<![CDATA[Ane Garcia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 21 May 2022 19:48:43 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ane Garcia | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[MT edo gorputz bakarra nahikoa ez denean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/039/001/2022-05-01/mt_edo_gorputz_bakarra_nahikoa_ez_denean.htm Sun, 01 May 2022 00:00:00 +0200 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/039/001/2022-05-01/mt_edo_gorputz_bakarra_nahikoa_ez_denean.htm
Ez pentsa superexistentzialista jartzen naizenik. Badakit nor naizen eta zer gustuko dudan eta zer egin nahiko nukeen. Baina sarriegitan kostatzen zait nire burua sortzaile gisa zehazki izendatzea, eta zer-zara-zer-egiten-duzu-zer-ari-zara-hemen galderei lasai erantzutea. Gauza bakarra aukeratzen ez dugunok ez dugu klubik, ulertzen? Ni ez naiz idazlea edo abeslaria edo dantzaria, baizik eta horien denen arteko hibrido bat, Durangoko Azokan pasillorik ez duena. Sailkapen eta taxonomien albo-kaltea da nire noizbehinkako deserosotasuna.

Irudi lezake kontu erabat azalekoa dela aipatutakoa, baina nik idazten dudanez zutabe hau, nik erabakitzen dut zertan jarri azpimarra, eta nahiko nuke, superboteretuta nagoen honetan, hemen eta orain munduratu queer sortzaile terminoa, horrela, ni bederen, lasaiago biziko naizelako (eta lasaiago sortuko dudalako).

Queer kontzeptua ezagutzen ez duzuenontzat, oso-oso era sinplean azalduta, aterki-terminoa da berau, eta ez-heterosexual, ez-zisgenero eta ez-monogamo gisa definitzen diren pertsonei egiten die erreferentzia. Jatorrian, ingelesezko hitzak bitxi edo arraro esan nahi zuen; gero, heteroarautik at zeuden pertsonei iseka egiteko erabili zen, eta, azkenik, LGTBIQ+ mugimenduak bereganatu zuen (hortik dator sigletako Q-a).

Ez dut aditu itxurarik egingo, ordea. Termino eta teoria oso konplexua da, eta nik ez dut Judith Butlerren libururik irakurri; izatez, artikulu hau idazten hasi aurretik Wikipedia erabili dut dokumentatzeko, inolako lotsarik gabe. Haatik, termino horrek aspalditik erakarri nau, ez soilik giza sexualitateari eta afektibitateari dagokionez perspektiba oso interesgarriak zabaltzen dituelako, ezpada, beste eremu arautu batzuetara estrapolatuta (kultur sistemara, esaterako), aterpe suertatzen zaidalako ezinegonez beteta nire ingurukoei sormen blokeoaren inguruko txapa dramatikoak sartzen hasten naizenean.

Queer teorialari batzuek, besteak beste, uko egin diote beren buruak inolako kategoriatan eta termino konkretu baten arabera sailkatu eta definitzeari. Horrek, noski, justifikatutako kritikak eta eztabaidak sortu ditu LGTBIQ+ mugimenduaren baitan, baina hori beste kontu bat da. Bide batez, sarritan egotzi izan zaio Queer teoriari elitista, ulergaitza eta errealitatetik apartekoa izatea, baita, tira, gauza bera esan liteke zenbait korronte komunistari buruz ere. Edozein teoria(lari)ren globoa helioz eta egoz puzten denean gehiegi urruntzen da lurretik.

Edonola ere, ez dugu zertan teoria edo korronte batekin erabat ados egon haren ezaugarri interesgarriak baliatzeko. Niri, esaterako, izugarri gustatzen zait queer terminoaren lausotasuna. Zer den erabat definitu gabe, edo bere barne hainbat eta hainbat errealitate desberdin hartuta, deseroso sentiarazten baitu norma eta gizartea. Eta deserosotasunak egiten du politika.

Egiteko moduak mugatu ordez, queer sortzaile kontzeptuak zabaldu egiten ditu aukera guztiak: zure buruari etiketa bakarra jartzen badiozu (idazle, musikari, dantzari, bertsolari, malabarista) apur bat zedarrituko duzu zure ekintza-eremua, eta hortik ateratzen den edozer (auto)epaitzeko arriskua izango duzu. Era berean, kategoria horien artean gerta litekeen edozeri ixten diozu atea: zer egingo luke bertsolari edo idazle batek dantzan hasiko balitz? Musikari batek beste era batera egingo al lituzke malabarrak?

Egia esango dizuet: benetan kostatu zait termino horrekin eman eta ondorio horietara iristea. Baina izenik gabeko sentitu naizenean eskura izan dudan horren abaroan ere goxo egon naiz: kolektiboan eta sare propioan. Izan ere, kolektiboa baita norbere burua anizkun izendatzeko lehenengo lekua, eta nik orain arteko bidean aurkitu ditut zenbait eta zenbait queer sortzaile eta sortzaile queer eta queer sortzaile queer, hamaika diziplina nahasi eta gauza zoragarriak egiten dituztenak. Eta pertsona horiek denak ezagutzeak ekarri nau honaino. Ez dizuet esango badakidanik nondik, baina nola bai: kolektiboan, txikitik, ahal bada sare sozialen mendekoegi bihurtu gabe, antikapitalismoz eta beti ekologia kulturalaren alde. Gorputz bakarra ez baita sekula nahikoa sorkuntzan, eta izen bakarra ere ez.]]>
<![CDATA[Mundua norekin ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/048/001/2022-04-03/mundua_norekin.htm Sun, 03 Apr 2022 00:00:00 +0200 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/048/001/2022-04-03/mundua_norekin.htm fandom sutsua ere bizitzan behin bakarrik bilduko dut), eta galderak egiteari ekin diote haurrek: zenbat urte dituzu, nondik zatoz, noiztik abesten duzu, noiztik ezagutzen duzu zure lehengusua, zer bota duzu ilean kolore gorrizta hori edukitzeko... Eta sekula erantzun behar izan ez dudan galdera bat: «Nolakoa da zure bizitza?». Gero, musika-gelara joan gara denok eta elkarrekin abestu dugu HitzEkin, salto eta dantza. Ez dut nire bizitzan horrenbeste autografo sinatu(ko).   Bertan lanean hasi zenetik entzun izan diot lehengusuari migranteen seme-alaba asko hartzen dituela eskola horrek; hiru hilean behin baten bat heltzen zaiela Hego Amerikatik edo Afrikatik edo. Eta jatorri ugariko haur horiekin kantuan abesten ari nintzela, pentsatu dut ea horietako zenbati egiten diegun benetan leku. Beldurra sartu zait, ea Korrikak eragiten digun zirrara zoragarri horrek ez ote dituen estaliko beste hamaika zulo sozial. Beste hizkuntza batzuetatik datozenei luzatzen diegu gonbita gurera etortzeko, gurekin korrika egiteko, eta ni ziur nago euskaldun askok eta askok eskuzabaltasunetik egiten dutela/dugula keinu hori. Baina guk norengatik egingo genuke korrika? Prest ote gaude benetan ulertzeko beste hamaika jatorri eta errealitate? Nire zutabe pare bat irakurri baduzue, honezkero jakingo duzue ez ditudala gustuko argudio zurrunak: sendoa eta malgua izaten saiatzen naiz. Baina, ezbairik gabe, euskararen defentsari dagokionez, ezinbestean zurrun jokatu behar izan dugu herri honetan askotan: diktadurak hizkuntza debekatu zuenean edo oraindik ere gertatzen diren hamaika zapalkuntza-egoeratan. Euskarafobiaren aurrean eta mundua ahoskatzeko dugun moduari nazka diotenen muturrean. Ez dut ukatuko jarrera zurrunen beharrezkotasunik halakoetan. Haatik, hitzak eta ekintzak kontuz-kontuz eta egoeraren arabera hautatu behar genituzke. Inoiz ikusi izan dut euskararen erabilera xenofoborik ere. Ni argia izaten saiatzen naiz, eta euskara zergatik ikasi behar ote duen galdetzen duenari erantzun berbera ematen diot beti: «Gauza batzuk euskaraz bakarrik gertatzen direlako». Korrika da gauza horietako bat, akaso gure imajinarioan dagoen boteretsuenetakoa. Ekimen gutxik laburbiltzen dute Korrikak bezain ongi euskal kultur komunitatearen kosmobisioa (bai, hitz ponpoxo hori erabili nahi nuen, intelektual geratzen delako). Korrikabadatoooorieieee esan eta zut jartzen zaizkit besaurreko ileak. Aurtengoan, Sustrai Colinaren letra finak adierazten du «mundua zurekin» egiteko nahia. Baina hitz intimoa da «mundua»: egunero egikaritzen da gure baitan, gure gorputzetan eta gure praktiketan. Nerea Urbizuren doinuz «mundua zurekin» kantatzen pertsona bakoitzaren barruan forma bat du Euskal Herriak, euskal hizkuntzak, bizitzak. «Nolakoa da zure bizitza?» galdetu didate haurrek eta nik esan diet ba pozik egoten saiatzen naizela, musikaz, literaturaz eta lagunez inguratuta, gustuko dudala nire lana eta horrela igarotzen direla nire egunak. Nire gorputz zuritik ez diet opresioez hitz egin, edo euskaldun izatearen ajeez. Agian haiek askoz gehiago lukete horri buruz esateko; galdetuko nieke gustura hemendik urte batzuetara. Egia esan ez dut argi gogoeta honek ba ote duen ondoriorik; demografia aldatu egin da gurean, euskararekin alboz albo gero eta hizkuntza gehiago bizi dira, kolonizazioa jasandako gorputzek mintzo dute hizkuntza inperialista. Hau dena oso konplikatua da. Haur batzuekin abestera joan eta ez dakit nola atera zaidan artikulu katramilatsu hau. Akaso baten batek pentsatuko du hau ez dela unea Korrikaren inguruan aldarrikapen alaia ez den beste edozer egiteko. Ez dakit. Paralelismoa ezartze aldera, esan liteke Korrika dela euskaldunon «harrotasunaren astea», eta, beraz, aukera paregabea da bi urtean behin hamar egunez gure luma euskaldun oso-osoa ateratzeko. Nik ere horixe egiten dut aldiro: Korrikako kantarik gustukoenak (Big Beñat eta Pirritx eta Porrotxena) oihukatu, errepidera atera eta furgoneta ikusten dudanean hunkitu. Baina aurten, ikastetxe publiko horretara egindako bisitaren ostean, Korrikara ateratzen ez diren zenbait eta zenbait pertsona ere izango ditut gogoan. Gure alboan bizi diren horiek, gure hizkuntzaren kontra ezertxo ere ez duten arren beste ardura batzuk dituztenak: paperak lortzea, muga zeharkatzea, jatea. Nik mundua haiekin ere egin nahi dudalako; euskaraz bada hobe, baina, bestela ere, edozein hizkuntzatan elkarrekin korrika. ]]> <![CDATA[Betiko gorputzean geratu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/039/001/2022-03-06/betiko_gorputzean_geratu.htm Sun, 06 Mar 2022 00:00:00 +0100 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/039/001/2022-03-06/betiko_gorputzean_geratu.htm
Familiaren adar batean lepoko zainak lehertu beharrean abesten dugu, eta bestean, koru tradizioari jarraiki, belarri zorrotzez. Zorionak zuri hiru ahotsetan abesten da bi adarretan. Behin zenbatu genuenez, hamahiru kideko familian bederatzi piano eta hogei gitarra inguru ditugu. Kontzerturen batera elkarrekin joaten bagara, ondorengo bazkarian xeheki analizatzen dugu emanaldia. Doktrinamendua zorrotza izan da: amak txiki-txikiak ginenetik urtero eraman gintuen Tolosako Abesbatza Lehiaketako haurren koruak ikustera. Anaiak hartu zuen bere lekukoa, eta, beraz, uste dut herentzia berari utziko diola. Horrekin batera, gurasoek erabaki zuten ez gintuztela musika-eskolara eramango, eta, beraz, belarri zorrotzeko analfabeto musikala naiz ni. Pedante kuadrilla bat garela pentsatuko duzu honezkero, baina ez pentsa; attonak salbatzen gaitu pedantekeria absolututik.

Nire lehenengo oroitzapen musikalak bi dira: etxean bakarrik dantza egitea, eta Portuko elizako organoan attonaren ondoan eserita egotea, mezetan, hark jotzen zuen bitartean. Gogoan ditut haren eskuak bi teklatuetan eta oinak lurreko tekla handi horiek sakatzen. Gogoratzen naiz jendea biratu egiten zela gorantz begiratzeko jotzen hasten zenean, eta ni lotsatu egiten nintzela. Ordutik hona, nire bizitza ia osoa pasatu da, eta attona gor geratzen joan da. Eta gorreriarekin batera, pikutara joan da familia-tradizio zorrotza.

Ia 90 urterekin, etxeko teklatuak daukan efekturik arranditsuenarekin jotzen ditu kantuak orain: organillo effect esaten diogu. Zorionak zuri jotzeko eskatu eta beste kantu bat jotzen hasten da («zergaaatik gaaaldu itxaaaropena berriiiiiz ikusteeeekoooo»), gero kantu horren erdian Zorionak zuri jotzen hasteko. Tonua ezustean aldatzen du, eta gu bere atzetik joaten gara, ahal duguna egiten. Berak nahi duena kantatzen dugu. Jukebox motel eta xarmagarria da gure attona. Esaten du ber-harmonizaziorik ederrenak ohean egiten dituela, eta nik han imajinatzen dut, etzanda, lotarako txanoarekin airea sakatzen.

Musikari lotutako beste oroitzapen bat: 2014an, unibertsitateko praktikak egin genituen Tolosako Abesbatza Lehiaketan, eta hogei egunez Ukrainako koru batekin gau eta egun egotea egokitu zitzaigun, gida eta interprete lanak egiten. Nik egiaztatu nuen amaren metodoek funtzionatu zutela, koruek abesten zituzten kantu asko nekizkielako, nahi gabe. Diziplina eta tradizio musikal handiko herrialdeak dira ekialdekoak, eta zuzendaririk zorrotzenaren gidaritzapean, irabaz zitzaketen sari guztiak irabazi zituzten Ukrainako neskek urte hartan.

Akaso pentsatuko duzue elkarrekin zerikusirik ez duten bi gauza direla nire attona eta Ukrainako neska horiek. (Lasai, ama, honek zentzua hartuko du.) Haatik, egunak daramatzat haien arteko loturaren inguruan pentsatzen. Ondo egongo ote diren neskak, jarraituko ote duten kantuan orain. Zer gertatzen da abesten duten ahotsekin gerra batean? Zer gertatzen da hiltzen direnen ahotsekin? Bizirik ateratzen direnekin? Burura etorri zait aspaldi koaderno batean apuntatu nuen aipu bat, Angel Ganivet espainiarrarena. Hark esan zuen kalkulaezina dela zenbat eta zenbat asmamen eta sormen ebatsi dion gerrak arteari, eta gaineratu zuen berari ardura zitzaiona ez zirela horrenbeste suntsitutako artelanak, baizik eta hildako gorputzetan dautzan sorkuntza egin gabeak.

Aurtengo ikasturtean kantu eskolak hartzen hasteaz bat ohartu naiz (sabela-puztu-diafragma-saihetsak-zabaldu-eutsi-bota) elementu askok baldintzatzen dutela ni naizen musika-tresna. Batzuetan nire buruari ezagutzen ez nizkion hotsak ateratzen dira nire barrutik, tinbre ezezaguna, lirismo arrotz bat; eta nire ahotsa biolin zahar bat balitz bezala analizatzen hasi naiz: nondik igaro da? Nik pentsatzen dut abesten dudanean dena dagoela emititzen dudan soinu horren baitan: nire familia-adar guztiak, zain puztua, belarri zorrotza, herri kantuak eta attonaren gorreria. Baina baita hori baina askoz gehiago ere: haur erbesteratuak, beldurra, hizkuntzari eusteko kantuak.

Gorputz batek emateke zituen lan guztiak ezabatzen ditu gerra batek. Gure attona eta amoñaren gorputzak ez zituen eten, eta jada herriarenak diren kantu asko egin zituzten elkarrekin. Baina abesten duen ahots bakoitza gorputz bati dagokionez, haren baitan geratzen da beti: gorputzean betiko. Gerra batek zeharkatutako ahotsen oinordeko naiz ni, gerrak izututako haurra izan eta ber-harmonizazioak imajinatzera heldu den attona batena. Nire buruari galdetzen diot ea nondik ote datozen nire buruari ezagutzen ez dizkiodan hots horiek, soinu hori, ahots-hari jarraitu hori, aurrera egiteko ekintzarik sinpleena eskatzen diguna: guk arnasa hartu eta botatzen jarraitzea. Batzuetan hori bakarrik; eta beste batzuetan, hori guztia.]]>
<![CDATA[Panfleto]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/038/001/2022-02-06/panfleto.htm Sun, 06 Feb 2022 00:00:00 +0100 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/038/001/2022-02-06/panfleto.htm
Lengoaiak badu beste funtziorik ere. Batzuk oinarrizkoak dira, adieraztea eta errealitateari erreferentzia egitea bezala, eta beste batzuek izen arraroagoak dituzte: funtzio fatikoa, metalinguistikoa, konatiboa... Kultur zutabe bat idazten dudanez, lerrootan hizkuntzaren funtzio poetikoari buruz hitz egitea legokidake, hori baita testu literarioek (eta horren baitan sartzen ditut kantuen letrak, diskurtso publikoari egiten zaizkion ekarpenak diren heinean) darabiltena. Omen darabiltena. Ze, bai, mezuari eta hura eraikitzeko moduari eskaintzen diote arreta artistek, baina haien produktuekin beste hamaika gauza ere egin nahi izaten dituzte askok.

Aski politizatutako lurraldean bizi gara. Posizio politikoa (gutxienez) iradokitzea beharrezkoa da askotan, ezkerrean edo are ezkerrerago zauden argi geratu behar da modu batean edo bestean, zein ezkerretan egon nahiko zenukeen pentsatzeko asti handiegirik gabe. Hala, zenbait kultur ekoizpenek panfleto kutsua dute, eta haien lanekin aurretik eraikitako epika konkretu bati segida ematen saiatzen dira, edo saiatu behar direla sentitzen dute. Ez dezagun gure burua engaina: herri honetan une oro dakigu zeintzuk diren gai eta molde serioak eta zeintzuk bazterrekoak. Eta berdin du zein etxetatik zatozen, gauza batzuk plaza publikoan edan baititugu. Panfletoak baditu bi aho: herrigintzari egin diezaiokeen ekarpena, alde batetik, eta autokonplazentzia hutsean erortzeko arriskua, bestetik. Lehenaz aski idatzi dute nik baino gehiago dakitenek, eta, beraz, bigarrenari helduko diot.

Euskal kultur ekoizpenen diskurtso politikoa, berariazkoa denean, autokonplazentzian erortzen da sarri: sortzaileak askotan badaki norentzat ari den, ikusle/irakurleak aurretik igarri dezake sortzailearen ikuspuntu eta iritzia, eta, hala, elkar txalotzen dugu aurrez pentsatzen duguna elkarri berresten diogunean, inolako buruhausterik gabe. Eta diskurtso autokonplazienteak laburrak ditu tentakuluak, berea ez den beste edozein eremutara heltzeko.

Ez dut zalantzan jartzen edozein kultur ekoizpenek karga politikoa duela egileak nahi ala nahi ez. Estetak vs. edukizaleak eztabaidan bigarrenekin lerrokatzen naiz ni beti. Baina nik zutabe honen hasieran hizkuntzaren funtzio faktitiboa aipatu badut izan da sinesten dudalako literaturak edo kultur sorkuntzak mundua aldatu dezaketela (eskala txiki-txikian), baina berebat pentsatzen dudalako hizkuntzaren funtzio arazlean babes hartzen duten askok ez dutela jada hasita dagoen diskurtso bat gizendu besterik egiten, hari ertz berriak aurkitu beharrean.

Beste adibide bat: 14 urterekin «Euskadi antirrazista, antifaxista» abesten nuenean, ez nintzen ohartu ere egiten ez nintzela herri antirrazista eta antifaxista batean bizi. Baina kantu hori abesterakoan sinesten nuen baietz, Betagarrik eta Elizabeth erreginak ahalmen bera zutela, eta, beraz, kantua abestearekin nahikoa zela. Adibide gehiago: une honetan, gizonez osatutako hainbat musika talderen letra eta keinu (sasi)feministek iradokitzen dute haiek ere presio diskurtsiboa sumatzen dutela (gaur egun, Betagarrik Euskadi antisexista lerroa gehituko lioke bere abestiari). Baina balio ote du «Ez da ez» abesteak eta gero munduaren mundu ultramaskulinoaren joerak iraultzeko zirkinik ere ez egiteak? «Feminista naiz» esateak egiten gaitu feminista? Nola itzultzen da norbere autodenominazioa errealitatera?

Puntu honetara helduta ohartu naiz zertan ari diren eta garen gutako asko: munduak behar duen jarrera aldaketa hitzez gauzatu nahian. Baina gu ez gara the fucking Queen of England. Eta zaldun edo gizarte feministak, sozialistak/komunistak edo nahi duzuena izendatzera jolastu gaitezke, baina jakinda ez dela nahikoa. Izan ere, funtzio faktitiboari performatibo ere esaten zaio. Eta sarritan garrantzitsua da eraldaketa performatzea hura gerta dadin, baina performancearekin bakarrik ez goaz inora.

Arteak funtzio faktitiboa betetzekotan beste bide batzuetatik izan behar du: beste errealitate batzuk irudikatuta aukera berriak zabalduz, esaterako. Eta hori nola egiten den? Ba hortxe dago koxka, askoz zailagoa dela gune eraginkor horietara iristea hizkuntzaren bidez. Tentakulu mantso bezain sendoak eraikitzea hizkuntzari. Ez dut uste ni gai naizenik: panfleto autokonplazienteak idazten ditut oraindik.

Bide batez, batzuetan isiltzea bera ere diskurtso publikoari ekarpena egitea da. Baina, ai, zeinen antiepikoa den isiltzea!]]>
<![CDATA[Zaharrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/033/001/2022-01-09/zaharrak.htm Sun, 09 Jan 2022 00:00:00 +0100 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/033/001/2022-01-09/zaharrak.htm
Urte zahar eta berriaren bueltan belatz-hegaldian ibiltzen da beti sentimendu hori (sentimendu bat ala irudimen-ariketa ote da nostalgia?), eta beste hainbat gogoeta ere gordetzen ditu bere begirada zorrotzean. Adinarekin duen harremanari bueltaka aritu naiz azken egun hauetan (27 urte ditut, eta beti berandu noalako sentsazioa); izan ere, aro nostalgikoan bete-betean sartuta dago (euskal) kultur ekoizpen gaztea: Euskal Herriko sortzaile (gehienbat musikari) gazte asko ari dira nostalgiaren putzutik zurrupaka, super8-arekin grabatutako bideoak youtuberatzen/instagrameratzen/tiktokeratzen, inoiz itzuliko ez zirela uste genuen txandalak jantzita. Era berean, gurasoak akabatu nahi dituela esan baina esandakoa gauzatzen erabat ausartzen ez den belaunaldia da gurea. Belaunaldi arteko kolaborazio harrigarriak, euskal musikako gloria zaharrak betaurreko txupiguaiak jantzita, Itoizen oihartzun gero eta argiagoa baten batzuen akorde eta punteoetan... Nostalgia postmodernoa nonahi.

Iraganari nahikoa begirunez begiratzen dion belaunaldi berria da gurea, eta horrek nahikoa poztu beharko lituzke kulturgile zaharragoak. Baina nik oraindik ere sarriegi sumatzen dut gutxiespen zantzurik, eta nola leporatzen diguten adina; garai gogorragoak bizi ez izana. «Zuek ez duzue biderik urratu behar izan, guk ez-dakit-zer egin behar izaten genuen», «Zuek ez duzue...», eta abar. Ez digute leporatzen memoria falta, baizik eta ahanzturatik sortu eta geure buruari leku bat eraikitzeko ausardia eduki izana. Baina, azken finean, nostalgia oso ongi gogoratu ezin duzun garai bat berridazteko ariketa ere izan daiteke.

Jada jendez lepo dagoen mundu batera jaiotzen gara, guk hautatu ez dugun momentu batean, eta gero norberak asmatu behar nola aldarrikatu lekua zerbait esanguratsua esateko. Kulturgileak unean uneko teknologiaz baliatzen dira originalak eta berriak izateko, bereizteko aurreko guztitik, hori baita jaio ginenean jada irunda zetorren hari hori egiten jarraitzeko era bakarra. Zaharra eta berria izaten saiatzea: nostalgikoa eta amnesikoa aldi berean. Ibil Bedi taldearen kantu batek dio «nostalgiari nostalgia eta ahanzturari ahanztura» esan behar zaiola, baina nik uste dut erro berbera dutela biek: hautu-ariketa berberaren emaitza dira.

Agian gaztearen eta zaharraren arteko desberdintasun bakarra da ahanzturatik datorrela lehena eta ahanzturarantz doala bigarrena. Norbere posizio kronologikoak salbamendu-txalupa desberdina eskatzen du, eta agian horregatik tematzen gara elkarri besteak hartutako leku hori, posizio nostalgikoa, aurpegiratzen.

Niko Etxarti aditu nion behin «Gazteek beti ahazten dute», tonu erabat ulerberarekin; bitartean, Merina Gris taldeak «nostalgia kronikoa» autodiagnostikatu dio 90eko belaunaldiari. Biekin bat nator: neure buruari galdetzen diot kultura (eta historia) ez ote den ahanztura geruza bat bestearen gainean pilatuta eraiki behar den zerbait halabeharrez; eta nostalgia, metaforarekin jarraituz, ez ote den indusketa lan puntuala (20 urtero egiten dena), itsu-itsuan aurrera egiten duen korronte geldiezin baten baitan. Batzuetan zalantza dut looper-a piztuta ahaztu ez ote genuen aspaldi (27 urte ditut, eta beti berandu noalako sentsazioa).

Haurrak ginela, anaia eta biok gure etorkizuneko adina Olinpiar urteen arabera kalkulatzen hasi ginen. 2004an Atenasen izan zirenean imajinatu genuen 2012an Londresen izango zirenean 18 urte izango nituela nik eta 14 berak, eta 2016an nik 22 eta berak 18, eta 2020an 26 eta 22... Harrapaketa-jolas bat da, baina anaiak ezingo nau sekula garaiz atzitu: nire adinera heltzen denerako ni jada etorkizunean nagoelako, zaharrago. Gero eta nostalgia handiagoarekin jolasten gara harrapaketa horretan. Zalantza handiak ditugu mundu honetan guretzat sortu dugun lekuaren inguruan: esateko, musika egiteko, dantzatzeko, antzezteko... Nahikoa ote dugu gure egin dugun eremutxo hau eusteko gure adina behin eta berriz beteko duten guztiei? Gu baino zaharragoak direnei? Ez al da zaharren eta gazteen arteko elkarrizketa norbere lekua defendatzeko modu absurdo bezain beharrezko bat?

Nostalgiak ezertarako balio ote du? Agian ez. Noiz barkatuko diogu elkarri adina eta distortsioa edo autotunea eta txandal terribleak? Nostalgiak ezin du ezer itzuli ez gelditu: nik badakit oharkabean helduko zaizkidala olde guztiak, 20 urteko tarteetan.]]>
<![CDATA[Txispun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/041/001/2021-11-28/txispun.htm Sun, 28 Nov 2021 00:00:00 +0100 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/041/001/2021-11-28/txispun.htm
Pandemia hasi zenetik asko harritu (eta larritu) nau fikzioaren printzipioek hartu duten garrantziak. Larrialdi egoera ezarri zenean (ez bada lehenago) ekin genion gure buruari ipuinak kontatzeari: 15 egun izango dira, asko ikasiko dugu, mundua aldatuko da... Nik neuk, musikalekiko dudan zaletasun amorratuarekin La La Land filmeko lehenengo kantuan bezala imajinatu nuen nire burua kalera ateratzen, Another Day of Sun, beste eguzki egun batez. Politikariek ere estrategia bera baliatu zuten, ondo baitaki diskurtso politikoak fikzioa (eta horren ondoriozko epika) baliatzen: «Normaltasunera itzultzen garenean...». Txispun efektu hutsa.

Fikzioan funtzionatzen duten arauak errealitateari aplikatzen hasi ginen, amaiera koherente baten bila, horrela gertatzen zena kontrolatu genezakeelakoan. Baina, hara: errealitatea munstro handi eta ulertezin bat da, bilduezina: ezin da kabitu Propp-en pertsonaia-arketipoetan edo hiru aktoko arauan. Gu ez gara garapen arku aurrezarri bat duten heroiak, eta ez, agian ez dago esangura pertsonal handirik honetan guztian.

Era berean, autoipuinak kontatzeko fenomeno hori bat etorri da edukien eztanda absolutuarekin: orain, gauzak bizi baino, ikusi egiten ditugu Interneteko plataformetan. Edo are okerrago, uste dugu gauzak ez zaizkigula gertatzen ari, plataformetara begira gauden artean jazotzen direlako. Bai mundu berria.

Azken urteetan sona handia hartu dute Black Mirror (Ispilu beltza), Neskamearen ipuina edo Artxipelagoa bezalako zientzia-fikziozko lanek. Aro erabat distopikoa bizitzen ari garen honetan, zergatik funtzionatzen dute berauek? Bi arrazoi nagusi topatu ditut: 1) Gurea ez den beste errealitate (itxuraz) gordinago bat erakusten digute. 2) Errealitate horrekiko distantzia bat ezartzeko aukera ematen digute, hau da, babestu egiten gaituzte jasanezina litzaigukeen sufrimenduarekin enpatizatzetik. Hara, agian hori da bizi dugun horri fikzio-parametroak aplikatzearen arrazoia: fikzioak babestu egiten gaitu minetik; sinetsarazten digu logika bati erantzuten diola, eta, beraz, baduela koherentzia narratiborik. Munduaren krudelkeria beti alboko gelan gertatzen dela, eta guri ziur asko ez zaigula gertatuko.

Babes hori oharkabean ezabatzen joaten den telesail bat ikusi dut aurten, Years and Years (Urteak eta urteak), ikuslea posizio erabat zaurgarrian ipintzen duena. Etorkizun hurbilean kokatuta dago, Erresuma Batuan, Black Mirror estiloan, baina pertsonaien errealitatea klase ertain normal samarrekoak garenongandik oso-oso gertu dago eta agertzen diren gaiak aski ezagunak zaizkigu: eskuin-muturreko politikariak, migrazio-krisia... (Ez baduzu telesaila ikusi eta ikusteko asmoa baldin baduzu, paragrafo honen amaieraraino spoiler-ak dituzu). Horrez gain, telesailak gordin-gordin agertzen du indarkeriaren ausazkotasuna, eta subjektu zuri mendebaldar ustez babestua du albo-kalte biolentziak. Pertsonaietako bat errefuxiatu batekin maitemindu eta harekin batera saiatzen da Mantxako kanala gurutzatzen, itota hil aurretik. Lehen aldiz, gorputz zuri bat ikusi nuen hondartza batean botata, plastikozko botila huts bat balitz bezala. Erabat mingarria egin zitzaidan irudia, jasanezina, eta erabat babesgabe sentitu nintzen. Lehen aldiz, ni izan nintekeen.

Hau guztiau irakurri ostean, egongo da esaten duenik esperantzari lekurik ez diodala utzi zutabe honetan. Zer nahi duzue, azaroa da, ordu aldaketa terriblea da, hotza egiten du, goizegi iluntzen... Nik badakit jende askorentzat helduleku izan dela fikzio-parametroen araberako pentsamendua errealitateari aurre egiteko. Niretzat ere hala izan da egun batzuetan. Baina uste dut egun hobeen promesa itsu-itsuak; txispun esan eta min ematen digun hori amaitu edo desagertuko dela pentsatzeak; krudelkeria albokoari, gu bezalakoa ez den horri soilik gerta dakiokeela sinesteak anestesiatu egiten digula enpatia, eta ez gaituela ekintzara bultzatzen.

Brecht-en «urruntze efektua» edo Aristotelesen katarsiaren teoriak aipatu behar nituzke hemen agian, biek ere hausnartu baitzuten babes-distantzia horren inguruan, nahiz eta akaso termino hori ez baliatu. Baina oraindik ez dakit egungo eduki-saturazioaren testuinguruan distantziak salbatu edo deuseztatu egiten gaituen, eta beraz, ez ditut lozorrotik esnatuko izen potolo horiek.

Distopia, utopia eta errealitatea elkarrekin bizi dira gurean. Bereizten ote ditugu irudi errealak eta fikziozkoak? Benetako mugetan hildakoak eta gezurretan itotakoak? Munstroarekin fikziorik gabe bizitzen ikasi nahiko nuke, bestela dena irentsiko du, guk Hurrengo kapitulua botoiari sakatu artean.]]>
<![CDATA[Ez gara deus (goxotasunaren kontra)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/041/001/2021-10-31/ez_gara_deus_goxotasunaren_kontra.htm Sun, 31 Oct 2021 00:00:00 +0200 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/041/001/2021-10-31/ez_gara_deus_goxotasunaren_kontra.htm goxo adjektiboa. Ez dakizue zenbat. Amorratu egiten nau. Norbaitek «goxo» deitzen didanean zaplazteko bat emateko gogoa sartzen zait; oihu egin eta mingaina ateratzekoa. Zergatik? Tira, istorio luzea da, eta ez bakarrik nirea. Hemen dituzue goxotasunaren kontra egotera bultzatu nauten hainbat momentu:

Bat. Kuadrilako hiruk herriko bertsio-gauean parte hartu dugu. Bestela ere presentzia maskulino gehiegizkoa duen eszenatokira igo gara gitarra elektrikoa, bateria eta teklatuarekin kanta bat jotzera. Jaitsi garenean, gaua dinamizatzen ari zenak eskerrak eman dizkigu mikrofonotik «gauari ukitu goxoa emateagatik». Eta nik pentsatu dut, «Besteek Motorhead eta halako talde gogorragoak bertsionatu bitartean, guk Cat Power jo dugu, joder».

Bi. Bertsio-gauean parte hartu duen beste neska taldeak «Neskak Psilocybera!», aldarrikatu du beren kantan. Bi aukera dauzkagu, beraz: goxotasuna edo erreibindikazio feminista.

Hiru. La Polla Recordsen No somos nada dokumentala ikusten ari naiz. Irudietan, estadioak eta aretoak ageri dira jendez lepo. Evaristo bere haserrea okatzen ari da, eta jende andana dago berekin batera oihuka: bere amorrua eta haserrea edan eta partekatzen. Konturatu naiz gizonen haserrea unibertsala dela eta nirea ez dela sekula izango: gu bai ez garela deus. Nik ahots goxoa daukat, kanta goxoak abestu behar ditut, gauari ukitu goxoa eman, eta gu guztion amorrua esateko ardura beste batzuei dagokie.

Lau. Euskadi Irratiko esatari gizonak dio «euskal emakume bakarlarien iraultza» gertatzen ari dela gurean. Aitortza horren atzean tranpa bat dagoelako susmoak hartu nau. Iraultza horren harira aipatu dituen emakumeetako bakoitzak proiektu berezi eta bakarra du (nahiz eta gehiegitan parekatzen dituzten); baina musika mota konkretu bat egiten dute, atsegina, eta formatu konkretu batean aritzen dira, bakarlari gisa, horrek guztiak dakarren esposizio-maila eta presioarekin. Arreta ematen dit hedabideek emakume musikarien kasuan bultzatzen duten eredu konkretuak. Kasualitatea ote? XX. mendeko euskal emakume artisten inguruko tesia egiten ari den lagun bati nire kezka aipatu, eta esan dit berak ikertutako emakume askok loreontziak eta zeramika egiten zituztela, hori baitzen emakumeei zegokien arte-arloa, fisikoagoa zen eskulturagintza ez bezala, esaterako. Joder, loreontziak egitea gaizki dago orain?

Bost. Garai bertsuan, jarrera probokatzailea agertzen duten gizon musikariei jenial eta iraultzaile adjektiboak atxikitzen zaizkie. Egiten dutena ondo dagoen arren, ez dut oso ongi ulertzen zergatik duten besteek baino espazio gehiago. DBH eta Batxilergoko klasekide mutilek haien lotsagabekeriari esker okupatzen zuten espazio gehiegizkoa dut gogoan. Lekua edukitzeko hartu beharreko jarrera hori bazen, zergatik ez dut nik hartu? Ziur asko ezberdin irakurtzen zaigulako emakumeei probokazioa, feministen kontuak balira bezala, eta ez iraultza musikal unibertsal gisa.

Sei. Lagun batek liburu bat atera behar duela-eta, zuritoaren bueltan aitortu dit idazketa prozesuan zehar zalantzan jarri duela bere ahots propioa, gogortzen saiatu dela, eta gizonen onespena bilatzeari uztea oso zaila egiten zaiola. Nik esan diot gauza bera gertatu izan zaidala askotan, nire ahots (literario nahiz fisikoa) ukatzeraino, badakidalako beste ahots mota batzuei ematen zaiela autoritatea. Gure energia gai feministak lantzera bideratze horretan ere tranpa dagoelako susmoa dugu, berriz ere, partikulartzat jotzen dena landu artean, beste batzuek mundua taxutzen dutelako. Etxera iristean pentsatu dut gu onetsi gaitzaten nahi dugun horiei gizon-cis-hetero faktorea kenduta, ez direla horrenbesterako.

Zazpi. Gai honi buruzko artikulu bat idatzi nahi dut, baina ez dut nahi kasketa feministatzat har dezaten, ez dut nahi mainati agertu. Azkenean, pentsatu dut badudala garaia espazioak niri sudur puntan jartzen zaidan bezala okupatzeko. Eta nik Cat Power abestu nahi dut, eta ez Motorhead, ostia.

Laburpena: Goxo, hunkigarri eta intimista bezalako hitzak gutako batzuon kultur sorkuntzak partikularizatu, gutxietsi, eta ghetto konkretu batera mugatzeko tresna gisa baliatzen dituztelako nago goxotasunaren kontra. Baina era berean, uko egiten diot beste baten ahotsa hartu edo imitatzeari serio har nazaten, nik eta beste hainbat eta hainbat emakumek esan behar duguna oso partikularra delako, edozein gizonen haserre, adimen edo lotsagabekeria performatua bezain (zer dira punteo sasibertutetsu konbultsionatu horiek, edo txio superintelektualak, performance hutsa ez badira?).

Era berean, ez dut nire burua sekula punkzaletzat izan, baina duela gutxi utzi zidaten Vivien Goldman-en Revenge of the She-Punks liburua (gaztelaniaz, La venganza de las punks; euskaraz, Punk-emakumeen mendekua), eta ikasten ari naiz. Ez nabil mendeku bila, baina agian jendearen adjektiboak jartzeko erari kontra egiten hasiko naiz. ADJEKTIBO BAKARRAREKIN EZ DA NAHIKOA. Ulertzen da? HORRELA BADIOT ULERTZEN DA? Gu bagara ezer, joder, GU BAGARA EZER.]]>
<![CDATA[Juizioa (II)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/040/001/2021-06-13/juizioa_ii.htm Sun, 13 Jun 2021 00:00:00 +0200 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/040/001/2021-06-13/juizioa_ii.htm (I) hura aurreko hilabeteko Juizioa-ri, eta orain lotuta nago, gaia biribiltzeko autopromesa horri kateatuta. Ez dut aurreikusten datozen lerroetan ondorio irmorik idaztea, baina espero dut garun-bazkarako zeozer eskaintzeko gai izango naizela. Irakurri ez bazenuten, aurreko hilabeteko zutabean kultur objektuak nondik kritikatzen ditugun aztertzen aritu nintzen. Hausnartzen ibili ostean, ondorioztatu dut oraingoan zertarako argitzea dagokidala.

Izan ere, punturik interesgarrienean utzi nuen gaia aurrekoan, cliff hanger betean. Aipatu nituen artearen demokratizazioa eta kritikaren funtzioa, denboraldiaren azken-aurreko kapituluan ezustean itzultzen diren bi pertsonaia balira bezala, eta karaktereak amaitu zitzaizkidan. Eta hementxe nator, hasitakoak bukatzera, denboraldiko azken kapitulu honetan. Hainbat galdera erantzun nahi nituzke, baina Juego de Tronos (Tronu jokoa) telesailari bukaeran gertatu bezala, handinahiak porrotera eraman nazakeelakoan, galdera bakarra botako dut: zertarako balio du zutabe honek, edo modu orokorragoan esanda, zertarako balio du kultur iritziak edo kritikak?

Joan Margarit poeta katalanak badu liburu bat, izenburuagatik erosi, eta oraindik irakurri ez dudana (japonieraz tsundoku esaten dioten horren albo kalteak): Un mal poema ensucia el mundo (Poema txar batek mundua zikintzen du). Irudi lezake halako baieztapen bat elitismo hutsa dela, kanonaren aldeko proklamazio lotsagabea, baina nire ustez jarrera zintzo eta erreala du atzean; esaldi hori ez baita kanonaz ari: deshazkunderako deiadarra da, pentsamenduaren aldarria.

Asaldatu direnek esan lezakete mundu guztiak merezi duela sortzeko aukera, bere lana kaleratzekoa, denok dugula artista izateko potentziala. Agian gaineratuko lukete Internetek ekarri duen artearen demokratizazioa erabat positiboa dela, lehen aukera ez zuten horiek badutelako orain nola jendarteratu haien lana erraz eta merke. Arrazoi puntu bat badute. Baina artearen demokratizazioak badu ifrentzua, eta horregatik komeni da Margaritena bezalako esaldiei arreta jartzea.

Poema txar batek mundua zikintzen du.

Zergatik? Ba, poema txar batek zarata sortzen duelako jada saturatuta dagoen hizkuntzaren baitan, eta hizkuntza zenbat eta saturatuago egon, gero eta zailagoa duelako gizarte batek pentsamendu kritikoa destilatzea. Eta pentsatzen ez duten gizarteei zer gertatzen zaie? Tira, ba, Teleberri-n ikusten dugun horixe bera.

Egun, kultur objektuak produktu bihurtu dira, eta haien eskaintza zabalaren aurrean erabat galduta gaude, erabat saturatuta. Euskal kultura ere fast food bihurtzeko arriskua hortxe dago, sentsazioa baitaukat aurretik jartzen dela objektu asko kaleratzea, zein objektu kaleratu mimoz eta denborarekin aukeratzea baino. Eta zein da horren ondorioa? Ba, diskurtso berberak behin eta berriz entzutearekin pozik dagoen kultur sistema bat daukagula hein handi batean, salbuespenak salbuespen; eta ni zurrunbilo amaigabe batean behera lerratu naizela, esaldi soil batetik tiraka.

Ez naiz inoren lan konkretuaz ari; ezer juzgatzekotan, nik zarata epaitzen dut. Ekarpenik egiten ez duen zurrumurru hori. Ez naiz musika estilo batzuekin sartzen ari, honek ez du zerikusirik bolumen, autotune edo distortsioekin. Zarata horrek irentsitako kultura batean, gizartera heldu beharko luketen ahots horiek, hizkuntzari eta bizitzari ekarpen handia egin liezaioketen horiek, sarritan katramilatuta geratzen dira beste guztiaren artean, eta zailagoa bihurtzen zaio kulturari ezer transmititzea, pentsamendu kritiko bat garatzea.

Kontuz, nik ez dut errua sortu nahi duen indibiduo horren bizkar utzi nahi. Ez dut uste norberak mugak jarri beharko lizkiokeenik sortzeko bulkadari. Bi kontu bereizi dira prozesu sortzailea, edonori on egin diezaiokeen hori, eta kontsumogai gisa plazaratzen diren kultur objektuen ekoizpena. Horregatik, ez dut kontraesanik ikusten Margariten esaldia aldarrikatzearekin. Jakin behar dugu: merkatuaren goseari men egiten dion kultur sistema bat, txikitasunaren konplexuak bultzatuta edukiarekin baino kopuruekin arduratuta dagoena, ez da halabeharrez jasangarriena.

Era berean, arazoa ez da kultur sisteman helburu desberdinak (entretenimendua, gogoeta eragitea, dibertitzea...) dituzten objektuak elkarrekin bizitzea. Arazoa da une batean diskurtso publikoari ekarpen garrantzitsu bat egin diezaiokeen lan bat galdu egiten dela zarata guztiaren artean, eta ez dakigula bereizten gainerakotik. Lan mamitsurik gabe geratzen da gizartea, eta gidalerrorik gabe artista.

Poema txar batek mundua zikintzen du, eta horregatik aldarrikatzen dut ekologia kulturala. Agian urtean ez ditugu horrenbeste objektu plazaratu behar, kopuru txikiagoak esan nahi badu gehiago mimatuko ditugula lanak, eta ondo hautatu esan nahi dugun hori. Era berean, artea demokratizatuko bada, kritika (eta kalitatezko edizioa) behar-beharrezkoak izango ditugu gidalerro batzuk markatzeko. Kritikarik ezean ez dago norabide berriak bilatzeko akuilurik. Noski, kritikarien eta editoreen artean aniztasuna zaindu beharko dugu, norabide eta ikuspuntu desberdinetatik datozen gogoetak behar baititugu.

Poema txar batek bezala, iritzi zutabe txar batek ere zikindu dezake mundua. Hori ez egiten saiatu den baten partetik, uda ona pasa.]]>
<![CDATA[Juizioa (I)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/028/001/2021-05-16/juizioa_i.htm Sun, 16 May 2021 00:00:00 +0200 Ane Garcia https://www.berria.eus/paperekoa/1956/028/001/2021-05-16/juizioa_i.htm
Disekzio-mahai bihurtzen da plaza, eta haren bueltara biltzen gara gu, publikoa: hortxe dugu azken kultur objektua, tripak agerian. Eta hortxe gaude gu, epaile jantzita, irribarre erdi-maltzurra ezpainaren ertzean, bisturia esku batean eta egurrezko mailutxoa bestean, gure epaia botatzeko gertu.

Baina zer gertatuko litzateke behingoagatik epailea jarriz gero disekzio-mahaian? Zer itzuliko liguke ispiluak? Zer ikusiko genuke gure tripetan? Bada, galdera horiei erantzuteko asmoz, behaketa erabat zientifikoa egin ostean, euskal kritikarien eneagrama osatu dut. Hementxe duzue katalogoa:

• Eskisitoa: Kritikari honentzat ezer ere ez da ona. Edozer irakurri, entzun edo ikusi aurretik jada zorrotz izaten ditu haginak, sarraskirako prest. «Ona», «txarra», «ederra», «purua» terminoak aldarrikatu ohi ditu. Literaturan, kanonarekiko eta tradizioarekiko begirune absurdo samarra izan dezake, eta musikan, gorroto du autotunea. Orokorrean, euskal kulturaren «amateurismoaz» kexu da. Argitzeke dago ea ego handi edo/eta ahul bat dagoen horrelakoen atzean.

• Betaurrekoduna: Pare kuttuna edukitzen du normalean. Moreak dira erabilienak egunotan, nahiz eta gorriak ere modan dauden. Gauzak modu interesgarrian ikusten ditu filtro horien bidez, eta ekarpen berritzaileak egiteko gai da. Zoritxarrez, pare bakarra baldin badu edo betaurrekoz aldatzeari uko egiten badio, ikusmena atrofiatu egiten zaio eta dogmatismorantz lerratzen da.

• Onbera: Euskaraz egindako edozeri loreak botatzeko gai da. Pena ematen dio jendeak egindako lana kritikatzeak, ez baitu inor mindu nahi. Euskalgintzaren salbazioa bere eskuetan utzi izan dute askok. Errehabilitatutako eskisito eta jeloskorrek jarrera hau hartu ohi dute.

• Gazte-zaharrak: Adinaren talaiatik erreparatzen diote objektuari. Haustura belaunaldi guztietan gertatzen den fenomenoa ez balitz bezala, nork bere garaia defendatzen du, lehengoa vs oraingoa lehia antzuan. Ez zaie gustatzen elkarri entzutea, baina susmatzekoa da bata bestearen oinordekoa dela; hau da, gaurko gaztea dela biharko zaharra.

• Jeloskorra: Eskisitoaren aldaera bat izan liteke, baina bere auzokritiken atzean autokritikarik zorrotzena dago. Plazaren ertzetik erresuminduta begiratzen ditu barruan daudenak, berak lehen pausoa eman beharrean. Kritikatu ostean damutu egiten da, eta onbera fasera pasatzen da. Susmatzekoa da barneratutako misoginia eta autosabotajea egon litezkeela bere jarreraren atzean.

• Zinikoa: Umorea erabiltzen du kritika basatiak egiteko, eta umorea erabiltzen du kritiketatik babesteko. Txantxa eternoan bizi denez, ez dago berekin eztabaidatzerik. Zuzentasun politikoari kontra egiteagatik guaia dela pentsatzen du, eta ez da ohartzen dagokion baino espazio gehiago okupatzen duela. Gizontasun hegemonikoa du babesle ofizial.

• Konparatzailea: Euskaraz egindako edozer konparatzen du atzerriko erreferentziekin, «Abeslari/talde/idazle hori euskal (txertatu hemen erreferentzia) da» bezalako esaldiekin. Ez badu konparaziorik aurkitzen, objektuak ez dio balio. Emakumeak haien artean konparatzeko behar saihetsezina sentitzen du, argitu gabeko arrazoiengatik.

• Kategoriko superazkarra: Bost minutuan ebazten ditu juizioak. Ez du errekurtsorik onartzen. Bost minutu nahikoa ditu etiketa bat jartzeko objektuari: putamierda edo laostia ditu sententziarik ohikoenak. Eskisitoaren aldaera pasionala da. Hater-a ere multzo honetan sartzen da.

• Intelektuala: Betaurrekodunaren lehengusua. Horrek ez bezala, bere helburua ez da inolako ekarpenik egitea, baizik eta bere burua entzutea. Hitz egiteko aitzakia hutsa da beretzat kultur objektua. Ez du sententzia irmorik emateko ohiturarik, horrela bere txaparekin jarrai dezakeelako.

(Hemen amaitu da testa, eta artikulu honen atal komikoa.)

Orain, hartu hamar segundo, arnastu sakon, eta pentsatu bederatzi jarrera horietako zein (bat baino gehiago izan liteke) hartu izan duzun euskal kulturako objektuak kritikatzeko garaian, eta zergatik.

Luze jardun gintezke kritikaren funtzioaz eztabaidan, nondik aritzen ezbaian jarri gabe, eta abiapuntu ederra iruditzen zait hori, kultur objektu partikularrak kritikatzeko dugun moduak eman diezagukeelako pistarik gure kultur sistemaren gainean dugun ikuspegiaren inguruan.

Nire behaketa erabat zientifikotik atera dudan ondorioetako bat izan da onberatasunaren eta zorroztasunaren artean gabiltzala orokorrean: euskaraz plazaratutako guztia onartzen dugu lehen unean, baina egurra ematen diogu gero. Edo ontzat ematen dugu, are kritika merezi duenean ere. Zergatik? Jarrera askoren atzean konplexua, mesfidantza eta babestu beharra irakurri ditut nik. Baita beldurra ere: gu geu edo besteak kaltetzekoa.

Puntu honetara helduta, ohartzen naiz askoz gehiago zehaztu beharko nukeela esandakoa, eta ezinbestean aipatu beharko nukeela artearen demokratizazioa eta kritikaren beharrezkotasuna, eta definitu beharko nukeela kritikari ona, baina amaitu zaizkit karaktereak. Beraz, momentuz, zuen jarrera indibidualak autodisekzionatzen utziko zaituztet, datorren juiziora arte behintzat.]]>