaketa.htm Wed, 16 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-16/hautaketa.htm
Inoiz ez zitzaidan burutik pasatu euskal literaturan izenez eta gaiz osaturiko zerrendarik egin zitekeenik. Arestian osatu dudanak ez dio inongo logikari erantzuten. Idazle eta gai, etorri bezala nahasi ditut. Nahasia baita nonbait —eta ez du horrek esan nahi txarra denik— irakurlearen hautatze modua ere. Ander Barandiaranek, Euskal Liburutegi Sozial Ibiltariaren sortzaileak jarri nau arrastoan. Euskal literaturako liburuak kalean oparitzeari ekin dion honetan, honela erantzun zion Iker Tubiaren galdera bati egunkari honen orrietan: «Gazteak etortzen ziren, eta aholkua ematen nien. Adinen arteko aldea ikusi nuen hor: helduek ezagutzen zituzten idazleengana jotzen zuten, eta gazteek gaiaz galdetzen zuten».

Ez dakit nola aukeratu izan ditudan irakurgaiak. Ez dakit idazlearen izenak edo gaiak gidatu izan nauen. Akaso, biek aldi berean. Neure burua arrotz sumatuko nuke liburu-dendan «Bernardo Atxagaren zerbait» edo «Afrikari buruzko zer edo zer» eskatuz. «Laurden erdi bat olio» eskatzen bezain arrotz...]]>
<![CDATA[Igerian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-15/igerian.htm Tue, 15 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-15/igerian.htm
Pandemiak ia urte eta erdi dituen honetan, izan ote da birus honekiko eskemak erabat aldatu dituenik? Hasieran negazionista, eta orain ez. Edo alderantzizko kasua: hasieran bazela sinesten zuena eta orain, gogaiturik, birusaren izatea bera ukatzera iritsi dena.

Bakoitzak, gutxi-gehiago, 2020ko ekainean pentsatzen genuena pentsatzen dugula egun, esango nuke. Tematu egiten gara gure uste eta iritzietan. Askotan, datuak baino lehenago izaten ditugu ideiak, eta datuei beti topatuko diegu gure ideiei eusteko ertzen bat. Ateo konbentzitu bat hondartzan zebilen. Jesus ikusi zuen ur gainean ibiltzen. Eta horrek ez zuen bere ustea berretsi baino egin: «Nola izango da ba Jainkoaren seme igerian ez dakien tipo bat!».]]>
<![CDATA[Kax kax]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2021-06-13/kax_kax.htm Sun, 13 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2021-06-13/kax_kax.htm
Oso bestelako esanahia hartzen ari da atea orain. Pandemia garaiotan, atea lanerako bide bihurtu da. Eta ate-joka aritzea ia lanbide. Hatz-koskoak ongi zailduak behar ditu lan egin nahi duenak. Azken hilabeteotan, erakundetu egin da kultura ere. Herri-ekimenetik sorturiko jarduera asko bertan behera geratzen hasi zirenetik, erakundeak dira geratzen zaizkigun euskarri ia bakarrak. Eta horrek badu arrisku bat. Hatzak mintzearekin arima txikitzen da, eta agendak atzelodi bihurtzen, urtarriletik urrira huts-antxa eta urritik abendura karga-karga eginak, erakundeek aurrekontuak bukaeran xahutzeko joera izaten dute eta.

Horregatik, poz ematen du ezinetik indarra ateratzen dakiten herritarrak badirela jakiteak. Korrikarik burutzerik izan ez denez, Herrika egingo dute gaur Zuberoan eta Nafarroa Beherean. Nahi dutelako. Ate joka ibili beharrik gabe.]]>
<![CDATA[Txintxetak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2021-06-12/txintxetak.htm Sat, 12 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2021-06-12/txintxetak.htm
Segur aski handiagotzat neuzkan kontuei zuzenduko nien begirada eta arreta. Khomeinik badu txintxeta bat nire 1979ko mapan; sandinistek zer esanik ez. Anastasio Somoza diktadoreari hilabete eskas falta zitzaion Miamira hanka egiteko; Michelin enpresako zuzendari zen Luis Abaituaren bahiketak badu beste txintxeta bat; txintxeta txapel-handi mardul bat du ETA(pm)-koek Madrilgo Barajas, Chamartín eta Atochan burututako atentatuak; poliziaren gehiegikeriak ia egunerokoak ziren, eta haiei ere ez zaie txintxetarik falta nire oroimenaren mapan...

Francis-ena falta nuen, ordea. Akaso, orduan, urrunekotzat sumatuko nuen Errenteriako dantzaleku batean paisanozko polizia batek trabesti bat tiroz hil izana. Akaso, hiltzailea polizia izateak gehiago eragingo zidan hildakoaren izaerak baino. Ez dakit... Txintxeta horren falta iltze-buru zait orain erraietan. Eta miresten ditut orduan, asanbladan bildu, eta haserrea eta sumina azaltzera kalera irten zirenak. Haien lanari esker gizarteak egin du hobera. Ez behar hainbat, ordea. Argi geratu da hori Basaurin...]]>
<![CDATA[Alkahuete]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-06-11/alkahuete.htm Fri, 11 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-06-11/alkahuete.htm alkahuete hitza. Al Qawwád-etik. 'Mezularia' esan nahi du. Bi pertsonaren arteko maitasun harremanak erraztea izaten zen alkahueteen lana. Behin harremana hitzarturik, bi ezkonkideak aldareraino hel zitezen ziurtatzea ere alkahuetearen betebeharra izaten zen, beti ez baitziren euren borondatez uztartzen. Fernando de Rojasen Tragicomedia de Calisto y Melibea-n Celestina izeneko emakume batek egiten zuen alkahuetetza, eta orduz geroztik izen horri ere lotu izan zaio jarduera...

Uztapidek-eta, alkahuete deitzen zioten grabagailuari hirurogeiko hamarraldian. Sudurra muzintzen zuten halako trasto bat mahai gainean sumatzean. Urduritasuna sortzen zien. Bazekiten trepeta berri haren erruz lau haizeetara zabalduko zela une eta toki jakin baterako esana. Ez zuten mezularirik nahi. Euren testuak testuinguru jakin batetik ateratzean zeinen hauskor izan zitezkeen bazekiten.

Asko aldatu dira kontuak. Orain geure buruen alkahuete bihurtu gara, sare sozialak medio. Geure burua geuk daramagu aldareraino. «Hara zeinen ongi nabilen oporretan Greziako irla batean, platerean otarrainxka bat dudala!». Eta zerk pentsarazten digu inori axola zaionik? Baina erakutsi egin behar. Erakusterik ez dagoen zoriona ez da nonbait zorion.]]>
<![CDATA[Eskuko mina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-06-10/eskuko_mina.htm Thu, 10 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2021-06-10/eskuko_mina.htm
Eskolak badu ezaugarri bat: barruan hezi behar du, kanporako. Lau hormaren artean irudikatu behar da orain ikasle direnek, gerora, kanpoan ze baldintza topatuko dituzten. Simulazio ariketa erraldoi bat da hezkuntza. Edo hala behar luke...

Simulaziotik oso urrun dago zortzi orrialde eskuz idaztearen hori. Urteak eta urteak dira eskuz zortzi orrialde idatzi ez ditudala. Zuek ere ez zenuten, segur aski, premiarik izango. Orduan, zergatik 18 urteko gazteak horretara jarri? Ez dago beste erarik gaitasunak neurtzeko? Kanpoan gertatzen ez den zerbait egin behar dute barruan? Historiari buruzko ezagutza frogatzeko neurgailu xelebrea da eskuko mina. Baldin ez bada artrosiak edo artritisak atzamarrak jo dizkion zahar bat. Kasu horretan, logika du. Zenbat eta min handiagoa, orduan eta gehiago daki Historiaz.]]>
<![CDATA[Oilarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-06-09/oilarra.htm Wed, 09 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-06-09/oilarra.htm (h)egalité delakoa bere erara ulertzea komeni zaiona.

Ez nabil ornitofobiatik urrun. Umetan, aitonaren baserrian zokomiran nenbilela, bukoi batean burua sartu nuen eta bertatik oilar bat irten zen, hegoei eraginez, zalaparta batean. Sustoa. Orduz geroztik hasi nintzen amesgaiztoetan hegoak ikusten... Ahalegintzen naiz egiazkoetatik aparte ibiltzen, baina zail da hegaztiek duten indar sinbolikotik libratzea. Zikoina, haur-ekarle; ostruka, arazo bati aurre egin nahi ez dionaren sinbolo; hontza, jakin-minaren eredu; enara, urtaro berriaren iragarle; arranoa, boterearen eta kemenaren isla; kukua, gure hainbat kondairaren euskarri...

Hizkuntzaren baitan ere sartzen dute mokoa hegaztiek. Zakilixutenaren ildotik, ez da harritzekoa Iparraldeko euskaldunak aztoraturik ibiltzea. Aztoratu omen da —Pello Esnali ikasi nion— txitatxoak egiten direna, kolkatik aparte samar dabiltzala, airean aztore harraparia sumatzean. Itolarriak jotzen ditu. Ikara sortzen zaie eta babes bila hasten dira. Bazekien Francok zertan ari zen bere itsasontzia Azor izendatzean! Parisek ez du horren premiarik. Badaukate oilarra...]]>
<![CDATA[Kirrinka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-08/kirrinka.htm Tue, 08 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-08/kirrinka.htm Askatasuna hitzarekin ari zaigu gertatzen, gero eta maizago. Orain, eskuin muturreko agintariek ere askatasuna darabilte makulu eta amu. Badakite hitz hori aipatze hutsak haizea alde jartzen duela.

«Zeharkakotasuna», «enpatia», «ekimena», «garapena»... aho askotan entzungo dituzu, baina ez guztietan kirrinkarik egin gabe.

Zenbaitetan, lizuna ez zaio potolokeriari soilik itsasten. Txikirako bidea hartzen ere badaki. ETB2ko El Conquistador del Caribe programan entzun nuen. Parte-hartzaile baten ezaugarriez ari ziren, eta Manu Maritxalarrek «txiki handia zara zu, como Lazkao-Txiki» bota zion, lore. Topikoa zen, baina ez zitzaidan kontrako eztarrian katigatu. Maritxalarrek bere kultur-erreferentzien mundua programa horretan azaltzen denaz haratagokoa dela erakutsi nahi izan zuen, eta ongi deritzot. Segidan, ordea, aurkezleak hartu zuen hitza, eta «Joxe Miguel Iztueta Cortajarena. ¡Qué grande, Lazkao-Txiki!» bota zuen. Ezagutuko balu bezala; bere bertsoak buruz balekizki bezala; bere pasadizoetatik zerbait ikasi izan balu bezala... Lazkao-Txiki irudikatu nuen erantzuna ematen: «...hoiek zeruan jartzen banaute, lurpean ez nago gaizki».]]>
<![CDATA[Soinekoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/026/001/2021-06-06/soinekoa.htm Sun, 06 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/026/001/2021-06-06/soinekoa.htm
Nirea inoiz kokatuko ez litzatekeen leku batean kokatu da begiradaren bat, eta albiste bihurtu du ikusia. Letizia Erreginaren soinekoa euskaldun batek egina zen. Leyre Doueil santurtziarrak. Zehatz-mehatz eman digute soinekoaren berri: beltza, biktimen oroimen ekitaldi baterako egokia, adituek diotenez. Aurre-atzeetan luze-laburrera desberdinekoa. Marfilezko botoiak. Ukitu etnikoa ematen dion gerriko oihalezkoa. Raízes du izena. Eta sarean erosia izan behar du, ia hirurehun euroan.

Ez gara batere txarrak gu metaforizatzen. Gogoan dut Lizardiren «soina zahar... muin betirakoa». Baita denboran gertuagoko Benito Lertxundiren «soineko zuriz jantzia» ere. Urteak daramatzagu herri ekimenetik sorturiko taldeetan «sareak josten» eta «harremanak ehuntzen». Baina gero, oinak lurrean jartzean, praktikan, menpekotasuna oso sustraiturik dugula ohartuko gara, itsatsia, Raízes Espainiako erreginaren soinera bezainbat. Asko harrotu egingo baitzen Espainiako erregina soineko euskaldunaz etorri zela jakitean...]]>
<![CDATA[X]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-06-05/x.htm Sat, 05 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2021-06-05/x.htm
Albert Jacquard filosofo frantziarra, Filosofo ez direnentzako filosofia txikia liburuan, ezezagunaz ari da, inkognitaz. Honela dio: «Demagun honako buruketa ebatzi behar dugula: 'Hamabost urte barru, neskato honek, iaz zituenak baino hiru aldiz urte gehiago izango ditu. Zenbat urte ditu orain?'. Begi bistakoa da buru-lan handia eskatuko lukeela, besterik gabe, emaitza asmatzeak. Matematikariari ahalegin hori ez zaio gustatzen. Nagia da, eta nahiago izaten du bide jorratuan abiatu. Horregatik, adin ezezagunari izen bat emango dio, nagitasunaren ondorioz ahalik eta izenik laburrena. Letra bakarra: x. Eta hortik ekingo dio ekuazioa planteatzeari. x+15= 3 (x-1). Hots, x+15= 3x-3. Eta segi egingo du ekuazioa askatuz, emaitza lortu arte. Bederatzi».

Hor galdu egiten naiz. Aitortzen dut. Baina bada beste ahalmen bat, sena deitzen zaiona eta neskato entzun orduko zortzi-hamalau urteren tartekoa izan behar duela esaten dizuna. Hortik bederatzirako bidea ez da hain malkarra... Senez, Jacquard izaten dut gogoan Felipe González ikusten dudanero.]]>
<![CDATA[Hondalea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-06-04/hondalea.htm Fri, 04 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2021-06-04/hondalea.htm
Arnasa luzeko edozein idazlan burutzen ari denari sortzen zaizkion zalantzak direla esango nuke. Idazleak badu, ordea, babesleku bat. Jarduera merkea da berea. Pantaila aurreko orduak, liburutegiren batean dokumentatzen pasatutakoak, inpresora, lau orri, eta editoreari emandako tabarra. Dena gaizki joanda ere, hori baino zama handiagorik ez darama bizkar-zorroan.

Proiektu handietan murgiltzen diren artista plastikoei ausardia aitortzen diet batik bat. Ideia izatetik burutzerainoko tartean, materiala, tailerretako langileak, garraiolariak, artelana kokatu behar duten beharginak... mila kontu garesti sartzen dira. «Eta ona ez bada?» bakar bat gurutzatzen bazaie buruan, itolarri handia sentitu beharra daukate derrigor.

Ipini dute Cristina Iglesiasen Hondalea Donostiako Santa Klara uhartean. Batzuek esango dute garestia dela oso; turistentzat amu bat gehiago dela besteren batek; natura imitatzeko hainbeste zeremonia ez zela behar esango duenik izango da. Nik... ur handi horietan sartzeko behar den ziurtasuna hartuko nuke niretzat. Tarteka. Ez beti.]]>
<![CDATA[Sozio?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-03/sozio.htm Thu, 03 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-03/sozio.htm
Ez dakit berrehun urte barru konexio horiek egin ahal izateko ze energia bide erabiliko den; ez dakit ze kostu izango duen konexioak; ez dakit umeak deus ulertuko dion amari; eta segur aski, amak ere ez du jakingo gurasoen gurasoei ikasi zien esaera zaharraren sustraiak nondik datozen. Ia hirurehun urte jo beharko luke atzera, XX. mendearen erdialdera. Orduan sortu zen, 1944an, Iberduero. Etxe askotan gorriak ikusten zituzten hilaren bukaerara iristeko, eta argindar gastuak ahalik eta gehien murriztu beharra izaten zen. Horregatik egiten zien amak demanda seme-alaba haur, nerabe edo gazteei, premiazkoa ez zen argiren bat piztuta uzten bazuten: «Hik zer uste dun/k, Ibardueron sozioak garela?».

Berrehun urte barru ere Ibarduero esaten badute, seinale ona izango da. Euskaldunik gehienek Iberduerori hala deitu izan baitiote. Akaso, ibar hitza Iberia baino errazago sartzen zitzaielako belarrira. Akaso ez zebiltzan oker. Azken egunotan, argindar kostuaren ordutegiez ari direnean, «ibar orduak» aipatzen hasi dira...]]>
<![CDATA[Hamalau]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-02/hamalau.htm Wed, 02 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-02/hamalau.htm Quarterly Journal of Experimental Psychology aldizkaritik atera dut datua. Egunean hamalau orduz aritzen gara pertsonak hizketan. Izugarri dirudi.

Ez du zehazten, ordea, hamalau ordu horietatik zenbatetan aritzen garen kanporako berbetan eta zenbatetan barne-hizketan. Horixe litzateke interesgarri eta neurgaitzen. Ahots-harien osasunarengatik bada ere, pentsa dezagun hamalau ordu horietatik gehien-gehienak barne-hizketan ematen ditugula. Horrela ulertuko litzateke kanporantz beste hizkuntzetan aritu arren, norberea ez kamustea. Geure baitarako asko jardutearen abantaila...

Bestelako ariketa bat burutuko dute bihar Bilboko Arriaga antzokian. Erabat kanporanzkoa. Bernart Etxepareren Linguae vasconum primitiae irakurriko dute ahots gora, txandan-txandan, 200 irakurlek. Bilbo Zaharra euskaltegikoek hamalaugarrenez antolatu duten Klasikoen irakurraldirako Xabier Amurizak egin du ahapaldiak hautatu eta euskara batura ekartzearen lana. Zati batzuk deklamatu egingo dituzte; kantatu beste batzuk. Ederra izango da. Nik, kalkuluak egitera jo dut ia nahi gabe. Zenbat euskaldunek zenbat barne-hizketa ordu eman beharko dituzten, bost mende barru antzeko zerbait gerta dadin. Puf! Milioika...]]>
<![CDATA[Negarrez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-01/negarrez.htm Tue, 01 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2021-06-01/negarrez.htm
1492a zen. Haurdunaldi bat falta zitzaion Kristobal Koloni Ameriketara iristeko. Marinelaren jatorria oraindik ere dudakoa bada, esaldiaren egiazkotasuna ez da oso segurua izango. Asmazio usaina du. Mendeku kiratsa. Zazpi mendez ustez norberarenak diren lurretan «etsaiek» agindu, eta haiek ihesean bidaltzean sorturiko euforiaren ondorengo esaldia dirudi. Umiliatzeko asmatua.

Zorionez, orain, negar egiteak ez du inor umiliatzen. Eta negarrak ez du jenerorik. Edo baditu bi, hiru, bost... Pertsona adina. Nagore Alkorta, Azpeitiko alkatea, sumatu dugu jendaurrean negarrez. Bistan da aste latzak pasatu dituela Corrugadosen aferaren zurrunbiloak harrapaturik. Sentituko zuen presioa, zama, injustizia, dardara... Ez naiz nor bestek zer sentitu duen asmatzeko. Baina benetan sentitu du. Ez lirateke agintari txarrak, emakume defendatzen asmatu eta gizon negar egiten dakitenak.]]>
<![CDATA[Kartzelan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2021-05-30/kartzelan.htm Sun, 30 May 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2021-05-30/kartzelan.htm Kontxesiri bertso-sorta bikaina. Ez zen geldirik egotekoa Iztueta. Eta bizitzaren azkenaldera Donostian izan zuen lanpostua da horren adibide: Alcaide del Tribunal de Corregimiento. Kartzela-zuzendari, alegia. Horregatik nioen kartzelarekiko harremanak ertz asko izan ditzakeela…

Uler dezaket larruazalean min hartu duenaren erreakzioa. Biktimarekiko hurbiltasun handia zuenak, erantzulea atxilo sumatzean okerrena desio dio bere minaren ukendu. «Ustel dadila kartzelan!». Minak itsutsea uler dezaket… min hori egiazkoa denean.

Min plantak egiten dituenarena da ulertzen ez dudana. Kataluniako prozesuan parte hartzeagatik kartzelan daudenen aldeko indultuaren aurka azaldu dira VOX, PP eta C's. Manifestaziorako deia egin dute. Kataluniarrak kartzelan nahi dituzte luzaroan. Horrek baino ez du, nonbait, euren mina arinduko. Baina min finjitua da. Min ideologikoa. Min interesatua. Goizean jaiki eta sastada bat ematen ez duen mina.]]>
<![CDATA[Fidagaitzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/024/001/2021-05-29/fidagaitzak.htm Sat, 29 May 2021 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/024/001/2021-05-29/fidagaitzak.htm
Fidagaitza errutinazale izaten da. Ez duzu beretik aterako, izua dio eta ateratzeari. Sardexkarekin okela xerraren nerbioak edo urdaiazpikoaren zati zuri gantzadunak apartatzen arituko da duela hogeita hamar urte medikuak esan zizkion hitz batzuk gogoan; dantzazalea bada ere, ez da dantzan hasiko berak dakien pieza jakin hura jotzen duten arte; ez dio ezeri lehenengo ekingo; egunkari bera eta bakarra irakurriko du beti, ez baita fio besteren bat irakurtzen hasiz gero sortuko litzaizkiokeen burutazioez...

Fidagaitzak festa gisan bizi izan ditu azken bi-hiru hilabeteak. Txertoa dela eta ez dela, jende asko bere tropelera batzen sumatu du. Hartu / ez hartu. Marka batekoa hartu ondoren beste batekoa hartu / berekoa hartzekotan itxaron. Ulertzekoa da dilema horien aurrean fidagaitzen kopurua ugaltzea. Eta benetako fidagaitzak, betidanik arrazoi izan duela pentsatu du bere baitarako.]]>