<![CDATA[Ane Insausti Barandiaran | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 23 Jan 2022 16:03:01 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ane Insausti Barandiaran | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Lanak bozgorailu handi bat eman dit»]]> https://www.berria.eus/albisteak/208652/lanak_bozgorailu_handi_bat_eman_dit.htm Sat, 22 Jan 2022 16:17:24 +0100 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/albisteak/208652/lanak_bozgorailu_handi_bat_eman_dit.htm Goenkale-n hasi zen aktore lanetan, eta, orain, mundu osoan da ezaguna, La casa de papel telesailagatik. Nolakoa zinen txikitan? Nahiko alaia nintzen, apur bat lotsatia, eta pila bat gustatzen zitzaidan kantatzea: amarekin aritzen nintzen abesten. Alaba bakarra naiz, eta lagunekin jolasten nuen, auzokideekin. Zer zaletasun zenituen? Askotariko zaletasunak izan ditut. Saskibaloiagaz hasi nintzen; gero, izena eman nuen xake ikastaro batean, aspertu arte; akordeoia jotzen ere aritu nintzen; ondoren, balletean sartu nintzen. Hura zen nirea: dantza. Eta antzerkia? Institutu garaian, 14 bat urtegaz, kartel bat ikusi nuen, Basauriko antzerki eskolan tailerrak zabalik zeudela ziona, eta hor eman genuen izena kuadrillako lagun batzuek. Gero, denek abandonatu ninduten, [barreak]. Soziologia ikasi zenuen, eta gero, aitaren fabrikan hasi zinen lanean. Soziologiak munduaren beste ikuspegi bat eman dit. Gero, Basauriko ikastolan begirale ibili nintzen; beste lanik ateratzen ez zenez, izena eman nuen aitaren lantegian aritzeko, behin-behineko langileen bila zebiltzalako. Hozkailuak egiten pasatu nuen urtebete edo. Hor nengoela, ihes egin nuen Goenkale-ko castingera joateko. Eskola izan zen Goenkale zuretzat ere? Ikaskuntza handia izan zen, bai, baina esfortzu handia egiten genuen: egunero kapitulu eta erdi grabatzen genuen. Esango nuke eskola baino gehiago kapituluak egiteko fabrika bat izan zela. Baina orduan EGA prestatzen nenbilen, eta asko lagundu ninduen euskara hobetzeko. Euskara ez zenuelako etxetik jaso, gero ikasi zenuen... Nire ama hizkuntza gaztelera da, eta 19 urtegaz ikusi nuen zerbait falta zitzaidala; oso euskalduna sentitzen nintzen, baina garrantzitsuena falta zitzaidan: euskara. Orduan, izena eman nuen AEKn, eta dena jarraian egin nuen, EGAra arte. Egia esan, euskarak bizitza aldatu dit. Euskarari esker lan egin nuen Goenkale-n, gero Loreak-en, eta Loreak filmak zabaldu zizkidan ate guztiak. Gero, La casa de papel etorri zen. Nola aldatu du telesailak zure egunerokoa? Fenomeno sozial itzela bihurtu da. Horrek profesionalki hainbat ate zabaltzen dizkizu, gauza asko irabazten dituzu, eta galdu ere bai. Lehen, nire mundutik libre ibiltzeko aukera neukan, eta orain mundu guztiak ezagutzen nau. Hori eroaten ikasten nabil, halabeharrez. Batzuetan, oso polita da, baina gogorra ere bada esperientzia. Baina, aizu, pozik nago, e? Aldarrikapenak egiten dituzu maiz. Zergatik? Beti ibili naiz hainbat borrokatan murgilduta, ondo dagoela uste dudana defendatzen. Orain lanak bozgorailu handi bat eman dit, eta aprobetxatzen dut. Zerbait esan gura baduzu, tori. Eta hori polita da. Aurrera begira, zer daukazu esku artean? Tarara antzerkia estreinatuko dugu datorren astean, eta Hego Amerikan ere pare bat proiektu dauzkat; ilusioa daukat etxetik irten eta tarte batean han egoteko. Abentura! MOTZEAN Kolore bat? Berdea. Plater bat? Patata tortilla. Zenbaki bat? Zazpi. Musika talde bat? Zea Mays. Antzoki bat? Basauriko Sozial antzokia. Erreferente bat? Bi: Ama eta aita.]]> <![CDATA['Kuikui', Pirritx, Porrotx eta Marimototsen ikuskizun berria]]> https://www.berria.eus/albisteak/206507/039kuikui039_pirritx_porrotx_eta_marimototsen_ikuskizun_berria.htm Sat, 27 Nov 2021 16:48:36 +0100 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/albisteak/206507/039kuikui039_pirritx_porrotx_eta_marimototsen_ikuskizun_berria.htm Kuikui ikuskizunarekin saio handiak egingo dituzte, baina kopuruz gutxiago izango dira. Dena den, Kuikui saioarekin ez ezik, Zorionak, Marimotots formatu txikikoarekin ere jarraituko dute, Amaren intxaurrak heriotzari buruzko ikuskizunari jarraipena emateko. Hona hemen Kuikui ikuskizuna zer den, zazpi galderatan: 1. ZER DA 'KUIKUI'? Pirritx, Porrotx eta Marimototsen proiektu berria da Kuikui, eta euskararekiko duten kezkatik abiatuta sortu dute, Joxe Mari Agirretxe Porrotx-en arabera: «Beti diogu euskaldunok izokinak garela, gurea bezalako hizkuntza txiki batek aurrera egiteko parean korronte handi bat daukalako». Txorien kantuaren bidez irudikatu dute euskara, eta, hizkuntzaz bezala, balioez ari dira, beste mundu bat irudikatzeko asmoz: «Irudikatzen dugu mundu bat non denok izango dugun toki bat: pertsonak, herriak, kulturak...». Ohi bezala, gai hori ardatz hartuta, ipuin bat, disko bat eta ikuskizun bat prestatu dituzte. 2. ZEIN DA IKUSKIZUNAREN ABIAPUNTUA? «Zabaldu besoak, astindu hegoak, adi belarriak, ireki begiak!» esanez hasiko da pailazoen ikuskizuna. Txoria nintzela kantua abestu, eta etxeko sukaldean hegan egiten ikasiko dute. Izan ere, txoriek altueratik, zerutik, urrutira ikusteko duten gaitasuna miresten du Marimototsek, ikuspuntu zabalago bat izateko modua ematen dielako: «Txoriei begirada horrek gaiei heltzeko beste modu bat eta askatasunez bizitzekoa ematen die», azaldu du Porrotxek. 3. ZER GAI LANDUKO DITUZTE? Goitik duten urrutirako begirada horri esker, pailazoek hainbat pertsonaren errealitatearekin egingo dute topo. Plastikoz betetako balearekin elkartuko dira, eta, hari lagundu nahian, Txomin ikusiko dute, Ameriketako indioa. Balearekin bezala, Tiderrekin egingo dute topo geroago, Afrikatik Euskal Herrira ezkutuan datorren migratzailearekin, anaia Baionan daukalako zain; eta, geroago, Ilargi baserritarrarekin eta Margarita oiloarekin. Margaritak koloretako arrautza bat errun du, eta Txitakolorea jaioko da bertatik, «ostadarraren koloreak munduan zabaldu nahi dituena». 4. ZER KONTATUKO DU IPUINAK? Miren Amurizak idatzi du Kuikui ipuina, eta Irrimarrako Irene Irureta eta Karmele Gorroño ilustratzaileek jantzi dute irudi koloretsuz. Txorien kantuaz mintzo da, bakoitzak bere abesteko modua baitu: zozoak kui-kuikui egiten du, tukanak kerrek-kerrek, hontzak bu bururu uru-uru. Txorien kantuak baliatuz, munduko hizkuntzez ari da Amuriza: «Hizkuntza aniztasunaren inguruko testu bat da, txorien bidez geure jarrerak islatu gura dituena, askotan imitazioz hizkuntza handien musika horri jarraitzeko joera dugu, eta geurea galduz joaten gara». Paperean argitaratzeaz gain, ipuinaren ahozko grabazioa ere egin dute, eta ikus-entzunezko gisa ere ikus daiteke. 5. NOLAKOA DA DISKOA? Hamabi abestiko diskoa ondu dute pailazoek, eta Xabier Zabala aritu da horiek sortzen edo egokitzen. Izan ere, hamabi abesti horietatik bost grabatu berriak dira: Kuikui, Txoria nintzela, Bakarrik eta libre, Xoxoak galdu du eta Itsasoa laino dago. Istorio baten bidez josi dituzte kantuak, eta, protagonistak txoriak izanik ere, gaur egun gertatzen diren hainbat gairi buruz hitz egiten dute: munduko hesiei buruz eta Bidasoan hildako migratzaileei buruz, kasurako. Ikuskizun berriaren disko-liburua eskuratu nahi duzu? Bidali zure marrazkia mantangorri@berria.eus helbidera, eta eskuratu zozkatuko ditugun bost sortetako bat. 6. HABIA KUTXAK, NORI? Kuikui ikuskizuna egiten duten herrietan, euskalgintzan aritzen diren taldeei txorien habia kutxak oparituko dizkiete pailazoek. Aranzadi zientzia elkartearen Txoribox proiektuarekin bat eginez, elkarte horien eguneroko lana aitortuko dute: «Munduko txoriek habiak behar dituzten bezala, munduko hizkuntzek habiak behar dituzte. Euskal Herrian herri guztietan ari dira elkarte eta pertsonak euskararentzat habiak sortzen, euskarak izan ditzan espazioak egunerokoan txoriak bezala modu askean bizitzeko». Nafarroan ekoizten dituzte habientzako kutxak, eta jendea animatu nahi dute horiek egitera eta jartzera, txoriek babeslekuak izan ditzaten. Gero, Aranzadi elkartekoek jarraipena egiten diete txoriei, haiei buruz gauza gehiago jakiteko asmoz; azken batean, ikasketa prozesu bat da. 7. EMANALDIAK, NOIZ ETA NON? Hauek dira oraingoz iragarri dituzten datak: Abenduaren 3an: Irurtzungo kiroldegian. Abenduaren 8an: Donostiako Intxaurrondoko kultur etxean. Abenduaren 12an: Zizur Nagusian. Abenduaren 19an: Barakaldoko antzokian. Abenduaren 26an: Durangon, Landako Gunean. Abenduaren 27an: Azkoitiko antzokian. Abenduaren 29an: Bermeoko frontoian. Abenduaren 30ean: Ondarroako frontoian. Hasieran, Pirritx, Porrotx eta Marimotots bihar ziren Kuikui ikuskizuna lehen aldiz ematekoak, Amurrioko (Araba) Buñueta kiroldegian. Ordea, COVID-19ak ekarritako egoeraren eraginez, emanaldia bertan behera utzi eta aurreragorako uztea erabaki dute antolatzaileek. Amurrioko Udalak ohar batean jakinarazi du atzeratzeko erabakia, «zuhurtziagatik eta erantzukizunagatik» egin dute urratsa.

ZORIONAK, MARIMOTOTS Abenduaren 10ean: Pasai Donibaneko Juanba Berastegi kulturgunean. Abenduaren 15ean: Argantzonen. Abenduaren 17an: Donostian, Okendo kultur etxean. Abenduaren 23an: Villabonako Gurea antzokian.]]>
<![CDATA[Kapela janztea, prestigio iturri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/048/001/2021-10-31/kapela_janztea_prestigio_iturri.htm Sun, 31 Oct 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1956/048/001/2021-10-31/kapela_janztea_prestigio_iturri.htm
Kapelen balioa nabarmentzeko eta kapelagileen lanbidea omentzeko, Balentziaga. Kapelaren dotorezia erakusketa aurkeztu zuten ostiralean, Getariako (Gipuzkoa) Balentziaga museoan. Goi mailako joskintza etxe horren Parisko eta Madrilgo kapelagintza sailetan sortutako burukoen lehen nazioarteko erakusketa da, eta kapela siluetaren zati integral gisa ulertzea du xede.

Balentziaga museoaren eta Bartzelonako Diseinuaren Museoaren elkarlanaren emaitza da erakusketa, hainbat urtez aritu baitira diseinatzailearen bilduma ikertzen. Bostehun kapelaren artean 87 hautatu dituzte. Aurkezpenean, Miren Vives Balentziaga museoko zuzendariak, Pilar Velez Bartzelonako Diseinuaren Museoko zuzendariak eta Igor Uria eta Silvia Ventosa erakusketako komisarioek parte hartu zuten.

Erakusketa sei gunetan banatu dute, eta hormek eta testuek zuri-beltzeko ibilbide bat osatzen dute, soiltasunaren elegantzia iradokiz. Sarreran, forma kontuan hartuta, bost kapela mota ipini dituzte, erakusketako bisitariek gutxienez bost mota horiek bereiztea lortu dezaten: pillboxa, kasketa, pamela, turbantea eta txapela, hain zuzen. Adibide bakoitzaren alboan azalpen labur bat idatzi dute.

Parean, maniki bat dago, eta, sortzailearen kapelaz gain, haren arropa ere badarama. Izan ere, erakusketaren zati gehienetan kapelak soilik jarri badituzte ere, gune batzuetan Balentziagaren arropekin batera kokatu dituzte, silueta osoa nola geratzen den ikusteko: «Pertsona batek kapela bat jartzen badu, begirada bertara zuzentzen dugu, atentzioa ematen digulako», azaldu zuen Ventosa komisarioak.

Prestigioari eta tradizioari buruzkoak dira hurrengo bi guneak, eta bertan azaltzen da diseinatzailearen bildumak erosle gutxi batzuen aurrean aurkezten zituztela, eta bere oroimenetan bilatzen zuela sarri inspirazioa. Forma, material, teknika eta proportzio ugariren bidez osatutako lanek laguntzen dituzte azalpenak: artilezko feltroz egindako txapela batek eta satinez, tulez eta lumaz egindako beste batek, adibidez.

Aurrera eginda, diseinatzailearen oparotasuna eta dotorezia nabarmendu dituzte, eta «gutxiago gehiago da» dio azken atalak. Bertan, adibidez, zetazko sarga urdin bat dago, puntu beltzekin: «Sinplea dirudi, baina barruko egiturak ukitu berezi bat ematen dio», esan zuen Ventosak.

Amaieran, koloretsuenak

Azken zatian daude obrarik koloretsuenak: buruko urdinak, arrosak, berdeak eta moreak jarri dituzte, bata bestearen alboan. Baina, kapelez gain, horiek diseinatzerakoan egindako marrazkiak, guraizeak, lumak eta egurrezko moldeak ere badaude ikusgai, diseinatzeko prozesuari ere garrantzia emateko.

1937tik 1967ra arte sortutako burukoak dira, eta, antolatzaileen arabera, zaila zen garai hartan horiek lortzea, zeukan prestigioa zela eta. Orain, ordea, bilduma edonork ikusteko moduan izango da, maiatzaren 8ra arte.]]>
<![CDATA[«Homofobia zela eta, hainbat pertsona bakartu egiten ziren»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/048/001/2021-10-19/homofobia_zela_eta_hainbat_pertsona_bakartu_egiten_ziren.htm Tue, 19 Oct 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1886/048/001/2021-10-19/homofobia_zela_eta_hainbat_pertsona_bakartu_egiten_ziren.htm La suerte de Regi eleberrian. Pertsonen arteko harremanetan jarri du arreta, eta horien bidez islatu du testuingurua.

Hainbat indarkeria adierazi dituzu liburuan. Zeintzuk, zehazki?

Testuinguruak pisu handia dauka, eta indarkeria da horren zati garrantzitsu bat. 1974. urtean hasten da eleberria, eta lehen indarkeria frankismoak hainbat herritarrengan sortutakoa da. Gero, ETA, GAL, Batallon Vasco Español, eskuin muturreko taldeen ekintzak, tortura... horiek guztiak agertzen dira.

Eta homofobia, ezta?

Bai, testuinguruan beste ardatz garrantzitsu bat da homofobia, eta pertsonaia bat LGTB mugimenduko militante egiten denean islatzen da egoera. EHGAM Euskal Herriko Gay-Les Askapen Mugimendua aipatzen da, eta baita Gehitu Euskal Herriko Lesbiana, Gay, Trans, Bixesual eta Intersexualen elkartea ere.

Nola kontatu duzu hainbeste urtetan gertatutakoa?

Sei kapitulutan banatu dut liburua, eta bakoitzean, garai jakin batean pertsonaiak nola dauden kontatu dut, kamera batekin begiratuko banitu bezala. Pertsonaia gehienak gay eta lesbianak dira, eta ondo ezagutzen dudan errealitatea denez, adin desberdinetako jendea sartu nahi izan dut, lagun taldeak sortzerakoan, kolektiboan adin desberdinetako pertsonen harremanak sortu izan direlako.

Indarkeria horiek izandako bilakaera azaldu duzu?

45 urte hartzen dituenez, irakurleak ikus dezake, batetik, kutsu politikoa daukaten indarkeriek nolako bilakaera izan duten Euskal Herrian, eta, bestetik, homofobiak eta homosexual izateak ere zer bilakaera izan duten urte horietan.

Harreman pertsonalak izan dituzu hizpide.

Niretzat oso gai garrantzitsua da harremanena; bizipen asko izan ditut eta ikusi ditut. Era guztietako harremanei buruz hitz egin dut: laguntasun harremanak, bikote harremanak, sexu harremanak, familia harremanak... Nahiz eta tituluan izen bat bakarrik agertzen den, lagun talde bat da protagonista. Fikziora eraman ditut bizi izandako gauza asko.

Eleberriak ezinbestean dakar ostrazismoaz hitz egitea, ezta?

Bai, oso nabarmena da hori liburuan. Nire bizipen propioa ere izan zen, eta Gay nauzu liburuxkan ere aipatu nuen. Inguruan zegoen homofobia zela eta, bakartu egiten ziren hainbat pertsona. Bakartzea ez zen bakarrik norberaren buruarekiko; izan ere, gizartean, neurri batean, beren zati bat ezkutatu egiten zuten. Hori ere agertzen da eleberrian.

Nola gogoratzen duzu garaiko LGTBI borroka?

Oso oroitzapen onak ditut, nahiz eta une gogorrak ere izan nituen. Ni berandu xamar hasi nintzen aktibismoan, 38 urterekin; Gehitun aritu nintzen, eta harreman ona genuen beste taldeekin ere. Aurrerapen izugarriak egin genituen, besteak beste, aurrekoek egindako lanari esker. Estrategia onak sortu genituen, eta gai izan ginen gizarte eredu berrian ikusgaitasuna lantzeko eta oso ondo oinarritutako diskurtsoak egiteko. Harrotasuna sentitzen dut. Izan ere, LGTB pertsonen eskubideek aurrera egin duten neurrian, giza eskubideak eta demokraziak ere aurrera egin dute.

Gaur egun, erasoak areagotu direla uste duzu?

Homofobia ez nuke esango indartu egin denik, baina beste forma batzuk hartu ditu. Garai batean, irainak bazeuden, erasoak bazeuden, baina ez ziren salatzen. LGTB kolektiboko pertsona asko ezkutuan bizi ziren. Gaur egun, zorionez, gazteak batez ere, ahalik eta modurik normalenean bizi dira. Baina homofoboak direnek beren erasoen intentsitatea handitu egin dute, eta forma berriak oso erasokorrak dira.

Eta nola egin horiei aurre?

Homofobiak hartutako forma berri horien aurka egin behar da, beti egin dugun bezala, hitzarekin eta eskubideetan oinarritutako eskakizunak direla esanez. Eskoletan hitz egin behar da heziketa afektibo sexualaz eta horrek daukan aniztasun guztiaz. Familiek ere ardura handia dute, eta gaur egun, sare sozialek ere bai. Eskolaz kanpoko ekintza asko egiten dituzte gazteek, eta balioak jasotzen ari dira sozializatzen duten gune guztietan.

Aurrerantzean, idazten jarraituko duzu?

Betidanik idatzi izan dut, baina gehienbat saiakera munduan argitaratu ditut testuak orain arte. Ziurrenik erretirora itxaron beharko dut gehiago idazteko, lanpetuta nagoelako. Ez dakit beste eleberri bat idatziko nukeen; irakurleen iritziaren arabera ikusiko dut hori.]]>
<![CDATA[Eraikin itxiak, irekita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/033/001/2021-10-16/eraikin_itxiak_irekita.htm Sat, 16 Oct 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1909/033/001/2021-10-16/eraikin_itxiak_irekita.htm Hiri osasungarria lelopean, eta, hala, nazioarteko 45 hiri baino gehiagorekin bat egingo dute. Egunerokoan jendearentzat itxita egoten diren 49 eraikinen ateak irekiko dituzte, herritarrak horiek ezagutzera sar daitezen. Hirigintzaren eta arkitekturaren bidez, hiriari buruzko kontzientzia har dezaten da helburua.

Aurtengo jaialdian, iazkoan bezala, Bilboko eraikinak soilik bisitatu ahalko dira, pandemia dela eta, segurtasun neurriak bermatzeko. Bisiten bidez, hiriek osasuna eta ongizatea bermatzeko duten erronkari buruz hausnartzea nahi dute antolatzaileek: «Pandemiak agerian utzi du gure kaleak eta auzoak berriro pentsatzeko beharra, harremanetarako hurbileko berdeguneak sortzearen garrantzia, gune inklusiboak, kulturarako, joan-etorri jasangarrietarako, hurbileko merkataritzarako...».

Orotara, 49 eraikin bisitatuko dituzte. Aurrekoetan bezala, Bilboko udaletxea, Olabarri jauregia, Deustuko Unibertsitate Komertziala eta Arte Ederren Museoa ikusteko aukera izango da, besteak beste. Baina beste hamabi eraikin ere batuko dira aurtengo zerrendara: Fesa-Ercross pabiloia, Indautxuko Jesuiten eraikina, IED Kunsthall paper fabrikako eraikina, BETA II AsFabrik eraikina, Larreagaburuko etxebizitzak, Ametzolako geltokia eta parkea, Jesus Galindez kaleko ezponda, Etxebarriko Ekaitz Andela, Abandoko udaltegia eta Elorrietako itsasertza, hain zuzen ere.

Egitarau betea

Aurten, gainera, hainbat jarduera egiteko aukera izango da, gaian sakondu ahal izateko. Alde batetik, egile bisitak egin ahalko dira, hots, arkitektoak bertan izango dira, eraikinaren diseinuari buruzko azalpenak ematen, zenbait bisitatan.

Paisaia naturalari eta hark hiriarekin duen harremanari buruzko ibilbideak ere egingo dituzte egitarauaren barruan, hiriko paisaia berdeak ezagutu eta naturguneetara iristeko ibilbideak bilatzeko asmoz. Bizikleta ibilaldi bat ere egingo dute itsasadarraren ertzetik, Zazpi Kaleetan hasi eta Euskalduna zubiraino.

Horrez gain, kontakizun urbanoak egingo dituzte talaietatik eta hiriko gune estrategikoetatik. Horien bidez, osasunak hiria sortzeko orduan izan duen eragina eta hiriaren diseinuak eta planifikazioak pertsonen ongizatean duten eragina aztertuko dute.

Bestalde, familientzako tailer irekiak antolatu dituzte: hiri berdeagoak eraikitzeko sormen dinamikak, jolasak eta ipuinak bultzatuko dituzte. Azken batean, jendea espazio publikoan nola mugitzen eta erlazionatzen den kontuan hartuta, herritarrak kontzientziatu, eta plazei eta kaleei buruzko hausnarketa kolektiboko prozesu bat bultzatzea du xede jaialdiak.

Open House jaialdia

Gaur eta bihar, Bilbon.]]>
<![CDATA[Kilometroak jaiak batu du Goierri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/038/001/2021-10-05/kilometroak_jaiak_batu_du_goierri.htm Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1920/038/001/2021-10-05/kilometroak_jaiak_batu_du_goierri.htm Batera, bagara, bat gara lelopean: Lazkaoko San Benito, Beasaingo Andramendi eta Ordiziako Jakintza. Hain zuzen ere, hiru herri izan arren, komunitate bereko parte direla nabarmendu nahi izan dute. Atzo izan zen jaiegun nagusia, baina egitaraua ez da mugatu atzoko egunera; irailean ere hainbat ekintza antolatu dituzte, hiru ikastolen alde.

Goizean eman zioten hasiera hiru herrietan banatutako egitarauari. DBHko ikasleentzat Euskarajolas zirkuitua antolatu zuten hiru herrietan barrena, eta giza katea ere egin zuten, Lazkaon hasi eta Ordiziaraino, ekitaldi nagusira lekukoa eramateko.

10:00etan egin zuten ekitaldi nagusia, Ordizian, eta hezkuntza sistema berria izan zuten hizpide. Nekane Artola Kilometroak kultur elkarteko lehendakariak eskatu zuen «adostasuna eztabaida zabal eta sakon baten emaitza» izatea. Bide beretik jarraituz, Jokin Bildarratz Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza sailburuak etorkizuneko hezkuntza «guztien artean» eraikitzeko deia egin zuen.

Ekitaldi nagusiaz gain, hainbat antzerki, ikuskizun eta jolas antolatu zituzten haurrentzat. Eguraldi txarra izan arren, antolatutako ekintzak toki itxietara bideratu zituzten, eta Go!azen-en ikuskizuna izan zen bertan behera utzitako bakarra. Aurrerago egiten saiatuko direla adierazi dute.

Pozik agertu da Artola parte hartzearekin, bai igandeko eta bai iraileko ekintzetan jendeak parte hartu duelako. «Oso ondo erantzun du jendeak. Egitasmo guztiak beteta egon dira», adierazi du. Oro har, Artolak azaldu du aurtengo Kilometroak-en balorazio «oso ona» egin dutela: «Hiru ikastolek jarri duten lan egiteko gogoa, egin duten ahalegina eta indarra ikaragarria izan da».

Elkarlana zela eta, hiru ikastoletako komunitateak zoriondu ditu, eta eskerrak eman dizkie lagundu dieten udalei ere: «Ez digute inolako trabarik jarri; alderantziz, eskatutako guztia emateko prest egon dira une oro». Babesle, boluntario eta erakundeen lana ere goraipatu du.

Kilometroak hiru herrien artean antolatzeak, zailtasunak baino gehiago, aberastasuna ekarri du haren ustez: «Iritzi desberdinak izateak eta bizipen desberdinetatik abiatzeak aberatsago egiten du jaia». Dena den, onartu du koordinazio lana jende gehiagorekin egiteak mantsoago aritzea ekarri duela, ezinbestean: «Batzuetan ez da nahi bezain arin joan antolaketa, gehiago izanik motelago doalako koordinazioa. Baina oso lan duina egin dute, patxadaz hartu dutelako».

Egoerak behartuta, ezin izan dute nahi bezalako festa sortu, eta etengabe «oreka bilatzen» aritu direla nabarmendu du: «Erakartze efektua saihestu nahian, dena oso modu kontrolatuan egiten aritu gara». Alde batetik, antolaketarako lan gehiago izan dute, ekintza guztietarako aurrez izena ematea beharrezkoa zelako, eta horrek lan gehiago ekarri duelako: dena ordenatu eta koordinatzea. Baina zailena «oreka emozionala» bilatzea izan dela dio: «Alde batetik, bageneukan indarra, bageneukan ilusioa, eta egin nahi genuen; baina, bestetik, ezin genuen gauzatu nahiko genukeen bezala». Dena den, egoerari ondo erantzuten asmatu dutela adierazi du.

Hurrengoa, Ibarran

Ibarrako (Gipuzkoa) Uzturpe ikastolak jaso du lekukoa datorren urteko Kilometroak antolatzeko. Ibarrara begira, Artolak azaldu du ikastolen jai eredu berria lantzen eta garatzen jarraitzea dela erronka. Izan ere, festa eredua aldatuko zutela erabaki arren, pandemiaren beharretara egokitzen aritu behar izan dute, buru-belarri, jai ereduaren aldaketan nahi baino gutxiago murgilduta: «Egoera honetan ezin izan dugu garatu, ezinezkoa izan delako».

Besteak beste, Kilometroak egunaz gain, urtean zehar hainbat jaialdi txiki egitea pentsatua dute, eta baita antolaketan hainbat ikastolak parte hartzea ere. Aurrera egiteko, Ibarran saiatuko dira ondorio horiei lekua egiten: «Jai ereduaren hausnarketatik atera ziren ondorio horiek hartu, mahai gainean jarri, eta nola bide eman pentsatu behar dugu», azaldu du.]]>
<![CDATA[Euskararen alde lerratuz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/040/001/2021-09-25/euskararen_alde_lerratuz.htm Sat, 25 Sep 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1876/040/001/2021-09-25/euskararen_alde_lerratuz.htm
Hamargarren aldia du Mintzalasaik aurten, eta, astebetez, hamaika ekintza antolatu dituzte, euskara ardatz: pole dance ikastaroa, bote luze partida, hitzaldiak, zinema... Astelehenean hasi zen, eta bihar amaituko da, Miarritzeko Marion aintziran festa erraldoi batekin.

Ipar Euskal Herriko biztanleen %40 pilatzen da BAM eremuan, eta erdalduna da gehiengoa, Gorriren arabera: «BAMeko jende askorentzat euskara ez da existitzen». Horri aurre egiteko batu ziren duela hamar urte: «Euskararen alde, baziren 50 bat elkarte biziki lan polita egiten. Baina inurri lanetan ari ziren, eta ez genuen aski elkarren berri». Elkarlanean, astebeteko egitaraua antolatzeaz gain, urte guztian saiatzen dira ekintzak antolatzen, «tentsio linguistikoa mantentzeko».

Aurten, uste baino jende gehiago ari da parte hartzen, Gorriren arabera: «Harritzen gaitu; publiko berri batek ere deskubritzen du urtero festibala, eta hori biziki pozgarria da».

Hamar urteren ondoren, pozik daude Mintzalasaiko kideak, eremu erdaldunetan jarrera aldaketa bat sumatu dutelako: «Ate joka ibiltzen garelarik toki erdaldunetan euskarazko eskaintza egituratu dezaten, biziki harrera ona egiten digute; sentitzen dugu egiturek errazago egiten dutela euskararen alde duela hamar urte baino».

Aurrera begira, instituzioen akuilua lortzeko lanean jarraitzea dute helburu, eta Mintzalasai egonkortzea, euskararekin lotutako erronkei aurre egiteko: «Urtero 3.000 erdaldun berri etorri dira bizitzera Ipar Euskal Herrira, eta horrekin aldaketa soziologiko ikaragarri bat gertatzen ari da».

Biharko agur jairako, euskaldun-erdaldun dikotomia alboratu, eta erdaldunak aktibatu nahi dituzte. Horretarako, Euskara ostatuan iniziazio tailerra egingo dute gaur, 18:00etan hasita, Miarritzeko Marion aintziran: «1.500 bat lagun bilduko gara Miarritzen, baina nahi ez duguna da euskararen jaialdi batean jendea frantsesez aritzea».

Lerra kiroletan, euskaraz

Mintzalasaik antolatutako tailerrak eta ekintzak aurrera eramaten dituzten bitartean, Angeluko Barran hainbat gazte euskaraz ariko dira surfean, skatean, skimboardean eta beste hainbat lerra kiroletan. Izan ere, Seaskak Kimua eta Itsas Argi ikastolekin batera antolatutako Glisseguna ere gaur egingo dute, aurten Mintzalasairen egitarauaren barruan antolatu dutelako.

2003an egin zuten lehen aldiz Glisseguna, inkesta soziolinguistiko bateko emaitzekin kezkatuta. Hala azaldu du Ramuntxo Etxeberri Seaskako antolatzaileak: «Ikusi zuten Baiona, Miarritze, Angelu eta inguruko gazteendako euskara baserriko hizkuntza bat zela, iraganeko tresna linguistiko bat».

Horregatik antolatu zuten Glisseguna, «erakusteko euskarak ere bere lekua izaten ahal zuela hemengo kostaldean eta biziki modan diren kiroletan». Gaur egun, ikusten dute gazte askok Glissegunean probatu zituztela lehen aldiz hainbat kirol, eta ondoren kirol elkarteetan izena eman zutela.

Seaskako arduradunak ere berretsi du ordutik hona egoera aldatu egin dela, eta badela mugimendu orokor bat euskararen normalizazioaren alde: «Hogei urtez normalizatu da euskararen kontua; gaur egun gero eta familia gehiagok nahi dute beren haurrek euskaraz ikastea eskolan».

Etxeberrik dio giroa «oso familiarra» izan ohi dela, eta lerra kiroletan alde batetik bestera ibili ohi direla haurrak. Euskaratik urrun dauden pertsonak ere erakarri nahi dituzte: «Angeluko zoko hori biziki leku turistikoa da; asteburu guztiz milaka pertsona pasatzen dira itsasoa begiratzeko... Hor pasatuko dira larunbatean ere, eta ez dakite ezer euskarari buruz, ikastolari buruz... Gure apustua da jende horiek hunkitzea eta euskara pixka bat entzutea».

Eguna Mintzalasairen barruan antolatuta, «bientzat arrakastatsua izatea» espero dute. Izan ere, bi ekintzak osagarriak dira, Etxeberriren arabera, eta uste du familia askok bietan parte hartuko dutela.

Lerra kiroletako tailerrez gain, hip-hopa, yoga, fitness eta Guraso taldearen kontzertua izango dira, besteak beste. Surf txapelketaren alboan, berriz, joaldunak: «Erakusteko surfa eta euskal kultura ez direla hain urrun. Aurtengo bitxikeria hori da. Beharbada harridura sortuko du...».]]>
<![CDATA[Telelanetik lantokira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1921/030/001/2021-09-15/telelanetik_lantokira.htm Wed, 15 Sep 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1921/030/001/2021-09-15/telelanetik_lantokira.htm
Telelana ez zen erronka izan Oreka IT informatika enpresako langileentzat, Iraitz Perez de Goldarazena zuzendariaren arabera. Baliabideak zituzten, eta ongi moldatu ziren: «2020ko martxoan joan ginen etxera, eta Orekako langileen erantzuna aparta izan zen. Mundu guztiak eman zuen aurrerapausoa; kontzientziazio oso handia egon zen: ezin zen jaitsi bezeroei ematen genien zerbitzuaren kalitatea...». Ekainerako, ordea, bulegoak ireki zituzten, edukieraren %20an, eta aukeran utzi zuten joatea ala etxean geratzea.

Nork bere baldintzen arabera erabaki zuen nola jarraitu, eta konturatu dira Iruñeko eta Gasteizko langileek bulegora itzultzeko joera handiagoa izan dutela, bulego horietara iristea errazagoa baita: «Bizkaian, Leioan gaude, Getxora itsatsita, Bizkaia Zubiaren ondoan; hor, sarri auto ilarak izaten dira, bidesariak daude...».

Urritik aurrerako, ordea, plan bat prestatu dute, lantokira itzultzeko, alde txarrak ere nabaritzen hasiak zirelako: «Lantaldeen kohesio edo elkar ezagutzaren esparruan, konturatu gara lantalde askotan bazela jendea pixka bat arrotza zena; gurekin lanean ari zena ia inor ezagutu gabe. Bi urte denbora asko delako, eta jende berria sartu delako».

Plan berriarekin, oreka lortzen saiatuko dira, enpresaren izenak dion bezala: «Batetik, bermatzeko, nolabait, gure lantokiak oraindik izango direla elkarguneak, eta hartu-eman bat izateko han. Baina, bestetik, bermatzeko telelana egiteko aukera egoera jakin batzuetan dauden eta hala nahi duten langileei».

Hasieran erosotasuna galduko dutela sentitu arren, langileek begi onez ikusten dute erabakia, azaldu duenez: «Telelanaren ondoren, momentu batean, denei ematen die nagia, jantzi, etxetik atera, bulegora joan... Baina etortzen hasten direnean, asko eskertzen dute. Azken batean, etxean, konektatuta egonda ere, badago bakartze puntu bat».

Alde horretatik, belaunaldien arteko arrakala aipatu du. Izan ere, Orekan enpresako nagusienak «oso ohituta» daude bulegoetara, kultura horretan bizi izan baitira. Ordea, enpresan dauden langile gazteentzat, haien denbora kudeatzea erakargarriagoa da: «Ez dute izan aurretik kultura bat hamabost urtez bulegoetan nola lan egin den ikusteko».

Horiek ere gustura sentitzea nahi dute plan berriarekin. Lan egiteko hiru modu proposatuko dituzte: beti bulegotik; etxetik eta bulegotik txandaka, eta guztiz etxetik. Langile bakoitzak erabakiko du zein hautatu, eta sei hilabetean behin berrikusiko dituzte baldintzak.

Garrantzitsua da langile berrien errotazio tasa baxua izan dezaten, formakuntzan diru asko inbertitzen dutelako: «Trebakuntzan asko inbertitzen dugunez, aholkulari bat galtzen dugunean diru asko galtzen dugu. Gure zerbitzuari jarraikortasuna emateko oso garrantzitsua da, talentuari hemen eusteko eta jendearen motibazioan eragina izateko».

Kontziliaziorako tranpa

Elhuyarren, pandemiaren aurretik bazegoen telelanean aritzeko aukera hala eskatzen zuenarentzat. Horretarako arrazoi nagusiak bi izan ohi zirela azaldu du Lur Etxeberria Elhuyarreko berdintasun teknikariak: «Bat zen kontzentrazioa eta isiltasuna eskatzen zuten lanak hobekiago egiten zituztela etxean pertsona horiek, eta bigarrena zen etxetik lantokirako joan-etorriak aurreztea». Hirugarren tokian zegoen kontziliazioa, eta gehienbat emakumeek eskatzen zuten horretarako baimena.

Horregatik, kontziliazioari dagokionez, kontziente ziren telelanak garai jakin bateko zailtasunei erantzun arren genero rolak indartuko zituela: «Modu horretan, emakumeen gain jartzen ari gara etxean sortzen diren zaintza behar horiei erantzuteko ardura».

Pandemiaren ondorioz hori areagotu dela uste du, telelana «kontziliazio arazoak konpontzeko tresna gisa» aurkeztu delako, baina ez duelako konpondu arazoa: «Egin duena da lan ordaindua etxera eramatea, zaintza lanak egiten ditugun gune nagusira». Orduan ere, emakumeen bizkar geratu da gehienbat ingurukoak zaintzeko ardura.

Horregatik, ikuspegia zabaldu behar dela dio, eta zaintza eta lan sisteman jarri. Hain zuzen ere, biak uztartzeko formulak bilatu behar dira: «Gizartea antolatuta dagoen moduan, oso zaila da zaintza lanei erantzutea eta lan ordaindua egitea».

Errezeloz begiratzen dio etorkizunari, eta beldur da emakumeek telelanera joko ote duten zaintza lanak eta lan ordaindua bateratzeko, eta horrek haien etxeratze handiago bat ekarriko duen. Horregatik, zaintza sistema demokratizatzearen alde egin behar dela dio; dena etxean kokatu ordez, kontrako norabidea egin, eta zaintza kolektibizatu: «Emakumeen gain jartzen diren motxilak partekatu egin behar dira, eta gizonak gehiago inplikatu behar dira: pentsatu behar da zer egin, nola egin komunitateak ere zaintza lanetan inplikatzeko, eta erakunde publikoek ardura hartzeko».

Elkarren beharrak aztertu

Desoreka horiez kontziente da Aran Erasun Harago aholkularitzako langilea ere, eta enpresa bakoitzak egoera desberdin kudeatu du. Haragon, bide laguntza egiten dute enpresekin talde lanen eta harremanen esparruan, eta «oso prozesu desberdinak» ikusi dituztela azaldu du. Desoreka horiek konpontzeko, ordea, aholku jakinak bilatzea «oso itxia» iruditzen zaie, talde bakoitzak bere beharrak dituelako. Nahiago du lantegirako itzulera egokia izan dadin zer aldagai hartu behar diren aztertzea.

Aldagai horietako bat erabakiak hartzeko modua da. «Enpresak egin ote dizkien galderak langileei itzuli nahi duten ala ez jakiteko, nola ikusten duen bakoitzak, zer bizipen izan dituzten, galdetu eta gero erabaki duten edo galdetu gabe erabaki...».

Izan ere, 2020ko martxoan langile guztiak etxera joan ziren, derrigorrez, enpresatik kanpoko erabaki batek eraginda. Baina, gerora, enpresa bakoitzak erabaki du nola antolatu itzulera, eta azaldu du langileei galdetuta edo galdetu gabe lan giroa, lan baldintzak eta eraginkortasuna erabat aldatzen direla: «Zure beharrak eta esperientziak aintzat hartu badira, itzulera horrek lan eremura egokitzeko baldintzak izango ditu ziur asko, hainbat gauza kontuan hartu dituelako».

Harremanetan ere arreta jarri du Erasunek. Lantaldean konfiantza, elkar ezagutza eta bakoitzaren lan egiteko prozesuak landuta zeuzkaten kasuetan telelanean hobeto funtzionatu dutela dio: «Zuk talde konexioa landuta badaukazu, nahiz eta lekuz aldatu, konexio hori berriro lortzea errazagoa izan daiteke. Beste batzuetan, berriz, lanketa hori egin ez denetan, zailtasunak egon dira lantaldeak martxan jarraitzeko».

Bulegoetarako itzuleran, hortaz, aukera ikusten du «elkarri begiratzeko eta elkarrizketa batzuei leku egiteko», bakoitzaren beharrak zein diren aztertzeko: «Elkarrizketa horiei tartea ematen diezunean, aukera dago topatzeko elkarrekin lan egiteko aldagaiak, gakoak». Komunikazioan sakondu behar dela dio, azken finean.

Horretan sakontzen saiatu dira Haragon bertan, malgutasuna oinarritzat hartuta. Adibidez, sormena eskatzen dutenean, naturguneetan egiten dituzte bilerak, eta astelehenetan etxetik lan egitea ere adostu dute, astea hobeto antolatzen laguntzen dielako.

Presentzialtasunaren garrantzia nabarmendu du, dena den: «Lehen erabiltzen ez genituen aldaketa batzuk integratu ditugu, baina garrantzi handia eman diogu gauza batzuk orain ere presentzialki egiteari. Badagoelako zerbait hor ordezkaezina dena, talde logikan».]]>
<![CDATA[Urteko lana, erakusleihoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/036/001/2021-09-11/urteko_lana_erakusleihoan.htm Sat, 11 Sep 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1924/036/001/2021-09-11/urteko_lana_erakusleihoan.htm
Duela hamar urte sortu zen Kutxa Kultur Moda programa, diseinatzaile amateurrei laguntzeko helburuarekin, Mikel Mendarte Kutxa Kultur Arteguneko zuzendariaren arabera: «Modaren munduan ekarpen bat egitea posible zela ikusi genuen, orduan hemen ez zegoelako ia ezer». Gainerako arloetan bezala, modan ere «tokiko talentua identifikatu eta sustatzea» dute helburu.

Diseinatzaileak hautatu, eta beren proiektuak garatzen laguntzen die programak. Proiektuen ikuspegi ekonomikoa, teknikoa, juridikoa... lantzen dute, tutoretza indibiduala bilatuz, buruan duten ideia gauzatu daitekeen ala ez aztertzeko. Diseinatzaileek gune bat dute Tabakalerako egoitzan, makina profesionalekin.

Lehen, diseinatzaileak gehienez urtebete egoten ziren programan parte hartzen; urtea amaitzean, beste batzuk hartzen zituzten. Orain, ordea, geratzeko aukera daukate, eta bi edo hiru urtez egon ohi dira: «Ikusten badugu oraindik ekarpen bat egiten dugula, hazten ari dela , eta hark ere hala ikusten badu, gera daiteke», azaldu du Mendartek. Hori bai, egindako lana gutxienez urtean behin erakusten dute, biharkoaren gisako desfileetan.

Istorioen desfilea

Modak istorioak kontatzeko aukera ematen duen erakusgarri da Fanny Alonsoren bilduma. Andoaindarrak bere herriko kotoi lantegian lan egiten zuten emakumeengan topatu du inspirazioa, eta haien istorioetatik tiraka sortu du bilduma: «Emakume horiek omentzea izan da nire helburua; haiek izan ditut nire lanerako inspirazio iturri».

Bildumarako kotoizko oihalen bila hasi, eta inguruko emakumeek kotoi lantegian izandako istorioak aurkitu ditu. Proiektu pertsonal bihurtu da Alonsorentzat: «Diseinatzailea naiz, eta moda gustuko dut, baina asetzen nauen proiektu pertsonal bat bihurtu da; 90 urteko emakumeekin hitz egin dut, telak nola egiten zituzten kontatu didate...».

Moda beste diziplina batzuekin uztartu, eta Mujeres del algodón proiektua abiarazi du; erakusketa bat prestatu du, arropa bilduma ilustrazioekin eta poemekin uztartuta. Andoainen (Gipuzkoa) jarri zuen lehenik, eta, orain, Bergaran (Gipuzkoa) dauka: «Emakume haien ibilbide bera egin dut, Andoaingo lantegia itxi zutenean Bergarara joan zirelako». Erakusketa lekuz mugituz joatea da asmoa; noski, arropa ere erakusketaren parte da.

Lantegiari buruz entzundakoek iradoki diotenarekin sortu du arropa bilduma. Lihoz eta kotoiz sortu ditu jantziak, oihal naturalak erabilita. Koloreak ere girokoak erabili ditu: «Epelak dira, beixa, zuria, marroi argia... proiektu honek hori ekartzen dit burura». Jasangarritasuna eta artisautza ditu ardatz: «Nik sortzen ditut jantzi guztiak, moztu, landu... eskulangileen erara guztiz».

Liliak loratuta

Elixabet Perdiguerok moda berriro ere balioesteko helburuz sortu zuen Eli-TWO marka: «Filosofia hori daukat: jantziak zaintzea eta gurekin denbora gehiago egotea». Arropak ez ditu egiten «egite hutsagatik», eta, hortaz, atenporalak izatea bilatzen du: «Atenporala, ez bakarrik arlo estetikoan, baita funtzionalki ere: oihal hobeak erabili eta diseinu zainduak egin, gurekin denbora gehiago egon daitezen».

Hitz joko bat egin du markaren izena sortzeko: umetan, Elitxu deitzen zioten, eta amona eta birramona jostunak zituen; birramonak, gainera, Elixabet zuen izena, eta familiako bigarren Eli ere jostuna denez, Eli-TWO izena jarri dio. Artearekin lotura bilatzeaz gain, arropei esanahi bat eman nahi die, istorio bat izateko.

Liliak izeneko bilduma ondu du programan, eta hori erakutsiko du bihar Txillida Lekun. «Arretaz» egindako bilduma dela nabarmendu du: «Diseinatzeko orduan, koloreen arteko elkarrizketa eratu dut, formak eta oihalak landu ditut, patroiak, josketak... dena zainduta dago». Loreak dira bildumako hari gidaria, eta bordatu egin ditu, eskuz, banan-banan, aurretik eginda dituen jantzi batzuetan bezala.

Koloreei dagokienez, tonu arrosak berdeekin konbinatu ditu, eta laranja indartsu bat eta beltza ere sartu ditu, kontrastea egiteko. Aurretik zituen oihalen soberakinak aprobetxatu ditu, markak berezkoa duelako jasangarritasuna: «Adibidez, amonaren izara batzuk desegin ditut, eta, hortik, bi jantzi atera ditut, oihal batekin». Xehetasunak bilatzen ditu, eta batez ere bildumarekin «koherentzia arnastea»: «Nahiz eta jantziak askotariko testuinguruetan eginak izan, batera ondo funtzionatzen dute, esku beretatik atera direlako».]]>
<![CDATA[«BCC jendearengana hurbiltzeko saiakera bat da tailerra»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2021-09-08/bcc_jendearengana_hurbiltzeko_saiakera_bat_da_tailerra.htm Wed, 08 Sep 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1887/040/001/2021-09-08/bcc_jendearengana_hurbiltzeko_saiakera_bat_da_tailerra.htm show cooking tailerra, bihar, 19:00etan, online. Xedetzat du «jendeak ondo pasatzea».

Zein da tailerraren helburua?

Hamargarren urteurrena dela eta, hainbat ekitaldi egin ditugu. Biharko tailerra Donostiako eta Euskal Herriko jendeari opari moduko bat egiteko antolatu dugu. Azken finean, sukaldaritza gustuko duen jendeari opari bat egin nahi diogu, klase batzuk emanez, edo webinar hori eginez.

Zein plater prestatuko dituzue?

Ordubete egongo gara kozinatzen, eta hiru errezeta prestatuko ditugu, menu antzeko bat sortzeko. Lehenik, txipiroiekin errezeta berezi bat egingo dugu. Bigarren, arroza egingo dugu otarrainxkekin, krema batekin eta kurruskari batzuekin. Azkenik, fraisier bat egingo dugu, marrubizko tarta antzeko bat.

Edonork parte hartzeko moduko tailerra da?

Sukaldaritza gustuko duen edonork parte har dezake; horrekin nahikoa da. Ez dute sukaldaritza profesionalean aritu beharrik.

Mota horretako tailer asko egiten al dituzue?

Asko egin ditugu, baina tailer hori, zehazki, uda baino lehen egin genuen, gaztelaniaz. Oso arrakastatsua izan zen, eta, hori ikusita, pentsatu genuen ideia ona zela euskaraz ere egitea. Webinar bat euskaraz egiten dugun lehen aldia dela esango nuke; hori da bereizgarria.

BCC herritarrengana hurbiltzeko saiakera ere izango da, ezta?

Bai, hori da. Itxialdiaren ostean hasi ginen ekitaldi hauekin, eta, azkenean, BCC jendearengana hurbiltzeko saiakera bat da, herritarrek ezagut dezaten zer egiten dugun, zer-nolako platerak prestatzen ditugun, zer egiten dugun egunerokoan...

Jendeak urruti sumatzen du BCC, goi mailako sukaldaritza delakoan?

Izan daiteke oraindik urrun samar ikustea, baina ikastaroekin horri buelta eman nahi diogu. Oso profesionala ikusten badute, kurtso hauek egitera animatu nahi ditugu, eta haiengana iritsi. Edonork ezagut dezan, eta edonor etor dadin halakoren bat egitera.

Show cooking bat egingo duzue. Sukaldaritz show edo ikuskizun bihurtu al da?

Orain dela bost urtetik uste dut baietz. Hainbat programa sortu dituzte, eta badaukagu pixka bat irudi hori, sukaldaritza eta showa oso hurbil daudela. Baina, orain normalagoa da, eta show bat izatea ez da zerbait txarra.

10. urteurrena du BCCk. Nola dago unibertsitatea gaur egun?

Azken urte honetan dena aldatu da. Internet bidezko saioak egin ditugu etengabe; lehen ere egiten genituen, baina ez zen hain garrantzitsua. Gaur egun, berriz, nik uste online arloa oso garrantzitsua dela, eta horrekin ailegatzen zarela beste leku batzuetara. Orduan, guretzat, urte hau bereziki garrantzitsua izan da.

Nolako bilakaera izan du zentroak hamar urteotan?

Hasieran, Espainiako jendearentzat zen bereziki. Orain, berriz, hamar urte pasatu direnean, mundu osora begira gaude. Ireki egin gara, eta kanpora begira gaude: uste dut hori dela aldaketarik garrantzitsuena.

Lehen eskutik bizi izan duzu aldaketa hori, ikasle zein irakasle gisa.

Bai, BCCko gradua ikasi nuen, eta duela lau urte hasi nintzen irakasle. Beti esaten dut 360 graduko ikuspegia daukadala, ikusi dudalako nola ematen diren eskolak ikasle baten begietatik, eta orain beste aldean nagoelako. Niretzat oso esperientzia ona izan da.]]>
<![CDATA[Arkatzezko diseinuetatik, birtualetara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/038/001/2021-09-05/arkatzezko_diseinuetatik_birtualetara.htm Sun, 05 Sep 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1917/038/001/2021-09-05/arkatzezko_diseinuetatik_birtualetara.htm
Hamaika etxe diseinatu ditu modu horretan, 33 urteko ibilbidean. Gaur egun, ordea, lantokian ez dauka ez eskuaira, ez kartaboia, ezta erregelarik ere; ez behintzat neurketetan erabiltzeko. Ordenagailuek hartu diote lekua paperari, eta eskua, arkatzean ordez, saguan darabil. Diseinuko programa batean ikus daiteke esku artean daukaten proiektua: gelaz gela, prest du bezeroari erakusteko etxearen diseinua. Ordenagailuko lainoa du gaur egun biltegi, bulegoan gela bat izan arren garai batean funtzio hori betetzen zuena.

Teknologia berriek ekarritako aldaketen ondorioz, haren aburuz, proiektuetan «gehiago sakondu» daiteke: «Orain amaierako proiektua zehatzagoa da, hobetu egin da». Baina, era berean, lanbideak «gizatasuna galdu» duela dio: «Lehen, arkatza hartu eta paper batean marrazkiak egiten hasten zinen; orain, ordea, lehenengo pausoa etxea egin ahal izateko zer arau bete behar dituzun jakitea da».

Hain zuzen ere, prozesu burokratiko horrek lana asko oztopatzen diela dio: «Geroz eta gehiago, funtzionarioak ematen dugu; lehen hogei orri betetzen genituen proiektu bakoitzerako; orain, berriz, 200». Eta arautegi horien barruan aritzeak, era berean, sormenari espazioa kentzen diola azaldu du: «Hemendik ehun edo berrehun urtera inork ez du jakingo hemen zer arkitektura estilo egiten zen».

Lan baldintzek ere okerrera egin dutela azaldu du. Soldatek, esaterako, behera egin dutela, nabarmen. Izan ere, lehen, arkitektoen elkarteek langileek jaso beharreko gutxieneko ordainsariak zehazten zituzten; Espainiako lurzoruaren arloko neurri liberatzaileei eta elkargo profesionalei buruzko 7/1997 Legearen ondoren, ordea, ezarritako prezio hori gomendio huts bihurtu zen; eta, 2009an egindako zuzenketekin, gomendio hura ere kendu egin zuten. Horrek ondorio «oso txarrak» ekarri ditu, Telleriaren hitzetan: «Baliabide nahikorik ez daukan jendeak prezioak jaisten ditu; hala, gure lana merkeagoa da, eta baldintzak okerragoak».

Horregatik, presaka lan egin behar dutela adierazi du, administrazioaren baimenen zain egon bitartean: «Espediente bat lizentziaren zain egon gaitezke urte erdi bat, urte bat, bi... eta horrela ezin da; nik badauzkat proiektuak 2013an hasita, obra orain egiten ari direnak. Pentsa, zortzi urte!».

Baldintzak baldintza, ordea, azaldu du lanbide «oso polita» dela arkitektura, eta teknologiak teknologia, komenigarria dela oraindik eskuz marrazten jakitea: «Gaur egun ez da beharrezkoa marrazten jakitea arkitektoa izateko, baina laguntzen du gauza gehiagotan arreta jartzen, denbora eta espazioa hobeto analizatzen».

Birtualki, sukaldean oinez

Orri zuri batean, marrak, karratuak eta kodeak, goitik begiratuta sukaldeko elementuak non kokatu adierazteko; hala diseinatzen zituen sukaldeak duela hogei urte Estitxu Osa barne diseinatzaileak: «Ni hasi nintzenean, sukaldea goitik irudikatuta marrazten zen». Ondoren hasi ziren altxaera marrazten, paretik begiratuta sukaldea nola geratuko litzatekeen ikusteko. «Orduan, oraindik, koloreak-eta ez ziren gehiegi irudikatzen; batzuetan pinturarekin margotzen genuen», azaldu du.

Gaur egun, ordea, hiru dimentsiotan jasotzen dute bezeroek haien sukaldea izango denaren planteamendua: «Irudi horiek estatikoak izan daitezke, edo mugimenduan egon daitezke; ordenagailuaren barruan, pertsona bat espazioan kokatu, eta haren etxea ikus daiteke, oinez joango balitz bezala».

Bukaeran, hortaz, dena «oso zehatz» ikusten da: «Hornitzaileak ere askoz ere espezifikoagoak dira; sukaldeetakoek, adibidez, markak eta aparatuak sisteman sartuta dauzkate». Are, programa batzuen bidez, aurrekontuak automatikoki egitea ere posible da dagoeneko, altzariak sisteman sartuta edukiz gero.

Zehaztasunak, ordea, «lan handiagoa» dakar diseinatzaileentzat: «Hasieratik ahalik eta modurik errealenean txertatu behar dituzu altzariak, errealitatera ahalik eta gehien hurbiltzeko». Eta proiektuan aldaketa txikiak egitekoan laguntzen duten arren -koloreak aldatzeko, adibidez-, aldaketa handiak egiteko zailtasunak ekartzen dituela dio.

Gainera, teknologiak ekarritako berrikuntzak «bai ala bai» sartu behar izan dituzte haien funtzionamenduan, eta horrek etengabe formatzen aritzea dakarkie: «Bi aukera daude: berrikuntza horietara egokitzen zara eta zeure egiten dituzu, edo merkatutik erabat kanpo geratzen zara».

Bezeroekin duten harremanaren garrantzia nabarmendu du barne diseinatzaileak, abiapuntua beti delako nolako sukaldea nahi duten ikertzea, ahalik eta gehien asmatzeko. «Zer elementu sartu nahi dituzten azaldu, eta eskaera horiek batzen dituen diseinua prestatzen dugu», azaldu du.

Harreman hori asko aldatu dela azaldu du: «Pandemiaren ondorioz ere bai, hein batean. Bilerak online egin ditugu, eta inpertsonalagoa bihurtu da dena». Ez du uste zuzeneko harremana guztiz galduko denik, baina hozten ari dela dio, garbi: «Materialak ere lehen ukitu egin nahi izaten zituzten, gaur egun nahikoa dute 3Dan ikusitakoarekin».

Marrazkilari ona izatea garrantzitsua dela azaldu du, nahiz eta beharrezkoa ez izan: «Egia da gaur egun eskuz abila ez izan arren diseinuarekin lotuta bazaude eta programak ezagutzen badituzu, diseinatzaile ona izan zaitezkeela». Dena den, bezeroen zalantzak argitzeko berak zirriborroak eskuz egiteko joera dauka: «Denek ez dute hain erraz ulertzen diseinu bat, eta marrazkiak askotan lagundu egiten die».

Aurrerantzean ere aldaketak etorriko direla aurreikusten du: «Hau geratzeko etorri da». Esate baterako, gertu ikusten du bezeroaren etxera joan, eta 3Dko betaurrekoekin edo beste tresnaren batekin, espazioan bertan mugituz joan eta diseinu berria ikustea: «Oso birtuala izango da, baina hori oso hurbil daukagu, hemendik gutxira egiteko moduan».

«Ezinezko orekaren» bila

Ordenagailuko taula grafikoan marraztu, ilustrazioa hasi eta buka, modu birtualean sortu, eta emailez bidali, paperik, arkatzik, ezabagomarik eta errotuladorerik erabili gabe. Eskuetatik pasatu gabe sortzera iritsi zen Asisko Urmeneta ilustratzailea, baina berriro ere pasatu da lanak paperean marraztu, eskaneatu eta ondoren tratatzera, testua gehituz. «Papera, arkatza eta borragoma; niretzat hori bezalakorik ez da; hori da nire bitartekoa», dio. Norbere gaitasunak eta teknologiak elkar ez zapaltzeko hartu zuen erabakia, elkarren osagarri izateko, eta ez elkarren etsai.

Abantaila nabarmenak ekarri ditu ilustratzaileentzat teknologiak: «Baten batek erran izan baligu eginen duzula marrazki bat, botoi bati sakatu, eta agertuko dela helburuko lekuan, segur aski ez genuke sinetsiko». Dokumentazio grafikoa bilatzeko ere baliagarria da, Internetik gabe, etxeko entziklopedia zaharretan bila aritzen zelako: «Orain bilatzaile bati eman eta baditugu 600 mila argazki gauza bakoitzarenak».

Sare sozialak ere aipatu ditu laguntza gisa, batez ere ilustratzaile gazteak ezagutarazteko. Leiho bat dira haientzat, lehen pausoak emateko laguntza bat. Lehen, ordea, ez zen hala: «Hasieran, karpetatxo bat osatu, autobusa hartu, eta argitaletxez argitaletxe joan behar izaten genuen; leku bakoitzean elkarrizketa eskatu, karpeta utzi...». Bestela, lehiaketa publikoak eta erakusketa kolektiboak baliatzen zituzten, ezagutarazteko.

Era berean, akatsak konpontzeko erraztasunak ematen ditu teknologiak: «Pasatu gara Photoshop eta Illustratorrera, eta zuzenean ematen diozu nahi duzun kolorea; ez bazaizu gustatzen, berriz, aski da Control Z sakatzea, eta beste kolore bat aukeratzea».

Gainera, esparru berriak esploratzeko balio izan dio hari: «Ni, adibidez, koloreak sartzen diseinuko programei esker hasi naiz; beste esparru batzuetara zabaldu naiz; egiten ez nuen horretara gerturatu naiz». Ez du argi, ordea, hori hautu bat izan ote den, ala teknologiak berak behartuta hasi den horretan.

Dena ez baita erraztasuna eta laguntza; hainbat karga ere ekarri ditu teknologiak, Urmenetaren ustez. Prekaritatea, esaterako; ilustratzaile batek beste hainbat funtzio ere bete behar izatea: maketatzaileena, adibidez. Horrek kapitalismoaren ikuspegitik «paradisua» ekarri duela dio, «hiru lanpostu atxiki beharrean, bakarrarekin aski delako». Ilustratzaileentzat, berriz, «exijentzia» bihurtu dela dio: «Exijitzen zaigu teknologia horren guztiaren jabe izatea, eta ohitu gara pixka bat, baina ni preteknologikoa naiz, eta gainera arte paleolitikoa defendatzen dut, labar artea eta abar».

Erritmoekin ere kontuz ibili behar dela azaldu du, makinen erritmoa ez delako gizakien erritmoa, horiek azkarregi doazelako: «Nire iritziz, ebolutiboki oraindik ere ez gaude prestatuta iraultza teknologiko honetarako». Eta arriskutsua ikusten du buru osasunerako: «Zeure burua kausitzeaz gain, lankideak, irakurleak, nagusiak... kausitu behar dituzu, eta oreka hori ere oso prekarioa da; nire lanbideko lagun gehienek pasatu dute fase bat antsietatearekin, krisi laboral indartsu batekin, eritasuneraino iritsita...».

Horregatik, berrikuntzak berrikuntza, kontuz ibili behar dela dio, bizi kalitatea ez galtzeko. «Ezinezko oreka hori» bilatu behar da: «Beste makulu bat da teknologia, ideiarik baldin baduzu, eta nola kudeatu eta zer kontatu baldin badakizu, tresneria hau guztia izan daiteke plus bat; baina, batzuetan, horretan ere bada gehiegizko erabilera bat». Oporretan ere poltsikoan darama telefonoa, eta, horren bidez egin du elkarrizketa: «Hori ere badakar teknologiak: errazten digu bizia, baina ez ote gaitu esklaboago egiten ere bai».]]>
<![CDATA[Tomatea platerera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2080/038/001/2021-08-14/tomatea_platerera.htm Sat, 14 Aug 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/2080/038/001/2021-08-14/tomatea_platerera.htm Garraxi Taberna (Donostia)

Gazpatxoa
OSAGAIAK
10 tomate heldu.
Meloi laurden bat.
Baratxuri bat.
Sagar ozpin txorrotada bat.
• Dena nahastu eta jan!!!
• On egin!!!

Guillaume Fagoaga
Olhabidea jatetxea (Sara, Lapurdi)

Tomate saltsa ogiduna
OSAGAIAK
SALTSARAKO OSAGAIAK
16 idi-bihotz tomate.
400 g ogi oso.
2 koilarakada jerez ozpin.
2 tipula zuri.
4 baratxuri ale.
2 basiliko adar.
Olioa.
Gatz pitta bat.
PISTORAKO OSAGAIAK
4 baratxuri ale.
2 basiliko adar.
20 g parmesano edo ardi gasna xehatua.
30 g pinazi.
6 koilarakada olio.
6 koilarakada ur.
• Tomateak zuritu, barnekoa kendu eta soberakina katilu batean utzi.
• Iragazi zukua eta utzi xoko batean.
• Tomateen mamia kubo loditan moztu.
• Eman katilu batean eta eman hozkailuan.
• Ogi zaharra lodi moztu eta utzi katilu batean.
• Isuri zukua eta bi koilarakada ozpin, eta utzi aupatzen.
• Berotu labea 160 gradutan.
• Moztu ttipi-ttipitan tipula eta baratxuria.
• Katilu batean eman olioa
• Minutu batzuez olioan ezarri tipula ura desager dadin, eta gero gehitu tomateak eta gatza.
• Egosi 10 minutuz, eta gero gehitu ogia eta basilikoa.
• Dena ongi lehertu eta ura gehitu sobera trinkoa bada
• Labean sartu 20 minutuz, 160 gradutan.
• Utzi hozkailuan eta mixatu, eta ura eman sobera trinkoa bada.
• Utzi hotzen eta eman hozkailuan.
• Isuri zopa hotza plater sakonetan.
• Isuri pistua eta basilikoa.

Tina Asensio
Baratza Kafea (Iruñea)

Seitana, tipula, tomatea eta choucroutearekin
OSAGAIAK
250 g seitan.
2 koilarakada gari-irin integral tamizatuta.
Ekilore olioa, frijitzeko.
2 tipulin ertain.
2 tomate.
3 koilarakada choucroute.
3 koilarakada oliba olio.
Koilarakada bat soja saltsa.
Koilarakada bat mirin edo ardo txuri.
Koilarakada bat arroz ozpin edo sagar ozpin.
Itsas gatza.
• Seitana xerra finetan edo zati ez oso potolotan moztu, eta katilu batean ipini.
• Hautseztatu irina seitanaren gainean eta ondo nahastu. Hezea geratu behar du, ez irineztatuta.
• Frijigailuan edo ekilore olio askorekin frijitu, kurruskari geratu arte. Plater edo erretilu batean gorde, paper xurgatzailearekin estalita.
• Ilargi erditan moztu tipula, zurtoina xerretan, eta berdea eraztun finetan (ez da dena beharko, zurtoin bat edo bi bakarrik, zati hau aparte gorde).
• Galdarraztatu tomatea ur irakinetan minutu batez, zuritu, zatitu eta gorde.
• Zartagin, wok edo kazola batean oliba olioa berotu, kipula su ertainean salteatu gatz pixka batekin, kolorea hartu arte. Gehitu tomatea eta kozinatu 15 minutuz, su txikian tapa jarrita.
• Choucroutea gehitu, seitan frijitua, soja saltsa, mirina eta arroz ozpina. Ongi nahastu eta hiru minutuz kozinatu, su motelean.
• Zerbitzatu tipulinaren berdearekin apainduta.

Kalderapeko jatetxea (Bilbo)

Tomatea barrengorri eta gazta kremaz barrubeterik
OSAGAIAK
4 LAGUNENTZAT
4 tomate.
300 gramo barrengorri.
60 gramo tipula.
50 gramo gazta krema (Philadelphia modukoa).
Oliba olioa.
Gatza.
Piperbeltza.
• Tomateak hustu (apurtu gabe). Labeko erretilu batean olio pixka bat bota, tomateak jarri, gatza eta piperbeltza bota, eta labean sartu 10-15 minutuz, 200 gradutan. Ez dira gehiegi egin behar, betetzean ez erortzeko.
• Bitartean, barrengorriak eta tipula txikitu (sukaldeko robotarekin egin daiteke).
• Ondoren, lapiko batean, betegarria bota olio apur batekin. Su txikian kozinatu bigun egon arte.
• Prest dagoenean ontzi batera atera eta gaztarekin ondo nahastu. Gazta gehiago bota ahal zaio (norberaren gustura).
• Tomateak bete nahasketarekin, eta eginda! On egin eta gozatu!

Oharra: Gure kasuan, kuia krema jarri dugu gainean, baina edozein barazkirekin egin dezakezue (porrua, tipulatxa, azalorea…).]]>
<![CDATA[Bide Berdean barrena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/029/001/2021-08-12/bide_berdean_barrena.htm Thu, 12 Aug 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1892/029/001/2021-08-12/bide_berdean_barrena.htm
Ibilbidea hainbat lekutatik abia daiteke, bidegorriak hainbat sarrera baititu. Ugaldetxo auzotik hasiz gero, esaterako, ibilbide botaniko batekin topo egiten da, Altzibar auzora heldu arte: 125 landare espezie ikusteko aukera dago bertan, magnoliak, erramuak, platanondoak eta gorosti urdinak, adibidez.

Bidegorrian Elizalde auzoko sarreratik sartuta, ordea, Arizmendienea museoa ezagutzeko aukera dago: aurten ireki dute, eta XX. mendearen hasierako euskal burgesiaren oporretako etxebizitzen adibide da. Garai hartako bizimodua ezagutzeko aukera ematen du museoak, eta 2020an Interes Bereziko Ondare izendatu zuten. Etxearen beheko solairuan Oiartzungo Turismo Bulegoa dago.

Bidegorrian aurrera eginda, Ugarteko Errotara iristen da. Altzibar auzoan dago, Oiartzun ibaiaren ertzean. Beste hainbat errota, dorre eta burdinola daude bidean, eta duela hainbat mende eremu hartan zegoen jarduerarekin lotuta daudela ikus daiteke.

Aurrera jota, Ergoien auzora iristen da. Bertan beste bi museo bisita daitezke. Batetik, Soinuenea Museoa, Herri Musikaren Txokoa, non mundu osoko 400 musika-tresna eta jostailu batzen diren. Bestetik, Lurberri Geologia Museoa, Euskal Herriko historia geologikoa eta Oiartzungo ibarreko, Aiako Harria Parke Naturaleko eta Oiartzualdeko geologia aztertzen eta azaltzen dituena.

Ibilbidearen azken zatian Arditurrira iristen da, Meatze-aztarnategi Arkeologiko Erromatarrera. Hogei mendeko historia du meategiak, eta 1986. urtean utzi zuten jarduera bertan behera. Dena den, azpiegitura batzuk ikusgai daude oraindik.

Aiako Harriaren magalean bukatzen da bidea: Euskal Herriko multzo granitiko bakarrean. Duela 300 milioi urte inguru sortu zen, eta 800 metroko harria da. Behin hara helduta, beste hainbat ibilbide homologatu egiteko aukera dago: SL-GI1007 Arditurriko Bira eta PR.GI 1009 Arditurriko meategia, esaterako.

Informazio gehiago nahi izanez gero, Oiartzungo Turismo bulegoaren helbidera idatzi (turismoaoiartzun@oarsoaldea.eus) edo (0034) 943-50 89 13 telefonora deitu daiteke.]]>
<![CDATA[Arantzazuko paisaiei so]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/040/001/2021-08-08/arantzazuko_paisaiei_so.htm Sun, 08 Aug 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1890/040/001/2021-08-08/arantzazuko_paisaiei_so.htm
Ondare hori ezagutzeko, ibilbide gidatua egin dute hainbat familiak Arantzazuko Parketxetik abiatuta. Guraso taldeak joan dira haurrekin, eta baita batzuk amonarekin ere. Izan ere, ibilbide irisgarria edonork egiteko prestatua dago, eta aldapa gutxi ditu.

Parketxe kanpoan hasi ditu azalpenak gidak, parke naturalak zertarako egiten diren azalduz: «Natur parkeak egiten dira animalia bitxiak babesteko, eta zuhaitzak, basoa eta abar zaintzeko». Pareko mendiak kareharriz eginak daudela azaldu du, Euskal Herriko mendi gehienak bezala. Ondotik, inguru horretan aurki daitezkeen animaliak erakutsi ditu, argazkiekin: igelak, sugeak, putreak, basurdeak, oreinak...

Aurkezpenaren ondoren, lurreko marra beltzari jarraituz hasi dute ibilbidea. Aldapatsuagoak diren guneetan, egurrezko plataformak daude eraikita, gurpil aulkiarekin errazago igotzeko; haurrek bertatik lasterka aurreratu dituzte gurasoak.

Hurrengo geldialdian, berriz, zuhaitzak izan dituzte hizpide. Pago baten parean geratu, eta haren itxurari erreparatzeko eskatu die gidak: ezohiko forma du, adarrak lodiak dira, eta gorantz hazi ordez, alboetarantz hazi dela dirudi. «Horrelako asko ditugu inguruan, eta ez digute atentzioa ematen, baina hau ez da zuhaitzaren forma naturala: gure arbasoen lanaren ondorioz hazi dira horrela», azaldu du.

Punta moztu, indartzeko

Handik metro gutxira, antzeko zuhaitz bati so, eman du azalpena: «Zuhaitzei burua mozten zieten, enborrak indar gehiago har zezan, eta handiagoa egin zedin. Adarrak ere indartu, eta gehiago ateratzen ziren horrela: bost edo sei zuhaitz sortzen ziren enbor beraren gainean». Egur gehiago lortzeko egiten zuten hori, garai hartan ezinbestekoa baitzen etxeak eta sua egiteko, eta itsasontziak eraikitzeko.

Bidean aurrera egin, eta artzaintzaz mintzatu zaie gida: gaur egun uda osoa Urbian igarotzen duten gazte artzainak daudela kontatu die haurrei. Dena den, Urbia lehen basoa zela gogoratu du, eta ez dela beti, orain bezala, zelai erraldoia izan.

Txondorrak nola egiten ziren azaltzeko egin dute azken geldialdia. Egur ikatza egiteko erabiltzen ziren, eta orbelaren gainean lurra jarrita estaltzen zuten egurra. Horren ondoren, zalantzak argitu, eta, amaitutzat eman du bisita gidatua. Parte hartzaileak nor bere bidetik joan dira, batzuk beste ibilbideren bat egitera, eta besteak, inguruaz gozatzen jarraitzera.]]>
<![CDATA[Auzo koloretsuari so]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/037/001/2021-07-13/auzo_koloretsuari_so.htm Tue, 13 Jul 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1892/037/001/2021-07-13/auzo_koloretsuari_so.htm
San Pedro kalean hasten da ibilbidea. Gaur egun herriko gunerik bizienetarikoa da, baina, garai batean, «arrantzaleen errebal bat, bazterreko eremu txiro bat» zen gune hori, audiogidaren arabera. Izan ere, arrantzaleak baldintza «oso gogorretan» bizi ziren han; harresiko ateak ireki aurretik abiatzen ziren itsasora.

Zeria jatetxean gelditu, eta gidak azaltzen du etxe horrek aurreko mendeetan errebalak zuen itxura irudikatzeko balio duela: jende asko, etxe txikiak eta material kaskarrez eginak.

San Pedro kalean barna jarraitzen du ibilbideak, arbola ilara bikoitzaren artetik. Hango etxeak koloretsuak dira, eta loreekin apainduak egon ohi dira maiz, hiribildukoen kontrara. Setio garaietan etsaiek harresitik kanpo kokagune sendorik izan ez zezaten, debekatuta zegoen etxeetan harlandua erabiltzea, gidaren arabera: «Etxeek arinak izan behar zuten, behar izanez gero behera botatzeko». Ibilbidea kale horretan amaitu eta pintxo batzuk jatea proposatzen du gidak.

Ibilaldiarekin segitzeko aukera ere ematen du, ordea: ezkerretara jo eta Santiago kalera iristen da, ziurrenik Hondarribiko lehen kalera. Magdalena elizan geldialdia egin, eta portuko lehen dendei buruz hitz egiten du audiogidak; eskailerak jaitsi eta ezkerrera geratzen diren bi dendez, hain zuzen: «Errebal honetan, dendak debekatuta egon ziren beti; merkataritza pribilegio bat zen, eta hiribilduaren esku zegoen». Harresitik kanpoko biztanleek hiribildura joan behar izaten zuten erosketak egitera. Hori aldatzearekin batera, auzoen inguruko ikuspegia ere aldatu zen; hala, Portu auzoa turismora zabaldu zen, eta bainulariak ugaritu ziren.

San Pedro kalera itzulita, etxarte estu batetik pasatuz, Arrantzaleen Kofradiaren egoitzara iristen da. «Lehen itsasgizonena zen, eta gaur egun, berriz, arrantzaleena; haien interesak defendatzen ditu». Gaur egun ere, arrantzaleak Hondarribiko ekonomiaren alderdi garrantzitsu bat baitira.

Kofradiaren arkuaren azpitik igaro eta Matxin Arzu kaletik pasatuta, herriko lehenbiziko etxera ailegatzen da: egun, Berrotaran burdindegia dago han.

Amaitzeko, audiogidak itsasoaren ondora darama bisitaria, goi mailako turismoa erakartzeko eraikitako Kai Zaharrera, hain zuzen; han bukatzen da ibilbidea.]]>
<![CDATA[«Sare sozialek zure ilustrazioak ikusarazteko balio dute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2021-07-10/sare_sozialek_zure_ilustrazioak_ikusarazteko_balio_dute.htm Sat, 10 Jul 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1891/040/001/2021-07-10/sare_sozialek_zure_ilustrazioak_ikusarazteko_balio_dute.htm @laida_ninja kontuaren bidez.

Nola iritsi zitzaizun azala egiteko aukera?

Amaia [Telleria, idazlea] eta biok lehenagotik ari gara beste liburu batekin lanean, 36ko gerra garaiko bere familiari buruz. Liburu hau idatzita zeukan, eta, azala behar zutenez, argitaletxekoek hainbat ilustratzaile proposatu zizkioten. Hark esan zuen ni ezagutzen ninduela, eta galdetu zidan ea interesatzen zitzaidan. Baiezkoa esan nion.

Nola sortu duzu azala?

Testua oso bisuala da; irakurtzerakoan konturatu nintzen asko aipatzen zituela hondoko koloreak, eta hainbat elementu agertzen direla. Zuhara itsasoko munduan sartzen denez lehenengo aldiz, eta oso ondo pasatzen ari denez, hori transmititu nahi nuen azalean: haren poztasuna, mundu berri bat deskubritzeko gogo hori.

Haurren aurrean aurkeztu zenuten, Lazkaon. Nolako esperientzia izan zen?

Oso polita. Ludotekako haur talde bat etorri zen, eta Amaiak galdetegi moduko bat proposatu zien, jolasteko. Ni, bitartean, marrazten ibili nintzen, eta orri aurkitzaileak eman genizkien; ume bakoitzak marrazki bat eskatu zidan orri aurkitzailerako. Ikusi genuen interesa zutela eta gurasoren batek liburua erosi zuen.

Haurrentzako liburu bateko ilustrazioa sortu duzu, baina manga estiloko irudiak dituzu sare sozialetan.

Bai, denetarik egiten dut. Animea ikusten hasi nintzen duela bi urte-edo, eta asko kontsumitzen dut. Horrek azkenean eragina du zure marrazkietan. Zuri-beltzetan edo marretan, planoetan, komikietan... Leku guztietatik jasotzen duzu zerbait, eta hori zure eguneroko marrazkietan aplikatzen duzu.

Sare sozialek ateak irekitzeko balio dute?

Bai, Amaiak ni Instagrametik ezagutu ninduen. Twitterretik ere jende askok idazten dit, irudi bat gustatu zaiela esanez, edo komisioak eskatzeko. Horrela ateratzen dira hainbat lan: sare sozialek zure ilustrazioak ikusarazteko balio dute. Baina gertatu izan zait ideiak hartzeko Pinteresten sartu eta nik egindako irudiak ikustea, nire kontuetatik hartuta... Hein batean ilusioa egiten dizu, baina pentsatzen duzu: aizu, zer eskubiderekin hartu duzu?

Aurrera begira, zer duzu esku artean?

Amaiaren beste libururako ilustrazioak sortzen ari naiz, eta Idiazabalgo [Gipuzkoa] enpresa batek ere ilustrazio bat egiteko eskatu dit. Horrez gain, Enara Garmendia idazlearekin batera aurkeztu naiz gazteentzako album ilustratuak saritzen dituen Lazarillo sarira.]]>
<![CDATA[«Bilintxi buruzko kontu asko ezkutuan geratu dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2021-07-09/bilintxi_buruzko_kontu_asko_ezkutuan_geratu_dira.htm Fri, 09 Jul 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2021-07-09/bilintxi_buruzko_kontu_asko_ezkutuan_geratu_dira.htm Bilintx-i buruzko «hain ezagunak ez diren kontuak» bertso saio batean bildu ditu Unai Agirre bertsolariak (Hernani, Gipuzkoa, 1975), Eñaut Agirre anaiarekin batera. Bigarrenez egingo dute Bilintxen Menda ikuskizuna, bihar, Donostiako Antzoki Zaharrean, aukera galdu zutenentzat: «Jende asko kanpoan gelditu zen, eta pena eman zigunez, bigarrenez egingo dugu saioa», azaldu du. Haiekin batera ariko dira Maialen eta Amets Arzallus bertsolariak, eta Joxan Goikoetxea eta Imanol Kamio musikariak.

Zein da saioaren helburua?

Helburua da Bilintxen bertsokera, bertsogintza eta bizitza ezagutzera ematea bertso jarri musikatu jaialdi batean. Bilintx jaio zela 190 urte bete dira aurten, eta hari buruz zerbait egingo ote genuen galdetu ziguten. Egia esan, guk haren bertsoak ezagutzen genituen, bertso mundukoak garenez, eta beste... baina ez genuen hainbeste aztertuta. Gure zalantzak izan genituen, ez genuelako asko ezagutzen, baina azkenean animatu egin ginen, eta ikuskizuna sortu genuen.

Antzoki Zaharrean egingo duzue saioa, toki sinbolikoan.

Bai, Antzoki Zaharreko zaindari izan zen Bilintx, eta behin plaza atera zuenean, Antzoki Zaharraren gainean bizi izan zen.

Zer kontatuko duzue, zehazki?

Batik bat Bilintxen bizitza azalduko dugu, bertso bidez, baita garaiko testuingurua ere. Donostiak garai hartan hamar mila biztanle zituen, herri edo hiri erabat euskalduna zen... Bilintx langile bat zen, lehenik arotza, beti pertsona pobre xamarra diruz, eta bizitza aurrera ateratzeko lan asko egin behar izan zuena. Ideologikoki, liberala zen, Donostia hala baitzen garai hartan, eta gerran parte hartu zuen.

Liberala izateaz gain, erromantikoa zen.

Bai, bere bertso asko dauzkagu amodioari jarriak, baina garai hartako erromantikoen joera guztiak bere egiten zituen: batik bat Europatik zetozen joera horietan oso aitzindari izan zen, eta erromantizismo horren atzean askotan aztertu ez dugun kritika sozial oso indartsu bat dago, bertso oso finetan jarria, gainera. Uste dut hori ez dela nahikoa aztertu izan.

Beste ikuspegi bat eman nahi izan duzue, hortaz.

Bai, Bilintxi buruzko kontu asko ezagutzen ditugu, baina beste asko ezkutuan gelditu dira. Badakigu nor zen, haren bertso asko buruz dakizkigu, baina beste gauza asko ez ditugu ezagutzen. Oinazetan bizi izan zituen azken hilabeteak, eta badirudi hilabete horietan bere lanaren zati handi bat erre egin zuela. Beraz, gelditu zena iritsi zaigu, garai hartako bere inguruko jendeak, bertsozaleek, euskaltzaleek gorde zituztenak, hari hartu zizkiotenak, baina oso zati txikietan... Bilintx oso sakona da, eta gaur egunerako ere balio duten zenbait gauza badaude.

Zer ezaugarri zituen haren bertsokerak?

Euskararen erabilera izugarri bat zeukan, eta umore oso zorrotza zebilkien. Zorroztasun horretan bilatu behar da haren kritika egiteko modua. Gainera, haren bertsoak egiteko modua gure bertsokeratik gertuagokoa egiten da, ondoren jaio ziren hainbat bertsolari ezagunena baino. Hori ziur aski ondo idazten zuelako izango da, gu ere, azken batean, nahiz eta bat-bateko bertsolariak izan, idaztetik gatozelako.

Azken ezaugarri bezala aipatuko nuke bat-bateko bertsolari oso ona zela. Izan ere, askotan zalantzan jarri izan da bat-bateko bertsolaria ote zen edo ez. Garai hartan, bertso jarriek indar handiagoa zuten bat-batekoek baino, eta horregatik iritsi zaizkigu gutxiago, baina oso ona zen horretan ere.

Nolakoa izan da ikerketa lana?

Oso polita. Gehienbat izan da, dagoen dokumentazio eta liburu horietan guztietan begiratuta, beste modu batean ulertzea Bilintx, garai harekin lotu nahi izatea. Baina edozeinek ikusi nahi badu haren bizitza eta historia, Antonio Zabalak Auspoa bildumarako egindako azkenengo aleetan altxor bat dago, eta hortik gauza asko atera ditzake; norbaitek interes berezia badu, hor topa dezake.]]>
<![CDATA[Bidea aldatu da, helburuak ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/038/001/2021-07-02/bidea_aldatu_da_helburuak_ez.htm Fri, 02 Jul 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1951/038/001/2021-07-02/bidea_aldatu_da_helburuak_ez.htm jzioquitar-entzat. Kamiseta laranjak soinean. Maulen hasi eta Getxon (Bizkaia) amaitu zuten uztail osoa iraun zuen espedizioa, Euskal Herria herriz herri zeharkatzeko bide eman ziena. Ibili, eguneko ekintza edo hitzaldia egin, eta, hankak indarberritzerako, abian zeuden berriz, hurrengo helmugarako bidean.

Gaur hasiko da egitasmoa, Zokoan (Urruña, Lapurdi), baina Donejakue bideari jarraitu ordez, kanpalekuetan antolatuko dira aurten.

Euskal Herriko zein diasporako gazteen artean harreman sare bat sortzeko eta euskararen erabilera sustatzeko sortu zen Euskarabentura, eta 2018ko uztailean egin zuten lehen espedizioa. Euskal Herria zeharkatu zuten 120 gaztek lehen bi aldietan.

Iaz, ordea, bertan behera utzi behar izan zuten espedizioa, pandemia zela eta, eta erronkak egin zizkieten gazteei, modu birtualean egiteko. Irune de la Maza Euskarabenturako koordinazio taldeko kidea da, eta azaldu du «kolpea» izan zela bertan behera utzi behar izatea: «Bertan behera uztea erabaki genuenerako, antolaketan geunden bete-betean, oso murgilduta, herriak abisatuta, gazteak izena emanda... Bat-batean horrelako erabaki bat hartzea gogorra izan zen», azaldu du antolatzaileak.

Aurten, berriz, egitasmoa ez da hilabete osokoa izango, eta bi txanda antolatu dituzte; bakoitzera 60 gazte joango dira, eta kanpaleku finkoetan egongo dira, hamar egunez. Lehen txanda gaurtik hilaren 11ra egingo dute, Zokoan eta Lekarozen (Nafarroa); bigarrena, berriz, uztailaren 16tik 25era izango da, Bidania-Goiatzen (Gipuzkoa) eta Aulestin (Bizkaia).

Euskal Herria ezagutzeko helburuak bere horretan jarraituko du. Ez da lehen bezala espedizio ibiltaria izango, baina lehengo formatua «ahalik eta gehien mantentzen» saiatu direla dio De la Mazak: «Egia da ez garela ibiliko herri batetik bestera ibilbidean aurrera egiten, baina goizetan etapak egingo ditugu berdin-berdin, gauden lekuko ingurua behintzat ezagutzeko».

Lo, berriz, zelaietan egingo dute aurten: «Beste urteetan, herriko frontoietan, eskoletako frontoietan, kiroldegietan... egin izan dugu lo, baina aurten, kanpadendetan egingo dugu, leku itxiak saiheste aldera».

Zailtasunak

Plana berregituratu eta egoerara egokitzea ez da erraza izan, ordea, antolatzaileentzat. Testuinguru aldakor batean prestatu dute aurten espedizioa, pandemiaren bilakaera gorabeheratsuak «ezjakintasuna» sortzen zuelako, etengabe. «Gure aldetik gogoa zegoen, babesle eta herriko arduradunen sostengua geneukan, gazteengan ilusioa ikusten genuen... mundu guztia geunden prest, baina ez genekien zer erabaki: pauso bat aurrera egin edo atzera bota».

Izan ere, herri askotatik jaso dituzte bertara gonbidatzeko deiak, baina beste urte batean joatea nahiago zutela esaten zieten: «Herri askotan esan digute ohiko urte batean izanez gero inongo arazorik ez zela egongo, baina aurten... Noski, ulertzen dugu: haientzat ere sekulako ardura da».

Izen emateetan ere igarri dute eragina: iazko espediziorako 350 eskari inguru izan zituzten, eta aurtengorako, berriz, 190 bat izan dira. «Jende askok deitzen zigun esateko: 'Baina egingo da? Izena emango dut?'. Noski, guk ezin genien erantzun ziur bat eman, nahi genuela esaten genien, baina ezin geniela guztiz ziurtatu egingo zenik».

Pixkanaka, ordea, egin beharreko lanak burutu dituzte, eta itxi dute lotu beharrekoen zerrenda. Pandemiak ezin izan du itzali elkarteko kideen eta gazteen abentura grina.

Gazteak, gogotsu

Zailtasun ororen gainetik gazteak gogotsu daudela nabarmendu du antolatzaileak. Azken asteetan, abiatzeko eguna gerturatu ahala, zalantzak argitzeko-eta deitu izan diete, eta gogotsu ikusi dituzte: «Denok nahi dugu etxetik atera, baina gazteengan gogo berezia ikusi dugu. Izena eman nahi dute mila gauzatan, aurten gurekin datozen asko aurretik edo gero beste kanpaldi batera doaz...», esan du antolatzaileak.

Aurten 2004. eta 2005. urteetan jaiotako gazteen txanda da, baina iaz aukeratuak izan ziren hainbat parte hartzaileri ere aukera eman diete Euskarabenturara batzeko: «Elkarteak erabaki zuen joan den urtean parte hartzekoak ziren batzuen izenak gordetzea, 2003an jaiotakoek bigarren aukera galdu zutelako».

Horietako bat da Olatzagutiko (Nafarroa) Paula Gaspar: «Esan zidaten aurten egingo zela eta hautatua izan nintzela». Joan den urtean ikastetxera joan ziren espedizioa aurkeztera, eta izena eman zuen: «Mendira joatea asko gustatzen zait, eta lagunak egiteko aukera da, euskara bultzatuz. Horregatik erabaki nuen parte hartzea», esan du gazteak. Hainbat gauza espero ditu Euskarabenturatik: «Lagunak egitea, ondo pasatzea, mendian asko ibiltzea, eta leku berriak ezagutzea ere bai».

Hainbat bidelagun izango dituzte aurtengo jzioquitarrek ere, Euskarabenturaren helburu diren balioak sustatzeko: parekidetasuna, bizikidetza, ingurumenarekiko begirunea... Urtero bezala, Kike Amonarriz eta Asisko Urmenetak, esaterako, parte hartuko dute. Baina sorpresak ere izango dira, urtero bezala, eta ezkutuan mantenduko dituzte gonbidatu bereziak. Garrantzi handia ematen diete zuzenean nahiz zeharka balio horiek sustatzeari: «Beste urteetan bezala mantendu nahi genituen dinamikak, lanketa ezberdinak... ahal zen neurrian», dio antolatzaileak.

Abentura eredua moldatuta, baina filosofia berarekin abiatuko dute Euskarabentura, behin jzioquitakoa, hau da, piztutakoa, itzali ez dela frogatzeko: «Erakutsi nahi dugu guk hemen jarraitzen dugula, eta sortu zen hori piztuta dagoela oraindik, bizirik mantentzen dela».

Espediziora joan ez direnek sare sozialen bidez jarraitu ahal izango dute abentura: Facebook, Twitter eta Instagramen @euskarabentura kontuari jarraituta, edo Euskarabentura izeneko aplikazioa deskargatu dezakete hala nahi dutenek.]]>
<![CDATA[«Sukaldaritzaz eta gozogintzaz euskaraz idaztea izan da xedea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2021-07-01/sukaldaritzaz_eta_gozogintzaz_euskaraz_idaztea_izan_da_xedea.htm Thu, 01 Jul 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1886/040/001/2021-07-01/sukaldaritzaz_eta_gozogintzaz_euskaraz_idaztea_izan_da_xedea.htm
Zergatik erabaki zenuen wikiliburua sortzea?

Sukaldaritzaz eta gozogintzaz euskaraz idaztea izan da xedea. Jakintza jakin bat transmititzeko egin dut, bai, baina hortik harago, helburua euskaraz egitea izan da, pentsatzen nuelako euskaraz ez zegoela nahikoa idatzia sukaldaritzaz. Hasier Etxeberriak bere bigarren sukaldaritza liburuan kritika bat egin zuen, eta nik guztiz bat egiten dut harekin: euskal sukaldaritza goi mailan dago, hemengo kulturan eta munduan, Michelin izarrekin eta abar, baina, era berean, idatzita, eta bereziki hor goian dabiltzan horiek idatzita, oso gutxi dago euskaraz.

Zergatik sortu duzu formatu horretan?

Idazten hasi nintzenean, konturatu nintzen material asko neukala, eta, asko luzatzen hasi nintzenez, nahasteko beldurra neukan: zein zen kopia, zein zuzenketa... Orduan, Iñaki Alegriari galdetu nion nola egingo lukeen. Wikiliburuaren aukera aipatu zidan. Hark laguntzeko prestutasuna azaldu zuen, eta Xabier Cañas aurkeztu zidan, wikien inguruan ibiltzen den lagun bat, eta ez nuen bi aldiz pentsatu.

Parte hartzailea izatea da asmoa, ezta?

Bai, elkarlana sustatzeko aukera ematen du, eta helburua hizkuntza izanik, terminologia eta hiztegia zabaltzea, nik uste aukera onena zela. Batetik, irekia geldituko delako, eta, bestetik, wikia bera ere nahiko goian dagoelako bilatzaileen artean, eta horrek zabaltzen lagunduko duelako. Gainera, nik bezala beste edonork zuzendu dezake, eta niretzat garrantzitsua zen hori, akats asko izango dituelako eta osatu ere egin daitekeelako.

Nolakoa izan da sortze prozesua?

Eromena izan da, eta, hainbeste testu dagoenez, akatsak egon daitezke. Horregatik nahi dut jendeak ere zuzendu dezan. Eromena izan da: batetik, ez dudalako inoiz halakorik egin, nahiz eta sukaldaritzako irakaslea izanda liburu dezente ditudan eta gutxi gorabehera banekien zein eskema jarraitu nahi nuen. Baina eskema hori ere handitzen joan da une oro; luzatu eta luzatu aritu naiz. Sukaldaritzako gaur egungo eta garai bateko liburuak erabili ditut, euskal Wikipedia ere bai, nire esperientzia... horren guztiaren nahas-mahasa izan da.

Zein puntutan zaudete orain?

Txertatze fasean gaude, loturak egiteko fasean. Erraza izan dadin gauzak aurkitzea, eta, kategorien bitartez, aukera eman dezan orrialde batetik bestera joateko. Loturak egiten eta argazkiak txertatzen ari gara orain, eta uztailaren 31rako espero dugu hori egitea.

Herri mugimenduarekin lotuta egon zara; herri bazkarietarako hamaika otordu prestatu dituzu.

Bai, batean eta bestean ibili naiz Lezon, herrigintzan; istorio oso politak ditugu. Duela urte batzuk, adibidez, Lezoko herriak 800 urte betetzen zituela eta, jai handi bat antolatu zen, eta jai horretan txahal bat erre zen. Txahalaren erdia ere ez zen jan, eta ondorioz, hartu, puska handietan zatitu, eta izozkailuan sartu zen. Beste hiruzpalau urtetan balio izan zuen, herri afari ugaritan tomatearekin eta piperrekin jarrita bigarren plater gisa jateko. Bertso afari batean, Amets Arzallus eta Sustrai Colinarekin, hori izan zen gai nagusia: afari horretan 800 urte zituen haragia jan zutela.

Zer eman dizu sukaldaritzan lan egiteak?

Gauza asko eman dizkit, onak eta txarrak. Ikasketak 1992an bukatu nituen, eta bukatu orduko hasi nintzen lanean. Hiru anaietatik lehena izan nintzen emantzipatzen; bata euskal filologoa da, eta bestea ingeniaria. Aukera hori sukaldaritzari esker izan dut. Baina, gero, oso ofizio gogorra da. Gogortasun horrek asko erakusten du, bizitza bera zer den, zer den ordu asko lan egitea... horrekin ere ikasten duzu.

Eta irakasle gisa aritzeak?

Heziketaren beste alde bat erakutsi dit: zer-nolako garrantzia duten norbere autoestimuak eta emozioek, gazteei begira batik bat. Askotan, ikasleekin gehiago lantzen dut hori, sukaldaritza baino, frustrazio asko ikusten baitut gazte batzuengan; ikasle asko eta asko oinarrizko hezkuntza gainditu ez dutenak dira... Autoestimuaren eta emozioen garrantziaz asko irakatsi didate.]]>
<![CDATA[Itsasoa ezagutu ala arriskua bizi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/038/001/2021-06-29/itsasoa_ezagutu_ala_arriskua_bizi.htm Tue, 29 Jun 2021 00:00:00 +0200 Ane Insausti Barandiaran https://www.berria.eus/paperekoa/1920/038/001/2021-06-29/itsasoa_ezagutu_ala_arriskua_bizi.htm
Halako esperientziak «etengabe» izaten dituztela dio Iulen Elkoro Zarauzko (Gipuzkoa) Moor surf eskolako irakasleak: «Bizitza guztian izan da hala; nik txiki-txikitatik hau horrela ezagutu dut», dio. 8 urte zituenetik dabil surfean, eta surf eskola berak sortu zuen. «Bandera horiaren ertzean egoten garenez, lehenengo sorosleak gu gara; jende pila bat sorosten dugu, surfean edo irakasten ari garenean».

Horrelakoak gertatzearen atzean dagoen arrazoia da jendeak —batez ere kostaldean bizi ez denak— ez duela itsasoa ondo ezagutzen, Xabier Aranburu Axi Muniain surf eskolako irakaslearen arabera: «Itsasoan ibiltzen den jendeak, normalean, jakiten du itsasoan era seguru batean ibiltzeko beste. Hondartzara udan bakarrik etortzen direnek, ordea, oro har, ez dute ulertzen itsasoaren dinamika».

Eta ez soilik itsasoarena: ezta sorosleek emandako informazioarena ere. Asier Nietok zortzi urte daramatza Zarautzen sorosle, eta sorosle arduradun ere izan da bost urtez: «Jendeak, batetik, ez daki itsasoa irakurtzen; eta, bestetik, normalean, edo ez ditu seinaleak ikusten, edo ez ditu ulertzen. Kasu gutxi egiten diete. Askotan galdetzen digute, batez ere Euskal Herritik kanpokoek: 'Aizue, bandera horiek zer dira?'».

Surflariek diote antzeman egiten dutela norbaiti zerbait gertatu aurretik, eta adi daudela etengabe: «Askotan gertatu izan zaigu klase bat ematen egon eta ikustea bi pertsona bandera gorriko eremura sartzen. Gure artean komentatzen dugu: 'Baietz hemendik hamar minutura bi horiek itsaso barruan ezin atera egon'... Eta asmatu», azaldu du Aranburuk.

Sorosleek prebentzio lana egiten dutela azaldu du Nietok: «Guk kanpotik egiten dugun lehen lana prebentzio lana da: bainurako eremua ezartzen dugu, ur ertzean egoten gara jendeari eremu gorrietan ez bainatzeko eskatzen, edanda ikusten baditugu dutxara joateko aholkatzen...». Baina, halere, ezustekoak gertatzen dira, bai ezjakintasunagatik, eta baita sorosleen ordutegitik kanpo ibiltzeagatik ere.

Hezkuntzaren garrantzia

Elkorok garbi dauka nolako garrantzia daukan hezkuntzak arriskua saihesteko orduan, eta horregatik dio Moor surf eskolan itsasoaz gozatzea bezainbeste dutela jomugan itsasoaz irakastea: «Surf eskolek surfa egiten irakasten dugu, bai, baina, batez ere, itsasoa ezagutzen eta bertan segurtasunez ibiltzen irakasten dugu». Ez du begirale hitza gustuko: beraiek irakasleak direla dio.

Hondartzak ez direla lauak erakusten diete ikasleei, lehenik. Hondarrezko mendiak daudela azaltzen diete, batetik, eta horietan apurtzen direla olatuak. Bestetik, errekatxoak egon ohi direla, eta horietan ur-lasterrak egoten direla, zuloak, olatuek ekarritako urak itsasora itzultzeko. «Laburbilduz, olatuak dauden egun batean, olaturik ez dagoen gunea arriskutsua da, gune horretan zuloa dagoelako, eta, beraz, ur-lasterra dagoelako», dio Elkorok.

Uretan daudenean ere etengabe egiten diete erreferentzia aurretiko azalpenei, itsasoa irakurtzen ikasteko. Gero, azalpen horiek lagunei eta senideei helarazteko eskatzen diete, eta, ondoren, bakoitzak marrazki bat egiten du, eskema moduan ikasitakoa azaltzeko. Surf eskolan dituzte batzuk.

Xabier Aranburuk dio askotan denbora muga dela horretarako: «Kontua izaten da klase asko ordu eta erdi edo bi ordukoak izaten direla. Tarte horretan ezin diozu jendeari teoria asko azaldu». Hori bai, udalekuetan, adibidez, aste osoa izanda, gehiagorako astia izaten dute: «Gaztetxoei ere komeni zaie horrelako kontuak jakitea. Saiatzen gara ondo erakusten, haiek ere lagunei azaltzeko: zer diren ur-lasterrak, nola sortzen diren, nola begiztatu, non dauden jakin, zer ezaugarri dituzten...».

Hezkuntzaz gain, informazio kartelak jartzea egoki ikusiko lukete hirurek. «Guk askotan esan dugu lan pixka bat gehiago egin beharko litzatekeela argibideak dutxetan bertan edo hondartza sarreran dauden hankak garbitzeko iturrietan jartzeko: banderen koloreen azalpena, adibidez». Denek ikusteko moduko tokietan eskema edo irudien bidez azalpenak jartzeak lagundu egingo lukeela diote, orain koronabirusaren panelak dauden tokian, esaterako.

Leku mugatua, kexa iturri

Sarri, itsasoaren egoerak ez du baimentzen bainularientzako gunea jendeak nahi bezain zabala izatea. Eta orduan entzuten dituzte surflariek iruzkinak: «Kanpotik esaten dituzte 'Zarautzen dena surflarientzat da', eta horrelakoak; baina, egiazki, segurtasuna bermatutako gune horiek estuak dira, eta gainontzeko guztia sekulako zuloak, ur-lasterrak eta abar izaten dira. Ez da segurua hor bainatzea».

Hala berretsi du Aranburuk ere: «Bandera horiak ez jartzeko arrazoia da Zarauzko hondartzak, irekia izanik, ur-laster pila bat dauzkala. Nahiz eta surf eskolarik ez egon, ezingo lituzkete bandera hori luzeak jarri, hondartzaren egoerak berak ez baitu halakorik baimentzen».

Sorosleen lan baldintzak ere kontuan hartzekoak dira: «Eremuak jarri behar ditugu, baina kontuan hartu sarritan itsasoa arriskutsu dagoela, bi pertsona gaudela gehienez eremuko, ehunka bainulari daudela... Gauza asko zaindu behar ditugu», dio Nietok. Orain 21 sorosle daude Zarauzko hondartzarako, sei eremutan banatuta, eta bakoitzean dorre bat. Gune bakoitzean, hortaz, hondarretan, bi edo hiru pertsona daude. «Pertsona kopuru ideala zein den ez dakit, zaila da neurtzea, egun batzuetan ez baitago ia lanik, itsasoa lasai badago. Baina, jende asko dagoen egunetan, ez gaude sobran».

Surflarien gunean ere baldintza gogorretan lan egiten dutela gogoratu nahi izan du Elkorok: «Nahi dut jendeak baloratzea guk hor zer lan egiten dugun, sorosten egoten baikara etengabe. Gure lan baldintzak oso zailak dira, eta gu gauden eremuko baldintzak ez dira egokiak bainatzeko».

Eskukada bete istorio

Hirurek dituzte gogoan zenbait pasadizo. Nietok bi gazterekin izandako ezusteko bat du gogoan. Ez zituzten aurkitzen, eta Mollarri irlan aurkitu zituzten, «arroka artean, nahiko gaizki, zauriz beteta». Motorrean joan ziren hara, eta ia bi orduko erreskate bat izan zela oroitzen du. Helikopteroari laguntza eskatu zioten, baina, iluntzen ari zuenez, ezin zen agertu, suhiltzaileek ezin zuten lurretik iritsi, Ertzaintza eta Udaltzaingoa ere hondartzan zeuden... «Azkenean, esan genuen: uretatik saiatzen ez bagara, akabo». Uretatik ateratzea lortu zuten, eta gogoan du ateratzerakoan nola oihukatu zuten: «Bizirik nago!».

1990eko hamarkadan bizi izandakoa ekarri du gogora Elkorok. Gogoan du talde bati klase bat ematen ari zela, tartean Harri Garmendia igerilari olinpikoa zegoela, eta bat-batean olatuen serie bat agertu zela: «Bat-batean serie bat etorri zen, nahiko indartsua. Seriean sartutako ura ateratzerakoan, 30 bat bainulari eraman zituen, 30 bat metro barrura». Garmendia eta biak ibili ziren bata igerian eta bestea taularekin jendeari laguntzen. Ondo gogoratzen ez den arren, pertsona bat hil zela uste du.

Xabier Aranburuk, berriz, sorosleak ez zeuden une batean bizitakoa du gogoan. Sekulako korrontea zegoen egun batean surfean ibili ondoren, irtetear zeudela, kanpinetik surflari bat zihoala ikusi zuen, eta haiek zeuden lekuan sartu zela. «Mollarriraka eramaten ari zen ur-lasterra, arroketarantz, eta ez zen konturatzen ari. Gu txikituta geunden, ezin ginen sartu laguntzera». «Zorionez», dio, bi olatu agertu ziren, eta lehenengoa hartu zuen surflariak, eta ateratzea lortu: «Orduan azaldu genion berriro hor ez sartzeko, arriskutsua zela... Guk sekulako sustoa hartu genuen».

Horregatik nabarmendu dute itsasoa ezagutzearen eta jarritako seinaleak errespetatzearen garrantzia. Haiek ere badakite zer den hondartzaz eta itsasoaz gozatu nahi izatea: «Gu ere, lanetik kanpo, surflari edo bainulariak gara, eta badakigu zer den hori nahi izatea. Baina neurria hartu behar izaten diogu», dio Nietok.]]>