<![CDATA[Arantxa Elizegi Egilegor | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 06 Dec 2019 10:09:08 +0100 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Elizegi Egilegor | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Garapena sustatzeko Nobel saria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1906/016/001/2019-12-05/garapena_sustatzeko_nobel_saria.htm Thu, 05 Dec 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1906/016/001/2019-12-05/garapena_sustatzeko_nobel_saria.htm
«Nobel saria jasoko balute, estatuek beste era batera jokatuko lukete», otu zitzaion ordu hartan Von Uexkulli, eta Nobel institutuko atea jo zuen. Haiek, baina, ez ziren iritzi berekoak, eta beste bide bat hartu behar izan zuen politikari eta ekintzaileak. Eta hala sortu ziren Right Livelihood sariak, Nobel Alternatibo esaten dietenak.

Lehen urte hartan, bi izan ziren sarituak: Hassan Fathy arkitektoa eta Plenty International AEBetako gobernuz kanpoko erakundea. Geroztik, askoz gehiago izan dira Nobel ez-ofiziala jaso dutenak; Petra Kelly politikari eta ekintzaile alemaniarra eta Survival International gobernuz kanpoko erakundea, besteak beste. Aurten beste lau ekintzailek jaso dute saria:

AMINATU HAIDAR

Saharako Gandhi ere deitzen diote Haidarri, Marokok hainbatetan atxilotu eta torturatu arren protesta baketsuei eutsi dielako. Maiz salatu izan du Marokok giza eskubideen aldeko ekintzaileei ematen dien tratua: «Hemen ez dago manifestaziorako eskubiderik, ez eta adierazpen askatasunik ere. Inork autodeterminazioaren aldeko aldarririk ateratzen badu, atxilotu eta torturatu egiten dute».

Ez da hori Haidarrek bere lanagatik jasotzen duen lehen saria. Duela hamar urte, 2009ko azaroan, Civil Courage saria eman zioten AEBetan. Etxera bueltan zela, ordea, Marokok galarazi egin zion Mendebaldeko Saharan sartzea, bere dokumentuetan sahararra zela agertzen zelako eta berak uko egin ziolako marokoar nazionalitatea aitortzeari. Rabatek Espainiara kanporatu zuen, baina Madrilek ez zion Saharan sartzen utzi, bere pasaportea ez zelako «legezkoa».

Hainbat astez luzatu zen protesta, eta haren egoerak nazioartearen arreta bereganatu zuen. Horri esker, azkenean, Marokok amore eman eta etxera itzultzeko baimena eman zion ekintzaileari. Ordurako, ordea, haren osasuna nabarmen okertua zen.

Geroztik ere hainbat eraso eta debekuri aurre egin behar izan die Haidarrek. Berak argi du zein den bidea: «Itxaropena dut etorkizunari begira. Ziur naiz egun batean justizia helduko dela, baina ez dut uste egun hori gertu dagoenik».

GUO JIANMEI

Emakumeen eskubideen alde lan egin du urte askoan Guo Jianmeik Txinan, 650 milioi emakumeren herrialdean. Bera izan zen emakumeen eskubideen alde onartutako lehen legea bultzatu zutenetako bat. «Txinan, loti ederraren antzekoa da legea. Egon badaude, baina askoz hobeto balia daitezke, eta era horretan emakumeen eskubide eta beharrak bete ahal izango lirateke», esan izan du berak behin baino gehiagotan.

Txinako testuingurua aldatu egin zen NBEk iragarri zuenean 1995ean han egingo zuela Munduko Emakumeen IV. Konferentzia. Horren ostean sortu zen emakumeei lege aholkularitza eskaintzeko gobernuz kanpoko lehen erakundea. Haren lehen kasua Xuzhouko emakume batena izan zen. Poliziak atxilotu eta hil egin zion semea, eta, hiriburura jo zuenean argibideak eskatzera, autobus batek harrapatu zuen. Hari epaitegira lagundu zionean, honela esan zion epaileak: «Nola etor zaitezke itxura hori duen emakume batekin? Ez al duzu beste kasurik?». Hor amaitu zen auzia. Epaileak entzungor egin zion, eta aretotik bidali zituen.

Atzo, baina, haren lana saritu zuten Stockholmen. Guo bera ezin izan zen han egon, baina euren lanaren aitortza gisa hartu zuen saria: «Nire taldeari eta nire lanari egindako aitortza bat da hau, eta bultzada bat emango dio Txinako emakumeen borrokari».

GRETA THUNBERG

Ekintzaile suediarrak ez du aurkezpenik behar. Klima aldaketaren aurkako borrokaren ikur bilakatu da 15 urteko gaztea azken urtean. Suediako hauteskundeen atarian, bera izan zen klimaren aldeko lehen ikasleen greba antolatu zuena, eta hortik jaio zen Fridays For Future mugimendua.

«Badakigu zerbait egin genezakeela egoera aldatzeko. Nik ezin dut bozkatu, baina nire esku dago gure ahotsa entzunaraztea. Ostiralero, klasetik irteten naiz parlamentuaren aurrean esertzeko, eta hala jarraituko dut gure agintariek Parisko Akordioarekin bat egin artean». Hain zuzen ere, klimari buruzko goi bileran da egungotan Thunberg, eta beraz ezin izan du sari banaketan egon. Mugimenduak Suedian duen ordezkaritzako kideek hartu zuten hitza haren ordez: «Inoiz ez dugu sari bat jaso. Hau ez da pertsona bakarrarentzako saria, mugimendu osoarentzakoa baizik».

DAVI KOPENAWA

Brasilgo herri indigenarik handiena da yanomamiena, eta haien kide da Kopenawa. Haien lurraldea Brasil eta Venezuela artean dago kokatua. Urre bila doazen meatzarien eta nekazaritzan aritu asmo dutenen bisitak ohikoak bilakatu dira haien lurretan, kalterako gehienetan. Hain zuzen ere, yanomamien %20 inguru hil egin ziren meatzariek 1980. eta 1990. urteen artean eramandako gaitzen ondorioz.

Kopenawa eta beste buruzagi indigenen lanari esker, 1992an Brasilgo Gobernuak 96.000 kilometro koadroko eremua aitortu zion herri indigena horri. Gerora, Hutukara Yanomami Elkartea sortu zuten, haien eskubideak bermatzeko. Kopenawa elkarte horretako burua da, eta egun indigenek duten ordezkari nagusia.]]>
<![CDATA[«Beldur naiz egunen batean norbaitek tiroz hilko ote nauen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/017/001/2019-12-05/beldur_naiz_egunen_batean_norbaitek_tiroz_hilko_ote_nauen.htm Thu, 05 Dec 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1961/017/001/2019-12-05/beldur_naiz_egunen_batean_norbaitek_tiroz_hilko_ote_nauen.htm
Zein da gaur egun yanomamien egoera?

Jair Bolsonarorekin okerrera egin du egoerak. Egia da herriak aukeratu zuela estatua zuzentzeko, baina ez da gure gustukoa. Bera militarra da; militarrek badute jokatzeko eta pentsatzeko modu berezi bat, eta modu hori ez dator bat indigenon bizimoduarekin.

Eztabaida handia egon da Amazoniako suteekin lotuta Bolsonarok GKEen aurka egindako salaketekin. Zuek bertatik bertara bizi izan duzue egoera. Zer iritzi duzue?

Jakin dugu guk ere eztabaida horren inguruan, eta argi dugu gobernuz kanpoko erakundeek ez dutela zerikusirik horrekin guztiarekin. Bada denbora gero eta jende gehiago datorrena lurrak kolonizatzera, lehen basoak ziren eremuetan nekazaritzan eta abeltzaintzan aritzeko asmotan. Lurra, baina, oso lehor dago, eta litekeena da nekazari edo abeltzainen batek zigarrokin bat-edo botatzea edo su txikiren bat piztea eta gero lehortearen ondorioz zabaldu izana. Hori, ordea, ezin zaio nekazariari egotzi, presidentearen eta gobernuaren politika okerrei baizik.

Amazonia eremu babestua izan arren, aldaketak egon badaude orduan.

Bai. Maiz ohartarazi dut kutsaduraren kalteez, hirietako kutsaduraz, suteez, enpresa handiez, petrolio ustiaketaz eta abarrez... Hirietako jendeak gustuko du bidaiatzea, eta horretarako eraikitzen dituzte azpiegitura handiak, eta horretarako lurrak kentzen dizkiote basoari; suak pizten dituzte, eta basoak mozten. Yanomamiek hori guztia sentitu egiten dugu, nahiz eta hirietatik urrun bizi. Ohartzen gara nola kutsadura hirietatik datorren, eta zeruak eta lurrak gurutzatzen dituen gurera heldu arte.

Zer egin daiteke horren aurka?

Hirietako eta hiriburuetako arazoa da. Populazioa handituz doa, eta hori gelditzea oso zaila da. Politika publikoak behar dira, nazio mailako politikak. Herriak badu hori guztia geldiarazteko boterea. Politikariek, enpresariek, boteretsuek, agintzen dutenek egoerak bere horretan jarraitzea nahi dute, baina gure esku dago hori aldatzea.

Zer erantzun jaso izan duzu nazioartera jo izan duzunean?

Maiz bidaiatu izan dut nire herritik kanpora, eta hala egin dudan bakoitzean baliatu dut aukera gure egoerari, bizimoduari eta kulturari buruz hitz egiteko eta laguntza eskatzeko. Inoiz ez didate erantzun argirik eman, baina onartu dute laguntza behar dugula, nahiz eta gero esku hartu ez. Elkarrizketak egin dizkigute, eta baita galderak ere, baina gero babes gutxi jaso dugu. Hala ere, haien laguntza, nazioartearena, ez da aski kutsadurak zabaltzen jarraitzen badu.

Dena den, gure bidaien helburua ez da soilik gobernuen babesa jasotzea: herri indigenaren berri ematea ere bada. Horrek, agian, ez du konponduko arazoa, baina aurrerago konponbide bat aurkitzen lagundu dezake.

Giza eskubideen aldeko abokatua ere bazara. Nondik nora hartu zenuen erabaki hori?

Nire ideia izan zen. Bizi izandako esperientziek eta sufrimenduak bultzatu ninduen erabaki hori hartzera. Bi edo hiru urte nituenean oso gaixo egon nintzen. Gure komunitateak ezagutu zuen lehen izurrite handia izan zen hura. Familiako kide asko eta lagunak ere gaixotu ziren. Orduan pentsatu nuen handitzean egingo nuen lehen gauza portugesa ikastea izango zela, hizkuntza horretan hitz egiten zutelako zuriek eta horrela nire jendea defendatu ahalko nuelako, eta agintarien eta herriaren arteko zubi lana egin ahal izango nuelako. Nire jendeak zaindu egin ninduen, eta ahalegin hori itzuli nahi nien.

Gero, Claudia ezagutu nuen. Hungariarra zen, eta gerran galdu zituen aita eta anaia. AEBetan ezagutu genuen elkar. Hara ihes egin behar izan zuen hamar bat urte zituela, eta geroztik gu bezalako jendeari laguntzen aritzen da AEBetako Gobernuarekin elkarlanean.

Mehatxurik jaso izan duzu inoiz?

Bai, eta beldur naiz egunen batean nire komunitatetik kanpo zuriekin aurkitu eta norbaitek tiroz hilko ote nauen. Oso beldur naiz suteez, eta erasoez, baina ez naiz horregatik etxean geratuko; ezin naiz etxean geratu. Hau da nire lana, salaketak jartzea, nire komunitatea defendatzea eta lurrak babestu behar direnean babestea. Beldur naiz, bai, baina gure komunitateak buruzagi bat behar du, eta, norbaitek tiro batez hiltzen banau, beste norbaitek hartu beharko du buruzagitza.

Zer esan nahi du sari honek zuretzat?

Oso garrantzitsua da sari hau guretzat. Herri bati, yanomamiei, egiten zaion aitortza da, eta baita herri indigenei ere. Hirietako jendearen errespetua ere erakusten du, eta horregatik borrokatu izan gara hainbat urtez. Harro nago Suediako jendeak sari hau eman digulako, honek gure borroka indartzen baitu eta niri ere indarra ematen baitit.]]>
<![CDATA[Abian da legealdi berria Espainian, inbestidurarako egunik gabe]]> https://www.berria.eus/albisteak/174628/abian_da_legealdi_berria_espainian_inbestidurarako_egunik_gabe.htm Tue, 03 Dec 2019 21:44:44 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174628/abian_da_legealdi_berria_espainian_inbestidurarako_egunik_gabe.htm

Comença una nova legislatura al Congreso. Des de @JuntsXCat continuem reclamant el mateix. Aixi, resumit i com a concepte: LLIBERTAT! pic.twitter.com/B0fdK0Ng2P - Laura Borràs ð;Â;ÂÂÂÂ;ÂÂÂÂÃ'¾ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÃ'´ÂÂÂÂÂÂÂÂÂÃ'Â- (@LauraBorras) 2019(e)ko abenduaren 3(a) Mahai osatzeko garaian heldu dira ezustekoak. PSOEk hirugarren aulkia eskaini zion PPri, eskuin muturra Kongresuko Mahaitik kanpo uztearen truke. Hark, ordea, bestelako asmoak zituen, eta sozialistei ezetz esan ostean, Voxi proposatu dio bere balizko bi aulkietatik bat Ciudadanosi ematea, PPren babesaren truke. Izan ere, kolpe gogorra jaso zuen C'sek azken hauteskundeetan, eta soilik hamar diputatu eskuratu zituen. Azkenik, baina, Voxek ez du Ciudadanosen hautagaitza babestu, eta mahaitik kanpo geratu da alderdia. Eskuin muturrak, berriz, presidenteordetza bat eskuratu du. Ignacio Gil Lazarok beteko du kargu hori; PPko diputatu izandakoa da. Mahaia, beraz, honela geratu da banatuta: hiru ordezkari PSOEk, hiru Podemosek, bi PPk eta bakarra Voxek. Azken horrek PPren jarrera salatu du: «baliogabeko botoa» eman izana egotzi dio, Ciudadanosen alde egin izanagatik: «PPk bazekien Ciudadanos ez zela aterako, eta aukera zuen Voxen alde bozkatzeko. Baina ez du egin, eta, ondorioz, ezkerrak aulki bat gehiago eskuratu du». Karguaren zina egiteko unean ere izan da istilurik. Joseba Agirretxea EAJko diputatuak eta Mertxe Aizpurua EH Bildukoak euskaraz egin dute karguaren zina. Moduarekin ados ez, eta Santiago Abascal Voxeko buruak hitza eskatu du, baina Batetek ez du prozedura eten. Zurrumurruak eragin ditu ERCko diputatuen kargu hartzeak ere. Hau esan dute: «Preso politikoen askatasunaren alde, eta Kataluniako Konstituzioa sortu arte, bai, legeak hala aginduta zin egiten dut». PPk eta Voxek auzitara jotzeko aukera aipatu dute. Aizpuruak, horren aurrean, zera adierazi du: «Auzitegi Konstituzionalak ere ontzat jota dauzka guk erabilitako formulak». Gaineratu du aurreko legealdian ere erabili zituztela. «Eskuineko hiru alderdien nahia da Kongresuan adierazpen askatasuna galaraztea». Voxek «Espainiarengatik» formula erabili du karguen zina egiteko.]]> <![CDATA[Pestizida batek eragindako kalteen erantzule egin dute Frantziako Estatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/020/001/2019-12-03/pestizida_batek_eragindako_kalteen_erantzule_egin_dute_frantziako_estatua.htm Tue, 03 Dec 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1877/020/001/2019-12-03/pestizida_batek_eragindako_kalteen_erantzule_egin_dute_frantziako_estatua.htm
Frantzian, 1968tik ezagunak ziren pestizida horren ondorioak, eta parlamentuko batzorde batek hura erretiratzeko ere eskatu zuen. Baina, hala ere, 1981ean, merkaturatzeko baimena eman zuen Parisek. «Gaur egun, ulergaitza da erabaki hura, kontuan izanik bagenuela haren arriskuen berri», azaldu du Luc Multigner ikertzaileak.

Frantziako presidente Emmanuel Macronek iaz bi departamenduetara egindako bisitan dagoeneko onartu zuen estatuak «bere erantzukizuna aitortu» beharko duela. Urrunago doa pestizidaren ondorioak ikertzeaz arduratu den batzordea, eta «berandu eta motel» erantzutea egotzi dio estatuari.

Txostenaren arabera, 1991. urtean Europako Batasunak zuzentarau bat onartu zuen Frantziaren menpeko bi departamenduotan klordekona erabiltzea debekatzeko. Baina François Mitterranden gobernuan izandako bi Nekazaritza ministrok indargabetu egin zituzten zuzentarauok, nekazarien eta enpresarien presioari men eginez. Dokumentuak, baina, bestelako erantzule batzuk ere aipatzen ditu, tartean bi uharteetako hautetsiak, zeintzuek pestizidaren erabilera bultzatu zuten, Guadalupe eta Martinikako ekonomiaren oinarri den banana ekoizpena gain behera joan ez zedin.

Banana izan da urte luzez bi lurralde horietako ekonomiaren sostengu nagusia. Urtero 270.000 tona esportatzen dituzte, eta kantitate horretatik %70 inguru Frantzian kontsumitzen da; beraz, ez da harritzekoa pestizida gurgurioaren aurka eraginkorra zela frogatutakoan hura erabiltzen hasi izana. Orotara 300 tona isuri zituzten, mundu osoan ekoiztutakoaren %17 inguru. Frantziak berak pestizida debekatu eta gero ere hura erabiltzen jarraitu zuten bi departamenduetan.

Osasun arazoak

Hogei urtean baino gehiagoan erabili zuten pestizida horren arrastoak nonahi aurkitu daitezke egun Guadalupen eta Martinikan; besteak beste, batatetan, arrautzetan, ur gezako arrainetan edota oskoldunetan, baina, batez ere, gizakietan. Ikerketaren arabera, bi uharteotako herritarren %90en odolean aurki daitezke pestizida arrastoak.

Molekula horrek 500-600 urte behar ditu lurzorutik erabat desagertzeko. Arazoa da, ordea, tarte horretan uretara ere zabaltzen dela eta handik landare eta animalietara, eta, finean, gizakietara. Azken horietan osasun arazoak eragiten ditu pestizidak; besteak beste, erditze goiztiarrak eragin eta umekiaren garapena oztopa dezake. Horrez gain, minbizi- eragilea ere badela uste dute zientzialariek.

Klordekonaren eta minbiziaren arteko harreman zuzena frogatua ez dagoen arren, nabarmentzekoa da Martinikak eta Guadalupen prostatako minbizi kasu asko atzeman dituztela azken urteetan. Martxoan argitaratutako ikerketa baten arabera, pestizida horrekin kontaktuan egon izan diren gizonek minbizi mota hori garatzeko bi aldiz arrisku handiagoa dute.

«Berandu» erreakzionatu izana egozten dio txostenak Frantziako Gobernuari. Haren arabera, gobernuak ezagunak zituen pestizida horren kalteak, eta, hala ere, haren merkaturatzea eta erabilera babestu zituen. «Erabilera hori babestu zuten enpresari, nekazari eta udal gobernuek». Hori dela eta, dokumentuak kalte-ordainak eskatzen ditu nekazaritzan eta abeltzaintzan aritzen direnentzat eta, batez ere pestizida haren erabileraren ondorioz osasun arazoak izan dituztenentzat.

Horrez gain, haren ondorioak murrizteko neurriak eta klordekonak osasunean duen eragina zehatzago ikertuko duen batzorde bat osatzeko ere eskatzen du txostenak. «Ingurumenari, ekonomiari eta osasunari kalte egin die pestizida hori erabiltzeak, eta sufrimendua eragin die milaka herritarri. Horri erantzuteko, beharrezko tresnak ezarri behar ditu gobernuak». Kalte-ordainei buruzko erabakia, ordea, datorren urtean hartuko du Parisek.

Aholkuak

Eragindako kaltea aitortu du Frantziak, neurri batean behintzat. Orain, bigarren urratsa egitea dagokio: alegia, kalte-ordainak zehaztea. Hori datorren ikasturterako utzi du gobernuak. Bien bitartean, hala ere, hainbat aholku biltzen ditu atzo aurkeztutako dokumentuak.

Lehenik eta behin, Klordekona plana gisa izendatu dutena abian jarri beharko luke Parisek, horretarako lurraldeetan batzordeak osatu, kaltetuen beharrak zehaztuko dituena. Lur kutsatuak garbitzeko neurriak ere jaso beharko lituzke ekinaldi horrek. Lehentasuna, hala ere, osasun neurriei eman diete. Alde horretatik, klordekonak osasunean duen eragina ikertuko duen azterketa baten beharra nabarmentzen du. Prozesu guztia gainbegiratuko duen batzorde baten sorrera ere aurreikusten du dokumentuak.]]>
<![CDATA[Guadalupen eta Martinikan pestizida batek eragindako arazoen erantzule egin dute Frantzia]]> https://www.berria.eus/albisteak/174582/guadalupen_eta_martinikan_pestizida_batek_eragindako_arazoen_erantzule_egin_dute_frantzia.htm Mon, 02 Dec 2019 15:03:55 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174582/guadalupen_eta_martinikan_pestizida_batek_eragindako_arazoen_erantzule_egin_dute_frantzia.htm <![CDATA[Dimisioa emango du Irakeko lehen ministroak]]> https://www.berria.eus/albisteak/174465/dimisioa_emango_du_irakeko_lehen_ministroak.htm Fri, 29 Nov 2019 17:10:20 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174465/dimisioa_emango_du_irakeko_lehen_ministroak.htm 46 pertsona hil zituzten atzo, manifestarien aurka tiro eginda.]]> <![CDATA['Alan Kurdi' eta 'Ocean Viking' ontziek 144 migratzaile erreskatatu dituzte Mediterraneoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/174453/039alan_kurdi039_eta_039ocean_viking039_ontziek_144_migratzaile_erreskatatu_dituzte_mediterraneoan.htm Fri, 29 Nov 2019 10:53:19 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174453/039alan_kurdi039_eta_039ocean_viking039_ontziek_144_migratzaile_erreskatatu_dituzte_mediterraneoan.htm Aita Mari-k beste 78 lagun erreskatatu zituen, eta, bost egunez zain egon ostean, Pozzallon (Sizilia) uzteko baimena jaso zuen.]]> <![CDATA[Hogeita hamalau manifestari hil dituzte militarrek Iraken]]> https://www.berria.eus/albisteak/174403/hogeita_hamalau_manifestari_hil_dituzte_militarrek_iraken.htm Thu, 28 Nov 2019 19:26:08 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174403/hogeita_hamalau_manifestari_hil_dituzte_militarrek_iraken.htm <![CDATA[NBEk eta Fronte Polisarioak gezurtatu egin dute Tindufera bidaiatzea arriskutsua izatea]]> https://www.berria.eus/albisteak/174409/nbek_eta_fronte_polisarioak_gezurtatu_egin_dute_tindufera_bidaiatzea_arriskutsua_izatea.htm Thu, 28 Nov 2019 19:25:59 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174409/nbek_eta_fronte_polisarioak_gezurtatu_egin_dute_tindufera_bidaiatzea_arriskutsua_izatea.htm <![CDATA[Trumpek 'terroristen zerrendan' sartu nahi ditu droga trafikatzaileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-11-28/trumpek_terroristen_zerrendan_sartu_nahi_ditu_droga_trafikatzaileak.htm Thu, 28 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2019-11-28/trumpek_terroristen_zerrendan_sartu_nahi_ditu_droga_trafikatzaileak.htm terroristatzat jotzeko.

Joan den azaroaren 4an, AEBetako eta Mexikoko herritartasuna zuten familia bereko hiru emakume eta sei adingabe hil zituzten Chihuahua eta Sonora estatuen artean, Mexikon, AEBetako mugatik gertu, eta Sinaloako kartelarekin lotu zuten hilketak. Iturri ofizialen arabera, narkotrafikatzaileek kontrolaturiko eremu batetik igarotzen ari zirela hil zituzten.

Gertatuak hautsak harrotu zituen AEBetan, eta, kazetarien galderei erantzunez, atzo Trumpek iragarri zuen hasia dela lanean narkotrafikatzaileak terrorista izenda ditzaten. «Egingo dugu. Horretan aritu naiz lanean azken 90 egunean. Izendapena ez da erraza, eta prozesu bat igaro behar du, baina horretan ari gara». Horretaz gain, baina, buruzagi kontserbadoreak jakinarazi zuen «laguntza militarra» ere eskaini ziola Mexikori, «dena garbitzeko», baina hark ez zuela onartu.

Mexikok errespetua eskatu zien AEBei, eta ohartarazi zien ez duela onartuko bere subiranotasuna urratzerik. «Errespetua oinarrizkoa da elkarlanerako», nabarmendu zuen Marcelo Ebrard Atzerri ministroak. Gogora ekarri zuen dagoeneko zabalik dela hilketak argitzeko ikerketa, eta AEBetatik heltzen direla gerora narkotrafikatzaileek erabiltzen dituzten dirua eta armak.

AEBetako legediak, gainera, ahalbidetzen dio armadari zuzenean esku hartu ahal izatea terroristen zerrendan sartutako taldeen kontra. «Narkoterrorismoaren kontzeptua onartuko bagenu, erabakiak ondorio juridiko larriak izango lituzke, AEBek esku hartze militarra egin ahalko luketelako gure lurretan, eta halakorik ez dugu inoiz baimenduko», nabarmendu zuen Atzerri ministroak.

Karteletako kideak terroristatzat jotzeak ondorioak izango lituzke migratzaileentzat ere. Izan ere, droga trafikoan aritzen diren susmopean egonez gero, ezinezkoa lukete AEBetan sartzea, eta legez kontrakoa litzateke banako estatubatuar edo erakundeentzat haiei laguntzea. Horrez gain, AEBetan egonik kartel bateko kide izateaz akusatua izanez gero, kanporatu egingo lituzkete.

'Merida' operazioa

Oraingoan Andres Manuel Lopez Obrador presidenteak Trumpen eskaintzari ezezkoa eman badio ere, aurrez bi estatuek hitzartu dute akordiorik droga trafikoari aurre egiteko argudioarekin. 2007an, George W. Bush eta Felipe Calderonek hitzartutako Merida egitasmoa izan zen azkena. Egun oraindik indarrean dago ekimen hori, eta, haren arabera, AEBek teknologia, armak, diru laguntza eta trebakuntza eskaintzen dizkiete Mexikoko segurtasun indarrei droga kartelen aurka egiteko.

Lopez Obradorrek, baina, laguntza hori beste helburu batzuetara bideratzeko asmoa iragarri zuen joan den uda hasieran. «AEBen laguntza behar dugu, baina helburu sozialetarako eta lanpostuak sortzeko. Ez ditugu metrailetaz betetako helikopteroak eta baliabide militarrak nahi».

Dena den, ez da lehen aldia Trumpek halako iragarpen bat egiten duena. Joan den martxoan «kartelen gaineko kontrola» galdu izana egotzi zion Lopez Obradorren exekutiboari. Bi estatuak banatzen dituen hesiak piztu zuen orduan kartelei buruzko eztabaida.

AEBetako legediaren arabera, erakunde bat terroristatzat jotzen da terrorismoa praktikatu edo praktikatzeko baliabideak dituenean, eta «estatubatuarren edo AEBen segurtasuna kolokan jar dezakeenean». Zentzu horretan, Estatu Departamentuarena da azken erabakia. Hark erakunde bat zerrenda beltzean sartutakoan, finantza erakundeek blokeatu egin behar dituzte haiekin zerikusia izan ditzateken diru kontuak.]]>
<![CDATA[Hamar urtean lehen aldiz, Boliviak AEBetarako enbaxadore bat izendatu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/174340/hamar_urtean_lehen_aldiz_boliviak_aebetarako_enbaxadore_bat_izendatu_du.htm Wed, 27 Nov 2019 11:36:30 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174340/hamar_urtean_lehen_aldiz_boliviak_aebetarako_enbaxadore_bat_izendatu_du.htm <![CDATA[Trump prest agertu da Mexikoko droga kartelak 'talde terrorista' izendatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/174341/trump_prest_agertu_da_mexikoko_droga_kartelak_039talde_terrorista039_izendatzeko.htm Wed, 27 Nov 2019 11:29:39 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174341/trump_prest_agertu_da_mexikoko_droga_kartelak_039talde_terrorista039_izendatzeko.htm <![CDATA[ERCk berretsi du negoziazio mahaia osatzea dela inbestiduran abstenitzeko baldintza]]> https://www.berria.eus/albisteak/174243/erck_berretsi_du_negoziazio_mahaia_osatzea_dela_inbestiduran_abstenitzeko_baldintza.htm Mon, 25 Nov 2019 14:25:09 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174243/erck_berretsi_du_negoziazio_mahaia_osatzea_dela_inbestiduran_abstenitzeko_baldintza.htm gobernuen arteko elkarrizketak" behar direla gatazka konpontzeko. Sanchezek ERCren beharra du, urtea amaitu baino lehen presidente izenda dezaten nahi badu. Zenbait komunikabidek iragarri dutenez, haren asmoa litzateke abenduaren 16an eta 17an egitea inbestidurari buruzko eztabaida, eta lehen bozketa. Lehen aldian aurrera egiteko, ordea, hautagai sozialistak gehiengo osoa beharko luke, eta, hori ezinezkoa duenez, bigarren bozketa abenduaren 19an egingo litzateke. Urtea amaitu baino lehen gobernua osatzeko, ordea, Sanchezek babesak behar ditu, eta horretarako baldintza argia jarri dio Esquerrak: instituzio arteko elkarrizketa mahaia osatzea, eta ez, sozialistek hasieran zabaldu bezala, alderdien artekoa. Hain zuzen, galdera horixe da militanteek gaur erantzun behar dutena ere: Ados al zaude Sanchezen inbestiduraren aurka bozkatzearekin aurrez Estatuarekiko gatazka elkarrizketa bidez konpontzeko akordiorik ez balego?. Goizeko bederatzietan puntuan zabaldu zituzten hautetsontziak militanteentzat, eta Sergi Sabria alderdiak Kataluniako Parlamentuan duen taldeko burua izan da bozkatzen lehenengoetarikoa: "Spain, sit and talk bozkatu dut -Espainia, eseri eta hitz egin-. Baiezkoa bozkatu dut, autodeterminazioari, eskubideei, askatasunei, amnistiari eta Kataluniako Errepublikari". ERCko bozeramaile Marta Vilaltak Sabriaren hitzakberretsi ditu, eta alderdiaren abstentziorako baldintzak aletu ditu: berdinen arteko elkarrizketa izatea, alegia, gobernuen artekoa; mugarik gabekoa izatea, eta autodeterminazio eskubidea eta amnistia defendatu ahal izatea; egutegi argi bat zehaztea; eta akordio guztiak beteko diren bermeak edukitzea. Vilaltak nabarmendu du gatazka konpontzeko aukera bat dela hau: "Ez gara inuzenteak, baina arduratsuak gara. Prest gaude negoziazio mahai batean esertzeko. Pilota PSOEren teilatuan dago; mugitzen ez bada, akordioak ez dira posible izango". ERCren asmoa zera litzateke: sozialistek konpromisoa lortuta, bi alderdien artean adostea elkarrizketa mahaian eztabaidatu beharreko puntuak, eta, inbestiduraren ostean, haste bi gobernuen arteko bilerak. Zenbait iturrik dagoeneko aurreratu dute nortzuk izango liratekeen bi alderdietako ordezkariak ere: ERCtik, Gabriel Rufian Kongresuko eleduna, Vilalta bera eta Josep Maria Jove Kontseilu Nazionaleko burua; eta PSOEtik, Adriana Lastra Parlamentuko eleduna eta Salvador Illa, PSCko Antolaketa idazkaria. Puigdemont eta nazioarteko bitartekaria Laura Borras Junts per Catalunyako eledun eta Espainiako Kongresuko diputatua kritiko agertu da Sanchezen orain arteko jarrerarekin, gogorarazi dio oraindik ez dela eurekin kontaktuan jarri inbestiduran zer jarrera hartuko luketen jakiteko. "Itzalita edo estaldurarik gabe daude, edo koma amaigabean. Ez dute keinurik egin, Ez dute nahiko guk inor inbestitzerik". Borrasek argi utzi du, hala ere, ERCk bezala, haiek ere baldintzak jarriko dizkiotela abstentzioari. Horietako bat litzateke elkarrizketa mahaia osatzea, eta, Quim Torra ez ezik, Carles Puigdemont ere Generalitateko ordezkaritzako kide izatea: "Espetxeratuak eta erbesteratuak ere eragile politikoak dira, eta hori bera onartu behar du Madrilek". Horrez gain, baina, nazioarteko begirale baten parte hartzea ere eskatu du alderdiak. Borrasek ohartarazi du elkarrizketa mahaiak "baldintzarik gabea" izan behar duela -alegia, autodeterminazioaren auziaz ere hitz egin beharko litzatekeela- eta berdinen artekoa. Madrilek, baina, oraingoz ez dio baiezkorik esan baldintza horri. ]]> <![CDATA[Militarrak kalera, salbuespen neurrien beharrik gabe]]> https://www.berria.eus/albisteak/174233/militarrak_kalera_salbuespen_neurrien_beharrik_gabe.htm Mon, 25 Nov 2019 11:31:01 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174233/militarrak_kalera_salbuespen_neurrien_beharrik_gabe.htm <![CDATA[Atzerriko botoak zenbatzeko zain, eskuina da nagusi Uruguaiko presidentetzako bozetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/174230/atzerriko_botoak_zenbatzeko_zain_eskuina_da_nagusi_uruguaiko_presidentetzako_bozetan.htm Mon, 25 Nov 2019 10:19:30 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174230/atzerriko_botoak_zenbatzeko_zain_eskuina_da_nagusi_uruguaiko_presidentetzako_bozetan.htm <![CDATA[Etxeratze agindua ezarri dute Bogotan, eta militarrak atera dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2019-11-24/etxeratze_agindua_ezarri_dute_bogotan_eta_militarrak_atera_dituzte.htm Sun, 24 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2019-11-24/etxeratze_agindua_ezarri_dute_bogotan_eta_militarrak_atera_dituzte.htm
Gehienetan, arrazoi ekonomikoek piztu dute jende oldearen haserrea: metroko txartelen garestitzeak edota erregaiak erosteko laguntzak eteteak, kasurako. Eta Kolonbia ez da salbuespena. Ivan Duqueren gobernuak erreforma ekonomikoak bultzatu eta pentsioak eta gutxieneko soldatak murriztu asmo dituelako zurrumurruak izan dira leherketa eragin duten txinparta.

Bogotako Bolivar plaza bete zuten ostiral arratsaldean milaka manifestarik, eskatuz pentsioak eta gutxieneko soldatak igotzeko eta hezkuntzan inbertsioak egiteko, bai eta FARCekin hitzartutako bake akordioa betetzeko ere.

Ordurako indarrean zen Bogotako alkateak «istiluak saihesteko» ezarritako etxeratze agindua. Baina horrek ez zituen herritarrak geldiarazi, eta ugari izan ziren aginduari muzin eginez kalean jarraitu zutenak. Poliziak negar gasa jaurtiz erantzun zuen, eta orotara 146 pertsona atxilotu zituzten.

Osteguneko greba nazionala ez bezala, bat-batekoak eta sare sozialen bidez antolatuak izan ziren ostiraleko protestak. Goizean goizetik hasi zen jendea hiriburuko kaleetan protestan, eta iluntzerako milaka ziren haiekin bat egin zutenak. Horiek hala, Duquek ezohiko agerraldi bat egin zuen Kolonbiako telebista publikoan, eta iragarri zuen «beharrezko neurriak» hartzeko eskatu ziela alkateei eta Armadaren eta Poliziaren «operazio berezi bat» jarri zuela abian, «segurtasuna bermatzeko».

Hitzak bai, urratsik ez

Egoera baretze aldera, «nazio mailako elkarrizketak» hasteko prest agertu da Duque, eta horretarako data ere jarri du: datorren aste hasiera. «Egungo agenda sozialean sakonduko dugu, eta epe motz eta luzerako neurriez eztabaidatuko dugu; hala, gizartean dauden hutsuneak beteko ditugu».

Estatuburuak, baina, ez du xehetasun gehiago eman: soilik ukatu egin du langileen eta pentsiodunen aurkako neurririk hartzeko asmoa dutenik. Aldiz, ez du esan noiz egingo dituzten iaz bi hilabeteko protesten ostean hitzartutako hezkuntzako inbertsioak, ezta noiz sartuko diren ere indarrean FARCekiko bake akordioetan betetzeko geratzen diren puntuak —nekazaritza erreformari buruzkoak eta droga trafikoaren aurkakoak, besteak beste—.

Oposizioak salatu egin du Duqueren jarrera, eta ohartarazi dio osteguneko greba nazionalak eta haren osteko protestek argi utzi dutela zer behar dauzkaten herritarrek. «Presidenteak gutxi batzuek eragindako istiluak nabarmendu ditu bere hitzaldian, gehiengo baten aldarria aintzat hartu beharrean. Herriak eskatzen dionari entzungor egitea da eman dezakeen erantzunik okerrena».

Sendo dago oposizioa, eta ahulduz doa estatuburuaren irudia. 2018ko presidentetzarako hauteskundeak botoen %58 lortuta irabazi zituen buruzagiak; bada, azken datuen arabera, gaur egun herritarren %29ren babesa soilik luke, Gallup etxearen inkesta baten arabera. Jarrerarik kritikoena dutenen artean daude gazteak, eta nagusiki, ikasleak; horiek izan dira azken egunetako protestetan kaleak bete dituztenak ere.

Ikasleek ez ezik, indigenek, LGTBI kolektiboko kideek, emakumeek eta nekazariek ere bat egin dute mobilizazioekin, bakoitzak bere aldarriekin eta eskaerekin. Ez da lehen aldia manifestazioak egiten dituztena Duqueren gobernuaren aurka, baina bai manifestazio horiek gizarteko ia sektore guztien babesa daukatena.

Larunbaterako ere lapiko jotzeak egitera deitua zuten, sare sozialen bidez, muzin eginez etxeratze aginduari. Hala, argi geratu da gobernuaren eskaintza lausoa ez dela nahikoa sua itzaltzeko, eta zerbait gehiago beharko duela Kolonbiako egoera Txilekoaren edo Boliviakoaren erreplika bihurtuko ez bada.]]>
<![CDATA[Militarrak kalera atera dira Bogotan, eta etxeratze agindua ezarri dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/174176/militarrak_kalera_atera_dira_bogotan_eta_etxeratze_agindua_ezarri_dute.htm Sat, 23 Nov 2019 17:58:36 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/174176/militarrak_kalera_atera_dira_bogotan_eta_etxeratze_agindua_ezarri_dute.htm <![CDATA[Hong Kongen itxialdia egiten ari ziren ikasleen aurka jo du Poliziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/015/001/2019-11-19/hong_kongen_itxialdia_egiten_ari_ziren_ikasleen_aurka_jo_du_poliziak.htm Tue, 19 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1890/015/001/2019-11-19/hong_kongen_itxialdia_egiten_ari_ziren_ikasleen_aurka_jo_du_poliziak.htm
Segurtasun indarrek igande gauean jakinarazi zieten manifestariei eraikinetik irteteko pasabide bat ahalbidetu zutela, betiere manifestariak «armarik gabe eta aurpegia agerian» irteten baziren. Lekukoek salatu zuten, ordea, segurtasun indarrek ez zutela hitza bete, eta eraikinetik irteten ahalegindu ziren manifestariei negar gasa eta gomazko balak jaurti zizkietela.

Poliziak itxi egin zituen unibertsitateko sarrera-irteera guztiak, eta eraikinean zeuden mila inguru manifestariak inguratu. Poliziak argudiatu zuenez, «aurpegia estalia zuten dozenaka istilu sortzaileri aurre egiteko» jaurti zuten gasa, eta ohartarazi zuten «benetako munizioa» erabiltzeko prest zeudela protestariak itxialditik irten ezean.

Txinaren oharra

Ekainean hasi zituzten protestak, Txinak onartu berri zuen estradizio legearen aurka. Eztabaida baretze aldera, Pekinek atzera egin zuen, eta bertan behera utzi zuen araua, baina horrek ez zuen egoera lasaitu. Manifestariek, berriz, Txinaren esku-hartzea salatzen dute, eta gobernu autonomoa aukeratzeko sufragio unibertsala ezartzea eskatzen dute, besteak beste. Izan ere, askok uste dute Pekinen kontrolpean dagoela gobernua, eta haren balizko autonomia ez dela itxurazkoa besterik izango.

Pekinek ez du, oraingoz, inolako asmorik manifestarien eskaerei men egiteko. Geng Shuang Txinako Atzerri ministroak ohartarazi du inork ez lukeela gutxietsi behar Pekinek bere subiranotasuna bermatzeko eta Hong Kongeko egonkortasunari eusteko duen «borondatea». Hong Kongeko Gobernuak, bestalde, ohartarazi du «indarkeriak» bere horretan jarraitzen badu bertan behera utzi beharko dituztela asteburuan egitekoak dituzten hauteskundeak.

Barrutietako ordezkariak dituzte aukeratzekoak datorren igandean Txinaren menpeko eskualdean. Orotara, milatik gora dira hautagaiak 452 eserlekurako. Baina hautagaien zerrendatik at geratu dira dagoeneko gobernuarekin kritiko direnak.

Hori ikusirik, Europako Batasunak maila berean jarri ditu bi aldeak, eta «lasaitasuna» eskatu die. Bruselak «proportzionaltasunez» jokatzeko eskatu die segurtasun indarrei, eta adierazpen askatasuna eta biltzeko eskubidea errespetatzeko galdegin dio gobernuari. ]]>
<![CDATA[Hong Kongeko unibertsitatean itxitako ikasleen aurka jo du Poliziak]]> https://www.berria.eus/albisteak/173912/hong_kongeko_unibertsitatean_itxitako_ikasleen_aurka_jo_du_poliziak.htm Mon, 18 Nov 2019 14:36:48 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/173912/hong_kongeko_unibertsitatean_itxitako_ikasleen_aurka_jo_du_poliziak.htm <![CDATA[Zubi bat erori da Tolosatik gertu, Okzitanian]]> https://www.berria.eus/albisteak/173904/zubi_bat_erori_da_tolosatik_gertu_okzitanian.htm Mon, 18 Nov 2019 12:12:41 +0100 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/173904/zubi_bat_erori_da_tolosatik_gertu_okzitanian.htm
]]>