<![CDATA[Ane Eslava | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 13 Aug 2020 16:37:32 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ane Eslava | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Euskaratik herria egiteko plaza]]> https://www.berria.eus/albisteak/185137/euskaratik_herria_egiteko_plaza.htm Sat, 01 Aug 2020 11:21:49 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/albisteak/185137/euskaratik_herria_egiteko_plaza.htm Gehigarri berezia PDFn | Artikulu bilduma | Iritzi artikuluak]]> <![CDATA[Gaiak jartzea, gai bakarra dagoenean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/032/001/2020-08-01/gaiak_jartzea_gai_bakarra_dagoenean.htm Sat, 01 Aug 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1876/032/001/2020-08-01/gaiak_jartzea_gai_bakarra_dagoenean.htm
Haien egoera konplexua dela aitortu du Ugaldek: «Guk egunerokotasuna dugu inspirazio iturri, eta, orain, elkarrizketa gehienetan gai hori nagusitzen da. Horregatik, gehiago kostatzen da gaiak ateratzea». Aurki egingo dute Bizkaiko Bertsolari Txapelketa, eta gai jartzaile arituko da. Azaldu duenez, udaberrian hasi ziren txapelketarako lanean, eta baita saio batzuk egiten ere. Gero, dena eten egin zenean, batzartzen eta gaiak sortzen jarraitu zuten, baina ez zekiten haien lanak balioko ote zuen. Orain, berriz ari dira gaiak prestatzen, baina sormen aldetik «mugatuago» daude, eta ezjakintasunak hor jarraitzen du. «Azken momentura arte ezingo dugu jakin zein den egoera, eta orduan errepasatu beharko dugu dena; bestela, pentsa, agian jartzen diegu parrandan daudela, eta egun horretan debekatuta dago tabernetan egotea».

Ugalde ez bezala, Agirre plazan ibiltzen da, eta azken hilabeteetan, gaiak jartzen ez ezik, bertsotan ere aritu da behin baino gehiagotan, askotariko plazetan. Kantatzean, entzuleen beroa sentitu gabe aritzea «deserosoa eta zaila» gertatu zaiola aitortu du, baina gaiak aurkezteko orduan, berriz, aktualitateari izkin egiteko askatasuna sentitu duela: «Oso modu naturalean jarri ditut bestelako gaiak ere».

Haien esperientziak ezberdinak dira, baina biek uste dute, egungo testuinguruan ere, edozein gairen arrakastaren gakoa ikuspuntuan dagoela. Agirreren iritziz, ezinbestekoa da egoeraren eta plazaren analisi egokia egitea, hartzen den hautua hartuta, «kontzientea» izan dadin: bai egoerari ihes egitean, eta baita hari kantari jartzean ere. Azaldu duenez, ez da derrigortuta sentitzen birusaren inguruko gaiak jartzeko, eta saio oso bat egin izan du «egoera ia-ia aipatu ere egin gabe», saioaren hasieran entzuleak jakinaren gainean jarrita.

Halere, jabetzen da gaia atera gabe saioa «hankamotz» gelditzen dela. «Egia da saioa ezin dela ohiko moduan hasi, ezer gertatuko ez balitz bezala. Entzuleak maskara jantzita egoten dira, elkarrengandik metro eta erdira gutxienez. Sartu aurretik izen-abizenak hartzen dituzte, baita eskuak garbitu ere. Bertsolari eta gai emaile bakoitzak bere mikrofonoa dauka. Baldintza asko aldatu dira. Saio asko geratu dira bertan behera, eta bertsolari asko autonomoak dira. Ondorio asko eragin ditu sortzaileongan», nabarmendu du. Testuingurua hori izanik, harentzat garrantzitsua da gaien abiapuntua zaintzea, eta bertsolariari «beretik» kantatzeko aukera ematea: «Bizipenetatik aritzea aberasgarria eta emankorra iruditzen zait».

Antzeko iritzia du Ugaldek ere. Koronabirusaren gaia atera, ez atera; zer neurritan, nola... Erabakitzen dena erabakitzen dela, «oreka» topatzea da gakoa harentzat. Izan ere, beharrezkoa ikusten du gaia aipatzea, baina baita entzuleei beste gauza batzuk entzuteko aukera ematea ere; eta bertsolariei beste gauza batzuei kantatzekoa. «Bertsolariak ere ibiliko direlako gaiari ertzak bilatu nahian, eta guk ere hori egin behar dugu: zerbait berria atera, entzun ez den zerbait, eta bertsolariari lagundu gauza on bat egin dezan. Hori da erronka niretzat».

Antzeko egoerak

Ez da lehen aldia aktualitatean gai bat nagusitzen dena. Orain agerikoagoa izan daiteke, baina askotan izaten dira saihesteko zailak diren gertaerak eta egoerak. «Nik inoiz sentitu izan dut festen inguruko aipamena egin beharra, edo mundialak, Olinpiar Jokoak, hauteskundeak... Baita azalekoagoak diren kontuak ere», adierazi du Agirrek. Halere, esan du halako egoerak ez dutela «itotzen», beti «mugitzen» duten gaiak erdigunera eramaten saiatzen delako. Ugaldek ere sarritan sentitu izan du inguruan zerbait «puri-purian» dagoenean, edo taldean antzeko ezaugarriak dituzten pertsonak daudenean, antzeko gaiak ateratzera jotzen dutela etengabe. «Baina beti ahalegindu behar dugu askotariko gaiak eramaten plazara», nabarmendu du.

Gai bakarra dagoela dirudienean ere, plazara eramateko gai asko egon baitaitezke; abiapuntu asko, begirada asko, bizipen asko. Horiek bilatzean eta aurkeztean datza gai jartzaileen lana.]]>
<![CDATA[Eskualdean «enpresak ixten» baino ez direla ari salatu dute Agoitzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1935/010/001/2020-07-26/eskualdean_enpresak_ixten_baino_ez_direla_ari_salatu_dute_agoitzen.htm Sun, 26 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1935/010/001/2020-07-26/eskualdean_enpresak_ixten_baino_ez_direla_ari_salatu_dute_agoitzen.htm
Siemens Gamesako beharginek ekainaren 30ean jakin zuten enpresak lantegia ixteko asmoa zuela. Hasieratik salatu zuten erabakia «deslokalizazioa» dela, lantegiak ez baitu galerarik, eta hori bera azpimarratu zuten atzo ere: «Enpresak are diru gehiago irabazi nahi du, gure etorkizuna kontuan hartu gabe», adierazi zuen Ainara Lizarraga fabrikako langileak, industrialdetik abiatu eta herriaren erdiguneraino heldu zen martxaren amaieran.

Lizarragak gogorarazi zuen enpresak diru laguntza publiko asko jaso dituela hamar urteotan, eta orain Nafarroako Gobernuaren babesa «ezinbestekoa» izango dela itxiera eragozteko. «Ez dugu elkartasun faltsurik nahi, konpromisoak baizik».

Bide beretik, martxaren antolatzaileek gogorarazi zuten aurretik ere langabezia eta despopulazioa pairatzen ari den eremu bat joko duela itxierak. Eskualdeak urte luzez «promesa faltsuak» jaso izana salatu zuen Iñaki Itoizek, Irati Bizirik ekinbidearen izenean: «Enpresak itxi baino ez digute egin, eta gobernuak gutxi inplikatu dira».

Amaitzeko, langileek eta plataformako kideek nabarmendu zuten lanpostu horien aldeko borrokak bateratua izan behar duela: «Ahaleginak batuz gero, lortuko dugu eskualde honen etorkizuna ez dadila izan ezartzen saiatzen ari zaizkiguna», laburbildu zuen Itoizek. Hori dela eta, herritarren babesa eskatu zuten.]]>
<![CDATA[Vienari eskainiko diote Musika-Musica jaialdia 2021ean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2133/032/002/2020-07-25/vienari_eskainiko_diote_musika_musica_jaialdia_2021ean.htm Sat, 25 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/2133/032/002/2020-07-25/vienari_eskainiko_diote_musika_musica_jaialdia_2021ean.htm
Hala, jaialdiak amaiera emango dio iaz hasitako hirien inguruko zikloari. Lehenengoa Londresi eta New Yorki eskaini zieten, 2019ko otsailaren amaiera eta martxoaren hasiera bitartean, eta bigarrena Parisi, aurtengo martxoan. Azkenekorako, berriz, Viena hautatu dute, «musikaren hiriburua». «Austria beti izan da konpositore handien herrialdea, eta obra bikainak eman dizkio musikaren historiari», adierazi dute antolatzaileek ohar batean.

Hiria musa gisa

Elena Odriozola ilustratzaile donostiarrak sortu du jaialdia iragartzeko aurtengo irudia. «Hirian bildu ziren musikarien bikaintasuna ordezkatzen duen musa» gisa irudikatu du Viena, emakume itxurarekin, Vienako Sezesioaren mugimendua gogorarazten duen marrazki batean.]]>
<![CDATA[«Formaren eztabaida erdigunera ekarri nahi dut»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/033/001/2020-07-25/formaren_eztabaida_erdigunera_ekarri_nahi_dut.htm Sat, 25 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1864/033/001/2020-07-25/formaren_eztabaida_erdigunera_ekarri_nahi_dut.htm Bertsolaritzaren autonomia auzitan: utilitarismoa, txapelketak, hedabideak, irakaskuntza eta hibridazioa proiektua garatuko du, urtebetez, beste hiru urtez luzatzeko aukerarekin.

Tesia garatzeko lanean hasiko zara laster EHUn, baina zure ikerlana aurretik datorren proiektu bat da, ezta?

Bai, auzi honetara gerturatu nintzen bertsotan erabiltzen zen hizkeraren inguruko kezka batekin. Master amaierako lana egin nuen horren inguruan, baina, lanean hasi ahala, ikusi nuen hizkera erabat lotuta dagoela bertsotan erabiltzen den formaren auziarekin, eta forma, funtzionalitatearekin. Hori ikusita, lanari marko zabalagoa eman nion, eta bertsolaritzaren autonomia formalaz hasi nintzen hitz egiten. Bertsolaritza ezagututa, autonomiaz hitz egitea problematikoa da: ez dauka seguruenik literaturak edo zinemak bezainbesteko autonomia, baina sinetsita nago badagoela zer atera ideia horretatik.

Forma da, beraz, zure ikerlanaren oinarria.

Bai. Formari buruz oso gutxi eztabaidatzen da gaur egun, eta are gutxiago bertsolaritzan. 1980ko eta 1990eko hamarkadetan kezka formala askoz ere presenteago zegoen. Eta ni kezkatzen nau formaz ahazteak. Uste dut bertsoek badutela beren logika estetiko propioa, eta aztertu behar direla horren arabera. Horregatik, formaren eztabaida ekarri nahi dut erdigunera: nire lana forma ardatz duen ikerlan bat da, bertsotan egiteko moduari buruzkoa, bertsokerari buruzkoa.

Joxerra Garziak garatutako teoria hartu duzu abiapuntu gisa. Zer, zehazki?

Joxerra Garziak goitik behera aldatu zuen bertsolaritza ulertzeko modua duela hogei urte. Ordura arte, ahozko literatura gisa hartzen zen, eta, beraz, bertsoa ikuspuntu literario baten arabera ulertzen, aztertzen eta baloratzen zen. Hark, bere tesian, esan zuen hori okerra zela: poetikatik baino gehiago duela pertsuasiotik. Nik marko teoriko hori hartu dut, eta saiatu naiz ekarpen bat egiten horri, autonomiaren kontzeptua gehituta. Gaia zoragarria iruditzen zait.

Funtzionalitatea ere aipatu duzu. Zer lotura du formarekin?

Niri bertsoaren esentzia baino gehiago interesatzen zait funtzionalitatea: zertarako balio duen bertsoak. Eta hori formarekin lotuta dago. Norbaitek uste badu bertsoak balio duela funtzio poetiko baterako, joko du bertsokera jakin bat erabiltzera; aldiz, uste badu bertsoaren indarra dagoela eztabaida dialektikoan, beste era bateko bertsokera batera joko du.

Lanaren hasieran bertsolaritzaren ezaugarri batzuk zerrendatu dituzu, aipatu duzun autonomia formala zehazten dutenak.

Hori da. Ni saiatuko naiz argitzen zeintzuk diren bertsoaren espazio autonomoaren koordenatuak; zer unetan sortzen duen bertsoak bere kodeekin mundu propio bat, eta zeintzuk diren horren dimentsioak. Horretarako, lanaren hasieran —jada hasi baitut— ezaugarri batzuk atxiki dizkiot bertsolaritzari, nahiko autonomoak.

Zeintzuk?

Lehena iragankortasuna da, bistakoa dena: bertsoa kantatu ahala existitzen dela, eta isildu ahala desagertu. Bigarrena da bertsolaritzak komunikazio dimentsio berezi bat daukala, zeinak modua ematen baitu bestela esango ez liratekeen gauza batzuk esateko. Hirugarrena pertsuasioa da, Joxerra Garziak erretorikaren genero epidiktiko moduan sailkatu baitzuen bertsolaritza. Eta azkena da ahozko hizkera: askotan esaten da bertsolariaren lanabesa hitza dela, baina nik esango nuke hizkera dela.

Bigarren atalean aztertuko dituzu ezaugarri horiek aldarazi dituzten faktoreak. Zeintzuk dira?

Dagoeneko bi aztertu ditut: utilitarismoa eta txapelketa. Utilitarismoan aztertu dut nola XX. mendean Aitzolek bere proiektu nazionala aurrera eramateko jo zuen bertsolaritzara, ulertuz oso tresna erabilgarria zela kontzientzia nazionala pizteko, eta bertsoa horretarako erabili izanak zer ondorio sortu zituen diziplinan. Txapelketen kapituluan, berriz, aztertu dut lehia arautuak zer distortsio sortzen dituen bertsolaritzan. Falta zaizkidanak dira hedabideak, irakaskuntza eta hibridazioa. Azken hori interesatzen zait bereziki: bertsolaritza bestelako diziplinekin nahastean zer funtzionalitate duen, egun gauza askorekin nahasten baita.

Nola piztu zitzaizun gaiarekiko interesa?

Ni bertsolaritzatik nahiko urrun nengoen, baina duela bost urte eskatu zidaten Gipuzkoako Bertsolari Txapelketako kronikak egiteko Argia-rako, eta bi urte geroago Bertsolari Txapelketa Nagusikoak ere egin nituen, Kattalin Minerrekin batera. Oso bizia izan zen txapelketa hori; eztabaida asko egon ziren, eta azkenean harrapatu egin ninduen. Gai hauen inguruan pentsatzen eta eztabaidatzen hasi nintzen, eta hor geratu zitzaizkidan hainbat galdera, erantzun gabe. Gero, ikusi nuen Filosofiako master amaierako lanerako ekar nezakeela gaia, eta hor hasi zen prozesua, gaur egun dudan ikuspegira heldu arte.

Pozik zaude gaiaren inguruko tesia egiteko aukerarekin?

Oso pozik nago. Orain pentsatzea irailetik aurrera goizean jaiki eta egin beharko dudan lan bakarra izango dela irakurri eta idatzi... luxu bat da. Badakit sufrituko dudala; ez dela erraza izango, baina gogo handia daukat.]]>
<![CDATA[Barraketakoak, «erorketa askean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2016/030/001/2020-07-13/barraketakoak_erorketa_askean.htm Mon, 13 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/2016/030/001/2020-07-13/barraketakoak_erorketa_askean.htm
Barraketako langileetako askok, berez, egoera ekonomiko konplexua dute, eta, salatu dutenez, «babes gutxi» izaten dute administrazioen partetik. Hori gutxi balitz bezala, aurten are gehiago okertu zaie panorama. «Beltz-beltza» da, haien hitzetan.

Udan festarik ez zela izango jakitea gogorra izan zen Alvarez eta De los Santosentzat. Alvarezek hasieran bazuen esperantza gauzak hobetuko zirela, eta egoera hainbeste luzatzea «harrikada» bat izan da harentzat: «Familia negozioak dira; nork ez du nahi bere bizibideak funtzionatzea?». De los Santosek aitortu du ulertu zuela erabakia, baina «zaplazteko bat» izan zela. Haren eta beste askoren egoera, izan ere, etsigarria da: «Festetara joan ezean, etxean ez dugu diru sarrerarik izango. Gainerako sasoietan herriren batera joaten gara, baina udaren menpe bizi gara erabat».

Alvarezek emandako datuen arabera, Nafarroan 80 edo 90 familia inguruk lan egiten dute barraketan. AIFNA Nafarroako Barraketako Industrialarien Elkarteko presidentea ere bada, eta, azaldu duenez, haientzat gaur egun sanferminetako plaza garrantzitsua da, baina ez Nafarroako gainerakoak baino gehiago. Izan ere, 2008an Iruñe erdialdetik Arrotxapeko Runa parkera mugitu zituztenetik, jende gutxiago doa barraketara. Gainera, han atrakzioak jartzea beste toki batzuetan baino garestiagoa denez, jartzen dituztenen artean gehiago dira kanpokoak nafarrak baino.

Aurten egoera zein den ezagututa, AIFNAk erabaki zuen ez eskatzea baimenik egunotan Runako eremuan barrakak jartzeko. Alvarezek azaldu duenez, elkarteak argi du ezohiko testuinguru bat dela, egoki ikusten du sanferminik ez ospatzea, eta, hortaz, ez dio zentzurik ikusten atrakzioak eta postuak jartzeari. Halere, sektoreak uste du bideragarria litzatekeela beste toki batzuetara joatea, ofizialki festak bertan behera geratu arren; esaterako, herri txikietara. Argudiatzen dute udan herrietan jendea egongo dela, eta beharrezkoak diren baldintza guztiekin gune txikiak muntatzea posible litzatekeela. Oraingoz, baina, ez diete erantzun, ez gobernutik, ez udaletatik.

Betebeharrak baino ez

Barraketan lan egiten dutenak autonomoak dira, eta, ondorioz, COVID-19aren krisiaren testuinguruan, askok aldi baterako erregulazioak eta autonomoentzako laguntzak jaso dituzte. Beste asko, ordea, zailtasunak izaten ari dira laguntzak jasotzeko, beren lan sasoiaren hasieran ematen dutelako izena autonomo gisa: udaberrian. «Baina pandemia lehenago heldu zen; hortaz, jende horrek ez du ezer ere jaso», azpimarratu du Alvarezek.

Hark eta De los Santosek, bai, jaso dute laguntzaren bat, baina De los Santosentzat «eskasak» dira: «Horrekin ezin diegu ezta ohiko gastuei ere aurre egin». Salatu du egunerokoan ez dutela inolako laguntzarik jasotzen, haiek «egin beharrekoak» egiten badituzte ere: «Guk gure ardurak betetzen ditugu: autonomoen kuota ordaintzen dugu, aseguruak, zergak, baimenak, atrakzioen azterketak... Baina ez dugu eskubiderik; betebeharrak baino ez».

Eskubideak, hori da aldarrikatzen dutena: lan egin ahal izatea, berme guztiekin. «Guk lan egin nahi dugu, hori besterik ez, jende guztia ari baita lanean jada: tabernetan, dendetan...», adierazi du De los Santosek. Horretarako beharrezkoak diren neurriak hartzeko prest daude, baina administrazioen partetik ez dute prestasunik ikusten. «Badakigu zer neurri hartu behar genituzkeen: postuan aldi berean egon daitekeen jendea mugatu, eskopetak desinfektatu, distantziak markatu, pantailak jarri, dena etengabe garbitu... Posible da, eta, nahi izanez gero, egin daiteke». Horri lotuta, sektorearen araudi hutsunearen aurrean, AIFNAk segurtasuna bermatzeko protokolo bat prestatu du, eta Nafarroako Gobernari helarazi dio, baina oraingoz ez du erantzunik jaso.

De los Santosen ustez, arazoa da «ez zaiela interesatzen» haiek lan egitea: «Badirudi ez garela existitzen». Hark argi du zein den «bazterketa» horren arrazoia: «Ez dugula aberastasunik sortzen estatuarentzat». Hori ikusirik, irmoki aldarrikatu nahi izan duberen bizia aurrera ateratzeko «eskubide osoa» dutela, «jende umila» izan arren.]]>
<![CDATA[Erroak bota dituen arte zentro bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/036/001/2020-07-12/erroak_bota_dituen_arte_zentro_bat.htm Sun, 12 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1916/036/001/2020-07-12/erroak_bota_dituen_arte_zentro_bat.htm
Lau urte igaro dira ordutik; urte zailak, lan handia eskatzen zuten helburuekin, baina baita «gogobetegarriak» ere. Eta orain, atzera begiratu eta balorazioa egiteko garaia ez ezik, aurrera begirako urratsak zehaztekoa ere heldu zaie zuzendaritzako kideei, fundazioko patronatuak aho batez erabaki baitu bi urte gehiagorako luzatzea haien kontratua. Ariketa hori egiteko bildu dira zentroan.

OINARRIAK

Elkarlana, zaintzak eta sareak

Uharteko zentroko zuzendaritza taldeak garatu duen kudeaketa eredua erroetatik da berritzailea: elkarlana eta horizontaltasuna ditu oinarri, eta sareak jomuga. «Beste praktika eta espazio batzuetan egin izan ditugu halakoak aurretik, eta galdetu genion geure buruari: zer gertatuko da eredu horiek erakunde publiko batera eramaten saiatzen bagara?», adierazi du Ojangurenek. «Eta horretan dihardugu ordutik».

Funtzionamendu hori instituzioetara eramate hutsa erronka handia izan dela aitortu dute lau arduradunek. De Diegok azaldu duenez, prozesuak motelagoak dira: «Dena poliki lantzen da, elkarrizketa eta eztabaidaren bitartez, ezagutzak hainbat lekutatik heldu behar dira... Eta erabakiak horrela hartzea zailagoa da, baina baita aberasgarriagoa ere». Hortaz, urratsak egin ahal izateko denbora behar izaten dute, «instituzioek normalean dutena baino denbora gehiago»; eta hori da haien zailtasunetako bat.

Bestalde, hasieratik garrantzi handia eman diete zaintza lanei. «Geure artean elkar zaintzeari eta artistak zaintzeari; espazio bizigarri bat sortzeko eta, bertan, jende asko elkartu ahal izateko». Artetak eman du azalpena. «Eta hori errazagoa da talde bat izanik, harremanak oinarri dituen eredu batekin».

Halaber, zaintzekin lotuta, artearen prozesuak errespetatzen saiatzen dira, eta emaitzari ez ezik, prozesuari berari garrantzia ematen. «Arte pieza bat ez baita bat-batean sortzen: aurretiazko prozesu bat dago, eta hori ere garrantzitsua eta baliagarria da», azaldu du Ojangurenek.

Baina, artistak «etxean» senti daitezen saiatzen diren arren, badakite zentroak ez diola uzten erakunde bat izateari, eta besteek harekiko duten begirada aldatzea ez dela egun batetik bestera lortzen den zerbait. «Zentroa bat-batean lurreratu zen arte komunitatean; horregatik, eraldaketa prozesua ezin da espaziora bakarrik mugatu, komunitatera ere eraman behar dugu», adierazi du Ugartek. «Agian, zatirik zailena da hori, pertsonekin lantzen delako», gaineratu du De Diegok. Hain zuzen ere, proiektuaren beste oinarrietako bat da «sareak» sortzeko xedea, lurraldearekin nahiz beste komunitate batzuekin, betiere testuinguruari lotuta, zentroa ez dadin gizartearen errealitateetatik kanpo gera.

Horiek dira zuzendaritza taldearen helburu nagusiak, eta horiei heltzen saiatzea «eteten ez den ikasketa prozesu bat» dela azpimarratu du Ugartek: «Ez baita proiektu itxi bat, etengabeko eraldaketan eta eraikuntzan dagoen proiektu bat baizik».

LORPENAK

Sendotu izanaren emaitzak

Zentroaren jardunak hiru bloke nagusi dituela diote arduradunek: artistentzako babesa eta sostengua; trebakuntza eta heziketa; eta artisten eta herritarren arteko elkarguneak sustatzeko jarduera irekiak. Zaila egin zaie zerrenda bat egitea, baina blokeetako bakoitzean garatutako egitasmo nagusiak aipatu dituzte.

Batetik, sostenguari lotutako atalean, laborategiak dituzte artistei baliabideak eskaintzeko, eta urtez urte handituz joan dira. Horiek erabiltzeko egonaldiak antolatzen dituzte, bai eta aldi baterako egoitzak ere. De Diego: «Eskaera badago: beraz, argi dago komunitateak lanerako espazio baten beharra eta gogoa zuela».

Egoitzen artean Idensitat elkarte kataluniarrarekin antolatzen dutena nabarmendu dute: Zeharkako estetikak-Fikziozko ekosistemak. Gertuko lurraldearekin -Uharte, Atarrabia eta Burlatarekin- lan egitea du helburu, ibaitik abiatuta. Halaber, jakinarazi dute Europa Creativa programak Uharteko zentroa hautatu duela Who Cares? izeneko proiektu europarra koordinatzeko; egitasmoan Europa osoko bost arte zentrok parte hartuko dute, eta zaintza lanen nondik norakoak aztertuko dituzte hainbat erakundetan.

Bestetik, artistentzako prestakuntzaren atalean, trebakuntza teknikoa eskaintzen dute, eta, horrez gain, Zero Azpitik izeneko programa dute, ikasturte osoko iraupena duena. Gainera, horretan lantzen dituzten edukiei tiraka, master bat jarri dute abian NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoarekin batera, hiru ardatz dituena: gorputza, afektuak eta lurraldea. Masterrarekin diziplinarteko ikerketa esparru bat eskaini nahi dute, «praktika artistiko garaikideak birpentsatzeko».

Heldu den ikasturtean hasiko da masterra, urritik ekainera. Ojangurenen hitzetan, arte komunitatearen «urteetako aldarrikapen bat» zen masterra; «behar bat». Hori zein Europa Creativaren programa lorpen garrantzitsuak dira zuzendaritzakoentzat, zentroaren «sendotasuna» erakusten baitute.

Azkenik, prozesuak jendaurrean jartzeko ildoaren barruan, ardatz nagusia Habitacion erakusketa programa da. Erakusketek eskatzen duten bitartekaritzaren inguruko ikerketari zuzenduta dago: artistek denbora tarte bat igarotzen dute espazio horretan, eta astean behin publikoari erakusten diote egiten ari direna. «Beraiek erabaki behar dute zer eta nola erakutsi, eta hori erronka bat da», azaldu du Ugartek.

Aperitifak da jendaurrekoen blokearen beste ardatz finko bat: hilean behin egiten duten topaketa bat, zeinetan zentroan dauden artistek beren lana modu informalean erakusten duten.

Horiez gain, iaz martxan jarri zuten Uholdeak izeneko erakusketa ibiltaria, bertako artisten lanari bultzada emateko eta arte garaikidea Nafarroan zehar hedatzeko helburuarekin. Zenbait hilabetez herrialdeko lau udalerri «periferikotara» hurbildu ziren: Agoitz, Tutera, Altsasu eta Tafallara. Horietan bost artista nafarren lanak jarri zituzten ikusgai, eta zenbait jarduera antolatu zituzten, toki bakoitzeko komisarioekin, bertako jendea lan horretan murgiltzera bultzatzeko. Lurraldeari estuki lotutako proiektu bat izan da.

BALORAZIOA

Jendea da handiena

Programazioan eta eskaintzan izandako lorpenetatik harago, laurek bat egin dute proiektuaren arrakastarik handiena alde gizatiarra dela: «Egunero lan egiten duen jendea, gurekin ikasten duena, gurekin esperimentatzen duena», esan du Ugartek, hunkituta. Ojangurenek eta De Diegok adierazi dute «zirraragarria» dela ikustea orain Arte Ederrak ikasten ari diren gazteak zentrora doazela eta espazioa erreferentziatzat dutela, edota beste leku batzuetatik zentrora joandako artistak Iruñean geratzen direla. Artetak gaineratu du «oso handia» dela zentroa jendez beteta ikustea: «Iritsi ginenean ez zen hori gertatzen».

ERRONKAK

Bide berean aurrera jarraitzea

Orain, bi urte gehiago izango dituzte ildo berean lan egiten jarraitzeko. Kontratua luzatzeko erabakiari dagokionez, neurri batean espero zutela esan dute, «argi ikusi delako merezi duen eta behar den proiektu bat dela», eta, horrez gain, «ez litzatekeelako erraza orain beste talde batek hartzea». Halere, aitortu dute beldurra zutela ez ote zioten amaiera emango proiektuari, «kulturan dagoen injerentzia politikoaren ondorioz», baina pozik agertu dira kasu honetan administrazioan ulertu dutelako zer epe eskatzen dituzten halako egitasmoek, eta zer denbora behar duten sendotu ahal izateko.

Aurrera begira, taldearen helburua da hasieratik ezarritako erronkei eustea, urteotan landuz joan diren proiektuak sendotzea, beste batzuk ahalik eta azkarrena aurkeztea, eta gehiago sortzen jarraitzea. Baina, batez ere, Ojangurenek azpimarratu duen moduan, «gihar» gehiago izatea: «Pertsonak. Hori baita guretzat beharrezkoena».]]>
<![CDATA[New Orleanseko doinuak, Iruñean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/032/001/2020-07-09/new_orleanseko_doinuak_iruean.htm Thu, 09 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1873/032/001/2020-07-09/new_orleanseko_doinuak_iruean.htm
Iñaki Rodriguez saxofoi jotzaileak bultzatu zuen Iruña Jazz proiektua. «Lau urtez eraman nuen Pablo Sarasate kontserbatorioko big banda, baina ezin izan zuen aurrera egin, eta proiektuarekin zentrotik kanpo jarraitzea erabaki nuen», azaldu du. Izan ere, esperientziak erakutsi dio ez dela erraza jazzaren irakaskuntza bultzatzea eremu ofizialetan: «Hemezortzi urte daramatzagu goi mailako kontserbatorioarekin lanean, eta gutxi aurreratu dugu; gero eta musikari hobeak daude Nafarroan, baina ez zaie etorkizunean hedatzeko aukerarik ematen». Egitasmoa elkarte bihurtu dute, eta Nafarroako Kultur Mezenasgoak eta beste zenbait mikromezenasgok finantzatzen dute. Eskaintzen dituzten jardueren artean kontzertuak, tailerrak, hitzaldiak eta erakusketak daude, besteak beste.

Trebakuntzari dagokionez, egitasmoak hiru adar ditu: lehena Iruña Jazz Brass Band da, musikari hasiberriek osatzen dutena, eta oinarri gisa kalean jotzeko musika duena; bigarrena Pamplona Jazz Big Band da, amateurra, zeinean musikariek tresnaren gaineko kontrol handiagoa behar duten; eta hirugarrena Pamplona Jazz Orquesta da, hiruretan profesionalena. Nolanahi ere, Rodriguezek zehaztu duenez, ez dira egitura zurrunak; mugituz doaz, musikariak batetik bestera pasa daitezen eta berriak sar daitezen.

Ivan Perez da brass bandako dunbal jotzailea, eta egitasmoak ate asko ireki dizkiola adierazi du: «Daukadana baloratzen irakatsi dit, eta, batez ere, egiten dudanaz gozatzeko aukera eman dit».

Proiektu hori, jatorriz, soilik kalean jotzeko sortu zuten, doinuak eta estiloak nahastuz. Baina iazko uztailean aukera berezi bat sortu zitzaien: Gasteizko 43. Jazzaldira joatea, New Orleanseko Craig Klein tronboi jotzailearekin aritzeko. «Iñigo Zaratek, jaialdiko presidenteak, jaialdiari kutsu gazte bat eman nahi zion, eta interesgarria iruditu zitzaion New Orleanseko musikari batekin batzea gurea bezalako proiektu bat, musikari gazteak eta profesionalak biltzen dituena», azaldu du Rodriguezek.

Taldekideentzat «irakaspen handia» izan zen Kleinekin batera jo ahal izatea eta munduko jazz musikaririk garrantzitsuenekin denbora konpartitzea, arduradunak kontatu duenez. «Zoragarria izan zen: bost eguneko eskola magistral handi bat». Hori bera baieztatu du Perezek: «Nazioarteko jaialdi baten kartelean artista gisa azaltzeak ez du preziorik; musikari famatu asko zeuden han, eta plazer hutsa izan zen Craigekin 24 orduz egotea, zoriontsu egoteko modukoa. Asko ikasi nuen harengandik: haren kultura, musika...».

Testuinguru horretan, abestiren bat grabatzeko aukera sortu zitzaien, esperientziaren oroigarri gisa. Hala, jaialdiko egun batean, Martin Guridiren Sonora Estudios estudiora joan ziren, jaialdian jotako errepertorioko zerbait grabatzeko asmoz. Azkenean, zortzi abesti grabatu zituzten, eta disko bat osatzea erabaki zuten. «Erokeria izan zen, egun bakarrean grabatu baikenuen: goizean kontzertu bat eman genuen; bazkaldu, grabatu, eta kaleko pasea jotzera joan ginen. Basatia», kontatu du Rodriguezek.

Askotariko kantuak

Diskoak askotariko estiloko piezak ditu: New Orleanseko kantu tradizionalen eta Iñaki Rodriguezen abesti originalen arteko nahasketa da. Diskoan Kleinek ez ezik, Kloy Mc rap kantari gasteiztarrak ere parte hartu zuen.

Kleinen abesti batekin hasten da lana, Rugulator Shakin-ekin; abesti alaia, perkusio handikoa. Right Place Wrong Time kantuarekin jarraitzen du, diskoa grabatu baino lehentxeago hildako Doctor Johnen abesti batekin. Bestalde, Rodriguezen hiru kantu daude, Iruña Brass Feel, Indian Brass eta Funk; bigarrenaren eta hirugarrenaren letrak Kloy Mc-renak dira. Fats Dominoren kantu bat ere bada, I'm Walking, rock-and-roll estilokoa, eta James Crawforden beste bat, Iko Iko. Diskoa Horace Silverren abesti batek ixten du, Que pasa-k.

Kleinek berak diskorako idatzitako testu batean adierazi duenez, harentzat taldearen gauzarik «harrigarriena» da musikari gazteek osatzen dutela, eta New Orleanseko musikaren esanahia bereganatu dutela, «arima eta espiritua» harrapatuz. Diskoaren diseinua Javi Roldan Pin grafitigile eta diseinatzaile grafiko nafarrak egin du, eta azaleko ilustrazioarekin lana grabatzeko esperientziaren «festa espiritua» islatu nahi izan du.

Lana apirilean aurkezteko asmoa zuten, baina ezinezkoa izan zen, pandemiagatik. Egoerara egokituz, aurkezpen bideo txiki bat egin zuten, Kleinekin batera, baina Rodriguezek ziurtatu du gogotsu daudela lana kalera eramateko: «Gazteek goza dezaten, eta beste neska-mutil batzuek ikus dezaten haiek ere egunen batean halako proiektu baten parte izan daitezkeela».]]>
<![CDATA[Bidaia bat Nafarroaren iragan erromatarrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/033/001/2020-07-09/bidaia_bat_nafarroaren_iragan_erromatarrera.htm Thu, 09 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1872/033/001/2020-07-09/bidaia_bat_nafarroaren_iragan_erromatarrera.htm Dulcitusen mosaiko gisa ezaguna—. Villa erromatar hori egungo Tuteran (Nafarroa) aurkitu zuten, Tarraconenseko probintzia zen tokian.

Eguneroko erritmora itzultzen ari da Nafarroako Museoa, baina langileak egoerara egokitzen ari dira oraindik ere: begiak sarrerarantz zuzentzen dituzte norbait han azaldu bezain laster, eta heltzen den bakoitzari modu atseginean azaltzen diote zer jarraibideri segitu: «Ez dago gauzak armairuetan gordetzerik, eta lurrean geziekin markatutako ibilbideari jarraitu behar zaio». Kontuak aterata, bisitari baino areto zaintzaile gehiago dago.

Lehenengo geldialdia Ramaleteko jauregiko bosgarren aretoko mosaikoa da. Sarreratik gertu dago, eta erraz heltzen da hara, baina langile batek pieza dagoen tokiraino lagundu dio bisitariari, eta bakarrik utzi du gero: «Goza ezazu». Hasi da bidaia.

Koldo Txamorroren Santo Christo Iberico erakusketa hartzen duen aretoko pareta baten beste aldean dago mosaiko erromatarra, liturgien zuri-beltzeko argazki misteriotsuen eta argi gorriz osatutako gurutzeen ondoan. Arte garaikidetik erromatarrera, pareta bat zeharkatuta. Haren tamainarengatik dute hor pieza, zentzuzkoena bere garaikoekin batera egotea bailitzateke; baina, hala, iragana eta orainaldia gurutzatzen dira espazio berean, eta hori da, hain zuzen ere, museoaren helburuetako bat.

Artelanak lehen kolpean harrapatu du ikuslearen begirada. Piezara hurbildu beharra dago hura ikusteko: paretaren kontra jarrita dago, bertikalki eta argiztatuta. Espazioaren bakardadean, mosaikoaren xehetasunei arretaz begiratu ahal zaie. Forma karratua du. Ertzean, loreekin osatutako marrazki bat dauka; jarraian, mosaikoaren zatirik handiena hartuz, bi txirikordak osatutako segida bat; eta erdian, koadro bat. Koadroan bi aingeruk eusten duten loreontzi bat da protagonista. Koloretako tesela txikiekin xeheki osatuta dago guztia. IV. mendean sortu zuten mosaikoa, baina ia narriadurarik gabe heldu da gaur egun arte: hori da, preseski, Ramaleteko mosaikoen bereizgarri nagusietako bat. Kasik bere horretan erakusten dutela duela hamazazpi mendeko artea.

Bigarren geldialdia: zortzigarren aretoko mosaikoa, Dulcitiusen mosaiko esaten zaiona. Ramaletekoen artean entzutetsuena da hori, baina, lehen kolpean, ez du hartzailearen arreta erakarri bisitatu duen lehenak bezain biziki, dagoeneko bai baitaki zer motatako lanarekin egingo duen topo. Oraingoan ere langileen azalpenei esker jakin du non aurkitu pieza: «Sotoan dago, historiaurreari eskainitako gelaren erdi-erdian». Hala da: eskailera maila guztiak jaitsi aurretik jada ikusten da. Zirkularra da, eta zoruan jarrita dago, ia espazio osoa hartzen duela. Paleolitotik Brontze Arora arteko piezek, Abauntz haitzuloko aztarnategiko materialek eta Burdin Arokoek lagun egiten diote, hiru beira arasetan.

Berriz ere, espazioa hutsik dago, eta beste areto batean proiektatutako bideo baten soinuak baino ez du apurtzen isiltasuna. Aretoa zirkularra da, eta horrek mosaikoaren jatorrizko kokapena irudikatzea errazten du: areto oktogonal bat, etxaldeko bereziena; ustez, jabearen logela. Piezaren inguruan ibilita hobeki bereizten dira haren elementu guztiak, ez baitira gutxi. Mosaikoak 7,35 metroko ardatza du, eta erdiko medailoia da haren zatirik garrantzitsuena: hor agertzen da Dulcitius jauna, zaldi gainean, ehizan. Hain zuzen ere, eraikinaren jabea izan zitekeela uste dute ikerlariek.

Preziatuenetakoak

Bi artelan horien eta Ramaleteko gainontzeko pieza guztien aurkikuntza ezustean gertatu zen: Tuterako Carasusan familiako kideak euren lursailean indusketa lan batzuk egiten ari zirela, teilak eta zeramika zatiak aurkitu zituzten. 1946ko udazkenean, Vianako Printzea erakundeak indusketak abiatu zituen. Oso azkar, lanak hasi eta ordu erdira, mosaiko bat aurkitu zuten. Nafarroako Museoko biez gain, beste mosaiko bat ere bazen, eta egun Espainiako Arkeologia Museoan dago. Multzo arkeologikoa hemezortzi gelak osatzen dute, eta horietatik ia erdiak ikertu dituzte. Termak ere bazituen, Hispaniako garai berantiar-zaharretik hobekien kontserbatu direnetakoak. Baina indusketa lanak eten egin zituzten, eta, beraz, planimetria ez dago erabat osatuta.

Nafarroako Museoan garai ezberdinetako hainbat mosaiko daude. «Horien artean, Ramaletekoek, arte ikuspegitik, balio berezia dute, haien tamainarengatik eta kontserbazioarengatik, eta Dulcitiusenak erdiko medailoiarengatik ere bai», azaldu du Marta Arriola museoko bilduma arduradunak. Sarreran dagoen areto zaintzaile batek erantsi du jende asko joaten dela mosaikoak bisitatzera, eta hainbat, espresuki, Ramaletekoak ikustera, aldez aurretik haien historia ezagututa. «Eta ezagutzen ez dutenak harritu egiten dira ikusten dituztenean». Ez baita gutxiagorako.]]>
<![CDATA[Murgak egoera hauskorraz ohartarazi du, 15 kutsatu gehiagoren berri emanda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2047/015/002/2020-07-05/murgak_egoera_hauskorraz_ohartarazi_du_15_kutsatu_gehiagoren_berri_emanda.htm Sun, 05 Jul 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/2047/015/002/2020-07-05/murgak_egoera_hauskorraz_ohartarazi_du_15_kutsatu_gehiagoren_berri_emanda.htm
Atzo egindako agerraldian, Murgak esan zuen datuek «baikor» izateko aukera ematen dutela, eta, zenbait tokitan birusak gorakadak izan arren, egoera «kontrolpean» dagoela. Hala ere, gogorarazi zuen egoera «hauskorra» dela, eta, horregatik, eskatu zuen «zuhurtziari eusteko» eta ez errepikatzeko «aurreko egunetan ikusitako zenbait eszena».

Bestalde, Euskal Autonomia Erkidegoko Justizia Auzitegi Nagusiaren epaiari dagokionez, Murgak onartu zuen pandemiaren «unerik larrienetan» babes material «jakin» batzuk urriak izan zirela, baina azpimarratu zuen une horretan «mundu osoan» gauza bera gertatzen ari zela. Nabarmendu zuen, era berean, epaitegiak onartu duela Osakidetzak kudeaketa ona egin zuela gabezia horiek konpontzeko.

Baliabide gehiagoren eske

Lehen arretako profesionalak kalera atera ziren atzo Bilbon, osasun publikoaren alde, Lehen Arreta Arnasberritzen plataformak deituta. Pandemia garaian izandako «baliabide material falta» salatu zuten, eta birusaren balizko agerraldi berriei aurre egiteko baliabide gehiago eskatu zituzten, herritarrei «merezi duten arreta» eman ahal izateko: «Kalitatezkoa».

Ekitaldia 12:00etan hasi zen Arriaga plazan, eta osasun langile batzuk zabor poltsa beltzak jantzita joan ziren, norbera babesteko ekipamenduak irudikatuz. Protestan zehar material horiek egiteko tailer bat ere jarri zuten.

Haiei ere erantzun zien Murgak. Osakidetzak «entzun egingo diela» adierazi zuen, eta haiekin lan egiteko «eskua luzatuta» duela. Onartu zuen lehen arreta indartu beharra dagoela, «duela bi urte baino gehiagotik», baina ziurtatu zuen horretarako «estrategia bat» duela.

Horrez gain, gogorarazi zuen aste honetan bertan gobernu kontseiluak lehen mailako arretan 110 lanpostu gehitzea onartu duela, eta aurten Osakidetzaren langileen kopuruan «inoizko egonkortzerik handiena» egin dutela. «Lehen mailako arreta hobetzeko eta indartzeko» lanean jarraitzeko prest daudela erantsi zuen.]]>
<![CDATA[Hildako bat eta 15 kutsatu gehiago izan dira, datu ofizialen arabera]]> https://www.berria.eus/albisteak/183814/hildako_bat_eta_15_kutsatu_gehiago_izan_dira_datu_ofizialen_arabera.htm Sat, 04 Jul 2020 08:16:41 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/albisteak/183814/hildako_bat_eta_15_kutsatu_gehiago_izan_dira_datu_ofizialen_arabera.htm Lehen arretako profesionalak kalera atera dira gaur Bilbon, osasun publikoaren alde, Lehen Arreta Arnasberritzen plataformak deituta. Pandemia garaian izandako «baliabide material falta» salatu dute, eta birusaren balizko agerraldi berriei aurre egiteko baliabide gehiago eskatu dituzte, herritarrei «merezi duten arreta» eman ahal izateko: «Kalitatezkoa». Ekitaldia eguerdiko 12:00etan hasi da Arriaga plazan, eta osasun langile batzuk zabor poltsa beltzak jantzita joan dira, norbera babesteko ekipamenduak irudikatuz. Protestan zehar material horiek egiteko tailer bat ere jarri dute.
Haiei ere erantzun die Murgak. Osakidetzak «entzun egingo diela» adierazi du, eta haiekin lan egiteko «eskua luzatuta» duela. Onartu du lehen arreta indartu beharra dagoela, «duela bi urte baino gehiagotik», baina ziurtatu du horretarako «estrategia bat» duela. Horrez gain, gogorarazi du aste honetan bertan gobernu kontseiluak lehen mailako arretan 110 lanpostu gehitzea onartu duela, eta aurten Osakidetzaren langileen kopuruan «inoizko egonkortzerik handiena» egin dutela. «Lehen mailako arreta hobetzeko eta indartzeko» lanean jarraitzeko prest daudela gaineratu du.]]>
<![CDATA[Javier Mina eta Maite Velazen erakusketak zabaldu dituzte Ziudadelan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/033/002/2020-06-23/javier_mina_eta_maite_velazen_erakusketak_zabaldu_dituzte_ziudadelan.htm Tue, 23 Jun 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1960/033/002/2020-06-23/javier_mina_eta_maite_velazen_erakusketak_zabaldu_dituzte_ziudadelan.htm Fusion (Fusioa) eta Coger carrerilla, saltar y dar un abrazo (Abiada hartu, salto egin eta besarkada bat eman), hurrenez hurren.

Minaren erakusketa Bolborategian dago, eta triptiko, diptiko eta paneleko formatuetan bildutako hogei argazkik osatzen dute. Hirian zehar egiten dituen ibilaldietan egindako irudiak dira: xehetasunei eta berezko garrantzirik ez duten lekuei ikuspuntu ezberdin batetik begiratzeko ahaleginarekin sortutakoak. Emaitza artistaren begirada pertsonala da, koloreekin eta testurekin jolasten duena, margora gerturatuz.

Mina Iruñean jaio zen, baina egun Donostian bizi da, eta bi hiri horiek dira, hain zuzen, ikusgai jarri dituen irudien agertoki nagusiak. Xehetasunak fotografiatzen ditu, gehienak elementu arkitektonikoenak, eta kasu askotan zatikatuak: leiho baten parte bat, afixa baten zati bat, eskailera baten hasiera… «Detaile jakin batzuek txoko horiek fotografiatzera gonbidatzen naute. Oinez nabil eta, bat-batean, zerbaitek atentzioa ematen dit», azaldu du. Emaitza hain enkoadraketa txikiak dira, non irudi abstraktuak bihurtzen diren, helburu dokumentalik gabekoak guztiz.

Jorge Urdanoz Kultura eta Berdintasuneko zuzendariaren arabera, proiektuaren gauzarik interesgarrienetako bat da artistak zenbait irudi batzen dituela, eta irudiek haien artean hitz egiten dutela. «Bereizita ere balio duten obrak dira, baina egileak haiekin jolasten du, obra bakarra bihurtuz». Minak azaldu duenez, preseski, izenburua hortik dator: «Modu independentean egindako argazkiak dira, baina konposizio bakar batean fusionatu dira».

Kamera konpaktu batekin egin ditu argazki guztiak, horrek hirian mugitzea errazten diolako, eta ez ditu editatu, benetan egin zituen moduan aurkeztu ditu. Horietako bat formatu handian ere jarri du, ia tamaina errealean, bisitariak jakin dezan artistak argazki horiek egiten dituenean zer ikusten duen. Zehaztu duenez, gainera, jarri dituen lanak areto horretarako espresuki pentsatutakoak dira. Minaren erakusketa uztailaren 26ra arte egongo da ikusgai.

Artistaren garapena

Maite Velaz tafallarraren lanak, berriz, Mistoen Pabiloiko lehen solairuan ikus daitezke. Haren erakusketa emozioetan oinarrituta dago, eta Velazek azken urteetan bizi izan duen sormen prozesua du abiapuntu. Erakusketa osatzen duten lan nagusiak dira taula gaineko olioak, esmalte sintetikoko piezak eta marrazkiak. Lurrean, hormetan eta paneletan kokatuta daude.

Urdanozek azaldu duenez, erakusketaren izenburuak erantzuten dio «sormena askatzeko ibilbideari»: «Artista modu aske eta adierazkorrago batean lan egitera bultzatu duen prozesuari». Velazek zehaztu du izenburua duela hilabete batzuk pentsatu zuela, baina orain, bizi izandako itxialdiaren ondoren beste esanahi bat hartu duela. Haren erakusketa uztailaren 19ra arte egongo da zabalik. Haienak ez ezik, Juan Gorritiren, Imanol Bengoetxearen eta Mikel Belaskoainen erakusketak ere daude zabalik Ziudadelan.]]>
<![CDATA[Van Gogh sentitzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1959/026/001/2020-06-20/van_gogh_sentitzeko.htm Sat, 20 Jun 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1959/026/001/2020-06-20/van_gogh_sentitzeko.htm Gau izartsua margolaneko konstelazioen mugimendua; Ekiloreak famatuko kolore horiaren indarra; Galsoroa beleekin-en txorien hegaldia. Van Gogh Alive-The Experience erakusketak (Van Gogh bizirik-Esperientzia) bidaia bat proposatzen du Vincent Van Goghen artea sentitzeko (Zundert, Herbehereak, 1853-Auvers-sur-Oise, Frantzia, 1890), aretoko hormak eta zorua hartzen dituzten eskala handiko 3.000 irudirekin. Zentzumenen bidaia bat da: bisitaria inguratzen du, artistaren bizitza eta obra modu berezi batean erakutsiz. Iruñeko Baluarte auditoriumeko Harresiaren aretora eraman dute erakusketa. Aldi baterako itxita egon ondotik, berriz zabaldu dute, eta abuztuaren 30era arte egongo da ikusgai.

Van Goghen margolanak mundu osoko museorik entzutetsuenetan izan dira, baina inoiz ez erakusketa honek proposatzen duen moduan. «Hunkitzeko pentsatutako erakusketa bat da; Van Goghen obra edozeinen bihotzeraino eramaten duena, artean aditua izan beharrik gabe». Erakusketa Iruñera eraman duen Nomad Art enpresako arduradun Alejandra Sotok aurkezpenean esandako hitzak dira. Australiako Grande Exhibitions enpresak sortu du proiektua, eta ia sei milioi lagunek bisitatu dute dagoeneko, 80 hiritan. Baluartekoa berriz irekitzeko, sar daitekeen jende kopurua mugatu dute, eta beste zenbait neurri hartu dituzte, hala nola seinaleak jartzea segurtasun tarteak bete daitezen, eta adinekoei lehentasuna ematea.

«Ikuslea ikusle soila izateari uztea» du helburu proiektuak, «erakusketaren parte bihurtu dadin, artistaren obra ikusmenaren, entzumenaren eta usaimenaren bitartez sentituz». Horretarako, irudi guztiak mugimenduan daude; ikuslea eseri edo etzan daiteke, eta inguratzen duenaz lasai gozatu, edota aretoan zehar ibili.

Artistaren ibilbidea

Hamar urteko ibilbide artistiko labur batean, Van Goghek inguruko paisaiak, pertsonak eta bizimoduak izan zituen inspirazio iturri; baina haren lanean ezberdintasunak daude, garaiaren arabera, kolorean, argian, estiloan eta teknikan, artistak gogo aldartean izandako aldaketa ugarien erakusgarri. Erakusketan, aldaketa horiek guztiak islatu nahi izan dituzte paretetan eta zoruan proiektatutako 35 minutuko ikus-entzunezko pieza batekin, eta, horretarako, esperientzia hainbat kapitulutan bereizi dute.

Autorretratu sorta batekin hasten da ibilbidea: ikusten diren koadroak estilo eta tonu askotarikoak dira, eta artistaren egoera emozional aldakorra islatzen dute. Margolan horien ondoren, ibilbideak Herbehereetako paisaietara eramaten du ikuslea, Van Goghen sorlekura: han igaro zituen haren artista garaiko lehen urteak, 1880tik 1885era bitartekoak. Orduko lanak iluntasunarengatik bereizten dira: paisaiak, jendea eta natura tonu itzaliekin margotuta daude. Estiloa bestelakoa da hurrengo urteetakoaren aldean.

Gero, ibilbidea Herbehereetatik Frantziara lekualdatzen da. 1886tik 1888ra, Parisko giroan eta margolari inpresionistetan inspiraturik, Van Gogh paleta distiratsuagoa garatzen hasi zen, eta koadroetan lore, lorategi eta frutaontziak irudikatu zituen. Hala, bere estilo identifikagarrira gerturatzen hasi zen.

Ibilbidearen hurrengo zatiko irudiak Arleskoak dira, Okzitaniakoak. Van Goghek epe labur bat igaro zuen han, eta hori izan zen, erakusketako azalpenetan adierazi dutenez, haren bizitzako garairik «zoriontsu eta emankorrena». Haren artelanetan ere islatu zen hori. Ekiloreak seriearekin hasten da atala, eta, jarraian, Arlesko bizitza irudikatzen duten lanak ikus daitezke. Van Goghek Japoniako arteari zion zaletasuna ere islatuta dago atalaren amaierako lanetan.

Baina artistak buruko gaixotasunaren ondorioz izan zuen oinazea ere islatzen da kapitulu horretan. Hain zuzen ere, ordukoa da Arlesko logela entzutetsua, haren ezegonkortasunean «mugarri» izan zena, erakusketan azpimarratu dutenez. Izan ere, haren osasunak okerrera egin ahala, Van Gogh barnerakoiagoa bihurtuz joan zen. 1889an erietxe batean sartu zuten, berak hala eskatuta, eta horrek eragin handia izan zuen harengan. Orduko lanetan ere bere ezegonkortasuna islatu zuen, paisaia ilunak eta baketsuak tartekatuz.

Erakusketaren ibilbidearen azken zatian, paisaietako lanak ikus daitezke, bereziki Auvers-sur-Oisekoak. Margolariaren lanik gogoragarrienetako batekin amaitzen da atala, Galsoroa beleekin izenekoarekin, eta Van Goghen autorretratuen atzera begirako batek ixten du ibilbidea.

Sensory4 sistema

Grande Exhibitions enpresak garatu duen Sensory4 sistemarekin osatu dute erakusketa. Teknologia horrek batera jartzen ditu mugimenduan diren kanal ugaritako grafikoak, kalitate zinematografikoko soinua eta goi bereizmeneko proiektoreak. Gainera, piezaren atal bakoitzean musika partitura bat entzuten da espazio osoan, Van Goghen obraren atzean dauden emozioak musikaren bitartez islatzeko xedea duena. Besteak beste, Antonio Vivaldi, Johann Sebastian Bach eta Georg Friedrich Haendel konpositoreen obrak dira. Usaimena ere pizten du erakusketak: zipres, zedro eta sandalo aromak nabaritzen dira; hartzailea obretako paisaietara eramateko helburua dute.

Multimedia ibilbidetik kanpo, Van Goghen bizitza, pentsamenduak eta emozioak azaltzen dituzten zenbait taula daude, bai eta margolariak Arlesen zuen logelaren erreplika bat ere. Proposamen zabaleko erakusketa bat da; aukera ematen du artistaren obra modu berri batean ezagutzeko, sentitzeko eta bizitzeko.]]>
<![CDATA[Lurmen enpresak helegitea jarriko dio epaiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/024/001/2020-06-11/lurmen_enpresak_helegitea_jarriko_dio_epaiari.htm Thu, 11 Jun 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1879/024/001/2020-06-11/lurmen_enpresak_helegitea_jarriko_dio_epaiari.htm auziaren epaiaren «aurka» dagoela, eta jakinarazi du Lurmenek helegitea aurkeztuko duela. Taldearen irudiko, epaiketan «eskubide guztiak» urratu dituzte, epaileak ez duelako ahalbidetu arkeometrian espezializatutako Europako laborategiek azter dezaten aztarnategian aurkitutako grafitoen lagin bat, faltsuak diren ala ez zehazteko. Onartezintzat jo dute hori: «Faltsuak direla uste badute, zergatik ez dute utzi beste laborategi batean egiten?». Horri lotuta, adierazi dute datazioak egiten ez diren bitartean ez dela justizia egongo: «Bitartean, aurrez aurre izango gaituzte». Aztarnategian aurkikuntza egin zutenean, 2006an, 400 piezatik gorako multzoa aurkeztu zuten, eta, akusazioaren arabera, faltsuak ziren. Epaileak, baina, frogatutzat jo du soilik horietako 36 manipulatu zituztela delitu egiteko helburuarekin. Kolektiboak salatu du hori ebazteko Espainiako Kultura Ministerioaren parte den laborategi batek egindako azterketa bat baliatu dutela, eta laborategi hori ez dela inpartziala: «Euskalduntze berantiarra babesten ari direlako, eta Iruña-Veleiak hankaz gora jartzen duelako teoria hori». Bestalde, esan dute auziarekin «onura» atera duen bakarra Euskal Herriko Unibertsitateko Arkeologia saila dela, Arabako Foru Aldundiak Lurmen enpresa kanporatu ondoren aztarnategiaren ardura hartu zuelako. Horiek horrela, Iruña-Veleia Argitu-ko kideek adierazi dute «inoiz baino beldur handiagoa» dutela ez ote dituzten grafitoak suntsituko. Salatu dute, gainera, El Correo egunkariaren bidez izan dutela epaiaren berri, «justizia sistemaren mailaren erakusle». Edonola ere, «pozik» daude Eliseo Gilek ez duelako espetxera joan behar izango, eta hark eta Ruben Cerdanek Foru Aldundiari ordaindu beharko dioten zenbatekoa -12.490 euro- eskatzen zutena baino txikiagoa delako. Bestalde, aztarnategiaren arduradun eta akusazioko parte den Arabako Aldundiak ez du baloraziorik egin, baina Ramiro Gonzalez ahaldun nagusiak Radio Vitorian esan du pozten dela «hainbeste urte igaro eta gero epaiak erakutsi duelako zeintzuk izan ziren egitateak, eta nortzuk arduradunak». Horrez gain, azpimarratu du «eragozpenik gabe garrantzizkoan arreta jartzeko» modua ere emango duela: «Aztarnategiaren balioa nabarmentzea». Bestalde, Eusko Alkartasuna ere «pozik» azaldu da auziaren epaiarekin. Aurkitutako grafitoen egiazkotasuna zalantzan jartzen hasi zirenean, 2007tik aurrera, alderdi horretako Lorena Lopez de Lacallek zuzentzen zuen Arabako Foru Aldundiko Kultura Saila. Kasuan delitu zantzuak antzemanda, aldundiak arduradunen aurkako salaketa jarri zuen 2008an. Lopez de Lacallek adierazi du epaiak garai hartan haren sailak egindako lana babestu duela: «Ez Arabak ez Euskal Herriak ez dute iruzurrik behar beren iraganaz, orainaldiaz eta etorkizunaz harro egoteko». Izen ona berreskuratzea Hasieratik gaia «sakonki aztertu» nahi izan zutela azpimarratu du Lopez de Lacallek, «gertatutakoa argitzeko»: «Kultura Sailak erantzukizunez egin zuen lana, Arabako ondareari eragindako kalteak eta galerak auzitegien esku utziz, horien zantzu nahikoak baitzeuden». Hala ere, nabarmendu du helburua inoiz ez zela izan akusatuek kartzela zigorrak jasotzea. Kultura Saileko taldeak 2007ko abuztutik 2010eko abendura egindako kudeaketa txalotu du, eta gaineratu du hemendik aurrera aztarnategiaren «izen ona eta indusketen erritmoa» berreskuratzeko garaia izango dela, «bikain zaindutako gunea izanda, historiaurretik gaur egunera arteko datuak aztertzeko aukera ematen duen Arabako historiaren liburu irekia baita». ]]> <![CDATA[Etxeko sotoan gordetako artea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/025/001/2020-06-10/etxeko_sotoan_gordetako_artea.htm Wed, 10 Jun 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1872/025/001/2020-06-10/etxeko_sotoan_gordetako_artea.htm
Bengoetxea sei seme-alabatan zaharrena zen. Andoainen (Gipuzkoa) jaio zen, 1962an, eta han igaro zituen bizitzako lehen urteak; ekonomia arazoen ondorioz, baina, haren gurasoek familiaren enpresa itxi behar izan zuten, eta Barasoainera (Nafarroa) aldatu. Bengoetxeak 13 urte zituen orduan, eta haren bizimoduak erabateko aldaketa jasan zuen. Bere desira handienetako bati uko egin behar izan zion: artea ikasteari. Horrek asko eragin zion, haren arreba Mari Carmen Bengoetxeak adierazi duen moduan: «Ikasi ezin izatea gogorra izan zen Imanolentzat; berak sortu egin nahi zuen, eta horretan zentratu zen: berdin zitzaion non; sortzea zen kontua».

Bengoetxearen prestakuntza autodidakta izan zen, beraz: behaketan, irakurketan, intuizioan eta etengabeko praktikan oinarritua. Haren gauzen artean teknika artistikoen inguruko liburu andana aurkitu dituzte, bai eta artearen historiari eta teoriari buruzko lanak ere. Horiek izan ziren artista gisa trebatzeko eskura izan zituen baliabide bakarrak.

Haren bizimoduaren ezaugarri nagusia bakardadea izan zen. Ez zuen lagunik, eta apenas zuen harremanik familiaz kanpoko inorekin. Anai-arrebentzat pertsona «azkarra, geldigaitza eta sentikorra» zen, baina baita «izaera menderaezin eta zailekoa» ere. Artistak berak bere oharretan idatzia utzi zuen berarentzat baino ez zuela sortzen: «Neure obra neroni zuzendua da. Naizenaren bilaketa bat da, nire pentsamenduena, besteek pentsatzen dutenarena, nire ustez pentsatzen dutenarena, ulertzen ez denarena; saiatzen naiz gauzak ulertzen, pozbidea aurkitzen, neure burua asetzen». Arteari emana bizi izan zen, baina gazte zendu zen, 31 urterekin, 700 lan baino gehiagoko ondarea utzita.

Haren heriotzaren ondoren, artistaren senideentzat ez zen erraza izan haren obrarekin zer egin erabakitzea. «Etxea eraberritzea erabaki genuenean, kosta egiten zitzaigun obra guztiak ateratzea, eta artista den bizilagun bati deitu genion, ikus zitzan», azaldu du arrebak. «Hasieratik esan zigun balio handia zutela».

Duela hiru urte erabaki zuten anaia nagusiaren obra ikertzea, uste baitzuten artearen zale baten lana izatetik harago zihoala. Artearen historian doktorea den Silvia Sadabaren laguntza izan zuten horretarako, eta erakusketaren komisario lana ere hark egin du. Ikerketa gauzatzeko zailtasunak izan zituztela azaldu du: «Dokumentazio falta handia zegoen, eta inbentario eta katalogazio lana egin behar izan genuen. Ia guztia datarik eta sinadurarik gabe zegoen; beraz, gaien arabera antolatu genuen». Ikerketarekin ondorioztatu dute Bengoetxeak artearen historia ezagutzen zuela, eta haren garaiko iturrietatik edaten zuela, baina «hizkuntza propioa» garatu zuela.

Ikusgai jarri dituzten lanen artean, batik bat margolanak daude, baina baita marrazkiak, eskulturak eta bestelako objektu batzuk ere. Lan figuratibo eta sinbolikoak dira, oso pertsonalak, eta giza irudia dute ardatz. Bengoetxearen izaera islatuta dago horietan. «Erraietako obrak dira; haren barrua islatzen dute, pertsona indartsua zelako, azkarra, baina gatazkak zituena», Sadabaren hitzetan. Artistak ez zuen errealismoa bilatzen, kontrakoa baizik: proportziorik eza erabiltzen zuen ikuslearen begirada nahi zuen tokira eramateko. Koadroen artean Pedro Manterolaren eta Jorge Oteizaren erretratuak daude, baina ezin izan dute argitu haiekin loturarik izan ote zuen.

Kolorea, keinua eta materia dira artelanetako protagonistak. Urdinak, okreak eta gorriak osatzen zuten Bengoetxearen paleta, eta modu pertsonal eta sinbolikoan erabiltzen zituen, espresionismora gerturatuz. Hala ere, lanak aztertzen hasi zirenean ez zen bereizten koloreen berezitasuna, narriadurarengatik, eta berriztatze lanekin atera zen argitara.

«Polita eta gogorra»

Artelanak sortzeko, egileak inguruan zuena aprobetxatzen zuen: eraikuntzan lan egiten zuen, eta hark egiten zituen euskarriak, laneko materialarekin. «Hala, indusketa lanetatik lortutako harearekin eskulturak egiten zituen, eta pintura potoak mihise gisa erabiltzen zituen».

Obrak erakusteko, Mistoen Pabiloiko lehen solairua aukeratu dute, espazioak antzekotasunak dituelako artistaren etxearekin. «Espazio guztiak aprobetxatzen zituen: etxean zegoen edozein horma lau margotzen zuen, eta mihise bakoitza bi aldeetatik erabiltzen zuen», kontatu du artistaren arrebak. «Sotoa gotorleku eta babesleku bihurtu zuen: hor egoten zen beti».

Mari Carmen Bengoetxea hunkituta agertu da nebaren lana erakusteagatik, hari eta haren obrari omenaldia egin ahal izango diotelako: «Prozesu polita izan da, eta aldi berean gogorra: zirraragarria». Nebaren lanarekin «oso harro» daudela nabarmendu du. Orain, nahi duen orok ezagutu ahal izango du Barasoaingo soto batean urte luzez gordetako artea.]]>
<![CDATA[Beltzen bizien aldeko aldarria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1931/018/001/2020-06-07/beltzen_bizien_aldeko_aldarria.htm Sun, 07 Jun 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1931/018/001/2020-06-07/beltzen_bizien_aldeko_aldarria.htm Black Lives Matter lelopean (beltzen biziak axola du).

Ikusi gehiago: argazki bilduma

Ez zen Ndiaye toki horretan omentzen zuten lehen aldia, baina atzoko ekitaldiak indar berezia hartu zuen, Poliziak AEBetan hildako George Floyd gogoratzeko ere balio izan zuelako. 2016ko urrian, Iruñeko Arrotxapea auzoan, Espainiako poliziek Ndiaye gazte senegaldarra bortizki atxilotu zuten: lurrean izan zuten, mugitu ezinda, eta arrastaka eraman zuten furgonetaraino. Poliziaren arabera, gaztea ziegara eramateko bidean konturatu ziren ez zuela arnasarik hartzen, eta Chinchilla kaleko egoitzan hil zen. Gerora zabaldu ziren lekukotasunek, ordea, zalantzan jarri zuten bertsio ofiziala: erakutsi zuten kalean bertan utzi zutela Ndiaye konorterik gabe. Oraindik ez da gertatutakoa argitu.

2017an, haren omenezko plaka bat jarri zuten atxilotu zuten tokian. Atzo, Ndiaye eta Floyd oroitzeko minutu bateko isilunea egin zuten han, eta krabelinak utzi zituzten plakaren ondoan. Maskarekin eta distantziak mantenduz egin zuten protesta, baina neurriek ez zioten indarra kendu.

Amorrua antolatu

Flor de Africa, SOS Arrazakeria eta Africa United taldeetako kideek hartu zuten hitza, eta Poliziak hil dituen pertsona beltz guztiak izan zituzten gogoan. SOS Arrazakeriako Ebru Donek egiturazko arrazakeria salatu zuen: «Nazkatuta gaude: Poliziaren gehiegikeriak, atxiloketa bortitzak, identifikazioak eta kontrol diskriminatzaileak ez dira kasualitatea». Horren aurrean, «amorrua antolatzearen garrantzia» nabarmendu zuen. Ndiaye gogoratzen jarraitzen duten moduan, Floyd ere ez dutela ahaztuko ziurtatu zuen: «Amorru honen hazia bularrean eramango dugu beti, justiziaren alde borrokan jarraitzeko».]]>
<![CDATA[George Floyd eta Elhadji NDiaye oroitu dituzte Iruñean]]> https://www.berria.eus/albisteak/182469/george_floyd_eta_elhadji_ndiaye_oroitu_dituzte_irunean.htm Sat, 06 Jun 2020 16:39:57 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/albisteak/182469/george_floyd_eta_elhadji_ndiaye_oroitu_dituzte_irunean.htm <![CDATA[Uharte zentroak eta NUPek master bat aurkeztu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/026/001/2020-06-05/uharte_zentroak_eta_nupek_master_bat_aurkeztu_dute.htm Fri, 05 Jun 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1893/026/001/2020-06-05/uharte_zentroak_eta_nupek_master_bat_aurkeztu_dute.htm Praktika artistikoen eta kultur ikasketen masterra: gorputza, afektuak, lurraldea.

Programa urritik ekainera bitartean garatuko dute, eta diziplinarteko ikerketa esparru bat eskaintzea du helburu, «praktika artistiko garaikideak birpentsatzeko». Akademiaren eta arte garaikidearen arteko «topagune» gisa aurkeztu dute. Egitasmoa aurrera ateratzeko, Nafarroako Gobernuaren Kultura eta Kirol Departamentuaren babesa izan dute.

Masterra hiru ikerketa ildoren inguruan antolatuko dute: lehenak teoria feministen eta ikerketa bisualen, artistikoen eta performatikoen arteko elkarguneak izango ditu aztergai; bigarrenak, artean eta haren ikerketan afektuek duten garrantzia; eta hirugarrenak, Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako kultur ikerketen eta kultur ekologiaren edukiak. Modu independentean egin ahal izango dira, hamasei kredituko unibertsitateko aditu titulua lortzeko.

Irakasleetako batzuk NUPekoak izango dira, eta beste batzuk, EHU Euskal Herriko Unibertsitatekoak. Bi unibertsitate horien eta zentroaren arteko hitzarmena urte amaierarako sinatzea aurreikusten dute, eta azpimarratu dute bi erakunde akademikoen eta arte zentroaren arteko lankidetzak «lan eredu eta metodologia berriak» ekarriko dituela. Horrez gain, beste herrialde batzuetako arte sorkuntza eta ikerketaren arloko irakasleak ere izango dira.

Programaren bitartez, artearen eta kulturaren ehuna indartu nahi dute, Uharte zentroa arte garaikidearen inguruko ezagutza ekoizteko eta ikertzeko erreferentziazko espazio izan dadin, Nafarroako eta kanpoko kultur testuinguruan. Halaber, «talentuen galera» saihestu nahi dute, zeren nafar askok, ikasketak egin ondoren, kanpoan garatzen baitute ibilbide profesionala. Eskolak ez ezik, tailer eta hitzaldi irekiak eskainiko dituzte, eta arte garaikideari lotutako beste kultur espazio batzuekin elkarlanean aritzea ere aztertzen ari dira.

Matrikularako bekak

Masterrak gutxienez hamar plaza izango ditu, eta gehienez 25, eta kreditu bakoitzak 23 euroko prezioa izango du. Uharte Zentroak bekak emango ditu, matrikularen %70eraino. Hautatua izateko irizpideen artean daude bizilekua Nafarroan izatea, langabezian egotea, errenta baxua edo bermatua izatea, eta graduak edo antzeko ikasketak izatea.]]>
<![CDATA[EMAN elkartea sortu dute Nafarroako musikako eta arte eszenikoetako zenbait entitatek]]> https://www.berria.eus/albisteak/182301/eman_elkartea_sortu_dute_nafarroako_musikako_eta_arte_eszenikoetako_zenbait_entitatek.htm Wed, 03 Jun 2020 18:21:36 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/albisteak/182301/eman_elkartea_sortu_dute_nafarroako_musikako_eta_arte_eszenikoetako_zenbait_entitatek.htm <![CDATA[«Iruñean halako gune baten beharra dagoela ikusi da urteotan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/032/001/2020-06-02/iruean_halako_gune_baten_beharra_dagoela_ikusi_da_urteotan.htm Tue, 02 Jun 2020 00:00:00 +0200 Ane Eslava https://www.berria.eus/paperekoa/1855/032/001/2020-06-02/iruean_halako_gune_baten_beharra_dagoela_ikusi_da_urteotan.htm Zurekin bai ala bai lemapean. Proiektuaren parte dira Maitane Unzu (Barañain, Nafarroa, 1982) eta Fernan Mendiola (Santurtzi, Bizkaia, 1966), kooperatibako kidea Unzu eta inguruko sarekoa Mendiola. Esan dute komunitatea ezinbestekoa dutela aurrera egiteko.

La Hormiga Atomica proiektua zenaren lekukoa hartuta sortu zenuten Katakrak, Iruñean. Nolakoa izan zen hasiera?

FERNAN MENDIOLA: La Hormiga Atomicaren lokala utzi behar izan genuen, jabeak alokairua igo zigulako eta ezinezkoa bihurtzen ari zitzaigulako, baina aldez aurretik ere bazegoen gogoa zerbait handiagoa egiteko, eta une egokia zela ikusi genuen. Hasi ginen lokalerako aukerak begiratzen, eta azkenean jauzia handia izan zen. Apustua zen goiko aretoa bezalako toki handi bat izatea, eta gerora ikusi da bazela beharra Iruñean halako gune bat izateko. Motor gisa ere funtzionatzen du.

Liburu denda bat eta kafetegi bat baino gehiago da. Zein da Katakraken filosofia?

MAITANE UNZU: Eraldaketa sozial sakon baten aldeko proiektua da. Hasieratik bi ardatz izan ditu: liburua, eztabaida ideologiko eta politikoa sortzeko tresna gisa, eta elikadura burujabetza. Eta, horrekin batera, nahi genuen gune ireki bat izatea, gizarte eta kultur mugimenduek aukera izan zezaten elkartzeko eta gauzak antolatzeko. Horregatik egin genuen horren apustu handia.

F.M.: Eta oraingoaren antzeko testuinguru batean sortu genuen, gainera; orduan ere eskuina zegoen Iruñeko alkatetzan.

Liburu denda ere berezia da: esan daiteke gizarte kritiko baterako ekarpena egiten duten liburuak saltzen dituzuela.

F.M.: Bai, hasieratik erabaki genuen irekitzea liburu denda handi bat, orokorrean ez zituena liburu komertzialak salduko, eta batzuek esaten ziguten ez zuela tokirik izango hirian, liburuaren merkatuak ez zuela horretarako emango. Eta egia da oso urte latzak izaten ari direla liburu dendentzat, Iruñeko liburu denda txiki askok itxi behar izan dutela, eta bazirudiela liburu denda estilo honek ezin izango zuela iraun ekosistema horretan. Baina, aldi berean, argi dago bazela behar bat: hausnarketarako liburuena.

M.U.: Filosofia hori aurreko proiektutik dator, eta hemen biderkatu egin dugu. Saiatzen gara banatzaile txiki eta politikoei bultzada ematen, eta horiekin eta antzeko ezaugarriak dituzten liburu dendekin sarea sortzen.

2016an argitaletxea sortu zenuten. Zeintzuk dira oinarriak?

F.M.: Katakrak argitaletxearen ardatzak dira, batetik, hausnarketarako eta mobilizaziorako helburua duen saiakera politikoa, eta, bestetik, euskarara ekarritako narratiba. Saiakerako lanak ere ekarri ditugu euskarara, baina ahalegin inportante bat egin dugu literatura unibertsaleko obra narratiboak itzultzeko.

Katakrakek kooperatiba gisa funtzionatzen du. Zehazki, nola?

M.U.: Gizarte ekimeneko kooperatiba bat da, sozialagoa. Ez du irabazi asmorik, eta eraikina ez dugu gure artean banatuko. Langile guztiak gara kooperatibistak, eta, kooperatibaz gain, kolektibo zabalago bat dago inguruan.

F.M.: Bigarren hori biltzar bat da; gutxiagotan elkartzen da, baina proiektuaren inguruko eztabaidetan parte hartzen du. Eta aipatzekoa da langileen artean soldata berdintasuna dagoela: bakoitzak bere ardurak ditu, baina hierarkiak ez dira islatzen soldatetan.

Proiektua martxan jarri zenutenean ikusi zenuten ekonomikoki apustu handia zela?

F.M.: Bai, oso apustu handia zen. Eta proiektuak zailtasunekin egin du aurrera, justu-justu, baina mantendu egin da. Baina orain datorrena kolpe latza izango da.

Eta, egoera honetan, bazkide kanpaina abiatu duzue.

F.M.: Kanpaina aspalditik genuen buruan, komunitatea gauzatzeko, eta inguruko jendeak, behar denean laguntzen digunak, esaten zigulako proiektuari beste ekarpenen bat egin nahi ziola. Horregatik, orain, errealitatearen kolpeak bultzatuta eta geldialdia baliatuta, pausoa eman dugu.

Aretoaren gastuari aurre egitea da premia nagusia?

M.U.: Bai. Aretoak arrakasta handia du, asko erabiltzen da, baina ekonomikoki ez da bideragarria. Orokorrean, kolektiboek ez dute ordaintzen erabiltzeagatik. Hipoteka zama handia da, berogailua ordaindu behar da, eta ekitaldiak daudenean sostengua eman. Eta urte bukaeran galerak daude.

F.M.: Katakraki zentzua ematen diona da: ekintzaile batzuek etxeko espetxealdia zuten, eta hemen bete zuten; udalak hitzaldiak zentsuratzen ditu, eta hemen egiten dira... Ez diogu beste erabilera bat eman nahi, baina aurkitu behar dugu bide bat finantzatzeko.

Kanpainarekin azpimarratu nahi duzue hemen egiten den ezkutuko lan guztia ere, ezta?

M.U.: Bai, ordutegitik kanpoko lana handia baita. Lokalaren mantenuak berak ordu asko eskatzen ditu, eta, horrez gain, astero saiatzen gara denak biltzen gauzak antolatzeko. Askotan egunerokoak jaten gaitu, baina proiektuak erronka handiak ditu.

Komunitatearen garrantzia ere nabarmendu duzue.

M.U.: Komunitatea hasieratik egon da hor: hasieran, finantzaketa kolektiboan eta auzolanetan; gero, urtero sanferminetan, azoka guztietan... Hainbat gauzatarako daukagu iruindarren eta Euskal Herri osoko herritarren laguntza. Oso handi sentitzen gara.

Zeintzuk dira ekarpena egiteko moduak?

M.U.: Bi modu daude: lehena da bazkide izatea, urtero kuota bat ordainduta. Bakoitzak aukeratu dezake zenbat eman. Horren truke, ekitaldiak daudenean bazkideek lehentasuna izango dute eserlekuetan, eta liburu bat ere emango diegu; horrez gain, urtero ospakizun bat eta bilkura bat egiteko asmoa dugu, jendeak proiektuaren inguruan erabaki ahal izateko. Kanpainaren beste hanka da COVID-19aren krisia gainditzeko laguntza puntualak.

F.M.: Bazkide nahiz laguntzaile puntuala izanda, norberak erabakitzen du zenbatekoa. Egin daiteke ekarpen xumea edo handia; guztiek dute balioa eta garrantzia.

Pozik zaudete erantzunarekin?

M.U.: Bai, jendeak berehala erantzun du, Euskal Herri osotik. Dagoeneko 120 bazkide berri ditugu. Eskertzeko modukoa da.]]>