<![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 02 Aug 2021 14:59:20 +0200 hourly 1 <![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Museo Bikoitzak, lekuko bikoitza: Iratxe Jaio eta Klaas van Gorkum]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2021-07-31/museo_bikoitzak_lekuko_bikoitza_iratxe_jaio_eta_klaas_van_gorkum.htm Sat, 31 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2021-07-31/museo_bikoitzak_lekuko_bikoitza_iratxe_jaio_eta_klaas_van_gorkum.htm
Jaio eta Van Gorkum hautatzeko arrazoiak azaltzean, Zabalak garrantzi handia eman dio bikote artistikoan aritzeari. «Arte plastikoetan ez da batere ohikoa pertsonak elkartzea, zeren pauso bakoitza akordioz eman behar baita; espontaneotasuna galtzen da, eta sakontasuna irabazten», azaldu du. Batek pentsa lezake artistak askeago egiten duela lan bere kasa beste pertsona bati lotuta baino; Zabalak, ordea, kontrakoa pentsatzen du: taldean lan eginda artistaren lana ez dela hartzen burutaziotzat, eta horrela «askeago» jokatzen dela instituzioekiko eta «kontakizun kolektiboarekiko».

Jaiok Arte Ederrak ikasi zituen EHUn, eta Herbehereetara joan zen 1998. urtean; Hagan, Rotterdamen eta Maastrichten osatu zuen bere prestakuntza akademikoa. 2001az geroztik egiten du lan Van Gorkumekin batera. Rotterdamen bizi dira orain. Zabalaren hitzetan, haien obrak airean dauden galderei erantzuten die: «Edonork egin litzake galdera horiek, baina, arrazoia edozein dela ere, ez zaie kasurik egiten».

Objektuen esanahia

Bi artistek «ikuspegi antropologikotik» egiten dute lan, Jaiok esplikatu duenez. Objektuen bidez sor daitekeen jakinduria mota interesatzen zaie: «Landu izan dugu nola jorratu den materialitatea arkeologian eta etnografian, adibidez. Diziplina horietan elkarrekiko interesa daukagu, baina ez da ohikoa izaten elkarrizketa bat sortzea».

Museoaren ondarea aztertzeko lana ez da arrotza izango haientzat; izan ere, dokumentazioa izan ohi da haien langaia. Objektuen eta dokumentuen esanahi soziala aztertzen dute, horiek beste testuinguru batean erreproduzituta. Besteak beste, Iruña-Veleiako aztarnategiko inskripzio polemikoei eta 36ko gerran hiru soldadu alemaniarri eskainitako monumentu bati buruzko proiektuak egin izan dituzte.

Susana Soto San Telmo museoko zuzendariak adierazi du Museo Bikoitza programa «egonkorra» dela dagoeneko. Bi alde goraipatu ditu: gertuko artistek osatzen duten «narrazio museografikoa» eta haren ondarea handitzea. Maneros Zabalaren Norusta eta Zabalaren Magia, materia eta beharra erakusketak ikusgai daude oraindik.]]>
<![CDATA[Museo Bikoitzak lekuko bikoitza: Iratxe Jaio eta Klaas van Gorkum]]> https://www.berria.eus/albisteak/201347/museo_bikoitzak_lekuko_bikoitza_iratxe_jaio_eta_klaas_van_gorkum.htm Fri, 30 Jul 2021 17:48:57 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/201347/museo_bikoitzak_lekuko_bikoitza_iratxe_jaio_eta_klaas_van_gorkum.htm <![CDATA[Sei kontzertuk inauguratuko dute 82. Musika Hamabostaldia, etzi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/034/002/2021-07-30/sei_kontzertuk_inauguratuko_dute_82_musika_hamabostaldia_etzi.htm Fri, 30 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1951/034/002/2021-07-30/sei_kontzertuk_inauguratuko_dute_82_musika_hamabostaldia_etzi.htm
Eguerdian, Maria Jose Barandiaran pianistak eta Iagoba Fanlo biolontxelo jotzaileak Beltran Pagola konpositorearen Sonata para cantos vascos eta Brahmsen 1. Sonata emango dituzte udaletxeko batzar aretoan. Kursaaleko atarian, berriz, Kup taldeak joko du, Gabriel Baltesek zuzenduta.

Arratsaldean, Esteban Urzelaik zuzendutako gizon koru bat ariko da Ander Simal eta Amaia Zipitria pianistekin, Karmeliten elizan, 17:30ean. Ánima izeneko saio bat emango dute, Euskal Herriko eta nazioarteko konpositoreen obrak nahastuta.

Ondoren, 18:00etan, Jose Ignazio Ansorena txistulari eta danbolin jotzailea eta Joserra Senperena pianista ariko dira udaletxeko batzar aretoan. Euskal danbolinaren aroak aurkeztuko dute, musika tresna hori entzuleei sakon erakusteko asmoz.

Euskal Herriko Gazte Abesbatzak San Bizente elizan abestuko du, 19:30ean. Aitor Biainek eta Basilio Astulezek zuzenduko dute, eta hainbat euskal kantu emango dituzte errepertorioan. Oier Etxaburu pianistak lagunduko die.

Inaugurazio eguneko azken ekitaldia Itsas urradurak izango da, Joxan Goikoetxeak eta Euskameratak emango duten kontzertua. 20:00etan izango da, Miramar jauregian. Donejakue bidearen urtea dela eta, kostaldeko erromes ibilbideari lotutako kantuak interpretatuko dituzte.]]>
<![CDATA[Hamahiru film lehiatuko dira Zuzendari Berriak sailean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2021-07-29/hamahiru_film_lehiatuko_dira_zuzendari_berriak_sailean.htm Thu, 29 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2021-07-29/hamahiru_film_lehiatuko_dira_zuzendari_berriak_sailean.htm opera prima, eta lau bigarren lan. Jose Luis Rebordinos zinemaldiko zuzendariak eta Ainhoa Arruabarrena Kutxabankeko Gipuzkoa Sareko zuzendariak eman zuten hautaketaren berri, atzo, Tabakaleran. Izan ere, saileko epaimahaiak Kutxabank-Zuzendari Berriak saria emango dio film horietako bati: 50.000 euro, erdi bana zuzendariari eta filmak Espainian duen banatzaileari. Gainera, Gazteriaren TCM saria lortzeko hautagaiak dira; sari hori 18 eta 25 urte bitarteko ikasleek osatutako epaimahai batek ematen du.

Zinemaldiak «talentu berriak» sustatu nahi ditu. Joan den astean eman zuten Sail Ofizialean lehiatuko diren bederatzi filmen berri, eta, horien egileen artean, Zuzendari Berriak sailean parte hartu duten hiru zinemagile daude: Laurent Cantet (Ressources humaines, Zuzendari Berriak saria, 1999); Lucile Hadzihalilovic (Innocence, Zuzendari Berriak saria, 2004); eta Ines Barrionuevo (Julia y el zorro, 2018).

Aurten bigarren filma erakutsiko duten bi zuzendarik ere parte hartu zuten aurretik lehenengoarekin: Ulises Porra katalanak eta Silvina Schnicer argentinarrak. Bikotean aritzen dira lanean; Tigre lehen lana aurkeztu zuten 2017an, eta Carajita filmarekin itzuliko dira. Neska gazte baten eta hura hazi duen umezainaren arteko talka kontatuko du filmak.

Donostiako Zinemaldiak bultzada bat eman die sailean hautatu dituzten bost filmi, Industria atalaren bidez. Hamahiru filmetatik bost koprodukzioak dira, eta, denera, hamabost herrialdetako ekoizleek parte hartu dute haietan. Agustin Banchero uruguaitarraren Las vacaciones de Hilda filmaren proiektuak 36. Zinema Eraikitzen lehiaketan parte hartu zuen —gaur egun WIP Latam du izena—. Juan Sebastian Mesa kolonbiarra ere programa horretan izan zen, baita Koprodukzio Foroan ere. La roya izeneko bigarren film luzea aurkeztuko du. Los nadie debutekoarekin (2016) ikusleen saria irabazi zuen Veneziako Kritikaren Nazioarteko Astean. Selma Nacar turkiarrak WIP Europa Industria saria eta Donostiako WIP Europa saria irabazi zituen iaz, Iki Safak Arasinda / Between Two Dawns proiektuarekin, eta huraxe erakutsiko du aurten. Mara Pescio argentinarrak Ese fin de semana aurkeztuko du, Koprodukzio Foroan izan eta gero. Darko Sinko esloveniarra ere hautatu zuten WIP Europan. Programa horren bidez garatu du lehen film luzea: Inventura / Inventory.

Hurbileko erretratuak

Philippe Gregoire kanadarrak bere lehen lana aurkeztuko du: Le bruit des moteurs / The Noise of Engines. Autofikzioa da: zinema eskola ordaintzeko aduanako agente gisa aritu zeneko esperientzian oinarritu da. Hon-ja Sa-neun Sa-ram-deul / Aloners filmak bizilaguna apartamentuan hilda topatzen duen emakume baten istorioa kontatzen du; gertaera horrek bizitza aldatuko dio. Hong Sung-eun korearrak zuzendu du. Mass, berriz, Fran Kranz aktore estatubatuarrak zuzendu duen lehen lana da. Sundanceko Zinemaldian estreinatu zuen. Barkamenari eta erruari buruzko film bat da. Reed Birney, Ann Dowd, Jason Isaacs eta Martha Plimpton dira aktoreak.

Lena Lanskih zinemagile errusiarrak egindako film laburrak hainbat zinema jaialditan erakutsi dituzte. Haren lehen film luzea da Nich'ya / Unwanted. Nahi ez zuen haur bat izan ondoren, neska nerabe batek arazo ugariri aurre egin beharko die; haren istorioa kontatzen du filmak. Javier Marco valentziarrak ere film labur asko egin izan ditu; Goya saria irabazi zuen A la carta-rekin (2020), eta, orain, Josefina film luzea zuzendu du; Bene Sanchez-Arevalok idatzi du, eta Emma Suarez eta Roberto Alamo aktoreak dira protagonistak.

Emanuel Parvu errumaniarrak aktore gisa lan egin du Cristian Mungiu, Adrian Sitaru eta Constantin Popescu zuzendariekin, eta Sarajevoko Zinemaldian zuzendari eta aktore onenaren sariak irabazi zituen Meda or The Not So Bright Side of Things estreinako filmarekin (2017). Erabakiei, mesfidantzari eta errukiari buruzko lan batekin lehiatuko da aurten Donostian: Marocco / Mikado filmarekin. Sun Liang zinemagile txinatarrak Shu Qi Shi Guang / Lost in Summer pelikularekin parte hartuko du Zuzendari Berriak sailean. Burua nahastuta duen mutil nerabe bati buruzkoa da. Zuzendariaren lehen lana, Kill the Shadow (2017), hainbat zinemalditan eman zuten, Montrealgoan eta Shanghaikoan, besteak beste.]]>
<![CDATA[Hamabost herrialdetako hamahiru film Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean]]> https://www.berria.eus/albisteak/201193/hamabost_herrialdetako_hamahiru_film_zinemaldiko_zuzendari_berriak_sailean.htm Wed, 28 Jul 2021 10:06:52 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/201193/hamabost_herrialdetako_hamahiru_film_zinemaldiko_zuzendari_berriak_sailean.htm i> eta lau bigarren lan. Jose Luis Rebordinos zinemaldiko zuzendariak eta Ainhoa Arruabarrena Kutxabankeko Gipuzkoa Sareko zuzendariak eman zuten hautaketaren berri, atzo, Tabakaleran. Izan ere, sailaren epaimahaiak Kutxabank - Zuzendari Berriak saria emango dio film horietako bati: 50.000 euro, erdibana zuzendariari eta filmak Espainian duen banatzaileari. Gainera, Gazteriaren TCM saria lortzeko hautagaiak dira; sari hori 18 eta 25 urte bitarteko ikasleek osatutako epaimahai batek erabakitzen du.

Zinemaldiak «talentu berriak» sustatu nahi ditu. Joan den astean eman zuten Sail Ofizialean lehiatuko diren bederatzi filmen berri, eta, horien egileen artean, Zuzendari Berriak sailean parte hartu duten hiru zinemagile daude: Laurent Cantet (Ressources humaines, Zuzendari Berriak saria, 1999); Lucile Hadzihalilovic (Innocence, Zuzendari Berriak saria, 2004); eta Ines Barrionuevo (Julia y el zorro, 2018).

i> debuta aurkeztu zuten 2017an, eta <i>Carajitai> filmarekin itzuliko dira. Neska gazte baten eta hura hazi duen umezainaren arteko talka kontatuko du filmak.

Donostiako Zinemaldiak bultzada bat eman die sailean hautatu dituzten bost filmi, Industria atalaren bidez. Hamahiru filmetatik bost koprodukzioak dira, eta denera hamabost herrialdetako ekoizleek hartu dute parte haietan. Agustin Banchero uruguaitarraren Las vacaciones de Hilda filmaren proiektuak Zinema Eraikitzen 36 lehiaketan hartu zuen parte -gaur egun WIP Latam du izena-. Juan Sebastian Mesa kolonbiarra ere programa horretan izan zen, baita Koprodukzio Foroan ere. La roya izeneko bigarren film luzea aurkeztuko du. Los nadie debutekoarekin (2016) ikusleen saria irabazi zuen Veneziako Kritikaren Nazioarteko Astean. Selma Nacar turkiarrak WIP Europa Industria saria eta Donostiako WIP Europa saria irabazi zituen iaz, Iki Safak Arasinda / Between Two Dawns proiektuarekin, eta hura erakutsiko du aurten. Mara Pescio argentinarrak Ese fin de semana aurkeztuko du, Koprodukzio Foroan izan eta gero. Darko Sinko esloveniarra ere hautatu zuten WIP Europan. Programa horren bidez garatu du lehen film luzea: Inventura / Inventory. Juan Sebastian Mesaren 'La roya&#39; filmeko irudi bat. DONOSTIAKO ZINEMALDIA <b>Hurbileko erretratuakb> Philippe Gregoire kanadarrak bere lehen lana aurkeztuko du: Le bruit des moteurs / The Noise of Engines. Autofikzioa da: zinema eskola ordaintzeko aduanako agente gisa lanean aritu zeneko esperientzian oinarritu da. Hon-ja Sa-neun Sa-ram-deul / Aloners filmak bizilaguna apartamentuan hilda topatzen duen emakume baten istorioa kontatzen du; gertaera horrek bizitza aldatuko dio. Hong Sung-eun korearrak zuzendu du. Fran Kranz aktore estatubatuarrak zuzendu duen lehen lana da Mass. Sundanceko Zinemaldiak estreinatu zuen. Barkamenari eta erruari buruzko film bat da, eta Reed Birney, Ann Dowd, Jason Isaacs eta Martha Plimpton dira aktoreak. Lena Lanskih zinemagile errusiarrak egindako film laburrak hainbat zinema jaialditan erakutsi dituzte. Haren lehen film luzea da Nich'ya / Unwanted. Nahi ez zuen haur bat izan ondoren, neska nerabe batek arazo ugariri egin beharko die aurre; haren istorioa kontatzen du filmak. Javier Marco valentziarrak ere film labur asko egin izan ditu; Goya saria irabazi zuen A la carta-rekin (2020). Josefina film luzea zuzendu du orain; Bene Sanchez-Arevalok idatzi du, eta Emma Suarez eta Roberto Alamo aktoreak dira protagonistak. Hong Sung-eunen 'Aloners&#39; filmeko irudi bat. DONOSTIAKO ZINEMALDIA Emanuel Parvu errumaniarrak aktore gisa lan egin du Cristian Mungiu, Adrian Sitaru eta Constantin Popescu zuzendariekin, eta Sarajevoko Zinemaldian zuzendari eta aktore onenaren sariak irabazi zituen Meda or The Not So Bright Side of Things estreinako filmarekin (2017). Erabakiei, mesfidantzari eta errukiari buruzko lan batekin lehiatuko da aurten Donostian: Marocco / Mikado filmarekin. Sun Liang zinemagile txinatarrak Shu Qi Shi Guang / Lost in Summer pelikularekin hartuko du parte Zuzendari Berriak sailean. Burua nahastua duen mutil nerabe bati buruzkoa da. Zuzendariaren lehen lana, Kill the Shadow (2017), hainbat zinemalditan eman zuten; besteak beste, Montrealgoan eta Shanghaikoan. <![CDATA[Urumea ibaia, zubien bidez entzunda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2175/040/002/2021-07-28/urumea_ibaia_zubien_bidez_entzunda.htm Wed, 28 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/2175/040/002/2021-07-28/urumea_ibaia_zubien_bidez_entzunda.htm Zubiak dira zauriak, zauriak dira orbainak, orbainak dira izenak piezan bildu zituen Donostiako Cibrian galeriak egin zuen erakusketa baterako. Orain, Donostiako Musika Hamabostaldiak ikus-entzunezko instalazio hori erosi dio galeriari, San Telmo museoari dohaintzan emateko.

60 zubik zeharkatzen dute ibaia, eta 60 minutuko obra bat sortu zuen Erkiziak: minutu bat zubi bakoitzeko. Horiei buruzko informazioa erakusten du pantailan: izenak, ofizialak zein kalekoak, eta datu batzuk, eraikitze eta berritze urteenak. Proiekzioa martxan egongo da museoko ekitaldi aretoan, abuztuaren 3tik 31ra bitarte, doan.

Erkiziak ez zuen erakutsi nahi «zer soinu duen ibaiak»; azaldu nahi zuen «zer den ibai bat, soinuaren bidez». Zergatik zubiak grabatu, orduan? Hura delako ibaiekin izaten den lehen kontaktua. «Paisaiaren zauriak» dira, baita beharrezko tresnak ere; igarotzeko, ez «habitatzeko».

Hori nahi zuen Erkiziak: grabagailu berezi bat itsasten zien zubiei, bakoitzaren bibrazioak jasotzeko, «arkitektura entzuteko». Izan ere, arkitektura «bizirik» dago harentzat. Soinu batzuek urpekoak dirudite, zubiak iragazkorrak direlako. Beste batzuetan, berriz, nekezago sartzen da uraren hotsa, eta itxiagoa da soinua. Denek sortzen dute giro berezi bat.

Erkiziarentzat, zubien izenek garrantzi handia dute. Hiriguneetakoek izen sinbolikoak izaten dituzte, politikarienak eta aristokratenak, eta leku horietatik urrundu ahala, izena galtzen dute, edo bat baino gehiago hartzen. «Zubiak grabatu ahala ulertu nuen horien atzean zeuden hainbat sinbologia, hainbat zauri; sozialak, politikoak, balio ekonomikoari lotutakoak... Eta, gehienetan, izenaren inguruko politiketan nahiko ondo islatzen direnak», azaldu du artistak.

Musika Hamabostaldia eta San Telmo museoa urteetan aritu dira lankidetzan, jaialdi horretako kontzertu batzuk han egiten baitira. Elkarlan hori hitzarmen baten bidez formalizatu dute orain: aurrerantzean, jaialdiak urtero emango dio pieza bat dohaintzan museoari. Hamabostaldiak museoa «aberastuko» du ordainaren bidez, Patrick Alfaya Musika Hamabostaldiko zuzendariak azaldu duenez. Susana Soto San Telmo museoko zuzendariak esan du beren asmoa dela jasotzen dituzten lanak erakustea.]]>
<![CDATA[Inon baino alaiagoa ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2059/032/001/2021-07-27/inon_baino_alaiagoa.htm Tue, 27 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/2059/032/001/2021-07-27/inon_baino_alaiagoa.htm Gari, Hertzainak taldean abesten hasi zenean: «Zein argi izan zuten, batez ere Josuk, taldearen ideia, filosofia, esanahia. Eta zer-nolako indarra azaldu zuen bere proiektuaz mintzatzean, guztiok dena utzi eta berarekin ibilbidea hasteko». ETB1eko Ur handitan saioan kontatu zuen hori, 2019an. Xabier Montoia taldetik kanpo geratu zenean, kantari bat behar zuten, eta Josu Zabala baxu eta soinu jotzailea eta Gerardo Pozo Gene taldearen laguna Legazpira (Gipuzkoa) joan ziren behin, Ziper taldearen kontzertu batera, Gari kantuan entzutera, «ikusteko ea balio zuen ala ez». Ez zioten hautaproba makala egin: «Kontzertu osoan lehen lerroan egon ginen, probokatzen, txistua botatzen, izorratzen... Eta mutilak gainditu egin zuen azterketa», esan zuen Zabalak saio horretan. Garik 18 urte zituen; Zabalak, bederatzi gehiago. Hertzainak 1983an hasi zen kontzertuak ematen kide berriarekin, eta Donostiako IZ estudioan grabatu zuten lehen maketa, Angel Katarain soinu teknikariarekin. Urte horretan bertan hasi ziren kontzertu jendetsuak ematen, Egin egunkariak Euskal Rock Erradikala etiketaren barruan sartu zituen beste hainbat talderekin batera. Lehenengo diskoa 1984koa da: Hertzainak. Marino Goñik ekoitzi zuen, eta Soñua zigiluak atera. Hamar kantu, belaunaldi bati baino gehiagori berebiziko zirrara eragin dizkiotenak: Eh txo!; Pakean utzi arte; Kontrola!; Si vis pacem, parabellum; Kamarada; Ta zer ez da berdin; Infernuko atean; Sigarrillos amariyos; Drogak AEKn, eta Arraultz bat pinu batean. Zabalak sortu zituen doinuak, eta taldekideek eta haien lagunek idatzi zituzten hitzak. Errepikan bada bizipozerako tarterik, ordea: «Inon baino alaiagoa izanen da/ ta zer ez da berdin». Zeinurik gabeko esaldi ulergaitz bat. «Ta zer? Ez da berdin?», galdera axolagabeak izan litezke; edo dena batera: «Ta zer ez da berdin? galdetu ohi dik, sarritan hausnartu arren hik egundo ulertzea lortu ez duan galdera bitxi, ia esoteriko hori hainbatgarrenez errepikatuz», Montoiaren Euskal Hiria sutan liburuko narratzaile batek kontatzen duenez. Diskoa argitaratu eta gero, ezer ez zen berdina izan. «Euskal jendearen eta gure arteko harremanak zeharo aldatu ziren. Hasieran guztiaren kontra atera ginen, eta, denborarekin, horietako asko gure alde jarri ziren, edo entzuten gintuzten, behintzat». Zabalak argi du: «Marino Goñik ez baligu proposatu diskoa egitea, segur aski taldea desegin egingo zen segituan». Burua altxatu, eta dantzarako indarra atera zuten: «Poroboporoboporoboporoboporobopooo/ ta zer ez da berdin». ]]> <![CDATA[Jazzaren pianoa, hamaika eskutara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/030/001/2021-07-21/jazzaren_pianoa_hamaika_eskutara.htm Wed, 21 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1933/030/001/2021-07-21/jazzaren_pianoa_hamaika_eskutara.htm
Gainera, jaialdiak aro berri bat hasi du. Heinekenek babesle nagusia izateari utzi zion iaz, 23 urteren ondoren, eta hemendik aurrera Kelerrek ordezkatuko du. Hala, berriro hondartzako agertokia ipintzen dutenean, Keler Agertokia izango du izena.

Kontzertuetako edukiera mugak iazkoen antzekoak dira. Trinitate plazan 750 entzule sartuko dira, guztiak zenbakitutako eserlekuetan jarrita. Dagoeneko adierazi dute neurri murriztaileak kendu eta gero ere mantendu egingo dituztela eserleku zenbakituak; 1.500 pertsona kabituko dira orduan. Viktoria Eugenia antzokian 450 lagun sartuko dira; Kursaaleko auditoriumean, 800; San Telmo museoan, 120; eta Kursaaleko terrazetan, doako agertoki bakarretan, ia 800, iaz baino dezente gehiago. Abonamenduak agortuta daude, baita zenbait kontzertutarako sarrerak ere.

Miguel Martinek, Donostiako Jazzaldiaren zuzendariak, aurtengoa abeslarien eta pianisten jaialdi bat izango dela esan zuen BERRIAn. Hasteko, egunero antolatu dute piano kontzertu bat San Telmon, 11:00etan. Gaur, Franco D'Andreak abiatuko du sail hori, eta haren atzetik iritsiko dira Marcin Masecki, Marco Mezquida eta Iñaki Salvador. Maseckik bi saio egingo ditu: bihar, Thelonious Monken musika berrinterpretatzen arituko da; etzi, berriz, ragtime estiloa eguneratzen.

Pianista horietako batzuk Trinitate plazako agertokira ere igoko dira. Ostiralean, Mezquidak Talismán diskoa aurkeztuko du han. Harrera oso ona izan du. Kontzertu horren ondoren ariko da Kenny Barron pianista beteranoa. Hark musikari askorekin kolaboratu izan du ia 60 urteko ibilbidean: Stan Getzekin, Freddie Hubbardekin eta Yusef Lateeefekin, besteak beste.

Iñaki Salvadorrek ere joko du Trinitate plazan, artista gonbidatu gisa, larunbatean, Noa abeslaria eta Gil Dor gitarrista laguntzen. Salvadorrek Donostiako Jazzaldiaren saria jaso zuen iaz, eta jaialdian gehien jo duen musikaria da. Haiez gain, egun horretan Naissam Jalal flauta eta nay jotzaile eta abeslariak emango du kontzertua han. Flauta europarraren eta nay arabiarraren bidez, bi mundu uztartzen ditu, bi musika tradizio.

D'Andreak ere errepikatuko du; gaur bertan egingo ditu bi kontzertuak. Gauean, Dave Douglas tronpetista adiskidearekin batera ariko da, laukotean, bien konposizioak jotzen. Pianoa eta ahotsa, biak duoan ariko dira kontzertu horren ondoren, Cecile McLorin Salvant abeslariak Sullivan Fortner pianistarekin kantatuko baitu. Bihar, gisa bereko duo bat egingo dute Gonzalo Rubalcaba pianistak eta Aymee Nuviola abeslariak. Umetan ezagutu zuten elkar, Habanan, eta orain elkartu egin dira haien sorterriari omenaldi bat egiteko.

Ixteko, Mehldau

Izen handiko pianista batek itxiko du Trinitate plazako egitaraua: Brad Mehldauk. Jazz pianistarik ezagunenetariko bat da; lirismoa eta erritmo bereziak nabarmendu izan dituzte haren bereizgarrien artean. Zazpigarren aldiz joko du jazzaldian, kontrabaxuak eta bateriak lagunduta. Akonpainamendu bera izango du Bill Frisell gitarristak ondoren. Inprobisatzeko gaitasun handia du hark.

Kursaaleko auditoriumean ere izango du bere lekua pianoak. Izan ere, larunbatean, Giovanni Guidik omenaldi bat egingo dio Leandro Barbieri Gato saxofonistari. Seikotean ariko da.

Areto hori, hala ere, ahotsen aretoa izango da oroz gain. Horren erakusle dira Jose Jamesek, Buikak eta Silvia Perez Cruzek emango dituzten kontzertuak. James taldearekin ariko da, jazza, bluesa, hip-hopa, soula eta drum and bassa nahasten, ohi duen moduan. Buikaren ahots bereziak jantziko du eragin askotarikoak nahastuta sortu duen musika: soukousa, makossa, afro beata, rhythm and bluesa... Perez Cruzek iaz jo zuen jazzaldian, azken urtean beste kontzertu batzuk eman ditu Donostian, eta itzuli egingo da berriz ere. Entzuleen artean ikusmira handiena sortu duten kontzertuetako bat da harena, gainera. Iaz kaleratu zuen Farsa (género imposible) diskoa aurkeztuko du, horretarako sortutako Farsa Circus Band taldearekin batera.

Jorge Pardo flautistak eta saxofonistak enkargu berezi bat jaso du aurten: omenaldi bat egitea iragan otsailean hil zen Chick Corea pianistari. Pardok maiz jo izan zuen Corearekin, Juan Jose Heredia Niño Josele gitarrista flamenkoak lagunduta, besteak beste. Biek prestatu dute Mi querido Chick emanaldia Kursaalerako.

Jazzaldiaren sariak

La Locomotora Negra talde katalan amateurrak 50 urte bete ditu aurten. Boskote bat zen hasieran, baina hazi egin da urteekin, eta hamazazpi kideko big band bat da egun. Urteurrenean bertan erabaki dute taldea uztea, eta jazzaldiak agur bira baliatu du taldeari saria emateko. Aurretik, bi aldiz izan dira Donostiako Jazzaldian: 1977an eta 2005ean. Gaur emango dute kontzertua, 12:30ean, Viktoria Eugenian.

Chucho Valdes 2003an izan zen Donostiako Jazzaldian; hain zuzen, Bebo Valdes aitak jaialdiaren saria jaso zuenean, harekin batera jotzen. Hemezortzi urteren ondoren, hark jasoko du saria. Jazz afro-kubatar modernoan eragin handia izan du Chucho Valdesek. Ia 60 urte daramatza jotzen, Irakere taldearekin nahiz bere kasa, eta hainbat sari jaso ditu. Bihar gauean emango du kontzertua, laukotean, Trinitate plazan.

Euskal musikariak Kursaaleko terrazetan programatu dituzte, Frigo eta Guuk guneetan. 25 taldek joko dute han, eta Euskal Herrikoak dira gehienak. Horietako batzuk dira Asier Ardaiz tronpetistaren taldea, Alberto Arteta saxofonistaren Laurok taldea, Hutsun txalaparta bikotea eta J.E.L. jazz hirukotea, Sara Azurza abeslariaren taldea, Swingtronics swing taldea, Sara Mansilla abeslari eta gitarristaren taldea eta Les Fous ahots hirukotea.

Viktoria Eugenian, zortzi taldek joko dute SGAE fundazioarekin lankidetzan antolatutako Jazzeñe zikloaren barruan.

Donostiako Jazzaldiak Internet bidez emango ditu jaialdiko hemezortzi kontzertu, zuzenean. Iaz egin zuten hori lehenengoz, eta 70.000 entzule inguruk ikusi zituzten emanaldiak jazzaldiaren Youtubeko kanalaren bidez. Aurten, Viktoria Eugeniako kontzertu guztiak emango dituzte, baita Trinitate plazakoak ere, Mehldaurena izan ezik.]]>
<![CDATA[«Entzuleen erdiak hor daude; ez dakigu besteek zer egingo duten»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1959/030/001/2021-07-18/entzuleen_erdiak_hor_daude_ez_dakigu_besteek_zer_egingo_duten.htm Sun, 18 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1959/030/001/2021-07-18/entzuleen_erdiak_hor_daude_ez_dakigu_besteek_zer_egingo_duten.htm
Gogorrak izan dira aurtengo jaialdia prestatzeko lanak?

Ez, nik ez nuke gogorra hitza erabiliko, inondik ere. Zehaztugabetasun handia izan dugu, jaialdiaren ezaugarriak eta baldintzak kolokan egon direlako. Ezin dut esan gogorra izan denik, zeren egoera gutxi gorabehera zehaztu denean, gauzak ondo atera dira, ikuspuntu artistikotik behintzat. Ohi baino gehiago tardatu dugu, baina lortu dugu.

Zer izan da zailena?

Momentu egokiarekin asmatzea egitaraua ixteko, jaialdia taxutzeko, jakinarazteko eta sarrerak salgai jartzeko. Horiek izan dira erabakirik labainenak. Musikari bat ala bestea aukeratzea, tira, lanbidearen barruan dago, baina ez genekien esku artean genuen programak balioko ote zigun hamabost egunean.

Dena prest zegoela zirudienean, jakinarazi duzue bi musikarik huts egingo dutela: Mulatu Astatkek eta Arlo Parksek.

Gorabeherak izan dira osasun neurriekin. Orain, izango lukete etortzeko modua, baina kontzertuak bertan behera utzi genituen, eta bi ordezko lotu. Niri pena handia eman zidan.

Hitz egin duzue datorren urtera atzeratzeari buruz?

Etorri ezin izan duten guztiak eta beste ehunka musikari daude datorren urtean jotzeko deseatzen. Berez, 2022ko jazzaldia ia itxita dago. Programa osoa urrian edo azaroan jakinaraziko dugu, segur aski. Ikusi egin behar, ordea. Orain arte, zerbait segurutzat jo dugun bakoitzean, ez da gertatu.

Jazzaldia asteazkenean hasiko da, baina igandean [gaur] atariko bat izango du, Txillida Lekun.

Haiek proposatu ziguten, eta ondo iruditu zitzaigun. Aurreratzea egoerak erabaki du gure partez: Cecile McLorin Salvanten bi kontzertu bertan behera geratu ziren, eta, ez bazuen zerbait aurkitzen, ezin zuen asteazken arte itxaron. Guk jazzaldian izan nahi genuen nola edo hala, eta Txillida Lekura jo genuen. Nahiz eta teorian geure burua kontraprogramatu dugun, ondo atera da.

Salvantek 2018an kantatu zuen jazzaldian, laukotean. Aurten pianoarekin arituko da, ezta?

2018an bertan editatu zuen disko bat duoan, hain justu laukote horretako pianistarekin, Sullivan Fortnerrekin. Gerora ere harekin jarraitu du lanean, eta disko berriena ere duo bat da. Haien estiloek ondo ematen dute elkarrekin. Ahalmen handia dute, eta baita berritzeko gogoa ere.

Itxura berezia du Noaren kontzertuak. Iñaki Salvador arituko da artista gonbidatu gisa...

Noak Afterallogy izeneko disko bat editatu du; jazz estandarrak kantatzen ditu, haren betiko lagunarekin, Gil Dor gitarristarekin. Hala ere, uste du agertokian jantziagoa geratzen dela biak pianista batek lagunduta aritzea, eta horrela ari da jotzen. Iñaki ikustea etxeko norbait ikustea da guretzat; primeran ordezkatzen gaitu edozein egoeratan.

Trinitateko egitaraua Brad Mehldauk eta Bill Frisellek itxiko dute, bi izen handik.

Bi estilo lasai eta liriko dira. Niretzat, Mehldau jenio bat da, argi eta garbi. Izugarrizko maila dauka. Bill Evans bere garaian, Keith Jarrett bere garairik liriko eta onenetan... Liga horretan dago. Asko esatea da, baina horrela da. Frisell ez da hain jeniala, baina sekulako jakinduria eta dotorezia dauka. Desberdinak diren arren, saio homogeneo bat egingo dute.

Pianistek leku nabarmena dute jaialdian, ezta?

Bai, bai, jazzeko pianisten Zein da zein? handi baten modukoa da, dudarik gabe. Esandakoez gain, Kenny Barron, Marco Mezquida, Gonzalo Rubalcaba... Musikari on asko dago, baina abeslarien eta pianisten jaialdi bat da aurtengoa.

Jorge Pardok omenaldi bat egingo dio Chick Coreari. Hark maiz jo zuen jazzaldian.

Jorgeri eskatu nion zerbait prestatzeko Chick Corearentzat, eta ezetz esan zidan, ez zela omenaldien zalea. Azkenean, proposamen berezi bat egin zidan. Gero ikusi dut udan Chick Corearen omenaldi dezente joko dituela, ez gustatu arren... Koherentea da Chick oroitzea, eta Jorgek egitea.

Silvia Perez Cruzek hirugarren urtez jarraian joko du, eta ikusmin handia sortzen du aldiro. Sukarra eragiten du Donostian.

Udazkenean hiru egunez abestu zuen Viktoria Eugenian; Kursaalean ere izan zen... Lagun onak ditu; ondo pasatzen du, eta, gainera, entzuleak ez dira nekatzen. Esan beharra dago nahiz eta estilo jakin eta berezi bat daukan lan handia egiten duela proposamen instrumentala aldatzeko. Kursaalean entzungo dugun errepertorioa Viktoria Eugenian eman zuen berbera da, baina seikote batekin eta argiztapen izugarriarekin. Iragartzen duzun aldiro, ikusmin handiagoa sortzen du. Asko iraungo du? Oxala.

Aurten, doako agertoki bakarrak Kursaaleko terrazak izango dira, eta hor elkartuko dira euskal musikari ia denak.

Bai, 2019an eta aurreko jaialdietan egon ohi ziren euskal musikariak berreskuratzeko saiakera bat da hori. Bi agertokitan 25 kontzertu egingo dira, gehien-gehienak euskal musikarienak.

Chucho Valdes 2003an izan zen jazzaldian, Bebo Valdes aitak saria jaso zuenean. Orain, hari emango diozue saria.

Gaur egun, pianistarik errespetagarrienetako bat da, ez jazz karibetarraren barruan, ezta jazzaren barruan ere, baizik eta musikan, orokorrean. Bizirik dagoen pianistarik onenetariko bat da. Mulatu Astakteren ordezko bat behar genuen, biran zebilen, data libre zuen... Eta poz handia eman zion hemezortzi urteren ondoren aitaren lekuan egoteak.

La Locomotora Negrari emango diozue beste saria, hain justu agur esan duen urtean.

Gogoan izan behar da amateurrak direla; guztiek dute beren lanbidea edo erretiroa. 50 urtez aritu dira musika egiten, eta big band bat mantentzea oso garestia da. Azkenean, gelditzea erabaki dute. Jaialdiarekin lotura handia izan du taldeak; hirugarren aldiz etorriko dira, eta logikoa eta egokia iruditu zitzaigun saria ematea.

Neurriek hala aginduta, jaialdiak gabezia batzuk izango ditu aurten ere. Nabarmenena, ez dela hondartzako agertokirik egongo. Zenbaterainoko galera da hori jaialdiarentzat?

Hondartzako agertokia jaialdiaren ezaugarrietako bat da. Ez du zerikusirik jazzarekin, baina bai entzuleekiko konpromisoarekin. Horri ez diogu uko egingo, baldin eta horretarako ahala badugu, jakina. Egungo egoeran, ezin dugu ezer egin. Hatzak gurutzatu, eta itxaron. Data bat zehaztu dugu Simple Mindsekin 2022rako. Jarri genuen 2020rako, 2021erako... Ea hirugarrenean asmatzen dugun.

Hor gakoa da mugarik gabe mugitu ahal izatea. Hondartzako agertokiak hori behar du, eta terrazek ere bai, benetan terrazak izateko. Hiriaren udako iruditeriak libre mugitzea eskatzen du. Proposamen artistiko koherente bat daukagu, baina maila sozialean, urbanoan, erabateko irekiera behar dugu.

Edukiera mugak iazkoen berdintsuak dira. Tarte handiagoa izatea espero zenuten?

Ordainpeko kontzertuetan, ez dugu batere tarterik izan; iaz bezalaxe gaude, 50 eserleku gorabehera. Jende gehiago sartuko da terrazetan: 700-800 agertoki bakoitzean.

Aldaketa batzuk mantendu egingo dituzue: Trinitateko eserlekuak zenbakituta egongo dira aurrerantzean. Zergatik?

Entzuleentzat erosoa da; ezin dugu atzera itzuli. Horrek apur bat murriztuko du edukiera, eta, anbizio artistikoari eutsi egingo diogunez, kopuru bera jende gutxiagoren artean zatitu behar da. Sarreren prezioa batez beste igo egin liteke datozen jaialdietan, erosotasun horren trukean.

Nolakoa izan da publikoaren erantzuna aurten?

Imajinatzen genuena baino dezente hobea. Inoiz ez ditut ikusi sarrerak horrelako abiaduran saltzen: lehenengo egunean jaialdi osoan saltzea espero genuen sarreren %48 saldu genituen.

Iazko etenaren ondoren, batzuk irrikaz itzuli dira kontzertuetara, baina beste batzuek zuhurrago jokatzen dute. Kezkatzen zaitu horrek aurrera begira?

Kezkatzen nau ez jakiteak zer gertatuko den esaten digutenean: «Edukiera guztia duzue, dena %100era arte bete daiteke». Urte osoan ari gara kontzertuak antolatzen, eta argi daukat entzuleen erdiak hor daudela, nahi dutela kontzertuetara joan. Garbi ez daukadana da zer gertatuko den beste erdiekin. Gainera, musika popularra entzuteko —jazza, bluesa, popa, rocka— sarrerak agortu egiten dira %50eko edukierarekin, baina musika klasikoa ez da saltzen. Erdia ere kosta egiten da. Adinaren arabera bereiztea sinplista da, baina ez dakigu publikoaren zati batek zer egingo duen dena berriz irekitzen den egunean. Igual ikusi dute etxean ondo egoten dela, eroso, streaming eta plataforma askorekin...

Gorabehera handiak izango ziren azken bi urteetako aurrekontuetan. Zein da egoera?

Sarrerak eta gastuak asko aldatu dira. Hala ere, emaitza ikusita, zera esango nuke: zenbat eta neurri txikiagoa izan, orduan eta txikiagoa da arriskua ere. 2020an eta 2021ean azken emaitza positiboa izango dela uste dut, baina ea nola gauden 2022an, programazioak, edukiera eta gastuak hainbeste igotzen direnean. Ez dizut esango 2021a libratu dugunik, baina bideratuta dago. 2022ak gehiago kezkatzen nau alde horretatik.

Heinekenek jazzaldia babesteari utzi zion iaz, 23 urteren ondoren. Aro bat itxi duzue, eta beste iturri bat ireki: Keler iritsi da.

Izan ere, 2021ari ez ezik, etorkizun ziurgabe bati ere egin behar genion aurre. Heinekenek eskaini zigun 2021ean egotea, baina 2020ko maila berean, ez lehenagokoan. Kelerrek, berriz, etorkizunaren aldeko jarrera bat dauka. Aurten, baldintza batzuetan ariko dira, baina babesa handitu egingo da denborarekin. Anbizioa izan nahi badugu, hori ordaindu egin behar da.

Amaitzeko, egingo dituzu jazzaldirako hiru proposamen?

Lehenengoa, zalantzarik gabe, Franco D'Andreak asteazken goizean emango duen kontzertua. Europan ez dago beste musikaririk gai dena tradizioa eta abangoardia uztartzeko horren ikuspegi zuhur, argi eta sentikorrarekin. Azken eguna ere asko gustatzen zait, Mehldau eta Frisell. Badago beste bat ez dena horren ezaguna baina proposamen biribilenetariko bat duena: Giovanni Guidi. Omenaldi bat egingo dio Barbieriri, seikote batekin.]]>
<![CDATA[Zortzi talderen kontzertuak Viktoria Eugenian, Jazzeñe zikloan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2019/034/002/2021-07-17/zortzi_talderen_kontzertuak_viktoria_eugenian_jazzee_zikloan.htm Sat, 17 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/2019/034/002/2021-07-17/zortzi_talderen_kontzertuak_viktoria_eugenian_jazzee_zikloan.htm
Atzo aurkeztu zuten zikloa, Donostian. Han izan ziren Miguel Martin Donostiako Jazzaldiaren zuzendaria; Juan Jose Solana SGAE fundazioko presidentea; Oscar Castaño SGAEren Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako delegazioko presidentea, eta Javier Estrella Jazzeñeren zuzendaria. SGAEren ordezkariek adierazi dute haientzat garrantzitsua dela Donostiako Jazzaldian parte hartzea, Europako jazzaren erreferentetzat daukatelako.

Denera 252 artistak eman zuten izena zikloan parte hartzeko, eta fundazioak egin du horien arteko hautaketa. Jazzeñeren helburua ez da soilik taldeen kontzertuak antolatzea, baizik eta taldeei aukera ematea haien lana mundu osora zabaltzeko. Horregatik, hainbat jazz jaialditako ordezkariak deitu dituzte Donostiako zikloan parte hartzera, musikariek programatzaileak eta antolatzaileak ezagut ditzaten. Emanaldiak ahalik eta gehien zabaltzeko asmoz, Internet bidez ere emango dituzte, zuzenean.

Disko berriak aurkezten

Datorren ostegunean, Ariel Bringuez Quintetek egingo du lehen kontzertua. Nostalgia Cubana aurkeztuko du, 1950eko hamarkadako artista kubatarrei egindako omenaldi bat. Bigarren saioan, Caminero Quintetek jazza eta flamenkoa uztartuko ditu.

Biharamunean, Daniel Garcia Triok Travesuras diskoa aurkeztuko du; «azkenaldiko lanik indartsu eta originalenetako bat» da, antolatzaileen ustez. Chano Dominguez Triok, berriz, Chumbulum diskoa atera berri du, konfinamenduan sortutako kantuz osatua, neurri batean.

Smack Dab boskoteak irekiko du larunbateko saioa. Haien musikaren erroak jazz tradizionalean eta musika afro-amerikarrean daude. Sumrra hirukotea ariko da ondoren. Egungo munduari buruzko gogoetaz betetako kantuak sortu dituzte.

Zikloko azken egunean, Alba Careta Groupek tronpeta lan «sotil eta sentibera» bat erakutsiko du lehenik. Manolo y Curra bikoteak itxiko du programa, ahotsez eta pianoz sortutako antzezlan gisako emanaldi batekin.]]>
<![CDATA[Dendaoste bat lurraren azpian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/033/001/2021-07-15/dendaoste_bat_lurraren_azpian.htm Thu, 15 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/033/001/2021-07-15/dendaoste_bat_lurraren_azpian.htm
Bi begirada izeneko erakusketa bat dago jarrita, eta hor egongo da abuztuaren 28ra arte. Bi artista, bi Aitor: Etxeberria bata, Sarasketa bestea. Pintura lantzen hasi ziren biak, eta bakoitzak bere bidea egin du, jakin-minari jarraituz. Etxeberria eskulturan aritu da azken urteetan, eta Sarasketak margoekin segitu du. Eibarko Portalean (Gipuzkoa erakusketa bat) jarri zuten elkarrekin, eta haren zati bat eraman dute Kurrera.

Eskailerak jaitsi eta ezkerretara, eskultura bat dago lurrean ipinita, egurrezko pieza eta leiho zahar batzuekin egina. Aldamenean, altzairuzko hodi koloretsu batzuk, ikasmahaien hanken itxura dutenak, bloke batean zanpatuta. Inguruan dituzten koadro berdexkek giro egokia ematen diete. Nekez hitz egin daiteke Sarasketaren margolanez gutxi gorabeherakorik gabe, dena baita koloreen nahasketa formarik gabeko bat, fokuz kanpoko ez-irudi bat, oihalaren betetze sotil eta iradokitzaile bat.

Aretoaren erdian, bi kulata daude horman zintzilik, elkarri lotuta. Etxeberria mendaroarra da; Sarasketa, eibartarra. Horrek badu lotura hautatutako materialekin. Etxeberriak hondakinak erabiltzen ditu eskulturak egiteko: industriako materiala, itsasoak ekarritako objektuak, baztertutako zakarrak. Horiek moldatuta sortzen ditu lanak: hegal bat, aluminioz estalia; eskuila bat, zurezko eta porlanezko eranskinekin. Horrelakoak idulkien gainean paratu ditu, eta handiagoak direnak, lurrean. Sarasketaren koadroen azpian hartzen dute atseden bi esfera erdik, bata betea eta bestea hutsa, oreka dantza batean. Egoki nahasten dira pintura lausoak eta eskultura trinkoak.

Artisten bi begiradei hirugarren batek egiten die so Kurren. Juanma Arriaga da, galerista. Erakusketa gelaren atzealdean du bulegoa, artelanez, liburuz eta karpetaz beteta. Izan ere, erakusketa ez da guztia; koxka bat sakonago dago gakoa: «Dendaostea da galeria guztietako zatirik garrantzitsuena». Atzeko negozioa funtsezkoa da ageriko jardunari eusteko. Arte galerien oinarrizko egitekoa zera da, programatzea, erakustea, zabaltzea eta saltzea. Formula hori, ordea, zahartu egin da Arriagak 2002. urtean galeria ireki zuenetik: «Gehiago saltzen genuen orduan. Orain, batzuetan egiten ditugu bizpahiru hilabeteko erakusketak ezer saldu gabe. Hori lehen ezinezkoa zen».

Ohiko martxa horrelakoa bada, zer esan azken urteko etenaz. «Izugarria izan da». Nola egin aurrera, hortaz? Bada, kanpoko lanei esker; «bigarren mailako merkatuari» esker. Arriagak artelanen salmentak kudeatzen ditu, «operazio inportanteak», galeriako eta handik kanpoko obrenak. Haiek hartu eta «jarri» egiten ditu: «bata bezero bati, bestea espazio publiko batean...». Eta enkanteak baliatzen ditu horretarako. «Houstonen, Kalifornian erosten dut... Goizeko ordu biak edo hirurak arte geratzen naiz maiz», azaldu du, barrez. «Dealer lan hori egingo ez bagenu, aspaldi itxi genuen».

Arriagak pozez gogoratzen ditu lehengo garaiak ere, artearekiko «sentsibilitatea» garatu, «koadroei nola begiratu ikasi», eta aurreneko lantxoak egiten hasi zeneko horiek: «Aurkitzen nuen Miro edo Picasso txiki bat, deitzen nion New Yorkeko galerista garrantzitsu bati, eta argazki bat bidaltzen nion. Mezularien bidez, hiru egunetan han zegoen. Hori bera liluragarria zen. Interesatzen bazitzaion, koadroa hartu eta New Yorkera joaten nintzen. Saldu, kontuak egin, eta buelta. Gaur egun, hori pentsaezina da».

Sistema, gainbeheran

Aldaketa handiak gertatu dira galerien munduan, eta artearen munduan ere bai, orokorrean. Arriagak etxean ere ikusten du hori, honelakoak entzundakoa baita: «Aita, zertarako egingo dugu ilara hori Gioconda ikusteko? Hemen daukagu eta», eskuko telefonoa erakutsiz. Internetek eta bat-batekotasunak asko erraztu diote lana, nazioarteko salerosketa horiek ikusi besterik ez dago, baina uste du «gertakizunen» galtze horretan sentsibilitate bat ere geratzen dela bidean: «Galerien sistema zaharkituta dago, eta berritu egin behar da. Nola? Ez dakit, baina heziketa kontua da batez ere. Artelanei begiratzen ikasi egiten da». Haren ustez, gainbehera artea ulertzeko modu batena da, galeriena baino gehiago. Kritikoa da hezkuntzarekin, baita instituzioekin ere. Bi adibide aipatu ditu: %21eko BEZa, nazioarteko bezero asko uxatzen dituena; eta obrak zuzenean artistei erosteko joera, galerien eta sistema osoaren kontra doana, haren ustez.

Zurriola pasealekuan, negua eta uda ez dira berdin. Arriagak ez du uste turismo kultural askorik dagoenik: «Parte Zaharrean parke tematiko bat daukagu. Jendea datorren horretara dator, eta, bide batez, artea ikusten du. Hala ere, turista oso garrantzitsua da guretzat». Urteekin, bestelako bezero batzuk galdu ditu: «Erdiko klasea». Artelanak erosten dituzten aberats asko daude, baina lehen ugariagoa zen tarteka zerbait erosten zuen jendea, «mila euroko gauza bat ezkontza oparitarako, eta horrelakoak».

Arriagak hizketarako duen patxada eta zehaztasun berberarekin arakatzen du galeria ostea: elkarren ondoan daude Gonçalo Mabunda mozambiketarrak armekin eta munizioarekin sortutako tronu bat eta Jorge Oteizaren Hau Madrilentzat brontzezko pieza. Begirada zorrotz eta «eklektiko» horren bidez eratu du Kur, aurre eta atze.

KUR GALERIA
Irekiera urtea. 2002.
Lekua. Zurriola pasealekua, 6, Donostia.]]>
<![CDATA[Ur parrastada bizigarri bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1997/032/001/2021-07-01/ur_parrastada_bizigarri_bat.htm Thu, 01 Jul 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1997/032/001/2021-07-01/ur_parrastada_bizigarri_bat.htm
Gazteak dira Gazte. Haiek dira protagonistak Hika Teatroak eta Oinkari dantza taldeak elkarlanean egindako kaleko antzerki eta dantza ikuskizunean. Bihar estreinatuko dute, Hondarribiko Kasino Zaharreko lorategian (Gipuzkoa), eta hainbat herritan erakutsiko dute datozen hilabeteetan. Hori baino lehen, aste honetan, saio ireki bat egin dute Villabona-Amasako Fleming herri eskolan (Gipuzkoa), zenbait BERRIAlagunen aurrean.



Hikak eta Oinkarik elkarrekin sortutako laugarren ikuskizuna da Gazte. Amantalen ahotsa egin zuten 2012an, Itsasoaren emazteak 2013an, eta Sagartu kaleko dantza ikuskizuna 2017an. Hiru urtez plazaratu dute Sagartu. Lan horrek antzerkia, dantza eta zuzeneko musika nahasten zituen, eta hori bera egin dute Gazte-n ere, desberdintxoa den arren: «Ikuskizun gaztea da, gazteei eman zaie hitza, gazteekin egina dago», azaldu du Agurtzane Intxaurraga zuzendariak. Dantzariekin saio batzuk egin zituzten lehenik, bakoitzak barruan zuena taldean ateratzeko; ideia horiek dira ikuskizunaren abiapuntua. Ahalduntzeko modu bat izan da, Eneko Gil koreografoaren hitzetan.

Gazteei buruzko lan bat, noiz eta hilabeteetan haien gainean estigma bat jarri den garaian; kale ikuskizun bat, noiz eta kalean egoteak esanahi sinboliko berezi bat hartu duen sasoian. Emozioetatik sortutako obra bat da, eta ezin ukatuzko indar bat dauka horregatik; hainbestekoa, non eztanda egiten baituen une batean baino gehiagotan.

Gorputzak mugimenduan

Urez idatzi dute Gazte Fleming eskolako pilotalekuan. «Ura omen da bizitzaren iturria», kontatu du Intxaurraga zeremonia maisuak: «Ez eskatu urari isiltzeko; ez eskatu urari geldi egoteko». Pilotalekua dantzaleku bihurtu da, dunbal astuneko hip-hop erritmo batek lagunduta, eta banaka aurkeztu ditu dantzariak: Amaia Aizpurua, Izaskun Aizpurua, Lide Bengoetxea, Gorka Duran, Sua Enparantza, Aiora Escudero, Fermin Escudero, Aimar Garaiar, Gorka Granado, Maitane Irurzun, Lierni Kamio eta Beñat Monfort. 16 eta 24 urte bitarteko gazteak dira denak. Intxaurragak eta Gilek ere parte hartzen dute eszenan, gazteen konplize, gidari edo zirikatzaile lanetan aritzeko, helduen roletik.

Zigor Lampre DJak sortu du ikuskizunaren musika. «Hip-hoparen eta poparen kulturatik nator, eta tradizioa gehiago kostatzen zait. Lanak izan ditut banakoaren erritmoa ikasten, sintetizadoreak nahasten, sampler-ak sartzen... Eta asko ikasi dut». Zuzeneko emanaldietan, Martin Little ere arituko da DJ lanetan. Eneko Dieguez saxofonistak biribilduko du musika, zenbait pasarte gozorekin.

Gazteak dantzan ari dira, kolore biziko jantziak soinean dituztela, goitik behera begiratu ohi zaion gazteen putzu lauso horren barruan askotariko urak eta korronteak daudela irudikatuz bezala. Hitza ere erabiltzen dute; megafonoa hartu du batek: «Bekadun eterno asko, eta lan egiteagatik kobratzen duen jende gutxi. Agintzen duten gutxi batzuk, eta obeditzen duten asko. Gizon agintari asko». Aldarri egiten dute, maitasun erromantikoaren kontra, heteroarauaren kontra, sentitzen duten presioaren kontra: «Zer dakit nik zer bide hartuko dudan hemendik aurrera? Utzi saiatzen. Eman eskua, baina eraman gabe. Utzi erortzen».

Mugimendu bizia duten uneak zati lasaiekin tartekatu dituzte. Intxaurragaren kantuek eta Dieguezen soloek girotzen dituzte pasarte atsedengarri eta iradokitzaile horiek. Dantzariak agertokian daude denbora guztian. Gorputzak mugimenduan dituzte: elkar ukitzen dute batzuetan; taldetik bereizten dira besteetan, eta elkar besarkatzen dute aldian-aldian. Borroka egiten dute, baita elkar laztandu ere. Itxuraz aldatzen dira ikuskizunean, hitzez eta arropaz biluzteraino. Takoi gainean egindako sokadantza eder batekin baretzen dituzte aurretik estututako emozioak.

Dantzari gehienek antzeko sentipenak izan dituzte ikuskizuna sortzeko prozesuan, emanaldia egin eta gero Mikel Peruarena BERRIAko kazetariak gidatu duen solasaldian kontatu dutenez. Esker ona erakutsi dute, baina ez dute ezkutatzen diziplina gogorra ezarri dietela saioa prestatzeko. «Asko eskatu diegu», esan du Intxaurragak: «Ez soilik pausoa ongi egitea, baizik emozioa transmititzea, une oro zer esan nahi duten jakitea».

Askatasun handiarekin landu dituzte koreografiak. «Mentalitate tradizionalak berdin zaizkit; ez diet kasurik egiten», azaldu du Gilek: «Nire ustez, egin duguna ez da euskal dantza beste gauza batzuekin nahastea, baizik eta gure hizkuntza propioa sortzea. Uztarketa bat dago, baina saiatu naiz pastiche bat ez egiten».

Intxaurragak laburtu du lana: «Haien ondoan, gazte sentitu naiz». Halatsu entseguaren ikusleak ere. Euri langarrak busti ditu etxerako bidean, baten batek gaztetasunaren iturria ireki izan balu bezala. «Gazte izateari uzten diogu urik gabe?».]]>
<![CDATA[Ibarrolaren 'Gernika Gernikara' margolana erakutsiko dute Arco azokan]]> https://www.berria.eus/albisteak/199880/ibarrolaren_039gernika_gernikara039_margolana_erakutsiko_dute_arco_azokan.htm Wed, 30 Jun 2021 14:08:26 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/199880/ibarrolaren_039gernika_gernikara039_margolana_erakutsiko_dute_arco_azokan.htm <![CDATA[Bestelako txori baten kantua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2059/035/001/2021-06-29/bestelako_txori_baten_kantua.htm Tue, 29 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/2059/035/001/2021-06-29/bestelako_txori_baten_kantua.htm Beskoitzeko urretxindorra. 1960ko hamarkadaren amaieran, berebiziko ikusnahia sortu zen, Bilbo inguruan batez ere. Estibalitz Robles-Arangiz Estitxu-ri buruz (Beskoitze, Lapurdi, 1944 - Bilbo, 1993) ari ziren denak. Gitarra eskuetan hartuta aritzen zen Estitxu kantuan, eta haren ahotsak eta haren jarrerak entzule asko liluratu zituen. AEB Ameriketako Estatu Batuetako herri kantuak euskaraz abestu zituen hasierako urteetan, eta euskal kantagintzaren sinbolo bilakatu zen urteen poderioz.

Estitxuk 1967ko Gabon egunean eman zuen lehen kontzertua, Bilboko Santiago Apostoluaren aretoan, Joxemari Iriondo kazetariak Bidegileak bildumako hari buruzko liburuxkan kontatu zuenez. Jaialdi horrek oihartzun handia izan zuen, eta han parte hartu zuten, besteak beste, Daikiris orkestrak, Natxo de Felipek eta Sara Sotok. Zeruko Argia-ko kronika irakurrita, ordea, garbi dago zeinek eman zion atentzioa Xabier Gereñori: «Nor da Estitxu hau? Entzun ote du inork abesten? Bere etxetik kanpora, inork ere ez. Eta orain, beste galdera bat: entzun duzue inork Santiago Apostoluaren teatroan Estitxuri egin zizkioten txaloen antzekorik inoiz? Estitxuren izena, laster, Euskal Herri guztian ezaguna izango da».

Txalo eta sari artean abiatu zen Estitxuren musika ibilbidea. Lehen saria irabazi zuen Eibarren (Gipuzkoa) eta Maulen egin zituzten kantu lehiaketa banatan, baita Bilboko Lions Club International taldeak eta Radio Bilbaok antolatuta Seis Estrellas dantzatokian egindako Musika Gaztearen Lehiaketan ere. Horrek bultzada handia eman zion jaialdietan parte hartzeko. Kontzertu asko eman zituen, Bizkaian, Gipuzkoan eta Lapurdin, batez ere.

Hain justu, «Estitxuk lehen saria irabazi du Musika Gaztearen Lehiaketan» irakur daiteke abeslariaren lehen diskoaren atzealdean. Lau abestiko single bat da, Cinsa diskoetxeak argitaratua. Lehen kanta: Eskualdun makila. Saxofoiek sarrera alai bat egiten dute, eta han hasten da Estitxu kantuan, ye-ye erritmo baten gainean. Kanta laburra da, bizia, dantzagarria. AEBetako herri doinu bat hartu zuen, eta euskarazko hitzak jarri zizkion. Bertsoak Piarres Lafitteren Nere makila izeneko sorta batekoak dira, baina diskoan «Harlutxi eta Darrupe» ageri dira egile gisa. Laffitterena ez den bertso bat da errepika: «Orain nik ere badut/ eskualdun makila».

Estitxuk, abesteaz gain, gitarra jo zuen diskoan. Gainontzean, musikari hauek hartu zuten parte: Jerry Bilbaok flauta, organoa eta saxofoia jo zituen; Anton Garciak, baxua; Patxi Rodeñok, bateria; Txabi Villaverdek, hamabi sokako gitarra; eta Carlos Zubiagak, gitarra elektrikoa, harmonika eta organoa.

Abeslariak bi single atera zituen 1968an, biak Cinsa etxearekin: Eskualdun makila eta Estitxu ta Daikiris, lau kantu ezagunen euskarazko bertsioekin; besteak beste, Congratulations eta La, la, la. Xabier Gereñok berak zuzentzen zuen Cinsa. Bost lagun euskaltzalerekin batera sortu zuen, 1961ean, musika jaialdiak antolatzeko eta disko eta liburuak argitaratzeko asmoz. 1962tik 1971ra bitarte, 50 disko inguru kaleratu zituzten; euskarazko singleak gehienak: Argoitia neba-arrebak, Benito Lertxundi, Erlak, Maite Idirin, Urretxindorrak...

Eskualdun makila izan zen hasierako boladako Estitxuren kanturik ezagunena. Garai hartan, Euskal Herritik kanpo aritzeko aukera ere izan zuen: 1969. urtearen hasieran, Mexikora eta Venezuelara joan zen, Euskal Etxeek gonbidatuta. Hainbat emanaldi egin zituen, eta Caracasko Promus diskoetxeak Una voz increible izeneko disko bat argitaratu zion.

Senideak kantari

Estitxuk etxean jaso zuen kanturako grina, baita euskararekiko atxikimendua ere. Franck Dolosorren eta Iban Gonzalezen Estitxu dokumentalean (2017), zera esaten dute haren senideek: «Hiru amodio handi zituen: kantua, irria eta Euskal Herria». Haren lau ahizpek Ainarak taldea zuten, eta lau nebek, Soroa. Horiek disko bat atera zuten 1963an, «euskal kantagintza berriaren lehen urratsa», Iriondoren esanetan. Manu Robles-Arangiz zuten aita, ELA sindikatuaren sortzaileetako bat, politikarekin engaiatua.

Estitxuk atzerriko pop kantak euskaratu zituen bere bidearen hasieran, baina euskal kantutegiari erreparatu zion zabalago ondorengo lanetan. Horren erakusgarri dira Guraso'eri (Agorila, 1982) eta Zortzikoak (Xoxoa, 1986) azken diskoak.]]>
<![CDATA[Zinemaldiak ez du sexuaren araberako bereizketarik egingo interpretazio sarietan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2021-06-23/zinemaldiak_ez_du_sexuaren_araberako_bereizketarik_egingo_interpretazio_sarietan.htm Wed, 23 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/023/001/2021-06-23/zinemaldiak_ez_du_sexuaren_araberako_bereizketarik_egingo_interpretazio_sarietan.htm
Aktoreen lana saritzeko bi Zilarrezko Maskor emango dituzte aurrerantzean ere, bata aktore protagonistarik onenari, eta bestea taldeko aktorerik onenari. «Araudia aldatzeak aukera ematen du genero maskulinokoak eta femeninokoak ez diren beste identitate batzuk aintzat hartzeko, eta taldeko interpretazioen lana aintzatesten du, gainera», adierazi dute. Bi sari horiek ex aequo eman ahal izango dituzte.

«Aldaketen garaiak dira, eta erabakiak hartzekoak. Arretaz jarraitzen diegu gai honi buruz mugimendu feministaren barruan gertatzen ari diren eztabaidei. Ez dugu ziurtasunik, baina aurrera egin nahi dugu gizarte berdinzaleago bat eraikitzen laguntzeko», esan dute. Berlingo Zinemaldiak ere kendu du sexuaren araberako bereizketa interpretazio sarietan.

Atzoko agerraldian, aurtengo jaialdiaren irudi nagusia aurkeztu zuten, gainera. Sigourney Weaver aktorea da kartel ofizialeko protagonista. Donostiako Eva Villar estudioak diseinatu du kartela, baita jaialdiko beste zazpiak ere. Weaverrek ospe handia lortu du 40 urte baino gehiagoko aktore ibilbidean; besteak beste, Alien eta Ghostbusters sagetan eta Gorillas in the Mist (Michael Apted, 1988) filmean antzeztutako rolengatik. Laugarren aldiz jarraian, zinemaldiak aktore bat aukeratu du urtebetez jaialdiaren irudia izateko; Isabelle Huppert, Penelope Cruz eta Willem Dafoe agertu dira aurreko urteetako karteletan.

Donostiako Zinemaldiak «baikortasuna» zabaldu nahi zuen iaz, aurrez aurreko jaialdi bat eginez, eta aurten, berriz, «ilusioa berreskuratu dela ziurtatzea» da haren helburua. Murrizketa batzuk izango dira oraindik, baina pandemiaren aurreko jaialdiaren itxura berreskuratuko du, pixkanaka. Saio gehiago programatuko dituzte, eta ikusle gehiago izango dira horietako bakoitzean. «Glamourra» alfonbra gorrira itzul dadin ere nahi dute. Hala ere, ez da egingo ez irekiera, ez itxiera festarik, eta ez dute saiorik antolatuko belodromoan.

Pandemiak eragindako aldaketa batzuei eutsi egingo diete, ordea, hemendik aurrera ere. Industriako ekitaldiak mistoak izango dira: aurrez aurrekoak eta Internet bidezkoak.

Brotxakadak karteletan

Eva Millarrek Juan Ugalde margolariarekin elkarlanean sortu du kartel ofiziala, Matthew Brookes argazkilariak orain dela bost urte Toronton (Kanada) egindako argazki bat oinarri hartuta. Rebordinosek Weaverrekin izan duen tratu ona nabarmendu du, berehala onartu baitzuen haien proposamena.

Aktorea hiru aldiz joan izan da Donostiako Zinemaldira: Alien (1979), A Map of the World (1999) eta A Monster Calls (2016) filmak aurkeztu ditu jaialdian. Azken aldi horretan, Donostia saria jaso zuen, egindako bidearengatik. «Donostiak beti izan du leku berezi bat nire bihotzean; zinema prestigiozko jaialdi batek zientzia fikzioko gure film txikia hautatu zuen», esan zuen orduan.

Zinemaldiko antolatzaileek nahi lukete Weaverrek inaugurazio galan parte hartzea, baina, filmaketa bat dela-eta, ezingo da etorri, segur aski, Rebordinosek esan duenez. Baliteke aukeraren bat egotea oraindik, filmaketetan gorabehera handiak izaten ari direlako azken urtean.

Zinemaldiak zortzi kartel izango ditu denera: ofiziala, eta sail bakoitzeko bat. Millarrek azaldu du «ilusioak» eragin duela lana. «Kolore paleta saturatu» du karteletan, argiagoak izan zitezen. Brotxakadak antzematen dira guztietan. «Gizakiaren ekintza» adierazi nahi izan du horiekin, zuzeneko presentziaren garrantzia, «teknologiaz betetako garaiotan». Kartel bakoitza zehatza da; ideia sinple bat labur lantzea erabaki du Millarrek.

Zuzendari Berriak, Zabaltegi-Tabakalera, Horizontes Latinos, Perlak, Nest eta Culinary Zinema sailen kartelak aurkeztu dituzte; baita Hego Koreako zinemaren urrezko aroari buruzko Loreak infernuan izeneko atzera begirakoarena ere. Angae / Mist (Kim Soo-yong, 1967) filmeko irudi bat erabili dute horretarako.

Cannesko Zinemaldia uztailera atzeratu da aurten, eta 6tik 17ra bitarte egingo dute. Hilaren 21etik 25era, berriz, Jazzaldia izango da Donostian. Bi horiek igarotakoan hasiko dira hautatutako filmen berri ematen, eta iragarpenez beteta egongo da uda.]]>
<![CDATA[Donostiako Zinemaldiak ez du sexuaren araberako bereizketarik egingo interpretazio sarietan]]> https://www.berria.eus/albisteak/199500/donostiako_zinemaldiak_ez_du_sexuaren_araberako_bereizketarik_egingo_interpretazio_sarietan.htm Tue, 22 Jun 2021 09:36:48 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/199500/donostiako_zinemaldiak_ez_du_sexuaren_araberako_bereizketarik_egingo_interpretazio_sarietan.htm Donostia saria jaso zuen, egindako bidearengatik. «Donostiak beti izan du leku berezi bat nire bihotzean; zinema prestigiozko jaialdi batek zientzia fikzioko gure film txikia hautatu zuen», esan zuen orduan. Zinemaldiko antolatzaileek nahi lukete Weaverrek inaugurazio galan parte hartzea, baina, filmaketa bat dela-eta, ezingo da etorri, segur aski, Rebordinosek esan duenez. Baliteke aukeraren bat egotea oraindik, filmaketetan gorabehera handiak izaten ari direlako azken urtean. Sail guztietako kartelak. MAIALEN ANDRES / FOKU Zinemaldiak zortzi kartel izango ditu denera: ofiziala, eta sail bakoitzeko bat. Millarrek azaldu du «ilusioak» eragin duela lana. «Kolore paleta saturatu» du karteletan, argiagoak izan zitezen. Brotxakadak antzematen dira guztietan. «Gizakiaren ekintza» adierazi nahi izan du horiekin, zuzeneko presentziaren garrantzia, «teknologiaz betetako garaiotan». Kartel bakoitza zehatza da; ideia sinple bat labur lantzea erabaki du Millarrek. Zuzendari Berriak, Zabaltegi-Tabakalera, Horizontes Latinos, Perlak, Nest eta Culinary Zinema sailen kartelak aurkeztu dituzte; baita Hego Koreako zinemaren urrezko aroari buruzko Loreak infernuan izeneko atzera begirakoarena ere. Angae / Mist (Kim Soo-yong, 1967) filmeko irudi bat erabili dute horretarako. Cannesko Zinemaldia uztailera atzeratu da aurten, eta 6tik 17ra bitarte egingo dute. Hilaren 21etik 25era, berriz, Jazzaldia izango da Donostian. Bi horiek igarotakoan hasiko dira hautatutako filmen berri ematen, eta iragarpenez beteta egongo da uda.]]> <![CDATA[Adarra saria jaso du Amaia Zubiriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/038/001/2021-06-22/adarra_saria_jaso_du_amaia_zubiriak.htm Tue, 22 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1943/038/001/2021-06-22/adarra_saria_jaso_du_amaia_zubiriak.htm
Ekitaldiak, baina, bazuen bigarren parte bat ere, Zubiriak kontzertua eman baitzuen jarraian. 1970eko hamarkadan hasi eta gaur arte agertokian bidaide izan dituen musikari ugari elkartu zituen Viktoria Eugenian. Aurretik esana zuen kontzertu berezia izango zela, ziklo baten itxiera gisa irudikatu duelako ekitaldia, eta ez delako erraza izango guztiak berriro elkartzea. Han izan ziren, besteak beste, Luis Camino, Aitor Furundarena, Pascal Gaigne, Karlos Gimenez, Ritxi Salaberria, Iñaki Salvador, Manu Gaigne, Gonzalo Tejada eta Angel Unzu. Bestalde, ohiko kideez gain, kolaboratzaile ugari aritu ziren kantuan: Edorta Amurua semea, Maider Ansa, Jaione Olazabal, Ainara Ortega eta Matixa Otero, baita Maialen Lujanbio eta Jon Maia bertsolariak ere. Francisco Herrero biolinista ere igo zen oholtzara zenbait kantutan.

Musikari guztiek lagunduta hasi zuen kontzertua Zubiriak, eta hiru kantu aletu zituen segidan: Paradisu bat, Ilargia jaio da eta Mami xuri. Azken hori bereziki indartsu abestu zuen kantariak, eta, goian zegoela, erretiratu ziren Zubiria bera eta musikariak Lujanbio eta Maiari lekua egiteko. Lujanbiok kantatu zion «bere bidean segi dezala / zure espiritu libreak / gaur zirkulu bat ixten den arren / jarraitzen baitu bideak». Maiak, bestalde, horrela bukatu zuen bere bertsoa: «Euskal kantari izateaz gain / emakume izatea / gero zenbatek pasatu dun / zuk irekitako atea».

Zubiriaren gaua zen atzokoa, baina gaueko protagonismoa ez zen berea bakarrik izan. Banaka atera ziren oholtzara taldearekin kantatzera Maider Ansa, Jaione Olazabal eta Ainara Ortega, eta azken horrek Hi bezala-rekin publikoa txaloka jarri zuen. Segidan, Zubiriak eta Edorta Amurua semeak —gitarraren eta ahotsaren oinarri hutsarekin— Ihesean eta Amodioa zoin den zoroa interpretatu zituzten, eta Matixa Oterok, bere aldetik, Ametsa nun zaude? abestu zuen, Zubiriak Heldu zaigu azaro-ri heldu aurretik. .

Emanaldia bukaerara iristen ari zen, eta, Lujanbio eta Maiaren bigarren bertso saio umoretsuago baten ondoren, kantuan aritu ziren emakume guztiak azaldu ziren agertokira Amonaren mengantza elkarrekin abestera. Musikari guztiekin interpretatutako Loa-loa-rekin amaitzear zen kontzertua, baina, publikoak eskatuta, Zubiria berriro itzuli zen oholtzara, Maitia nun zira kantua a cappella abestera. Zirrara batekin bukatu zen kontzertua.]]>
<![CDATA[«Entelekiatik errealitatera pasatu ginen, eta hemen gaude»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/032/001/2021-06-20/entelekiatik_errealitatera_pasatu_ginen_eta_hemen_gaude.htm Sun, 20 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1946/032/001/2021-06-20/entelekiatik_errealitatera_pasatu_ginen_eta_hemen_gaude.htm
Urduri al zaude?

Batere ez, ailegatzeko desiratzen nago. Ni geldialdietan jaisten naiz. Denbora asko egoten bazara geldi, ez duzu geroa ikusten; bestela ere, guk gero askorik ez daukagu ja, eta esaten duzu «kontxo, zer luzeak egin behar zaizkidan hurrengo hilabeteak». Hiru urtez egon naiz gaixo, gaizki, hiltzera nindoala ere pentsatu nuen. Orduan, zerbait dagoenean, poza ematen du, eta arrimatu ahala, are eta handiagoa.

Gustura jaso duzu saria?

Horrelako gauzak formalitate hutsalak iruditu zaizkit beti, deusetarako balio ez dutenak. Baina esan zidatenean kontzertu bat egin nezakeela nik nahi nuenarekin... «Nik nahi dudanarekin?». «Bai, bai, nahi izanez gero famatuekin-eta...». Ba, ez dira famatuak izango, baina bai onenak, hemen, gure herrian. Hori bada sari bat, niretzat eta guztiontzat. Lanarekin gaizki dabil jendea, gu beti ibili gara gaizki, eta euskara aukeratu duenak beti dauka prekaritate hori. Ez dugu asko irabaziko, baina ikusiko gaituzte eta entzungo gaituzte. Artistak hori nahi du: bere lana erakutsi, txalotua izan, maitatua izan, azkenean. Ateratzen zara zure egoa puztu-puztuta, eta baduzu puska baterako [barrez].

Zuk sortutako abestiak bakarrik emango dituzue. Zergatik?

Kantu tradizionalak politak dira, ondo pasatzen dugu, eta hor daude. Uste dut ez dutela arriskurik desagertzeko. Gureek bai, ordea, ez direlako ezagutu ere egiten.

Lagun asko elkartu dituzu.

1977an hasi nintzenetik jo izan dugunak elkartuko gara. Izugarrizko musikari onekin aritzea tokatu zait, edo haien atzetik joan naiz, edo haiek etorri dira nire atzetik, ez dakit nola izan den. Gustatzen zitzaien nik ezer ikasi gabe nola nekien hori dena. Maiorra non, minorra non... Tutik ere ez dakit. Hori bai, memoria ikaragarria daukat musikan, melodian. Bertsolariek bezala; behin doinua eta neurria jakinez gero, badakite nola sartu etortzen zaizkien gauzak.

Aita bertsolaria zenuen, ezta?

Bai. Oso hitz gutxi egiten zuen, baina bazkari bat egiten genuenean... Tira, nire gurasoak alkoholikoak ziren, kontuz, hori ez da oso idilikoa. Baina batzuetan baziren momentuak benetan idilikoak zirenak. Nondik demontre ateratzen zuen hori nire aitak? Jario hori, patxada hori... Etxean, jakina, plazan ez. Oso lotsatia zen. Uste dut hortik datorkidala bertsolari sena. Seguru asko, nik bertsolaria izan nahiko nuen, ezer izatekotan. Bestela, kantaria, baina euskalduna ez. Ez zen batere elegantea. Nik ez nuen esan nahi kantu pila bat nekiela, denak euskaraz. ¡Vaya mierda!

Zer entzuten zenuen?

Lourdes Iriondo entzuten nuen, Ez Dok Amairuren garaian eta lehentxeago ere bai. Baina hori zen herrian kantatzeko; Donostiara joaten nintzenean ile apaindegian lan egitera, ez zitzaidan okurritzen sekula euskaraz kantatzea. Eta zenbat nekizkien... Markesaren alaba-ren bertso guztiak, eta horrela dena. Hori niretzat zen, ez nengoen harro horrekin.

Kontatu izan duzu Donostiako Arte Ederrak-eko kantu lehiaketa batean aldatu zela hori, etxekoei gezurra esanda joan, eta Benito Lertxundi euskaraz abesten entzun zenuenean.

Nik 16 urte nituen, eta berak batzuk gehiago. Ez genuen elkar ezagutzen. Jartzen da bere gitarrarekin plin, plin, plin, eta hasten da kantatzen: «Al cielo vestida de novia te vas/ y un coro muy triste de ángeles/ sollozan la marcha nupcial...». Pentsa, hori ez zitzaigun irrigarria iruditzen. Kantatu zuen Vestida de novia, eta haria lotu zuen Lourdesen kantuarekin: «Gazte gera gazte/ ta ez gaude konforme...», eta gero berak egin zuen beste batekin. Benitok izugarrizko ahotsa zeukan. Hura zen lehendabiziko aldia nik entzuten nuela euskara toki publiko batean, gizon batek abestuta, gitarrarekin, horrelako ahotsarekin... Zerbaitek klak egin zidan.

Zuk zer kantatu zenuen?

Ni joaten nintzen folklore andaluziarra kantatzera, baina kantu kubatarrak gustatzen zitzaizkidan batez ere. «El cielo se ha puesto negro, Facundo/ la tierra está abochorná...». Horrekin bigarren eta hirugarren postuetan egoten nintzen. Beste batzuekin ere bai: «Mi Ochún, mi Ochún/ me manda un negrito lindón...». Oso kanta politak dira.

Musikarako intuizioa etxean jaso zenuen, beraz?

Amak ondo kantatzen zuen, oso ondo. Irratian entzundako edozer kantu, batez ere eguzki pixka bat ateratzen bazen. Orduan sartzen zitzaion gauzak astintzeko gogoa. Ahots alegera zuen, polita. Hala ere, bertsolari edo egile sena ez zen amarena, berak ez zuen sekula kanturik egin. Aitak bai, aitak egiten zituen bertsoak, eta politak ziren, zentzudunak.

Gordeta dago baten bat?

Inork ez zizkion idatzi, nik ere ez. Ez nion batere meriturik eman. Gero konturatu nintzen. Ikaragarria da. Gu hor geunden, baginen, bagenuen, eta hura dena ezabatu, eta beste gauza batzuk itsatsi zizkiguten. Horri buelta ematea zaila da. Lotsa sentitzen duzu, eta gero lotsa sentitzen duzu lotsa izateaz. Nik egin dut hori, inork behartu gabe. Tira, nola inork behartu gabe? Ez zegoen aukerarik, bestea zen ezer ez izatea, galtzaile bat izatea.

Nolakoa zen etxeko giroa?

Amak esaten zidan: «Zu hilik jaio zinen, eta armiarma bat ematen zenuen, dena begiak eta behatzak, besterik ez». Ezereza baino are gutxiago. Nire ama ikaragarria zen, lurreko indar bat, su eta gar. Esaten zioten: «Ume honi musika irakatsi behar zenioke, infernura joango da bestela»; eta berak: «Ez daukat, ba, beste zereginik».

Ni zortzigarrena nintzen, eta atzetik ez zegoen beste inor, suertez. Gurasoek hasieratik nahi zuten neska bat, amari laguntzeko-eta. Sei mutil izan zituzten. Eta bi gazteenak, neskak; bi susto. Ni gaixo etorri nintzen, «hilda», ez zitzaien bururatu zorabiatuta nengoenik; hilda nengoen, hilda nahi ninduen, gaixoak. Ahalegin guztiak egin zituen ni galtzeko, eta ez zuen posible izan. Laguntzen zituen beste emakume batzuk horretan, eramaten zituen eraman behar ziren tokietara, baina berak ezin zuen laguntza eskatu.

Musikan hasi zinenean, zer zegoen?

Ez Dok Amairu ez zen eskola bat izan, ez zen eskola askatzaile bat izan, baina bai nondik hasia. «Honek esan nahi du elkartzen baldin bagara zerbait egin dezakegula». Batez ere gizonak konturatu ziren horretaz. Neskak handitzen ari ziren, eta umeak egitera joan ziren, eta ezkontzera, agian. Asko ez ditugu ikusi gero. Alderantzizkoa egiten bazenuen, hura izugarria zen. Herria ofenditu egiten zenuen.

Zuk ez zenuen bide hori hartu.

Nire joera beti izan da, txikitatik, ihes egitea. Gauza batzuk nirekin eramango ditut, motxila baten moduan, eta ezingo denean, hori ere kentzen dizutelako, bakarrik ibiliko naiz, erabat bakarrik. Beldurtia naiz, eta ausarta ere bai, aldi berean. Normalean, gauza horiek elkarrekin doaz, antidotoa da. Ihesak badu gauza izugarri bat: bakardadea. Hori garantizatuta dago. Patroiak errepikatzen badituzu, posible da hortik ateratzea, baina ez baduzu hori nahi, bakardadean bizi beharko duzu. Nik momentu horretan musikarekin egin nuen topo, profesionalki. Banekien horrek beteko ninduela. Prekarioan beti, ni beti bizi izan naizelako prekarioan, jaioz gero. Horrek ez nau hainbeste izutzen.

Protesta egin izan duzu lan baldintzak hobetzeko.

Borroka egin dugu, joan gara joan behar zen tokietara, errezibitu ere egin gaituzte, agindu ere bai, baina sekula ez dugu ezer jaso. Guk nahi genuen estatus bat, zeozer izan. Orain kontent gaude jende berri pila bat datorrelako, eta ni ere pozik nago. Eta? Zer proiektu daukazue hauentzat? Hala ere, gu baino hobeto daude. Gurea... ez zen posible. Baina, arraioa, entelekiatik errealitatera pasatu ginen, eta hemen gaude.

Babesik gabe aritu zarete?

Gu baino gazteagoak zirenek esaten ziguten: «Ez baduzue kobratzen, guri ez diguzue aterik zabaltzen». Eta guk konprenitzen genuen hori. Bileraren batera joan ginen Imanol [Larzabal], Iñaki Salvador eta besteren bat, baina momentu batean, nik esan nien: barkatu, baina utzi bakean. Kobratuko dut ala ez, ahal dudana egingo dut. Ahal badut, kobratuko dut. Ahal badut, jango dut. Baina utzi bakean. Nire saltsan egon nahi nuen, ez beti istorio horietan. Baina egia da norbaitek ibili behar zuela. Tira, gu ere ibili ginen: antinuklearretan, presoen alde, ez dakit zeren alde... Non ez ginen ibili! Baina gure alde ez dut gogoratzen inor jarri zenik.

Noiz sortu duzu azken kantua?

Ez da hainbeste denbora. Ihesean du izena, hain justu. Alde eginda datozenei buruzkoa da; migratzaileak, iheslariak, guztiek dute arrazoiren bat. Gero, beste bat erdi egina daukat, famari buruzkoa. Aurretik ere badaukat bat hitz egiten duena famaren zamaz: Hi bezala. Puta bati egindako kantua da.

Zergatik?

Kantari hasi nintzenean, nire taldearekin, inoiz ez delako bakarrik lan egiten, izaten nituen nostalgia batzuk. Banandu nintzeneko lehendabiziko urtea kalean pasatu nuen, kale gorrian. Bigarrena ere hortxe-hortxe. Ezagutu nituen nik ez dakit zenbat puta; puta eta puto. Berdintsu bizi ziren. Nik, berriz, nire fama txikia neukan, Haizearen garaikoa. Ez dut uste harroa izan naizenik, beti saiatu izan naiz neukana baretzen, ez dago zertaz harroturik. Kantuan agertzen da sentitzen nuen enpatia: «Hi bezala nihaur ere/ karrikako anderea...».

Angucianan bizi zara orain. «Erbeste ekonomikoan», esan izan duzunez.

Egia da. Ni ez naiz gustuz etorri hona. Egokitzeko gaitasun handia daukat. 50 etxe baino gehiago pasatu ditut, eta horrek esan nahiko du zerbait.]]>
<![CDATA[«Hizketa arruntaren bitartez gauza asko adierazi litezke» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1919/022/001/2021-06-16/laquohizketa_arruntaren_bitartez_gauza_asko_adierazi_litezkeraquo.htm Wed, 16 Jun 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1919/022/001/2021-06-16/laquohizketa_arruntaren_bitartez_gauza_asko_adierazi_litezkeraquo.htm Konfitamendu betean, Iñaki Segurolaren (Azpeitia, Gipuzkoa, 1962) Koiteretzia (Alberdania) eleberriko protagonistek edozein aukera baliatzen dute kalean elkartu eta hitz-aspertu bat izateko, berdin ekoguneko ilaran zein Edoski supermerkatukoan. Han, gaitzaz bezainbat aritzen dira bizitzaz. Segurolak aspertzeko astirik ez zuen izan iazko itxialdian: Sed quia sua liburua zuzentzen zuen goizetan, eta Koiteretzia idazten arratsaldeetan. Eta, aukera zuenean, Azpeitiko Elikagunera joaten zen, hizketarako gogoz bera ere. Haren aurrean aletu ditu nobelari buruzkoak. Nola hasi zinen liburua idazten? Martxoan sartu gintuzten etxean, eta apirilean, ez dakit nondik, sortu zitzaidan zerbait idazten hastea, elkarrizketa moduan. Hasieratik irten zuen horrela? Bai, bai. Garbi zegoen elkarrizketa moduan izan behar zuela, zeren nik narrazio normalarekin, hau da, «esan zion», «gela honelakoa zen» eta hori guztia esaten duen kontatzailearekin, problemak ditut, kristorenak. Ezin dut. Astuna egiten zait. Orduan, elkarrizketarekin hasi nintzen, ea ematen zuen, ea ematen zuen... eta behin gorputz bat hartzen duenean, ez dugu hor utziko, eta segi egin nuen. Narratzailea da, beraz, nobeletan enbarazu egiten dizuna? Ematen du baietz. Neu ere harritu nintzen nobela bat idazten hasi nintzenean, baina nobela berezi bat da edozein irakurlerentzat. Bakarren batek esan du hau ez dela nobela bat, ezin duela nobela bat izan. Gero konturatu nintzen dialogical novel, roman dialogique eta horrelako batzuk bazeudela, eta eleberri dialogiko moduan atera genuen. Hala ere, irakurle batek esan dit berak hartuko lukeela atseden moduan zerbait. Hizketa eta hizketa nekagarria edo betegarria egiten dela, eta batzuetan hartuko lukeela tarte bat non esaten den «euria ari zuen» eta «ez dakit zer gertatu zen». Zuk ez duzu muga hori nabaritu? Dena hizketan esan beharra, nahiz eta badagoen esandakoen azpiko informazioa ere. Bai, jolas moduko bat da. Neure buruari muga batzuk jartzen dizkiot: adierazten den guztia izango da elkarrizketa moduan eta hiztunek esaten dutena. Esan beharrean «haserretu zen», esaten dutenetik ulertu behar du irakurleak haserretu egin dela. Bai, horixe, zailtasunak ematen ditu, baina aldi berean, hizketa arruntean esaten diren gauzen bitartez gauza asko adierazi litezke. Aurreko liburua, Sed quia sua, Oteizaren Quousque tandem...! lanaren imitazio bat zen, nolabait. Gustatzen zaizu zeure buruari horrelako mugak jartzea? Bestela galdu egiten naiz. Zer adierazi nahi dut? Dena. Dena ezin dut adierazi, orduan, muga horietan jolas egiten dut. Joko batek araurik gabe ez dauka graziarik, mugatu egin behar duzu nolabait, hor ibiltzeko, barrura eta kanpora. Ahalegin bat eskatu dizu liburu osoa elkarrizketa moduan idazteak, ahozko kutsua emateak? Niri hori erraza egiten zait, bestea egiten zait zailagoa. Belarrizko zerbait da. Ez zaidana batere erraza egin, eta irakurle batek esan dit berari astuna egin zaiola, da hasierako eta bukaerako agur hori. Bi edo hiru pertsonak elkarrekin topo egiten dutenean, lehenengo diosalezko epa batzuk egiten dira, eta hori gehitxo luzatzen da batzuetan. Nik hori ez nuen idatzi nahi, baina iruditzen zitzaidan hala behar zuela, errealismo pixka bat emateagatik. Hori gogoz kontra idatzi nuen, garbi esanda; eta igual antzeman egiten da. Gaitzak izen bakarra du munduan: COVID-19. Zuri ez zaizu gustatu, koiteretzia deitu diozu. Izena laborategikoa da. Izana eta birusa ez dakigu laborategikoa den edo ez; batzuentzat bai eta beste batzuentzat ez. COVID-19 laborategiko izen bat da, hizkuntza batean, ingelesez, eta bi zenbakirekin. Letrak eta numeroak, hori ez da sekula ezagutu. Horri kontra egiteagatik...! Itxialdian protesta egiteko modu bat ere bazen idaztea? Modu bat zen zerbait egiteko istorio honen erdian. Amen-amen esan beharrean, ea zer dagoen, zer jarrera desberdin dauden. Horretarako asko irakurri behar duzu. Ofiziala hor dago, baina bestea ez; dago karikaturizatuta edo konspiranoia mailan bakarrik. Kritika eta arrazoimena eten egin direlako sinesmen hutsaren mesedetan. Sortu nuen zerbait, jarrera desberdinen arteko talka moduko bat. Iritsi ezina aipatzen da liburuan. Ez dago egia absoluturik. Eskematikoki bi alderdi baldin badaude, batzuek dena sinisten dute, eta besteek edozer. Ofizialismotik dena sinisten da, esaten dute: «Honaino, muga hauekin», eta amen-amen. Ez dago arrazoimenik, dago sinesmena. Beste ertzean dago edozer: «Aldaketa kosmikoaren fase estratosferikoaren jasa kuantikoa». Hori ere ez dut uste, errazegia da. Eta dena sinistea ere errazegia da. Ez dut sinistuko ekonomista batek esaten didan dena pixka bat kritikoa baldin banaiz. Hemen ez: hemen izan da amen; dakienak daki. Ekonomista bati ez diot dena sinistuko, epidemiologo bati bai. Ezin liteke, arrazoiari uko egiten ari zara. Eta komunitate zientifikoa? Komunitate zientifikoa oximoron bat da. Komunitatea baldin badago, ez da zientzia. Edozer gairi buruz daude hogei artikulu zientifiko, eta eztabaida dago. Ez dakit zergatik egiten zaion uko arrazoiari hor, eta ez ekonomian eta gizartean. Ni ez nengoen eroso ez ofizialismoan eta ez edozerismoan. Liburuan lotzen dira daukana, dakiena eta dezakeena. Garbi-garbi sentitzen dut hori, nahi baduzu Foucaulten savoir-pouvoir hura. Denok dakigu badagoela lotura bat: daukana -dirua, ondasuna-, dezakeena -boterea- eta dakiena -botereak bedeinkatutako jakintza-. Nik deitzen dudana zientzia ministeriala. Estatuak bertsio bat hartzen du, eta hori erakusten da. «Hau da egia». Hori ez da zientzia. Hori da leku bat, poetikoki esanda, non dezakeenak eta dakienak bat egiten duten, eta bat eta bera diren, azkenean. Posizio ideologiko gogortuek biguntzera jotzen dute nobelan. Hasieran, hiru hiztun horiek badirudi posizio garbiak dauzkatela, eta nik uste dut gero ez dauzkatela hain garbiak. Denak jotzen du lausotzera bezala. Editoreak esan zuen pentsamendua dela hor benetako protagonista; uste dut gehitxo dela esatea, zeren bizitzako gauzak ere gertatzen baitira. Bestela saiakera hutsa izango litzateke, saiakera elkarrizketa moduan emana. Nire beldurra bazen hori, jendeak sasisaiakera moduan hartzea. Protagonistak hiru lagun dira, eta laguntasunak berak badu pisua eleberrian. Kezkatzen zaitu gaiak? Momentu batean esaten da hau: bikote bat apurtzearen katalogoa nahiko motza da, baina adiskidetasuna... Nik neuk badaukat adiskidetasuna etetearekin eta galtzearekin zera bat, nik eta jende askok. Azken batean, zergatik hozten dira? Zergatik eteten dira? Zer gertatu da? Ez dakigu, baina horrela da. Traizioak, desengainuak, zatiketak... Honek, adibidez, ekarri duena lagunarte askotara. Horrek presentzia bat dauka liburuan, zeren niretzat badauka bizian. ]]> <![CDATA['Helmut Lachenmann: My Way' lana saritu dute Dock of the Bay zinemaldian]]> https://www.berria.eus/albisteak/199051/039helmut_lachenmann_my_way039_lana_saritu_dute_dock_of_the_bay_zinemaldian.htm Sat, 12 Jun 2021 21:06:32 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/199051/039helmut_lachenmann_my_way039_lana_saritu_dute_dock_of_the_bay_zinemaldian.htm