<![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 27 Feb 2020 05:53:05 +0100 hourly 1 <![CDATA[Andoni Egaña | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[...bezala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-02-27/bezala.htm Thu, 27 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-02-27/bezala.htm
Esanguratsua iruditzen zait bere jatorria ezertarako aintzat hartzen ez duten ernegatuen kasua. Nomadatasunean edo kosmopolitakerian babestuko dira azken batean euren nortasunari baino ez dagokion zerbait ezkutatze aldera. Adierazgarria iruditzen zait, halaber, euren jatorria sakratutzat, ederren eta egokientzat, jotzen dutenen kasua ere. Norberak ez du deus egiten toki batean edo bestean jaiotzeko, eta honako edo halako tokitan jaio izanaz harrotzen dena patuari ari zaio meritua lapurtzen. Itxuragabekoena, ordea, «harrotasun transferitua» iruditzen zait. Eta sinets iezadazue horrelako asko dagoela. Hots, harro dagoena Ziburun jaio zelako, Maurice Ravel bezala edo Camaskoa delako, Sergio Ramos futbolariaren herrikoa.

Izaten da bestela ere nahikoa lan bakoitzaren sustraien sakonera zenbatekoa den erabakitzerakoan. Harrotasun transferituaz bizi dena beti ibiliko da arrisku larrian. Placido Domingoren jatorria eta berea bat zirela harrotasunez zioenak orain arazo bat badu... ]]>
<![CDATA[Potolo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2020-02-26/potolo.htm Wed, 26 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2020-02-26/potolo.htm
Bere alderdikideek Alfonso Alonsoz esan dute «buruzagi historikoa» izan dela. Nik ez bezalako Historiaren ikuspegia dute nonbait. Dolores Ibarruri, Xabier Arzalluz, Jon Idigoras, Manuel Fraga Iribarne... izan daitezke historiko baina Alfonso Alonso oraindik behintzat, ez. Gauzak potolo esaten direnean entzulearen konfiantza mehartzea baino ez da lortzen. Carlos Iturgaizi buruz, berriz, esan dute historial handiko pertsona dela —Historia berriz ere tartean!— eta ohitua dagoela Euskadin toreatzen. Asma zezaketen metafora egokiago bat toreroek arbuioa baino sortzen ez duten garaiotan!

Norbaitek erantsi du Iturgaizek «eskuzabaltasun» handia erakutsi duela politikagintzaren lehen lerrora itzuliz. Beste behin ere, hitzak krakatekoa sortu dit. «Eskuzabala» da, niretzat, musu truk herriko abesbatza antolatu eta zuzentzen ari dena, Lesbosen boluntario dabilena, elikagaien bilketan laguntzen duena... «Eskuburduntzalitasuna» da bestea.]]>
<![CDATA[Estalita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2020-02-25/estalita.htm Tue, 25 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2020-02-25/estalita.htm
Kolza olioarena duela berrogei urte; orain hogei inguru behi eroen gaixoaldi hura; ebola birusa oraintsu. Eta orain koronabirusarena. Berriak parrastadan iristen zaizkigu, eta ez dugu jakiten zenbateraino larritu behar genukeen ere. Azken birus hau hasi da nonbait hurbiltzen. Txina aipatzen zuten hasieran. Herrialde gehiago gero. Italian neurri gogorrak hartzen hasi dira orain...

Krisi honek sorturiko gorabeheren erakusgarri, Reuters agentziaren bidez Manuel Silvestriren argazki bat zabaldu da. Veneziako inauterian, polizia bat, gizonezkoa, eta herritar mozorrotu bat ageri dira aurrez aurre. Ez dakigu polizia herritarra miatzera doan ala aginduak edo azalpenak ematen ari zaion. Maskara darama herritarrak; maskarila poliziak. Herritarrak begiak ditu tapatuak; ahoa estalia poliziak. Iradokitzailea zait irudia, askotariko interpretazioei ematen baitie bide. Norbaitek pentsa dezake batekoz bestera behar luketela, herritarrak ahoa estalia eta poliziak begiak...]]>
<![CDATA[Sasi-sumindu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/024/001/2020-02-23/sasi_sumindu.htm Sun, 23 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/024/001/2020-02-23/sasi_sumindu.htm Ofendiditos hitza, -horrela, maskulinoan- modan jartzen ari da gazteleraz. Ofendiditos deitzen hasi dira, edozein gairen inguruan eta batik bat sare sozialetan, protestan edo kexuka ekiten diotenei. Boterearen defentsa mekanismo bat baino ez da hitzaren asmazioa. Agintean dagoenak nahi duena egin eta esan dezake. Aldiz, boteretsuen aurkako iritziren bat azaltzeko joera duenari iseka egiten zaio hiztegitik hasita. «Egun, ezin da ezer esan». «Azal finegia dauka askok». «Zure mina ez da egiazko min, fartsa hutsa baizik». Horiek eta gehiago biltzen ditu ofendiditos-ek.

Ofendiditoa beti izango da animalien babeslea edo txiste matxista baten aurka azaltzen dena edo klima aldaketarena larritzat jotzen duena; Espainiako koroa, Polizien Sindikatua edo agintearekin lerraturiko egunkari bat ez dira inoiz ofendiditoak izango. Haien mina beti min da, arrazoizko bezain egiazkoa.

Euskaraz oraindik kontzeptua entzuten hasteko gaude. Baina Euskal Herrian ere, goitik begiratzen duenak, izango du joera behekoak beti mindu-plantak egiten ari direla pentsatzeko. Ez dugu oraindik sasi-sumindu entzun edo irakurri. Lotsagabekeria handiegia litzateke Zaldibarko mendi-suak oraindik guztiz itzali ez direnean inori sasi-sumindu deitzea…]]>
<![CDATA[Txanponak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2020-02-22/txanponak.htm Sat, 22 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2020-02-22/txanponak.htm
Kale-kantoiko eskale edo musikariarentzat txanpon asko biltzeak egun ona izan duela adierazten du. Kapela bete txanpon itzuli bada etxera edo aterpera, poza sentituko du, eta hotzari edo beroari aurre egiteak merezi izan duela.

Gure kasuan, bestelako bizi-maila bat dugunonean, txanpon ugaritasunak ere bestelako esanahia hartzen du. «Puf! Bihar goizean ere izango diagu txanpon mordo bat patrikan!», bota zuen nire ondoan afaltzen ari zenak, bere burua txispatzen hasia sumatzean. Esaldiari buruzko azalpena eman zuenean antzeman nion «patrikako filosofian» maisu zen batekin ari nintzela. Parrandaren neurria hurrengo goizean sakelan daramatzan txanponen arabera kalkulatzen omen du berak. Txanpon asko, parranda handia; izugarrizko txanpon pila, parranda izugarria, azken tragoak hartzean bileteak barraren gainean ezaxola bota dituen seinale. «Sueltoegi ordaindu eta suelto itzuli». Ihauterietan gaude. Biharamunean sakela txanponez betea sumatzean senti dezagun eskalearen poza. Aberatsaren damua baino askoz ere osasungarriagoa omen da... ]]>
<![CDATA[Bi modu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2020-02-21/bi_modu.htm Fri, 21 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2020-02-21/bi_modu.htm
Lagun zahar batek halaxe esan zidan duela gutxi. Zaharragatik, gorputz eta buru osasun bikainak ditu. Realityren batean parte hartuko balu, berehala bihurtuko litzateke gazteriarentzat izar. Baina nahiago izaten du eguna irakurriz xahutu. «Ez beti Gramsci...», zehazten dio bere irakurketa gogora ekartzen dionari. «Irakurtzeari esker dakizkit dakizkidan gauzarik gehienak. Eta gainerakoak bizitzak irakatsi dizkit. Konparazio baterako, mundua aldatu esaten dela orain, iraultzak galdu baitu lehengo xarma, egin gabeen eta oker egindakoen ondorioz».

Esku-pilotarena eta puzzlearena argiago azaltzeko eskatu nion. «Esku-pilota egiten gune gotor batetik hasten da. Deitu Biltzar Ttipia, deitu Komite Zentrala, deitu... Eta gero haren jiran harilkatzen da pilota. Puzzlea egiten berriz, ertzetatik hasten da. Ekologiatik, feminismotik, hizkuntzatik gutxituen kasuan... Ertzetatik hasi gunera heltzeko». Akaso, ertzak direla gune erantzun nion. Bekainak harrotu eta mahai gainean zeukan liburu bati luzatu zion eskua.]]>
<![CDATA[Kanpaigilea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2020-02-20/kanpaigilea.htm Thu, 20 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2020-02-20/kanpaigilea.htm
Albisteak zerbait piztu zuen nire baitan. Beti pentsatu izan dut kanpaigilearena lanbide ederra dela. Norbere eskuz egindako zerbait komunitate oso batentzat hots bihurtzea ez da huskeria. Etxean egingo du lan, baina herriz herri ibiliko da kanpandorreen ezaugarriak ikasten. Artisau lana da, baina badu artetik ere. Brontzez eginiko hainbat kiloko kanpai batean diametroaren gunetik hainbat zentimetrora jota sol edo si edo dena delakoa entzuten dela dakienak badu aski bide sormenerako ere.

Bila nenbilela, Abel Portillarekin egin dut topo. Kantabriako herri txiki batean ari da kanpaigile. Azkenengoetarikoa omen. Elkarrizketa batean esan dituenak ez dira ahanztekoak: «Erlijiosoa al naizen? Baietz erantzuten badizut, gaizki; baita ezetz erantzuten badizut ere. Sinesmenak ematen duen indarrean sinisten dut». «Pertsonak bi aukera ditu: eboluzionatu edo Estatuak babes dezan zain egon». «Urtean 200 kanpai egitera iritsi nintzen; orain 60 egiten ditut. Dirua gorde egin behar da badaezpada. Nekazarien antzekoa naiz horretan». «Ez dut erakundeetan federik. Zenbat kostatzen den baino ez zaie axola».]]>
<![CDATA[Tranpaldoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-02-19/tranpaldoa.htm Wed, 19 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-02-19/tranpaldoa.htm
Grazia egin zidan gizonaren ikuspegiak. Tranparekin lotzen zuen hark tranpaldoa. Guretzat tranpaldoa da batzuetan, gauzak eder-begira doazenean, pulpito. Kontuak okertzen direnean, ordea, oinpean lurzorurik antzematen ez duzun une madarikatu horietan, oholek behera egingo dutela iruditzen zaizunean, urkamendi bihurtzen da.

Pulpitoaren eta urkamendiaren artean ateratzen dugu batzuek bizimodua. Flakia aldietan pentsatu izan dut beharrik ez nukeela, bulegoan egun txar bat hobea dela tranpaldoan erdipurdiko bat baino. Atzoko egunkari honen lehen orriko argazkiak eman zidan atentzioa. Ezaguna egiten zitzaidan oso panorama. Ermuko Antzokia, betea. Zortzi lagun oholtzan galderei erantzuteko prest. Erantzun bikainen bat joango zen. Potoren bat ere bai...]]>
<![CDATA[Haizea dator]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2020-02-18/haizea_dator.htm Tue, 18 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/019/001/2020-02-18/haizea_dator.htm
Bertakoek azaldu ziguten zergatik duen parez pare dagoen etxe hark hain teilatu berezia. Arranpala moduko bat du Gorbeialdetik datorren haize hotzak bertan gora egin eta aristokraten etxea jo ez dezan.

Zerbitzariak babesle, haizea ere doma daiteke dirua eta boterea izanez gero. Eta horrela ohitu den jende klase horrek ez du etsiko. Lastimagarri iruditzen zaie Irene Montero orain ministra izatea lehen supermerkatu bateko kutxazain izan zelarik. Ezkutatzeko moduko zerbait iruditzen zaie. Ate kantoira azaldu zena kondea, markesa edo dena delakoa izan zen. Urrutira egin zigun diosala. Soinean futbol-elastiko hori-beltz bat zeraman. (Peñarol? Barakaldo? Amaikak-bat?) Koadro surrealistagorik! Dirudienez ez du haize guztiei ihes egiterik lortu...]]>
<![CDATA[Bihar gaude]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/024/001/2020-02-16/bihar_gaude.htm Sun, 16 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/024/001/2020-02-16/bihar_gaude.htm
Inongo etorkizunik ez duen iraganminez oraina hondatzea lastimagarria dela badakigu; ikasi genuen etorkizuna aurreikusteko modurik ziurrena norberak eraikitzean datzala; larru-azalean jasan izan dugu etorkizuna kontrolatu nahiak orainean sortzen duen antsietatea; irakurri izan dugu iraganak bizitza ulertzeko balio duela eta etorkizunak bizitza bizitzea ahalbidetzen digula; batzuek diote iragana ez daitekeela alda, eta etorkizuna bai; bada aurkakorik dioenik ere, hots, iragana dela alda daitekeen bakarra, ez etorkizuna. Einsteinek berak aitortu zuen ez zuela inoiz etorkizunean pentsatzen, bizkorregi iristen baitzen.

Iragan-orain-etorkizun nahasketa jolas honek eman du fruitu mardulik. Espero ez nuen adar batetik jaso berri dut azkenengoa. Gazteleraz ere derrigor badakiten bi gazte euskaldun elkar agurtzen ari dira ostiral goizaldera taberna ertzean. Azken bi hitz luzatu dizkio batak besteari: «Bihar gaude». Ez nekien negarrez hasi, poesia zen entzun nuena edo Einstein berak ere ez zuen kondentsazio filosofikorako gaitasuna zuten bi gazteek.]]>
<![CDATA[Bekatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2020-02-15/bekatua.htm Sat, 15 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/018/001/2020-02-15/bekatua.htm
Gure belaunaldiko bertsolariok ere mila aldiz erabili izan dugu bekatu hitza. Sormenetik asko du bertsogintzak, baina baita usadiotik ere. Eta askotan, jasoa erabiltzen dugu errazegi, sakonenean zer esan nahi duen asko pentsatu gabe. Bekatu-k balio izan digu akats, gaiztakeria, hankasartze, errore, bihurrikeria...ren sinonimotzat. Eta ez dira gauza bera, jakina.

«Ez da bekatu; delitu da» esaldia da aspaldion entzun dudan lelorik indartsu eta eraginkorrena. Eliz-gizonek eginiko sexu-abusuen inguruan sortu dute. Bekatu bezain kontzeptu brumatsuak zeruetan kokatzen du joko-zelaia. Larru-azala, eta ezpainak, eta zakila, eta beldurra, eta izua, eta suizidioak... lurtarrak dira, ordea, gainerako kontu lurtarren pare neurtu beharrekoak. Sexu-abusuak delitu dira, Praixkuk egin edo Aita Santuak, eta tribunalen aurrean epaitu behar lirateke. Eta kontu hauei dagokienez behintzat, bekatuarekin batera ezkutatu behar lituzkete penitentzia edo barkamenaren gisako kontzeptuak ere. Justizian eta gizarteratzean sinisten dut nik...]]>
<![CDATA[Zer?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2020-02-14/zer.htm Fri, 14 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/001/2020-02-14/zer.htm
Zer sentituko du kirol-taldeen maskoten barruan doan pertsonak, bere adin-jirako kirolari garaiz aurretik aberastuen ondoan pozaren pozaz saltoka ekiten dionean? Etxera itzultzean ez du jendarte hau madarikatzen? Ez da nazkatzen barruko itolarritik kanpora alaitasuna azaldu beharraz? Baietz esango nuke...

Zein etorkizun du Gotzon, Caballo eta Luisito bai, eta Angel Olaran edo Pedro Migel Etxenike ezagutzen ez dituen jendarte honek? Zergatik ez digu inork azaldu DAZN ahoskatzean bigarren bokala «O» dela eta ez beste edozein?]]>
<![CDATA[Jardinean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/015/001/2020-02-13/jardinean.htm Thu, 13 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/015/001/2020-02-13/jardinean.htm De Miguel auzia ez dago hain urrun; Bravorena ere ez; berria da Montairekin sortu den liskarra; are berriagoa Zaldibarko lur-jausiaren ondorioz gertatuaren kudeaketa duda-mudakoarena. Nik, gai horietaz deus gutxi dakidan honek, jeltzaleek denborarekin jokatuko zutela uste nuen, zenbat eta urrunago aferak eta hanka-sartzeak, orduan eta hobe. Baina bada zerbait nire entendimentuari ihes egiten diona...

Utzidazue goi-mailako ideiak zituen jirafaren liburutik, maiz aipatu izan dudan Jose Maria Cabodevillaren horretatik, pasarte bat hartzen. Etxalde handi batean, atera omen zion zerbitzariak etxeko nagusiari hamaiketakorako salda. Hark, dastatu ahala eta gatzik ez zeukala oihu eginez, katilua leihotik jaurti omen zuen jenioaren jenioz. Zerbitzariak, bere lanlekua galdu nahi ez, baina mutu geratzeko ere azkarregia, honela esan omen zion: «Berorrek hamaiketakoa jardinean egin nahi du, ezta?».

Hauteskundeak datozenero zerbitzari bihurtzen garela otu zait. Isildu ez gara egiten, baina gure tokia gorde nahi dugu, eta gauza gara hamaiketakoa jardinean zerbitzatzeko ere prest azaltzeko. Jeltzaleek badakitela dirudi...]]>
<![CDATA[Baloia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2020-02-12/baloia.htm Wed, 12 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/022/001/2020-02-12/baloia.htm
Jorge Valdanori entzun nion behin argentinar futbolariez ari zela. Kalean ikasitakoak zirela zioen, propio futbolerako egokitu gabeko zelai eta orubeetan. Han, ume mordo bat jolasean eta baloi bakarra. Eta noizean behin baloia nahi umeak, noski. Baloira iristen ez denak eskatu egin behar izaten dio taldekideari. Eta munduko beste leku askotan ez bezala eskatzen dute baloia haur argentinarrek: «Dame» esan ordez «tomá». Alegia, «eman» eskatu ordez, «tori». Ez dutena eskaintzen dute, eskaeraren baitan baitoa itzultzearen promesa. Baloia eman behar dizunak jakin behar du itzultzeko prest zaudela, bere onerako dela zuri baloia pasatzea. Ez da filosofia txarra bizimodurako ere.

Gurean, onar dezagun harreman hitza baino beteagorik nekez aurkituko dugula. Baina hartzen duenak ez du beti ematen. Bada esamolde bat atzendu samarra daukaguna, eskaini eta eskaini, eskueran jarri ia eta azkenean ematen ez duenari egokitzen dioguna: tori eta tati egitea. Makina bat haur argentinarrek egingo du. Eta hutsa haurrek eta argentinarrek soilik egingo balute.]]>
<![CDATA[Aski da ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2020-02-11/aski_da.htm Tue, 11 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2020-02-11/aski_da.htm Putakume hitzak adiera bakarra du, baina non entzuten duzun, ez zaizu beti berdin sartuko belarrira. Hitz doakoa eta larriegia irudituko zaizu, esaterako, futbol-zelai batean entzuten baduzu. Epaileari edo aurkakoari, epaile edo aurkari izate hutsagatik, «putakume» deitzea, gehiegizkoa eta irainerako gaitasun urriaren seinale iruditzen zait. Oso maiztua dago hitz hori horrelako egoeretan, eraginkorra izan dadin. Atzo begiz ikusi nuen hitza, ordea, pankarta batean idatzirik. Eta hori ez da hain ohikoa. Ermuko kale batean zintzilikatu zuen norbaitek -ez baitzeraman sinadurarik- eta honela zioen: «Hijos de puta. Nos estáis envenenando». Euskarara neuk eta arrastaka ekarrita: «Putakumeak! Gu pozoitzen ari zarete». Ermua Zaldibartik oso gertu dagoela jakinda, ditxosozko hitza ez zitzaidan ez doakoa eta ez larriegia iruditu. Hitzen kontundentzia arma garrantzitsua da eskuetan besterik ez duenarentzat.   Eta azken detaile txiki bat. Pankartaren behealdeko eskuin ertzean, «aski da» ipintzen du. Euskaraz. Bazekien zerbait pankarta egin zuenak. Non eta Ermuan, gainera, gazteleraz jarri izan balu, «basta ya!», talde jakin baten sinadura emango zukeen. Gauzak zer diren. Akaso, talde horretakoek mesedetxo bat egin diote, nahi gabe, euskarari. ]]> <![CDATA[Pleuresia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2020-02-09/pleuresia.htm Sun, 09 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1928/023/001/2020-02-09/pleuresia.htm
«Pleura» egunotan entzun ahal izan dugu berriz aspaldiko partez. Zaldibarko zabortegian amiantorik ez zutela bereizten eta amiantoak osasunari ze kalte ekar diezazkiokeen aipatzen hasi direnean azaleratu da ezkutu-antzean zebilen hitza. Amiantoak, onenera ere, birika-mintzak haziarazi egiten ditu. Pleuresia.

Eta perlesiak jota geratzen gara ze gizartetan bizi garen jabetzen garenean. Informazioa abiadura handian dabil. Zaldibarkoa gertatu eta ordu erdira edozeinek zeuzkan eskura, pantailan, zur eta lur geratzeko moduko autobideko argazkiak. Sakonekorik, ordea, ez genekien: ez han zabortegi bat zegoenik, ez lur-jausiak izateko arriskurik bazenik, ez amiantoa beste zakarretatik bereizten ez zutenik… Deus ez.]]>
<![CDATA[Letra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/024/001/2020-02-08/letra.htm Sat, 08 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/024/001/2020-02-08/letra.htm ñ hizkia ez da n bekaindun bat baino izango. Nik lehen deituran daramat, baina. Eta une amorragarriren batzuk pasarazi izan dizkit, hemendik urrun paperak bete edo erakutsi behar izan ditudanetan.

Laurogeita hamarreko hamarraldiaren hasieran, ordenagailuak etxerik gehienetara iristen hasi ziren garaian, Europar Batasunak ñ teklatuetatik kentzeko asmoa azaldu zuen. España orduan ere España zen, ordea, ez Espagne, ez Hispanya eta ez Espanha. Eta ñ hori defendatu zuen lurraldetasuna bera jokoan izan balu bezain sutsu.

Orain, Frantziak kontrakoa egin du gobernuaren dekretu baten bidez: izenetan ñ letra erabiltzea onartu. Orain arteko ezezkoaren arrazoia ere potoloa da: «Herritarren batasuna, eta haien jatorria kontuan hartu gabe herritarren arteko berdintasuna bermatzea» kolokan jartzen omen zuen ñ-k. Letra batek hainbesteko indarra izan zezakeenik!]]>
<![CDATA[Jakin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2020-02-07/jakin.htm Fri, 07 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/023/001/2020-02-07/jakin.htm
Jolas literario modura, beti tentatu izan naute apokrifoek. Idatziko nuke pozik oraintxe ere bertso sorta bat Xenpelarren estiloan, eta ez dakit nongo zokotan aurkitu dudala esan. Ez nuke helburu entzuleek sinetsi eta bertso horiek Xenpelarrek egintzat hartzea. Eta hala gertatuko balitz, segituan aitortuko nuke nire tranpa-jolasa. Baina ariketa egite hutsak behartuko ninduke Xenpelarren estiloa neureganatzera, garai hartan zein esamolde erabiltzen ziren eta zein ez aztertzera... Apokrifoetan trebatzeak sortzailea aberastu egiten du; besterik da zientziaz ari bagara.

Iruña-Veleiakoaren inguruan, hedabide askok aldero nabarmena hartu ote duen nago. Eliseo Gil eta enparauak barregarri utzi nahia edo. Nik ez dakit jolasa zen, tranpa den edo egia borobila. Jakin egin nahi nuke. Eta horretarako, epaitegiak baino egokiagoak dira laborategiak. Hainbeste kostatzen al da ostraka horiek laborategi batean zehazki datatzea? Ezkutatzekorik zerbait bada? «Apokrifo» hitzak «ezkutatua» esan nahi du...]]>
<![CDATA[Memoria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2020-02-06/memoria.htm Thu, 06 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/016/001/2020-02-06/memoria.htm
Limia ibaia ez da luzea. Ehun kilometro pasatxo. Talariño mendietan sortu, eta Ourenseko lurretan sigi-saga ibili ondoren, Portugalgoetan itsasoratzen da, Viana do Castelon. Bere txikian, garrantzi handia izan zuen Limia ibaiak duela hogeita bat mende. Erromatarrak penintsulako lurrak konkistatu nahian zebiltzala ibai harekin egin zuten topo. Ez zen berez lan zaila ibai koxkor hura gurutzatzea. Baina bertako biztanleek kondaira bat zabaldua zuten, defentsa gisara. Limia «ahanzturaren ibaia» zen. Ur haietan sartzen zenak memoria galtzen zuen betirako. Kondairaren indarrak izuturik, planto egin zuten ibaiertzean erromatar soldaduek. Junio Bruto buruzagiak, ordea, ausardia handia erakutsiz, ibaia zeharkatu eta bestaldeko ertzetik oihu egin zien soldadu guztiei banan-banan euren izenez. Bururik galdu ez zuen seinale.

Barakaldok ere zeharkatu du Limia ibaia. Bigarren Mundu Gerran kontzentrazio esparruetan gertatua gogoratzeko, ahanzturaren aurkako borrokan, Gerardo!, Felix!, Juan!, Luis!, Emilio!, Jose Luis!... izen-hotsak entzun ahal izan dira ibaiaren bestaldeko ertzetik.]]>
<![CDATA[Sabela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-02-05/sabela.htm Wed, 05 Feb 2020 00:00:00 +0100 Andoni Egaña https://www.berria.eus/paperekoa/1881/017/001/2020-02-05/sabela.htm
Eusko Jaurlaritzaren iragarki bat entzun berri dut irratiz. Herritarroi gure elikadurak nolakoa behar lukeen gogorarazten digu. Osasuntsu elikatu nahi badugu, gehienbat barazki eta frutak jan behar ditugula, zekaleak astean hainbeste, proteinak beste hainbeste, pasta eta arroza zein neurritan eta abar. Ongi. Premiazkoa da segur aski oraindik ere horiek gogora ekartzea.

Baina osasuna nagusiki osotasuna dela ez genuke ahaztu behar. Eta lanik gabe dagoenari, behin-behineko lan-kontratu laburrak baino lortzen ez dituenari, soldata mixerablea baino eskuratzen ez duenari... belarrira arrotz egingo zaizkio borondate oneneko elikadura aholkuak ere. «Niri sakelak agintzen dit zer jan, ez Jaurlaritzak. Nahiago nuke jaramon egiteko moduan banengo!», entzun diot adiskide pipertu bati. Sabeletan eragiteko modurik zuzenena sakeletan eragitea dela erabaki du orduan bertsolariak...]]>