<![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 01 Jul 2022 03:57:29 +0200 hourly 1 <![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Tragoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/003/2022-07-01/tragoa.htm Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/003/2022-07-01/tragoa.htm
Tankera horretako zerbait edonori gertatu izan zaio ezkontzaren batean, lagun-lagunik ez duen ospakizun edo festaren batean... Baina, telebistan ikusi nituen irudietan, hori Pedro Sanchez Espainiako presidenteari gertatu zitzaion. Ze botere harreman klase bistaratzen dira huskeriatan NATOrena bezalako goi-bilera batean? Ezarritako lekuetatik kanpo dabiltzanean nork hartzen du berriketaldien ardatza eta nor geratzen da kanporantxa? Bikotekideek zer pintatzen dute? Hornidura soil dira? Nork eta nola entretenitzen ditu?

Ez dakit deus kontu horiez. Baina eskarmentuz dakit, horrela hartutako tragoa —bakartuta ez geratzeko, zerbait egitearren...— izaten dela mozkorraldirik handienetarako lehen urratsa.]]>
<![CDATA[Hogeita hamabost]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2022-06-30/hogeita_hamabost.htm Thu, 30 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2022-06-30/hogeita_hamabost.htm
Badaki berak zer den hogeita hamabost metro koadrotan bizitzea.

Horregatik loratu zaio irribarrea Eusko Jaurlaritzaren Gobernu Kontseiluak Etxebizitzen Bizigarritasun Dekretua onartu duela jakitean. «Letra larri larregi», pentsatu du bere baitarako. Bere etxean, esaldia bera ere ez litzateke kabituko. Ongi iruditzen zaio dekretua, aurrerantzean etxebizitzek 35 metro koadro erabilgarri izan beharko dituztela gutxienez, dioena. Eta beste lau metro balkoi edo terrazarako. Primeran. Baina substantibo gehiegi aurkitu du dekretua zedarritzen duten azalpenetan: jasangarritasuna, irisgarritasuna, segurtasuna, erosotasuna... Idatzi duen teknikari edo politikaria 35 metro koadrotan bizi izango balitz, substantiboen ordez aditzak erabiliko zituzkeen: plantxan egin, eskegi, etzan, kozinan egin, gorde, ezkutatu...]]>
<![CDATA[Ona da?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2022-06-29/ona_da.htm Wed, 29 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2022-06-29/ona_da.htm
Denborarekin endemiko bihurtuko zela esan ziguten adituek. Toki jakin batean eta denbora luzez sustraitzen den zerbait. Asmatu egin zutela dirudi. COVID-19az ari naiz. Garairik zailenetan gaitz endemiko bilakatuko zela esaten zigutenean, lasaitua hartzen genuen. Bertako. Geure. Betirako. Edozein publizitate-etxek edozer iragartzeko aisa erabiliko lituzkeen kontzeptuak dira...

Oro birus zen sasoi hartatik, birusik ez balitz bezala bizitzera pasatu gara. Datuak hor daude, ordea, eta egoskorrak dira. Joan, ez da joan. Baina txertatu dugu gure bizimoduan. Bertakotu da. Geurekotu dugu. Urrutiko jomugatzat geneukan hura gero eta gertuago sumatzen da. Endemiko bihurtuko da gaixotasuna. Ados. Baina horrelakoetan, xumea zirudien amonaren galdera zorrotz hura datorkit gogora: «Eta hori ona al da?».]]>
<![CDATA[Nador]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2022-06-28/nador.htm Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/020/001/2022-06-28/nador.htm
Bertso-paperen bidez hedatu zen Nadorren izena 1922an Euskal Herrian. Afrikako gerrari buruz jarri zuen sorta bat Paulo Iantzi bertsolari lesakarrak, eta, ezkutuka bazen ere, zabaldu ahal izan zituen paper haiek. Gure usadioan nekez aurkituko dugu gerraren lakartasuna hain ongi irudikatzen duen pasarterik: «Arruit, Zeluan ta Nadorrak, hango odol galtze gogorrak, gorriturik daude lurrak. Hango kontuak aditu eta bat hartutzen du beldurrak, ez dira noski gezurrak, hegaztiak ta txakurrak, txupatuz hilen hezurrak».

2022an, ordukotik mende betera, berriz azaldu zaigu Nador. Bideo-irudiek hartu dute bertso-paperen hedatze lanen lekukoa. Ez dugu hegaztirik eta txakurrik ikusi hilen hezurrak txupatuz. Baina bai lur odolez gorrituak. Eta hogeitaka lagunen gorpuak lurperatzeko presaka egiten ari diren hobia ere ikusi dugu. Lehen Paulo Iantzi bertso-paperak ezkutuka banatzen ibili bazen, orain Marokoko agintariak dira gorpuak ezkutuka —ez autopsia eta ez froga— estali nahi dituztenak. Beldur naiz 2122an Nador entzutean munduak berriz ere dardara egingo duen...]]>
<![CDATA[Hiru izen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/020/001/2022-06-26/hiru_izen.htm Sun, 26 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/020/001/2022-06-26/hiru_izen.htm
Izan zitekeen Simone Biles. Bada nor estatubatuarra. Gimnastikan izan den izarrik handienetakoa. Umetan gorriak ikusitakoa, abusuen biktima, kirolean gailurraren gailurrera heldu zen. Eta kirolzale guztiok bere hurrengo jauzi ezinezkoa espero genuenean, Tokioko Olinpiar Jokoetan, uko egin zien dominen distirari, gorputz eta buru osasuna zaintze aldera. Hogeitalau urte baino ez zituen…

Simone Veil izango da Muskildin hilabete barru burutuko den pastoralaren sujeta. Hamazazpi urte zituela Auschwitzko kontzentrazio esparrura igorri zuten jatorriz judua zelako. Handik bizirik irtetea lortu, eta bizitza luze bezain oparoa izan zuen. Magistratu; Frantziako Osagarri ministro abortuaren legeztatzearen aldeko borrokaren garaian; Europako Parlamentuko lehen Presidente…

Hiru izen ia ezin hoskideagoak. Mundua erdipurdikoz betea egongo da, baina bada bestelakorik ere, zorionez.]]>
<![CDATA[Joan-ekarrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2022-06-25/joan_ekarrian.htm Sat, 25 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2022-06-25/joan_ekarrian.htm
Ez zuen ibilera erraza izan. Hilabeteen buruan jakin zuten familiakoek Marokon zebilela; handik puska batera Kanaria irletatik heldu zitzaizkien albisteak; hiru urteren buruan, adiskide bati telefonoz deitu zion, azkenean, Frantziara heldu zela kontatzeko. Bidasoan aurkitu dute bere gorpua. Frantziara iritsi nahian hasiko zen ibaia nola edo hala gurutzatzen. Ondorioa begi bistakoa da: hiru urteren buruan, bidean auskalo zer jasanda, lortu zuen Frantziara heltzea. Frantzian, poliziek atxilotu eta Irunen utzi zuten. Eta itzuli nahian eman zuen azken arnasa, norbaitek noizbait muga izendatu zuen ur isurian.

Frantziarrak zeinen zekenak diren pentsatuz zuritu genezake kontzientzia. Guk, bitartean, askatasuna, urdintasuna, eguzki izpiak, apar zipriztinak, ortzi-muga, abiadura, kontrako norabidean inor ez etortzearen boterea... sentituko ditugu, itsas-moto bat ikuste hutsarekin. Zenbat dauden sobran! Eta bat falta.]]>
<![CDATA[Kopla gutxi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2022-06-24/kopla_gutxi.htm Fri, 24 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2022-06-24/kopla_gutxi.htm otxote eta gainerako osatzeko modukoak.

Bertsotan aritzeko, ihesbide bat funtsezkoa da. Nekazariek hala egiten zuten. Astean zehar buruan ibili auzoko bati zer bota eta besteari zer aurpegiratu, eta igandeko mezaren ostean tabernan elkartzean, dale! Gero, elkarri epelak esan arren, bero-bero eginda, bakoitza bere etxera. Baforeak ez du, ordea, horretarako aukerarik eskaintzen. Metro karratu gutxiko azalera batean elkarri xipoka hasi eta berotuz gero, ez da ihesbiderik, putzua ez bada. Itsasoan hobe elkarrekin kantuan aritzea, elkarri bertsotan aritzea baino...

Aita Mari erreskate ontzian sorturiko ezinegonak ekarri dit gogora lehorraren eta itsasoaren arteko aldea. Ontzian lau, bost, sei egun zeramatzaten migratzaileen artean tentsioa areagotzen ari zen, nonbait. Jatorri, herrialde, izaera eta hizkuntza desberdinetako erre-erre egindako pertsonak lehorreratzeko baimenaren zain. Ez zeuden bertsotarako. Kopla gutxi haiei. Gero, azkenean Siziliako Augustako portuan lehorreratzeko baimena zutela jakitean, dena zen kantu eta dantza. Ea ze bertsorekin egiten dien harrera Europa zaharrak!]]>
<![CDATA[Ratioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2022-06-23/ratioa.htm Thu, 23 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2022-06-23/ratioa.htm bider erabiltzen. Zeinua bai; hitza ez. -ko atzizkia erabiltzen genuen biderketak burutzerakoan. Sei seiko, hogeita hamasei. Zazpi lauko, hogeita zortzi. Bi zazpiko, hamalau. Euskararen senetik pare-parera zetorren esamoldea zen. Seina behiko sei multzo, hogeita hamasei behi. Zifrak handitzen hastean sortzen zen arazoa. Berrehun eta berrogeita hamabi, laurogeita hamazazpiko... Ditxosozko -ko biderkatzailea heltzen zenerako zorabiatu egiten zinen esaeran, ulermenean, denean. Eraginkorragoa da, bai, bider hori tartean sartzea. Arnasa handia ematen dio esan behar duenari bezala ulertu behar duenari ere.

Orain, Eusko Jaurlaritzak hezkuntzarako hartu duen erabakia dela tarteko, ratio hitza entzun eta irakurtzen hasi gara edonon. Latinetik heldu bezalaxe azaltzen zaigulako edo, ez du min handiegirik ematen begi-belarrietan. Gainera, ez da erraza ordain egokia aurkitzea. Esango dugu «ume gelako», «alargun herriko» edo «zerbitzari tabernako» baina hitzaren faltan geratuko gara.

Pertsona edadetu batekin ari nintzela, hala bota zidan atzo: «Irratia esaten ikasi guk, eta orain berriz radioa esaten ari dituk. Hau ulertuko duenik ez duk». Entzumenez zebilela juxtu esan ordez, arrazoia eman nion. Total, hitz bera da, ezta?]]>
<![CDATA[Pixka bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2022-06-22/pixka_bat.htm Wed, 22 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2022-06-22/pixka_bat.htm
Munduaren azken urteotako bilakaerak —informazio uholdeak, sare sozialek...— gehienok gai gehienei buruz pixka bat jakitera eraman gaitu. Eta pixka bat dakigun unetik asko dakigula pentsatzera oso jauzi txikia dago.

Aste honetan hartuko dituzte haurrek oporrak (Aia inguruan-eta, oraindik, barkazioak entzun daiteke nagusien ahotan. Esamoldeak sekulako grazia egiten dit, argi uzten baitu lanerako jaioak garela eta, tarteka, norbaitek barkatu egiten digula ez egitea). Haurrentzat deskantsua, eta zer esanik ez irakasleentzat. Haurrengatik baino gehiago haurren gurasoengatik segur aski. Pare bat hilabetez haiek bistatik galtzeak ez die kalterik egingo. Pixka bat jakitea baita egungo gurasorik gehienon ezaugarria. Pixka bat badakigu norbere ofizioaz, eta pixka bat badakigu heziketaz, pedagogiaz, geure haurrez, ikasmaterialaz… Eta pixka bat dakigunok asko dakigula pentsatzen dugunez, atorrante huts bihurtzen gara. Onenera, pelmak.]]>
<![CDATA[Barrakak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2022-06-21/barrakak.htm Tue, 21 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2022-06-21/barrakak.htm barraka hitza? Batzuek arabieran kokatzen dituzte hitzaren erroak; italieran besteek; hitza katalanetik datorrela dioenik ere bada. Arrantzaleek edo nekazariek aldi baterako eta era oso xumean jasotzen zituzten eraikinak ziren garai batean barrakak. Buztinez eta kanaberaz egiten omen zituzten. Guk, lanerako ez, baina festetan ezagutu izan ditugu. Eta hauxe da urte sasoia herrietako plazak barrakaz betetzen direna.

Nerabezaroan, gaztelerazko kantuak ikasten genituen lekua ziren barrakak. Ez genuen inguruan toki erdaldunagorik. Han itsasten zitzaizkigun «la felicidad, ¡ja, ja, ja, ja!... de sentir amo-o-o-o-or» eta horrelako kantuak. Orain, adi egoten naiz barrakak sumatzean ze musika klase jartzen duten. Eta poztekoa da. Euskal abesti mordoa entzun daiteke herri batzuetako barraketan. Sumatzen dut udalen batzuk baldintzak jarriko dizkietela barrakazaleei...

Halere, zenbait kontuk krakatekoa eragiten dit barraketan. Bide-heziketari gero eta garrantzi handiagoa ematen zaio ikastetxeetan, eta auto-txokeak ditugu jolas. Bizikidetza lantzen dugu, eta tiro-pitxoneko eskopetak dauzkagu eskueran. Ez dakit. Akaso, gure heziketa asmo onenek ere buztinezkoak dituzte zutabeak.]]>
<![CDATA[Bero]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/026/001/2022-06-19/bero.htm Sun, 19 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/026/001/2022-06-19/bero.htm
Ez naiz ni bero bolada honen negazionista. Baina ez nabil hain urruti ere. Itsasertzean bizi naizelako edo, ostiral eguerdira arte ez dut sumatu halako berorik. Eta ematen zuen sentitu beharra zegoela! Hedabideak ari zitzaizkigun esan eta esan bero bolada handia jasaten ari ginela. «Aspaldiko bero boladarik handiena». Eta hori egia ez bazen, biharamunean titularra aldatuko zuten: «Inoizko bero boladarik goiztiarrena». Eta hurrengo egunean, berriz, iraupena azpimarratuko zuten: «Joan den urteetako bero boladarik luzeena». Norberarengandik hurbil halako zerbait sumatzean, norberak ere sinestera jotzen du. Ondorioa: Gipuzkoako itsasertzean behintzat, ostiralera arte beroa sentitu genuen hala egiten zuela behin eta berriz esan zigutelako, eta ostiraletik aurrera, egiten zuelako.

Egiazko beroak astintzen gaituenetan, esamolde bat datorkit gogora gure inguru honetan maiz erabiltzen zena -betiere hasperen etsi baten ondotik- eta aspaldian inori entzun ez diodana: «Ama, nik bero!».]]>
<![CDATA[Sei sardina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2022-06-18/sei_sardina.htm Sat, 18 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2022-06-18/sei_sardina.htm
Euskal kulturaren transmisioa hezkuntzan bermatu beharraren kezka eta premia larriak dira. Hau da unea. Etxeak, kaleak, aisiarteak... deus bermatzen ez badigu, irakaskuntza arautuari eskatu beharko diogu, baina horretarako behar diren baliabideak jarriz.

Iratxe Retolaza literatur kritikari eta EHUko irakasleak esan berri du: «Matematikan erabil dezakegu bertsolaritza, ariketak egiteko». Txirritaz akordatu naiz. Eta sei urte nitueneko garaiaz. Aitor dezadan egia: txarra naiz matematiketan. Baina kalkuluan, ona...]]>
<![CDATA[Aurka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2022-06-17/aurka.htm Fri, 17 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2022-06-17/aurka.htm desapuntatu aditza zerbaitengatik asmatu zuten gaztetxoek— lehen baino errazagoa den hartutako arrastotik irten eta beste bati ekitea!

Bidegurutzea aski ez, eta gurutze-bidea erantsi diote Frantziako agintariek gazteentzat berez zaila den uneari. Aukeratzera behartu batetik, eta aukeratu ezina erantsi bestetik. Behingoagatik, irudi batek baino zartada handiagoa sortzen zuen atzoko egunkari honen lehen orriko titularrak: Polizia, Seaskaren aurka. Nahita ere ez dago ekintza makurragorik burutzerik...]]>
<![CDATA[Dagigun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2022-06-16/dagigun.htm Thu, 16 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2022-06-16/dagigun.htm Just do it.

Orain, zapatila klase berria merkaturatzear dira. Eta Nike Zoom X Zegama jarri diote izena. Zegama-Aizkorri mendi maratoiari errekonozimendua. Kolore beltzekoak behar lukete zapatila berriek, zikin-estaliagatik lehenik, eta batik bat beleen omenez. Ez dakit horretaraino iritsiko diren. Nikek aski baitu egitearekin. Just do it. Egin soilik. Bakar-bakarrik, egin. Zegamak ez, ordea. Zegamak pentsatu ere egin beharra dauka. Arrakastaren arrakastaz hiltzeko arriskua aurreikusten du zenbaitek...

Egin egin zuten Gary Gilmorek eskatzen zuena. Hil zuten. Fusilatuta. Baina zortzi gizonezko borrero, zortzi arma, eta zazpi egiazko bala. Zortzigarrena, hots hutsa. Hartara, borreroek ez zuten kulpa sentimendua guztiz bereganatzen. Jaurti zutena hots huts zela pentsatzeak loa erraztuko zien.]]>
<![CDATA[Prestigioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2022-06-15/prestigioa.htm Wed, 15 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2022-06-15/prestigioa.htm
Latinean ditu hitzak sustraiak. Eta aurrean zegoenarekiko begiak estu ixtearekin zuen zerikusia prestigioak jatorrian. Edo begien parean jartzen zen oihal beltz batekin. Magiarekin, azken batean. Ilusioarekin. Ez dena badela sinetsaraztearekin. Prestidigitadorea geratu zaigu orduko esanahiaren azken kondartzat. XVIII. mendean Frantzian, egun duen esanahia ematen hasi ziren hitzari. Espainiako Erregeek kopiatu egin zieten, eta hala iritsi da gure garaiotara.

Felix Zubia Donostia ospitaleko ZIUko medikuaren hitzak esanguratsuak dira, lehen mailako arretaz eta familia medikuen eskasiaz ari dela: «Prestigiorik ez bada, ez da erakargarri izango, eta erakargarri ez bada, ez da familia medikurik izango». Prestigioa da erakartzen duena. Prestigioa gunean. Onespena; maila; onarpena; abantaila. Horrelakoxe inozoak gara pertsonak. Trukoak egin diezazkiguten premia dugu edozer miretsi ahal izateko. Prestigioan falta duena estimutan —eta lan-baldintzetan— lortu behar luke familia medikuak. Konfiantza; solasa; ardatza; arnasa... Gehienetan, hurbiltasuna da osasuna-ren errimakiderik onena. Orain, hori ahaztuxea daukagula dirudi, bai herritarrok, eta bai agintariek.]]>
<![CDATA[Besarkada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2022-06-14/besarkada.htm Tue, 14 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2022-06-14/besarkada.htm
Lotura batzuk ez dira inoiz espero izaten. Eta horietako batekin egin dut topo gaur. Makina-erremintaren Biurterokoa hastera doan honetan, Jose Perez Berdudek, Fagor Automationeko buruak, beste hainbat konturen artean, honakoa bota du: «Gure sektorean oso gara elkar besarkatzekoak. Guztiok elkar ezagutzen dugu, eta aireportuetan topo egiten dugu beti». Aireportuak eta besarkadak lotzea ez zait hain nekeza gertatzen, despedida eta harrera leku ere badira eta, aireportuak. Baina aireportuak, besarkadak eta makina-erreminta uztartzea ez zegoen nire iruditeria logikoaren baitan. Akaso, arnasbide ere izango da torloju, kalibre, laser eta ordenagailuen artean ohituriko jendearentzat besarkada estu bat. Eta segur aski, pandemiaren geldialdiak areagotu egingo zuen emateko premia bera ere.

«Lekuak eta ezlekuak. Bartzelonako aireportua, ezlekua, leku-leku bihurtu du borroka independentistak. Eta berehala heldu da errepresioa. Lekuak jabea du», idatzi zuen Joseba Sarrionandiak Gauzak direna balira liburuan. Makinak erosi, saldu, aurkeztu edo konpontzera doazenek aireportuetan topo egin eta elkar besarkatzen dutela jakiteak, lekuago bihurtu dizkit aireportuak.]]>
<![CDATA[Mantelpetik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/020/001/2022-06-12/mantelpetik.htm Sun, 12 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/020/001/2022-06-12/mantelpetik.htm
Bertsolari edadetu bati omenaldia egin zioten bere jaioterrian. Bazkalostean aritu behar genuen mahaitik bertsotan. Omenduaren alde banatan jarri gintuzten bi bertsolari. Bera ez zen aritu egun hartan. Guk saio luze samarra egin genuen. Ari ginela, halako batean, jabetu nintzen bertso ona botatzen nuenean, mahaipean, inork ez ikusteko moduan, bi-hiru kolpe txiki jotzen zizkidala esku hezurtsuaz izterrean. Ez edozein bertsorekin. Ona botaz gero bakarrik. Harritu egin nintzen. Gerriz gora, jendaurrean, txalo bat, irribarre bat, onespen keinu bat nekez oparitzen zuen gizon hark, bazekien mantelak eskaintzen zuen intimidadea baliatzen bere emozioak partekatzeko. Ohorea ez ezik, dibertimentua ere izan zen niretzat bazkaloste hartakoa. «Orain ez zidak kolpetxorik emango» pentsatzen nuen erdipurdiko bertso bat botatzen ari nintzela. Hurrena, berriz, «oraingoan ez dik jo beste erremediorik izango, hau ona duk eta!».

Bazkalondo hartakoa etortzen zait gogora orain, edonon eta edonoiz —telebista kameren aurrean batik bat—, jendea txilioka, txaloka edo negarrez sumatzen dudanean. Mahaipea ez zen lekurik egokiena emozioak azaltzeko; ez dakit mundo zabala baden...]]>
<![CDATA[Bezalakoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/026/001/2022-06-11/bezalakoa.htm Sat, 11 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/026/001/2022-06-11/bezalakoa.htm metafora da. Edozeri deitzen zaio, egun, metafora. Denik ez da apenas sortzen, eta ez denari deitu behar!

Metaforari izena ebatsita bada ere, konparazio politak egin izan dira. Bizitza oinarritzat hartuta, esaterako. «Maratoia bizitza bera bezalakoa da» dioenak ez dio gezurrik. Eta edonork ulertzen du esanahia. Luzea da, gogorra; gorabeherak izaten dira maratoian zehar, bizitzan bezalaxe; bidelagun egokiak aurkituz gero errazago eramaten da kilometroen zama, bizitzan bezala. «Itsas-zeharkaldi bat bizitza bera bezalakoa da» dioenak ere konparazio balekoa egin du. Badakigu nondik abiatzen garen eta nora goazen ere bai; haizeek eta olatuek bidea galtzeraino astinduko gaituzte, bizitzan bezala; bizitzan bezala, askotan lehorra izaten da zeharkaldiaren amaiera... Gerta daiteke, ordea, metafora bat egiten ari zarelakoan, konparazio soil bat sortu, eta, gainera, konparazio hori guztiz traketsa izatea. Trebea da horretan Isabel Diaz Ayuso, Madrilgo komunitateko presidentea. «Zezenketaren artea bizitzaren artea bezalakoxea da» bota ez du ba! Ez dago okerrago jarduterik. Aldrebesa behar du heriotzarekin amaitzen den ikuskizun baten defentsan bizitza aipatzeko!]]>
<![CDATA[Usainak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2022-06-10/usainak.htm Fri, 10 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2022-06-10/usainak.htm
Orain, Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuaren hitzei usainik hartu ezinik nabil. Lehen arretarako profesionalak falta izango direnez, arta gaitzaten gehiago mugitzera ohitu beharko omen dugu. Benetan? Umeek usain berriak Donostian deskubritu beharko dituzte mende erdi bat igaro eta gero?

Ez dakit ze usain, gainera. Trolebusik ez da aspaldian eta autobusek ez dute lehengo usain min hura. Oihalak saltzen zituzten egur usaineko denda haiek itxirik daude. Urdaiazpikoarena, tira. Groseko anbulatorioaren pare-parean Basque Culinary Centerren eraikin bat egitera omen doaz...]]>
<![CDATA[Hitzen musika]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2022-06-09/hitzen_musika.htm Thu, 09 Jun 2022 00:00:00 +0200 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2022-06-09/hitzen_musika.htm
Hutsa, gazteleraz aritu izan bagina! Baina euskara hutsean aritu ginen senideen artean. Beraz, euskaraz entzun gintuen urrutira, eta gazteleraz ari ote ginen iruditu zitzaion. Ematen du zer pentsatua...

Duela hamabost urteko pasadizo hura ekarri didate gogora Joseba Sarrionandiaren hitzek: «Edozein hizkuntzatan ahozko hizkerak dauka bere musika, nire aitite eta amamen hizkuntza zen oso aberatsa, eta eurekin hil da». Hala da, itxura denez. Gure euskararen prosodia oso kutsatua dago, New Jerseyko txartel-saltzaileak frogatzen duenez. Eta bidaia horrek ez dakit baduen joan-etorrikorik...]]>