<![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 04 Dec 2021 00:00:29 +0100 hourly 1 <![CDATA[Andoni Imaz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Kantu irudiz xumeetara ailegatzeko, asko behar da xehatu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/028/001/2021-12-02/kantu_irudiz_xumeetara_ailegatzeko_asko_behar_da_xehatu.htm Thu, 02 Dec 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1911/028/001/2021-12-02/kantu_irudiz_xumeetara_ailegatzeko_asko_behar_da_xehatu.htm Guria ostatuan eman eta bost urtera, kanta berriz osatutako disko bat egin du Ruper Ordorikak (Oñati, Gipuzkoa, 1956): Amour eta toujours. 11 abesti ondu ditu, Kubako musikaren moldean. Elkar argitaletxeak atera du.

Bakarka (2018) diskoaren eta Kafe Antzokian (2019) zuzenekoaren ondoren iritsi da lan berezi hau. Nondik dator asmoa?

Bi disko horiek denbora asko eskatu zuten, urteetako bidearen ondorio direlako. Tarte horretan, beti eduki dut ideia hau ganbaran. Abiapuntua duela hamabi bat urte jartzen dut. Kuban bira bat egin nuen, eta, hura antolatu zuenak, [Angel Azkarraga] Matxitxak, gure antzinako managerrak, zerbait egiteko esaten zidan. Nik oso urrutiko gauza bat bezala ikusten nuen. Nire ustez, benetako arrazoia da banuela gogoa han bizi izandakoaren lekukotasun bat uzteko, kantu bilakatzeko hango pasarte batzuk.

Hango moldera, gainera.

Hor dago koxka. Jendeak esaten dit: «Harritu egin naiz diskoarekin». Eta nik: «Ez ni baino gehiago, seguru». Bira hura egin eta gero, entsegu bat antolatu genuen Habanan, diskoko Yaroldy Abreu perkusionistarekin eta hiru musikari oso onekin. Nire kantekin inprobisatu genuen. Indarra sentitzen nuen... Umetako irudia etortzen zitzaidan: Vasco-Navarro trena Oñatin bukatzen zen, gure etxe aurrean, eta batzuetan jefeak umeoi uzten zigun hurrengo apeaderoraino ordaindu gabe joaten. Trenak bazuen indar bat, kunku-kunku, martxan jartzen gintuena. Ba, hori zen sentsazioa: energia hori sentitzen nuen, baina ez nuen deus ulertzen musikalki.

Esan duzu aurreko bi lanek denbora eskatu zutela. Entzulearen belarrira, disko txikiak izan litezke, kantuak ezagunak zirelako.

Asko egin behar duzu aurretik bakarkako diskora ailegatzeko. Baina hori ezin zaio entzuleari eskatu. Niretzat, bakarkakoa oso disko garrantzitsua da egin ditudanen artean. Maite dut asko ezagutzen ditudan musikariak ikustea ezagutzen dudan kantu bat beste era batera ematen, baina zenbait jendek ez; batzuek nahi dute buruan daukaten bezala. Hori beti izango da horrela, eta esanguratsua da.

Noiz ekin zenion disko berriari?

Kafe Antzokiko azken diskoaren pare horretan. Hasia nintzen nire kantutxoak hango molde erritmikoetara sartzen. Horrek eskatzen dizu beste fraseo bat, beste modu bat kantuari begiratzeko. Alberto de la Casarekin egon naiz horretarako. Hasi ginen prestatzen tonuak, tempoak, erritmoak eta gauza horiek, eta grabatzeko erabakia hartu nuen jakin nuenean Kenny Wollesen Jazzaldira etorri behar zela John Zornekin.

Nola osatu duzu taldea?

Matxitxak beti pasatu dizkit disko zoragarriak, Kubako tradiziokoak, eta poliki-poliki joan naiz ezagutzen, hautatzen. Halako batean, garbi ikusten duzu zuk ez dezakezula egin Maria Teresa Veraren edo Buena Vista Social Cluben disko bat. Neure esparrua jarri nahi nuen klabearen gainean, eta gero kubatarrak erantsi. Batera jarri genituen Kenny, Yaroldy eta Dani Perez nire antzinako gitarrista. Hor jarri genituen oinarriak. Gerora etorri dira Lino Loresen kontrabaxua, tronpeta... Eta Nando de la Casak egin ditu giroak. Uste dut erdietsi dudala nahi nuena; ailegatu gara.

Zergatik ez Kuban egin?

Txartelak eta dena erosiak genituen! Justu iazko apirilerako geneukan bira bat antolatuta, eta estudioa hartuta. Han eginez gero, auskalo noraino joan zitekeen.

Tokien izenak ageri dira: Santa Ana, Mariel, Marianao...

Saiatu naiz murgiltzen hango kantuan, literaturan... eta euskaraz dauden erreferenteetan: Jose Enrike Urrutia Capeauren Jururú, Joseba Sarrionandiaren gaukariak... Uste dut lekuak izendatzea kantu zaharrean konstante bat dela mundu guztian. Asko zehazten du non nahi duzun kantua gerta dadin. Nik neure burua toki horretan jarri dut kantuak egiten.

Jendea ere ageri da, giroa.

Han bizi izandakoak eragin handia izan du nire bizitzan. Ez dezaket hitzez hitz adierazi; musika moldez adierazi nahi nuen. Hasieran, Matxitxak esaten zidan nire kantuak moldatzeko, baina ez, kantuak horretarako egin behar nituen. Musikari askok izan dute tentazio hori, reggaearekin gertatu den bezala, lengoaia ezberdinak direlako bluesak eta rockak hartu duten bidetik, erro beretik edaten duten arren, eta jendea oso barrutik eraldatzen dutelako. Dantzarako doinuak dira, jendea hunkitzerainokoak. Kantu irudiz hain xume direnetara ailegatzeko, asko behar da xehatu, asko behar da garbitu.

«Zein ona den sentitzea/ denboratik at bizitza». Sakontasuna dago egunerokoaren azpian.

Bai, horrela da. Son musikak eta kantu zaharrak gauza handiak esan nahi ditu, gizakiak gauza handiak esan nahi dituelako, baina modu xumeenetatik. Usaina, energia, batak bestea amultsuki tratatzea, disparate sentsazioa, gezur antzeko mundu hori... Hori guztia da nire gogoan dirauena. Lehen mundutik goazenon kontradizioak agertzen dira etengabe han, eguneroko bizitzan.

«Amour eta toujours lako errimak, zaborretara», zenioen, Sarrionandiaren hitzekin, Kantuaren gauza galdua-n. Zergatik hartu izenburua zaborretatik?

Kantuak gauza bitxiak maite ditu: errima eta ripioa, maitasunaren erretorika merkea... Batzuetan, denak balio du hunkitzen gaituzten kantak ontzeko. Hori ikusten duzu han: La Negra Tomasak kafea egin behar badu, hori dantzarako aitzakia bat da, eta derrepentean ezagutzen duzu konpai bat, eta esaten dizu: «Son honetan agertzen zena nire aitatxi zen». Horrelako mundu bat badago, eta asko ikasteko ere bai hortik.

Sarrionandia Kubatik itzuli den urte berean iritsi da disko hau.

Kasualitate handi bat da. Bera hemen ikustea oso garrantzitsua izan da nire bizitzan, arrazoi askorengatik, eta benetan nahi nuen bere zerbait sartu diskoan. Prosazko testu batean topatu nituen berak hain ongi deskribatzen dituen egia horiek. Seguru naiz hemendik aurrera gehiago azalduko direla han zegoenean baino.

Vladimir Visotski azaltzen da kantu batean. Zein zen?

Han ginelarik jotzen, mutil batzuk inguratu zitzaizkigun, heavy talde bat zeukatenak. Nire harridurarako, haien eredua Kanadako talde bat zen, eta ez munduko heavy ikonoak. Gure lehen mundutik iruditzen zaigu mundua bateratua dela, eta zuk jakin behar duzula nor den Billie Eilish edo Neil Young. Turista kanadar batzuek eramango zuten talde haren kasete bat, eta horrek elikatu du mutil horien nahia. Han eskuratu ditut hemen inondik ezagutzen ez nituen autoreen lanak, eta horietako bat izan zen Visotski.

Dagoeneko hasi zara kantuok zuzenean ematen. Zer moduz?

Ba, ondo. Hori zalantza gune handi bat izan da, beti bezala. Gure laukoteaz gain, etorriko dira Eduardo Lazaga perkusionista eta Nando de la Casa, teklatuan. Oraindik biribildu egin behar da: diskoak entzun orduko bilakatzen dira biribil, aurretik ez.]]>
<![CDATA[«Gauzaren» bueltako obra oso bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/031/001/2021-12-01/gauzaren_bueltako_obra_oso_bat.htm Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1873/031/001/2021-12-01/gauzaren_bueltako_obra_oso_bat.htm Nola izan garen gauza. Euskal gatazkaren inguruko ipuin (ia) guztiak. «'Ia guztiak', sumatzen dudalako jarraituko dudala idazten horri buruz». Atzo aurkeztu zuen, Donostian, Itxaro Borda idazlearekin eta Inazio Mujika Erein argitaletxeko editorearekin batera.

Bilduma honen hazia beste bilduma batean dago; izan ere, Zalduak euskal gatazkari buruz idatzitako ipuin batzuk bildu zituen, gaztelaniaz, Como si todo hubiera pasado liburuan (Dena pasatu izan balitz bezala). Galaxia Gutenberg argitaletxeak atera zuen, 2018an. 42 ipuin argitaratu zituen orduan; oraingoan, berriz, 60. Ipuin liburuetan ateratakoak dira gehien-gehienak; bestelako argitalpenen batean emandako bakarren bat ere badago, eta lau ipuin berri sartu ditu. «Horietako bat, Partidak, luzea eta jakingarria», Mujikaren hitzetan.

Ibon Egaña literatur kritikariak idatzi du liburuaren hitzaurrea, eta Zalduak epilogo bat paratu du ipuinen ondoren, Euskal Gatazkaz idazteko zazpi zio izenekoa. Uxue Apaolazak kontrazaleko testua idatzi du. Ohar batekin hasten da: «Iban Zalduaren irakurlea bazara, badakizu orriotan barneratzeak zer arrisku duen».

Izan ere, euskal gatazka gai garrantzitsua izan da Zalduarentzat, fikziozko lanak argitaratzen hasi zenetik. «Hau da gurean gertatu zaigun gauzarik potoloena azken 50 edo 60 urtean; ni munduan egon naizen denbora guztian, alegia. Eragin egin digu, eta iruditzen zait eragiten diguten gauzei buruz idaztea naturala eta kasik derrigorrezkoa dela». Aitortu duenez, neurri batean «damu» da, «berandu» hasi zelako: «Neure buruari ematen diodan azalpena da agian gertuegitik bizi izan nuela asuntoa, militantziatik eta abar, eta ez zait iruditzen leku ona denik idazteko».

Gai horri buruzko narrazio guztiak elkarrekin jarrita, beste neurri bateko lan bat sortu du: «Ni ipuinlaria naiz, hori da nire natura, baina seguru asko hau izango da nobeloitik, eleberritzarretik, eleberrikotetik hurbilen egongo naizena inoiz. Nire ipuinen bilduma da nire nobela».

«Zergatik beti gai hori?», galdera bota du Bordak. «Urruntzen ari zaigu gure Gauza hori, baina beti minbera da, eta beti zaila da horretaz argiki eta deblauki hitz egitea». Hala ere, hitz egiteko beharra nabarmendu du Bordak, eta euskaraz egitekoa, batez ere: «Gure hizkuntza, hainbat hamarkadaz, gure Gauza horren errateko soilik formateatua izan dela ematen du. Sentitzen dugu azken urte hauetan hizkuntzaren halako askapen bat».

Eta uste du egoera hori irakurleen gogoeta sustatzeko baliatu behar dela: «Behar dugu guk ere, Gauza hori neurri batean egiten utzi dugun kideok, euskaldunok, hausnarraren bururaino joan; ez geure buruari errua botatzeko, baina hausnarketa bat egiteko, ikusteko nola izan den posible Cosa Nostra hori gara dadin hainbeste denboraz».

Fikzioak eragiten duen distantzia garrantzitsua da Bordarentzat, ikuspuntuak nahasteko eta gaiari alderdi humanotik heltzeko. «Imajinazioa izan liteke enpatiaren bitartekoa», esan du Zalduak. Edurne Portela idazlea aipatu du, hark esaten duelako fikzioa, ondo erabiliz gero, «afektuen ekonomiaren kontrako antidoto bat» izan litekeela. Zalduak, dena den, arrisku bat ere ikusten du euskal gatazkari buruz azkenaldian egin den literaturan: afektua «hunkigarrismoraino» zabaltzea.

Zalduak azaldu duenez, ipuin batzuk zerbait gertatu ahala idatzi zituen, eta beste batzuetan, berriz «distantzia izan dute talaia». Bigarren horiekin gusturago dago: «Iruditzen zait, urgentziazko kronikaren aurrean, idazlearen isiltasuna, denbora, hausnarketa eta perspektiba onak direla». Oraindik buruan bueltaka dauzka duela hogei urte baino gehiagoko kontu batzuk, ipuin bat idazteko eman dezaketelakoan.

Beste aro batean

Errepikatu dituen ideietako bat zera da, idazlearen helburua literatura dela, hala beharko lukeela. «Idatzi behar dugu, baina ez inpultso etiko eta politiko hutsagatik, baizik eta literarioki zerbait esanguratsua ondu behar dugun ziurtasun minimoa daukagunean». Badu kezka gai horrekin: «Geroz eta gehiago iruditzen zait pendulua beste aldera joan dela; literaturaren autonomiaren aldera joan zen garai batean, eta orain kasik beste aldera itzultzen ari da. Ezin dugu ikusi literatura tresna gisa».

Zalduak eta Bordak argi dute euskal gatazkari buruzko literatura beste fase batean dagoela 2011. urteaz geroztik, eta uste dute orain haren kontakizunean dagoela lehiarik biziena. «Euskaldunok maite dugu, gure heziketa kristauagatik segur aski, etsaiarekin konfrontatzen ibiltzea beti, eta, beraz, bat gelditzen delarik, beste bat pizten da etengabe», esan du Bordak. Zalduak, gero: «Errelatoaz idazten dugu, Gauzaren Gauzaz, eta iruditzen zait ezinbestean sartzen ari garela nobela historikoaren aroan».]]>
<![CDATA[Urrialdia pasatzeko zain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2021-12-01/urrialdia_pasatzeko_zain.htm Wed, 01 Dec 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/032/001/2021-12-01/urrialdia_pasatzeko_zain.htm
Txalaparta argitaletxeari halaxe gertatu zaio. Inprentekin zituzten epeak «nahikotxo» luzatu zaizkie, Jon Jimenez editorearen esanetan, eta, liburu batzuk ateratzeko, ohi duten denbora halako bi behar izan dute. «Urteko azken parteko plangintza zoramena izaten da beti; Durangoko Azokara heldu behar dugu, eta inprentak estutu egiten ditugu epeekin. Aurten, arazo handiak izan ditugu irailetik hasita».

Susa argitaletxekoek, hornikuntza arazoak zeudela irakurtzen hasi zirenean, Itxaropena inprimategira jo zuten galdetzera, badaezpada: «Aurten, tiradarik handieneko liburuak dira inprimatzera bidali ditugun azkenak, eta, horretarako paper gehiago behar denez, aurreratu egin ginen», azaldu du Leire Lopez editoreak. «Normalean, ez dugu galdetzen egongo diren ala ez, ez delako egoten arazorik. Gerta liteke beste liburu batekin dabiltzalako gehiago tardatzea, baina ez ezin inprimatuta geratzea». Azkenean, gorabehera handirik gabe atera dituzte liburuak.

Arazoa azalak egiteko kartoi mehearekin izan dute, ordea: «Beste kartoi mehe bat erabili behar izan dugu. Ez dago alde handirik, baina normalean erabiltzen duguna lortzea konplikatua zen, asko atzeratzen zelako». Ohiko bidea epez kanpora luzatuko zen.

Zer gertatu da, baina? Papera garestitzen hasi zen orain dela hilabete batzuk, eta urriaren hasieran izan zen igoerarik handiena: %25ekoa batez beste, Iñaki Illarramendi Leitzaran inprimategiko kudeatzailearen arabera. Azaletarako-eta erabiltzen den kartoiarena, are gehiago: «Asko Txinatik etortzen da, eta igoera batzuk %50-60koak izan dira». Hortaz, azal gogorreko liburuek izan dituzte arazorik handienak, fabrikatzeko prezioa %40 inguru igo delako.

Papera Europatik iristen da inprimategietara, Europaren iparraldetik gehienetan. Inork ez du krisiaren esplikazio argirik, baina bat datoz zati batzuetan: lehen Txinan ekoizten zuten argitaletxe handiak Europan ekoizten hasi dira, han epeak luzatu egin direlako eta garraio gastuak asko garestitu direlako. Oro har, liburuen kopurua ere handitu da, eta argiaren prezioaren garestitzeak ere izan du eragina. Materiala eskastu da (papera, kartoia, kola, plantxak...), eta prezioa igo.

Susak eta Txalapartak ez dute sumatu garestitzerik orain arteko fakturetan, baina hurrengoetan etorriko delakoan daude. «Inprentek abisatu zuten azarotik aurrera %30 igoko zela papera», azaldu du Jimenezek. «Ez da izango fakturaren %30 gehiago, papera inprentaren barruko gastu bat delako, baina igo, igoko da, esan digutenez».

Oraingoz, prezioena baino gehiago nabaritu dute eskaeren atzeratzea. Illarramendik azaldu du inprimategiek bi motatako eskaerekin lan egiten dutela: stockean dauden neurriekin, eta neurrira eskatutakoekin. «Stockekoa, gaur eskatu, eta bihar hemen dago. Horrela izan da beti». Gaur arte: «Baliteke eskatu, eta ez egotea. Ez baldin badago, bila hasi behar duzu, ea bakoitzak zer daukan. Normalean, kopuru txikitan lortu egiten da, %25eko igoerarekin».

Prezioaren gorabeherak

Problema handiagoak izaten dituzte produktu bereziekin, literatura bildumetarako eskatutako neurriekin. «Kopuru handiak eskatzen ditugu, nahi dugun neurrira; hori ja fabrikazioa da». Orain arte, paper normala bi edo hiru astera iristen zen; gaur egun, bi edo hiru hilabeteko epea ematen diete inprimategiei. «Eta batzuek ez dute hitz egiten prezioaz, haiei ere ez dietelako ziurtatzen zer preziotan egingo duten».

Illarramendik pandemiako beheraldiaren ondorengo egoeran kokatu du krisia: «Nahiz eta liburuek funtzionatu duten, papera ez da bakarrik liburua. Guk liburuak egiten ditugu gehienbat, baina beste gauza asko ere bai, eta produktu pila bat ez da egin: publizitatea, aldizkariak, katalogoak... Horrelakoetan, papera ez da ezinbestekoa. Pandemiako etena igaro, dena martxan jarri, eta bat-batean ez dago paperik. Denbora beharko da eskaria eta eskaintza berriz neurrira etortzeko».

Aldaketa handia izan den arren, Illarramendik ohar bat egin du: «Ni honetan hasi nintzenetik, orain dela hogei urtetik, paperaren prezioa ez da igo. Beti saiatu dira, baina merkatuak ez die utzi». Jimenezek ere ez du horrelako igoerarik ezagutu Txalapartan daramatzan hamar urteetan, baina zaharragoak diren editoreek esan izan diote lehen, duela hogei bat urte, normalagoa zela horrelakoak gertatzea. «Haien susmoa zen fabrikatzaileek eta paper enpresek atxikitzen zutela papera, prezioak igotzeko, eta egungo egoera ere egon liteke horri lotuta».

Jimenezek burujabetzarik ezarekin lotu du egoera: «Euskal Herrian papertegi pila bat desagertu da, eta horrek eragina dauka, kanpora joan behar zarelako erostera, eta badakigu horrek zer eragin duen: gero eta kontrol txikiagoa dugu egoeran».]]>
<![CDATA[Hogei film labur lehiatuko dira Euskal Zine Bileraren Sail Ofizialean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/031/001/2021-11-20/hogei_film_labur_lehiatuko_dira_euskal_zine_bileraren_sail_ofizialean.htm Sat, 20 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1879/031/001/2021-11-20/hogei_film_labur_lehiatuko_dira_euskal_zine_bileraren_sail_ofizialean.htm zinebilera.eus webgunea. Izan ere, iaz Internet bidez egin behar izan zuten zinemaldia, eta aurten bi formatutan aritzea erabaki dute antolatzaileek, aurrez aurre eta online. Gaurtik azaroaren 28ra bitarte egingo dute jaialdiaren 44. aldia.

Aitor Abaroak eta Ana Goitiak aurkeztuko dute irekiera ekitaldia, gaur, Ikusgarri aretoan. Paperezko hegoak filma emango dute, eta Josu Martinez eta Samara Velte zuzendariekin solasaldi bat egingo dute ondoren.

Sail Ofizialeko proiekzioak astelehenetik ostegunera egingo dituzte, aretoan eta sarean. Euskarazko hogei film labur ariko dira lehian: Peio Agirreren N.B.ren erretratu bat, Iñigo Alkortaren eta Maddi Arzallusen Atzelariak, Eukeni Arriortuaren Memoria, Sergio Azkarateren Erroak, Khuruts Begoñaren Deia, Ruben Cresporen Aterpean ateri, Xabi Cresporen eta Joserra de la Marren Itsasoan, Iban del Camporen Serendipia, Ilune Diazen Game Over, Gorka Ezkibelaren Ostendene, Maria Fontanen Zerua hautsi zen gaua, Oier Fuentesen 10 watt bakarrik, Aiert Goenagaren Zikings, Ibai Gorritiren Ate-joka, Josu Martinezen Subandila, Mikel Mendizabalen Haur erbesteratuak, Jorge Moneoren Begiak hesteko artean, Enrique Reyren eta Ainhoa Urgoitiaren Barraskiloentzat iganderik ez, Amaia San Sebastianen Rewind, eta Pello Seronen eta Unai Zaballaren Yauri Etxalde.

Hiru sari banatuko dituzte horien artean: film onenarena, zuzendari onenarena, gidoi onenarena eta ikusleen EITB saria.

Animaziozko filmek toki nabarmena izango dute zinemaldian. Euskal Herriko bi ekoizle aitzindariri emango diete Begirada saria: Baleukori eta Dibulitooni. «Zinemazale berriak hezi» izana eskertuko diete hala.

Gainera, Pantaila Irekia sailean, animaziozko film labur batzuk emango dituzte, asteazkenetik ostiralera, Ikusgarrin eta Internet bidez: Koldo Almandozen Hubert Le Blonen azken hegaldia, Kote Camachoren La gran carrera, Alberto Gonzalezen Cirugía, Hauazkena taldearen Beti bezperako koplak, Isabel Hergueraren La gallina ciega, Gregorio Muroren Zeinek gehiago iraun, Aitor Oñederraren I Said I Would Never Talk About Politics, Izibene Oñederraren Hezurbeltzak, eta Bego Vicarioren Jane, Tarzan ez zen horren guay.

Filmak eta solasaldiak

Jaialdiak saio batzuk egingo ditu beste eragile batzuekin elkarlanean. Bihar, Zine-Labek antolatuta, Super 8 formatuan filmatutako bi lan emango dituzte, eta solasaldi bat egingo dute Tramana Pictures ekoiztetxea sortu zuen lekeitiar zinemagile taldearekin.

Datorren ostiralean, Gaualdia atalak Euskal Zine Bilera eta Zinegin festibala elkartuko ditu: Non dago Mikel? filma proiektatu aurretik, zuzeneko elkarrizketa bat egingo diete Zinegineko arduradunei, eta filma ikusi eta gero, Hazparneko (Lapurdi) zinemaldian zuzenean egingo duten solasaldian parte hartuko dute.

Hurrengo egunean, ikus-entzunezkoen sektoreko emakumeak biltzen dituen (H)emen elkarteak topaketa batzuk antolatu ditu filmen banaketari buruz. Graxi Irigarai EHUko ikerlari eta Gastibeltzako kidea, Johana Olabarria Euskaltzaleen Topaguneko kidea eta Maria Jesus Diez Barton Filmseko kidea ariko dira, Olatz Beobidek gidatuta.]]>
<![CDATA[Hogei film labur lehiatuko dira 44. Euskal Zine Bileran]]> https://www.berria.eus/albisteak/206135/hogei_film_labur_lehiatuko_dira_44_euskal_zine_bileran.htm Fri, 19 Nov 2021 15:55:29 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/206135/hogei_film_labur_lehiatuko_dira_44_euskal_zine_bileran.htm zinebilera.eus webgunean. Bihartik azaroaren 28ra arte egingo dute jaialdiaren 44. aldia. Aitor Abaroak eta Ana Goitiak aurkeztuko dute irekiera ekitaldia, bihar, Ikusgarri aretoan. Paperezko hegoak filma emango dute, eta Josu Martinez eta Samara Velte zuzendariekin solasaldi bat egingo dute ondoren. Sail Ofizialeko proiekzioak astelehenetik ostegunera egingo dituzte, aretoan eta online. Euskarazko hogei film labur ariko dira lehian: Peio Agirreren N.B.ren erretratu bat, Iñigo Alkortaren eta Maddi Arzallusen Atzelariak, Eukeni Arriortuaren Memoria, Sergio Azkarateren Erroak, Khuruts Begoñaren Deia, Ruben Cresporen Aterpean ateri, Xabi Cresporen eta Joserra de la Marren Itsasoan, Iban del Camporen Serendipia, Ilune Diazen Game Over, Gorka Ezkibelaren Ostendene, Maria Fontanen Zerua hautsi zen gaua, Oier Fuentesen 10 watt bakarrik, Aiert Goenagaren Zikings, Ibai Gorritiren Ate-joka, Josu Martinezen Subandila, Mikel Mendizabalen Haur erbesteratuak, Jorge Moneoren Begiak hesteko artean, Enrique Reyren eta Ainhoa Urgoitiaren Barraskiloentzat iganderik ez, Amaia San Sebastianen Rewind, eta Pello Seronen eta Unai Zaballaren Yauri Etxalde. Hiru sari banatuko dituzte horien artean: film onenarena, zuzendari onenarena, gidoi onenarena eta ikusleen EITB saria. Animaziozko filmek toki nabarmena izango dute Euskal Zine Bileran. Euskal Herriko bi ekoizle aitzindariri emango diete Begirada saria: Baleukori eta Dibulitooni. «Zinemazale berriak hezi» izana eskertuko diete hala. Gainera, Pantaila Irekia sailean, Debako (Gipuzkoa) Animadeba animazio zinemaldiak parte hartuko du, eta Kimuak programako animaziozko film labur batzuk emango dituzte, asteazkenetik ostiralera, Ikusgarri aretoan eta sarean: Koldo Almandozen Hubert Le Blonen azken hegaldia, Kote Camachoren La gran carrera, Alberto Gonzalezen Cirugia, Hauazkena taldearen Beti bezperako koplak, Isabel Hergueraren La gallina ciega, Gregorio Muroren Zeinek gehiago iraun, Aitor Oñederraren I Said I Would Never Talk About Politics, Izibene Oñederraren Hezurbeltzak, eta Bego Vicarioren Jane, Tarzan ez zen horren guay. Saio bereziak Zinemaldiak ekitaldi berezi batzuk egingo ditu beste eragile batzuekin elkarlanean. Etzi, Zine-Labek antolatuta, Super 8 formatuan filmatutako bi pelikula emango dituzte, eta solasaldi bat egingo dute Tramana Pictures ekoiztetxea sortu zuen lekeitiar zinemagile taldearekin. Datorren ostiralean, Gaualdia atalak Euskal Zine Bilera eta Zinegin festibala elkartuko ditu: Non dago Mikel? filma proiektatu aurretik, zuzeneko elkarrizketa bat egingo diete Zinegineko arduradunei, eta, filma ikusi eta gero, Hazparneko (Lapurdi) zinemaldian zuzenean egingo duten solasaldian parte hartuko dute. Hurrengo egunean, ikus-entzunezkoen sektoreko emakumeak biltzen dituen (H)emen elkarteak topaketa profesional batzuk antolatu ditu filmen banaketari buruz. Horri buruz ariko dira Graxi Irigarai EHUko ikerlaria eta Gastibeltzako kidea, Johana Olabarria Euskaltzaleen Topaguneko kidea eta Maria Jesus Diez Barton Filmseko kidea. Olatz Beobide (H)emeneko lehendakaritzako kideak gidatuko du solasaldia. Joan den astean izan zen Kameratoia ikus-entzunezko rallya, Euskaltzaleen Topaguneak eta Euskal Zine Bilerak antolatuta. Hamasei filmek parte hartu zuten, eta etzi egingo dute sari banaketa. Lehen sariak 800 euroko ordainsaria du; bigarrenak, 400 eurokoa, eta hirugarrenak, ikusleen sariak, Lekeitioko Trinkete aterpetxean gau bateko egonaldia. Film guztiak zinemaldiaren webgunean daude ikusgai.]]> <![CDATA[Musikene, hogeigarren urteurrena ospatzeko prest]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1835/031/001/2021-11-19/musikene_hogeigarren_urteurrena_ospatzeko_prest.htm Fri, 19 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1835/031/001/2021-11-19/musikene_hogeigarren_urteurrena_ospatzeko_prest.htm
Musikene Orkestra Sinfonikoak kontzertu berezi batzuk emango ditu urteurrenaren barruan, datozen egunetan hasita: etzi eta astelehenean, Santa Zezilia egunean, taldeak bi kontzertu emango ditu Jose Antonio Saiz Alfarok zuzendutako Donostiako Orfeoiarekin batera, Bilboko Arriaga antzokian eta Donostiako Viktoria Eugenian, hurrenez hurren.

Ekitaldi nagusia datorren urteko otsailean egingo dute. Hego Korean bizi den Unai Urretxo zuzendariak diseinatu du egitaraua, eta Euskal Herriko konpositoreak omenduko dituzte haien musika joaz: Jesus Guridiren Preludio de Mirentxu, Pablo Sorozabalen Siete lieder, Francisco Eskuderoren Concierto vasco para piano eta Francisco Madinaren Tetraludium. Emanaldia otsailaren 12an izango da, Musikeneko auditoriumean, doan.

Azkenik, eskolako orkestra Erik Nielsen Bilboko Orkestra Sinfonikoaren zuzendariarekin ariko da maiatzaren 14an, Rakhmaninoven eta Brahmsen pieza bana jotzen. Emanaldi horiez gain, bandak eta sinfoniettak ere egingo dituzte kontzertu batzuk.

Musikeneko big bandak eta Leioako (Bizkaia) San Juan Bautista abesbatzak emango dutena nabarmendu du Iñargak: Duke Ellingtonen Sacred Concert obra joko dute bi kontzertutan; Perico Sambeatek zuzenduko du taldea, eta Basilio Astulezek abesbatza. Lehena Tolosako Leidor aretoan (Gipuzkoa) izango da, maiatzaren 13an, eta bigarrena, Gasteizko Jesus Guridi kontserbatorioan, handik bi egunera.

Iñargaren hitzetan, eskolaren egiteko nagusietako bat euskal musikaren ondarea zabaltzea da, eta hori bera egin nahi dute urteurreneko ekitaldien bidez ere. Helburu horrekin argitaratu dute Carmelo Bernaola musikariari eskainitako disko bat, haren La celestina eta Galatea, Rocinante y Preciosa lanak jasotzen dituena, Bernaolaren ikasle Zuriñe F. Gerenabarrenak haren omenez konposatutako obra batekin batera. Gainera, gaur egungo euskal konpositoreei buruzko beste bi kaier aterako dituzte Eresbilekin lankidetzan sortutako bildumaren barruan: Felix Ibarrondorena eta Gabriel Erkorekarena.

Doktoretza, bidean

Morais sailburuordeak nabarmendu du Musikene hazi eta hedatu egin dela urte hauetan guztietan, eta zabaltzen jarraitzen duela oraindik ere. Datuetan adierazi du: 1.200dik gora ikasle atera dira musika ikastegitik denera, eta heziketa sarean eta orkestretan sartu dira ondoren. Egun, eskolak 400 ikasletik gora eta 168 irakasle ditu. Lau gradu eta bost master ikasteko aukera dago, eta, eskaintza osatzeko asmoz, doktoretza programak ere sortuko dituzte laster.

Eusko Jaurlaritzak sustatu zuen Musikeneren sorrera, eta haren sare publikoan dago. Moraisek esan du «apustu sendoa» egin dutela haren alde, eta bide horretan segiko dutela. Hezkuntza Sailak urtean ia hamar milioi euro inbertitzen ditu eskolan. Epe luzerako «ikuspegi egokia» duela uste du, «osatu» egiten baitu ikastetxeen, musika eskolen eta kontserbatorioen sarea.]]>
<![CDATA[Musikenek hainbat kontzerturekin ospatuko du hogeigarren urteurrena]]> https://www.berria.eus/albisteak/206083/musikenek_hainbat_kontzerturekin_ospatuko_du_hogeigarren_urteurrena.htm Thu, 18 Nov 2021 18:44:42 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/206083/musikenek_hainbat_kontzerturekin_ospatuko_du_hogeigarren_urteurrena.htm <![CDATA[Denbora igaro ez balitz bezala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/035/001/2021-11-14/denbora_igaro_ez_balitz_bezala.htm Sun, 14 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1946/035/001/2021-11-14/denbora_igaro_ez_balitz_bezala.htm ABBA Gold: Greatest Hits diskoarekin eta antzerkian eta zineman egindako Mamma mia! musikalekin. «Atseden hartu genuen orduan, eta historia bukatzeko garaia dela erabaki dugu orain». Benny Anderssonek, Anni-Frid Lyngstadek, Agnetha Faltskogek eta Bjorn Ulvaeusek disko berri bat argitaratu berri dute haien Polar zigiluarekin: Voyage.

Irailean aurkeztu zituzten bi kanta: Don't Shut Me Down eta I Still Have Faith in You. Bigarrena laguntasunari buruzko balada bat da, eta hitzek itzuleraren espiritua erakusten dute: «I still have faith in you/ I see it now/ Through all these years that faith lives on/ Somehow» (Oraindik fedea dut zugan/ Orain jabetzen naiz/ Urte hauen guztietan fedeak iraun egin du/ Nolabait).

Energia bizia dute kantu gehienek: Keep an Eye on Dan eta No Doubt About It abestiek indar handiko pop melodiak dituzte, When You Danced with Me kutsu zeltikoa duen kantu alai bat da, eta Little Things, berriz, eguberri girokoa, haur abesbatza baten parte hartzearekin.

Zuzenean, gaztetuta

Itzuleraren proiektua diskoa baino zabalagoa da, ordea. Holograma ikuskizun bat emango dute datorren urtean. Londresen estreinatuko dute, maiatzean. Laukotearen irudia proiektatuko da han: haien ahotsak eta mugimenduak gaurkoak izango dira, baina 1979ko itxura izango dute, haien garairik distiratsuenekoa.]]>
<![CDATA[LCD Soundsystem eta J Balvin ere ariko dira 2022ko BBK Liven]]> https://www.berria.eus/albisteak/205834/lcd_soundsystem_eta_j_balvin_ere_ariko_dira_2022ko_bbk_liven.htm Fri, 12 Nov 2021 13:54:27 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/205834/lcd_soundsystem_eta_j_balvin_ere_ariko_dira_2022ko_bbk_liven.htm <![CDATA[«Promesaren ideiari eutsi behar zaio, motor izan dadin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/030/001/2021-11-12/promesaren_ideiari_eutsi_behar_zaio_motor_izan_dadin.htm Fri, 12 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1857/030/001/2021-11-12/promesaren_ideiari_eutsi_behar_zaio_motor_izan_dadin.htm
Egunotan, Donostiako Tabakalera zentroak antolatu duen Zinetik atera izeneko VI. Nazioarteko Zinema Mintegian parte hartuko du. Gaur, Film baten ametsa izeneko hitzaldia emango du, eta Octubre en Barcelona pelikula (2020) erakutsiko du bihar.

2013koa duzu Sortir du cinéma saiakera. Mintegiak izen bera duela ikusirik, badirudi ideiak ez duela indarrik galdu ordutik. Zer atera da, baina, zinematik?

Aretotik irtetea, ikusleen ekintzaz gain, ideia iradokitzailea da. Pentsa liteke euskarriaren geroan, haren eraldaketan: gaur egun, filmak sakelakoan eta museoko instalazioetan ikus daitezke. Jakin-mina dut ikusteko izenburu horrek zer sortzen duen orain.

Aldatu da ezer?

Uste dut zinemaren eta arte garaikidearen arteko harremanak garrantzia galdu duela. Instalazioen mugimendua hutsaldu egin da; museoetan filmak ikustea gauza normal bat da, eta itzali egin da bere indar kritikoa. Euskarriak alde guztietara sakabanatu direnetik, arte garaikidea ez da garapenerako eremu bakarra.

Ordu eta erdiko edo bi orduko film luzeen konbentziotik harago, zerk bereizten du irudi zinematografikoa gainontzeko irudietatik?

Ez dakit zergatik deitzen diogun oraindik zinema bere gailu teknologikoarekin inolako harremanik ez duen gauza bati. Horrek esan nahi du egin litekeela zinema beste euskarri batzuetan. Esate baterako, hitzaldi batek pelikula birtual bat aktiba dezake. Filmek izkin egiten diote marko klasikoari. Hori interesatzen zait: zein den muga zinema deitzeko genealogia horrekin harremanik ez duen gauza bati. Uste dut zeharo zabaldu behar ditugula euskarriaren definizioak.

Zer kontatuko duzu Film baten ametsa hitzaldian?

Egia esan, hitzaldia bera egin nahi nukeen film bat da. Film baten intuizioa daukat oraingoz. Asko gustatzen zait parte hartzaileei amets bat aurkeztea. Hau da, pelikula baten proiektua eguneratzea nire kontaketa batzuekin, argazkiekin eta film zatiekin, pelikula birtual bat sor dadin hitzaldia egiten den bitartean.

Bi elementu bitxi erabili dituzu.

Bata erretinaz besteko ikusmena da: ikus ote daitekeen ez begiekin, baizik eta azalarekin. 1920ko urteetako teoria bat edo utopia bat da: gorputza bera optika bihurtzea. Bigarren puntua theremina da, ukitu gabe jo daitekeen musika tresna bat. Biek dute harremana irudien eta soinuen birtualtasunarekin.

Zinemagile gisa landu izan duzu ikusi ezin den hori erakustearen ideia, ezta?

Jakin-mina sumatzen dut begiradarekiko, entzumenarekiko, mintzairarekiko... Pertzepzio horiekiko. Berriro definitu behar ditugu. Zinema beti egon izan da bere mugekin elkarrizketan. Ikusten ez den zinemaz edo azalarekin ikusten den film batez hitz egitea zinemaren mugei buruzko metafora bat da, baina baita benetako aukerak dituen amets bat ere, teknologia horra baitoa.

Jean-Luc Godardek zera esan izan du zinemaz: «Ez arte bat ez teknika bat, baizik eta misterio bat da». Zure Sortir du cinéma-k erantzun lezake: ez arte bat ez teknika bat, promes bat dela.

Liburu horretan eta Donostian emango dudan hitzaldian, gauza bat dago presente: betetako promes bat galduta dago. Promesaren ideiari eutsi behar zaio, motor izan dadin. Zinema ikusi nahi nuke beti eguneratu litekeen promes baten gisa.

Zinemaren heriotza aspaldiko kontua da. Horren aldean, bi bide erakusten ditu liburuak: irteera eta errepikapena.

Errepikapenaren ideia bitan banatu dezakegu. Kierkegaardek Gjentagelsen (Errepikapena) liburuan errepikapena eta eraberritzea bereizten ditu. Eraberritzea errepikapen bat da, baina gertatu denaren potentzia garatuta.

Errepikapenak eta eraberritzeak, biek dute lotura mintegiaren barruan emango duzun Octubre en Barcelona filmarekin, ezta?

Pelikularen gaietako bat da, bai. Zer da Kataluniako Errepublika, beti porrot berberak errepikatuko dituen prozesu amaiezin bat, ala badauka errepikapena promes bihurtzeko aukerarik? Beste gaia procés-aren alde performatiboa da. Izan ere, independentzia adierazpena adierazpen performatibo bat izan zen. Ez da procés-ari buruzko film bat, baizik eta procés-ari buruzko film bat pentsatzeari buruzko lan bat.

Noiz sortu zen?

Egoerak berotu egin ninduen. Hasieran, musikal bat egin nahi nuen: Kataluniako Errepublikaren historiako adierazpen guztiak, kantatua. Kontua da baliabide asko behar direla horretarako: abeslariak, musikaren konposizioa... 2019aren hasieran, pentsatu nuen aurretik tailer bat egin behar nuela Kataluniako artista eta ikasle batzuekin, egoeraren neurri zehatzago bat edukitzeko. Eta tailerrak soluzio filmikoaren forma hartu zuen.

Elkarrizketa bat da?

Filma bera prozesu bat da, egitura kopiatzen dio procés-ari, bere alde performatiboarekin, kolektiboarekin... eta arrakastarik gabe. Muntaketa amaitu nuenean, iazko martxoan, dena amaitu zen. Dezepzio bat izan da, eta dezepzioaren ideiak berak garrantzi handia du filmean.

Zer lotura duzu Kataluniarekin?

Hiru urtez bizi izan nintzen han 1990eko hamarkadan, eta beti joaten naiz oporretan. Pelikulan independentistekiko sinpatia bat suma liteke, baina ikuspuntu kritikoak ere bai. Ez da film hotz bat.]]>
<![CDATA[Luis Buñuel, kandela argitan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/032/001/2021-11-11/luis_buuel_kandela_argitan.htm Thu, 11 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1893/032/001/2021-11-11/luis_buuel_kandela_argitan.htm Kandelikara. Buñueli buruzko film batera apunteak. Iñaki Landak egin ditu ilustrazioak.

Buñueli buruzko liburu bat idaztea «arrisku handiko enkargua» izan da Canorentzat. Batetik, zinemagilearen bizitzak XX. mendearen zati handi bat hartu zuelako, 1900ean jaio baitzen, eta 1983an hil. Garai esanguratsu asko bizi izan zituen, eta haietako batzuetan parte hartu zuen; surrealismoan, kasurako, Un chien andalou filmarekin (1929).

Canok beste arazo bat ere izan zuen: «Nola idatzi arau hauslea den norbaiti buruzko liburu bat arauak hautsi gabe?». Aurkitu zuen erantzun bat: «Ezin da». Hala, apunte liburu «jostalari» bat ondu du, filmetan, liburuetan, elkarrizketetan eta beste hainbat tokitan jasotako zatiekin osatutako collage baten moduan.

Nahasketa hori surrealistek erabiltzen zuten cadavre exquis jolasarekin konparatu du idazleak; «hilotz-pasa eskisitoa» gisa itzuli du. Kide bakoitzak zerbait idatzi, zati guztiak elkarren segidan jarri eta esaldi bat aliritzira sortzea, alegia. Kronologia bati jarraitu dio, baina «gutiziaren hariak» zeharkatzen du liburua. «Horrek saiakera tranpa bihurtzen du, biografia sabotatu bat».

Memoriak literaturan

Hasteko, Buñuelen Mi último suspiro autobiografia (1982) baliatu du; «honek adina fikzio daukana, nire ustez». Baita Max Auben Luis Buñuel, novela lana ere (2013), liburuaren tonua fintzeko. Zera idatzi zuen Aubek: «Hainbeste axola du berak bere burua hemen ezagutzeak, edo ni besteentzat Luis Buñuel izena izango duen jaun bat sortzeko gai izateak? Izorra dadila egia».

Canori Buñuelen liburua bezain esanguratsua iruditzen zaio Jeanne Rucarren Memorias de una mujer sin piano (1991). Rucar Buñuelen emaztea izan zen, eta haren kontakizunak lagundu dio zinemagilearen bizitzaren «kontrahorma bat» izaten. Baita Leonora Carrington pintore eta idazle surrealistaren Memorias de abajo lanak ere (2017).

Kandelikara Buñueli buruzko liburu bat da, zinemari buruzkoa ere bai, eta baita «XX. mendean egindako paseo gutiziatsu bat» ere. Film bateko elkarrizketa bat gustatuz gero, euskaratu egin du; eszena bat gustatuz gero, kontatu. «Liburua bada kontatzearen gozamenaren aldarrikapen bat; batzuetan, pelikula ez da hain ona kontatzen duzun arte».

Liburuak bi eranskin ditu amaieran: hiztegi surrealista bat eta anagramaz egindako poema bat, Lorcagrafía izenekoa. Bi orrialdeko poema bat da, eta neurtitz bakoitza Federico Garcia Lorcaren izen-deituren letrekin egina dago.

Iñaki Landak zuri-beltzezko zazpi ilustrazio egin ditu libururako, Buñuelen iruditeriarekin jolastuta eta, batez ere, «aske», testua azaltzeko asmorik gabe. Hainbat elementu jaso ditu Buñuelen unibertsotik, eta nahastu. «Denek egitura antzekoa dute: bizpahiru elementurekin beste irudi bat osatzen dute; beste leku batera eramaten gaituzte». Honako gai hauek erabili ditu: «Begiak, begiradak, sarrailak, kamerak, sarrailetatik begiratzearen desioa, intimitatea, emakumearen gorputza, animalia ustelduak, armiarmekiko beldurra, Madrilgo lagunak, emazteak, mojak, erlijioa, baso bat esne, sua, kandela eta ikara».

Kandelikara, liburuaren izenburua, Canok asmatutako hitz bat da. Kandelaren sugarraren dardara zinemaren sorburuarekin berarekin lotu du. «Batzuek kobazuloetan kokatzen dute, besteek jendea lainoei begira zegoen momentuan... Nik, kandelari begira sortzen diren haluzinazio horietan. Hortik film hitzaren euskarazko baliokide bat, Sabino Aranak asmatu ez zuena».

Aldaketa bat Nosferatun

Josemi Beltran Donostia Kulturako zinema sailaren zuzendariak uste du liburua aurrerapauso bat dela Nosferatu bildumarentzat, formari eta edukiari dagokionez. «Euskaraz, gaztelaniazko saiakeren itzulpenak argitaratu izan ditugu orain arte. Hau ez da zinema saiakera bat; beste kontu bat da, eta aldaketa honek aukera ematen digu beste bide batzuk irekitzeko», adierazi du.]]>
<![CDATA[Irati Jimenezek 'Begiak zabalduko zaizkizue' saiakera kaleratu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/205690/irati_jimenezek_begiak_zabalduko_zaizkizue_saiakera_kaleratu_du.htm Wed, 10 Nov 2021 15:35:42 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/205690/irati_jimenezek_begiak_zabalduko_zaizkizue_saiakera_kaleratu_du.htm Ogia eta zirkua, Harkaitz Canoren Neguko zirkua liburuko ipuinei buruzko saiakera bat. Anbizio handiagoko liburu honetatik sortutako kume bat da hura, idazlearen ustez, baita Deabruaren eskola ataria ere. Elkarrekin irakurtzeko ariketa bat proposatu nahi izan die irakurleei. Gainera, hilaren 19an, emankizun bat egingo du Literaktum jaialdian: «Entzuleak konbentzitu nahi ditut euskal literatura, begirada aldatzen baldin badugu, ez dela urrun eta aspergarria, baizik eta literatura apasionante bat».]]> <![CDATA[Pasiozko hozkada bat liburuei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2021-11-10/pasiozko_hozkada_bat_liburuei.htm Wed, 10 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2021-11-10/pasiozko_hozkada_bat_liburuei.htm Begiak zabalduko zaizkizue izena literaturari buruz «maitasunez» eta «pasioz» idatzi duen liburuari. Elkar etxearekin eman du argitara, eta atzo aurkeztu zuen, Donostian.

Xabier Mendiguren editorearentzat, liburua zera da: «Altxor bat, mirari bat eta maitasun adierazpen bat; bere bikotekideari, euskal letrei, literaturari, irakurleei eta idazleei, literaturaren zeremonian parte hartzen duten guztiei». Jimenezek 280 orrialdeko saiakera mardul batean bildu ditu azken urteetan idatzitako gogoetak; literaturari buruz, orokorrean, eta euskal letren sistemari buruz ere bai, haren azterketa kritiko bat egin baitu. «Baina kritika egiteko moduan bereizten da gurean ohi den estilotik», Mendigurenen ustez. «Normalean, oso ozpinduta aritzen gara, eta Irati, berriz, ari da maitasunez, sutsu, eta esanez: 'Ez, ez, hau konpondu egin behar dugu'».

Literatura irakurketa dago liburuaren sorburuan, jakina: literatura onarena eta txarrarena. Izan ere, Jimenezek azaldu du «gaizki idatzitako era guztietako testuak» irakurtzeko afizioa izan zuela bolada batean, eta horrek balio izan ziola bere buruari galdetzeko zerk funtzionatzen zuen, eta zerk huts egin; zer den ondo eta gaizki idaztea.

Horren ondoren, beste muturrera jo zuen. «Momentu txar batzuk pasatu nituen laguntasun bat apurtu zelako, eta ez neukan gogorik testu eskasak irakurtzeko; kontrakoa, literaturak ase zidan nik neukan edertasun eta laguntasun egarria», azaldu du.

Liburua lau atal nagusitan dago banatuta, eta eranskin bat, bibliografia bat eta izenen aurkibide bat ditu amaieran. Hor ageri diren izenek balio dute liburuak proposatutako bidaiak izango dituen geldialdi batzuk imajinatzeko: aipamen asko dituzte Charles Baudelairek, Miguel de Cervantesek, Raymond Chandlerrek eta Rainer Maria Rilkek, besteak beste; baita Gabriel Arestik, Axularrek, Harkaitz Canok eta Joseba Sarrionandiak ere.

Horiez gain, Jorge Manriqueren poesia lirikoa, Joxe Austin Arrietaren Abuztuaren 15eko bazkalondoa, Mikel Hernandez Abaituaren Narrazio tailerra, Jose Martiren diskurtsoak eta Txomin Agirreren sermoiak aipatu ditu idazleak. Horiek guztiak ageri dira liburuan.

Arazoak eta aukerak

Liburua bera nola sortu duen kontatu du Jimenezek lehen zatian, hipotesi bat jarrita mahai gainean: «Momentu baxu batean gaude sorkuntzari eta beste hainbat gaitz historikori dagokienez». Hor ohartarazi du literatura, irakurleak konkistatu beharrean, irakurleak galtzen ari dela. «Uste dut arazoa ez dela inolaz ere konponezina, eta arazoak ditugula onartzea bera dela dagoen erresistentziarik handiena».

Bigarren atalak Hotz egiten du euskal literaturan du izena. Euskal literatura garaikidearen analisi edo diagnostiko bat egin du egileak, eta, aurretik aurkeztutako hipotesian sakonduz, arazoetako batzuk azaldu ditu: irakurleen galera, zer eratako literatura egiten den eta zer eratako literaturari ematen zaion prestigioa, zer eratakoa ez den egiten... Euskaldunen ustezko «hoztasunaren» bidez adierazi du hori: «Arazo historiko ebidenteengatik, ez gara munduko komunitaterik irekiena; pudorea daukagu, eta hori da gure literatura».

Literaturari orokorrean heldu dio hirugarren zatian. «Asko hitz egiten dugu literaturaz, baina batere ez dugu hitz egiten literaturaz». Jimenezen ustez, literatura ez zaie esplikatzen ez irakurleei ez idazleei. «Gaizki ikusita dago ikasten egotea, kalera jakinda atera behar duzu. Idazleok autodidaktismo basati batera gaude behartuta, inork ez dizulako esplikatzen nola idazten den».

Zati horretan azalpen praktiko batzuk eman ditu: zer den denbora literarioa, narratzailea, autofikzioa, egia, egiantza, sinesgarritasuna, dialogoak... Irakurleei hitz eginda, zuzenean.

Izan ere, errespetuz hitz egin nahi du irakurleez. «Irakurleei etengabe esaten zaizkie haiei buruzko gauza oso itsusiak; euri fin bat erortzen da haien gainean egunero». Asko saltzen diren liburuak txarrak diren ustea kritikatu du, esaterako: «Munduko libururik itzuliena On Kixote da, beraz, hori ez da posible».

Liburuko laugarren zatian, aurretik azaldutako arazoei aurre egiteko moduak proposatu ditu. Zer behar du gure literaturak? izena eman dio atalari. «Horrelakoetan kritika aipatzen dugu, izango ez bagenu bezala, eta uste dut izan badugula, ez dakidana da ondo egindakoa den; sormena, adibidez, ez da aipatzen, bermatuta balego bezala, baina ez dago bermatuta, eta sormena sortzea zaila da». Berdin umorearekin; haren falta sumatzen du: «On egingo liguke».

Liburuaren kumeak

Jimenezek beste liburu bat aurkeztu zuen joan den urrian: Ogia eta zirkua, Harkaitz Canoren Neguko zirkua liburuko ipuinei buruzko saiakera bat. Anbizio handiagoko liburu honetatik sortutako kume bat da hura, idazlearen ustez, baita Deabruaren eskola ataria ere. Elkarrekin irakurtzeko arikera bat proposatu nahi izan die irakurleei.

Gainera, hilaren 19an, emankizun bat egingo du Literaktum jaialdian: «Entzuleak konbentzitu nahi ditut euskal literatura, begirada aldatzen baldin badugu, ez dela urrun eta aspergarria, baizik eta literatura apasionante bat».]]>
<![CDATA[Etxe altuen gaineko hotsak ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2021-11-10/etxe_altuen_gaineko_hotsak.htm Wed, 10 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2021-11-10/etxe_altuen_gaineko_hotsak.htm Isuo. Urtebete baino gehiago eman dute entsegu lokalean sartuta, han sortzen baitituzte kantuak, oinarritik hasi, ahotsaren melodiarekin segitu, eta hitzetaraino. Udan, Haize beltzak estreinako diskoa kaleratu dute, Mukuru zigiluarekin. Sei kantuz osatuta dago. Bi musikariek 2018an ezagutu zuten elkar. Aurretik, Isuo zenbait taldetan aritu izan da: MKTn lehen, Txost taldean orain, eta bakarka eta Isuo ta Kezman bikotean urteetan. Biek azaldu dutenez, Carazok Eyharts taldearekin Urretxu-Zumarragako gaztetxeko (Gipuzkoa) Kubeats jaialdian jo zuenean erabaki zuten zerbait egin nahi zutela elkarrekin. Carazo orain dela zazpi bat urte hasi zen sintetizadoreak erabiltzen; ordenagailuaren bidez lehenengo, eta sintetizadore modular fisikoekin ondoren. «Simian Mobile Disco taldearen bideo bat ikusi nuen, eta harrituta geratu nintzen: 'Zer da hau? Nola egin liteke musika horrela?'». Orduan egin zuen aldaketa. «Ordenagailuaren aldean, aukerak asko murrizten dizkizu; hainbeste, non detaile txikiei erreparatzen hasten zaren». Geroztik, haiekin soilik lan egiten du: «Gustatzen zait eskua sartzea eta nik egindako aldaketak momentuko eragin bat izatea soinuan; menuekin aritzea ez da gauza bera». Hortik abiatu zuen Eyharts ikus-entzunezko proiektua, Jokin Guridirekin batera. Zuzeneko talde bat da: Carazok musika jotzen du, eta Guridik irudiak proiektatu. «Kantu batek lau minutu irauten du batzuetan, eta, beste batzuetan, hogei. Emozioaren arabera jotzen nuen, eta orain ikasi dut kantua beti berdin jotzen, taldean helburua aldatu egin baita». Carazo eta Isuo elkartu zirenean, ideia asko zituzten, baina kosta zitzaien aseta geratzea. «Kantuak ez genituen errematatzen», azaldu du Carazok. «Denbora batera, Isuo grabazio zahar batekin etorri zen, dena grabatzen baitugu, eta esan zidan: 'Soinu hau berriz lortu behar dugu'. Zaila izan zen, baina soinu horretatik abiatuta kantu bat sortu genuen». Abesti horrek ezarri zuen taldearen estiloa, eta hari jarraika iritsi ziren hurrengoak. Diskoa zuzenean aurkeztu dute azken hilabeteetan, eta beste bi emanaldi egingo dituzte azaroan. Datorren larunbatean, hilaren 13an, Bergarako gaztetxean (Gipuzkoa) arituko dira, Mukuru Festan, eta, hilaren 28an, Oñatiko Antixena gaztetxean (Gipuzkoa). «Orain arte, antzokietan eman ditugu kontzertu gehienak, eta gustura aritu gara horretan, baina uste dugu gaua dela gure berezko habitata», esan du Isuok. Mukuru kolektiboa «sasoi betean» dagoela sumatzen dute. Kide gehienek parte hartuko dute Begarako jaialdian, eta disko berria prestatzen ari dira Txost, Klakson eta Birkit kide berria, besteak beste. ]]> <![CDATA[Pop disko sendagarri bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/042/001/2021-11-07/pop_disko_sendagarri_bat.htm Sun, 07 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1944/042/001/2021-11-07/pop_disko_sendagarri_bat.htm This Is How You Smile disko barnerakoi eta kontzeptualari esker. Orain, bira luze baten eta konfinamenduaren ondoren, Far In atera du, estudioko zortzigarren diskoa, estreinakoz 4AD zigiluarekin.

Pop elektronikoa egiten jarraitu du, baina atzean utzi ditu Young, Latin and Proud-en gisako kantuetan landutako arrazari eta identitateari buruzko hitzak, eta emozioez eta maitasunaz aritu da batez ere. Haren musikaren alderik argiena erakutsi du diskoko hamabost kantuetan. Oinarriak betikoak dira: ahots gozoa, elektronika arina eta akorde minimalistak, ingelesezko eta gaztelaniazko hitzez lagunduta.



Wake Up Tomorrow kanta barearekin abiatzen da lana, eta Gemini and Leo bigarren abestiak erakusten du alaitasunerako eta dantzarako aukera ere badagoela, funk itxurako baxuen bidez. Nabarmentzekoak dira There Must Be a Song Like You eztia, oroitzapenez betetako Outside the Outside, eta amari eskainitako Telescope, besteak beste.

Texasko Marfa herrian (AEB) sortu zuen diskoa. Hiru asteko egonaldi bat egiteko asmoz joan zen iazko martxoan; konfinamenduak harrapatu, eta sei hilabete igaro zituen han. Bidaia hori aurreko lanaren arrakastari lotuta dago, gainera. Antsietateak jota amaitu zuen mundu osoan biran ibili eta gero, esan izan duenez. Erritmoa lasaitzeko asmoz aldendu zen New Yorkeko etxetik, eta gogo horren ondorio bat da Far In disko arin eta iradokitzailea.]]>
<![CDATA[Joseba Irazoki eta Lagunak: lagunartea, taldeago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2021-11-04/joseba_irazoki_eta_lagunak_lagunartea_taldeago.htm Thu, 04 Nov 2021 00:00:00 +0100 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2021-11-04/joseba_irazoki_eta_lagunak_lagunartea_taldeago.htm III izenburu soila jarri diote lanari. «Aspertuta nago nire izena karteletan ikusteaz», esan du Joseba Irazokik irriz. Orain taldeari eman nahi dio garrantzia. 2014an atera zuen Lagunak izeneko kolaboratzaileekin egindako lehenengo diskoa; 2018an proiektua sendotu zuten Zu al zara? lanarekin, eta «talde soinu bat» lortu; oraingoan, lotura trinkotu nahi izan dute. Irazoki gitarrista eta abeslariak, Ibai Gogortza gitarra jotzaileak, Jaime Nieto baxu jotzaileak eta Felix Buff bateria jotzaileak orain dela hilabete kaleratu zuten III diskoa, Bidehuts zigiluarekin. Urte batzuk eman dituztenez elkarrekin jotzen, Irazokik uste du entzuleek dagoeneko ezagutzen dutela taldearen soinua: «Azken bi diskoek islatzen dute zuzenean egiten duguna, lortu dugun batasun hori; nire ibilbideko proiekturik egonkorrena da, eta hori nabaritu egiten da musika egiterakoan». Hiru eta bost minutu arteko bederatzi abestik osatzen dute diskoa. Aurrekoak baino soinu esperimentalagoa du, Irazokiren hitzetan. Ohi baino denbora luzeagoan landu dute, eta ñabardurekin jantzi. Bidaia bat hasten da Galtzen ari da kantuaren sarrera leun eta misteriotsuan, post-punk ukitu bat dute Etorkizuneko nostalgia-k eta Gizaki dependentea-k, eta biziagoak dira Oro, Ikusezina eta Sikarioa afterrean, amaiera aldean. «Baliteke bi alde egotea: lehenengoa ez dakit sofistikatuagoa den, baina entzungarriagoa bai, nolabait; eta bigarrena zuzenagoa, erritmikoagoa eta dantzagarriagoa da». Iaz sortu zituen abesti guztiak, konfinamenduaren garaian. Irazoki «hutsetik» abiatu zen ia: «Bozetoak antolatu, eta bederatzi kantak maketatu nituen etxean, erritmo kutxekin, sampler-ak egiten, baxua jotzen...». Normalean ez du izaten abestiak horrenbeste lantzeko denborarik, eta pozez oroitu du prozesu hura: «Ia-ia momenturik politena izaten da: zerbait baduzula nabaritu, eta hori kanta bihurtzen denean. Gainera, lagungarria izan zen iluntasunean». Aukera izan zutenean, taldean elkartu ziren abestiak osatzeko. «Inoiz baino gehiago landu ditugu kantuak, eta denbora gehiago hartu dugu estudioan». Beran (Nafarroa) grabatu zituzten abestien oinarriak, iragan otsailean, eta hiru hilabeteren ondoren grabatu zuten ahotsa; tartean findu zituen gitarraren moldaketak eta sintetizadoreak, besteak beste. Hortaz, disko «pandemiko» bat egin dute: «Gaur egungo disko bat». Giroarekin bat egiten dute musika moldatzean bilatutako iluntasunak eta Irazokiren zein kolaboratzaileen hitz kritikoek. «Gure datuak eta bizitza/ enpresei eman dizkiegu»; «oro zifra/ oro datu/ algoritmo/ zein olatu»; «banpirizatuta zonbi gisa gabiltza/ kalean, lanean, tabernan, etxean»; «debalde egiten dugu lan Googlerentzat/ debalde lan Twitter, Facebookentzat»; «nagusi bat behar dut bizi ahal izateko/ ez naiz kapaz bera gabe gauzak egiteko». Gorka Erostarbek idatzi ditu kantu baten hitzak, Joxi Ubedak beste batenak, eta Xabier Gantzarainen testuetan oinarrituta egin ditu Irazokik beste bi. Irazokik berak idatzi ditu kantu gehienen hitzak. «Gero eta gehiago ausartzen naiz, nahiz eta ez dudan askorik maite. Lan bikoitza eskatzen dit musikaren aldean, baina gero, zerbait lortzen dudanean, konturatzen naiz beste modu batera sartzen naizela kantuan», azaldu du. Gustatzen zaio kolaborazioekin tartekatzea; «diskurtsoari arnasa ematen dio». Oraingoan, badaude lotura batzuk, «bizi ditugun garaiak eta arriskuak» kezka sortzen diotelako musikariari. «Bestalde, nire buruhausteak beti izaten dira pertsonen arteko harremanak: lagun artekoak, familiakoak... Eta hori ere ageri da». Giro iluna Diskoaren kredituetan, Irazokiren izenaren ondoan ez dira gitarra eta ahotsa soilik ageri: sintetizadoreak eta «zarata» ere bai. Musikariak askotariko tresnak erabili ditu diskoaren soinua janzteko: «Malgukiekin egindako instrumentu bat daukat, pastilla batekin, eta pedaletatik sartuta zarata karrankaria egiten du». Kaossilator sintetizadorearekin ere sortu ditu soinu batzuk, makina industrialen hotsa duten sampler-ak erabili ditu, eta gitarrarekin eta pedalekin ere giro hori elikatu du une oro. Diskoaren azala Ramon Zabalegirena da, aurrekoak bezala. Irazokik eskatu zion itxura «urbanoa» eduki zezala «folkie-a baino gehiago». Zabalegik esparatrapuak eta zinta amerikarra erabili ditu, gitarristek aldean eraman ohi dutelako material hori. Izena erdi ezkutuan mantentzea erabaki dute; entzuleak saiatu egin behar du ikusten: «Uste dut hori eskatzea ongi dagoela». Azken asteetan zuzenean aurkeztu dute diskoa. Oñatin (Gipuzkoa) eman zuten lehen kontzertua, eta Tolosan (Gipuzkoa), Gasteizen eta Hondarribian (Gipuzkoa) izan dira ordutik, besteak beste. «Esan digute kantu berriek aurrekoekin ongi ematen dutela errepertorioan, eta hori da kritikarik onena guretzat». Gaur Bilboko Kafe Antzokian ariko dira, 21:30ean, Sonic Trash taldearekin batera. Azaroaren 19an, Miarritzeko Atabal aretoan joko dute (Lapurdi). ]]> <![CDATA[Amirpour, Wheatley eta Wright Beldurrezko Zinemaren Astean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2021-10-22/amirpour_wheatley_eta_wright_beldurrezko_zinemaren_astean.htm Fri, 22 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/022/001/2021-10-22/amirpour_wheatley_eta_wright_beldurrezko_zinemaren_astean.htm
Atzoko aurkezpenean, eragile guztiak pozik agertu ziren aurten jaialdia «%100ean» egingo dutelako berriro, Jon Insausti Donostiako Kultura zinegotziaren hitzetan. Insaustik eta Joxean Muñozek, Eusko Jaurlaritzako Kultura Saileko aholkulariak, komunitatearen indarra nabarmendu zuten. «Publiko fidela dauka, zinemaldia oso berea sentitzen duena, eta nitxo horiek inportanteak dira kulturgintzan», esan zuen Muñozek.

Zinemaldiko abonuak Internet bidez erosi ahalko dira soilik. Gaur jarriko dituzte salgai, 11:30etik 20:00etara, Donostia Kulturaren webgunean. Asteartean, hilaren 26an, ordu berean jarriko dituzte salgai saioetarako sarrera arruntak Interneten, eta, biharamunean, txarteldegian.

FILM LUZEEN SAIL OFIZIALA

Gauza jakina zen Alex de la Iglesiaren Veneciafrenia filmak abiatuko zuela aurtengo zinemaldia; turismoa izurri gisa erakusten duen slasher bat da. Itxiera filma, berriz, Ana Lily Amirpourren Mona Lisa and the Blood Moon film fantastikoa izango da; lehiaketatik kanpo emango dute.

Zenbait zinemagile ospetsuren lanak ariko dira lehian: Ben Wheatleyk In the Earth film «atmosferikoa» aurkeztuko du, Beltranen hitzetan; Neill Blomkampen Demonic-ek exorzismoak eta denbora bidaiak izango ditu; Edgar Wrightek 1960ko urteetako Londres erakutsiko du Last Night in Soho «ikusmin handiko» filmean, eta Mamoru Hosodak Belle izeneko anime-arekin parte hartuko du, «sare sozialez eta humanismoaz dihardu aldi berean».

Asiak leku nabarmena izango du programazioan; Japoniak, bereziki: 29an Japan Gaua egingo dute: Junta Yamaguchiren Droste no hatede bokura eta Hugo Sakamotoren Yellow Dragon's Village emango dituzte. Gainera, Sion Sonok Prisoners of the Ghostland aurkeztuko du. Taiwango bi pelikula egongo dira: David Verbeeken Dead & Beautiful, «banpiro modernoen film dotore bat»; eta Rob Jabbazen The Sadness, «istorio krudel bat, aurtengo beldurgarriena, zalantzarik gabe». Urriaren 31n emango dute hori, Halloween gauean, eta mozorro lehiaketa egingo dute emanaldiaren aurretik.

Gainontzean, Sail Ofizialean izango dira Argentinako eta Txileko zenbait zinemagileren Apps, Damian McCarthyren Caveat, Prano Bailey-Bonden Censor, Dash Shawren Cryptozoo, Alexandre Bustilloren eta Julien Mauryren The Deep House, Banjong Pisanthanakunen The Medium, Mickey Keatingen Offseason, Raul Cerezoren La pasajera, Sam Walkerren The Seed, Ivan Kavanaghen Son eta Braden R. Duemmlerren What Lies Below.

Lehiaketatik kanpo emango dute Victor Matellanoren Mi adorado monster dokumentala, eta Historias para no dormir saileko bi atal ere bai: Paula Ortizen El asfalto eta Paco Plazaren Freddy.

FILM LABURRAK

Denera 27 film laburrek parte hartuko dute jaialdian: 11 emango dituzte nazioarteko sailean, zortzi animaziozko sailean, eta beste zortzi Espainiako laburren sailean. Tartean da Deia, Khuruts Begoñaren euskal filma; lehiaketatik kanpo emango dute.

EMANALDI BEREZIAK

Carlos Areces aktore espainiarra ageri da aurtengo kartelean, Antonio Merceroren La cabina filmari (1972) keinu bat eginez. Pelikula horren emanaldi berezi bat egingo dute azaroaren 2an.

Tabakaleran ziklo bat antolatu dute Stanislaw Lem idazle poloniarrari buruz. Zientzia fikziozko eleberri ugari argitaratu zituen; Solaris da ezagunena, seguru asko: Andrei Tarkovskik zinemara moldatu zuen 1972an, eta Steven Soderberghek ere bai, 2002an. Lemen lanetan oinarritutako bi film luze eta bost labur emango dituzte zikloan, ezezagunagoak. Szpital przemienienia (1978) eta Test pilota Pirxa (1978) dira luzeak.

BESTE EKITALDI BATZUK

Asiskok Sugarren mende: ehizakiak, sorgin? izeneko erakusketa bat jarriko du Donostiako Udal Liburutegi Nagusian, urriaren 29tik azaroaren 20ra, eta Irungo Carlos Blanco Aginaga kulturgunean (Gipuzkoa), azaroaren 25etik abenduaren 10era. Iaz atera zuen Sugarren mende komikia, inkisizioaren jazarpenari buruzko lan historiko bat.

Bestalde, Sanjulian marrazkilariari buruzko erakusketa bat jarri dute Okendo kultur etxean, Simonidesi buruzko beste bat Tabakalerako Kutxa Kultur plazan, eta Paco Rocaren Batmanen marrazki batzuk Fnacen.

Patxi Presa Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Sustapeneko arduradunak aurreratu du datorren urteko jaialdian erakusketa bat jarriko dutela Luis Gasca omentzeko, aldundiak haren komiki funtsa erosi zuen eta.

Mikel Pagadik Phantasmikel. Argitu ditzagun misterioak izeneko ikuskizuna egingo du azaroaren 3an, Viktoria Eugenian.]]>
<![CDATA[Amirpour, Blomkamp, Wheatley eta Wright, Beldurrezko Zinemaren 32. Astean]]> https://www.berria.eus/albisteak/204858/amirpour_blomkamp_wheatley_eta_wright_beldurrezko_zinemaren_32_astean.htm Thu, 21 Oct 2021 10:51:54 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/204858/amirpour_blomkamp_wheatley_eta_wright_beldurrezko_zinemaren_32_astean.htm Donostia Kulturaren webgunean. Asteartean, hilaren 26an, ordu berean jarriko dituzte salgai saioetarako sarrera arruntak Interneten, eta, biharamunean, txarteldegian. FILM LUZEEN SAIL OFIZIALA Gauza jakina zen Alex de la Iglesiaren Veneciafrenia filmak abiatuko duela aurtengo zinemaldia; turismoa izurri gisa erakusten duen slasher bat da. Itxiera filma, berriz, Ana Lily Amirpourren Mona Lisa and the Blood Moon film fantastikoa izango da; lehiaketatik kanpo emango dute. Zenbait zinemagile ospetsuren lanak ariko dira lehian: Ben Wheatleyk In the Earth film «atmosferikoa» aurkeztuko du, Beltranen hitzetan; Neill Blomkampen Demonic-ek exorzismoak eta denbora bidaiak izango ditu; Edgar Wrightek 1960ko urteetako Londres erakutsiko du Last Night in Soho «ikusmin handiko» filmean; eta Mamoru Hosodak Belle izeneko anime-arekin parte hartuko du, «sare sozialez eta humanismoaz hitz eginez aldi berean». Asiak leku nabarmena izango du programazioan; Japoniak, bereziki: 29an Japan Gaua egingo dute: Junta Yamaguchiren Droste no hatede bokura eta Hugo Sakamotoren Yellow Dragon’s Village emango dituzte. Gainera, Sion Sonok Prisoners of the Ghostland aurkeztuko du. Taiwango bi pelikula egongo dira: David Verbeeken Dead & Beautiful, «banpiro modernoen film dotore bat»; eta Rob Jabbazen The Sadness, «istorio krudel bat, aurtengo beldurgarriena, zalantzarik gabe». Urriaren 31n emango dute hori, Halloween gauean, eta mozorro lehiaketa egingo dute emanaldiaren aurretik. Gainontzean, Sail Ofizialean izango dira Argentinako eta Txileko zenbait zinemagileren Apps, Damian McCarthyren Caveat, Prano Bailey-Bonden Censor, Dash Shawren Cryptozoo, Alexandre Bustilloren eta Julien Mauryren The Deep House, Banjong Pisanthanakunen The Medium, Mickey Keatingen Offseason, Raul Cerezoren La pasajera, Sam Walkerren The Seed, Ivan Kavanaghen Son eta Braden R. Duemmlerren What Lies Below. Lehiaketatik kanpo emango dute Victor Matellanoren Mi adorado monster dokumentala, bai eta Historias para no dormir saileko bi atal ere: Paula Ortizen El asfalto eta Paco Plazaren Freddy. FILM LABURRAK Denera, 27 film laburrek hartuko dute parte jaialdian: 11 emango dituzte nazioarteko sailean, zortzi animaziozko sailean, eta beste zortzi Espainiako laburren sailean. Tartean da Deia, Khuruts Begoñaren euskal filma; lehiaketatik kanpo emango dute. EMANALDI BEREZIAK Carlos Areces aktore espainiarra ageri da aurtengo kartelean, Antonio Merceroren La cabina filmari (1972) keinu bat eginez. Pelikula horren emanaldi berezi bat egingo dute azaroaren 2an. Tabakaleran ziklo bat antolatu dute Stanislaw Lem idazle poloniarrari buruz. Zientzia fikziozko eleberri ugari argitaratu zituen; Solaris da ezagunena, seguru asko: Andrei Tarkovskik zinemara moldatu zuen 1972an, eta Steven Soderberghek ere bai, 2002an. Lemen lanetan oinarritutako bi film luze eta bost labur emango dituzte zikloan, ezezagunagoak. Szpital przemienienia (1978) eta Test pilota Pirxa (1978) dira luzeak. BESTE EKITALDI BATZUK Asiskok Sugarren mende: ehizakiak, sorgin? izeneko erakusketa bat jarriko du Donostiako Udal Liburutegi Nagusian, urriaren 29tik azaroaren 20ra, eta Irungo Carlos Blanco Aginaga kulturgunean (Gipuzkoa), azaroaren 25etik abenduaren 10era. Iaz atera zuen Sugarren mende komikia, inkisizioaren jazarpenari buruzko lan historiko bat. Bestalde, Sanjulian marrazkilariari buruzko erakusketa bat jarri dute Okendo kultur etxean, Simonidesi buruzko beste bat Tabakalerako Kutxa Kultur plazan, eta Paco Rocaren Batmanen marrazki batzuk Fnacen. Patxi Presa Gipuzkoako Foru Aldundiko Kultura Sustapeneko arduradunak aurreratu du datorren urteko jaialdian erakusketa bat jarriko dutela Luis Gasca omentzeko, aldundiak haren komiki funtsa erosi zuen eta. Mikel Pagadik Phantasmikel. Argitu ditzagun misterioak izeneko ikuskizuna egingo du azaroaren 3an, Viktoria Eugenian.]]> <![CDATA[Izaki jostalarien babesean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2021-10-21/izaki_jostalarien_babesean.htm Thu, 21 Oct 2021 00:00:00 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/029/001/2021-10-21/izaki_jostalarien_babesean.htm Ja ja estreinako diskoa atera zuenetik (1989), eta genero horretan inoiz baino zentratuago dago gaur egun. «Ikusten duzuenez, serio hartu dut haur musikan lan egitearena». Horrela aurkeztu zuen atzo Dodoa, Iñigo Astiz BERRIAko kazetari eta idazlearekin batera osatu duen diskoa. Muguruzak kantu bihurtu ditu Astizek idatzitako hamar poema, eta lana bere Mara-Mara zigiluarekin argitaratu berri du.

«Duda du dodoak,/ dodoak duda du». Esaldi horrek abiatzen du diskoa, eta kanta horrekin hasi zen Muguruzaren eta Astizen arteko kolaborazioa. Muguruzak aurretik ere ondu izan ditu abestiak Astizen hitzekin, baina disko oso bat egitea proposatu zion ordukoan. Astizi gau hartan bertan sortu zitzaizkion lehen hitzak, haur jaioberria lokartzen saiatzen ari zela: «Esan zidaten umeak hobeto lokartzen direla pilates egiteko bola handi baten gainean eserita, eta, han jarri nintzen, boing-boing. Berehala etorri zitzaidan dodo bat bisitan, esanez: 'Dodoak duda du...'. Umea lokartu zen, eta argi ikusi nuen baietz, hori zela hartu beharreko bidea».

«Gure dodoa zalantzatia da, eta neu ere nahiko tipo zalantzatia naiz, baina gauza batzuei buruz ez dut duda handirik egiten: banekien ekipo honekin umeentzako disko eder bat egin zitekeela», esan du Muguruzak. Mikel Azpirozekin, Jean Marie Ekairekin eta Karlos Aranzegirekin egin du musika, eta Nieves Arillak eta biek abestu dute; Muguruzak akordeoia ere jo du. Diskoa Azpirozek grabatu, nahastu eta masterizatu du, eta Pedro Balmasedak egin ditu diseinua eta ilustrazioak.

Diskoaren formazioa eta itxura Oker (txakurra da) aurreko lanaren tankerakoak dira, baina badira alde batzuk. Nabarmenenak, izen berriak: Astiz hitzen egilea eta Aranzegi bateria jotzailea. Hala ere, Muguruzak xehetasunez azaldu du instrumentazioan zer aldaketa izan diren: Azpirozek Hammond organoa jo du gehienbat, eta ez Rhodes pianoa; Ekaik gitarra elektrikoa jo du, baina beste erregistro batean, «ez hain sotil»; Aranzegik bateria jo du batez ere, nahiz eta perkusio batzuk ere sartu dituen.

Azpirozek proposatu zuen instrumentazio aldaketa, disko hau aurrekotik bereizteko asmoz, bakoitzak bere «nortasuna» izan zezan. Emaitza «freskoa» da, Azpirozen ustez, eta iritzi berekoa da Ekai ere: «Elkarrekin lan egin dugu, molde zaharrean, esango nuke. Soinua elkarrekin bilatu dugu hasieratik, eta zuzenean egin dugu grabaketa», azaldu du gitarristak.

Astizen hitzak «jostalariak» dira, Muguruzaren esanetan. «Jostalariak, eta ez ludikoak», zehaztu dute barre artean: «Horiek helduen gauzak dira». Musikariak «puntu gaizto bat» ere sumatu die hitzei; haur musikan eta literaturan «asko maite» du hori. Dodo zalantzatiaz gain, beste hainbat izaki bitxi ageri dira kantuetan: besteak beste, «Ui! Oi! Atx! Ai!», dentistaren zain orroka dagoen lehoia; «ni ez naiz babua, ni babu-inoa naiz», esaten duen babuinoa; zerura begira dauden triceraptosa eta diplodocusa, zeinak ez diren meteoritoaz ari hizketan, baizik eta eguraldiaz; beti begira egoteaz aspertu, eta trenera igo zen behia; eta boa, boa maitekorra, boa... constrictorra.

«Oso nire sentitzen ditut», kontatu du Astizek. «Polita da oso zure sentitzen duzun fauna bat beste jende baten belarri eta eskuetatik pasatuta bueltan jasotzea. Sorkuntzak funtzioren bat baldin badu norberarentzat, uste dut hori dela: harritzea zure baitan zeudenik ere gogoratzen ez zenuen gauzekin».

Batez ere, musika

2005ean, Muguruzak Nire gorputza haurrentzako diskoa egin zuen Juan Kruz Igerabiderekin; 2016an, Harriaren hiztegia, Bernardo Atxagarekin; eta iaz, Oker (txakurra da), Iñaki Irazurekin. Musikariaren asmoa da aurrerantzean ere eremu horretan aritzea lanean batez ere. «Inguruan, jendea gero eta ezkorrago sumatzen dut etorkizunari buruz. Mundua pikutara omen doa, ziztu bizian gainera, eta onartu behar dut neu ere ez nagoela hain urruti pertzepzio horretatik. Zer egin, ordea? Bada, nik, panorama ilun horri aurre egiteko aukeratu dudan modu partikularra hauxe da: umeentzako musika egitea».

Hain zuzen, hori lortzen du Dodoa diskoak, Astizen ustez: «Estimulu jasa horretatik babes moduko batean sartzea, aterpetzea musika eta hitz horietan, eta hor topo egitea presaka topo egingo ez zenukeen izaki sorta batekin, adibidez».

Muguruzak interesez begiratzen dio haurtzaroari. «Haurrei buruz, eta gu izan ginen haurrari buruz, ez dugu askorik jakin nahi izaten, badaezpada. Klima aldaketarekin bezala da; jakin badakigu, baina...». Aitortu du irribarre txiki bat marrazten zaiola «izen handiko pentsalariak» entzuten dituenean haien haurtzaroa zoriontsua izan zela esanez: «Posible ote da? Ez du ezer jakin nahi bere haurtzaroaz».

Muguruzak eta Astizek nabarmendu dute haurrentzako disko bat egitea ez dela «bigarren mailako musika egitea». Umeentzako musika edo literatura egitea «ez hain musika» edo «ez hain literatura» den zerbait egitea izan ohi da, Astizen hitzetan, eta aurreiritzi horri kontra egin nahi diote lan honekin ere. «Uste dut diskoaren lehen melodia entzute hutsa nahikoa dela konturatzeko umeentzako sortutako musika hau musika dela batez ere».]]>
<![CDATA[Jabier Muguruzak eta Iñigo Astizek 'Dodoa' diskoa aurkeztu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/204814/jabier_muguruzak_eta_inigo_astizek_039dodoa039_diskoa_aurkeztu_dute.htm Wed, 20 Oct 2021 09:21:38 +0200 Andoni Imaz https://www.berria.eus/albisteak/204814/jabier_muguruzak_eta_inigo_astizek_039dodoa039_diskoa_aurkeztu_dute.htm Ja ja estreinako diskoa atera zuenetik (1989), eta genero horretan inoiz baino zentratuago dago gaur egun. «Ikusten duzuenez, serio hartu dut haur musikan lan egitea». Horrela aurkeztu du gaur Dodoa, Iñigo Astiz BERRIAko kazetari eta idazlearekin batera osatu duen diskoa. Muguruzak kantu bihurtu ditu Astizek idatzitako hamar poema, eta lana bere Mara-Mara zigiluarekin eman berri du argitara. «Duda du dodoak,/ dodoak duda du». Esaldi horrek abiatzen du diskoa, eta kanta horrekin hasi zen Muguruzaren eta Astizen arteko kolaborazioa. Muguruzak aurretik ere ondu izan ditu abestiak Astizen hitzekin, baina disko oso bat egitea proposatu zion oraingoan. Astizi gau hartan bertan sortu zitzaizkion lehen hitzak, haur jaioberria lokartzen saiatzen ari zela: «Pilates egiteko bola handi baten gainean eserita umeak hobeto lokartzen direla esan zidaten, eta han jarri nintzen, boing-boing. Berehala etorri zitzaidan dodo bat bisitan, esanez: 'Dodoak duda du...'. Umea lokartu zen, eta argi ikusi nuen baietz, hori zela jarraitu beharreko bidea». «Gure dodoa zalantzatia da, eta neu ere nahiko tipo zalantzatia naiz, baina gauza batzuei buruz ez dut duda handirik egiten: banekien talde honekin umeentzako disko eder bat egin zitekeela», esan du Muguruzak. Mikel Azpirozekin, Jean Marie Ekairekin eta Karlos Aranzegirekin egin du musika, eta Nieves Arillak eta biek abestu dute; Muguruzak akordeoia ere jo du. Diskoa Azpirozek grabatu, nahastu eta masterizatu du, eta Pedro Balmasedak egin ditu diseinua eta ilustrazioak. Diskoaren osaera eta itxura Oker (txakurra da) aurreko lanaren tankerakoak dira, baina badira alde batzuk. Nabarmenenak, izen berriak: Astiz hitzen egilea eta Aranzegi bateria jotzailea. Hala ere, Muguruzak xehetasunez azaldu ditu instrumentazioan izandako aldaketak: Azpirozek Hammond organoa jo du gehienbat, eta ez Rhodes pianoa; Ekaik gitarra elektrikoa jo du, baina beste erregistro batean, «ez hain sotil»; Aranzegik bateria jo du batez ere, nahiz eta perkusio batzuk ere sartu dituen. Azpirozek proposatu zuen instrumentazio aldaketa, disko hau aurrekotik bereizteko asmoz, bakoitzak bere «nortasuna» izan zezan. Emaitza «freskoa» da Azpirozen ustez, eta iritzi berekoa da Ekai ere: «Elkarrekin egin dugu lan, molde zaharrean, esango nuke. Soinua elkarrekin bilatu dugu hasieratik, eta zuzenean egin dugu grabaketa», azaldu du gitarristak. Astizen hitzak «jostalariak» dira, Muguruzaren esanetan. «Jostalariak, eta ez ludikoak», zehaztu dute barre artean: «Horiek helduen gauzak dira». Musikariak «puntu gaizto bat» ere sumatu die hitzei; haur musikan eta literaturan «asko maite» du hori. Dodo zalantzatiaz gain, beste hainbat izaki bitxi ageri dira kantuetan: besteak beste, «Ui! Oi! Atx! Ai!», dentistaren zain orroka dagoen lehoia; «ni ez naiz babua, ni babu-inoa naiz», esaten duen babuinoa; zerura begira dauden triceraptosa eta diplodocusa, zeinak ez diren meteoritoaz ari hizketan, baizik eta eguraldiaz; beti begira egoteaz aspertu, eta trenera igo zen behia; eta boa, boa maitekorra, boa... hertsatzailea. «Oso nire sentitzen ditut», kontatu du Astizek. «Polita da oso zure sentitzen duzun fauna bat beste jende baten belarri eta eskuetatik pasatuta bueltan jasotzea. Sorkuntzak funtzioren bat baldin badu norberarentzat, uste dut hori dela: harritzea zure baitan zeudenik ere gogoratzen ez zenuen gauzekin». Batez ere, musika 2005ean, Muguruzak Nire gorputza haurrentzako diskoa egin zuen Juan Kruz Igerabiderekin; 2016an, Harriaren hiztegia, Bernardo Atxagarekin; eta iaz, Oker (txakurra da), Iñaki Irazurekin. Musikariaren asmoa da aurrerantzean ere eremu horretan aritzea lanean batez ere. «Inguruan, jendea gero eta ezkorrago sumatzen dut etorkizunari buruz. Mundua pikutara omen doa, ziztu bizian gainera, eta onartu behar dut neu ere ez nagoela hain urruti pertzepzio horretatik. Zer egin, ordea? Bada, nire kasuan, panorama ilun horri aurre egiteko aukeratu dudan modu partikularra hauxe da: umeentzako musika egitea». Hain zuzen, hori lortzen du Dodoa diskoak, Astizen ustez: «Estimulu jasa horretatik babes moduko batean sartzea, aterpetzea musika eta hitz horietan, eta hor topo egitea presaka topo egingo ez zenukeen izaki sorta batekin, adibidez». Muguruzak interesez begiratzen dio haurtzaroari. «Haurrei buruz, eta gu izan ginen haurrari buruz, ez dugu askorik jakin nahi izaten, badaezpada. Klima aldaketarekin bezala da; jakin badakigu, baina...». Aitortu du irribarre txiki bat marrazten zaiola «izen handiko pentsalariak» entzuten dituenean haien haurtzaroa zoriontsua izan zela esanez: «Posible ote da? Ez du ezer jakin nahi bere haurtzaroaz». Muguruzak eta Astizek nabarmendu dute haurrentzako disko bat egitea ez dela «bigarren mailako musika egitea». Umeentzako musika edo literatura egitea «ez hain musika» edo «ez hain literatura» den zerbait egitea izan ohi da, Astizen hitzetan, eta aurreiritzi horri kontra egin nahi diote lan honekin ere. «Uste dut diskoaren lehen melodia entzute hutsa nahikoa dela konturatzeko umeentzako sortutako musika hau batez ere musika dela».]]>