<![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 08 Jun 2023 14:21:07 +0200 hourly 1 <![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Sinfonia koralik handienak» 400 musikari bilduko ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/030/001/2023-06-07/sinfonia_koralik_handienak_400_musikari_bilduko_ditu.htm Wed, 07 Jun 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1924/030/001/2023-06-07/sinfonia_koralik_handienak_400_musikari_bilduko_ditu.htm Entzun, a zer plana! lelopean.

Atzo aurkeztu zuten aurtengo programazioa, jaialdia babesten duten erakundeen eta enpresen ordezkarien konpainian. Musika Hamabostaldiari bere zigilua ematen dioten hiru kontzeptu nabarmendu zituen Patrick Alfaya zuzendariak: mundu korala, ekoizpen propioak eta tokiko talentua. Abesbatzena lurraldearen ezaugarri baten ondorio dela uste du: «Euskadiko abesbatza sarea oso handia da, eta, gainera, amateurra; Europan ez dago horrelakorik».

Musika Hamabostaldiaren egitekotzat du, bestalde, obra propioak ekoiztea. Uste du inguruko jaialdiek gutxi ekoizten dutela, eta «harro» dago, aurten ere badutelako berritasun bat: Kataluniako Per Poc txotxongilo konpainiak sortu eta zuzendutako Oedipus Rex oratorio erdi eszenaratua. Stravinskik musika jarri zion Sofoklesen izen bereko tragediari, eta, konpositoreak hala eskatuta, Jean Cocteauk moldatu zuen testua. Bilboko Orkestra Sinfonikoak eta Easo abesbatzak interpretatuko dute, Erik Nielsenen zuzendaritzapean; Peter Marsh tenorra izango da Edipo, bakarlaria, eta Irene Jacob aktore eta abeslaria ariko da narratzaile. Abuztuaren 24an estreinatuko dute, Kursaaleko auditoriumean. Programatzaile ugari gonbidatu dituzte saiora, eta ikuskizunak nazioartean bere bidea egitea nahi luke Alfayak.

Orkestren eta abesbatzen sareak biltzen ditu inguruko hainbat musikari, baina jaialdiaren zuzendariak beste adibide bat ere jarri du tokiko talentuaren erakusgarri: Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoak Beethovenen 9. sinfonia, Korala, emango du Kursaalean abuztuaren 4an, eta harekin batera ariko da Carmen Artaza mezzo donostiarra, besteak beste.

Mitsuko Uchida Kursaalean

Bi kontzertu horiez gain, nabarmentzeko modukoa da Kursaaleko auditoriumean egingo duten beste bat: abuztuaren 18an, Mahlerren 8. sinfonia emango dute, «inoizko sinfonia koralik handiena», Alfayaren hitzetan. 400 artista inguru ariko dira agertokian: Euskadiko Orkestra eta Nafarroako Orkestra Sinfonikoa; Donostiako Orfeoia, Iruñeko Orfeoia, Easo Eskolania eta Easo Gazte Abesbatza; eta Sarah Wegener, Mojca Erdmann eta Miren Urbieta Vega sopranoak, Justina Gringyte mezzosopranoa, Claudia Huckle kontraltoa, Aj Glueckert tenorra, Jose Antonio Lopez baritonoa eta Mikhail Petrenko baxua. Beste behin ere eman zuten sinfonia hori jaialdian, 2005. urtean.

Kursaaleko zikloa abiatzeko, Pablo Ferrandez biolontxelo jotzaileak Rotterdamgo Orkestra Filarmonikoarekin joko du abuztuaren 3an. Nazioarteko orkestra gehiago ere izango dira: Europako Ganbera Orkestrak kutsu klasikoko saio bat egingo du. Bremengo Kamera Filarmoniko Alemaniarrak bitan parte hartuko du: saio batean, Hilary Hahn biolinista izango da bakarlari gonbidatua, eta Mozarten, Sadikovaren eta Schuberten obrak interpretatuko dituzte; bestean, Haydnen Nelson meza emango dute, «konpositorearen obra gailena», Andra Mari abesbatzarekin eta nazioarteko bakarlari talde batekin.

Gainontzean, Ballet Preljocaj konpainiak Beltxargen aintzira aurkeztuko du, Txaikovskiren lan ezaguna soinu efektu garaikideekin nahasiz; Grigori Sokolov pianistak saio bat egingo du Purcellen eta Mozarten lanekin; pianoaren beste izen handi bat, Mitsuko Uchida, Jonathan Bissekin lau eskutara ariko da, Schuberten programa monografiko bat jotzen; eta Anne-Sophie Mutter jaialdira itzuliko da, Mutter's Virtuosi ganbera taldearekin.

Haurren opera ikuskizuna

Donostiako Viktoria Eugenia antzokian egingo dute Haurren Hamabostaldiko ikuskizun nagusia: Landabaso abesbatzaren eta Kontariren Nora?. Bestalde, Enrike Solinisek zuzentzen duen Euskal Barrokensemble taldeak El amor brujo: esencias de la música de Manuel de Falla ikuskizuna eszenaratuko du.

Donostian ez ezik, Gipuzkoako beste sei herritan ere emango dituzte organo kontzertuak: Deban, Ataunen, Tolosan, Azpeitian, Azkoitian eta Usurbilen. Hamabost organista ariko dira horietan: Ana Belen Garcia, Thomas Trotter, Esteban Landart, Jesus Gonzalo, Felix Hell, Daniel Roth, Jean-Baptiste Robin, Jonathan Scott, Eric Lebrun, Alize Mendizabal, Mami Sakato, Joonho Park, David Cassan eta Monica Melcova.

Antzinako musikan oinarritutako bost kontzertu egingo dituzte jaialdian, Donostiako San Telmo museoan. Tercia Realidad biolin taldea, Brezza taldea, Raquel Andueza eta La Galania, Daniel Zapico eta Carlos Mena, eta Vivid Consort flauta hirukotea ariko dira han.

San Telmo museoan egingo dituzte Ganbera zikloko bost kontzertuak ere. Musikari hauek ariko dira: Cuarteto Trifolium hari laukotea; Francisco Fernandez tenorra, Andoni Mercero biolinista eta Susana Garcia pianista, Nacedo hari hirukotearekin; Cuarteto Breton laukotea; eta Judith Jauregi pianista, Soyoung Yoon biolin jotzailea eta Nadege Rochat biolontxelo jotzailea.

Lau dantza ikuskizun egingo dituzte Tabakaleran, jaialdiko Tabakalera Dantzan zikloan. Vera Tussingek The Palm of Your Hand lana aurkeztuko du; Poliana Limak, Las cosas en la distancia «dispositibo koreografikoa»; eta Dani Hernandezek, Cordoba Drone pieza ibiltaria. Zikloak, lehen aldiz, koreografo bat gonbidatu du sormen egonaldi bat egitera. Blanca Arrieta izango da egonaldi horretan, Arte Ederren Bilboko Museoa - Tabakalera. That Time proiektua lantzen; emaitza hiru saiotan aurkeztuko du jendaurrean.

Emanaldi horiez gain, Interprete Gazteen Zikloa ere izango da, Haurren Hamabostaldian ikuskizun gehiago egingo dituzte, eta Musika Aitzaki zikloak hamasei kontzertu egingo ditu Donostiatik kanpo. Jaialdiak 2,25 milioi euroren aurrekontua izango du, Alfayak esan duenez.

Emanaldi guztietarako sarrerak etzi jarriko dituzte salgai, 11:30ean, Musika Hamabostaldiaren webgunean eta Kursaaleko eta Viktoria Eugenia antzokiko leihatiletan.]]>
<![CDATA[«Sinfoniarik handienak» 400 musikari bilduko ditu Musika Hamabostaldian]]> https://www.berria.eus/albisteak/229044/sinfoniarik_handienak_400_musikari_bilduko_ditu_musika_hamabostaldian.htm Tue, 06 Jun 2023 16:28:57 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/229044/sinfoniarik_handienak_400_musikari_bilduko_ditu_musika_hamabostaldian.htm webgunean eta Kursaaleko eta Viktoria Eugenia antzokiko leihatiletan.]]> <![CDATA[Del Campo, Herguera, Leemans eta Perez Sañudo Kimuak-en katalogoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/034/001/2023-06-03/del_campo_herguera_leemans_eta_perez_saudo_kimuak_en_katalogoan.htm Sat, 03 Jun 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1891/034/001/2023-06-03/del_campo_herguera_leemans_eta_perez_saudo_kimuak_en_katalogoan.htm Sorbeltza, Raul Camposen El aprendiz, Isabel Hergueraren La mujer ilustrada, Itziar Leemansen Ximinoa, Nitya Lopez Saituaren Deadly Draw, Tamara Lucarini Cortesen Prioridades eta David Perez Sañudoren El rey de la semana. Etxepare Euskal Institutuak eta Zineuskadik sustatutako programak nazioarteko zinemaldietan zabalduko ditu filmok aurrerantzean.

Kide hauek osatu dute aurtengo hautaketa batzordea: Simon Blondeau Baionako L'Atalante zinemako zuzendari laguntzaileak, Ana Herrera Nafarroako Gobernuko Kultura Zuzendaritza Nagusiko ikus-entzunezko proiektu estrategikoen buruak, Txaro Landa Bilboko Fas zineklubaren zuzendariak, Jaime Manrique Bogoshort film laburren jaialdiaren zuzendariak, eta Alberto Valverde Bartzelonako D'A Film Lab-en koordinatzaileak.

Sorbeltza filma euskara hutsez egina da, Ximinoa euskaraz eta frantsesez, eta gainontzekoak gaztelaniaz, nahiz eta horietako bik hindia eta bengalera ere erabiltzen dituzten.

Del Camporen lanean, belaontzi bat itsasoratzen da, barruan hiru pertsona dituela. «Bi emakume eta gizon bat: triangelu bitxi bezain misteriotsu bat osatzen dute», azaldu dute, ohar batean. «Itsas zabaleko bainuen, gaueko elkarrizketen eta tentsio sexualen artean, desorekatuta dagoen unibertso batean murgilduko gara». Erika Olaizola, Joseba Apaolaza, Miren Gaztañaga eta Heren de Lucas dira aktoreak.

Ximinoa-k June pertsonaiaren istorioa kontatzen du: udako lehen lana aurkitu du, Constance neskatoa zaintzen. «Klase harremanen bortizkeria eta bere identitatearen ukapena aurkituko ditu». Ainara Leemans, Anais Villiot Chantelauze eta Sarah Chantelauze dira protagonistak.]]>
<![CDATA[Del Campo, Herguera, Leemans eta Perez Sañudo, Kimuak-en katalogoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/228878/del_campo_herguera_leemans_eta_perez_sanudo_kimuak_en_katalogoan.htm Fri, 02 Jun 2023 17:21:11 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/228878/del_campo_herguera_leemans_eta_perez_sanudo_kimuak_en_katalogoan.htm <![CDATA[«Tokiko zinema bat pentsatzeak mesede egingo luke»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/022/001/2023-06-02/tokiko_zinema_bat_pentsatzeak_mesede_egingo_luke.htm Fri, 02 Jun 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1922/022/001/2023-06-02/tokiko_zinema_bat_pentsatzeak_mesede_egingo_luke.htm
Halako keinuren bat egingo luke esanez gero zinemagile garaikiderik inportanteenetako bat dela bera. Edozein modutan, haren ibilbidea apartekoa da, eta haren film batzuk mugarriak dira —No quarto da Vanda (2000), Juventude em marcha (2006), Cavalo Dinheiro (2014)...—. Aspaldi egin zien izkin industriaren bideei, lan molde propio bat bereganatzeko. Hiriaren bazterretan topatu zituen intereseko kontaerak, Cabo Verdetik Portugalera migratu zutenen artean. Donostian dago egunotan, Elias Kerejeta Zine Eskolak gonbidatuta, egonaldi bat egiten.

Zer moduz moldatzen zara eskolan, eskolaren ideiarekin berarekin?

Eskola abstraitu egiten dut. Hor dago, gauza fisiko bat, arkitektura, aretoa, gela, hori bai; baina nik ez dut eskolarik ematen, ez dut irakasle esperientziarik. Jardun erregular bakarra izan nuen, eskola saiakera batean: Bela Tarrek sortu zuen, Sarajevon, mundu osoko ikasleentzat. Gauza berezi bat egin zuen, unibertsitateak gonbidatuta, eta lagun asko elkartu gintuen. Ederra izan zen. Lehen aldiz —eta segur aski azken aldiz— sentitu genuen ez zegoela emaitzarik, ez karrerarik, baizik eta esperientzia bat, bizipen komun bat. Hori zeharo desberdina izan zen. Eta bukatu zen. Unibertsitateak ez zuen berritu kontraturik Bela Tarrekin, haiek glamour eskola bat nahi zutelako. Ordutik, saiatzen naiz, han eta hemen nagoenean, gauza txikiak egiten: hitz egin, praktikatu, proiektatu zinema posible bat mundu ezinezko batean.

Esaten da zinema eskolen eta jaialdien zirkuituek zinema homogeneizatzen dutela. Kezkatzen zaitu horrek?

Harrituta uzten nau, barrenak astintzen dizkit. Ez dut ulertzen. Ezagutzen dut hor dabilen jendea, eta askok atsegin dituzte nire filmak, Bela Tarrenak, Apichatpongenak, baina gero... Zeuk esan duzu; gero eta gehiago, gero eta okerrago. Badago zerbait, ezarian zabaltzen ari den gas bat, toxikoa, gaur egun esaten den bezala, eta dena kutsatzen du. Informazioaren basoak ez du uzten ezer deskubritzen. Saiatzen naiz ezagutzen ez dituzten gauzez aritzen, alternatibak erakusten.

Egiteko moduenak?

Alde artistikoa landu baino gehiago, ikasleei eskatzen diet imajinatzeko ekoizpen sistema bat utziko diguna libre lan egiten, nahi duguna filmatzen. Hori posible da. Zaila da, jakina, denek pentsatzen dutelako autore zinemaren mundua zoragarria dela, jende sinpatikoz eta eskuzabalez beteta dagoela, eta hori gezurra da: sistema hori ustela da, eta helburu kapitalista garbiak ditu, zinema komertzial petoak bezainbeste. Paris, New York, Berlin, sales agent-ak, banatzaileak, hiruzpalau ekoizle star... Dena pakete batean doa.

Horren aurrean, zer egin?

Esaten diet: pentsatu tokiko zinema bat. Horrek mesede handia egingo luke. Euskal Herriko zinema; edo Donostiakoa; edo Bilboko auzo batekoa; edo etxebizitza batekoa. Zinema hori ikusi nahi nuke. Gauza asko agortu egiten dira, parasitatu. Adibidez, zinema galiziarra. Hasieran interesgarria zen; orain ez da ezer. Hain da konbentzionala, non beste toki batzuetako zinemagileek ere egiten duten... Sistema hau, Karl Marxek esaten zuen, erabat perbertsoa da, bere zailtasunetara egokitzen da. Ahulagoak gara. Galtzen ari dira poesia, intimitatea, ikuspegi soziala. Hutsalkeria leninistak [irribarrez].

As filhas do fogo film laburra aurkeztu berri duzu Cannesen; proiektu handiago baten parte bat omen da. Nolakoak dira zure lan prozesuak?

Zerbait zuzendu eta ekoitzi nahi nuen nire hurrengo filmeko protagonistak izango diren hiru abeslarirekin. Ez dira aktoreak, abeslariak dira, caboverdetarrak, ni nabilen auzoetakoak. Musikarekin zerbait egiteko gogo bizia nuen; ez film musikal bat, baizik eta zerbait kantatua. Agian musikarik ere ez du izango, eta kantatu egingo dute, polifoniekin. Entsegu batzuk egin genituen, test teknikoak, beti bezala. Filmatu eta gero, irudiak konparatzean, kontrapuntuari erreparatu genion, figura musikalari, eta hirurak elkartzea erabaki genuen.

Zer moduz joan da?

Gauza batzuk ikasi ditut: erritmoa, planoen eskala... Niretzat garrantzitsuak dira. Cannesko inportanteena zera izan zen, pelikula eman zutela Godarden hilondoko filmarekin eta Wang Bing lagunaren filmarekin batera: bataren ondarea izugarria da, eta bestea gehien miresten dudan zinemagile garaikidea da. Zoragarria izen zen nire pelikula aurkeztea hilik dagoen lagun batekin eta bizirik dagoen beste batekin. Filma erdipurdikoa zen berez, haiek asko hobetu zuten [irribarrez].

Jean-Marie Straub eta Daniele Huillet zinemagileei eskainitako saio bat aurkeztea erabaki duzu. Haien zinema aldarrikatzeko?

Nire filma [Où gît votre sourire enfoui?] ez da batere ideala: erakusten du egin litekeela zinema beste modu batean, ekonomikoki libre, eldarniorik gabe, sufrimendurik gabe. Bizi daitekeen zerbait, luxutik urrun dagoen zinema bat. Filmak gazteekin ondo funtzionatzen du beti, Strauben eta Huilleten gaztetasunagatik izango da. Erromantiko hutsak ziren. Arraroa da, zeren itxuraz materialistak ziren, eta barru-barruan oso erromantikoak, izaera oso espiritualekoak. Nire filmarekin batera erakutsiko da haiek muntatzen ari zirena: Sicilia!. Jende askok ez du ezagutzen; beti erakutsi beharko litzateke. Uste dut agian Godardek iraungo duela pixka batean, baina Straub berehala ahaztuko da. Ahanzturari aurre egin behar diogu.

Datorren astean O sangue pantailaratuko dute. Arrastoa uzten dute hango elementu fisikoek: aurpegiek, argiak, eskuek, gauak... Zer ikusten duzu zuk orain hari begiratzean?

Ezer ez [barrez]. Ezagutu ditudan zinemagileen artean, soilik Straub eta Huillet ziren gai beren filmak ikusteko inolako kontzientzia arazorik gabe. Ni ez. Zaharberritzeko, pixka bat ikusi nuen, honela [eskuaz begiak erdi estaliz]. Nire lehen filmak, beste askoren lehen filmek bezala, meritu bat du, ezer izatekotan: lagun talde batek filmatu eta ekoitzi zuen, zinemari zor bat pagatzeko asmoz. Kontua ez zen askatzea, zeren nik ez dut libre egon nahi Murnau, Mizoguchi, Godard, Straub eta horiengandik, baina zinemaz inguraturik nengoen, eta zinemak babesturiko film bat da. Esku horiek Bresson dira, aurpegiak Mizoguchi, korrikaldiak Ray... Ondo dago; gurasoei ordaindu, eta partitu.

Urrundik begiratzen diozu?

Batetik, zinematik askeago nago; bestetik, askoz ere maiteago dut. Filmatuz zahartzea, hori da dena. «Pixka bat zaharrago, pixka bat nahasiago», Rayk film hartan esaten zuen bezala [Wim Wendersen Der amerikanische freund-en]. Zinema... jarduera erridikulua da. Bestalde, inoiz asma zitekeen gauzarik sublimeena ere bada. Patetikoa, erridikulua, idiota. Baina hori beranduago dakigu, eta beranduago, eta beranduago.]]>
<![CDATA[Eztena jaialdia, kaletartuta eta gaztetuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/024/001/2023-06-01/eztena_jaialdia_kaletartuta_eta_gaztetuta.htm Thu, 01 Jun 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1888/024/001/2023-06-01/eztena_jaialdia_kaletartuta_eta_gaztetuta.htm
Ikuskizunak, performance kolektiboak eta aste horretarako antolatutako tailerren erakustaldiak egingo dituzte herriko kaleetan eta agertokietan. «Inoiz baino kaletartuago» dator jaialdia; izan ere, kalea kontzeptutik abiatuta osatu dute aurtengo egitaraua, eta horregatik du Kalean badena leloa. «Kalean badenarekin eta kalean ikusten ez denarekin lan egin nahi dugu», azaldu du Eider Perez antolatzaile taldeko kideak. «Kalera atera esaten dugunean, kalera sartzen ari garela esan genezake: eraikinek harresitutako lurrak dira hiriak eta auzoak, etengabeko performance erraldoietan dauden espazioak, hormigoizko eta asfaltozko areto biziak, eta denok gara bertako ikusle zein antzezle». Kalearen beste dimentsio batzuekin jolastu nahi dute, artetik abiatuta.

Hiru ikuskizun izango dira Eztenaren egitarauan. Lehena, Moreno Solinas eta Igor Urzelai koreografoek sortutako Igor x Moreno konpainiaren Concerto lana: koreografiaren, kantuaren eta musikaren hizkuntzak batzen dituen saio bat. Sardiniako tradizioa, bestetasuna eta queer identitateak irudikatuko dituzte, besteak beste. Gainera, testuak euskaratu dituzte propio emanaldirako.

Koldo Arostegi dantzari eta koreografoak, bestalde, Bobo bakarkako lan eszenikoa egingo du. Dantzaren eta kantuaren bidez, behin eta berriz errepikatuko du film bateko eszena: «Gizona izaten saiatzen naiz, ez dut lortzen, aspertu egiten naiz eta abesti horretatik zintzilik geratzen naiz etengabe bueltaka», azaldu du artistak ohar batean.

Azkenik, Tripak kolektiboak Platea ikuskizuna emango du. «Tarteko existentziaren edo arimen trantsizioaren ideiatik abiatuta, imajinatutako linbo baten irudikapen gisa, bankete baterako prest dagoen mahaia aurkezten zaigu padura baten erdian», kokatu du obra Perezek. Azken ospakizun bat irudikatuko dute. Andrea Berbois, Mayi Martiarena, Maite Mugerza, Marina Suarez eta Natalia Suarez kideek osatzen dute Tripak konpainia.

Bestalde, ekainaren 5etik 10era hiru tailer egingo dituzte, antzerkiaren eta performancearen zaleentzat. Tailer horien emaitza jendaurrean erakutsiko dute gero, egitarauan zehaztu dituzten emanaldietan. Myriam Rmz eta Garazi Gorostiagak soinuari eta musika elektronikoari lotutako saio bat egingo dute, ekainaren 9an, Ekintzak eta lekuak soinutu izenekoa. Koldo Arostegik eta Eneko Gilek, berriz, dantzaren bidez inprobisazio saio batzuk prestatu dituzte: «Hiru dimentsioko gorputz erabilgarri bat lortzeko arreta landuko dugu», haien hitzetan. Momentua bizi, espero ez dugun gorputz baterantz du izena, eta hilaren 5etik 8ra egingo dute. Eta gorputzaren eta paisaiaren arteko harremana landuko dute Marina Suarezek eta Andrea Berboisek Gorputzak pasieran tailerrean, hilaren 6tik 8ra bitarteko saioetan.

Performance kolektiboak ere izango dira jaialdian: Kale garbitzaileen manifestua inaugurazio ekitaldia, Parkineo gaueko ikuskizuna, Durangokoa ezten azoka da! eta Familia bazkaria.

'Eztena Kids lantaldea'

Eztena jaialdia orain hamalau urte sortu zuten, helburu batekin: edukietan, formetan eta antolakuntza moduetan arriskuak hartzen zituztenei plaza bat eskaintzea. «Eta arrisku horren parte izan da aurtengo lantalde berria ere», Elene Carreto antolatzailearen hitzetan. Izan ere, gazte talde bat aritu da aurten jaialdia prestatzen: Edurne Azkaratek, Intza Alkainek, Oihana Vesgak, Andrea Berboisek, Perezek eta Carretok, besteak beste. «Eztena Kids lantaldeak». Orain arte jaialdia antolatzen aritu direnen babesa eskertu dute —horren erakusgarri, haiek aretoa bete izana—, entzuleen negar zotin ozenen eta malkoak lehortzeko keinuen artean.

Eztenako lantaldeak, Zizt kultur elkarteak eta Errenteriako Udalak antolatu dute jaialdia. Aizpea Otaegi alkatea ere izan da aurkezpenean, eta, herriaren «kultura bizitza handia» ospatzeaz gain, eskerrak eman dizkie taldekideei: «Beti eskaintzen diguzue lehenago bizi izan ez dugun esperientziaren bat».]]>
<![CDATA[Eztena antzerki jaialdia kaletartuta eta gaztetuta dator]]> https://www.berria.eus/albisteak/228771/eztena_antzerki_jaialdia_kaletartuta_eta_gaztetuta_dator.htm Wed, 31 May 2023 09:59:25 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/228771/eztena_antzerki_jaialdia_kaletartuta_eta_gaztetuta_dator.htm <![CDATA[Hauts egindako Fante]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2053/026/001/2023-05-28/hauts_egindako_fante.htm Sun, 28 May 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/2053/026/001/2023-05-28/hauts_egindako_fante.htm Play It as It Lays nobelako protagonista (Datorren moduan jolastu, 1970); zurrunbiloaren barruan dago Michael Connellyk sortutako Harry Bosch polizia ere. Eta, hor nonbait, 1930eko urteetako hiriaren bazterretan dabil Arturo Bandini idazlea edo idazlegaia, egunerokoan bizirik irauteko borrokan; hura da John Fanteren obrako pertsonaia nagusia. Izan ere, Los Angelesko literaturaren ikur bat da Fante, besteak beste. Maiatzean bete dira 40 urte hil zenetik.

Fante 1909an sortu zen, Denverren, Coloradon (AEB), Italiatik migratutako familia pobre batean. Hain justu, zoriari ihes egiteko asmoz jo zuen Los Angelesera, etorkizun hobe baten bila, idazle bizitza bat amets. «Eman zeurea den zerbait, Los Angeles! Zatoz nigana ni zugana noan bezalaxe, oinak zure kaleetan, hainbeste maite dudan hiri zoragarria, hondarretan lurperatutako lore tristea, hiri zoragarria», esaten du Bandini protagonistak Ask the Dust nobelan (Galdetu hautsari, 1939). Umorea eta garraztasuna ezaugarri ditu Fanteren literaturak, baita sustrairik gabeko bizimoduaren malenkonia ere.

Idazlearen ibilbidearen abiaburuan daude liburutegi publikoa eta institutuko irakasle bat: handik hartzen zituen ahal beste liburu —aitak barre egin arren—, eta hark animatu zuen Fante bere istorioak The American Mercury aldizkarira bidaltzera. H. L. Mencken editoreak argitaratu egin zizkion, baita bere lehen eleberria ateratzen lagundu ere, 1938an: Wait Until Spring, Bandini (Itxaron udaberriari, Bandini).

Fantek zorte txarra izan zuen, hala ere. Esan liteke, hasteko, Adolf Hitlerrek oztopatu zuela haren karrera. 1939an, editorial batek Ask the Dust argitaratu berri zuenean, Hitlerrek auzitara eraman zituen, Mein Kampf (Nire borroka) baimenik gabe ateratzeagatik, eta han joan zen nobela berria sustatzeko erabili behar zuten dirua. Nobelagile bidea utzi, eta gidoilari hasi zen Hollywooden, estudioen urrezko aroan. Urte batzuk eman zituen lan horretan, nahiz eta gidoi asko ez zituzten filmatu ere egin. Fantek idatziak dira, besteak beste, Richard Quineren Full of Life (1956) —bere liburu baten egokitzapena— eta Edward Dmytryken Walk on the Wild Side (1962).

Bukowskiren erreskatea

Ezin esan daiteke Fante erabateko ezezaguna izan zenik bizi zen artean, baina arrakasta berandu iritsi zitzaion. Charles Bukowski idazleak ekarri zion, bere literaturan eragin handia izan zuela aitortu zuenean; orduan editatu zuen Black Sparrow Press argitaletxeak Ask the Dust ahaztua, 1970eko hamarkadaren amaieran, Bukowskik berak idatzitako hitzaurre batekin. Ordurako gaixorik zegoen Fante, diabetesak jota, itsu eta elbarri.

«Egun batean, liburu bat hartu nuen; ireki, eta deskubrimendu bat gertatu zen. Minutu batzuez orriztatu nuen. Eta orduan, udal zabortegian urrea aurkitu duenaren antzera, liburua mahaira eraman nuen». Horrelaxe azaldu zuen Bukowskik hitzaurre hartan Fanteren literaturak eragindako lilura —hark ere liburutegi batean ezagutu zuen Ask the Dust, kontatzen duenez—. «Horra hor, azkenean, sentimenduez beldur ez zen gizon bat. Umorea eta sufrimendua modu soil eta eder batean nahasten zituen».

Denera, Bandini alter ego-a protagonista duten lau nobela idatzi zituen Fantek, eta horiek dira haren obraren muina: Wait Until Spring, Bandini (1938); The Road to Los Angeles (Los Angelesera bidea; sagako bigarrena, Fantek idatzitako lehenengoa, baina 1985era arte argitaragabea); Ask the Dust (1939); eta, azkenik, Bunker Hilleko ametsak (1982), hil baino urtebete lehenago argitaratua. Fantek, oso gaixorik zegoenez, Joyce Fante emazteari diktatu zion nobela hori; gauza jakina da memoria aparta zuela, eta ez zela idazten hasten buruan istorioa erabat osatu arte. Azken hori besterik ez dago euskaratuta; Aintzane Ibarzabalek itzuli, eta Elkarrek argitaratu zuen, 1991n.

Alessandro Baricco idazleak honela deskribatu zuen Bandini, Ask the Dust-en italierazko ediziorako egindako hitzaurrean: «Galdera obsesibo bat du buruan iltzaturik: 'Zer egiten dut nik hemen?'. Doan tokira doala, Bandinik beste norabait joan nahi du. 'Hemen nagoelarik, konturatzen naiz hobe nuela ez etorri'. Esan liteke idazketan sentitzen dela bizitzeko gai, ez beste inon. Gainerako guztia toki errari bat da».]]>
<![CDATA[Pedro Costak egonaldi bat egingo du Elias Kerejeta Zine Eskolan]]> https://www.berria.eus/albisteak/228391/pedro_costak_egonaldi_bat_egingo_du_elias_kerejeta_zine_eskolan.htm Tue, 23 May 2023 14:00:22 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/228391/pedro_costak_egonaldi_bat_egingo_du_elias_kerejeta_zine_eskolan.htm Haren egonaldiaz aritu zen BERRIAn: «Kontserbatorioetan egunero jotzen dute biolina, arte eskoletan egunero margotzen da, baina zinema eskoletan ez da egunero filmatzen. Zergatik ez?». Hurrengo egonaldian zein joango den ere jakinarazi dute: Rita Azevedo Gomes, azaroan. Oraintxe zinemetan dago haren lanik berriena, O trio em mi bemol, eta film hauek ere egin ditu, besteak beste: Fragil como o mundo (2002), A vingança de uma mulher (2012), Correspondências (2016) eta A portuguesa (2018). Costaren emanaldiak Ekainean, Zinemaldia + Plus programaren barruan, Donostiako Zinemaldiak saio bat eskainiko dio Costari. Zinemagileak bi film aukeratu ditu: Sicilia! (Daniele Huillet, Jean-Marie Straub, 1999) eta Où gît votre sourire enfoui? (Costa, Thierry Lounas, 2001), zinemagileak berak Huilleten eta Strauben filmaren muntatze prozesura egindako hurbilketa, eta bikoteari eginiko omenaldia. Saioa ekainaren 3an egingo dute, Tabakaleran, eta Costak berak aurkeztuko du. Bestalde, Costaren O sangue filma pantailaratuko dute Tabakaleran ekainaren 8an; orain dela gutxi zaharberritu dute, zinemagileak gainbegiratuta.]]> <![CDATA[Kontzertuetarakosarrerak: entzuleak ahituta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2052/034/001/2023-05-21/kontzertuetarakonbspsarrerak_entzuleak_ahituta.htm Sun, 21 May 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/2052/034/001/2023-05-21/kontzertuetarakonbspsarrerak_entzuleak_ahituta.htm
Kontzertuetako sarrerak garestitu dira, hasteko, dena garestitu delako. «Izugarri», Artzai Iraurgi Panda Artist Management enpresako kidearen esanetan. Zea Mays, Gatibu, Zetak, Olaia Inziarte eta Bulego talde eta musikarien kontratazioaz arduratzen dira, besteak beste. «Egunerokotasunean, dena garestitu da, edozein herritarren bizitzan bezala: argia, gasa, gasolioa... Ondorioz, gure lanean ere bai: aretoen alokairua; langileen soldatak; hotelak, ikaragarri... Sarreren prezioa igotzera kondenatuta zaude, nahiz eta gure ligan nahiko igoera neurrizkoa den», azaldu du.

Zerrenda osatzen jarraitu du Miguel Martin Donostia Kulturako musika arduradunak: garraioa, ekipoen hornidura... eta ordainsariak ere bai, «musikari eta agente bakoitzaren anbizioaren arabera». Baina, zenbakien garestitze hori ikusteaz gain, beste zerbait sumatzen du Martinek inguruan, «giro ero bat», prezioetan eragiten duena: «Antolatzaileen sentsazioa zera da, gauza zoragarri bat programatu arren, jendea ez dela joango ikustera. Horregatik, pentsatzen dute ikuskizun batek ez duela errentagarria izan behar tokien %100 salduta, baizik eta %75».

Gertuko adibide bat: Bob Dylanek Donostiako Kursaaleko auditoriumean emango dituen kontzertuak, ekainaren 19an eta 20an. Sarrerek 65 eta 205 euro artean balio dute. Martxoan jarri zituzten salgai, eta oraindik ez dira denak saldu, nahiz eta pentsatzekoa zen horren izen handia duen musikari batek berehala agortuko zuela dena. A gunean geratzen dira batzuk, aretoko lehen hamazazpi ilaretan; hain justu, 205 euro balio dutenak.

«Entzuleek ez dute prezio hori ordaindu nahi». Martinek gehiago ere esan du: «Hau komentario pertsonal bat da, baina seguru nago promotorearen marjina ez dela oso handia. Nik badakit zer ordainsari duen Dylanek, eta oso zaila iruditzen zait ikuskizun horrekin dirua irabaztea, baina hori beste kontu bat da».

Oso pertsona inportanteak

Prezio garestiekin batera ugaritu dira VIP guneak eta antzekoak. Horiek erosten dituzten entzuleek aukera izaten dute, normalean, aretoetara beste ate batzuetatik sartzeko eta irteteko, kontzertua gertutik ikusteko eta jan-edana eskura izateko, besteak beste, baita, batzuetan, musikariak ezagutzeko eta haien sinaduraren bat lortzeko ere. «Very Important People... Kontzeptu gisa oso heavya da, e», esan du Iraurgik. «Egin daitezke kontzertuak prezio tarte batekin, baina izen hori erabiltzeak atzeraka eragiten dit. Saldu dezakezu beste esperientzia bat —soinu proba ikustea, sinadura bat ematea— besteak gutxiesten dituen izenik jarri gabe».

Nork erabakitzen du, ordea, sarrera batek zenbat balio duen? Iraurgik azaldu duenez, kontzertua musikariek ekoizten dutenean, hau da, talde batek areto bat alokatzen duenean gero etekina berak eramateko, taldeak berak jartzen du prezioa: «Arriskua hartzen du, ea jendea joango den ala ez». Jaialdietan eta bestelako ikuskizunetan, antolatzaileek. Eta horrelakoetan, Iraurgiren arabera, badira jotzeari uko egin izan dioten taldeak, VIP guneak ipini dizkietelako.

Sarreren munduan, Ticketmaster enpresa da nagusi. 2010ean, Live Nation enpresak, munduko musika promotorerik handienak, Ticketmaster erosi zuen. Ordutik, musika ikuskizunen monopolioa izatea leporatu izan diete. Orain dela hilabete gutxi, AEBetan, demokratak eta errepublikanoak ados jarri ziren horretan: bi enpresei bereizteko eskatu zieten kongresuan. Musikariek ere kritikatu izan dituzte: «Akabo. Bukatu dira lehengo garaiak. Birak ez dira gehiago izango lehen zirena», esan zuen Neil Youngek, sarreren garestitzea Ticketmasterri egotzi zionean.

Live Nationek antolatu izan ditu kontzertuak Euskal Herrian; ertainak —maiatz hasieran Yo La Tengok Bilbon eman zuena, adibidez—, eta handiagoak: 2010ean, Live Nation Miarritzeko (Lapurdi) Big jaialdiaren antolatzaileetako bat izan zen, eta, iaz, enpresa horrek antolatu zuen Bilbo-Bizkaia Rock Day jaialdia San Mamesen, Bilboko Udalarekin eta Bizkaiko Foru Aldundiarekin elkarlanean —Metallica, Weezer, The Hellacopters, Nothing But Thieves eta The Regrettes taldeek jo zuten—.

Prezio dinamikoen «tranpa»

Ticketmasterri egindako protesten artean, «prezio dinamikoei» buruzkoa ere ozendu egin da azkenaldian. Iazko udako adibide bat garbia da: Bruce Springsteenen kontzertu batzuetarako sarrerak 900 eta 4.000 euro artean zeuden salgai Ticketmasterren webgunean —sarrera arruntak, ez VIP gunekoak—, berezko prezioa 55 eta 370 euro artekoa zen arren. Eta kudeaketa gastuak %20ra artekoak ziren. Horrelako egoerak sortzen dituzte prezio dinamikoek: algoritmo batek ezartzen du sarreren prezioa, une bakoitzeko eskariaren arabera, airelineek eta hotelek egiten duten antzera.

Prezio dinamikoena «tranpa handi bat» da, Martinen ustez: «Deskalabruak sortzen ditu». Erraldoien artean gertatzen da, oraingoz. «Ikuskizunen multinazional handiek beren arauak ezartzen dituzte; multinazional horien atzean inbertsio funtsak daude, eta horiek paso egiten dute erabat publikoaren sentimenduez. Haiek dirua egin nahi dute, eta, sarrera bat saltzen baldin bada, dena ondo dago».

Kudeaketa gastuek ere eragiten dituzte kexak. «Niri harrigarriegia iruditzen zait erosketaren bukaeran prezioa handiagoa dela ikustea, kudeaketa gastuengatik», esan du Martinek. «Batzuetan, ticketing enpresek, ikuskizun bat eurek bakarrik eduki ahal izateko, kudeaketa gastuen zati bat eskaintzen diete promotoreei. Guri ez zaigu inoiz gertatu, zeren guk sarrera bat, euro bat araua daukagu ezarrita, baina badakit izaten direla, eta tranpatia da».

Izan ere, Martinek berak aitortzen du alde handia dagoela erakunde publikoen eta enpresa pribatuen artean. «Guk ez dugu dirua irabazteko asmorik; %99tan dirua galtzen dugu. Gurea zerbitzu bat da, ez negozio bat».

Gorakada betean

Azken urteetan, egoera zeharo aldatu da musikaren munduan. Pandemiaz geroztik, gorakada handia izan dute, prezioek ez ezik, kontzertuen kopuruek ere. «Pandemiatik buelta astakeria bat izan zen. Denak balio zuen, jendeak edozer ordaintzen zuen: berdin zuen zenbat kontzertu egin, denetan zegoen jendea», kontatu du Iraurgik. Baina aurten beherakada nabaritzen ari dira, gehiago kostatzen da sarrerak saltzea. «Gainprogramazio izugarria egon da, gainera». Bolada batean jo ezinda egon eta gero, talde guztiek prest dituzte lan berriak, eta, beraz, horiek aurkezteko birak. «Jendea pixka bat saturatuta dago».

Udan, gainera, jaialdietan joko dute horietako askok, eta etengabe puzten ari da negozio hori ere. «Aurtengo udak hilotzak utziko ditu, gure argotean esaten dugun bezala», ohartarazi du Iraurgik. «Ordainsari neurrigabeak daude, jaialdiek hartu egin dituzte, eta gero ez dituzte sarrerak saltzen. Jende askok sufritu behar du, seguru».

Bartzelonan gertatu da, aste honetan bertan. AMFest jaialdia bertan behera utzi dute, musikariek eskatzen duten ordainsaria gehiegizkoa dela iritzita. «Ez ditugu 10.000 euro ordainduko, badakigunean talde horrek 2.000 euro balio dituela», adierazi dute jaialdiaren antolatzaileek elDiario.es egunkarian egindako erreportaje batean.

Horrelako egoerek beste galdera bat sortzen dute: noiz arte jarraituko duen burbuilak hazten, eta prezioak garestitzen. «Hori eskaintzaren eta eskariaren legeak esango du», Martinen arabera. «Jendeak sarrerak erosten baldin baditu prezio horretan, sektore guztiek ontzat joko dute egoera. Publikoa erretiratuz gero, artistek eta promotoreek dena planteatu beharko dute berriro».

Kontzertuen inguruko negozioa aldatu den neurri berean berritu dira antolatzaileen kezkak. Iraurgik azaldu du haien artean gero eta gehiago hitz egiten dela entzuleen datu baseei buruz: «Sekulako gerra dago sarreren salmentan. Autoekoizpenetan, gu saiatzen gara sarrerak guk geuk saltzen. Hala, datu base bat sortzen dugu, eta, ondoren, beste kontzertu bat egin behar badugu, badakigu norengana jo». Haren bulegotik kanpoko adibide bat jarri du: «Su Ta Garren kontzertu baterako sarrerak saldu nahi baditut Iruñean, datu baseari esker badakit mila zale potentzial izan ditzakedala, segmentatuta ditudalako; ez diet mezu hori bidaliko Kai Nakairen zaleei».]]>
<![CDATA[Gaur hasiko da Cannesko Zinemaldia, Maiwennen 'Jeanne du Barry' emanez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/032/001/2023-05-16/gaur_hasiko_da_cannesko_zinemaldia_maiwennen_jeanne_du_barry_emanez.htm Tue, 16 May 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1956/032/001/2023-05-16/gaur_hasiko_da_cannesko_zinemaldia_maiwennen_jeanne_du_barry_emanez.htm Jeanne du Barry filmarekin —lehiaketatik kanpo emango dute—, eta hilaren 27ra arte iraungo du. Michael Douglas aktoreak Ohorezko Urrezko Palma jasoko du irekiera ekitaldian. Ekitaldia eta Maiwennen filma zuzenean emango dituzte Lapurdiko zenbait herritako zinema geletan —Angelun, Baionan, Donibane Lohizunen eta Miarritzen—.

1980ko eta 1990eko urteetan jaialdian arrakasta izan zuten zinemagile ugari bildu dituzte aurten. Martin Scorseseren itzulerak zeresana emango du, ia 40 urte han parte hartu gabe igaro ondoren Killers of the Flower Moon film berria aurkeztuko baitu, lehiaz kanpo. Aki Kaurismaki ere itzuliko da, Fallen Leaves lanarekin, 2011n Le Havre erakutsi zuenetik lehenengoz. Ken Loach ere bai, bi Urrezko Palma besapean, The Old Oak lana aurkeztera.

Cannes Premiere sailean, lehiaketatik kanpo, Victor Erize izango da: El sol del membrillo estreinatu eta 30 urtera, datorren astean erakutsiko du ordutik egin duen lehen film luzea, Cerrar los ojos izenekoa.

Bitxia da. Bi zinemagilek, Wim Wendersek eta Wang Bingek, bina film aurkeztuko dituzte jaialdian, bata Sail Ofizialean eta bestea emanaldi berezietan: Wendersek Perfect Days fikziozkoa eta Le brut du temps dokumentala, eta Wangek Jeunesse eta Man in Black dokumentalak, hurrenez hurren.

Moretti eta Bellocchio

Tre piani eta Esterno notte erakutsi eta urte gutxira iritsiko dira Italiatik Nanni Moretti (Il sol dell'avvenire) eta Marco Bellocchio (Rapito), baita Alice Rohrwacher ere (La chimera), zeinak film gutxirekin arrakasta handia lortu duen.

Izan ere, luzea da izen ezagunen zerrenda: Wes Anderson (Asteroid City), Nuri Bilge Ceylan (About Dry Grasses), Jonathan Glazer (The Zone of Interest), Jessica Hausner (Club Zero), Todd Haynes (May December), Tran Anh Hung (La passion de Dodin Bouffant), Hirokazu Kore-eda (Monster) eta Justine Triet (Anatomie d'une chute), besteak beste; tartean, Urrezko Palma irabazitako bi: Ceylan eta Kore-eda.

Opera prima bakarra dago Sail Ofizialeko lehian: Ramata-Toulaye Sy zuzendariaren Banel et Adama. Itxierako filma Pixar animazio estudioarena da, eta hori ere lehiaketatik kanpo emango dute: Elemental, Peter Sohnek zuzendua.]]>
<![CDATA[Zea Mays taldeak jasoko du Adarra saria]]> https://www.berria.eus/albisteak/227923/zea_mays_taldeak_jasoko_du_adarra_saria.htm Fri, 12 May 2023 11:38:38 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/227923/zea_mays_taldeak_jasoko_du_adarra_saria.htm taldearen 25. urteurrenean egindako elkarrizketan. Aurtengoa da hamargarren Adarra saria: Mikel Laboa, Ruper Ordorika, Benito Lertxundi, Fermin Muguruza, Anari Alberdi, Berri Txarrak, Kepa Junkera, Amaia Zubiria eta Joseba Tapia saritu dituzte aurretik. Marijose Rekalde artista nafarraren brontzezko eskultura bat jaso dute denek.]]> <![CDATA[BBK Livek Herrian jaialdia egingo du Lekeition eta Mungian]]> https://www.berria.eus/albisteak/227874/bbk_livek_herrian_jaialdia_egingo_du_lekeition_eta_mungian.htm Thu, 11 May 2023 13:51:20 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/227874/bbk_livek_herrian_jaialdia_egingo_du_lekeition_eta_mungian.htm <![CDATA[Euskozenoak «euskal nortasunaren adierazpen libreak» sustatu nahi ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/025/001/2023-05-10/euskozenoak_euskal_nortasunaren_adierazpen_libreak_sustatu_nahi_ditu.htm Wed, 10 May 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1834/025/001/2023-05-10/euskozenoak_euskal_nortasunaren_adierazpen_libreak_sustatu_nahi_ditu.htm
«Uste dugu imajinario berri bat behar dugula euskalduntasunetik etorkizun posibleak irudikatzeko», kontatu du Gazpiok; «erakargarria izan behar du, eta komunitateari indarra eta autoestimua eman». Horretarako bultzatu dituzte «artefaktuak».

Hitzak proiektuan, hizkuntzaren bilakaera islatu nahi dute, hitz batzuk desagerraraziz (adibidez, jaun eta jabe eta amazulo) eta beste batzuk sartuz (lesbiama, inshallabedi). Munduratzeak izeneko proiektuan, euskal nortasunari buruzko hausnarketa saio kolektiboak antolatu dituzte. Bi egin dituzte oraingoz, bata euskal herritarrekin eta bestea euskal diasporakoekin.

Hirugarren sorta Gorpuzteak da: «euskal kulturaren protagonista berriak irudikatzeko interpretazio sortzaileak». Bi egin dituzte: batean, El Chivo Peludo artista bisualak etorkizun distopikoak irudikatu ditu; bestean, Javi Rivero sukaldariak argazki bat sortu du diasporarekin egindako saiotik abiatuta.

Hausnarketa saioan entzundakoen artean, Riverori arreta piztu zion nola parte hartzaile batek baino gehiagok aipatu zuten mahai baten inguruan izandako egoeraren bat. «Euskal Herrian, mahai inguruek garrantzi handia dute». Horrela sortu du bere proposamena: ez da plater bat, ezta menu bat ere, baizik eta kontzeptu hori biltzeko argazki bat, Momento estudioak egina. Bideo batean jaso dute prozesua.

Gogoeta saiotik antzerkira

Hurrengo gorpuztea Amaia Lejarreta artistak egingo du. Margolaria da eta body painting teknika lantzen du. Euskaldunen etorkizunari buruz hausnartuko du, Janire Etxabe dantzariarekin elkarlanean. «Etorkizunik ba ote dugun galdetzen dugunean, ni iraganera joaten naiz, eta hango informazioa eraldatzen dut, etorkizun bihurtzeko. Etorkizuna ibilian egiten da», esan du artistak.

Euskozenoak datorren larunbatean egingo du hirugarren munduratze saioa, SOS Arrazakeriarekin elkarlanean, Badalaben egoitzan. Parte hartzaileek aukera izango dute prozesu artistiko bat abiatzeko Dejabu konpainiarekin.]]>
<![CDATA[Euskozenoa aurkeztu dute, «euskal nortasunaren adierazpen libreak» sustatzeko plataforma]]> https://www.berria.eus/albisteak/227791/euskozenoa_aurkeztu_dute_euskal_nortasunaren_adierazpen_libreak_sustatzeko_plataforma.htm Tue, 09 May 2023 09:10:19 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/227791/euskozenoa_aurkeztu_dute_euskal_nortasunaren_adierazpen_libreak_sustatzeko_plataforma.htm
Hurrengo gorpuztea Amaia Lejarreta artistak egingo du. Margolaria da, eta body painting teknika lantzen du. Euskaldunen etorkizunari buruz hausnartuko du bere lanerako, eta Janire Etxabe dantzariarekin batera ariko da elkarlanean «formatu berri batean», Lejarretak azaldu duenez. «Etorkizunik ba ote dugun galdetzen dugunean, ni iraganera joaten naiz, eta hango informazioa eraldatzen dut, etorkizun bihurtzeko. Etorkizuna ibilian egiten da, esperientziaren bitartez». Naturak garrantzi berezia izango du lan horretan, artistaren arabera: «Lurra oso garrantzitsua da euskaldunentzat, eta sen horrek izugarrizko magnetismoa du. Biok emakume sortzaileak garenez, sorginak garenez, euskal mitologia berreskuratu nahi dugu: gure gorputzetik pasatu, eta birmoldatu». SOS Arrazakeriarekin saioa Proiektu horietan guztietan, Euskozenoak Badalab laborategia du bidelagun. Izaro Arruti kideak eman du tokiaren definizio osoa: «Etorkizuneko interakzio fisiko eta digitaletan euskara existituko dela bermatzeko hizkuntza berrikuntza laborategia». Errenteriatik, eta hizkuntza komunitate osoa kontuan izanda, lankidetzak sustatzeko bideak jorratzen dituzte. «Hutsuneak bilatzen ditugu, orain arte egin ez den hori probokatuz, eta martxan dauden gauzak indartzen ditugu». Etorkizunari begiratuta, hiztun komunitatea «birpentsatu» nahi dute, «jarrera probokatzaile batez». Han egingo dute Euskozenoak bultzatutako hirugarren munduratze saioa, Badalaben egoitzan, datorren larunbatean, SOS Arrazakeria elkartearekin batera. «Espazio seguru bat izango da pertsona horiek hizkuntzarekin eduki dituzten sinesmen, bizipen, min eta poz horiei guztiei tokia egiteko», azaldu du Arrutik. Gainera, saio horretan parte hartuko dutenek aukera izango dute prozesu artistiko bat abiatzeko Dejabu konpainiarekin. Gaian interesa duten guztiak beraiekin bat egitera deitu ditu Euskozenoak, proiektu bereziren bat sortu nahi izanez gero. «Horretarako tokia dago hemen, eta, batez ere, babesa. Behar diren tresnak emango ditugu».]]>
<![CDATA[Gor diskoetxea itxiko dute udazkenean, Patxi Goñik erretiroa hartzean]]> https://www.berria.eus/albisteak/227727/gor_diskoetxea_itxiko_dute_udazkenean_patxi_gonik_erretiroa_hartzean.htm Mon, 08 May 2023 18:03:23 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/227727/gor_diskoetxea_itxiko_dute_udazkenean_patxi_gonik_erretiroa_hartzean.htm <![CDATA[Jaialdien garrak eta errautsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2023-05-04/jaialdien_garrak_eta_errautsak.htm Thu, 04 May 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2023-05-04/jaialdien_garrak_eta_errautsak.htm Su festak. Euskal musika jaialdiak XXI. mendean liburuan. Atzo aurkeztu zuten, Donostian, Urzelaik berak eta Leire Lopez Susa argitaletxeko editoreak.

«Musika jaialdiak ez dira kontzertu segida hutsak. Haiei buruz horrela mintzatzea azalkeria baizik ez da: Guggenheim museoa zer den azaltzeko barnean dituen koadroak zerrendatzearen parekoa», esan du Urzelaik. Jaialdiak gauza asko izan dira, liburuan kontatu duenez: asmo utopikoen gordailuak, transzendentziarako bidea, euskaltasuna errotzeko tresna... Baina, gaur egun, musika jaialdiez aritzea egungo gizartearen dinamikez aritzea da, egilearen esanetan, eta esanahi garaikide horren inguruan aritu da liburuko 200 orrialdeetan.

Urzelai, besteak beste, kultur gaiak aztertzen eta kultur ekimenak antolatzen ibili izan da eta dabil, batez ere Urretxuko eta Zumarragako (Gipuzkoa) KKinzona irratiaren eta Kalegorrian kultur elkartearen bidez. Hainbat komunikabidetan idatzi izan du, bereziki musikaz; tartean, BERRIAn eta Badok-en. Lehen liburua du Su festak.

Musika jaialdiei buruzko azterketa kritiko hori egiteko, festibalez aritu da, baina «marko handiago batean» kokatu du auzia, Lopezen hitzetan: «Gauza konkretu horietatik abiatuta, argazkia zabaltzen du, Euskal Herriko azken urteetako kultur politiketan arreta jartzeko eta musika jaialdiek gaur egungo Euskal Herrian zer esangura duten aztertzeko».

Horregatik, musikaz bezainbeste aritu da beste gauza batzuez: «Uste dut ezinbestekoa dela hiri eta nazio markez hitz egitea; turistifikazioaz, folklorizazioaz, zergatik ez, baita gentrifikazioaz ere. Egoera geroz eta monopolistikoagoez eta festaren pribatizazioaz. Musikaren bueltan lan egiten dutenen baldintzak aintzat hartzeak eta egoeraren makurra mahaigaineratzeak ere derrigorrezkoa behar luke», esan du Urzelaik.

Bost ataletan banatu du liburua: Koba, Basoa, Herria, Hiria eta berriro Koba. Lehenengoan, sarreran, kobazuloak, akelarreak eta festibalak lotu ditu, Mairuelegorretako kobetan egiten den euskal jaialdia, Crystal Fighters taldeak Zugarramurdin emandako kontzertua eta Larraitzen 1971n egindako jaialdia aipatuz, besteak beste. Itxierako atalean, pandemiak utzitako panorama eta klima larrialdiaren testuinguruan festibalek izan beharreko moldeak ekarri ditu hizpidera. Hauxe dio liburuan: «Geroz eta eztabaidaezinagoa da norberaren behar eta desioak ase ahal izatea era zilegian aldarrikatu zuen kontrakulturari neoliberalismoak emandako erantzun hipertrofikoa, egokia ez izateaz gain, ekozida ere badela, eta, beraz, erantzun berriak emateko garaia da, horrek ardura eta desaztea eskatzen duela onartuz».

Tarteko bidaian, jaialdien bueltako panoramika zabal bat irudikatu du Urzelaik. Musika festibalen historia moduko bat eginez, Woodstocken garaitik abiatuta, erakutsi du «nola sasoi batean transgresore zena gaur egun transgresio antzerki bihurtu den», Lopezen esanetan. Euskal Herrira etorrita, euskaltasuna sortzen lagundu zuen musikatik gaur egungo «turistentzako euskaltasun exotiko» baterako bilakaera ere aztertu du. «Kontzertuok euskaltasuna eraikitzeko orduan duten rola ezbaian jartzen ahalegindu naiz, eta hiri garaikideari forma nola ematen dieten ikertu dut, herritarrok halakoekin harremana izateko modu ezberdinak ere iruzkinduz bidean», idazlearen hitzetan.

Dekoratua ala komunitatea

Euskal Herritik egin du azterketa, eta inguruko adibideak dira nagusi. Adibidez, liburuan maiz aipatu du BBK Live jaialdia, «lehenago auto lasterketa batek egin gisara, Euskadi Basque Country nazioartean kokatzeko sortutako artefaktua», haren bidez hitz egiteko «hiri ereduaz eta komunitate simulakroez». Hiria «dekoratutzat» daukaten proiektuak aletu ditu, baita Donostiaren kultur hiriburutzak utzitako ajeak ere, baina erroa komunitatean duten esperientziei ere eman die beren tokia: «Euskal Herria Zuzenean festibala eta Iruñean gertatzen ari dena, etengabe moldatzen den identitate baten erakusle, biak ere. Eta ezin aipatu gabe utzi Gernikako Lekuek bezalako ekimen txiki bezain aberatsak».

Euskal Herriko eredu horien guztien ezaugarriez eta balioez jabetuta, kulturaren egitekoa zein den auzitan jarri nahi du Urzelaik: «Liburuaren muinetako bat horixe bera da: kulturak gurean zer esanahi duen argitzen saiatzea; salgai huts den, inbertsioak erakartzeko kaskabilo magiko, fedearen ordezko, askapenerako bide, garapen urbanistikorako erregai ala komunitatea trinkotzeko erreminta».

Argi du zein den helburu nagusia: jaialdiei buruzko gogoetak agerian jartzea eta inguruan eztabaida sustatzea. «Liburua gai baldin bada gaur egungo kultur politikak auzitan jarri eta gogoeta eta eztabaida hauspotzeko, bere egitekoa beteko du». Helmuga horretara iristeko asmoz, idazleak saiakeraren tonua ere zaindu du bidean: «Pop festibalei buruzko pop saiakera bat da, nahi baduzue».

Aurrerantzean, Su festak toki gehiagotan aurkeztekoa da, kultur kolektiboekin elkarlanean, liburuko gogoetek leku bakoitzean izan ditzaketen oihartzunen bila.]]>
<![CDATA[Musika jaialdiak auzitan, Jon Urzelairen 'Su festak' saiakeran]]> https://www.berria.eus/albisteak/227474/musika_jaialdiak_auzitan_jon_urzelairen_039su_festak039_saiakeran.htm Wed, 03 May 2023 16:41:30 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/227474/musika_jaialdiak_auzitan_jon_urzelairen_039su_festak039_saiakeran.htm <![CDATA[Yo La Tengo: bareetan ozenenak, ozenetan bareenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/036/001/2023-04-30/yo_la_tengo_bareetan_ozenenak_ozenetan_bareenak.htm Sun, 30 Apr 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1943/036/001/2023-04-30/yo_la_tengo_bareetan_ozenenak_ozenetan_bareenak.htm This Stupid World.

Maraka hotsa, bateria soila, baxu lerro birakaria eta gitarra kolpe bihurriak. Diskoa abiatzen duen Sinatra Drive Breakdown abestiaren hasiera entzun orduko, taldearen soinua ezagutzen dutenek berehala antzemango diote norena den. Zer esanik ez Ira Kaplan gitarristaren eta Georgia Hubley bateria jotzailearen ahotsak sartzen direnean, elkarrekin kantu gozoan, gitarraren melodiarekin jolasean.

Urteurrena dute aurten: lau hamarkada joan dira Georgia and Those Guys taldearen aurreneko emanalditik, Kaplanen eta Hubleyren elkarlan luzeko lehen gorpuztetik; eta hiru hamarkada, Yo La Tengo sortu eta bederatzi urtera, Matador zigiluarekin bat egin zutenetik (Pavement, Pizzicato Five, Cat Power...), Painful diskoa ateratzeko. Ezer gutxi aldatu da ordutik: James McNew da baxu jotzailea -taldeko hamabosgarrena eta behin betikoa-, eta Matadorren bidez argitaratzen dute musika.

Yo La Tengok badu, izan ere, alde monotono bat; isuri iraunkor horrek ere talde bakan bat bihurtu du AEBetako indie rockean, beti esperimentatzen aritzen diren arren. Ez dute izan gorabehera askorik, ez haserrerik, ez gertaera ikusgarririk; ez dute titulu hanpaturik ematen elkarrizketetan. Honela azaldu dio Kaplanek Les Inrockuptibles aldizkariari taldeak zergatik iraun duen hainbeste urtez: «Hiru faktorek bultzatu gaituzte: zortea izan dugu, entzule leialak izan ditugu eta ondo pasatzen dugu elkarrekin egonez eta musika eginez». Xarmaren parte da.

Zaratan eta popean

This Stupid World, izenburu gordin eta etsia daraman disko berria, pandemiaren emaitza da. 2020ko udan, taldeak We Have Amnesia Sometimes izeneko inprobisazio bilduma instrumental bat igo zuen sarera, umorez betea -Jamesek eta Irak mistizismoa erakusten dute eta nahasmen pixka batek eusten dio izena du kantu batek, Georgiak uste du seguruenik ondo dagoela hurrengoak-. Orduan hasi ziren abesti gehiago konposatzen, eta beren estudioan grabatu dituzte denak, New Jerseyko Hoboken hirian (AEB), kanpoko ekoizlerik gabe.

Taldearen jarduna erregularra izanagatik, kritikak grinaz hartu du lan berria, bai Stuff Like That There (2015) eta There's a Riot Going On (2018) aurreko diskoak baino beroago behintzat, Fade-ren gozotasuna askok ospatu baitzuten duela hamar urte. Orain, giro zaratatsuetara itzuli dira, gitarra zorrotzetara, zazpi minututik gorako bide bihurgunetsuetara.

Disko orekatua da, hala ere: Fallout abesti bizia da; Aselestine, pop kantu alai bat, Hubleyk ahots argiz abestua; Kaplanek barkamen gutun hunkigarri bat errezitatu du Apology Letter-en.

Krisi baten erdian egonik ere, giroko haserrearen eta melankoliaren gainetik ageri da Yo La Tengok berezkoa duen apaltasuna: «Mundu ergel hau/ akabatuko nau/ mundu ergel hau/ daukagun guztia da», abestu dute diskoari izena ematen dion kantuan.

Taldea biran dabil otsailaz geroztik, aldiro berdina eta berria den hori eskainiz: helduleku bat zurrunbiloaren erdian.

KONTZERTUA
Noiz: asteazkenean, maiatzaren 3an, 20:00etan.
Non: Bilboko Santana 27 aretoan.]]>
<![CDATA[Zetak Martutenen: musika izpi bat itzalera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1912/022/001/2023-04-26/zetak_martutenen_musika_izpi_bat_itzalera.htm Wed, 26 Apr 2023 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1912/022/001/2023-04-26/zetak_martutenen_musika_izpi_bat_itzalera.htm
Goraino betea dute furgoneta. Espetxeak ez du soinu ekiporik, eta estudiokoa hartu dute, «bi bozgorailu besterik ez»; argiztatzeak ere berezkoa izan beharko du. «Bagenekien aurrekonturik ez zela, baina talde guztia etorri da; inork ez zuen nahi aukera galdu».

Ikusi gehiago: Argazki bilduma

Arbizutik Donostiarako bidean, kontzertuetako anekdoten eta buruan dituzten planen artean, Reparazek errepertorioa osatu du, kopilotuaren eserlekutik. Kontzertuak ordubete iraungo du, gutxi gorabehera: presoak 17:00etan aterako dira patiora, eta, 18:30erako barrura itzuli beharko dutenez, tarte bat gordeko dute haiekin hitz egiteko. «Gazte Topaguneko errepertorioa 60 minutukoa da: hemendik abiatuko gara, pixka bat moldatzeko».

Bazkaltzeko geldialdiaren ondoren, 14:00etan iritsi dira Martuteneko espetxera, adostutako orduan. Hesiaren beste aldean zain dute egonaldi osoan lagun egingo dien hezitzailea, akreditatuen zerrenda eskuan duela. Kartzelak bere arauak ditu: ezin da irudirik hartu barruan. Horregatik, Josu Maroto marrazkilaria sartu da haiekin, ikusitakoa arkatz hutsez unean bertan irudikatzeko.

Ate bat, sarrerako kontrola, atea ireki aurreko txirrin hotsa, beste ate bat, eta barrura. Sarrera nagusiaren atzetik igarota, ezkerretara jo, eta burdinazko beste hiru atetatik joan da taldea, horma zuri-urdin batzuetatik barrena, presoak haurrekin egoteko prestatutako gune koloretsuago batera. Bi presok lagundu diete materiala garraiatzen, orgetan.

Bertan dute patioa; kartzelako bi patioetako bat, ezkerrekoa, parez pare begiratuz gero. Zortzi koadroko frontoi estali bat du, horma berdekoa, eta, aldamenean, saskibaloiko bi saski, hormigoizko zelai berdexka batean. Frontoiaren aurrealdean, txapak adinako garaiera duen agertoki bat dago muntatuta.

Etxebizitzek espetxeari gain-gainetik begiratzen diote frontisaren eskuineko horman; beste bi aldeetan, ziegetako leiho txikiak daude, barrote beltzekin. Musikari batek baino gehiagok egin du sakelatik telefonoa ateratzeko keinua, kanpoan utzi behar izan dutela ahaztuta: kartzela itxura du zeharo. «Gaur egungo espetxe gehienek ez dute filmetakoekin zerikusirik, baina Martutenekoak bai: zaharra eta txikia da», azaldu du hezitzaileak.

Tresnak eta soinua prestatu, eta bozgorailuetatik lehen hotsak atera orduko agertu dira buru batzuk leihoen atzean. Lurretik metro pare batera daude, ez da erraza goraino iristea, musikariei lagundu dien preso batek kontatu duenez: «Pultsuan eskalatu behar duzu, edo euskarriren bat izan; kontuz ibili behar».

Agertokia ez da ikusgarria, Zetak-en kontzertu bat izateko, baina bai deigarria, tresna bitxiak dituztelako batez ere, elektronikoen eta «organikoen» nahasketa bat: bateria, perkusioa (xilofono itxurako kontrolagailu batekin), sintetizadoreak eta theremina. Azken horrek piztu du ikusmin handiena inguruan dabiltzan presoen artean, eta probatu ere egin dute: eskuak metalezko antenetara hurbiltzeak eta urruntzeak aldatzen du soinua. Bozgorailu gutxi izanagatik, hotsa berehala zabaldu da, eta harekin batera areagotu dira leihoetako aurpegiak eta keinuak.

Ekitaldiak dinamizatzen

200 bat preso daude Martutenen, «barruan», hirugarren graduan eta bestelako erregimen berezietan daudenak kontuan izan gabe. Horietatik hamabost bat dira emakumeak. Azken hilabeteetan, presoentzako ekintza gehiago dinamizatu dituzte, hezitzailearen arabera: irteerak antolatu dituzte, eta kultur ekitaldiak ere bai -Gatibuk jo zuen irailean, Antonio Carbonellek eta Sonakayk azaroan, eta Pirritx, Porrotx eta Marimotots izan dira berriki-. Zetak-en kontzertuaren egunean, ile-apainketa ikastaro bat hasi dute, eta mendi irteera bat egin ere bai, Alex Txikonekin -hitzaldiak eman izan ditu kartzelan-.

17:00. Ireki dituzte ateak, eta hasi da patioa jendez betetzen. «Litekeena da den-denak ez etortzea: batzuek gustura hartzen dituzte horrelakoak, baina beste batzuentzat hau gune ezagun bat da, kontrolatua, eta arrotza zaie kanpoko jendea etortzea», azaldu du hezitzaileak. Agertokian prest dira Reparaz abeslaria, Gorka Pastor teklista, Leire Colomo perkusionista eta Iban Larreburu bateria jotzailea.



Pixkanaka berotu dute giroa, Zoriontasuna, Hitzeman eta Hegan kantuak joz. Ezagutzen dituztenek gustura abestu dituzte, irribarrez, eta atzealdean daudenek txaloz eta txistuz erantzun diete, gero eta gehiago. Frontoian elkartu dira taldetxo batzuk, baina kanpoaldean gelditu dira hainbat, pareta inguruetan eta leiho kosketan jarrita. Tarteka, taldeak pasarte elektronikoekin girotu du kontzertua, entzuleak «ipurdia astintzera» animatzeko, eta, hasieran buruak besterik mugitzen ez zituzten arren, saltoak gero eta ohikoagoak izan dira denbora pasatu ahala.

Presoak kalejiran

«Ez dakit jakin ote zenuten, baina orain dela urte pare bat mobida bat gertatu zen, mobida handi bat: denok etxean sartu gintuzten, ezin aterata. Ez diot horrelakorik opa inori», adarra jo die Reparazek, euren konfiantza irabazita. Berehala ekin diote harekin batera Zeinen ederra izango den kantatzeari. Abeslaria aise ibili da agertokiaren alde batetik bestera, etengabe dantzan, saio osoan.



Reparazek Akelarretan abestian egin du, halere, erakustaldirik handiena: kantuaren erdian, agertokitik jaitsi, eta tronboia joz eman dio buelta patioari, frontoiko girotik aparte dabiltzanen aurrera ere joateko, eta gogotik txalo eginez eskertu diote ibilaldia.

Kontzertuko unerik hunkigarriena azken kantuak ekarri du: Erramun Martikorenarekin batera Herri Urratserako grabatutako Itzulera abestiak. Hasieran uzkurrago egon diren preso batzuk eskutik helduta kalejiran ibili dira frontoian zehar, eta sokaren atzean zihoan presoak, oina paretan jarrita, atzerako itzulipurdi bat egin du airean, kantuaren unerik gorenean; zur eta lur utzi ditu inguruko guztiak.

«Guretzat izugarria izan da», eskertu diote presoek Reparazi, kontzertuaren ondorengo hizketa saioan. «Ba, guretzat are gehiago», berak. Poza begien bistakoa dute askok: kontzertuak «askatasun haizea» ekarri dielako, eta kartzelako bizitza ere aldatzen ari delako: «Zeinek esango zigun orain urtebete horrelako zerbait ikusiko genuenik!».

Estigma kentzeko bidean

Kontzertua atzeragotik entzun duten presoak ere gustura geratu dira emanaldiarekin. «Elektronika horrek giro polita jarri du. Hurrengoan, ea rap pixka bat ere egiten duten, edo oilar borroka bat», esan du gazte batek. Batek baino gehiagok uste du, gainera, horrelako ekintzek balio dutela espetxearen inguruko estigma hausteko, eta herritarrengandik bereizirik dagoen errealitate hori bertatik bertara ezagutarazteko.

«Pailazoak etorri zirenean, askok ez zuten tutik ulertzen, nik pixka bat bai, baina primeran pasatu genuen, jendea asko animatu zen azkenean», kontatu du beste preso batek. «Ederra litzateke horrelako kontzertuak izatea Gabonetan eta egun berezietan. Pentsatzen dut musikariek beste toki batzuetan jo beharra izango dutela orduan, toki handiagoetan, baina ilusioa egingo lidake».



Giroa bat-batean eten dute guardiek eta megafoniako ahotsek: «Preso guztiak beren geletara». Agurrak, besarkadak eta esker hitzak izan dituzte preso askok -«ea, ea, despedida horiek, ez daitezela luzatu»-, barrura sartu baino lehen. Afaltzeko garaia dute berez, baina zenbaketa orokorra egin behar dute aurretik. «Azkar, oraintxe ateratzen bagara, ez dira konturatuko zer daramagun barruan», txantxetan, musikariak.

Konturatzerako, egina dute alderantzizko bidea: dena jaso, orgak bete, furgonetara eraman. Patioan ez da isiltasuna eta alkoholik gabeko garagardo arrastoak besterik. Berriro ateak, nortasun agiriak eta kanpora.

Dena ez da bukatu, ordea: Zetak-ekoek zain dituzte hirugarren graduan dauden zenbait preso kalean, ezin dutelako espetxean barruraino sartu. Bizi izandakoa haiei kontatzea bada «barruan geratzen den zera hori» askatzeko modu bat.]]>