<![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 21 Feb 2020 04:52:04 +0100 hourly 1 <![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Urkulluk «akatsak» aitortu ditu, baina oposizioak erantzukizuna egotzi dio Jaurlaritzari]]> https://www.berria.eus/albisteak/177659/urkulluk_akatsak_aitortu_ditu_baina_oposizioak_erantzukizuna_egotzi_dio_jaurlaritzari.htm Tue, 18 Feb 2020 07:29:07 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/177659/urkulluk_akatsak_aitortu_ditu_baina_oposizioak_erantzukizuna_egotzi_dio_jaurlaritzari.htm Zaldibarko zabortegiaren (Bizkaia) luiziak eragindako krisi sakona. «Tragediaren» inguruan, «batasuna eta elkartasuna» eskatu dituzte Urkulluk berak eta haren gobernua osatzen duten alderdietako ordezkariek, Joseba Egibar (EAJ) eta Jose Antonio Pastor (PSE) bozeramaileek. Oposizioko alderdiak, ordea, ez dira gustura geratu gobernuak emandako azalpenekin; autokritikarik egin ez izana leporatu diote lehendakariari, eta informazio gardena eman ez izana. Diputazio iraunkorrean agerraldia egin dute Urkulluk eta lau sailburuk: Estefania Beltran de Heredia Segurtasun sailburuak, Maria Jesus San Jose Lan sailburuak, Iñaki Arriola Ingurumen sailburuak eta Nekane Murga Osasun sailburuak. Eusko Legebiltzarraren kanpoan, zenbait herritarrek protesta egin dute Zaldibar argitu orain! leloa zuen pankarta batekin. Atzo, Ermuko (Bizkaia) herritarrek herriko aretoa bete zuten, adituei beren kezkez galdetzeko. Maddalen Iriarte EH Bilduren Eusko Legebiltzarreko bozeramaileak galdetu dio lehendakariari zer gertatu den Zaldibarren. «Gardentasun osoa eta egia osoa» eskatu dizkio Eusko Jaurlaritzari, eta esan die «ulertzekoa» dela une batzuetan koordinatzeko zailtasunak eta arazoak izatea, baina «askoz ere zailagoa» dela ulertzen gobernuko kide guztiek prentsaurreko bat ematea ezbeharra gertatu eta lau egunera, eta Zaldibarkoaz «hitz bakar bat ere ez esatea, harik eta kazetari batek galdetu zuen arte». Urkulluk azaldu du zabortegian gertatu dena «ohiz kanpokoa eta erabat ustekabekoa» izan dela, eta haren lehentasunak izan direla desagertuta dauden bi langileak aurkitzea eta segurtasuna bermatzea erreskate lanean ari direnei eta inguruan bizi diren herritarrei. Lehendakariak aitortu du ezbeharraren kudeaketan «akatsak» egin dituztela, eta, oposizioko ordezkariek autokritika egiteko eskatu diotenean, esan du sentitzen duela desagertutako beharginen senideenganako enpatia faltaren itxura eman izana, eta nabarmendu du «hasiera-hasieratik» egon dela haiekin. «Gehiago kezkatu nau egiteak, esateak baino». Enpresaren gain ere jarri du arreta lehendakariak, adierazita Jaurlaritzak parte hartze «subsidiarioa» duela, eta harena dela erantzukizun nagusia. Gaineratu du, ordea, enpresak ezbeharraren biharamunean aurkeztu zuela «istripuaren partea», epearen barruan. Lander Martinez Elkarrekin Podemoseko bozeramaileak adierazi du «desastre hutsa» izan dela Jaurlaritzaren kudeaketa, eta Arriolari eskatu dio azaltzeko zabortegiaren kudeaketan izandako irregulartasun guztiak. «Ingurumen Sailak esan zuen zigor txosten bat jartzeko zorian zeudela, eta jakin nahi nuke zer esan nahi duen 'zorian' horrek». PPko bozeramaile Alfonso Alonsok gaineratu du Jaurlaritzak denbora «gehiegi» behar izan duela zabortegiko irregulartasunei buruzko txostena egiteko, 2019ko ekainean ikusi baitzuten irregulartasunak zeudela. Txanda iritsi zaionean, Arriolak Verter Recycling 2002 SM enpresaren historia osoa irakurri du, eta 2014ko eta 2017ko ikuskaritzetan aurkitutako «arau hauste arin» batzuk aipatu ditu. 2019ko ekainean, ordea, 23 arau hauste identifikatu zituzten; «kuantitatiboki, arau hauste asko dira, baina, kualitatiboki, ez dira larriak», esan du. Arriolak kontatu du Verterrek kudeatutako zabortegian aurkitutako arau hauste «batek ere» ez zuela zerikusirik zabortegiaren egonkortasunarekin. Dena dela, hondakin arriskutsuak aurkitu zituzten han, nahiz eta zabortegiak ez zuen baimenik halakoak jasotzeko. Sailburuari otsailaren 14an iritsi zitzaion enpresari zigor txosten bat jartzeko eskaera, luizia gertatu eta handik astebetera baino gehiagora. Orduan esan zioten beste zigor txosten bat abiatzear zeudela; txosten horrek bazuen lotura lurraren egonkortasunarekin. Gaineratu du, Jaurlaritzak ez ezik, udalek ere badutela eskumena ikuskapen eta kontroletarako, baita lizentziak kentzeko eta zigorrak jartzeko. Arriolak azaldu du zabortegiko hondakinen %0,57 dela amiantoa. Haren arabera, amianto hori biltegi batean zegoen, eta enpresak urtero bidaltzen zuen zabortegiaren plano bat, erakusteko non zegoen biltegia, zer eremu hartzen zuen, eta zenbat handitu zen urtez urte. «Verterrek urtero bidali zuen plano hori», esan du sailburuak, eta erakutsi egin du haietako bat. Zabortegia handitu zen erritmoak atentzioa eman die oposizioko ordezkari bati baino gehiagori: hamar urtean hartu zuen 35 urtean hartzea aurreikusi zuten hondakin kopurua; 500.000 tona, azken bi urteetan. Arriolak adierazi du ez dagoela hazkunde hori muga dezakeen legerik, eta plan egoki bati jarraitzea dela egin beharreko gauza bakarra. Arriskua eta informazioa Martinezek sailburuei leporatu die erreskate lanetara joandako beharginen osasuna arriskuan jarri izana, baina lehendakariak erantzun dio oker dagoela, «luzerako esposizio iraunkorra» behar delako horretarako. Beltran de Heredia eta San Jose sailburuek ere hitz egin dute horretaz. Lehenak azaldu du enpresako «inork» ez ziela esan amiantorik egon zitekeenik, eta Osalaneko teknikariak konturatu zirela arriskuaz. Ordutik segurtasun neurriak hartu dituztela azaldu du San Josek, eta egunero egin dizkietela azterketak inguruan aritu diren langileei. Herritarrei emaniko informazioaz, Urkulluk adierazi du arrisku parametro bat aurkitu orduko abiatu zutela informazio publikorako protokoloa. Murga Osasun sailburuak azaldu du egunero ari direla airearen eta uraren kalitateari buruzko neurketak egiten. «Oso analisi konplikatuak dira, eta oso laborategi gutxi dira halakoak egiteko gai», esan du. Madrilgo CSIC erakunde zientifikora bidaltzen dituzte laginak. Sailburuak nabarmendu du orain arteko informazioa neurketa bakar batetik atera dutela, hiru eta bost egun artean behar direlako emaitza jakiteko. Espero dute ostegunean emango dutela eguneratutako emaitzen berri. Informazioari eta prebentzioari eman die garrantzia. «Ulertzen dugu herritarren egonezina, baina ez gaude alerta egoeran», lasaitu nahi izan ditu herritarrak. «Ez dago nazioartean erreferentziazko baliorik esateko dioxina eta furano mailak kaltegarriak diren ala ez, eta prebentzio printzipioak aplikatu behar ditugu».]]> <![CDATA[Zabortegian «ezin zehatzago» egiten zuten lan, Verterren esanetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/177611/zabortegian_ezin_zehatzago_egiten_zuten_lan_verterren_esanetan.htm Mon, 17 Feb 2020 12:09:07 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/177611/zabortegian_ezin_zehatzago_egiten_zuten_lan_verterren_esanetan.htm Kamioi gidari batek adierazpen gogorrak egin zizkion BERRIAri igandean. Zortzi urtez egunero joan-etorriak egin ditu Verter Recycling 2002 SM enpresaren zabortegira, eta esan du denetik ikusi zuela lanean ari zenean. Enpresak, ordea, bereari eutsi dio; Zaldibarko zabortegian (Bizkaia) «ezin zehatzago» lan egiten zutela adierazi dio gaur BERRIAri. Verterrek krisi egoeren kudeaketan espezializatutako Consejeros del Norte aholkularitza enpresa kontratatu du ezbeharraz geroztik komunikazio lanetan aritzeko. Enpresa horrek adierazi du Zaldibarko zabortegian (Bizkaia) «kontrol zorrotzak» egin izan direla beti, hondakinen sektorea «gehien kontrolatutako sektoreetako bat» bat delako. Prozeduretako kontrolik eza nabarmendu zuen kamioilariak, baina enpresakoek ukatu egin dute hori: «Jatorrian, kode bat ematen zieten hondakinei. Baskulan kode hori egiaztatzen zuten, eta han neurtzen zituzten pisua eta bolumena. Hori guztia erregistratu egiten zuten, eta Eusko Jaurlaritzari bidaltzen zioten». Nabarmendu dute Jaurlaritzak ontzat emana zuela prozedura guztia. Ezbeharra gertatu zen eguneko gauerdian jakin zen amiantoa zegoela zabortegian, 2017tik: hiru urtean, ia 10.000 tona amianto sartu ziren han. Jaurlaritzak ondoren jakinarazi zuen enpresak bazuela amiantoa hartzeko baimena. «Gu amiantoaren gainean ibili izan gara kamioiarekin. Askotan, nola puskatzen zen ere sumatzen nuen», azaldu zuen kamioilariak. «Horrela esanda, badirudi amiantoa solte zegoela hor; fibrozementua eramaten zen», esan du enpresak. «Plastikozko kapsuletan sartzen zuten, behar bezala bildu, eta zabortegira botatzeko prestatzen zuten». Amiantoarekin lan egiteko material berezia zutela ere esan dute; tresna mekanikoekin deskargatzen zuten, eta erregistratutako lekuetan gordetzen zuten gero, enpresaren esanetan. BERRIAk elkarrizketatutako kamioilariak, berriz, kontatu zuen ez duela jantzi eta material egokirik erabili izan. «Aldaketa esanguratsurik» ez Atzo, Vocento taldeko egunkariek kontatu zuten Zaldibarko zabortegia diseinatu zuen enpresak «ia osorik» aldatu zuela Eusko Jaurlaritzak aurrez onartua zuen proiektua. Verterrek 2007an lortu zuen baimena, LKS ingeniaritza enpresak egindako txosten batekin, baina handik gutxira beste enpresa bat kontratatu zuen, proiektu «berri» bat hasteko. Aldaketa horrek zalantza ugari sortu ditu, ez zutelako prozesu administratibo gehiagorik egin zabortegiaren azken proiektua aztertzeko. Verterrek gaur adierazi du Eusko Jaurlaritzak izan zuela proiektu eta enpresa aldaketa horren berri, eta erabaki zuela ez ziotela «aldaketa esanguratsurik» egin proiektuari, eta, beraz, ez zuela merezi baimena emateko beste prozesu bat egitea.]]> <![CDATA[Urkulluk apirilaren 5erako deitu du Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetara]]> https://www.berria.eus/albisteak/177305/urkulluk_apirilaren_5erako_deitu_du_eusko_legebiltzarrerako_hauteskundeetara.htm Mon, 10 Feb 2020 10:50:42 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/177305/urkulluk_apirilaren_5erako_deitu_du_eusko_legebiltzarrerako_hauteskundeetara.htm 2016ko irailaren 25ean egin zituzten aurreko hauteskundeak. EAJk garaipen argia lortu zuen orduan: hiru herrialdeetan irabazi zuen, eta 28 eserleku eskuratu zituen Eusko Legebiltzarrean, EH Bildu bigarren indarrak baino hamar gehiago. PSE-EEko bederatzi diputatuen babesarekin izendatu zuten Urkullu lehendakari, bigarrenez. Gutxiengoan gobernatu dute, 37 diputaturekin, eta parlamentari bat falta izan zitzaien gehiengoa izateko. Hauteskunde horietan, PSE-EEk kolpe nabarmena hartu zuen, dena dela; zazpi legebiltzarkide gutxiago lortu zituen. Elkarrekin Podemos izan zen hirugarren indarra, 11 diputaturekin. EH Bilduk ere lau urte lehenago baino emaitza kaskarragoak izan zituen, eta hiru legebiltzarkide gutxiago eskuratu zituen. EBBtik Jaurlaritzara Iñigo Urkullu (Alonsotegi, Bizkaia, 1961) EGIko buruzagi gisa hasi zen 1980ko hamarkadan EAJren mitinetan parte hartzen; hark egiten zuen EAJren diskurtsorik independentistena. 2007an bihurtu zen EBBko lehendakari, eta, ardura instituzionaletan, 2012az geroztik izan da Eusko Jaurlaritzako lehendakaria. Gaur egun, lehendakaria urrun dago EAJren sentsibilitaterik independentistena ordezkatzen zuen 80ko urteetako Urkullu hartatik, azken bi hamarkadetan haren irudia pragmatismoarekin, moderazioarekin eta akordioak lortzen saiatzearekin egon baita lotuta. Urkulluk bi agintaldi egin ditu Eusko Jaurlaritzako Lehendakaritzan. Lehenengoan, 2012tik 2016ra, kolore bakarreko gobernua osatu zuen, 27 legebiltzarkide jeltzaleen babesarekin eta gehiengo osotik urrun. 2016ko hauteskundeetan, EAJren eta PSE-EEren arteko harremana beste fase batean zegoen: 2015eko udal eta foru hauteskundeen ostean, EAJk bazkidetzat hautatu zuen PSE, eta akordioak lortu zituen sozialistekin foru eta udal erakunde gehienetan elkarrekin aritzeko. Horren ondorio logikoa izan zen 2016ko azaroan EAJk eta PSE-EEk koalizio gobernua osatzea, berriro ere Urkulluren gidaritzapean.]]> <![CDATA[Jordi Cuixart espetxetik atera da, bi egunerako]]> https://www.berria.eus/albisteak/176245/jordi_cuixart_espetxetik_atera_da_bi_egunerako.htm Thu, 16 Jan 2020 09:19:20 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/176245/jordi_cuixart_espetxetik_atera_da_bi_egunerako.htm

ð;Â;ÂÂÂÂÂÂÃ'¾ÂÂÂÂÂÂÂÃ'Â"¸ [COMUNICAT] ð;Â;ÂÂÂÂÂÂÃ'¾ÂÂÂÂÂÂÂÃ'Â"¸
Òmnium Cultural confirma que el president de l’entitat, @jcuixart, està fent us del seu primer permis en familia un cop ha complert el primer quart de la condemna de 9 anys de preso. Durant aquest permis de 48 hores, Jordi Cuixart no tindrà agenda publica. - Òmnium Cultural (@omnium) January 16, 2020 Jordi Sanchez ANCko presidente ohi etaJxCateko diputatuak ere Cuixarten baimen bera dauka. Oraindik ez dute eman haren asmoen berri, baina datozen egunetan aterako da hura ere. Generalitateko Justizia Kontseilaritzako Sailkapen Zerbitzuak atzo onartu zuen Lledonersko espetxeko Tratamendu Batzordeak egindako proposamena. Cuixart bigarren graduan sailkatu zuten, baita espetxean dauden gainontzeko buruzagi katalanak ere. Urtean 36 baimen egun dituzte guztiek, eta, gehienez, zazpi izan ditzakete jarraian. 48 ordura arteko baimenak Sailkapen Zerbitzuak onartu behar ditu, eta hiru eta zazpi egun artekoak, berriz, zaintza epaitegiak berretsi behar ditu. Omniumek nabarmendu du «preso politiko bati dagozkion eskubideen barruan» dagoela baimen hori, eta Cuixartek ez diela horiei «uko egingo». Halere, hark ez du onartuko «gizarteratzeko neurririk», ezta «oinarrizko eskubideak erabiltzea delitua denik» ere. Santa Perpetua de Mogoda hirian jaio zen Jordi Cuixart, 1975ean. Sabadellen ondoan dago hiri hori, eta, Kataluniako hiririk handienetan bezala, Espainiatik etorkin anitz joan ziren harat 1960ko eta 1970eko hamarkadetan, etorkizun hobe baten bila. Kataluniako herritar anitz bezala, fenomeno horren seme da Cuixart, ama Murtziatik joan baitzen. Aita, berriz, Badalonako langile bat zen.

Gaztaroan ikasketak eta lana uztartu zituen, eta 20 urterekin Omnium Culturaleko bazkide egin zen. 29rekin, berriz, bere lehen enpresa sortu zuen: Aranow, hautsak eta likidoak ontziratzeko makinen egilea. 2015eko abenduan hautatu zuten Omniumeko presidente, eta haren militantismoa espetxearekin zigortu du Espainiak. 2017ko urriaren 16an sartu zuten kartzelan. Egun batzuk lehenago, harekin izandako elkarrizketa bat argitaratu zuen BERRIAk, independentzia erreferendumaren bezperan. Gerora epaiketan ere nabarmendu izan dituen jarrera baketsuaz eta desobedientzia zibikoaz aritu zen orduan.]]> <![CDATA[Hiru dira Tarragonako leherketa kimikoaren ondorioz hildakoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/176150/hiru_dira_tarragonako_leherketa_kimikoaren_ondorioz_hildakoak.htm Wed, 15 Jan 2020 09:53:53 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/176150/hiru_dira_tarragonako_leherketa_kimikoaren_ondorioz_hildakoak.htm

Fuerte explosion en Tarragona y continua ardiendo, parecer la BASF#tarragona #diaritarragona @MVTARDE #TV3 pic.twitter.com/Ezw2T2TDBI - Djanko (@Frass72) January 14, 2020

Tarragonan bi eremu petrokimiko handi daude, eta bizilagunak zein ekologistak aspalditik ari dira kexaka, usain ustela eta arnastezina zabaltzen duelako, besteak beste. Ekologistek ohartarazi izan dute minbizia eta asma edo arnasketa arazoak ugaritu izan direla inguru horietan, enpresen jardunaren eraginez. Europa hegoaldeko eremu petrokimikorik handienetako bat da Vila-seca eta Tarragona artekoa. Petrolio findegi bat izan zen eremuaren sorburua, 1966an ireki zutena. Iparraldeko eremuak 470 hektareako eremua du, eta hegoaldekoak, berriz, 720 hektareakoa. Hogeita hamar enpresa baino gehiago daude eremu horretan gaur egun, eta azidoak, kloroak, gatz alkalinoak, ongarriak, intsektizidak, erregaiak, plastikoak, PVCa eta beste gai asko sortzen dituzte. Repsolek, Bayerrek, BASFek, Ercrosek, Cepsak, eta Dow Chemical Companyk lantegiak dituzte bertan, besteak beste. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan 23 enpresa kimiko daude katalogatuta arriskutsu gisa, eta hamazazpi herri daude sartuta larrialdi kimikoetarako planean: Amurrio, Iruña Oka, Lantaron, Laudio eta Legutio, Araban; Abanto, Alonsotegi, Barakaldo, Erandio, Galdakao, Gueñes, Muskiz, Santurtzi, Zaratamo eta Zierbena, Bizkaian; eta Hernani eta Usurbil, Gipuzkoan. Guztiek dituzte larrialdi kimikoetarako planak, Tarragonako inguru horrek bezala. Hain justu, polemika sortu da larrialdi planaren inguruan, sirenek ez dutela zaratarik egin astearte iluntze honetan, leherketa gertatu denean. Generalitateak ihardetsi du etileno oxidoak ez duela airean isuri kimikoak eragiteko arriskurik, eta horregatik ez dutela jo sirenek.]]>
<![CDATA[Johnsonek ukatu egin dizkio Eskoziari bigarren independentzia erreferenduma egiteko eskumenak]]> https://www.berria.eus/albisteak/176149/johnsonek_ukatu_egin_dizkio_eskoziari_bigarren_independentzia_erreferenduma_egiteko_eskumenak.htm Tue, 14 Jan 2020 17:06:32 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/176149/johnsonek_ukatu_egin_dizkio_eskoziari_bigarren_independentzia_erreferenduma_egiteko_eskumenak.htm Sturgeonek abenduan eskatu zizkion eskumenak, uste baitu «egiazko aldaketa esanguratsuak» izan direla 2014ko independentzia erreferendumetik hona. Haren esanetan, «toryei izua ematen die Eskoziak bere etorkizuna aukeratzeko eskubidea izateak». Johnsonek Sturgeoni esan dio 2014ko erreferenduma egin zutenean Eskoziako agintariek «hitzeman» zutela «belaunaldi batean behin» egingo zutela galdeketa, eta hark «Eskoziako herritarren erabaki demokratikoa errespetatu» behar duela: «Beste independentzia erreferendum batek Eskozian azken hamarkadetan izan den geldialdi politikoa luzatuko luke», idatzi du. Twitterren nabarmendu du «elkarrekin» lan egiteko garaia dela, eta 2020. urteak garrantzi handia izango duela herrialdearentzat. Erresuma Batua urtarrilaren 31n irtengo da EB Europako Batasunetik. Sturgeonek ere Twitter bidez erantzun dio. Haren ustean, Johnson «demokrazia blokeatzen» ari da, badakielako galdeketa eginez gero eskoziar gehienek independentziaren alde bozkatuko luketela. SNPko buruak esan du Londresek ezin duela trabarik jarri Eskoziak bere etorkizuna erabakitzeko egingo duen bidean. Sturgeonek uste du Johnsonen jarrerak independentismoa hauspotuko duela, eta Alderdi Kontserbadoreari kalte egingo diola: «Erresuma Batuko Gobernuak hartu duen erabakia bere buruaren kontrakoa da». Adierazi du urrats gehiago egingo dituztela, eta Eskoziako Parlamentuari eskatuko diotela galdeketa babesteko. Iragan larunbatean, 100.000 lagun atera ziren kalera Glasgown, independentzia eske. All Under One Banner (Denok Bandera Bera) Eskoziako mugimendu independentistak zortzi mobilizazio antolatu ditu 2020rako, Johnsoni presio egiteko, eta hura izan zen lehenengo ekintza. Eskozian 2014an egin zuten independentziari buruzko lehen erreferenduma, eta hautesleen %55ek Erresuma Batuan jarraitzearen alde egin zuten. Bi urte geroago, herritarren %62k brexit-aren aurka bozkatu zuten, eta SNP bera EBtik irtetearen aurka agertu da. Hori dela eta, Sturgeonek iragarri zuen ezen, kontserbadoreek irabazi eta akordioak aurrera egiten bazuen, beste erreferendum bat egingo zutela 2020an. 2016tik hona, Eskoziako lehen ministroa bere alderdiak hauteskundeetan izan dituen emaitzetan oinarritu da beste galdeketa bat egiteko beharra dagoela argudiatzeko.]]> <![CDATA[Arancha Gonzalez tolosarra izango da Atzerri ministroa Sanchezen gobernuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/175988/arancha_gonzalez_tolosarra_izango_da_atzerri_ministroa_sanchezen_gobernuan.htm Fri, 10 Jan 2020 14:40:21 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/175988/arancha_gonzalez_tolosarra_izango_da_atzerri_ministroa_sanchezen_gobernuan.htm

Seasons greeting ð;Â;ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÃ'¾ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÃ'¼¹ð;Â;ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÃ'¾ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÃ'¼²ð;Â;ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÃ'¾ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÂÃ'Â'®
Felices fiesta
Joyeux fêtes
Zorionak pic.twitter.com/Bm6tMlPZAZ - Arancha Gonzalez (@AranchaGlezLaya) December 24, 2019 Ministro gehiagoren izenak eman dituzte gaur, eta baieztatu dute Fernando Grande-Marlaska epaile bilbotarrak Barne Ministerioan jarraituko duela. Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaile ezaguna da. Euskal Herriko gatazkarekin lotutako hainbat kasutako instrukzio epaile izan zen, eta, haren agindupean egindako hainbat polizia operaziotan, atxilotutakoek tortura salaketak egin izan dituzte. Estrasburgoko Giza Eskubideen Auzitegiak ere kargu hartu dio Marlaskari behin baino gehiagotan, tortura salaketa horiek behar bezala ez ikertzea egotzita. PSOEk alderdiko itzal handiko jendearen alde egin du ministerioak osatzeko. Jose Luis Abalos da haietako bat: Garraio eta Mugikortasun ministro izango da. Reyes Marotok ere jarraitu egingo du Industria ministro gisa. Hezkuntza eta Lanbide Heziketako Ministerioa gidatzen jarraituko du Isabel Zelaak, baina ez da izango gobernu berriaren bozeramailea. Maria Jesus Monterok hartuko du Zelaak orain arte betetako postu hori. Gobernuaren bozeramaile ez ezik, Ogasun Ministerioa ere zuzentzen jarraituko du Monterok. Karguari eutsiko diote Pedro Duque Zientzia ministroak, Luis Planas Nekazaritza ministroak eta Margarita Robles Defentsa ministroak. Osasun ministroa, berriz, Salvador Illa izango da, PSCko buruetako bat. Sanchezen gobernu berriak ministerio berri bat izango du: Gizarte Segurantza, Inklusio eta Migrazio Ministerioa. Jose Luis Escriva izango da ministroa; egun, Ardura Fiskalerako Agintaritza Independenteko presidentea da. Jarduneko gobernuak Lan, Migrazio eta Gizarte Segurantza Ministerioa izan du, eta bitan banatu dute; Yolanda Diaz izango da Lan ministroa, Galiziako Esquerda Unidako militantea. Moncloak adierazi du «Espainiako demokrazian izan den talde ekonomikorik onena» osatu dutela. Unibertsitate Ministerioa ere berria da -Zientzia Ministerioaren parte zen-. Manuel Castells prestigiozko soziologoa izango da ministroa; Ada Colau Bartzelonako alkateak proposatu zuen kargurako. Unidas Podemosek proposatu dituen beste bi ministroak koalizioko kide ezagunak dira: Alberto Garzon Kontsumo ministroa eta Irene Montero Berdintasun ministroa. Nadia Calviño Ekonomia eta Enpresa ministro karguan aritu da orain arte , baina lau presidenteordeetako bat izango da aurrerantzean: Ekonomia presidenteordea. Aldamenean izango ditu Carmen Calvo lehen presidenteordea, Teresa Ribera Trantsizio Ekologikorako presidenteordea eta Pablo Iglesias Eskubide Sozialen presidenteordea. Igandean, Sanchezek Felipe VI.a Espainiako erregeari emango dizkio gobernu berria osatuko duten ministroen izenak, eta, gero, Espainiako gobernuburuak agerraldi bat egingo du komunikabideen aurrean. Hurrengo egunean, urtarrilaren 13an, karguaren zina egingo dute ministro berriek. Gobernu berriakasteartean egingo du lehen Ministro Kontseilua.]]> <![CDATA[Parlamentu bat, bi presidente]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2020-01-07/parlamentu_bat_bi_presidente.htm Tue, 07 Jan 2020 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2020-01-07/parlamentu_bat_bi_presidente.htm
Ikusteko dago zer bide hartuko duen orain Batzar Nazionalak. Guaidok adierazi du gaur ohiko bilkura egingo dutela, ezer gertatu izan ez balitz bezala. Parrak, oraingoz, ez du gaurkoari buruz hitz egin.

Batzar Nazionalak urtarrilaren 5ean izendatu zuen Guaido erakunde horretako presidente, eta hark adierazi du oraindik ere presidentea dela. Maduroren aldekoek, baina, oposizioko disidenteekin bat eginda, beste izendapen bat egitea lortu zuten. Oposizioko diputatuek ez zuten parlamentuko bozketa horretan parte hartu, ez zutelako lortu parlamentu barrura sartzerik. Parra presidente izendatu zuten aldeko 81 botorekin —ganberak 167 diputatu ditu denera—.

Parra Henrique Capriles buru duen Primero Justicia alderdiko kide ohia da, eta PSUV Venezuelako Alderdi Sozialista Batuaren babesa izan zuen igandean. «Hauteskunde Batzorde Nazionala Konstituzioaren arabera finkatzea nahi dugu. Ez dugu huts egingo», adierazi zuen bozketa irabazi ondoren. Istiluak amaitzeko beharra ere nabarmendu zuen.

Oposizioko disidenteek boterekeriaz jokatzea leporatu zioten Guaidori: «Aurten, batzarrak porrot egin du botere legegile autonomo moduan. Zuk, Guaido, bertan behera utzi zenuen parlamentuko lana, botere egitura pertsonala lortzeko», leporatu zion oposizioko Jose Brito diputatuak.

Handik ordu gutxira, oposizioko kideek ezohiko batzar batera deitu zuten El Nacional egunkariaren Caracasko egoitzan. Guaidoren aldekoek zabaldutako informazioaren arabera, ehun diputatuk babesa adierazi zioten oposizioko buruari. Guaidok haren aurkako «estatu kolpea» salatu zuen.

Guaidok eta oposizioko gainontzeko kideek salatu zutenez, poliziek kontroletan atxiki zituzten, eta ez zieten parlamentura sartzen utzi, bozketan parte hartzea saihesteko. Madurok esan zuen horiek «aitzakiak» zirela: «Guaidok, porrot egin duen diputatuak, ez du sartu nahi izan, ez zuelako boto nahikorik. Ez da ausartu egoerari aurre egiten». Presidentearentzat, saioan ez zen Guaidoren aurkako operaziorik egon: «Batzar Nazionala elkartu da, eta diputatuek zuzendaritza berria aukeratu dute, besterik ez».

Batzar Nazionalean gertatutakoa salatu dute hainbat herrialdetan, ordea. AEB Ameriketako Estatu Batuak izan ziren lehenak. Mike Pompeo Estatu idazkariak Guaido zoriondu zuen, «berriz hautatu» zutelako, eta salatu zituen «Maduroren erregimenaren huts egindako saiakerak, Batzar Nazionalaren nahia ukatzeko».

Venezuelako Gobernuak, berriz, AEBen «esku hartze baldarra» salatu du: «Ez dute ulertzen herrialde independente eta burujabe bat garenik», esan du Jorge Arreaza Atzerri ministroak. Harentzat, bigarren bozketa «zirku» bat izan da, eta agerian utzi du « estrategia kolpistaren erabateko porrota».

Europako Parlamentuak Guaido Venezuelako presidente aitortu zuen iaz, eta oraindik ere Batzar Nazionaleko presidente aitortzen du. Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaren buruak adierazi du igandeko bozketan «irregulartasunak» gertatu zirela, eta EBk Guaido aitortuko duela presidente, «bozketa egoki bat egiteko baldintzak bermatzen dituzten arte».

Guaidoren urtea

Guaidok duela urtebete hasi zuen Maduroren aurkako borroka. Batzar Nazionaleko presidente aukeratu zuten; hain zuzen, Maduroren aurka agertu diren mundu osoko 50 gobernuk baino gehiagok erakunde horri soilik aitortzen diote zilegitasuna herrialde osoan. Ganberako presidente kargua hartu eta bi astera, mobilizazio jendetsu baten erdian, Guaidok herrialdeko presidente izendatu zuen bere burua, iazko urtarrilaren 23an.

Guaidok haren alde izan ditu AEBak, Europako Batasuna, eta Latinoamerikako gobernu gehienak. Halere, urtebetean ez du lortu beste mugimendurik egiterik. Iragan azaroan, Jeanine Añezek bere burua Boliviako presidente izendatu zuenean, Guaido saiatu zen atzera Maduroren aurkakoak mobilizatzen, baina ez du beste kolpe mediatikorik eman igandeko bozketara arte.

Añezek Boliviako presidente kargua hartu zuenetik, herrialde hori ere Limako Taldeko kidea da. Ameriketako gobernuek osatzen dute taldea, eta haren zeregina da Maduroren gobernuari presio egitea, Venezuelan «ordena demokratikoa berrezartzeko». AEBak daude buruan, eta kideak dira, besteak beste, Argentina, Brasil, Kolonbia, Peru eta Txile.]]>
<![CDATA['1917' eta Tarantino irabazle Urrezko Globoetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/175828/0391917039_eta_tarantino_irabazle_urrezko_globoetan.htm Mon, 06 Jan 2020 07:09:26 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/175828/0391917039_eta_tarantino_irabazle_urrezko_globoetan.htm <![CDATA[Quim Torrari urte eta erdiko inhabilitazioa ezarri diote]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1955/013/001/2019-12-20/quim_torrari_urte_eta_erdiko_inhabilitazioa_ezarri_diote.htm Fri, 20 Dec 2019 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1955/013/001/2019-12-20/quim_torrari_urte_eta_erdiko_inhabilitazioa_ezarri_diote.htm
Torrak, xingola horiak garaiz kendu ez, eta zuriekin eta presoen aldeko mezuekin ordezkatu zituen. Azkenean, horiek ere kendu zituen, Kataluniako arartekoaren aholkuari jarraituz. Torrak argi utzi zuen ez ziola jaramonik egin Hauteskunde Batzordeari: «Ez, ez nuen bete. Ezinezkoa zen legez kanpoko agindu bat betetzea. Erakunde horrek ez zuen eskumenik horretarako». Kataluniako Auzitegi Nagusiak orain ebatzi du «jarrera desobediente setatia eta errepikatua» izan zuela aginduari uko egin zionean.

Hauteskunde Batzordeak gertatutakoa ikertzeko eskatu zion Espainiako Fiskaltza Nagusiari, eta Kataluniako Fiskaltzak Torraren aurkako salaketa aurkeztu zuen. Hauteskunde Batzordearen aginduari «kontzienteki» muzin egitea leporatu zioten. Fiskaltzak eskatu zuen presidenteari kargu publikoetan aritzea debekatzeko urtebete eta zortzi hilabetez, «desobedientziagatik», eta 30.000 euroko isuna ezartzeko; epaileak ia bere horretan onartu du eskaria.

Inhabilitazio zigorra ez da berehala sartuko indarrean. Torrak, eguerdian egindako agerraldian, jakinarazi zuen helegitea aurkeztuko duela. Adierazpen instituzional bat irakurri zuen alderdiei bere karguan berresteko eskatuz. Parlamentuan bozketa bat egingo dutela iragarri zuen presidenteak bere «duintasun demokratikoa» berresteko: «Ni ez nau ezein auzitegik inhabilitatuko». Gorenak politikari presoei ehun urteko kartzela ezarri ostean, Espainiako justizian batere konfiantzarik ez duela ere zehaztu zuen: «Europa eredu da justiziaren alorrean. Espainiak, berriz, errepresioaren bidean jarraitzen du».

Torrari azaroaren 18an egin zioten ahozko epaiketa, eta orduan ere argi esan zuen uko egin ziola «preso politikoak eta erbesteratuak aske» uzteko eskatzen zuen pankarta kentzeko aginduari. Gainera, esan zuen epaiketa politikoa zela hura, eta adierazpen askatasuna aldarrikatu zuen.

Tsunamiaren ekintza

Tsunami Demokratikoak herenegun egindako ekintzak ere zeresana eman zuen atzo. Camp Nou zelaian «ekintza handiago» bat egiteko asmoa zuela adierazi zuen mugimenduak, baina ezin izan zuela hura egin «Poliziaren jokabideagatik». Droneen bidez pankartak zabaldu nahi zituzten zelai erdian, partida eteteko. Mossoek, baina, droneak atzeman zizkieten.]]>
<![CDATA[Kataluniako Auzitegi Nagusiak urte eta erdiko inhabilitazioa ezarri dio Torrari]]> https://www.berria.eus/albisteak/175313/kataluniako_auzitegi_nagusiak_urte_eta_erdiko_inhabilitazioa_ezarri_dio_torrari.htm Thu, 19 Dec 2019 13:26:50 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/175313/kataluniako_auzitegi_nagusiak_urte_eta_erdiko_inhabilitazioa_ezarri_dio_torrari.htm Oriol Junquerasen immunitate aitortzaren ondoren iritsi da: Europako Justizia Auzitegiak goizean ebatzi du Junqueras eurodiputatu aukeratu zutenean indargabetu behar zituztela haren aurkako behin-behineko zigorrak. Kataluniako Auzitegi Nagusiaren sententzia Palaura eraman dute, eta handik parlamentura, Torra zegoen lekura. Hauteskunde Batzordeak gertatutakoa ikertzeko eskatu zion Espainiako Fiskaltza Nagusiari, eta Kataluniako Fiskaltzak Torraren aurkako salaketa aurkeztu zuen. Hauteskunde Batzordearen aginduari «kontzienteki» muzin egitea leporatu zioten. Fiskaltzak eskatu zuen presidenteari kargu publikoetan aritzea debekatzeko urtebete eta zortzi hilabetez, «desobedientziagatik», eta 30.000 euroko isuna ezartzeko; epaileak ia bere horretan onartu du eskaria. Torrari azaroaren 18an egin zioten ahozko epaiketa, eta orduan ere argi esan zuen uko egin ziola «preso politikoak eta erbesteratuak aske» uzteko eskatzen zuen pankarta kentzeko aginduari. Gainera, esan zuen epaiketa politikoa zela hura, eta adierazpen askatasuna aldarrikatu zuen.]]> <![CDATA[Ordezkarien Ganberak onartu egin du Trumpen aurkako 'impeachment'-a]]> https://www.berria.eus/albisteak/175309/ordezkarien_ganberak_onartu_egin_du_trumpen_aurkako_039impeachment039_a.htm Thu, 19 Dec 2019 10:18:25 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/175309/ordezkarien_ganberak_onartu_egin_du_trumpen_aurkako_039impeachment039_a.htm
AEBetako presidentea, ordea, ez da iritzi horren aldekoa, eta hilabeteotan bere jarrera defendatzen aritu da. Goizaldeko bozketaren bezperan, eskutitz bat bidali zion Nancy Pelosi Ordezkarien Ganberako presidenteari, prozesua kritikatzeko. Ohiko tonua erabili zuen, «amerikar demokrazia ahultzea» egotzi baitzion. Iraindua baina batua «Gaurkoa egun handia da konstituzioarentzat, baina egun tristea herrialdearentzat», esan du Pelosik bart Ordezkarien Ganberan. Hark gidatu du eztabaida saioa, eta nabarmendu du presidenteak ez diela utzi «epaiketa politikorako artikuluak aurkeztea» beste aukerarik. Bitartean, Trump mitin bat ematen aritu da Michiganen, milaka aldekoren aurrean. «Gaurko ekintza ustelekin, Nancy Pelosiren demokrata eroek betiereko lotsaren marka jarri diote beren buruari», kritikatu ditu oposiziokoak. Esan du alderdi errepublikanoa inoiz ez dela egun bezain «iraindua baina batua» egon, eta iragarri du senatari kontserbadoreek «zuzen» jokatuko dutela epaiketa politikoan. AEBen historian impeachment prozesutik igaro den hirugarren presidentea da Trump. 1868. urtean, Andrew Johnsonen aurkakoa egin zuten, eta 1998an, Bill Clintonen aurkakoa. Biak absolbitu zituzten.]]>
<![CDATA[Durangoko Azoka erreferentziazko elkargunea da bisitari eta eragileentzat, salerosketaren gainetik]]> https://www.berria.eus/albisteak/174765/durangoko_azoka_erreferentziazko_elkargunea_da_bisitari_eta_eragileentzat_salerosketaren_gainetik.htm Mon, 09 Dec 2019 16:03:48 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/174765/durangoko_azoka_erreferentziazko_elkargunea_da_bisitari_eta_eragileentzat_salerosketaren_gainetik.htm <![CDATA[Dave Bieterrek Boiseko alkatetza galdu du, hamasei urteren ondoren]]> https://www.berria.eus/albisteak/174665/dave_bieterrek_boiseko_alkatetza_galdu_du_hamasei_urteren_ondoren.htm Wed, 04 Dec 2019 09:20:14 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/174665/dave_bieterrek_boiseko_alkatetza_galdu_du_hamasei_urteren_ondoren.htm hauteskundeen kanpaina zikindu izana leporatu zion Bieterrek haren aurkariari: esan zuen herritar batek ohartarazi ziola McLeanen kanpainako boluntario batzuek «euskal mafiarekin» lotu zutela. Bieterrek onartezintzat jo zuen hori, eta barkamena eskatzeko galdegin zion haren aurkari politikoari. «Euskal amerikarra izateaz harro nago. Boisekoa izateaz harro nago. Artzain baten alaba izanik, nire amak ulertu zuen komunitate batean ongi etorria izatearen garrantzia, Boisek gure familiari duela ehun urte baino gehiago egin bezala», adierazi zuen. Botoak zenbatu berritan, McLeanek Twitterren bideo bat zabaldu du goizaldean, esanez Bieterrek zoriondu egin duela hauteskundeak irabazteagatik, eta eskerrak eman nahi dizkiola hari «urte hauetan guztiotan herriarentzat egin duen guztiagatik».

Imanol Galdosek Boiseko agertoki politikoa gertutik aztertu du, tesi bat lantzen ari baita Boiseko eta Donostiako gobernatze ereduak alderatzeko eta kulturak bi hirien garapenean duen pisua aztertzeko. Horrez gain, umetatik du lotura Bieterrekin, beren bi sendiek harreman estua egin baitzuten haurrak zirela. Hauteskundeen lehen itzuliaren ondoren, Galdosek BERRIAri azaldu zion Bieterren irudia higatu egin dela, eta hori hamasei urtez agintean egotearen ondorio «normala» dela. Gainera, McLeanek «aldaketaren eta berrikuntzaren ordezkari» gisa agertzen jakin duela uste du: «Sektore berriekin konektatzen jakin du. Emakumeekin eta gazteekin, bereziki». Horrez gain, Galdosek adierazi zuen espero zuela Bieterren ibilbide politikoa ez amaitzea alkatetza galduz gero: «Idaho beti izan da estatu oso errepublikanoa, baina demokrata bat gobernadore bihurtzeko gai bada, hori Bieter da».]]>
<![CDATA[Hizkuntza gutxituen aldarri ozena Parisen]]> https://www.berria.eus/albisteak/174512/hizkuntza_gutxituen_aldarri_ozena_parisen.htm Sat, 30 Nov 2019 19:59:12 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/174512/hizkuntza_gutxituen_aldarri_ozena_parisen.htm

Manifestazioa abiatu da Ministeritzara buruz, delegazioa aurrean @berria pic.twitter.com/OA6oaob52y - Oihana (@oi_tsr) November 30, 2019 Aurretik, plazan egin dute protesta. Hizkuntza gutxituen heriotza irudikatu dute han, Frantziako Gobernuaren neurriak salatzeko.

Euskalgintzako eragileen arabera, Frantziako Gobernuko Hezkuntza ministro karguan Jean-Michel Blanquer denetik, «gogortu» egin dira estatu osoan «lurralde hizkuntzan» kontrako erasoak, eta Euskal Herrian ere agerikoak dira horien ondorioak: «Erabaki politiko horien desmasiak sentitzen dira», adierazi zuten gaurko mobilizaziora dei egiteko antolatu zuten prentsaurrekoan. «Izan ere, egiazko linguizidioa da Frantziako Gobernuak darabilen politika». Eman zuten adibide sorta bat ere: «Ikasgaien erreforma lizeoetan, Batxilergoaren erreforma, brebeta azterketa ezin osoki euskaraz egin...». Parisen izan dira Frantziako Estatuan mintzatzen diren gainerako hizkuntza gutxituen sustapenean ari diren taldeetako hainbat ordezkarik ere antolatu dute gaurko mobilizazioa: bretainiarrek, korsikarrek, okzitaniarrek, katalanek... Mobilizaziorako deia egiteko idatzi zuten oharrean esan zuten «desagertzeko arriskuan» daudela Frantziako agintariek indarrean jarri ohi dituzten politiken ondorioz, eta ezinbestekoak direla neurri eraginkorrak hizkuntzak hauspotzeko eta defendatzeko. Goizean, Paul Bilbao Kontseiluko idazkari nagusiak Paristik hitz egin du Euskadi Irratian. «Ikusezintasunaz» aritu da: «Macronen gobernuak ikusezin bihurtu nahi ditu frantsesa ez diren beste hiztun komunitateak. Horien garapena galgatu besterik ez du egin nahi». Salatu du gobernuak trabak besterik ez diola jarri murgiltze ereduari, azken hilabeteotako hezkuntza erreformarekin. Gobernuak hezkuntzari dagokionez hartutako neurrien kontra egin dute Parisko protesta, baina Bilbaok nabarmendu du Frantziako Estatuan dagoen arazorik handiena hizkuntzen «aitortzarik eza» dela, orokorrean. «Hamar bat hizkuntza bildu gara, erakusteko denok hor garela, eta ados garela salatzeko azken bi urteetan izan diren jarrerak eta erreformak, hizkuntzen kontra egin baitira», salatu du Peio Jorajuria Seaskako lehendakariak Kanaldude telebistan. Irakasle elkarteek esan izan dute urtero izaten dituztela trabak ikasgaiak euskaraz jartzeko brebetan eta Batxilergoan, eta argi dute arazo horiek hizkuntza politika desegoki baten ondorio direla. «Frogatzen dute Blanquer ministroak eta gobernu honek euskarari eta tokiko hizkuntzei mespretxua dietela eta horiek desagerrarazteko asmoa dutela», esan zuten prentsaurrekoan. Sebastien Castet Euskal Konfederazioko kideak Kanalduden bertan azaldu du Blanquer ministroak gidatutako Batxilergoko erreformak kalte handia egin diola euskarari, puntuazioan latinaren eta grekoaren azpitik geratu baita hizkuntzaren balioa. Urtez urte murgiltze ereduan ere trabak jartzen dituztela adierazi du: «Iaz, hiru proiektu zeuden Ipar Euskal Herrian; azken finean, bi ireki ziren, gurasoen eta irakasleen mobilizazioei esker». Azaldu du antzeko arazoak dituztela Korsikan. «Hori ez da lege bati lotua, erreforma bati lotua; hori da borondateari lotua, eta borondate txar hutsa erakusten ari da gobernua».]]>
<![CDATA[Bulegarien etorkizun makurra]]> https://www.berria.eus/albisteak/174127/bulegarien_etorkizun_makurra.htm Fri, 22 Nov 2019 20:43:29 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/174127/bulegarien_etorkizun_makurra.htm Besoak puztea ohiko joera da, ikerlarien arabera. Fellowes Ez da panpina apokaliptiko bat, Highmanen ustean, bulegariek etorkizun hurbilean izango duten itxura baizik. «Ez baldin baditugu aldaketa erradikalak egiten lantokietan, bulegoek izugarri gaixotuko gaituzte». Ikerlariak irtenbideak proposatu ditu: «Gehiago mugitu, mahaiaren aurreko postura zaindu, tarteka oinez ibili, eta lantokiaren baldintzak hobetu». Estresak eragindako ekzema, besoan. Fellowes «Mundu osoko biztanleek inoiz baino mediku gehiago, sendagai gehiago eta osasun hezkuntza gehiago dute eskura. Halere, herrialde garatuenetako osasunak okerrera egin du», adierazi dute ikerlariek txostenean. Mundu osoko langileek bulegoetan egiten dute lan beste inon baino gehiago, eta horrek eragin zuzena du haien osasunean. Egungo lan joerak zerrendatu dituzte lanean: langileek ia egun osoa pasatzen dute mugitu gabe, pantailari begira eta presio handiarekin. Lantokiez ere aritu dira: berezko argi gutxiegi izaten dute, aireztapen desegokia eta mugitzeko leku gutxi. Horrek guztiak duen eragin fisikoa eraman dute Emma panpinaren gorputzera. Guztiari eragiten dio lanak: zangoei, begiei, sudurrari, eskuei, eskumuturrei eta barruko organoei. Txostenean argitaratutako ondorioen arabera, zerrendatutako arazo horiek guztiak konpontzen ez badira, 2040. urterako bulegari gehienek bizkarra okertuta izango dute erabat. «Bizi estilo sedentarioaren ajeak», laburtu dute ikerlariek. Egun osoa bulegoan geldi emanez gero, odol jario txarrak barizeak eragin ditzake. Fellowes]]> <![CDATA[«Lehen uste zuten dena 'golferia' zela, bertsolaria izatea eta soinu jolea izatea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/046/001/2019-11-17/lehen_uste_zuten_dena_golferia_zela_bertsolaria_izatea_eta_soinu_jolea_izatea.htm Sun, 17 Nov 2019 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1915/046/001/2019-11-17/lehen_uste_zuten_dena_golferia_zela_bertsolaria_izatea_eta_soinu_jolea_izatea.htm Epelde soinu jolearekin batera: Elkarren ondoan. «Nobedade bat zen; boom bat izan zen». Puntatik jaitsi gabe, beste lagun batzuekin aritu da azken urteetan, Kupela taldean. Orain, agurtzeko garaia iritsi zaio taldeari, baina Larrañagak ez du kolpetik gelditzeko asmorik: «Oraindik ondo sentitzen naiz, baina komeni da gauzak bere garaian leuntzea».

Kantua, panderoa eta bertsoa. Erromeria giroan aritu zara beti.

Trikitia, panderoa eta dantza izaten zen asteburuko erromerietan. Ogitartekoren bat jan eta ardo edo sagardo trago bat edanda, izaten zen umorea, tenplea; horrela hasi nintzen bertsotan. Plazara irteteko saltoa berandu egin nuen, ordea, gaurkoarekin konparatuta; 24 urterekin. Entzutera joaten nintzen, eta iruditzen zitzaidan bertsolariak kristorenak zirela, gaia jarrita aritzen zirelako. Nik taberna giroan kantatzen nuen, baina, azkenean, lagunak zirela eta ez zirela, animatu egin nintzen txapelketetan aritzera.

Zer moduz moldatu zinen?

Egin nuen lehenengo plazan bigarren geratu nintzen, Patxi Etxeberriaren atzetik. Horrek animoa eman zidan, eta hurrengoa Xenpelar saria joan zen. Han ere geratu nintzen bigarren, eta harekin ere gustura. Urtebeteren barruan, hirugarrenean txapela eman zidaten. Jaialdietara eta auzoetako festetara joaten nintzen orduan, baina, txapela daukazunean, hargatik edo honengatik, dena egin nahi duzu, eta orduan eta okerrago geratzen da. Ez nintzen denetara joaten, ikusten nuelako ez nintzela neu naizena.

Laster beteko dira 40 urte Bertsolari Txapelketa Nagusiko finalean kantatu zenuenetik.

Hala da, bai, maila horiek egin genituen. Halere, sekula ez naiz izan jaialdi zalea. Gu ondo moldatzen ginen geure baserri munduko gaiekin, gai ezagunekin, baina pixka bat geure lekutik ateratzen gintuzten gaiekin ez horrenbeste. Ez da ez genekiela, baina kezka geneukan, zer jarriko ote zuten. Puntutan-eta herriarengana ailegatzen nintzen, baina bakarkako gai hartan... Akordatzen naiz Jon Lopategi zenak esan zidala behin: «Hi finalean ibiltzeko bertsolaria bahaiz, baina heuri gustatzen ez zaiken horretan ez haiz saiatzen». Gero bertsolaritza berria etorri zen: batetik onak, eta bestetik ikasiak.

Noiz igaro zinen bertsotik kantura?

Bi bertsolari baldin bazeuden, beti soinu joleren bat izaten zen festan. Juan Mari Narbaizak eta biok plaza asko egin genituen, eta, behin, proposatu nion soinu jole batekin zerbait grabatzea. Doinu eta hitz zahar batzuk hartu, berriak egin, eta grabazioa egin genuen Agurtzane Elustondo eta Imuntzorekin [Juan Ramon Azpitarte]. Arrate irratiak eman zuen hori, eta gero beste bat egin genuen Loiolan, hobeto grabatuta. Ez nintzen konforme geratzen, ordea, eta disko bat grabatzeko saiakera egin nuen, estudioetara joanda. Pena ematen zidan halako estimua izan zuen grabazio bat hor lagatzeak.

Epelderekin grabatu zenuen, azkenean.

Proposatu nionean, hark ez zidan ezetz esan, baina bai lan handia zela. Azkenean, haren iloba Aitor ere animatu zen, eta Joseba Tapiak lagundu zigun. Kapritxoz bezala egin nuen lehenengo diskoa, eta berehala esan ziguten: «Hau gutxiegi duk; beste bat egin behar diagu».

Disko hartan zegoen Kupela abestia.

Epeldek esan zuen: «Hau diferentea duk». Nire alabak 18 urte edukiko zituen, eta hark ere esan zidan: «Hau entzungo da!». Entzun? Oraindik ere joaten garen leku guztietan eskatzen digute. Hiru aldiz askotan jo izan dugu. Izaten da zeuk ez dakizula...

Aurrera jarraitzeko indarra ematen du horrek?

Bi urtez behin egin dugu disko bat: hiru egin nituen Epelde eta Larrañagarekin, bost Kupelarekin, eta, azkenean, Lana festa bihurtuz, Anjel Larrañaga izenarekin. Bederatzi dira. Ez da erraza hainbeste hitz sortzea, baina beti akordatzen nintzen jendearekin. Jendeari zer gustatuko zaio? Kanporako egin behar dituzu hitzak, ez zeuretzat bakarrik. Asko asmatu dugu. Zabale [Xabier Alberdi] ere kristoren soinu jolea da. Guk ehun plaza egindako urteak baditugu, eta 80 egindako pila bat. Azkenaldi honetan, 40ren bueltan, eta, aurten, zerbait gutxiago.

Aurten hartuko duzue erretiroa?

Gauza asko pasatu dira. Erretiratu ere egin gara, eta horrek gastu handia dakar, altak direla eta bajak direla. Abenduaren 29an egingo dugu azken kontzertua, Aristerrazun. Aurretik, hilaren 13an, Santa Luzia egunean, Saizarren izango gara. Hemendik atzerako denak dira bukaerak. Ematen dit zera bat, baina, hainbeste ibili eta gero, iruditzen zait bukatu ere egin behar dela.

Bukatzen ere jakin egin behar da, ezta?

Bai, bai. Narraska ibiltzea ere ez da polita: jendeak bidali baino lehenago, alde egin. Kolpera ezin gelditu, ordea. Bertsotan jarraituko dut, osasunak laguntzen badu. Bertsotan kosta askoz gehiago egiten da, ordea, eta gutxi ibiltzen bazara, oraindik eta gehiago, baina pixka bat asmatzen baduzu eta jendea gustura badago, norbera oso satisfazio handiarekin geratzen da. Bestela ere bai: zeure kantuak kantatzea ederra da.

Publikoak garrantzi handia du zuretzat?

Gure garaiko jende bat egon da hor urte askoan, hiru ordu dantzan egiteko kapaz dena, eta horrek ikaragarri laguntzen dio soinu jole bati. Beste gazte batzuk sartu dira orain, eta oso onak dira dantzan. Halere, lotuan ez dute soltean bezala egiten. Bazterrean egoten dira, tragoarekin, kontuak esaten. Ez da erraza hiru orduz dantzan segitzea; hori kirol ikaragarria da!

Erromeria giroa asko aldatu da?

Gauzak aldatu egiten dira. Hernion, adibidez, urtero jo dugu, Zelatunen. Aurten sekulako eguraldia tokatu zen. Ikusi egin behar zen jende pila hori, herrialde denetatik etorria, dantzan. Zazpi bat orduz jo genuen, eta ez ginen inor gabe egoten. Hori ez da galdu: hori hobetu egin da. Orain soinu jole pila bat dago erromeria on bat egiteko; nik ez dut batere gaizki ikusten giroa. Modernoa ondo dago, eta beti gauza berarekin ezin duzu jardun, baina gauza onak baldin badaude lehengo puska horietan, eutsi egin behar zaio horri, eta beste zerbait eman, gainera.

Etxean hasi zinen panderoa jotzen?

Erregeek 9 urterekin ekarri zidaten panderoa. Berehala puskatuko nuen, eta aita zenak larrua jarri zion. Oraindik han dago hura. Gure etxean soinua ez, baina panderoa beti egon da, eta soinu giroa ere bai. Osaba ezagutu nuen jotzen, eta nik banuen ikasteko ilusioa, baina hark ez zuen batere aurreratzen. «Soinu jole izatea oso morroia duk, gauean ordu pila bat, beti besteak agindutakoa egin behar...». Parranda bezala ikusten zuen. Orduan, dena golferia zela uste zuten, bertsolaria izatea eta soinu jolea izatea. Gero bertsoa etorri zen, eta soinua, atzeratu. Esku artean ere zer egongo zen, bada, soinua ekartzeko? Ezer ez! Gosea kentzeko, justu-justu. Halere, oso garai onean jaio nintzela pentsatzen dut, zorteko naizela bizitzan.

Denbora asko pasatuko zenuen etxetik kanpo...

Plazagizon bat oso gogorra da etxerako. Emazteak horrekin ezagutu zaitu, zurekin daramazu, eta hori izugarrizko meritua da, izugarrizkoa. Puntan dagoen jende hori ez dago etxean sekula. Har bat egoten da barruan... Eta dirua ere badago tartean, noski. Dena ez da kanpotik ikusten den arrosa eder hori: festa festa da, baina lan asko dago tartean.

Kamioi gidari aritu zinen 30 urtez. Kantatzeko ondo, behintzat?

Bai, hori bai ona! Bolantea oso ona da, bolantea eta bakardadea. Akordatzen naiz doinu batekin buelta eta buelta ibiltzen nintzela, baina han utziz gero, kito, igual ez zara gehiago akordatzen. Orduan, hots egiten nion alabari, grabagailua prest izateko, eta lasai geratzen nintzen. Azken urteetan, neuk ibili nuen grabagailua, eta han unean bertan grabatu.

Lana festa bihurtuz liburuan, Andoni Egañak esan zuen bi ahots dituzula: bertsotakoa, serioagoa, eta kanturakoa, jostalariagoa. Hala da?

Festak tristura ez du maite. Serio egon zaitezke, baina festak konexioa behar du jendearekin. Bidean gauza asko ahaztu zaizkigu. Ahaztu zaigu kontuak esaten, pasadizoak, barre egiten ere bai! Dena aurrerapena dago orain, eta inora ezin gara ailegatu. Patxada galdu dugu. Uste dut hor labainduko garela, eta erori ere bai, igual. Labaindu eta tente ibiliz gero, hor nonbait, baina erortzen bagara, kolpea hartuko dugu.]]>
<![CDATA[Txileko Gobernuak eta oposizioak konstituzio berrirako plebiszitua adostu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/173791/txileko_gobernuak_eta_oposizioak_konstituzio_berrirako_plebiszitua_adostu_dute.htm Sat, 16 Nov 2019 07:11:27 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/173791/txileko_gobernuak_eta_oposizioak_konstituzio_berrirako_plebiszitua_adostu_dute.htm Presidenteak bere gobernuko zortzi ministro aldatu zituen, eta "agenda sozial" bat aurkeztu zuen, giroa lasaitu nahian, baina mobilizazioek ez zuten etenik izan atzo arte. Karabineroen eta armadaren aurkako ehunka salaketa egin dituzte, giza eskubideak urratzeagatik. Herrialdeko egoera ekonomiak okerrera egin du gatazkaren ondorioz, eta Txileko pesoa balio galtzen ari da etengabe; azken hilabetean %12 txikitu da balioa, %1,6 atzo bertan. Gainera, iaz, atzoko egunez, Txileko Poliziak Camilo Catrillanca gazte maputxea hil zuen, Araucanian egindako operazio batean, bizkarrean tiro eginda. Karabineroen buruaren dimisioa ekarri zuen horrek, eta Piñerak erreforma bat egin zuen segurtasun indarretan. Atzoko mobilizazioetan, Catrillanca gogoan izan zuten manifestariek. Cooperativa Irratiari eginiko adierazpenetan, bakea eta segurtasuna eskatu ditu Marcelo Catrillancak, hildakoaren aitak: "Jendeari kontuz eta lasaitasunez manifestatzeko eskatu nahiko nioke; protestetan hildakoren bat balego, gure semearen hilketa berriz bizitzea bezala litzateke". Bestalde, zeresana eman du Mon Laferte abeslariak Grammy Latinoen sari banaketa ekitaldian eginiko protesta ekintzak. Artistak Txilerentzat justizia eskatu du, eta babestu egin ditu bere herrialdean protestan ari direnak. Musika alternatibo diskorik onenaren saria jaso du Las Vegasen egindako ekitaldian.]]> <![CDATA[Txile aro berri baten atarian dago plebiszitua egiteko itunarekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/002/001/2019-11-16/txile_aro_berri_baten_atarian_dago_plebiszitua_egiteko_itunarekin.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1953/002/001/2019-11-16/txile_aro_berri_baten_atarian_dago_plebiszitua_egiteko_itunarekin.htm
Herrialdea azken hamarkadetako krisi politikorik eta sozialik larrienetako batean dago egun. Greba orokorra egin zuten asteartean, eta erantzun zabala izan zuen; istilu larriak egon ziren gero. 22 pertsona hil dituzte protestetan, eta 2.000 baino gehiago zauritu. Azkenean, egoerari irtenbide bat emateko asmoz, Jaime Quintana Senatuko presidenteak adierazi du galdeketa egingo dutela 2020ko apirilean. Egungo konstituzioa 1980. urtekoa da, diktadura garaikoa.

Plebiszituan bi galdera egingo dituzte: lehenengoan, txiletarrek erabaki beharko dute ea konstituzio berri bat nahi duten -inkesten arabera, %80k nahi dute-; bigarrenean, konstituzio berri hori sortzeko mekanismoa hautatu beharko dute herritarrek. Bi aukera daude horretarako ere: «batzar mistoa» eta «batzar konstituzionala». Hau da, konstituzioa idazteko ardura izango duen batzar hori ea ordezkari politikoz eta kide berriz osatuta egongo den pareko kopuruan, ala soilik lan horretarako aukeratutako kide berriek idatziko duten. Batzar horretako kideak, egitura bata zein bestea izan, 2020ko urriko hauteskundeetan aukeratuko dituzte, eskualde eta udal hauteskundeekin batera. Konstituzioa idazten dutenean -bederatzi hilabeteko epea izango dute-, beste plebiszitu bat egingo dute hura berresteko, eta botoa derrigorrezkoa izango da han. Hutsetik idatziko dute, eta ez du 1980koa izango oinarrian; Batasun Demokrata Independentea alderdi eskuindarrak eskatzen zuen egungotik abiatzea berria egiteko orduan.

«%100 demokratikoa»

Txileko Gobernuak eta oposizioak atzo goizaldean adostu zuten akordioari Bakerako eta Konstituzio berrirako ituna izena jarri diote. Haien esanetan, herrialdeko egungo «krisi sozial eta politiko larriari» eta «herritarren mobilizazioei» erantzun diete.

Astearteko istiluen ondoren, Sebastian Piñera presidenteak batasunerako deia egin zuen, eta egunotako negoziazioaren ondorioa da atzo aurkeztu zuten ituna. «Historikoa da hau: konstituzio %100 demokratikoa aurkeztuko dugu», ospatu zuen Quintanak.

Azken hilabeteko mobilizazioak baretzeko helburua du akordioak. Urriaren 18an hasi ziren protestak, metroko txartelaren prezioa igo zutelako, laugarrenez hilabete gutxian. Orduan, salbuespen egoera ezarri zuen Piñerak, eta astebeteren buruan kendu zuen. Presidenteak bere gobernuko zortzi ministro aldatu zituen, eta «agenda sozial» bat aurkeztu zuen, giroa lasaitu nahian, baina mobilizazioek ez dute etenik izan gaur arte. Karabineroek eta armadak euren aurkako ehunka salaketa jaso dituzte, giza eskubideak urratzeagatik.

Herrialdeko egoera ekonomikoak okerrera egin du gatazkaren ondorioz, eta Txileko pesoa balioa galtzen ari da etengabe; azken hilabetean, %12 txikitu da balioa, %1,6 atzo bertan.

Urteurrena eta protestak

Gainera, iaz, atzoko egunez, Txileko Poliziak Camilo Catrillanca gazte maputxea hil zuen, Araucanian egindako operazio batean, bizkarrean tiro eginda. Karabineroen buruaren dimisioa ekarri zuen horrek, eta Piñerak erreforma bat egin zuen segurtasun indarretan. Atzoko mobilizazioetan, Catrillanca gogoan izan zuten manifestariek. Cooperativa Irratiari eginiko adierazpenetan, bakea eta segurtasuna eskatu zituen Marcelo Catrillancak, hildakoaren aitak: «Jendeari kontuz eta lasaitasunez manifestatzeko eskatu nahiko nioke; protestetan hildakoren bat balego, gure semearen hilketa biziberritzea bezala litzateke».

Mon Laferte abeslariak Latin Grammyen ekitaldian eginiko protesta ekintzak ere Zeresana eman du. Artistak Txilerentzat justizia eskatu zuen, eta babestu egin zituen bere herrialdean protestan ari direnak. «Musika alternatiboko diskorik onenaren saria» jaso du Las Vegasko ekitaldian.

Karina Nohales: «Langile klaseak bere burua eraikitzeko aukera dira Lurralde Batzarrak »

Leherketa baten kronika]]>
<![CDATA[Jihad Islamikoak eta Israelek su-etena adostu duten arren, Gazan tentsioa ez da baretu]]> https://www.berria.eus/albisteak/173738/jihad_islamikoak_eta_israelek_su_etena_adostu_duten_arren_gazan_tentsioa_ez_da_baretu.htm Thu, 14 Nov 2019 13:05:44 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/173738/jihad_islamikoak_eta_israelek_su_etena_adostu_duten_arren_gazan_tentsioa_ez_da_baretu.htm Israelek Abu al-Atta Jihad Islamikoko buruzagia hil zuenean hilketa selektibo batean. Al-Attaren eta haren emaztearen hilketari erantzuteko, Jihad Islamikoak berrehun suziri inguru jaurti zituen asteartean Gazatik gertu dauden Israelgo hirietara -Tel Avivera, besteak beste-, eta atzo erasoarekin jarraitu zuen. Israelgo Defentsa Indarren arabera, denera laurehun suziri baino gehiago jaurti dituzte bi egunean, baina Israelek gehienak atzeman ditu. Palestinako medikuek jakinarazi duten azken datuaren arabera, gutxienez 34 pertsona hil dituzte Israelen erasoek; horien erdiak zibilak ziren. Jihad Islamikoak atzo eskaini zion Israeli su-etena, Egiptoren bitartekaritzarekin. Ziad al-Najala idazkari nagusiak azaldu zituen baldintzak: Israelek hilketa selektiboak egiteari uztea, eta Gazako blokeoa etetea. Gainera, al-Najalak defendatu egin du taldeak bonbardaketei suziriekin erantzutea, eta argitu du ez dietela laguntzarik eskatu "erresistentziaren ardatzeko aliatuei". Israelek,ordea, ez du horren argi hitz egin su-etenaren baldintzez; ez dute adierazpenik egin hilketak amaitzearen inguruan. Jihad Islamikoko idazkari nagusiak Egiptok bitartekaritzan egin duen "lan positiboa" nabarmendu du. Halere, adierazi du Jihad Islamikoa "borroka denbora luzez mantentzeko gai" dela, Israelek su-etenari uko eginez gero. Hamas taldeak kontrolpean du Gaza 2007. urteko ekainaz geroztik, baina ez du parte hartu egunotako erasoaldian.]]>