<![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 25 Sep 2018 01:39:35 +0200 hourly 1 <![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Egur zaharrei zutik eusteko borroka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/035/001/2018-09-23/egur_zaharrei_zutik_eusteko_borroka.htm Sun, 23 Sep 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1943/035/001/2018-09-23/egur_zaharrei_zutik_eusteko_borroka.htm Basque Selfie filmaren esentzia. Tradizioaz ari da, euskal kulturan horrek duen pisuaz, eta, horretarako, etxea, sua du erdigunean.

«Gertakari errealetan oinarritutako filma» da Basque Selfie, Barandiaran protagonistaren hitzetan. Korrontzi taldeko trikitilaria da bera, eta bere bizipenetatik tiraka ondu du filma, Joaquin Calderon zuzendariarekin batera. Korrontzirekin jotzen zebilen batetik bestera, Euskal Herrian zein atzerrian, tradizioa, musika, dantza eta hizkuntza bera zabaltzen. «Halako batean, nire identitatea ematen zidan eta nik dena ikasi nuen lekua bota egin behar zutela esan zidaten». Bere familia Astintze baserrian bizi izan zen 1540tik aurrera, eta bere zein bere arbasoen etxe zena eraitsi nahi zuten, errepide berria egiteko. «Gu euskal nortasuna zabaldu nahian mundu osoan, eta, bitartean, akaso nortasuna ematen digun elementurik garrantzitsuena bota nahi».

Gertakariak berehala harrapatu zuen Joaquin Calderon aktore eta zinemagilea, eta istorioa kontatzeko gogoa piztu zitzaion. 2015. urtean jarri zuten proiektua martxan, eta, hasieran Barandiarani pasatutakoa dokumental batean jaso nahi zuten arren, filma asko aldatu da ordutik hona. Azkenean, erabaki zuten erakargarriagoa zela fikziozko film baten moduan aurkeztea, lehenengo pertsonan kontatutako bizipenekin. Espero gabeko film bat osatu dute, dokudrama hibrido bat. Aktore profesionalak izan dituzte lantaldean, eta Barandiaranek bere buruaren rola jokatu du.

Harentzat «ez da erraza izan» kamera aurrean jartzea. Musikaria da, eta ohituta dago jendaurrean zein kamera aurrean egotera, baina film bat egitea «erronka handia» izan da. Zortea izan duela dio, «oso aktore onekin» aritu delako lanean, eta profesionalak «horren ziur» ikusteak lagundu dio. Gainera, nahiz eta antzeztu beharra izan, bere buruaren rola dauka, eta hori ere abantaila izan da berarentzat. Harekin batera, aktore lanetan aritu dira, besteak beste, Itziar Ituño, Itziar Aizpuru, Kandido Uranga, Aizpea Goenaga eta Aitor Merino.

Bi istorio elkartzen ditu filmak, beren etxea uztera behartuta dauden bi pertsonaiarekin. Nork bere esperientziatik, badoaz nortasuna ematen dieten etxetik. Barandiaran bera da bat, familiako baserriaren eraiste aginduarekin, eta Aizpuruk gorpuztutako alzheimerrak jotako emakumea bestea, zahar etxe batera sartzen dutena. Horretarako, fikziozko pertsonaia bat sortu zuten, Ituñok antzeztutako Ane, biak lotu eta eta bi ikuspuntuen artean enpatia sortzeko.

Musikak, Korrontzi taldearekin egiten duen moduan, memoria pizteko balio du filmean, tradizioaren balioa defendatzeko. Barandiaranek dio proiektua hasi zenean nabarmenagoa zela salaketaren mezua. Bakarrik sentitzen zen: «Nire arbasoek defendatu zutena defendatu nahi nuen, baina inork ez zidan laguntzen». Azkenean, leundu egin zuten salaketaren tonua, baina kritika antzeman daiteke oraindik. «Agintariak, politikariak gure kultura babesten eta diruz laguntzen ari dira, eta, aldi berean, ez dituzte mantentzen etxean ditugun halako altxorrak».

Oso istorio pertsonala da, halere, eta zaila izan da salaketa egiteko moduak neurtzea. Honela ikusten du musikariak: «Orain, nire istorioa kontatzen ari gara, baina zuzendariak beste film bat egingo du, eta beste istorio bat kontatuko du. Nire bizitza da, ordea, eta ni agerian geratzen naiz denen aurrean». Bizipen pertsonaletik abiatuta kontzientzia kolektiboa piztea du asmoa.]]>
<![CDATA[«Zinemaldia bakarra da, baina bakoitzak berea egin dezake»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-09-20/zinemaldia_bakarra_da_baina_bakoitzak_berea_egin_dezake.htm Thu, 20 Sep 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2018-09-20/zinemaldia_bakarra_da_baina_bakoitzak_berea_egin_dezake.htm
Gogoratzen duzu zure lehen Zinemaldia?

8 urte nituela, Martxelo Rubio izan nuen begirale udalekuetan. Garai hartan, 27 ordu egin zuen, Montxo Armendarizek zuzendu eta Elias Kerejetak ekoitzitako filma, Maribel Verdurekin. Nire begiralearen sinadura nahi nuen posterrerako.

Ordutik aurrera, atzeko ilaratik aurrenekora igaro zinen.

Nerabezaroan gehiago hurbildu nintzen, eta akreditazioa izateko aukera eman zidaten azkenean. 18 urterekin hasi nintzen argazkiak ateratzen, eta, gero, webgune batzuekin kolaboratu izan dut.

Jaialdia bizi izateko modua aldatuko zen.

Guztiz aldatu da. Orain, ez dut imajinatu ere egiten Zinemaldi bat kamerarik gabe.

Gozamena ere ezberdina izango da kamera atzean eta pantaila aurrean.

Azkenaldian, gero eta film gutxiago ikusten dut Zinemaldian. Apuntatu egiten ditut, baina ikus daitezke beste noizbait ere. Kevin Costner, Penelope Cruz edo Susan Sarandon aurrean edukitzea oso gauza ezberdina da.

Kamera aurrean bizi diren aktoreei egiten dizkiezu argazkiak Zinemaldian. Bestelako erretratuak ere egin ohi dituzu?

Afizioa badaukat, baina denbora gutxi. Amateur bat naiz, eta nahi baino argazki gutxiago ateratzen ditut egunerokoan, baina atera izan ditut erretratuak, paisaiak, bidaietako eraikinak... Halere, Zinemaldia baliatzen dut gehien.

Errealitatea eta ilusioa elkartu ohi dira argazkietan.

Eta mitoak batzuetan aldatu egiten dira. Han egon ginen guztiok ikusi genuen, esaterako, Julia Roberts inguratzen duen magia oso bestelakoa zela guk photocall-ean ikusi genuen hartatik. Nekatuta egongo zen akaso, baina argazkilarion aurrean ezin zen takoien gainean ibili ere. Batzuetan, buruan duzun irudia irauli egiten da.

Zinemaldian beste esperientzia bat izango duzu aurten: LGTBI zinemako Sebastiane sarietako epaimahaikide izango zara.

Duela bi urte hasi nintzen haiekin kolaboratzen, elkarrizketetarako argazkiak egiten. Iazko edizioa amaitu zenetik, horretan sartuta nago, eta epaimahaikide berrietako bat izango naiz aurten. Zazpi film ikusi behar ditugu, eta ondorio batera iritsi gero.

Nabarmena izango da LGTBI gaien inguruko filmek Zinemaldian eduki duten gorakada ere.

Adibidez, Isabel Coixeten film berriaren aurkezpena egingo da industria klubean, eta bi emakume homosexual dira protagonistak. Gauza asko daude orain: Sebastiane saria, LGTBI Zinemaldi Iberoamerikarren Topaketa, industriarekiko harremana... Denetik egitea tokatuko zaigu.

Zinemaldian barruraino sartu zara azkenean.

Gauza ezberdinak egiten ari naiz, esperientzia politak dira. Azkenean, Zinemaldia bakarra da, baina bakoitzak bere erara antola dezake, eta bakoitzak berea egin.

Zer jasotzen du erakusketak?

Zaila izan da argazkiak aukeratzea: mitoek gauza bat esaten diote bakoitzari. Argazki batzuek badute lotura bizipen pertsonalekin ere. Gainera, argazkilarion Zinemaldiko egunerokotasuna islatzen du erakusketak: aktoreak hotelera iristen direnekoa, photocall-a, prentsaurrekoak, sari banaketa... Argazkiak ateratzeko ditugun uneak erakusten ditu, gure ibilbidea.]]>
<![CDATA[Gogoa etorkizuneko zineman]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1895/033/001/2018-09-15/gogoa_etorkizuneko_zineman.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1895/033/001/2018-09-15/gogoa_etorkizuneko_zineman.htm
Ikasturte hasieran, ordea, uste dute eraikineko erakunde guztiek garaia dutela zinemarekin duten harremana berriz planteatzeko, eta urritik aurrera espazio berri bat sortuko dute zinemaz hausnartzeko. Gogoeta irekia izango da, baina bada hasieratik txertatu duten aldagai bat: teknologia. «Zinema arte guztien batzea dela diote; teknologia guztien batzea ere izan daiteke», esan zuen atzoko aurkezpenean Carlos Mugiro zinema eskolako zuzendariak.

Harentzat, zinema beti izan da arte «mutantea», baina azken bost-hamar urtean sekulako aldaketa izan du. Zinema sortzeko, ekoizteko, kontsumitzeko eta zinemara bertara heltzeko joerak erabat aldatu dira. Duela hamar urte punta-puntako teknologia zena material zaharkitua da dagoeneko. Foro berri horren helburua da modu kritikoan gogoeta egitea mugimenduzko irudiari eta soinuari aplikatutako teknologien erabilerari buruz.

Hirikilabs laborategia baliatuko dute proiekturako. Tabakalerako hirugarren solairuan dago espazio hori, eta kultura digitalari eta teknologiari tartea eskaintzen diote bestela ere: teknologia zergatik, nola eta zertarako erabiltzen den hausnartzeko eta horren inguruan esperimentatzeko gunea da. Talde irekiekin funtzionatzen du, egitasmoan interesa duen edozein joan daiteke bertara. Gogoeta proiektu berriak ere formatu hori izango du, antolatzaileek guztiz irekia izan dadin nahi baitute.

Ikerketa taldea hainbat eragileren elkarlanetik abiatu dute: Tabakalerako zinema arloa, Hirikilabs laborategia, Elias Kerejeta Zinema Eskola eta Banc Sabadell Fundazioa dira bultzatzaileak. Edurne Ormazabal Tabakalerako zuzendari nagusiak azpimarratu zuen zinemak harreman estua duela teknologiarekin, baita Tabakalerak zinemarekin zein teknologiarekin ere. «Zinema teknologia ere bada, ez soilik lengoaia», borobildu zuen Ane Rodriguez Tabakalerako kultur arloko zuzendariak. Horregatik, teknologiatik ere gogoeta kritikoki egiteko espazio bat eskainiko dute; pentsatzeko, ikertzeko eta esperimentatzeko.

Zinemari eta teknologiari buruzko laborategiak urriaren 6an ekingo dio jardunari, eta aurrerantzean larunbat goizero elkartuko dira. Gaiarekiko interesa duen edozein joan daiteke bertara, baina Tabakalerako webgunean badago informazio gehiago.

Erabat irekia da, baina lotura berezia dauka zinema eskolarekin, eta urritik aurrera bertan ariko diren ikasleak dira proiektuaren xede nagusia. Gainera, eskolako Unai Ruiz ikasleak koordinatuko du taldea. Proiektua abian jartzeko, tailer batzuk aurreikusi dituzte, zinema analogikoa eta digitala gehiago ezagutzeko. Tradizionalki analogikoak diren prozesuak digitalera eramango dituzte, eta alderantzizko bidea ere egingo dute. Mugirok eskola ere ireki nahi du, ikasgelako gogoetak «etxera» zabaldu.]]>
<![CDATA[Festa, garro artean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/041/001/2018-09-15/festa_garro_artean.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1909/041/001/2018-09-15/festa_garro_artean.htm Pulpo du izena, eta badago izen bereko elkarte bat ere. Herritarrek mendeak eman dituzte olagarroak harrapatzen, eta oraindik ere askok dute zaletasuna. Hari eskainitako egun bat ere badute: Olagarro Eguna. Uda agurtu aurretik, egun osoko festa izango da gaur herrian, goizean hasi eta gaua sartu arte.

Kofradia eta Eusebio Gurrutxaga plaza izango dira gune nagusiak, haietan girorik ez baita faltako, goiz, arrats eta gau. Adin guztietako jendearentzako ekintzak antolatu dituzte, eta olagarroa dastatzeko aukera ere egongo da egun osoan. Sei txosna jarri dituzte herrian, eta, horietako batzuetan, olagarro zopa banatuko dute goizean, eta olagarroa burruntzian arratsaldean.

Urteroko egitarauari eutsiko diote, baina egongo da aldaketa txikiren bat ere. Aurten, 10:30era aurreratu dute Telmo Deun elkarteak antolatutako kuadrilla arteko batel estropada, Olagarro Eguneko XII. Bandera.

Aurtengo jaiak badu ekitaldi bereizgarri bat ere: 1984. eta 1987. urteetan Kontxako bandera irabazi zuten arraunlariak omenduko dituzte, 19:30ean, Kofradiako plazan, Jon Maiak bertsoz lagunduta. Gainera, bertan emango zaie bandera batel estropadako irabazleei.

Iaz hartutako erabakiari jarraituta, aurten ere ez da izango gastronomia lehiaketarik, sukaldaritza erakustaldia baizik. Olagarroa oinarri duten hainbat plater kozinatuko dituzte 11:00etatik 13:00etara bitarte, Eusebio Gurrutxaga plazan. Guztira, 650 kilo olagarro dituzte egunerako prest. Herri bazkarirako, 100 kilo olagarro gordin erabiliko dituzte; Eusebio Gurrutxaga plazan izango da hori ere, 14:30ean. 600 laguni emango diete jaten, eta DJ Xaxmarekin dantza saioa egingo dute bazkalostean.

Herritar ugarik hartu du parte festa antolatzen, eta zortzi elkarte ariko dira lanean, txosnetan eta bazkaria antolatzen. Izan ere, sei txosnak egun osoan ariko dira janaria zein edaria ematen.

Dena ez da, ordea, gastronomia gaurko egunean. Goizean, urteroko argazki rallyarekin hasiko dute eguna, eta, arratsaldean, 18:00etan, proiekzioa eta sari banaketa egingo dituzte Alondegiko Oxford aretoan. Bestalde, flyschetan olagarroa nola harrapatzen zuten ikusteko, Flyscheko olagarroa bisita gidatua egingo dute, 11:00etan.

Musikak une oro girotuko du festa: 12:00etan, Zumaiako Beheko Plaza eta Igeldoko Lezkarri abesbatzek saioak egingo dituzte herriko kaleetan. 12:30ean, Zutrik trikitilariek gidatutako kalejira egingo dute, eta, gauean, aukera bikoitza: Orots erromeria taldea Kofradian, eta DJ Goiko eta DJ Uranga Eusebio Gurrutxaga plazako karpan.

Olagarro Eguna

Gaur, 09:00etan hasita, Zumaian (Gipuzkoa).]]>
<![CDATA[Sasoiko jakien azoka jaietako egun handian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/029/001/2018-09-14/sasoiko_jakien_azoka_jaietako_egun_handian.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1873/029/001/2018-09-14/sasoiko_jakien_azoka_jaietako_egun_handian.htm
Eskualdeko barazki, fruta, gazta eta bestelako elikagaiak izaten dituzte azokan, eta guztietan onenak aukeratzeko lehiaketa ere egiten dute, gainera. Aurten, hirugarren urtez, Oxirondon jarriko dute, bertako azoka indartzeko helburuari jarraituta. Guztira, salmentarako 52 postu jarriko dituzte.

Horietatik bederatzitan barazkiak eta frutak egongo dira, tokiko baserritarrek eramandako sasoiko produktuekin. Gainera, jatorri izeneko gaztek zazpi salmenta postu izango dituzte, nahiz eta oraindik ez duten zehaztu gazta lehiaketako parte hartzaileen kopurua. Gainontzeko 36 postuetan, bestelako elikagaiak erosteko aukera egongo da.

09:30ean hasiko dira barazki eta fruta lehiaketa eta azoka, eta ordubete geroago ekingo diote gazta lehiaketari, Oxirondo azokan eta plazan. Barazki, fruta eta gazta lehiaketako sari banaketa ere han izango da, 13:30ean.

11:30ean, berriz, Bergarako odolosteen dastatzea egingo dute plazan. Urzelai, Imaz, Rezola, Bixain, Leturia eta Gaittao harakinak aritu dira dastatzea antolatzen.

Jateaz eta erosteaz gain, elikagaien inguruan gehiago ikasteko aukera ere izango da Oxirondon. 11:00etan, haurrentzako tailerrak izango dira: aurten, usain belarren aldaxkak egingo dituzte. Gainera, iazko arrakasta ikusita, erle eta ezti erakusketa ere egingo dute eguerdian, eztia nondik eta nola ateratzen den azaltzeko. Dastatzeko aukera ere egongo da, Erlantz Olabarriarekin.

Inoizko parte hartzaileena

Jaietako ekitaldi kutunenetakoa da larunbat gaueko danborrada. Urtez urte, biderkatu egiten da parte hartzea: aurten, 500 danbor jotzaile eta 75 barrika jotzaile ariko dira, inoiz baino gehiago. Banda eta bestelako kideekin, ia 600 lagun ibiliko dira lanean. Udalak esan du Bergarako ekitaldirik parte hartzaileena dela.]]>
<![CDATA[Egile eskubideak indartzearen aldekoak garaile atera dira Europan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/001/2018-09-13/egile_eskubideak_indartzearen_aldekoak_garaile_atera_dira_europan.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/001/2018-09-13/egile_eskubideak_indartzearen_aldekoak_garaile_atera_dira_europan.htm
2001eko legea dago indarrean gaur egun. Ordutik, aldaketa nabarmena eragin du Internetek informazioaren eta edukien kontsumoan. Sareak jasandako astindu hori jasotzea eta legea egungo errealitatera egokitzea da proposamenaren bultzatzaileen asmoa. Aurkakoentzat, ordea, Interneten amaieraren hasiera izan zen atzoko bozketa. Azken finean, ados daude gehienak: egileek ordainsari bidezkoago bat merezi dute sarean beren lana era masiboan erabiltzeagatik. Metodoetan, ordea, badago aldea. Oposizioaren ustez, Europako Parlamentuak onartutako legeak Interneteko askatasunaren aurka egingo du.

Bi frontetan banatu da egile eskubideen inguruko eztabaida: batzuek diote egileen defendatzaileak direla; besteek, Internet askearenak. Alemaniako Batasun Kristau-Demokrata alderdiko Axel Voss parlamentaria —Alderdi Popularrekoa, Europan— da lehenengoen ordezkari nagusia, eta Alemaniako Alderdi Piratako Julia Reda —Berdeetakoa, Europan— bigarrenena. Halere, bidelagun bitxiak sortu dira azken hilabeteetako eztabaiden bueltan. Alde berean daude, adibidez, Berdeak/Europako Alianza Librea taldea, Poloniako ultrakontserbadoreak eta Google gisako korporazio handiak. Frantziako sozialistak Alemaniako popularrekin batera ari dira. Sozialdemokraten botoa erabat erdibituta dago.

Vossek aspaldi salatu zuen teknologiaren erraldoien lobby-ak kanpaina bat jarria duela martxan haren proposamenaren aurka egiteko, eta pozik agertu da, horien gainetik «ordainsari justuak» babestu dituztelako.

Hasieratik, lege proposameneko bi artikuluren inguruan sortu zen zalaparta guztia: 11. eta 13. artikuluen inguruan, hain zuzen. 11.ari link tax (estekaren zerga) izena eman zioten legearen aurkakoek, eta 13.ari, berriz, upload filter (igotzeko iragazkia). Aurrenekoak sareko informazioa partekatzea arautzea du asmo. Editoreek «bidezko ordainsaria» jaso dezaten, hedabideen edukiak partekatzeko ordaintzea babesten du hala, eta haien baimenik gabe ezer zabaltzea galarazi. Edukiak partekatzeko plataformak eta Google Newsen moduko albiste batzaileak ditu jomugan. Espainiako eta Alemaniako gobernuak hasiak ziren horrelako plataformen aurkako neurriak hartzen, baina Googlek ez zuen informazioa partekatzeagatik ordaintzeko inolako asmorik adierazi. Espainian, erantzuna Google News ixtea izan zen, besterik gabe.

Halere, 13. artikuluak sortu du polemika gehien: sareko erabiltzaileek jarritako edukia mugatzea du helburu. Erabiltzaileen edukiak gordetzen eta zabaltzen dituzten atariak eduki horien erantzule egiten ditu. Youtube da adibiderik argiena: jendeak jarritako edukiak zabaltzen ditu interes komertzialekin. Gaur egun, badago jarritako eduki horien gaineko kontrola, baina a posteriori: bertako bideo batek egile eskubideak urratzen dituela salatzen badute, neurriak hartzen dituzte. Hori bera aldatzea eta iragazkiak a priori jartzea da asmoa, jarritako material guztia aztertu eta algoritmo baten esku uztea zer jar daitekeen eta zer ez.

Atzoko bozketarako, ordea, aldaketa txiki batzuk egin zituzten artikuluan; «blokeo automatikoa saihestu» behar dela esan zuten, oposizioak sistema horrek eragin dezakeen «zentsura bidegabea» salatu ostean.

Orain, trialogo-aren garaia da: Europako Parlamentuak, Batzordeak eta Kontseiluak erreformaren behin betiko bertsioa landu beharko dute erlojuaren kontra, urte hasieran berriro bozkatu dezaten. Presa handia dute udaberriko hauteskundeen aurretik amaitzeko, baina, orduan onartuta ere, luze joko du egile eskubideen eztabaidak.

Kezka sarean

Atzoko bozketak izan duen emaitzarekin kezkatuta agertu dira hainbat eragile. OCU Espainiako Kontsumitzaileen Elkarteak, adibidez, adierazi du gaurkoa «albiste txarra» dela kontsumitzaileentzat. Haien ustez, lege proposamenak «ezin burutuzko neurriak» ditu, eta «gehiegi arautu eta zaindu» nahi ditu erabiltzailek jarritako edukiak. Wikipedia Entziklopedia Askea ere ez dago pozik parlamentuak hartutako erabakiarekin. Haien ustean, Internet bera «arriskupean» egongo da iragarritako neurriak gauzatzen badituzte.]]>
<![CDATA[Egile eskubideen erreformaren alde egin du Europako Parlamentuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156554/egile_eskubideen_erreformaren_alde_egin_du_europako_parlamentuak.htm Wed, 12 Sep 2018 16:08:15 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/156554/egile_eskubideen_erreformaren_alde_egin_du_europako_parlamentuak.htm <![CDATA[Poesia errezital kolektiboak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1964/025/001/2018-09-01/poesia_errezital_kolektiboak.htm Sat, 01 Sep 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1964/025/001/2018-09-01/poesia_errezital_kolektiboak.htm Itzulerak izeneko errezitala emango du astelehenean, eta astearteko poesia emanaldia Antxiñe Mendizabalen Emakume burugabea liburuan oinarrituta dago. 19:30ean izango dira biak, eta gonbidapena beharko da sartzeko. Gonbidapenak leihatilan bertan banatuko dira doan, emanaldien egunean, 17:00etatik aurrera.

EIE Euskal Idazleen Elkarteak eta Donostia Kulturak urtero antolatzen dute egitasmoa, Donostiako Euskal Jaietan. Hala, jai girotik poesiara salto egiteko gonbita egiten dute programatutako ekitaldi parearekin.

Martin Bidaurren Itzulera (Susa, 2017) poesia liburutik abiatuko da Itu bandaren errezitala. Liburuaren gaia oinarri hartuta, horren gainean eraiki dute saioa, denen artean. Izan ere, lau kide ariko dira errezitatzen: Alazne Arruti, Paul Beitia, Jon Gurrutxaga eta Martin Bidaur. Izenburua «iradokitzailea» da, Gurrutxagaren ustean, eta, hari tiraka, testu sorta bat osatu dute. Lehendik idatzitako testu batzuk emanaldirako propio egindakoekin tartekatuko dituzte, «koherentzia eta kohesioa emanez».

Esperientzia eta gogoeta pertsonaletatik abiatzen da emanaldia, Bidaurren hitzetan. «Joatearen eta etxera itzultzearen inguruan» ariko dira itukideak, baita «hemen egoteari, norbere tokia bilatzeari buruz» ere. Formatu «soila» aukeratu dute errezitalerako; ahotsa eta hitza izango dira protagonista, baina zuzeneko musikaz lagundutako pasarteren bat ere egongo da.

Taldeak badu eskarmentua ikuskizunetan. Izan ere, Ituskizuna-rekin agertu ziren jendaurrean, Eako Poesia Egunetan, eta gerora etorri ziren, besteak beste, Isabel Iturberen bizitza eta heriotza, Zarauzko Literaturian eta Bilboko Loraldian, eta Sei aita gure, Bilboko Kafe Antzokian. Orain, taldea Lekore aldizkariaren azken zenbakia prestatzen ari da. Zenbaki berezia, aldizkariaren paperezko ibilbideari amaiera emango baitiote horrela.

Antxiñe Mendizabal idazleak eta Iraia Okina ilustratzaileak argitaratutako Emakume burugabea (Elkar, 2018) dago astearteko emanaldiaren oinarrian. Andre bat eta haren gorputza dira poesia forman egindako narrazioaren protagonistak; bere gorputza «okupatzen» duen andre bat, hain zuzen. Emakume onak etxea argitzen du esaera zaharrari heldu, eta hitz bakoitzarekin jolasean hasi zen Mendizabal, ipuineko protagonista, emakume burugabea, bere burua kentzera eramateraino.

Astearteko emanaldian, taldean ariko da hura ere. «Hitza, mugimendua eta musika uztartuz pentsatutako saio bat» prestatu dute, eta bertan ariko dira Antxiñe Mendizabal bera, Nerea Gartzia eta Pello Ramirez. Akordeoi, biolontxelo eta piano jotzailea da Ramirez, eta hark jarriko dio soinu-banda ikuskizunari. Taldeak poesia ipuineko marrazkiak alde batera utzi eta erdigunera ekarriko ditu hitzak. Oier Guillan idazleak pentsatu eta zuzendu du emanaldia; Metrokoadroka Sormen Laborategiko kidea da.]]>
<![CDATA[«Errealitatetik ihes egiteko bide erradikala da technoa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-08-31/errealitatetik_ihes_egiteko_bide_erradikala_da_technoa.htm Fri, 31 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-08-31/errealitatetik_ihes_egiteko_bide_erradikala_da_technoa.htm Star Wars sagako film bakarra ere ez zuen ikusia. Orain, SAMA' da; Palestinako lehenengo DJa. Herrialdetik kanpo jaio zen Sama Abdulhadi (Amman, Jordania, 1991), eta, horri esker, sartu-irtenean ibili da Israelek okupatutako lurretan. Gaztetan, elektronika festak antolatzen hasi zen Ramallah hirian, baina inork ere ez zuen ulertu zer ari zen egiten.

Beirutera (Libano) joan zen unibertsitatera, eta han topatu zuen musika elektronikoaren eszenak liluratu egin zuen. Soinuarekin lan egin nahi zuela erabaki zuen: ingeniaria egunez, eta DJa gauez. Bihar, Donostiako Gazteszena aretoan ariko da musika jartzen gauerditik aurrera, Dantz jaialdian.

Emakumezko disko jartzaile palestinarra. Bada apurtzailea.

Konplimendua bada, eskerrik asko, eta, bestela, are gehiago poztuko naiz! Baina ea, uste dut apurtzailea dirudiena zera dela, klixe batzuen bat-egitea besterik ez: ni naiz a) musulmana, b) emakumezkoa eta c) gai odoltsuetan besterik aipatzen ez den herrialde batekoa. Batzuetan, sentipena dut jendeak desengainua hartzen duela ni ezagutzean, ez naizelako haiek nahi luketen arabiar zintzoa. Ez dut hijabik janzten, ez dut musika arabiarrik egiten, eta ez, nire aitak ez dauka inolako arazorik egiten dudanarekin. Alderantziz, nire jarraitzaile sutsuenetako bat da.

Eta bai, ordenagailu eramangarri bat daukat, Adidas oinetakoak... Eta ez nintzen gameluz joaten eskolara. Horrek ez nau hain erakargarri egiten? Baietz espero dut! Harro nago espektatiba exotiko horietatik askatu naizelako. Etiketak hor daude, baina identifikatzen nauen lehen gauza zera da, musikaria naizela 2018. urtean. Ez dut erabaki erradikala izatea, ez ditut nire ezaugarriak sustatzen. Nigan daude, baina aurkikuntzei, laguntasunari eta bizi esperientziei esker hasi nuen nire bidea.

Zerk inspiratu zintuen techno musika jartzeko?

18 urterekin ezagutu nuen technoa, Beiruten, eta buruak eztanda egin zidan. Musikan murgiltzen dut nire burua, beste edozein estilorekin baino gehiago. Erritmo kolpe arraroek ez dute zerikusirik musika tresna klasikoekin; ez dute kantatzeko letrarik, ez ezarritako dantzarik, ezta harremanik ere tokiko kulturekin. Interpretazioa erabat irekia da, eta, horregatik, irismen unibertsala dauka.

Zure izenaren alboan sarri ageri da Palestinako lehen DJa etiketa. Aitzindaritzat duzu zure burua?

Deskribapena bi ahoko ezpata dela uste dut. Itsaskorra da, eta baliteke funtzionatzea, baina ni naizenetik eta egiten dudanetik urruti dagoen zerbait ematen du aditzera. Hori esanda, harro nago Palestinakoa izateaz, eszena sustatzeaz eta harrotasun, kultura eta modernitate zentzuaz. Iruditzen zait festa, musika eta technoa diruditena baino politikoagoak direla. Krisi eta gerra garaian, underground eszenek jendea elkartzen dute funtsezko balioen bueltan: denbora pasatu elkarrekin, dantzan, musikan murgilduta. Beldurrez bizitzeari uko egitea da; bizirik irauteari uztea, bizitzeko.

Nolakoa zen Palestinako eszena zu musika jartzen hasi aurretik? Eta nolako bilakaera izan du, bereziki Ramallahen?

Rapa eta hip-hopa ziren nagusi, elektronika pixka bat, baina ez zegoen techno eszenarik. Mugak eta etxeratze aginduak zorrotzak ziren, eta badira oraindik ere; ez da rave baterako toki egokiena. Ni hasi nintzenean ere, jendeak denbora behar izan zuen technoa zer zen ulertzeko. Batzuk eskandalizatuta zeuden! Erabat ezberdina nintzen bertako taldeekiko, musika tresnekiko, ekitaldiekiko. Ironikoki, jendea asaldatzen zuen horrek berak liluratzen ninduen ni: egunerokotik ihes egiteko bide erradikalak. Gaur egungo eszena erotzekoa da; asteburuero aritzen dira mundu osoko DJak Ramallahen, Haifan, Betleemen. Izugarrizko booma dago.

Lurralde gatazkatsu batean hazi zara. Nolako eragina izan du horrek zugan?

Parisera etorri nintzenean konturatu nintzen zenbateko aldea zegoen niretzat bizitza normala zen horren eta Mendebaldean bizitza den horren artean. Frantziako zenbait gauza txikik surrealistak dirudite. Hildako bakar batek asteak ematen ditu tituluetan, eta txakurrek tratamenduak eta glutenik gabeko dietak dituzte. Frantziako lagunak harritu egiten dira ikusita zein natural hitz egiten dudan kartzelan sartu edo hil dituzten lagunez. Denbora eta bizitzeko modua ezberdinak dira. Heriotza ez da samurra, kaka hutsa da, baina ez da beldurgarria ere. Beldurrarekin hazten gara, besterik gabe, eta hari aurre egin behar diogu, beste gauza batzuen artean, festan!

Audio ingeniaria zara egunez, eta DJa eta musika ekoizlea gauez. Baina, gaueko lana gero eta gehiago luzatzen ari da, ezta?

Zalantzarik gabe esatea motz gelditzea da. Zorteduna naiz hainbeste tokitatik deitzen didatelako musika jartzeko. Gelditu gabe ibiltzeak esan nahi du egunotan ez dudala denborarik ez lotarako ez maletak desegiteko. Eta asko eskertzen dut, gainera.]]>
<![CDATA[Beste urrats bat eraberritzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2018-08-30/beste_urrats_bat_eraberritzean.htm Thu, 30 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2018-08-30/beste_urrats_bat_eraberritzean.htm KMK 2020 izena darama Donostiako Koldo Mitxelena Kulturunea eraberritzeko proposamen irabazleak, baina 2021era arte ez da irekiko eraikin berritua. Astigarraga y Lasarte eta Bab Arquitectos enpresek osatutako aldi baterako batasunaren emaitza da proiektua. Epaimahaiaren ustean, hura izan da «eraikinaren egiturari eta identitateari errespetu handienez eutsi diena».

Prozesu osoa hasieran pentsatu baino azkarrago doa, Denis Itxaso Gipuzkoako Kultura diputatuaren irudiko. Uda aurretik, Gipuzkoako Foru Aldundiak bost aurreproiektu aukeratu zituen ideien lehiaketara aurkeztu ziren enpresen artean. Haien ibilbideari eta kultur eraikinen berritzean zuten esperientziari erreparatu zieten aukeraketarako. Ondoren, hautatutako bost enpresa horiek proposamen bana aurkeztu zuten; «oso proposamen ausartak», Itxasoren ustean. Eta atzo jakinarazi zuten epaimahaiak KMK 2020 aukeratu duela berritze lanei jarraitzeko. Argi utzi dute epaiketa «itsua» izan dela, epaimahaikideek ez baitzekiten zer enpresarena zen proposamen bakoitza.

Orain, hurrengo fasea hasiko da: negoziazioa. Proiektu bat aukeratzeak ez du esan nahi bertan proposatutako guztiarekin aurrera egingo dutenik, ezta irabazi ez duten proiektuek ekarpen interesgarririk egiten ez zutenik ere. Hala, epaimahaiari interesgarriak eta egingarriak iruditu zaizkion ideiak txertatuko zaizkio irabazleari, eta beharrezkoak iruditzen ez zaizkionak, ezabatu.

Eraikinaren egitura berritzea ezinbestekoa da Foru Aldundiarentzat, baina aukeratutako proiektuak estruktura errespetatuko du, espazioak berrantolatuz. Helburu nagusiak dira espazioa irabaztea, irisgarritasuna hobetzea eta eraikin «moldagarriagoa» izatea, etorkizunean aldaketak onartuko dituena. Horretarako, espazio garbiak eta gardenak lortu nahi dituzte.

Hasteko, patioko hormak kenduko dituzte, eta barruko plaza bat eratuko da erdian, beheko solairuan. Plazak kultur zentroko guneak lotuko ditu, eta erabilera anitzeko eremua izango da. Irakurketa areto handi bat sortzea ere proposatzen du proiektu irabazleak; irekia egongo da liburutegiaren erabiltzaile guztientzat.

Liburutegiari garrantzia eman nahi izan diote. 1.000 metro karratu izango ditu, oraingo espazioa baino %50 gehiago. Gipuzkoa Kulturaren bulegoak eraikinetik kenduta, solairu hori libratuko dute. Epaimahaiko kide izan den Joaquin Montero arkitektoak esan zuen gaur egungo liburutegiek ez dituztela duela 25 urte zituzten behar berberak, eta espazioa behar horietara egokitu behar dela. Liburutegiaren erabilera arazoak konpontzea ere bada obraren helburuetako bat.

Erakusketa aretoa ere aldatuko da. Denis Itxasok esan zuen jende gutxik erabiltzen duela eraikinetik aparte gelditzen dela eta. «Erakargarriagoa» egitea da helburua, erabiltzaileak jaistera animatuko dituen diseinu bat lortzea. Antzeko itxuraldaketa egingo diote ekitaldi aretoari; oraingo leku berean egongo da, baina espazioari irudi argiagoa eta «egungoagoa» eman nahi diote. Ganbara aretoak ere kezkatzen ditu, eta hara iristeko arazoak konpontzeko asmoa du obrak. Eraikinaren estalkian eta fatxadetan ere «esku hartze garrantzitsuak» egin beharko direla esan zuten.

Egungo eraikinean dauden instalazio gehienak duela 25 urtekoak dira, eta erabat berrituko dituzte. Helburua da «gaur egungo kultur zentro batek dituen eskakizunei erantzutea». Hala ere, Monteroren ustean ez dago irudi berri bat sortu beharrik, jadanik izaera bat duen eraikin bat egokitu eta etorkizuneko aldaketetarako prestatu baizik; Itxasok eta biek etengabe azpimarratu zuten «moldagarritasuna».

Eraberritze lanak

Prozesua bizkortu arren, kulturunearen eraberritzea hainbat fasetan banatu zuten hasieratik, eta urratsez urrats jarraituko diote bideari. Orain, Astigarraga y Lasarte / Bab Arquitectos enpresek sei hilabeteko epea dute obra gauzatzeko proiektua idazteko, eta obrako lanak lehiaketara aterako dira udaberrian. Hortaz, aurreikusten dute lanak datorren urteko udaren ostean hasiko direla, eta Koldo Mitxelena Kulturunea itxi egin beharko dute berritze lanek iraun bitartean; hau da, hurrengo bi urteetan. Kulturuneko zerbitzuei eusten ahaleginduko dira, baina oraindik ez dute zehaztu ez non, ez nola.

Gipuzkoako Foru Aldundiak 6 milioi euroko aurrekontua iragarri zuen berritze lanetarako, baina Denis Itxasok adierazi zuen «guztiek» ikusi zutela diru gehiagoren premia. Bost finalistetako bati ere ez zitzaizkion nahikoa iruditu aurreikusitako 6 milioiak, eta, azkenean, 9-10 milioi euro inguru beharko dituzte eraikina eraberritzeko. Izan ere, esan zuten 3,5 milioi euro beharko direla eraikinaren estalkia, fatxadak eta egitura konpontzeko soilik, eta marjina handiagoa nahi dute erabat moldatu ahal izateko.

Lehiaketa Donostiako bi arkitektok irabazi izanak poztu egin du Itxaso, dagoeneko ezagunak baitira Gipuzkoako Foru Aldundiarentzat. Haiena zen Irungo Gordailuaren proiektua, Gipuzkoako Ondare Bildumen Zentroarena. Donostiako Benta-Berriko kiroldegirako ideia lehiaketan ere lehenengo saria irabazi zuten. Bab Arquitectos kidea, berriz, Madrilgo estudio bat da.]]>
<![CDATA[Astigarraga eta Lasarte arkitektoek eraberrituko dute Koldo Mitxelena eraikina]]> https://www.berria.eus/albisteak/156079/astigarraga_eta_lasarte_arkitektoek_eraberrituko_dute_koldo_mitxelena_eraikina.htm Wed, 29 Aug 2018 17:43:24 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/156079/astigarraga_eta_lasarte_arkitektoek_eraberrituko_dute_koldo_mitxelena_eraikina.htm <![CDATA[Judi Dench aktore britainiarrari ere emango diote Donostia saria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/025/001/2018-08-29/judi_dench_aktore_britainiarrari_ere_emango_diote_donostia_saria.htm Wed, 29 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1890/025/001/2018-08-29/judi_dench_aktore_britainiarrari_ere_emango_diote_donostia_saria.htm Shakespeare in Love filmean (John Madden, 1998). Aurten, lehen aldiz etorriko da Donostiako Zinemaldira, eta 66. edizioan iragarri duten hirugarren Donostia saria emango diote, Hirokazu Kore-eda zuzendari japoniarrarekin eta Danny DeVito aktore, zuzendari eta ekoizle estatubatuarrarekin batera.

Irailaren 25ean emango diote saria, eta Red Joan filma (Trevor Nunn, 2018) proiektatuko dute ondoren. Datozen asteetan estreinatuko da lana, Torontoko Zinemaldian. Filmean, bizimodu lasaia daraman emakume batena egingo du Denchek. Bizitza zeharo aldatuko zaio, ordea, bat-batean Erresuma Batuko zerbitzu sekretuek Errusia komunistari informazioa ematea leporatzean.

Oscar saria ez da aktorea Shakespearerekin lotzen duen gauza bakarra, 1961ean Royal Shakespeare Companyn hasi baitzen lanean. Izan ere, kamera aurrean aritu baino lehen, agertokietan egin zuen Denchek bere bidea. Londresko Old Vic eta The National antzoki entzutetsuetan antzeztu zuen, besteak beste, eta hainbat lan egin zituen ondorengo urteetan.

1960ko hamarkadan hasi zuen zinemako ibilbidea, eta berehala aitortu zuten haren lana. Four in the Morning (Anthony Simmons, 1965) bigarren filmean egindako lanagatik, saria eman zion Britainiar Zinemagintza eta Telebistako Akademiak: Rol Nagusietarako Etorkizun Oparoko Hasiberria. Baita bete-betean asmatu ere: ibilbide oparoa izan du ordutik Denchek, eta makina bat zinemagile ezagunekin aritu da lanean: besteak beste, Clint Eastwoodekin, Stephen Frearsekin, James Ivoryrekin eta Sam Mendesekin.

Pertsonaia gogoangarri askoren rolean aritu da sarri. Viktoria erregina izan zen Mrs Brown filmean (John Madden, 1997); Armande Voizin xelebrea Chocolat-en (Lasse Hallstrom, 2000); Iris Murdoch nobelagilea Iris-en (Richard Eyre, 2001); ezohiko antzerki enpresaria Mrs Henderson Presents-en (Stephen Frears, 2005); eskarmentu handiko historia irakaslea Notes on a Scandal-en (Richard Eyre, 2006); lapurtu dioten semearen bila ari den ama Philomena-n (Stephen Frears, 2013); eta berriz ere Viktoria erregina Victoria & Abdul-en (Stephen Frears, 2017).

Gainera, MI6 Erresuma Batuko zerbitzu sekretuko burua, M, izan da James Bond agentearen zenbait filmetan. Rol hori jokatu duen emakumezko aktore bakarra da; Bernard Lee, John Huston, David Niven, Edward Fox, Robert Brown eta Ralph Fiennes izan dira beste M-ak. Dench zazpi filmetan aritu da M-ren rolean: GoldenEye-n (Martin Campbell, 1995) aurrenekoz eta Skyfall-en (Sam Mendes, 2012) azkenekoz —nahiz eta Spectre-n (Sam Mendes, 2015) cameo bat egin zuen—.

Red Joan elkarrekin egin duten lehen filma da, baina Trevor Nunn zuzendariak eta Denchek agertokietan elkar ezagutu dute, batera lan egin izan baitute. Donostiako Zinemaldia ere ezagutzen du zuzendariak; Sail Ofizialean aurkeztu zituen bi film: Lady Jane (1996) eta Twelfth Night or What You Will (1996).]]>
<![CDATA[Elektronika, elkar batzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-08-28/elektronika_elkar_batzeko.htm Tue, 28 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/026/001/2018-08-28/elektronika_elkar_batzeko.htm Uhin fanzine digitala... Elektronikaz besterik gabe hitz egiteak zentzu handirik ez duen garaian —dagoeneko gainontzeko estilo guztietan txertatuta dagoelako— jaio zen Dantz jaialdia, Jokin Telleria antolatzailearen arabera. Jaialdiak goraldi horretan bertan kokatzen du bere burua. Bigarren edizioa du aurten, eta antolatzaileek indartuta ikusten dute. Ostegunetik larunbatera bitarte, elektronikaz beteko ditu Donostiako Nestor Basterretxea plaza, Tabakalera zentroa eta Gazteszena aretoa.

Aurtengo egitaraua «aurrerapausoa» da Telleriarentzat, «orekatuagoa» baita. Jaialdia garai egokian sortu zutela uste du, hainbat faktore elkartu baitziren: 2016ko Europako Kultur Hiriburutzaren osteko barealdia Donostian, sortzaile zein eragile asko inguruan, eta musika elektronikoaren eta garaikidearen presentzia handiagoa mundu osoan. Horregatik, musika elektronikoaren topagune bat sortu zuten Donostian, eta, lehenengo edizioko herentzia jasota, asmo eta ideia berriekin dator aurtengoa.

Musika elektronikoa «ardatz eraldatzailea» da Telleriarentzat, eta, ondorioz, topaketari asmo artistiko eta kultural bat ere eman nahi diote. Iaz, urruneko musika eta soinu periferikoa jarri zituzten erdigunean, eta aurten beste aldagai batzuk gehitu dizkiote, iazkoa alde batera utzi gabe: artisten egoera hartu dute kontuan, bakoitza nondik datorren eta nola bizi den. Arreta jarri nahi izan diote migrazioari, era askotako bazterkeria landuz, baita lan baldintzak edo «esklabotza garaikidea» ere.

«Modu ezberdinean, angelu eta norabide ezberdinetatik, baina beti elkarrekin», dio jaialdiaren aurtengo editorialak. Egitarauan, lanketa hori ikus daiteke Los Volubleren Borderhack ikuskizunarekin edo SAMA' eta Deena Abdelwahed emakume arabiarrekin —bata Palestinakoa da, eta bestea, Tunisiakoa—.

Kartela ordena alfabetikoan osatu dute, izenik nabarmendu gabe, jaialdi komertzial handietako kartelburuen logikatik ihesi. 55 jarduera antolatu dituzte guztira, eta, aurreko edizioko zenbakiekin konparatuz, nazioarteko artisten konpurua bikoiztu egin dute. Haien artean, ezaguna da Nathan Fake, esaterako. 2004an egin zuen The Sky Was Pink kantak arrakasta handia izan zuen mundu osoan. Rival Consoles ekoizle britainiarraren izena ere handitzen ari da nazioartean; lan ugari kaleratu ditu Londresko Erased Tapes zigiluarekin.

Beste jaialdietan baino emakumezko artista gehiago izan zitezen nahi zuten antolatzaileek, eta egitarau «parekidea» osatu dutela diote. Horren erakusle dira Europan gero eta ezagunago den JASSS DJa (Espainia), Deena Abdelwahed (Tunisia), zeinak elektronikarekin nahasten dituen bere erroak, eta Nazira (Kazakhstan), zeinak inspirazio duen bere herrialdearen bakartzea.

Antolatzaileek argi dute Dantz nazioarteko jaialdia dela, baina oinarri lokala galdu gabe. Nazioarteko izenak ugaritu egin diren arren, Euskal Herriko artista asko ariko dira. Nazioartean Euskal Herriko DJrik ezagunenetako bat da El_Txef_A. Undergroundaren eta komertzialaren arteko oreka nabarmendu zuen Dantz jaialditik, izaera galdu gabe baliatzen baititu zabaltzeko aukerak. A. Gaultier, berriz, DJ hasiberria da; bi urte baino gutxiago daramatza soinuekin jolasten. Hark «jende berria» nazioarteko artistekin nahasteko hautua goretsi du. Ostiralean eta larunbatean, Euskal Herriko taldeak ariko dira arratsalde osoan Nestor Basterretxea plazan. Haien artean daude Aneguria, Landerground, Emesutan, IAMMAI eta Baleaonda.

Jaialdiaren egitarauak musika elektronikoaren aldaera ugari biltzen ditu, baita formatuak ere; DJ gehienek elementu bisual ikusgarriak izango dituzte. Antolaketan ere antzeman daiteke aniztasuna, hainbat eragilek hartu baitute parte prozesuan. BET, ID eta Larraskito kolektiboek gune propioak izango dituzte jaialdian.]]>
<![CDATA[«Historia errepikatu egiten da, baina gure esku dago bestela gertatzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2004/028/001/2018-08-26/historia_errepikatu_egiten_da_baina_gure_esku_dago_bestela_gertatzea.htm Sun, 26 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/2004/028/001/2018-08-26/historia_errepikatu_egiten_da_baina_gure_esku_dago_bestela_gertatzea.htm Le Golem lehen proiektua, eta gelditu gabe dabil ordutik. Afrikako konpainiekin lan asko egin ditu, bertatik bertara ezagutzen baitu hango egoera. Asteartean, bere konpainiak Les Nuits Barbares ikuskizuna aurkeztuko du Musika Hamabostaldian, Viktoria Eugenian. Omenaldia egingo die herri barbaro ahaztuei, eta Mozarten requiemak Afrikako musika tradizionalekin nahasiko ditu naturaltasun osoz.

Zure iragana sakon aztertu izanak bultzatu zaitu lan hori sortzera?

Aurreko lanean, Ce que le jour doit à la nuit izenekoan [Egunak gauari zor diona], nire historia pertsonalari buruzko gogoeta egiten hasi nintzen, eta kontuan izan 25 urte izan arte ez nuela jakin nire jatorri aljeriarraren berri. Uste nuen kolonoak nituela arbasoak, eta, beraz, Frantziako edo Europako txokoren batekoak zirela. Nire ponte izena, Herve, izen bretoi peto-petoa da. Baina 25 urte nituela aitari galdetu nion nondik zetorren Koubi deitura, eta argazki bat erakutsi zidan. Jaun zahar bat zen, goitik behera modu tradizionalean jantzia. Hau besterik ez zidan esan: «Begira: hire aitona duk; hizkuntza bakarra zekiean, arabiera, eta hire gainerako arbasoek, beste hainbeste». Sekulako kolpea izan zen niretzat. Ez nintzen Bretainiakoa, Aljeriakoa baizik.

Les Nuits Barbares lanarekin [Gau barbaroak], harago jo nahi izan dut gogoeta egiteko orduan, neure historia pertsonalean geratu beharrean. Ez dut Magrebekoa izateko itxura handirik: azala argia dut, eta oreztak ere baditut. Eta oso normala da ilehori begi-urdinak ikustea Aljerian. Hain zuzen, geografia komun horrek egiten gaitu denok oinarri mediterraneoaren parte, nazioak nazio. Horixe da obraren abiapuntua, requiem moduko bat, gogora ekartzen dituena iraganeko herri, zibilizazio, kultura, erlijio horiek: elkarrekin gurutzatu, eta, gaur egun, haiek osatzen dute gure oinarri komuna.

Gaur egun asko lantzen da Bestearen errepresentazioa. Nola heldu diozu gai horri?

Bestearen nozioan oinarritzen da, bai, obraren dramaturgia. Askotan, besteari beldurra izaten zaio: ezagunari, aurrejuzguei, elkarrengandik bereizten gaituzten geruza eta muga guztiei. Obra, hain zuzen, bestea ezagutzeko bidaia bat da, ezezagunaren geruza suntsitu beharreko horiek ezagutzekoa, eskuak luzatzekoa.

Obra Besteekin hasten da: aldi berean zoragarriak eta beldurgarriak izan litezke, deshumanizatuak, beren txano distiratsuak buruan, keinu kaotiko eta indibidualen erdian; gero, obrak aurrera egin ahala, txanoak desagertuz doaz, jantziak soilduz, eta, azkenean, gorputza besterik ez da ageri, eta laguntza eta sostengu dantza bat.

Hain zuzen, bidaia hori bilaketa bat da: bilatu egin behar baita eskua luzatzeko eta, batez ere, nork bere burua auzitan jartzeko Besteari dagokionez, bere historiari dagokionez, bere kulturei dagokienez. Historia errepikatu egiten da, biztanleriaren joan-etorriak ere bai, eta beti gaude beste batzuen aurrean, bestelako beste batzuen aurrean. Bai, historia errepikatu egiten da, baina beharbada gure esku dago, eta gure esku bakarrik bestela gertatzea.

Nola bizi duzu apropiazio kulturalaren gaia? Kulturaren unibertsalizazioaren alde egin behar da?

Aldarrikapen kulturala edo kidetasun kulturala baldin bada «ni frantsesa naiz» esatea, edo «ni aljeriarra naiz», «ni italiarra naiz», «ni espainola naiz», bada, horrek ez du zentzurik niretzat, nazioaren nozioaz haraindikoa baita gure kidetasuna. Beste hainbeste esan daiteke komunitarismoari buruz, edo elkarren arteko loturak sortu eta elkar aberastu ordez klanak edo unibertso itxiak osatzen dituzten komunitateei buruz. Kulturaren unibertsalizazioa? Horrek ez luke dena leunduko. Hobe litzateke tolerantzia eta begirune handiagoa izatea multikulturalismoari. Bestea hobeto ezagutzea, nork bere burua hobeto ezagutzeko, hari beldurrik ez izateko, eta geure buruari ere ez.

Mediterraneoa agertoki garrantzitsua da eguneroko albistegietan. Banatzen gaituen horrexek elkartu gaitzake?

Zerbaitek bereizten bagaitu, horrek esan nahi du sakoneko arazo bat dagoela. Horrek esan nahi luke zerbaiten ondorioz identitate bat dagoela alde batean, eta beste identitate bat edo batzuk beste alde batean. Baina zergatik gertatu da halako bereizketa? Ba, arrakala bat dago batzuek zer espero duten eta besteak zeren beldur diren. Ideiek banatu gaituzte elkarrengandik. Eta bakoitzak besteari buruz dituen mamuek ere bai. Elkar ez ezagutzeak banatzen gaitu.

Nork bere ondasunak ditu, egiteko bere manera, bere eskumenak, bere pentsaera, eta horiek guztiek denon artean zabaldu beharreko gauzak izan behar lukete, eta ez babesleku gisa erabiltzeko harresiak. Elkartu, bai, elkar hobeto ezagutu eta ulertzeko. Bereizten gaituen horrexek elkartu gaitzake, baina ikuspegia zabaltzeko pauso aktibo bat behar da horretarako, eta berehalako probetxuan bakarrik oinarrituko ez den lan zintzoa ere bai.

Nola osatu zenuen dantzari taldea? Nolakoa izan zen sortze prozesua?

Nire dantzari batzuk hautaproba baten bidez aukeratuak izan dira, edo beste batzuk, nazioarteko proiektu baten bidez, batez ere Marokon. Sorkaria dantzariekin izaniko joan-etorri batean eratu da, nire proposamen batean oinarrituta. Fayçal Hamlatek lagundu dit entseguetan eta sortze lanean; badira hamar urte elkarrekin lan egiten dugula.

Zertan da Afrikako dantza garaikidea?

Luze eta zabal hitz egin daiteke horretaz, Europako eta Amerikako dantza garaikideaz bezain luze. Afrika kontinente ikaragarri handia da, eta Aljeriako egoera ez da Marokoko, Hegoafrikako, Boli Kostako edo Burkina Fasoko bera. Nolanahi ere, dantza da arte bizietan zokoratuena leku guztietan, eta Frantzia paradisua da dantzaria izan nahi duenarentzat.

Ikuskaria Wagnerrekin hasten duzue, eta Afrikako dantza tradizionalarekin bukatzen. Halako osagai kontrajarriak izanik, zaila da batasuna ematea obrari?

Mediterraneoaren alde banatatik, bi musika mota horiek aditzera ematen dute elkartzeko, batzeko borondate horren parte direla. Wagnerren Rhineko urrea-ren zatitxoak omenaldia egiten dio munduaren sorrerari, gure bidaiaren hasierari, Europa zeharkatu zuten iparraldeko herriei; halako herriak, askotan, gerratik ihesi zihoazen, ez gerra egitera, eta Afrika iparraldeko kostaldean jarri ziren bizitzen. Mozarten eta Faureren requiemak ere gure arbasoen herrien oroigarri bat dira, Aljeriako musika tradizionalak bezainbeste. Nik ez nuke esango musika horiek kontrajarriak daudenik, horrek esan nahiko bailuke batak bestea ukatzen duela. Aitzitik, esango nuke osagarriak direla. Lehen aipatu dugun elkartze horren adibide bat dira.]]>
<![CDATA[Bost begirada berri indartzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/032/001/2018-08-25/bost_begirada_berri_indartzen.htm Sat, 25 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/032/001/2018-08-25/bost_begirada_berri_indartzen.htm
Abramovichek esperientzia du filmak egiten. Iaz, Soldado aurkeztu zuen Zinemaldiko Zabaltegi-Tabakalera sailean, eta aurten El oasis laugarren filma prestatzen ari da egonaldian. Pornografiaren inguruko film bat ontzen ari da, «ez film pornoa», interesgarria iruditzen baitzaio sexua nola bilakatzen den fikzio. Sarearen inguruko gogoeta bat egingo du lanean, protagonistak gorputza bera eramango baitu sarera. Gidoia idaztea du helburu, baina filmatzeko garaian ez da gidoia zehatz-mehatz errespetatzen dutenetakoa; gida bat eduki besterik ez du nahi.

Lopez Riera, aldiz, lehen film luzea prestatzen ari da, hainbat labur egin eta gero. Idazketa fasean dago bera ere. Alacantekoa (Herrialde Katalanak) da, eta bere herrian urarekin duen harremanean sakondu nahi du lanean. Oso leku idorra da, baina, euria egiten duenean, urak hartzen du. Aurretik egin dituen laburretan erakutsi du bere belaunaldiak nola daraman historiaren zama, eta horri ere helduko dio prestatzen ari den filmean.

Santestebanek ere lehenengo film luzea egingo du Tabakalerako egonaldian. Argi dio film bat egitea ez dela lan erraza, eta programan eskainitako espazioan eta denboran 918 gau izeneko proiektuari emango dio forma. Espetxeko eta kanpoko errealitateak elkartzen dituzten gutunak dira proiektuaren oinarria, mundutik isolatuta bizitzea zer den irudikatzeko. Egonaldian feedbackak duen garrantzia azpimarratu zuen Santestebanek, Ikusmira Berriak badelako emateko eta jasotzeko elkargune bat ere.

Wohlatzek tartea hartu nahi du buruan dituen galderei erantzunak bilatzeko, Dormen os peixes de olhos abertos? (Arrainek begiak irekita egiten dute lo?) proiektuan sakontzeko. Hizkuntza askotan egin nahi du lan; izan ere, filma Brasilen girotu duen arren, hiru txinatar izango dira protagonistak. Anekdota bat kontatu zioten behin: Brasilgo apartamentu dorre batean Txinatik produktuak inportatzen zituzten langileak elkartzen hasi ziren, eta, azkenean, liskartu egin ziren. Hiri tropikal bateko kronika idatzi nahi du.

Kolomitsevek harreman estua du dagoeneko Donostiako Zinemaldiarekin. Lehen nazioarteko jaialdia izan zuen 2016an, eta bertan aurkeztu zuen iaz bere graduazio film laburra. Orain, estreinako film luzea prestatzen ari da Ikusmira Berriak-en. Sorterrian, Errusian bizi diren 9 urteko mutiko bat, haren ama eta Chupacabras izaki mitologikoa nahastuko ditu filmean.

Zinemagileei prozesuan laguntzeko, hiru profesionalez osatutako aditu talde bat ari da haiekin lanean: Fodhla Cronin O'Reilly ekoizle irlandarra, Sergio Oksman zinemagile brasildarra eta Savina Neirotti TorinoFilmLabeko zuzendaria. Programaren aurkezpenean, Neirottik esan zuen egonaldiak «bakardadearen eta elkarlanaren arteko balantza» eskaintzen diela sortzaileei. Oksmanek hirugarren urtea du Ikusmira Berriak-en, eta «elkarrizketarako espazioa» da harentzako. Hirurek gogorarazi zuten bost zinemagileak artistak direla, eta bakoitzak badituela bere ibilbidea eta bere ikuspuntua. «Badakite zertan ari diren», zioen Neirottik; adituen lana zuzendarien ikuspegia indartu eta proiektuetan sakontzea da, haren ustez.

Talentuen bultzada

Talentu berriekin konpromiso irmoa azaldu zuten Donostiako Zinemaldiko eta Elias Kerejeta Zinema Eskolako zuzendariek, Jose Luis Rerbordinos eta Carlos Mugirok. Rebordinosek iragarri zuen zinemaldiak asko aldatuko direla datozen urteetan; gakoa dela arreta jartzea filmentzat, industriarentzat ona den horretan, ikuskizunari eta izarrei hainbesteko garrantzirik eman gabe. Horregatik, helburuetako bat da Zinemaldia ez mugatzea hamar egunera. Ari dira lanaren fruituak jasotzen: Ikusmira Berriak programan eginiko lehen film luzea aurkeztuko dute aurten Zabaltegi-Tabakaleran.

Elias Kerejeta Zinema Eskolak lehenengo aldiz hartuko du parte egitasmoan, eta Mugirok naturaltzat jo du elkarlana, Tabakalerako espazioaz gain oinarrian dagoen ideia ere partekatzen dutelako: talentu berriei babesa ematea eta haien ideiak garatzen laguntzea.]]>
<![CDATA[Pasioaren pedagogia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/022/001/2018-08-24/pasioaren_pedagogia.htm Fri, 24 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1958/022/001/2018-08-24/pasioaren_pedagogia.htm Manfred, Richard Straussen On Kixote, eta Richard Wagnerren Nurenbergeko maisu kantariak-en preludioa. Bernsteinek aurretik sekula ez zituen kontzertu horiek zuzendu —Wagnerrena izan ezik—, eta egunean bertan prestatu ondoren, emanaldi arrakastatsua gidatu zuen, eta bere belaunaldiko zuzendari izar bilakatu zen.

Lawrencen (Massachusetts, AEB) jaio zen Leonard Bernstein, 1918an, baina New York hiriarekin lotura estua izan zuen beti. Hantxe hil zen, 1990ean. Garai hartako New Yorkeko komunitate artistikoaren parte ere izan zen, Aaron Copland, Normal Mailer, Mark Rothko eta Tennessee Williamsekin batera, besteak beste. Puritanismoaren eta bazterkeria sozialaren garaian, erreakzio kultural eta politikoa ere izan ziren artistok.

Ospe handia lortu zuen Bernsteinek, ezohiko ibilbidea egin baitzuen: konpositorea zen, pianista, orkestra zuzendaria, hainbat borrokatako ikonoa eta telebista aurkezlea —ikusle kopuru izugarri handiekin, gainera—. Tsarraren Errusiatik ihesi joandako familia batean sortu zen, eta hebrear kultura garrantzitsua izan zen bere bizitzan. 1939an graduatu zen Harvard unibertsitatean, zuzendaritza eta orkestrazioa ikasita. Pianista iaioa zen, eta bakarlari ibilbide oparoa izan zezakeen aurretik, baina diziplina guztiak landu nahi izan zituen. Lan asko konposatu zituen hasierako urteetan, orkestra zuzendaritzari hainbeste denbora eskaini aurretik. Haietan nabari daiteke bere estilo eta eragin nahasketa: Europako musika abstraktua, sustrai hebrearrak, eta genero bereziki estatubatuar bat, musikala, iraultzeko nahia.

XX. menderako genero berri bat sor zitekeela uste zuen Bernsteinek, eta hori zen bere anbizioa, Broadwayren mugekin topo egin zuen arte. West Side Story musikalarekin egundoko arrakasta lortu zuen 1957an, partitura arriskatu batekin, gainera, generoko gainontzeko lanekin alderatuta. West Side Story-rekin batera, Voltaireren Candide lanean oinarritutako opereta bat idatzi zuen, maila handiko antzezlana, umore zirikatzailez betea eta mezu askatzaile irmoa zeramana. Ez zuen inolako arrakastarik lortu, eta bi hilabete besterik ez zuen iraunzinema aretoetan. Sofistikatuegia, akaso, West Side Story maitatu zuen publikoarentzat.

Denean egon nahi izan zuen Bernsteinek, eta sekula ez zuen bere konpromiso soziala ezkutatu. Amnesty Internationalen alde agertu zen jendaurrean, eta Hegoafrikako apartheidaren eta Vietnamgo gerraren aurka. Bere aldarrikapen politikoek FBIren susmoa piztu zuten: 1949an, «fronte komunistak» zirelakoen jarraitzaile izendatu zuten txosten batean, eta zerrenda beltzean sartu zuten berehala. Urteak eman zituen CBS katean debekatuta, eta zinemarako soinu bandarik egin gabe. 1953. urtean, hamaika orriko agiri bat sinatu zuen esanez ez zela komunista. Orduan kontratatu zuen Warner Brosek soinu bandak egiteko, eta orduan hasi zen CBS katean agertzen.

Apolo eta Dioniso

Bernsteinek beste orkestra zuzendari batekin lehian pasatu zuen bizitza osoa: Herbert von Karajanekin, hain zuzen, XX. mendeko beste zuzendari izarrarekin. Judu errusiar emigrantea eta nazismoan ezagun egin zen austriar aristokrata, parez pare. Berlingo Orkestra Filarmonikoko zuzendaria zen Karajan, batuta begiak itxita zituela astintzen zuen zuzendari agresibo eta zorrotza. Haren aldean, bitxia zen Bernstein, kanporakoia, saltoka eta izerditan aritzen zen podiumean, energia handiarekin. Musikariekin ere gertuko harremana izaten saiatzen zen, eta asko harrituta geratzen ziren haiek Lenny deitzen ziotela ikusita. Musika zuzentzeko bi ereduren arteko talka irudikatzen zuten, pasioa kontenplazioaren aurrean, baina Atlantikoaren alde banatako lidergoa ere jokoan zegoen haien artean.

Berlingo orkestrak Bernstein gonbidatu zuen behin, haren autore kutun Gustav Mahlerren lan bat zuzentzeko. Entseguetan, orkestrako musikariak Karajanen soinu irmora hain ohituta zeudela ikustean, zera esan zien Bernsteinek: «Zuek ahaztu egin duzue musika dibertigarria izan daitekeela». Erabateko aldaketa eragin zuen orkestran, eta emanaldi arrakastatsua eman zuten azkenean.

Mass media-k eskaintzen zizkien aukera guztiak erabili zituzten bi zuzendariek haien ospea handitzeko, bakoitzak bere modura. Karajanek grabaketa estudioetan ematen zuen denbora, eta diskoaren industrian gotortu zen. Bernsteinek, ordea, beste bide bat aukeratu zuen: telebista.

Dibulgazio lan handia egin zuen zuzendariak telebistan, Omnibus eta Young People's Concerts saioetan, batez ere, 50eko hamarkadatik 70ekora arte. New Yorkeko Filarmonikoko buruak musikaren munduko sekretu guztiak azaldu zizkien ikusleei: gai teknikoak —nola zuzendu orkestra bat, zer den sonata bat—, konpositore ezagunen inguruko disertazioak —Beethoven, Stravisnky—, eta pop musikako erreferentziak. Komunikatzaile iaioa zen, eta musika klasikora hurbilarazi zituen telebista ikusleak. Izen handiko konpositoreen lanak The Beatlesen abestiekin alderatzen zituen, eta beisboleko konparazioak erabiltzen zituen hamar milioi ikusleri sinfonia bat azaltzeko. Oso ezagun bilakatu zen jendearen artean, baina inguruko musikariek ez zuten oso begiko, eta berak bazekien hori: «Zuzendariek ez naute zuzendari kontsideratzen, pianistek ez naute pianistatzat hartzen, eta konpositoreentzako ez naiz haietako bat». Arthur Rubinsteinek, ordea, erantzun borobila eman zuen Mozarten sonata bat jotzen ikusi zuenean: «[Bernstein] Pianistarik onena da zuzendarien artean, zuzendaririk onena konpositoreen artean, eta konpositorerik onena pianisten artean. Jenio unibertsala da».]]>
<![CDATA[Mende erditik infinitura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/025/001/2018-08-23/mende_erditik_infinitura.htm Thu, 23 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1876/025/001/2018-08-23/mende_erditik_infinitura.htm Jo eta jo zeruko atean deika kantatzen zuten Bob Dylanen Knockin' on Heaven's Door; Kea ur gainean, Deep Purpleren Smoke on the Water; Kezkarik ez, The Beatlesen Carry That Weight. Herriko 18 urte inguruko bost gazte elkartu ziren: Gotzon Lizaso, Sebastian Etxeberria, Mitxel Orbegozo, Alejandro Kortadi eta Juan Antonio Kortadi; eta Leok'k sortu zuten.

Orain, taldeak 50 urte bete dituela, gogoan dute herriko lehenak izan zirela rocka egiten, baita euskarazko rocka egiten zuen lehen taldeetako bat ere. Herriko musika bandan jotzen zuten gehienek, eta orduko rock taldeek, «musika berriak», sortu zien rocka egiteko grina. Gauza berria zen egiten zutena, eta Gipuzkoan eta Bizkaian festarik festa aritu ziren, 1968tik 1972ra arte. Bi estilotako ikuskizuna ematen zuten: alde batetik, nazioarteko rock abestien bertsioak —gehienak euskaratuta—, eta, bestetik, festarako eta dantzarako musika.

1972an, berriz, «soldadutza madarikatua» iritsi zen, Gotzon Lizaso teklatu jotzaileak dioen moduan, eta taldea utzi behar. Zestoarrak ziren denak, eta urte gutxiren aldea zuten elkarren artean; batzuk lehenago eta besteak geroago, denak sartu ziren. Bakarren batzuk musika egiten jarraitu zuten arren, taldea ez zen itzuli 1992ra arte, herrian antolatu zuten rock emanaldi batean jotzeko elkartu arte. Gauza bera gertatu zen 2002an: rock jaialdi batek itzularazi zuen Leok'k. Ordurako seme-alabak koskortuak zituzten, eta taldekideek jarraitzeko asmo argia zuten.

Halere, ez zuten «jotzeagatik jo» nahi, helburu batekin baizik. Taldekide batek Mendebaldeko Saharako haur bat hartzen zuen urtero udan, eta sahararrei laguntzeko konpromisoa azaldu zuen talde osoak. Ingurukoei aholkua eskatu ondoren, Saharar Emakumeen Batasun Nazionalari diruz laguntzea erabaki zuten. Horregatik atera zuten 2006an Saemel diskoa —Saharako emakumeei elkartasuna—, gazte garaiko kanten bertsioekin —The Beatles, The Rolling Stones, The Doors...—, euskaraz abestuta. Zorte txarra izan zuten, ordea. Multinazional pare batek salatu zuten bertsioak egiten zituztela —nahiz eta euskaraz egin— egile eskubiderik ordaindu gabe. Diskoa kaleratu eta hilabetera iritsi zen SGAE Espainiako Autoreen eta Editoreen Elkartearen agindua: disko guztiak suntsitu behar zituzten.

«Frustrazioak jota» geratu zen taldea hainbeste lan egin ondoren, baina, denboraldi batez noraezean ibili eta gero, jarraitzea erabaki zuten. 2010ean Une bat... bigarren diskoa atera zuten, helburu berarekin.

Infinituari segika

Taldekideak aldatu dira urteak pasatu ahala; 1978an Alejandro Kortadi hil zen, errepide istripu batean, eta 2013an, Sebastian Etxeberria, gaixotasun larri baten ondorioz. Hala ere, hutsuneak betetzeko herritarrak izan dituztela dio Lizasok. Gaur egun, honako hauek dira taldekideak: Juan Antonio Kortadi (gitarra eta koruak), Gotzon Lizaso (sintetizadoreak eta koruak), Luis Llavori (gitarrak eta ahotsa), David Gorospe (bateria eta perkusioa), Jesus Aranberri (hammonda eta piano elektrikoa) eta Alfonso Guillo (baxua).

Orain, hirugarren diskoa aurkeztear daude, taldearen 50. urteurrena ospatzeko: Infinituari segika. Zestoako Gaztain estudioetan grabatu zuten, eta, ondoren, finantzaketa kolektiboko kanpaina bat hasi zuten Verkami plataforman, diskoaren gastuei aurre egiteko. Irailaren 1ean aurkeztuko dute diskoa, Zestoan bertan, eta aurrera jarraitzeko asmoz ageri da taldea. 50 urte ez dituzte musika talde askok betetzen, baina infinitua urruti ikusten dute oraindik.]]>
<![CDATA[Beste bederatzi lan berezi Zabaltegi-Tabakalera sailean]]> https://www.berria.eus/albisteak/155853/beste_bederatzi_lan_berezi_zabaltegi_tabakalera_sailean.htm Wed, 22 Aug 2018 07:37:26 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/155853/beste_bederatzi_lan_berezi_zabaltegi_tabakalera_sailean.htm <![CDATA[Txirritari mozala jarri zioten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2018-08-21/txirritari_mozala_jarri_zioten.htm Tue, 21 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2018-08-21/txirritari_mozala_jarri_zioten.htm Bertsolari aldizkariak udako zenbakia aurkeztu du. Mikel Tabernak ikerketa bat argitaratu du: 1916an, Txirrita epaitu eta kondenatu egin zuten Iruñeko auzitegian, bere bertsoengatik]]> Txirrita hil zenetik, baina haren pasarteek zeresana ematen dute gaur egun ere. Lan handia egin da Txirritaren bizitzaren eta bertsoen inguruan, eta bertso askok bizirik iraun dute urte hauetan guztietan, herriaren oroimenari eta hainbaten berreskurapen lanari esker. Halere, bada orain arte oharkabean pasatu den gertakari bat, eta Mikel Taberna idazleak argitara atera du Bertsolari aldizkariren udako zenbakian.

Tabernak ustekabean topatu zuen gaia, bila joan gabe. Diario de Navarra egunkariaren hemerotekan begira zebilela, 1916. urteko ale batean, epaitegiko kronika bat ikusi zuen, eta harritu zen akusatuen aulkian eseritakoen izenak irakurtzean: «Chirritak [sic] bertsolari ezaguna eta Legasako Tomas Alkaine». Bakoitzari bi delitu egozten zizkion akusazioak: irainak eta kalumniak. Txirritak idatzitako bertsopaper batek eraman zituen biak auzitegira. Alkainek hala eskatuta, bertsolariak hamalau bertso jarri zizkion Eusebio Babaze Legasako (Nafarroa) alkateari. Doneztebeko jaietan saldu zuten bertsopapera, 1915eko ekainean, 10 zentimoan, «arrakasta eroarekin», kronikagilearen hitzetan. Sei egun geroago iritsi zen epaia; kondenatu egin zituzten.

Tabernak begien parean zer zeukan ezin sinetsita irakurri zuen istorioa, bere buruari galdetuz nola zen posible «hainbeste informazio izatea Txirritari buruz eta hori ez jakitea». Xabier Letek egina zion epaiketa, fartsa giroan, Gabon, Txirrita antzezlanean (Aztarna, 1982), baina orain arte inork gutxik zekien bertsolaria epaitu eta kondenatu ere egin zutela, Iruñean, 1916ko azaroaren 6an.

Delituaren gorputza

Txirrita epaileen jomugan (Legasa 1913 - Iruñea 1916) izenburua jarri dio Tabernak erreportajeari, eta, epaia bainoago, aurretik gertatuak ikertu ditu, ezagutzeko noiz hasi zen haserrea eta zergatik egin zituen bertsoak. Legasara ere egin zuen bisita, bertako bizilagunek ezer argituko zioten esperantzarekin, baina frogarik garrantzitsuenak egin dio kale: delituaren gorputzak, bertsopaperak.

Bertsoak ez dira agertu, eta inork ere ez dizkio kantatu. Epaiketako sumarioko 169 orrien artean behar lukete, baina falta dira. Tabernak hango eta hemengo artxiboak miatu ditu, hitz egin du batekin eta bestearekin, baina orduan hainbesteko zalaparta sortu zuten bertsoez arrastorik ez da geratzen inon. Gauza asko daude Txirritaren funtsetan, baina Babaze alkateari jarritako bertsoak ez dira inon ageri. Halere, ikerketa hau argitara ateratzeak «norbaiten memorian argia pizteko esperantza» sortzen dio idazleari. Bertsolariari gertatuak ez zuen inolako oihartzunik izan garai hartako prentsan ere, ezta euskarazkoan ere. Tabernaren ustean, ikerketak aztarna batzuk ematen ditu jakiteko bertsolaritzak zer estatus zuen orduan. Herri xehearentzat garrantzia handikoa izan arren, baliorik ez zuen gorbata janzten zutenentzat.

Taberna 2015eko udazkenean murgildu zen istorioan, eta bertsorik gabe ikerketa erabat bukatutzat eman ezin daitekeen arren, orain arte bildutakoa argitaratzea erabaki du. Idazleak gaiaren inguruan ikertzen jarraitzera animatu du: «Badago zer bilatu eta zer aurkitu».

Jatorrizko bertsoak lortu ez dituen arren, haien gaztelaniazko bertsioak ageri dira sententzian. Miren Ibarluzea bertsolari eta itzultzaileak euskarara ekarri ditu bertsoak. Hasieran, Ibarluzeak Txirritaren hizkerara gerturatzeko ahalegina egin zuen, jatorrizko bertsoetara ahal bezainbat gerturatu nahian, baina azkenean, garaiarekin baino, hizkuntzarekin leiala izatea erabaki eta euskara batuan aurkeztu ditu Txirritaren hamalau bertsoak. Ibarluzearen kolaborazioa ez da kolaborazio bakarra izan, Tabernaren ikerketa beste bi bertsolariren ekarpenek jantzi baitute: Unai Iturriagak Txirritarekin sortutako lau irudi eta Andoni Egañak epaitegietan izan dituen esperientziez idatzitako testua.

Udako zenbakia

Mikel Tabernak Txirritaren inguruan egin duen ikerketa da Bertsolari aldizkariaren 110. zenbakiko gai nagusia, baina beste hainbat konturekin osatu dute; «zenbaki berezia, zentzu askotan», Beñat Hach Embarek koordinatzailearen hitzetan. Bi erreportaje daude: batetik, Oihana Iguaranek Twitter erabiltzen duten bertsolarien inguruan idatzitakoa, eta, bestetik, Jon Martinek egindakoa bota berri duten Atamitx jatetxeaz eta Joakin Mitxelenaz. Elkarrizketa egin diote Itziar Navarrori, Oiartzungo (Gipuzkoa) bertsolarien kantaeraren bilakaera aztertu baitu ikerketa batean. Iñaki Murua, Bertsozale Elkartearen zuzendaritza utzi berritan, atzera zein aurrera begira jarri da. Bi komiki daude: Zaldieroa-k «gai-jartzailegintza modernoa» delakoaz marraztutakoa, eta Patxi Gallego eta Xabi Paya prestatzen ari diren Nori komikiaren aurrerapena. Manex Mantxolak eta Saioa Alkaizak euskalkien eta batuaren gai polemikoari heldu diote, bertsolaritzara eramanda. Mixel Aire bertsolariak Urepeletik idatzi du, eta Urepeletik abiatzen da Eneko Bidegainek proposatutako Bidarrairainoko bertso ibilbidea.

Bestalde, aldizkaria lan handia egiten ari da argazkiak berreskuratzeko. 8.000 argazki inguruko artxiboa dute gaur egun, baina osatzen eta txukuntzen ari dira, eta etengabe hazten ari da biltegia. Argazki guztiak berrerabil daitezke, Creative Commons lizentzia askea baitute.]]>
<![CDATA[Musikeneko ikasleek bost kontzertu emango dituzte Hamabostaldian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/030/001/2018-08-18/musikeneko_ikasleek_bost_kontzertu_emango_dituzte_hamabostaldian.htm Sat, 18 Aug 2018 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1873/030/001/2018-08-18/musikeneko_ikasleek_bost_kontzertu_emango_dituzte_hamabostaldian.htm
Miren Iñarga Musikeneko zuzendari akademikoak zikloaren garrantzia aldarrikatu du, aukera ematen baitu musikari gazteen lehen pausoak ikusteko, baina ez azkenak. Izan ere, Iñargak ikasle ohi ugari ikusi ditu Musika Hamabostaldiko gainontzeko zikloetako egitarauetan ere. Zikloak balio dezake entzule gazteak musika klasikora erakartzeko ere , ikasleek errepertorio «eskuragarria» osatu baitute.

Ganbera musika izango da nagusi, baina bakarlari bat ere ariko da. Bi boskote daude egitarauan: Morton eta Kahlo Ensemble; aurrenekoak zikloa irekiko du, eta bigarrenak, berriz, itxi. Soka laukote batek eta pianoak osatzen dute Morton, eta konpositore «ez oso ezagunen» lanak joko dituzte, Cesareo Muñoz biolontxelo jotzaileak aurkezpenean aurreratu duenez. Antolin Dvorak eta Erich Wolfgang Korngolden lan bana joko dute: 2. kintetoa pianoarekin eta Kintetoa pianoarekin mi maiorrean, hurrenez hurren.

Kahlo Ensemble taldeak emango du zikloko azken kontzertua, abuztuaren 24an. Lau sokak eta klarinete batek osatzen dute boskotea. Kinteto eta klarinete errepertorioan garrantzitsuak diren bi lan aurkeztuko dituzte: batetik, Mozarten Stadler Kintetoa la maiorrean, eta, bestetik, Brahmsen Kintetoa si minorrean.

Asteartean, bikote batek eskainiko du errezitala: Gonzalo Manglano tenorrak eta Daniel Huertas pianistak Franz Schuberten Errotari ederra joko dute. Lieder —piano eta ahotsarentzat egindako obra— egile emankorra izan zen Schubert, eta haren azken urteetako lanik ezagunenetako bat joko du bikoteak. Wilhelm Mullerrek idatzitako hogei poematik abiatu zen musikagilea.

Beste guztietatik ezberdina izango da Icaro duoaren saioa: Manu Gaigne perkusio jotzaileak eta Adrian Carro saxofoi jotzaileak sorkuntza garaikidea landuko dute, XX. mende amaierakoa eta XXI. mende hasierakoa. «Musika klasikoa bizirik dago», Gaigneren hitzetan, eta hori erakutsi nahi izan dute musika aukeraketan. Jose Manuel Lopez Lopez, Luis Naon, Andy Akiho eta Andres Martinen lanak joko dituzte, baita Pascal Gaigneren bi lan ere. Hainbat soinu banda egin ditu, eta Goya sarien azken edizioan sari bat irabazi zuen Handia filmerako egindakoagatik.

Ostegunean, Ander Marzana bakarlariak kontzertu bat emango du pianoan. Musika tresnaren historian erreferentziazkoak diren hiru egile bildu ditu horretarako: Beethoven, Chopin eta Ravel. Kontzertuaren lehen zatian, Chopinen Nokturnoa, 1. zk. op. 48 eta Beethovenen Op. 53 sonata, Waldstein joko ditu. Bigarren zatian, berriz, Ravelen Bals nobleak eta sentimentalak lan delikatuak. Hiru maisuekin batera, Marzanak Xavier Montsalvatge musikagile katalana hautatu du, eta haren Sonatina Yvetterentzat lana joko du. «Piano teknikaren eta lengoaia musikalaren eboluzioa» erakutsiko ditu horrela.

Klasikoa garagardo artean

Laugarren urtez, Musika Hamabostaldiak Musikeler gauak antolatuko ditu, entzule berriak garagardo baten bueltan musika klasikora erakartzeko asmoz. Aurten, Convent Gardenen egingo dira bi kontzertuak, Musikenen sortutako bi talderen eskutik: Voz-ess (Daniel Huertas, Gonzalo Manglano, Jone Martinez) eta Bidaide (Manu Gaigne, Nora Lopez, Ane Urbizu, Itziar Vargas). Lehenengo taldeak operetarako eta zarzuelarako lanak joko ditu, eta bigarrenak askotariko musika tradizionalak eta jazzeko lan estandarrak tartekatuko ditu.]]>