<![CDATA[Arantxa Elizegi Egilegor | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 01 Aug 2021 01:01:04 +0200 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Elizegi Egilegor | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ilun-argi askoko galdeketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/014/001/2021-08-01/ilun_argi_askoko_galdeketa.htm Sun, 01 Aug 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1942/014/001/2021-08-01/ilun_argi_askoko_galdeketa.htm
Ez da lehen aldia Lopez Obradorrek herritarrei galdetzen diela. Aurrez ere egin izan ditu kontsultak; esaterako, hegoaldean egin asmo zuten trenbideari buruz edo nazioarteko aireportuko lanak bertan behera uztearen inguruan. Baina horiek ez dira nazio mailakoak izan, eta emaitza bera ere ez zen loteslea. Gaurkoan, berriz, urrats bat gehiago eman asmo du estatuburuak. Galderak berak eta erreferendumak arrakasta izan dezan jarritako baldintzek, ordea, zalantzak eragin dituzte.

Bozak irabazi berritan, 2018ko azaroan, Lopez Obradorrek hizpide izan zuen bost presidente ohi auzitara eramateko aukera: Carlos Salinas de Gortariri (1988-1994) egotzi zion ondasun publikoak pribatizatu eta bere gertukoei mesede egin izana kargu eta proiektu publikoak emanez; Ernesto Zedillori (1994-2000), zor pribatuak publiko bilakatzea; Vicente Foxi (2000-2006), 30 milioi hektarea meatzaritza enpresen esku utzi eta 2006ko bozetan iruzurra egin izana; Felipe Calderoni (2006-2012), 250.000 hildako eragin zituen segurtasun estrategia abian jarri izana; eta Enrique Peña Nietori (2012-2018), ustelkeria egitea. Geroztik, behin baino gehiagotan berretsi du estatuburuak bost agintariak auzipetzeaz herritarrei galdetzeko asmoa. Baina oztopo ugari gainditu behar izan ditu hori lortu ahal izateko.

Lehen ahalegina herri kontsulta batera deitzeko 1,8 milioi sinadura biltzekoa izan zen. Iazko irailean, baina, kopuru horretara heltzea ezinezkoa izango zitzaiola ikusita, Senatura jo zuen, eta bertan aurkeztu zuen kontsultarako galdera: «Ados al zaude horretarako eskuduntza duten agintariek, aplikatu beharreko lege eta prozedurei atxikiz, Carlos Salinas de Gortari, Ernesto Zedillo Ponce de Leon, Vicente Fox Quesada, Felipe Calderon Hinojosa eta Enrique Peña Nieto presidente ohiek agintea hartu aurretik, bitartean eta ondoren ustez egindako delituak ikertzearekin eta, hala badagokio, zigortzearekin?». Baina galderak konstituzioaren aurka egin zuen talka; izan ere, auzitegiek ohartarazi zuten ezin zela justizia herritarren gehiengoaren irizpideen menpe jarri, prozesuaren oinarriak eta biktimen eskubideak urratuko liratekeelako. «Galderan presidente ohien izenak agertzen ziren, eta delituak egin zituztela onartzen zen nolabait», azaldu du Jacqueline Peschardek, Mexikoko Unibertsitate Autonomoko ikertzaileak.

Zalantzak

Gobernuak ez zuen izan galdera aldatu beste aukerarik, eta bigarren ahaleginean auzitegien onespena lortu zuen estatuburuak. Gaur mexikarrek erantzun beharko duten galderak ere zalantzak sortu ditu, ordea, juristen artean. «Oso anbiguoa da. Izan ere, niri galdetuko balidate, baiezkoa erantzungo nuke, noski, baina, bestalde, pentsa zenezake: 'Zergatik galdetu behar da halakorik, lege hausteak ikertuko dituzten instituzioak egonik?'. Nolabait ere, aurreko agintarien lana ez ezik, justiziaren beraren erabakiak ere kolokan jartzen dituela dirudi», azaldu du Peschardek.

Beste zenbait adituk, baina, egiaren batzorde bat sortzeko aukera ikusten dute galdeketaren aurrean, auzitegietara jotzekoa baino gehiago. Txileko, Argentinako eta Brasilgo adibideak hartu dituzte hizpide haiek, non, barkamena baino gehiago, gertakariak argitzea izan baitute helburu.

Parte hartzea da kontsultak gainditu beharko duen bigarren langa; izan ere, emaitza loteslea izango bada, parte hartzeak %40koa izan beharko du gutxienez. «37,5 milioi lagunez ari gara hitz egiten, alde edo kontra bozkatzen duten kontuan hartu gabe. Joan den ekaineko bozetan, alderdi bakar batek ere ez zuen lortu bere kabuz halako jendetza mugiaraztea», nabarmendu du Peschardek.

Lopez Obradorrek berak ezezkoa bozkatuko duela iragarri du, «bozketa ez bideratzeko». EZLN Askapen Nazionaleko Armada Zapatistak ere parte hartzeko deia egin du.]]>
<![CDATA[Mugako bidaiariak]]> https://www.berria.eus/albisteak/200126/mugako_bidaiariak.htm Sun, 11 Jul 2021 17:12:41 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/200126/mugako_bidaiariak.htm Izaskun Arriaran, Aita Mari

"Libiarren ekintzak bultzatzen ditugu, […] eta itzultze eta atxikitze sistema hori gero eta gehiago sendotu. Aldiz, ez dugu lantzen pertsona horiek baldintza egokietan Europara iristeko aukera" Izaskun Arriaran, Aita Mari

HELENA MALENO: Bada kontakizun nagusi bat, nekropolitikaren kontakizunak sustatzen duena. Pertsona hauek hiltzen uzteak diru asko ematen die arma enpresei, eta horiek presioa egiten ari dira mugetan azpiegitura militarrei eusteko, eta ez bakarrik mugetan, baita hirugarren herrialdeetan ere, nolabaiteko neokolonizazioa bultzatuz, eta Europako enpresen interesak babestuz. Azken horiek jendea kanporatua izaten ari den herrialdeetako baliabideak ustiatzen ari dira, ez baitago erakartze efekturik, kanporatze efektua baizik. Arrazakeria da kontakizun horren zutabeetako bat, eta oso diskurtso sinpleetan aurkitu genezake, dela [Italiako Atzerri Ministro izandako Matteo] Salviniren hitzetan, dela Espainiako beste batzuenetan. Ez dago alderik Salvini baten hitzaldi arrazistaren eta Europako beste alderdi batzuek egiten dutenaren artean, de facto egon badagoelako denek eusten dioten arrazakeria instituzional bat. Bestea biktima bihurtzea ere arrazakeria da: kriminalak edo biktimak dira, baina inoiz ez dira eskubideak dituzten subjektuak. Alde horretatik, gizarte erakundeetatik ere mesede gutxi egin dute hiltzen edo itotzen ari diren pertsonen irudiak zabalduz; hori ere arrazakeria da, inoiz ezingo baitzenuke grabatu haur zuri europar bat itotzen. Haiek diote beharrezkoa dela gizartea sentsibilizatzeko, baina nik galdetzen diot neure buruari ea familia eta komunitateei egiten zaien mina ez ote den gizarteari egiten zaion onura baino handiagoa. Gizarteak landu behar duena bere arrazakeria da, eta ez bestearen minaren pornografiaren gainean eraiki gizaki zuriaren salbazioa. MARRA JUNIOR: Hala da, bai. Iruditeria kolektibo horrek eragin handia du banakoengan, baita migratzaileengan ere. Bada beste kontakizun bat ere non migratzaileak baliatzen diren gizartean atsekabea sortzeko, eta hor ere beltz, pobre eta zaurgarri gisa deskribatzen gaituzte. Maiz gertatzen da, era berean, pertsona migratzaileei ez zaiela hitz egiten uzten, eta isiltze horren arrazoia da haien egia ez datorrela bat kontakizun ofizialarekin. Eztabaida hori oso ezerosoa izan daiteke askorentzat. Hor dago gakoa: nork du hitza? Nork kontatzen du istorioa? Eta noren istorioa ari zaizkigu kontatzen? Zergatik ez utzi banako bakoitzari bere istorioa kontatzen? Ahots horiek guztiek euren espazioa bermatua izan arte, iruditeria kolektiboa ez da aldatuko. Ez da gauza bera migratzaile bat eta pertsona migratzaile bat, ezta? Noiz uzten dio migratzaileak subjektu eskubidedun izateari? I. ARRIARAN: Nik uste dut migratzaile abizen horrek informazio bat ematen digula: nonbaitetik ihes egin behar izan duela esaten digu, bidaia bat egin duela. Baina hortik aurrera, abizena sobran dago, eta pertsona bat gehiago da, eta tratu hori jaso beharko luke, hau da, modu askean mugitu ahal izan beharko luke, eta eskubide berak izan. Begiratu zabal bat eman liteke, eta ikusi zenbat eskubide urratzen diren prozesu horretan: bizitzeko eskubidea, mugitzekoa, baita hiltzekoa bera ere. Horregatik diot behin euren herrialdeetatik irtendakoan atzean utzi beharko genukeela etiketa hori, eta argi utzi pertsonak direla, subjektu eskubidedunak. H. MALENO: Deshumanizazioa da helburua, beste hori gisa tratatzea, eta ez jartzea giza eskubideak erdigunean. Hori oso ondo betetzen dute errukiaren politikek: horretan oinarritzen dira harrera politikak ere. Batetik, kriminalizazio politikak daude, eta, bestetik, errukiarenak. Erruki politikez ari naizenean, Europaren irudia garbitzea helburu duten politika sozialdemokratez ari naiz. Alde horretatik, uste dut komunitateek eurek berreraiki behar dutela migratzaile hitza.

"Halako [migrazio] politikak neokolonizazio sistema berriak bultzatzera datoz; eta askotan aipatzen ez den eskubide bat urratzen dute sistema horiek: ez migratzeko eskubidea" Helena Maleno, Caminando Fronteras

Hitzak eraiki egin daitezke. Adibidez, migratzean, bidean, hizkuntza berezi bat eraikitzen da. Hitz asko eta kontzeptu asko daude bidean zehar eraikitakoak, eta pertsona horiek elkartzen dituenak, eta horietako bat abenturazaleak hitza da, eta soldaduak edo borrokalariak. Uste dut beraiek aukeratu behar dutela dagokien hitza, migratzaile etiketa modu kaltegarrian erabili baita askotan. Hori bera gertatu zen maritxu hitzarekin: LGTBIQ komunitateak berak esanahi berri bat eman zion, giza eskubideen urraketen aurrean planto egiteko. M. JUNIOR: Interesgarria izango litzateke migratzaile hitz hori prozesu bat balitz bezala ulertzea, nor bere herrialdetik irten eta beste batera heltzeko prozesua. Behin egon behar ez lukeen muga eraikuntza horietara heldutakoan kendu beharko litzaioke pertsona horri etiketa. Horrela, gizatiarragoa egingo genuke prozesu guztia, ulertuko genuke migrazioa bidea dela. Baina egia da hitzek badutela kutsu politiko bat ere, maiz. Ulertu behar dugu hona etortzen direnak beste aukerarik ez dutelako etorri direla, eta hori da migrazioa. Nolakoak behar lukete migrazio politikek? I. ARRIARAN: Esaten digute Libia herrialde segurua dela, gero Turkia ere segurua dela, eta, politika horien ondorioz, mila arrazoirengatik euren herrialdea utzi duten pertsona horiek eurenak ere ez diren eta seguruak omen diren estatu horietara itzularazten dituzte. Eta onartu egiten dugu. Aldi berean, libiarren ekintzak bultzatzen ditugu, eta armak eta itsasontzi indartsuak ematen dizkiegu, eta, hala, itzultze eta atxikitze sistema hori gero eta gehiago sendotu. Aldiz, ez dugu lantzen pertsona horiek baldintza egokietan eta eskubideekin Europara iristeko aukera. Hori da nik bizi dudan migrazio politika, mugak indartzen dituena, milioika milioiko aurrekontua ematen diona Frontex sistemari, bere ekintzak argitzeko inolako beharrik gabe. H. MALENO: Migrazio politikak dira XXI. mendeko negoziorik handienetako baten zutabe nagusia, eta negozio hori mugimenduen gaineko kontrola da. Negozio horrek irabaziak sortzen ditu mugitzen diren pertsonen heriotzaren bitartez; baita haien sufrimenduaren bidez ere. Sufrimendu horretaz elikatzen dira industria kriminalak, eta politika horiek laguntzen dituzte. Baina hor daude esklabotzaren industriak ere, eta horiek dira migrazio politika horien azken helburua. Halako politikak neokolonizazio sistema berriak bultzatzera datoz, askotan aipatzen ez den eskubide bat urratzen dutenak: ez migratzeko eskubidea. Hala esan ohi dute emakume migratzaileek: ez dago migratzeko eskubiderik, baina ezta ez migratzeko eskubiderik ere. Lurraldeetatik kanporatzen dituzte, eta hortik hasten da negozioa; sare izugarria da. Politika horiek, gainera, modu kaltegarrian baliatzen dituzte nazioarteko harremanak eta garapenerako laguntzak, erdigunean jartzen dutelako mugimenduaren gaineko kontrola. Horren ondorioz, Nigerren eta beste herrialde batzuetan, non mugitzeko askatasuna zegoen, migrazio politikak sortzera behartu ditugu, eta debekatu egin dugu ez bakarrik herrialdeetara sartzea, baita haietatik irtetea ere. Egoera izugarri horren erdian, bada eztabaida bat argitara ateratzen ari dena: mugak desagerrarazteari buruzko eztabaida. Askok diote erokeria hutsa dela, baina pentsa zer esango zuketen duela hainbat mende esklabotza desagerrarazteaz hitz egiten hasi zirenean. Zergatik du munduaren zati batek aske mugitzeko eskubidea eta beste batek ez? Hori da erantzun beharreko galdera. M. JUNIOR: Zail da Helenaren ondoren hitza hartzea, bat bainator esaten duen guztian. Kar-kar-kar. Hegoaldeko herritarrak blokeatzeko politikak dira, arrakalak handitzea helburu dutenak. Politika horiek hegoaldeko herritarrak kontrolatzeko balio dute. Bizitzen balorazioa ere egiten dute, mugitzeko eskubidea nori dagokion erabakiz, hau da, nork izango duen toki batean edo bestean ikasi edo lan egiteko eskubidea, eta nork ez. Informaziorako eskubidea ukatzen du sistema horrek, zeren eta zenbat eta gehiago mugitzen garen, hobeto ulertzen baitugu zer gertatzen den toki batean edo bestean, eta hori ere kendu egiten digute. Ohartu behar dugu gizakiari mugitzeko eskubidea aitortzen diogun une beretik mugak sobran daudela. Baina muga horiek badute zentzurik; izan ere, zehazten dute baliabideak norenak diren eta norentzat diren. Baliabideen mugikortasuna bermatzeko prestatuta daude, eta pertsonena oztopatzeko. Muga fisikoak aipatu dituzue, baina sozialak ere hortxe daude, eta, agian, azken horiek adreiluz eta txarrantxaz eraikitakoek baino pisu handiagoa dute, ezta? I. ARRIARAN: Kios uhartean bertan zaila da egoera, herritarrak eskatzen ari direlako handik bidal ditzatela [migratzaileak]. Hara iritsi direnek eta apartamentuetan bizi direnek ez dute osasun arretarik jasotzen, eta ez bestelakorik ere. Atenas, Tesalonika eta Patrasera desplazatuak izan diren pertsonak erabat baztertuta daude, edozein unetan kanporatuko dituztelako, eta ez diete eskaintzen gizarteratzeko inolako aukerarik, ez bakarrik Grezian, ezta Europan ere. H. MALENO: Europako lurraldeen barruan bada muga sorta bat. Azala bera muga ankerra da batzuetan, sarekada arrazistetan, esaterako. Sarekada horiek muga islatzen dute: kaletik zoazen aldiro paperak eskatzeko geldiarazten zaituztenean, muga bat eraikitzen ari dira zure gorputzean. Egoera horretan, aukera bakarra da arrazakeriari aurre egitea, eta gaur egun ez dago halakorik. Adibidez, ez dago nekazaritza eremuetan ia esklabo gisa lanean ari direnak babestuko dituen legerik, ez dago giza trafikoaren aurkako neurri eraginkorrik. Atzerritarrentzako atxikitze guneak ere barne mugen sistema horren parte dira. Azken finean, hemen abantailez hitz egin beharko genuke giza eskubideez baino gehiago, komunitate jakin batzuek besteen aldean dituzten abantailez.

M. JUNIOR: Europar batentzat mugak elkartze puntuak izan daitezke, pasaportea eskuetan, herrialde bat bestearekin elkartzeko bideak direlako; aldiz, hegoaldeko herrialdeetako herritarrentzat, hesiak dira. Hala, horiek muga igarotzen saiatzen direnean, besteek, pasaportea duten horiek, eraso bat balitz gisan ikusten dute atetik igarotzeko ahalegin hori. Beraz, garrantzitsua da mugen kudeaketan jartzea arreta. Ez dugu ahaztu behar egun mugak oso militarizatuta daudela: Melillako hegoaldeko mugari begiratu besterik ez dugu. Militarizazio hori gure auzokoen aurkako gerra deklarazio bat da. Baina europar bati mugei buruz galdetzen badiogu, bere iruditerian ez da sartzen hegoaldeko muga horren irudirik, aireportuetakoak baizik. Baina, muga fisikoez gain, hor daude muga likidoak ere, administratiboak, gizartearenak. Horiek dira migratu duen pertsona horri beste herrialde batean aske sentitzea eragozten diotenak. Horietako bat da, adibidez, erregistroan izena emateko dituzten oztopoan, eta erregistro horretan agertzen ez bazara, ez zara inor. Hor daude Helenak aipatutako atxikitze zentroak ere, pertsona horiei beti hesi baten atzean daudela sentiarazten dietenak. Azkenik, iruditeriak eraikitako mugak daude, zeintzuek sinetsarazten dieten iritsi berriei ezin direla beste horiek bezain onak izan, ezin dituzula eskubide berak eduki. Gobernuz kanpoko erakundeei eta migratzaileei laguntzen dieten elkarteei leporatzen zaie jendea Europara erakartzea, haiek beren herrialdetik irtetearen erantzule izatea. I.ARRIARAN: Bueno, guri askotan leporatu digute hori. Bai Grezian, bai kanpalekuetan. Beti esan izan digute ahalik eta baldintza txarrenetan edukitzeko bertan daudenak, jende gehiago etor ez dadin. Bere garaian, itsasontziarekin Greziara joaten ere saiatu ginen, eta oso gaizki hartu gintuzten. Helburua zen giza laguntza eramatea Lesbosen eta Kiosen ditugun kanpalekuetara, eta gero han geratzean osasun arreta eskaintzeko, baina hori ere ukatu egin ziguten. Orduan esan ziguten migratzaileak erakartzen ari ginela, eta, beraz, ezin ginela han egon, eta horrexegatik ez digute uzten Mediterraneoan erreskateak egiten. Salaketa zentzugabea da. Jendea irten egiten da beharra duelako, ez gu han gaudelako edo ez gaudelako. H. MALENO: Erabat ados nago Izaskunekin. Biktimak testuingurutik ezabatzeko ahalegin bat da salaketa hori. Europako estatuek itsasoan daudenen bizitza babesteko betebeharra dute; horretarako sinatu zituzten hitzarmenak. Baina gizarte erakundeek beren gain hartu behar dute lan hori. Europak erantzuten du eskubideak defendatzen dituzten erakunde eta eragileen aurka eginez. 250 pertsona auzipetu dituzte elkartasun delituagatik. Mafiekin elkarlanean aritzea egozten diete, eta jazarri egiten zaizkie, Polizia atzetik joaten zaie, haien irudia zikintzen dute, eta gorrotoa zabaltzen. [NBE Nazio Batuen Erakundeko] giza eskubideetarako kontalari izandako batek, Michel Forstek, ohartarazi zuen pertsona migratzaileek jazarpena jasaten dutela Europan, eta egoerak okerrera egin zuela. Eztabaida honen erdigunean jarri behar dugu bizitza defendatzen ari direla pertsona migratzaileak ere, eta defentsa hori egiteagatik kriminalizatuak izaten ari diren lehenak direla. 2019an, adibidez, tiroz hil zuten ekintzaile bat Italia hegoaldean, nekazaritzan esplotatzen ari ziren pertsonen eskubideak defendatzeagatik. Europan, bere burua atzerriko giza eskubideen aldarri bilakatu duen horretan, ez dago baliabiderik bere mugen barruan giza eskubideak defendatzeagatik jazarritako horiek babesteko. Gogoratu besterik ez dago duela gutxi Daniel Ortizek, arrazakeriaren aurkako ekintzaileak, irten egin behar izan zuela Espainiatik, bere eta bere semearen aurkako mehatxuengatik. M. JUNIOR: Argudiorik gabeko diskurtso bat da hori, helburu bakarra duena zentzua ematea migrazioen eta elkartasunaren kriminalizazioari. Horrek guztiak justifikatzen ditu heriotza politikak. Erakartze efektuaz ari bagara, eta ekintzaileei leporatzen badiegu pertsona migratzaileak erakartzea, orobat uler genezake Europako enpresa handien erakartze efektua egiten dutela Afrikako hainbat estatuk. Horrek bai baitu oinarri bat, oraintxe Afrika delako ustiatu beharreko herrialdea, baliabideak dituena. Aldiz, pertsonez ari garenean, ez dugu ahaztu behar gehien-gehienak ateratzera behartu dituztelako joan direla euren herrialdeetatik. Ezin da erakartze efektuaz hitz egin jendeak ihes egiten badu.

"Mugek badute zentzurik; izan ere, zehazten dute baliabideak norenak diren eta norentzat diren. Baliabideen mugikortasuna bermatzeko prestatuta daude, eta pertsonena oztopatzeko" Marra Junior, Munduko Medikuak

Erakartze efektua politikoki baliatzen dute gorroto diskurtsoa zuritzeko, eta pertsona migratzaileekiko elkartasunik ez agertzeari aitzakia bat bilatzeko. Elkartasunaren aurka egiten dutenean, esaten ari zaizkigu pertsona horien bizitzak ez duela balio. Gorrotoaren iruditeria zabaldua dago oso, eta ez da muturretara mugatzen, ala? I. ARRIARAN: Komunikabideek eta batez ere sare sozialek asko sustatzen dute jarrera hori. Guk egin ditugun azken bi misioekin lotuta jaso ditugun mezuak izutzeko modukoak izan dira: «hobe itotzen badira», «ea zuen ontzia hondoratzen den», «eraman zuen etxeetara». Baina harrigarriena izan da kaleko jendearengandik ere antzeko erantzunak jaso ditugula. Mezu horiek dira, kalekoak, benetan kezkatzen nautenak, eta uste dut hori, giza eskubideak, eta batez ere errespetua, GKEok landu beharreko zerbait dela. H. MALENO: Ez zen eskuin muturra izan mugak esternalizatu eta militarizatzeko politikak asmatu zituena. Espainiak du politika horiek asmatu izanaren ohore eza; [Jose Antonio Perez] Rubalcabaren garaian izan zen, Alderdi Sozialista agintean zela. Ondoren, politika horiek Europara esportatu dituzte. Ez dago alderdien arteko alderik mugen kontrolari eta kudeaketari dagokionez. Hala ikusi dugu Ceutan, giza eskubideen krisi handi horretan. Denek egiten dituzte politika berberak, eta arrazoia da nekropolitikak kudeatzen dituela mugimenduaren politikak eta Europakoak, hasi Frontexetik eta kontinentetik eraikitzen ari diren egitura guztietara. M. JUNIOR: Ezker eta eskuin guztiak berdinak ez diren arren, haietako edozein agintean egon den aldiro ez dute ezer egin egoera aldatzeko. Uste dut, gainera, eskuin muturrak, eskuinak eta ezkerrak elkar elikatzen dutela diskurtsoan eta ekintzetan. Adibidez, PPko [Alderdi Popularra] gobernuak [Espainian] 2012an pertsona migratzaileei osasun arreta ukatzen zien lege dekretua onartu zuen, eta sozialistek, agintera heldu zirenean, bere horretan utzi zuten. Gauza bera gertatzen da pertsona migratzaileekin. Hauteskunde kanpainetan ezkerreko alderdiek uko egiten diote migrazioez hitz egiteari, ez dute gaia euren agendetan nahi, botoak gal ditzaketelako. Berdin egiten dute euren zerrendetan beste komunitate bateko kideak onartzen dituztenean; soilik nahi dute komunitate horiek isilik gera daitezen. Hori da ezkerraren arazoa, asko hitz egiten duela, baina gero ez duela ezer egiten. Aldiz, eskuin muturraren eta PPren kasuan, hitzaldiez gain, urratsak egiten dituzte. Esaterako, pertsona migratzaileak erregularizatzen dituztenean, ez dute hala egiten uste dutelako besteen eskubide berak dituztela, baizik helburu ekonomikoak dituztelako, lan egin dezaten eta kotizatu dezaten. Egoerak okerrera egin du 2015etik hona; mugak erabat itxita daude, erreskateak debekatuta, eta milaka pertsona itotzen dira urtero Mediterraneoan. Zer ari da gaizki egiten gizartea?

H. MALENO: Europako gizarte pribilegiodunarentzat ez da arazo bat migrazioena, eskulan merkea bermatzen diolako. El Ejido (Espainia), nire lurraldea, horren adibide argia da. Arrazakeria handia dagoen eremu bat da, non esplotatuta dauden pertsonak gizartetik baztertuta dauzkaten, eurentzako prestatutako ghetto-etan. Han, egiten duen lanari lotuta dago gizakia. Marrak ondo ezagutuko duen migrazioen ikuspegi ekonomikoa oso errotua dute. Maiz, gainera, erakunde sozialek ere defendatzen dute ikuspegi hori. Alde horretatik, uste dut oso garrantzitsua dela gizarte pribilegiodun horretako kide ez diren kolektibo jakin batzuk egiten ari diren borroka. Horren adibide dira Bartzelonako kaleko saltzaileak, arrazakeriaren aurkako mugimenduak, etxeko langileak eta Ravaleko (Bartzelona) Puta Libertarioak. Uste dut hortik datorrela erresistentzia eta aldaketa, eta gure lana dela lagun egitea halako komunitateek zuzenduriko borroketan. M. JUNIOR: Uste dut Espainiako gizartea oso pasiboa dela. Ez ditu eskatzen pertsonak erdigunean jarriko dituzten politikak. Adibidez, azken inkestek erakusten dute galdetutakoen ia erdiak migrazioen alde daudela, betiere modu kontrolatuan egiten badira. Eta nola kontrolatu migrazioak? Mugen bitartez. Hori defendatzen ari bagara, onartzen ari gara egun indarrean dauden politikekin jarraitzea, eta aitortzen ez zaigula axola hainbat migratzaile itsasoan hiltzea, gaizkileak direla uste dugulako. Bestalde, gobernuaren menpeko erakundeak daude, zeintzuek agintarien bide orriak bete behar dituzten, eta horietan zehazten diete non eta nola esku hartu behar duten. Giza laguntzarako erakunde horien lana da harrera egitea, gizartea sentsibilizatzea eta laguntzea, baina ezin dituzte gidalerro horiek zalantzan jarri lanean jarraitu nahi badute. Azkenik, pertsona migratzaileek eurek osatutako kolektiboak daude, eta gaur migrazioei buruzko eztabaida mahai gainean badago, kolektibo horiei esker dago. Hori da, adibidez, Ongi Etorri mugimenduaren kasua. Finean, erakundeak gizartea bera bezalakoak dira, ez daude egon behar luketen tokian, eta kolektiboek betetzen dute haien hutsunea. Zer orbain uzten ditu bidaiak beren herrialdetik ihes egitera behartuak izan diren pertsonengan? I. ARRIARAN: Istorio beldurgarriak entzun ditugu jendearen ahotik, azalduz zergatik egin behar izan duten ihes, baita Libian igarotako une gogorrei buruz ere, eta Europara heldu eta gizarteratu badira ere, arazo pertsonalak direla medio, beren herrialdera itzuli behar izan dutenenak. Azken horietako askok, paperak berritu ez dizkietelako edo beste arrazoiren bat tarteko, hasieratik hasi behar izan dute bidea. Horiek entzundakoan, batzuetan pentsatzen dut ezinezkoa behar duela hori guztia gainditu edo ahazteak. H. MALENO: Badaude min eta erresistentzia kolektibo bat, badagoelako mugitzen ari diren pertsonen aurkako jazarpen eta kriminalizazio kolektibo bat. Gogoan dut Elkartasunaren Aldeko Aliantzarekin egin nuen ikerketa bat, Marokon zeuden emakume migratzaileei buruz; ehun emakumerekin baino gehiagorekin hitz egin genuen, baita eztabaidak antolatu ere. Aspaldidanik ezagutzen nituen emakumeak ziren, eta haiek argi esaten zuten bideak aldatu egin zituela, ez zirela hasierako berak. Baina gaineratzen zuten indartsuago sentitzen zirela. Jakinduria politiko bat ere sortzen da indarkeriazko bizipen horietatik. M. JUNIOR: Lehen ere esan dut maiz prozesua jakintzaren ukazioarekin batera doala, pertsona migratzaileei ukatu egiten zaielako diskurtso politiko hori, ezjakinak balira bezala. Badirudi paperik gabe sartzen zarenetik bertatik ez duzula esateko ezer, hitza ukatu ahal dizutela. Ukazio horrek guztiak berekin ekartzen du pertsona horrek etengabeko erresistentzia batean egon behar izatea, gizarteak begiratzeko duen moduak eta jaso duzun tratuak zuzenean eragiten duelako zure izaeran, eta hor ere zerikusia du generoak, hau guztia ez baita berdin emakume beltzen edo gizon beltzen kasuan. Europara iritsita, buruan pilatutako bizipen horiek nolabaiteko arreta behar dute, askotan pertsona horiek oso barne indar gutxirekin heltzen direlako, eta, arazo horiek konpondu ezean, erru sentimendu hori, hutsune hori, betikotu egiten da. Ez dugu ahaztu behar, hala ere, prozesu bakoitza bakarra dela. Iristen garen pertsona guztiok antzeko testuinguruan heltzen gara, baina ez baldintza berberetan. Horregatik, guztiak zaku berean sartzen gaituztenean, askok sentitzen dute ez dietela benetako arreta eskaintzen. Amaitzeko, nabarmendu nahiko nuke egiturazko arazoei egiturazko politikekin erantzun behar zaiela, askotan saiatzen garelako horiei gizarte moduan erantzuten, ohartu gabe ez dugula horretarako eskumenik.]]> <![CDATA[MUGAKO BIDAIARIAK]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/002/001/2021-07-11/mugako_bidaiariak.htm Sun, 11 Jul 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1980/002/001/2021-07-11/mugako_bidaiariak.htm
Zer pisu du kontakizun ofizialak migratzaileen inguruan dugun irudian?

IZASKUN ARRIARAN: Europan agian kalterik handiena egiten ari den kontakizuna da gure lana kentzera eta gu inbaditzera datozela dioen hori. Aspaldikoa da, baina kalte egiten jarraitzen du, mezu hori gizarteraino heltzen delako, eta, tamalez, gero eta indar handiagoa hartzen ari delako.

Maiz, badirudi migratzeagatik bakarrik eskubideak galtzen dituztela. Zenbaki bihurtzen ditugu Europara heltzen direnean, eskubiderik eta errespeturik gabeko zenbaki. Guk hori zuzenean bizi dugu Grezian eta Italian. Uste dut hori dela arazo nagusia, ahaztu egiten dugula gu bezalako jendea dela, mugitzeko aukera bera ere ukatu egiten diegu, Europara etorri eta bizitza duinago bat aurkitzeko eskubidea.

HELENA MALENO: Bada kontakizun nagusi bat, nekropolitikaren kontakizunak sustatzen duena. Pertsona hauek hiltzen uzteak diru asko ematen die arma enpresei, eta horiek presioa egiten ari dira mugetan azpiegitura militarrei eusteko, eta ez bakarrik mugetan, baita hirugarren herrialdeetan ere, nolabaiteko neokolonizazioa bultzatuz, eta Europako enpresen interesak babestuz. Azken horiek jendea kanporatua izaten ari den herrialdeetako baliabideak ustiatzen ari dira, ez baitago erakartze efekturik, kanporatze efektua baizik.

Arrazakeria da kontakizun horren zutabeetako bat, eta oso diskurtso sinpleetan aurkitu genezake, dela [Italiako Atzerri Ministro izandako Matteo] Salviniren hitzetan, dela Espainiako beste batzuenetan. Ez dago alderik Salvini baten hitzaldi arrazistaren eta Europako beste alderdi batzuek egiten dutenaren artean, de facto egon badagoelako denek eusten dioten arrazakeria instituzional bat.

Bestea biktima bihurtzea ere arrazakeria da: kriminalak edo biktimak dira, baina inoiz ez dira eskubideak dituzten subjektuak. Alde horretatik, gizarte erakundeetatik ere mesede gutxi egin dute hiltzen edo itotzen ari diren pertsonen irudiak zabalduz; hori ere arrazakeria da, inoiz ezingo baitzenuke grabatu haur zuri europar bat itotzen. Haiek diote beharrezkoa dela gizartea sentsibilizatzeko, baina nik galdetzen diot neure buruari ea familia eta komunitateei egiten zaien mina ez ote den gizarteari egiten zaion onura baino handiagoa. Gizarteak landu behar duena bere arrazakeria da, eta ez bestearen minaren pornografiaren gainean eraiki gizaki zuriaren salbazioa.

MARRA JUNIOR: Hala da, bai. Iruditeria kolektibo horrek eragin handia du banakoengan, baita migratzaileengan ere. Bada beste kontakizun bat ere non migratzaileak baliatzen diren gizartean atsekabea sortzeko, eta hor ere beltz, pobre eta zaurgarri gisa deskribatzen gaituzte.

Maiz gertatzen da, era berean, pertsona migratzaileei ez zaiela hitz egiten uzten, eta isiltze horren arrazoia da haien egia ez datorrela bat kontakizun ofizialarekin. Eztabaida hori oso ezerosoa izan daiteke askorentzat. Hor dago gakoa: nork du hitza? Nork kontatzen du istorioa? Eta noren istorioa ari zaizkigu kontatzen? Zergatik ez utzi banako bakoitzari bere istorioa kontatzen? Ahots horiek guztiek euren espazioa bermatua izan arte, iruditeria kolektiboa ez da aldatuko.

Ez da gauza bera migratzaile bat eta pertsona migratzaile bat, ezta? Noiz uzten dio migratzaileak subjektu eskubidedun izateari?

I. ARRIARAN: Nik uste dut migratzaile abizen horrek informazio bat ematen digula: nonbaitetik ihes egin behar izan duela esaten digu, bidaia bat egin duela. Baina hortik aurrera, abizena sobran dago, eta pertsona bat gehiago da, eta tratu hori jaso beharko luke, hau da, modu askean mugitu ahal izan beharko luke, eta eskubide berak izan.

Begiratu zabal bat eman liteke, eta ikusi zenbat eskubide urratzen diren prozesu horretan: bizitzeko eskubidea, mugitzekoa, baita hiltzekoa bera ere. Horregatik diot behin euren herrialdeetatik irtendakoan atzean utzi beharko genukeela etiketa hori, eta argi utzi pertsonak direla, subjektu eskubidedunak.

H. MALENO: Deshumanizazioa da helburua, beste hori gisa tratatzea, eta ez jartzea giza eskubideak erdigunean. Hori oso ondo betetzen dute errukiaren politikek: horretan oinarritzen dira harrera politikak ere. Batetik, kriminalizazio politikak daude, eta, bestetik, errukiarenak. Erruki politikez ari naizenean, Europaren irudia garbitzea helburu duten politika sozialdemokratez ari naiz. Alde horretatik, uste dut komunitateek eurek berreraiki behar dutela migratzaile hitza.

Hitzak eraiki egin daitezke. Adibidez, migratzean, bidean, hizkuntza berezi bat eraikitzen da. Hitz asko eta kontzeptu asko daude bidean zehar eraikitakoak, eta pertsona horiek elkartzen dituztenak, eta horietako bat abenturazaleak hitza da, eta soldaduak edo borrokalariak. Uste dut beraiek aukeratu behar dutela dagokien hitza, migratzaile etiketa modu kaltegarrian erabili baita askotan. Hori bera gertatu zen maritxu hitzarekin: LGTBIQ komunitateak berak esanahi berri bat eman zion, giza eskubideen urraketen aurrean planto egiteko.

M. JUNIOR: Interesgarria izango litzateke migratzaile hitz hori prozesu bat balitz bezala ulertzea, nor bere herrialdetik irten eta beste batera heltzeko prozesua. Behin egon behar ez lukeen muga eraikuntza horietara heldutakoan kendu beharko litzaioke pertsona horri etiketa. Horrela, gizatiarragoa egingo genuke prozesu guztia, ulertuko genuke migrazioa bidea dela.

Baina egia da hitzek badutela kutsu politiko bat ere, maiz. Ulertu behar dugu hona etortzen direnak beste aukerarik ez dutelako etorri direla, eta hori da migrazioa.

Nolakoak behar lukete migrazio politikek?

I. ARRIARAN: Esaten digute Libia herrialde segurua dela, gero Turkia ere segurua dela, eta, politika horien ondorioz, mila arrazoirengatik euren herrialdea utzi duten pertsona horiek eurenak ere ez diren eta seguruak omen diren estatu horietara itzularazten dituzte. Eta onartu egiten dugu.

Aldi berean, libiarren ekintzak bultzatzen ditugu, eta armak eta itsasontzi indartsuak ematen dizkiegu, eta, hala, itzultze eta atxikitze sistema hori gero eta gehiago sendotu. Aldiz, ez dugu lantzen pertsona horiek baldintza egokietan eta eskubideekin Europara iristeko aukera. Hori da nik bizi dudan migrazio politika, mugak indartzen dituena, milioika milioiko aurrekontua ematen diona Frontex sistemari, bere ekintzak argitzeko inolako beharrik gabe.

H. MALENO: Migrazio politikak dira XXI. mendeko negoziorik handienetako baten zutabe nagusia, eta negozio hori mugimenduen gaineko kontrola da. Negozio horrek irabaziak sortzen ditu mugitzen diren pertsonen heriotzaren bitartez; baita haien sufrimenduaren bidez ere. Sufrimendu horretaz elikatzen dira industria kriminalak, eta politika horiek laguntzen dituzte. Baina hor daude esklabotzaren industriak ere, eta horiek dira migrazio politika horien azken helburua.

Halako politikak neokolonizazio sistema berriak bultzatzera datoz, askotan aipatzen ez den eskubide bat urratzen dutenak: ez migratzeko eskubidea. Hala esan ohi dute emakume migratzaileek: ez dago migratzeko eskubiderik, baina ezta ez migratzeko eskubiderik ere. Lurraldeetatik kanporatzen dituzte, eta hortik hasten da negozioa; sare izugarria da. Politika horiek, gainera, modu kaltegarrian baliatzen dituzte nazioarteko harremanak eta garapenerako laguntzak, erdigunean jartzen dutelako mugimenduaren gaineko kontrola. Horren ondorioz, Nigerren eta beste herrialde batzuetan, non mugitzeko askatasuna zegoen, migrazio politikak sortzera behartu ditugu, eta debekatu egin dugu ez bakarrik herrialdeetara sartzea, baita haietatik irtetea ere.

Egoera izugarri horren erdian, bada eztabaida bat argitara ateratzen ari dena: mugak desagerrarazteari buruzko eztabaida. Askok diote erokeria hutsa dela, baina pentsa zer esango zuketen duela hainbat mende esklabotza desagerrarazteaz hitz egiten hasi zirenean. Zergatik du munduaren zati batek aske mugitzeko eskubidea eta beste batek ez? Hori da erantzun beharreko galdera.

M. JUNIOR: Zail da Helenaren ondoren hitza hartzea, bat bainator esaten duen guztian. Kar-kar-kar. Hegoaldeko herritarrak blokeatzeko politikak dira, arrakalak handitzea helburu dutenak. Politika horiek hegoaldeko herritarrak kontrolatzeko balio dute. Bizitzen balorazioa ere egiten dute, mugitzeko eskubidea nori dagokion erabakiz, hau da, nork izango duen toki batean edo bestean ikasi edo lan egiteko eskubidea, eta nork ez.

Informaziorako eskubidea ukatzen du sistema horrek, zeren eta zenbat eta gehiago mugitzen garen, hobeto ulertzen baitugu zer gertatzen den toki batean edo bestean, eta hori ere kendu egiten digute.

Ohartu behar dugu gizakiari mugitzeko eskubidea aitortzen diogun une beretik mugak sobran daudela. Baina muga horiek badute zentzurik; izan ere, zehazten dute baliabideak norenak diren eta norentzat diren. Baliabideen mugikortasuna bermatzeko prestatuta daude, eta pertsonena oztopatzeko.

Muga fisikoak aipatu dituzue, baina sozialak ere hortxe daude, eta, agian, azken horiek adreiluz eta txarrantxaz eraikitakoek baino pisu handiagoa dute, ezta?

I. ARRIARAN: Kios uhartean bertan zaila da egoera, herritarrak eskatzen ari direlako handik bidal ditzatela [migratzaileak]. Hara iritsi direnek eta apartamentuetan bizi direnek ez dute osasun arretarik jasotzen, eta ez bestelakorik ere. Atenas, Tesalonika eta Patrasera desplazatuak izan diren pertsonak erabat baztertuta daude, edozein unetan kanporatuko dituztelako, eta ez diete eskaintzen gizarteratzeko inolako aukerarik, ez bakarrik Grezian, ezta Europan ere.

H. MALENO: Europako lurraldeen barruan bada muga sorta bat. Azala bera muga ankerra da batzuetan, sarekada arrazistetan, esaterako. Sarekada horiek muga islatzen dute: kaletik zoazen aldiro paperak eskatzeko geldiarazten zaituztenean, muga bat eraikitzen ari dira zure gorputzean.

Egoera horretan, aukera bakarra da arrazakeriari aurre egitea, eta gaur egun ez dago halakorik. Adibidez, ez dago nekazaritza eremuetan ia esklabo gisa lanean ari direnak babestuko dituen legerik, ez dago giza trafikoaren aurkako neurri eraginkorrik. Atzerritarrentzako atxikitze guneak ere barne mugen sistema horren parte dira. Azken finean, hemen abantailez hitz egin beharko genuke giza eskubideez baino gehiago, komunitate jakin batzuek besteen aldean dituzten abantailez.

M. JUNIOR: Europar batentzat mugak elkartze puntuak izan daitezke, pasaportea eskuetan, herrialde bat bestearekin elkartzeko bideak direlako; aldiz, hegoaldeko herrialdeetako herritarrentzat, hesiak dira. Hala, horiek muga igarotzen saiatzen direnean, besteek, pasaportea duten horiek, eraso bat balitz gisan ikusten dute atetik igarotzeko ahalegin hori. Beraz, garrantzitsua da mugen kudeaketan jartzea arreta.

Ez dugu ahaztu behar egun mugak oso militarizatuta daudela: Melillako hegoaldeko mugari begiratu besterik ez dugu. Militarizazio hori gure auzokoen aurkako gerra deklarazio bat da. Baina europar bati mugei buruz galdetzen badiogu, bere iruditerian ez da sartzen hegoaldeko muga horren irudirik, aireportuetakoak baizik.

Baina, muga fisikoez gain, hor daude muga likidoak ere, administratiboak, gizartearenak. Horiek dira migratu duen pertsona horri beste herrialde batean aske sentitzea eragozten diotenak. Horietako bat da, adibidez, erregistroan izena emateko dituzten oztopoak, eta erregistro horretan agertzen ez bazara, ez zara inor. Hor daude Helenak aipatutako atxikitze zentroak ere, pertsona horiei beti hesi baten atzean daudela sentiarazten dietenak. Azkenik, iruditeriak eraikitako mugak daude, zeintzuek sinetsarazten dieten iritsi berriei ezin direla beste horiek bezain onak izan, ezin dituztela eskubide berak eduki.

Gobernuz kanpoko erakundeei eta migratzaileei laguntzen dieten elkarteei leporatzen zaie jendea Europara erakartzea, haiek beren herrialdetik irtetearen erantzule izatea.

I.ARRIARAN: Bueno, guri askotan leporatu digute hori. Bai Grezian, bai kanpalekuetan. Beti esan izan digute ahalik eta baldintza txarrenetan edukitzeko bertan daudenak, jende gehiago etor ez dadin. Bere garaian, itsasontziarekin Greziara joaten ere saiatu ginen, eta oso gaizki hartu gintuzten. Helburua zen giza laguntza eramatea Lesbosen eta Kiosen ditugun kanpalekuetara, eta gero han geratzean osasun arreta eskaintzea, baina hori ere ukatu egin ziguten. Orduan esan ziguten migratzaileak erakartzen ari ginela, eta, beraz, ezin ginela han egon, eta horrexegatik ez digute uzten Mediterraneoan erreskateak egiten.

Salaketa zentzugabea da. Jendea irten egiten da beharra duelako, ez gu han gaudelako edo ez gaudelako.

H. MALENO: Erabat ados nago Izaskunekin. Biktimak testuingurutik ezabatzeko ahalegin bat da salaketa hori. Europako estatuek itsasoan daudenen bizitza babesteko betebeharra dute; horretarako sinatu zituzten hitzarmenak. Baina gizarte erakundeek beren gain hartu behar dute lan hori. Europak erantzuten du eskubideak defendatzen dituzten erakunde eta eragileen aurka eginez. 250 pertsona auzipetu dituzte elkartasun delituagatik. Mafiekin elkarlanean aritzea egozten diete, eta jazarri egiten zaizkie, Polizia atzetik joaten zaie, haien irudia zikintzen dute, eta gorrotoa zabaltzen. [NBE Nazio Batuen Erakundeko] giza eskubideetarako kontalari izandako batek, Michel Forstek, ohartarazi zuen pertsona migratzaileek jazarpena jasaten dutela Europan, eta egoerak okerrera egin zuela.

Eztabaida honen erdigunean jarri behar dugu bizitza defendatzen ari direla pertsona migratzaileak ere, eta defentsa hori egiteagatik kriminalizatuak izaten ari diren lehenak direla. 2019an, adibidez, tiroz hil zuten ekintzaile bat Italia hegoaldean, nekazaritzan esplotatzen ari ziren pertsonen eskubideak defendatzeagatik.

Europan, bere burua atzerriko giza eskubideen aldarri bilakatu duen horretan, ez dago baliabiderik bere mugen barruan giza eskubideak defendatzeagatik jazarritako horiek babesteko. Gogoratu besterik ez dago duela gutxi Daniel Ortizek, arrazakeriaren aurkako ekintzaileak, irten egin behar izan zuela Espainiatik, bere eta bere semearen aurkako mehatxuengatik.

M. JUNIOR: Argudiorik gabeko diskurtso bat da hori, helburu bakarra duena zentzua ematea migrazioen eta elkartasunaren kriminalizazioari. Horrek guztiak justifikatzen ditu heriotza politikak. Erakartze efektuaz ari bagara, eta ekintzaileei leporatzen badiegu pertsona migratzaileak erakartzea, orobat uler genezake Europako enpresa handien erakartze efektua egiten dutela Afrikako hainbat estatuk. Horrek bai baitu oinarri bat, oraintxe Afrika delako ustiatu beharreko herrialdea, baliabideak dituena. Aldiz, pertsonez ari garenean, ez dugu ahaztu behar gehien-gehienak ateratzera behartu dituztelako joan direla euren herrialdeetatik. Ezin da erakartze efektuaz hitz egin jendeak ihes egiten badu.

Erakartze efektua politikoki baliatzen dute gorroto diskurtsoa zuritzeko, eta pertsona migratzaileekiko elkartasunik ez agertzeari aitzakia bat bilatzeko. Elkartasunaren aurka egiten dutenean, esaten ari zaizkigu pertsona horien bizitzak ez duela balio.

Gorrotoaren iruditeria zabaldua dago oso, eta ez da muturretara mugatzen, ala?

I. ARRIARAN: Komunikabideek eta batez ere sare sozialek asko sustatzen dute jarrera hori. Guk egin ditugun azken bi misioekin lotuta jaso ditugun mezuak izutzeko modukoak izan dira: «hobe itotzen badira», «ea zuen ontzia hondoratzen den», «eraman zuen etxeetara». Baina harrigarriena izan da kaleko jendearengandik ere antzeko erantzunak jaso ditugula. Mezu horiek dira, kalekoak, benetan kezkatzen nautenak, eta uste dut hori, giza eskubideak, eta batez ere errespetua, GKEok landu beharreko zerbait dela.

H. MALENO: Ez zen eskuin muturra izan mugak esternalizatu eta militarizatzeko politikak asmatu zituena. Espainiak du politika horiek asmatu izanaren ohore eza; [Jose Antonio Perez] Rubalcabaren garaian izan zen, Alderdi Sozialista agintean zela. Ondoren, politika horiek Europara esportatu dituzte.

Ez dago alderdien arteko alderik mugen kontrolari eta kudeaketari dagokionez. Hala ikusi dugu Ceutan, giza eskubideen krisi handi horretan. Denek egiten dituzte politika berberak, eta arrazoia da nekropolitikak kudeatzen dituela mugimenduaren politikak eta Europakoak, hasi Frontexetik eta kontinentetik eraikitzen ari diren egitura guztietara.

M. JUNIOR: Ezker eta eskuin guztiak berdinak ez diren arren, haietako edozein agintean egon den aldiro ez dute ezer egin egoera aldatzeko. Uste dut, gainera, eskuin muturrak, eskuinak eta ezkerrak elkar elikatzen dutela diskurtsoan eta ekintzetan. Adibidez, PPren [Alderdi Popularra] gobernuak [Espainian] 2012an pertsona migratzaileei osasun arreta ukatzen zien lege dekretua onartu zuen, eta sozialistek, agintera heldu zirenean, bere horretan utzi zuten.

Gauza bera gertatzen da pertsona migratzaileekin. Hauteskunde kanpainetan ezkerreko alderdiek uko egiten diote migrazioez hitz egiteari, ez dute gaia euren agendetan nahi, botoak gal ditzaketelako. Berdin egiten dute euren zerrendetan beste komunitate bateko kideak onartzen dituztenean; soilik nahi dute komunitate horiek isilik gera daitezen. Hori da ezkerraren arazoa, asko hitz egiten duela, baina gero ez duela ezer egiten.

Aldiz, eskuin muturraren eta PPren kasuan, hitzaldiez gain, urratsak egiten dituzte. Esaterako, pertsona migratzaileak erregularizatzen dituztenean, ez dute hala egiten uste dutelako besteen eskubide berak dituztela, baizik helburu ekonomikoak dituztelako, lan egin dezaten eta kotizatu dezaten.

Egoerak okerrera egin du 2015etik hona; mugak erabat itxita daude, erreskateak debekatuta, eta milaka pertsona itotzen dira urtero Mediterraneoan. Zer ari da gaizki egiten gizartea?

H. MALENO: Europako gizarte pribilegiodunarentzat ez da arazo bat migrazioena, eskulan merkea bermatzen diolako. El Ejido [Espainia], nire lurraldea, horren adibide argia da. Arrazakeria handia dagoen eremu bat da, non esplotatuta dauden pertsonak gizartetik baztertuta dauzkaten, eurentzako prestatutako ghetto-etan. Han, egiten duen lanari lotuta dago gizakia. Marrak ondo ezagutuko duen migrazioen ikuspegi ekonomikoa oso errotua dute. Maiz, gainera, erakunde sozialek ere defendatzen dute ikuspegi hori.

Alde horretatik, uste dut oso garrantzitsua dela gizarte pribilegiodun horretako kide ez diren kolektibo jakin batzuk egiten ari diren borroka. Horren adibide dira Bartzelonako kaleko saltzaileak, arrazakeriaren aurkako mugimenduak, etxeko langileak eta Ravaleko [Bartzelona] Puta Libertarioak. Uste dut hortik datorrela erresistentzia eta aldaketa, eta gure lana dela lagun egitea halako komunitateek zuzenduriko borroketan.

M. JUNIOR: Uste dut Espainiako gizartea oso pasiboa dela. Ez ditu eskatzen pertsonak erdigunean jarriko dituzten politikak. Adibidez, azken inkestek erakusten dute galdetutakoen ia erdiak migrazioen alde daudela, betiere modu kontrolatuan egiten badira. Eta nola kontrolatu migrazioak? Mugen bitartez. Hori defendatzen ari bagara, onartzen ari gara egun indarrean dauden politikekin jarraitzea, eta aitortzen ez zaigula axola hainbat migratzaile itsasoan hiltzea, gaizkileak direla uste dugulako.

Bestalde, gobernuaren menpeko erakundeak daude, zeintzuek agintarien bide orriak bete behar dituzten, eta horietan zehazten diete non eta nola esku hartu behar duten. Giza laguntzarako erakunde horien lana da harrera egitea, gizartea sentsibilizatzea eta laguntzea, baina ezin dituzte gidalerro horiek zalantzan jarri lanean jarraitu nahi badute.

Azkenik, pertsona migratzaileek eurek osatutako kolektiboak daude, eta gaur migrazioei buruzko eztabaida mahai gainean badago, kolektibo horiei esker dago. Hori da, adibidez, Ongi Etorri mugimenduaren kasua. Finean, erakundeak gizartea bera bezalakoak dira, ez daude egon behar luketen tokian, eta kolektiboek betetzen dute haien hutsunea.

Zer orbain uzten ditu bidaiak beren herrialdetik ihes egitera behartuak izan diren pertsonengan?

I. ARRIARAN: Istorio beldurgarriak entzun ditugu jendearen ahotik, azalduz zergatik egin behar izan duten ihes, baita Libian igarotako une gogorrei buruz ere, eta Europara heldu eta gizarteratu badira ere, arazo pertsonalak direla medio, beren herrialdera itzuli behar izan dutenenak. Azken horietako askok, paperak berritu ez dizkietelako edo beste arrazoiren bat tarteko, hasieratik hasi behar izan dute bidea. Horiek entzundakoan, batzuetan pentsatzen dut ezinezkoa behar duela hori guztia gainditu edo ahazteak.

H. MALENO: Badaude min eta erresistentzia kolektibo bat, badagoelako mugitzen ari diren pertsonen aurkako jazarpen eta kriminalizazio kolektibo bat.

Gogoan dut Elkartasunaren Aldeko Aliantzarekin egin nuen ikerketa bat, Marokon zeuden emakume migratzaileei buruz; ehun emakumerekin baino gehiagorekin hitz egin genuen, baita eztabaidak antolatu ere. Aspaldidanik ezagutzen nituen emakumeak ziren, eta haiek argi esaten zuten bideak aldatu egin zituela, ez zirela hasierako berak. Baina gaineratzen zuten indartsuago sentitzen zirela. Jakinduria politiko bat ere sortzen da indarkeriazko bizipen horietatik.

M. JUNIOR: Lehen ere esan dut maiz prozesua jakintzaren ukazioarekin batera doala, pertsona migratzaileei ukatu egiten zaielako diskurtso politiko hori, ezjakinak balira bezala. Badirudi paperik gabe sartzen zarenetik bertatik ez duzula esateko ezer, hitza ukatu ahal dizutela. Ukazio horrek guztiak berekin ekartzen du pertsona horrek etengabeko erresistentzia batean egon behar izatea, gizarteak begiratzeko duen moduak eta jaso duzun tratuak zuzenean eragiten duelako zure izaeran, eta hor ere zerikusia du generoak, hau guztia ez baita berdin emakume beltzen edo gizon beltzen kasuan.

Europara iritsita, buruan pilatutako bizipen horiek nolabaiteko arreta behar dute, askotan pertsona horiek oso barne indar gutxirekin heltzen direlako, eta, arazo horiek konpondu ezean, erru sentimendu hori, hutsune hori, betikotu egiten da.

Ez dugu ahaztu behar, hala ere, prozesu bakoitza bakarra dela. Iristen garen pertsona guztiok antzeko testuinguruan heltzen gara, baina ez baldintza berberetan. Horregatik, guztiak zaku berean sartzen gaituztenean, askok sentitzen dute ez dietela benetako arreta eskaintzen.

Amaitzeko, nabarmendu nahiko nuke egiturazko arazoei egiturazko politikekin erantzun behar zaiela, askotan saiatzen garelako horiei gizarte moduan erantzuten, ohartu gabe ez dugula horretarako eskumenik.]]>
<![CDATA[Gaur hasiko da lanean Txileko batzorde konstituziogilea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/016/001/2021-07-04/gaur_hasiko_da_lanean_txileko_batzorde_konstituziogilea.htm Sun, 04 Jul 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1942/016/001/2021-07-04/gaur_hasiko_da_lanean_txileko_batzorde_konstituziogilea.htm
Izan ere, gaur hasiko da lanean diktadura osteko lehen konstituzioa idazteaz arduratuko den batzordea, eta lan horiek hasi aurretik martxa batera deitu dute Herriaren Zerrendako kideek. Horren helburua da argi uztea herri mugimenduek eutsi egingo diotela batzordearen gaineko presioari. Goizeko zortzietan abiatuko da manifestazioa —Euskal Herriko 14:00etan— Santiagoko Baquedano plazatik, zeinari Duintasunaren plaza ere esaten baitzaio 2019ko protestetatik. Martxaren buru joango dira 27 batzordekide, eta hitza hartuko dute duela bi urteko protestetan atxilotutako eta ordu hartan hildakoen senideek, baita Polizia indarkeriaren biktima izan zirenek ere.

Piñeraren gobernua, baina, ez dago baldintzak onartzeko prest, eta berretsi dute segurtasun eremu bat egongo dela «osasun neurriak bermatzeko», baina batzordekideek eta kazetariek arazorik gabe igaro ahal izango dutela: «Ez da indarkeria arriskurik izango, eta, horrela, prozedura guztia normal joango da». Estatuburua bera ez dute ekitaldira gonbidatu, eta berak ere uko egin dio joateari. Izan ere, Piñerak hortzak estuturik eman behar izan zion baietza 1980ko konstituzioa eraberritzeari, eta hori ez zen posible izango kale protestak egon ez balira. Horri gehitu behar zaio batzordeko kideen %64 independenteak direla, hau da, ohiko alderdietatik kanpokoak, eta horietatik askok protesta haietan parte hartu zutenak.

Indigenen haserrea

Txileko batzorde konstituziogileak baditu berezitasunak; haietako bat da emakumeak direla kideen erdiak, eta bestea, ofizialki onartutako herri indigenek hamazazpi eserleku izango dituztela: zazpi maputxeek, bi aimarek, eta bana gainontzekoek. Hain zuzen ere ordezkari horiek eskatu zioten gobernuari euren hizkuntzan eta dagozkien ohiturei lotuta egin ahal izatea karguaren zina gaurko ekitaldian. Baina Piñeraren ezezkoa jaso zuten. Hala, batzordekideek «kulturaniztasunaren eta herri indigenei onartutako nazioarteko eskubideen aurka» jo izana egotzi diote Txileko Gobernuari.

Hain zuzen ere emakumezko indigena bat da, Elisa Loncon, batzordeko presidentea izateko hautagai sendoenetako bat. Loncon bera prest agertu da kargurako, betiere hark txandakakoa behar lukeela nabarmenduta. Atzo arte hainbat babes jasoak zituen buruzagi maputxeak, tartean ezkerreko Fronte Zabala alderdiarena eta herri indigenena. Aldiz, inork ez du, jendaurrean bederen, haren aurka hitzik esan.

Gaur hasi eta hamabi hilabeteko epea izango du batzordeak konstituzio bat idazteko —hiru hilabeteko luzapena eska dezake—, hau da, 2022ko uztailerako prest behar luke testuak, eta ondoren erreferendumera eramango dute. Lantalde berriaren beste ezaugarrietako bat da, batzordekideek eurek eskatuta, bilerak irekiak izango direla. Hori da, oraingoz, batzordearen lan moduei buruz dagoen informazioa; izan ere, gainontzeko guztia erabakitzeko dago, tartean baita presidentearen eskumenak ere.]]>
<![CDATA[Sanchez: "Ez da autodeterminazio erreferendumik egingo"]]> https://www.berria.eus/albisteak/199859/sanchez_ez_da_autodeterminazio_erreferendumik_egingo.htm Wed, 30 Jun 2021 12:25:20 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199859/sanchez_ez_da_autodeterminazio_erreferendumik_egingo.htm 5,4 milioi euroko fidantza ekarri du gogora. «Herri honetan errepresioa dago, bai. Ideiak jazartzen dituzte. Zalantzan jartzen duzue? Adibide bat nahi? Irudikatu estatuko instituzio bat zeinak edozein kargu publiko zigortu edo miloika euroko isunak jartzeko eskumena duen». Bide beretik jo du JxCeko Junts per Catalunyako Miriam Noguerasek ere, zeinak leporatu dion Sanchezi PPrekin batera «155aren botoia» sakatu izana. Noguerasek gogorarazi du Espainiako gobernuburuak behin baino gehiagotan esan duela «etapa berri bat» hastera zihoala, eta baina gaur arte ez duela Kataluniarentzat irtenbide argi bat aurkeztu. «Kataluniako herritarrek independentzia bozkatu dute, eta ez gara zain geratuko zuentzat, edo zuen atzetik datozenentzat, zigorra baliagarria izan arte». ]]> <![CDATA[2,8 milioi arteko fidantzak, 'proces'-aren sustapenean egindako gastuengatik]]> https://www.berria.eus/albisteak/199809/28_milioi_arteko_fidantzak_039proces039_aren_sustapenean_egindako_gastuengatik.htm Tue, 29 Jun 2021 15:39:36 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199809/28_milioi_arteko_fidantzak_039proces039_aren_sustapenean_egindako_gastuengatik.htm <![CDATA[Aske geratu da Frantzian bere erasotzailea hil zuen emakumea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2021-06-26/aske_geratu_da_frantzian_bere_erasotzailea_hil_zuen_emakumea.htm Sat, 26 Jun 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2021-06-26/aske_geratu_da_frantzian_bere_erasotzailea_hil_zuen_emakumea.htm
Fiskaltzak ere bost urteko kartzela zigorra eskatu zuen, baina horietatik espetxean bakarra igaro zezala galdeginez. Akusazioko abokatuak onartu zuen akusatua bere bikotekidearen «biktima» izan zela. Bezperako saioan deklaratu zuten psikologoek ere argi utzi zuten Bacotek ez zuela «senarra hiltzea beste aukerarik».

Polette ugazaita zuenean hasi ziren erasoak, Bacotek 12 urte zituela, eta ordutik etengabeak izan ziren. 17 urterekin haurdun geratu zen Bacot, eta amak etxetik bidali zuen. Hala, haurdun eta nora jo ez zekiela, ordura arte ugazaita izan zuenarekin joan zen bizitzera. Lau seme-alaba izan zituen Poletterekin, bortxaketen ondorio, eta azken urteetan prostituitzera behartu zuen. «Bacotek ez zuen hil behar izutzen zuen gizona, baina ez dugu ahaztu behar Daniel Polettek zer egin zion, eta hori kontuan hartu behar dugu zigor eskaria egiterakoan», adierazi zuen Eric Jallet fiskalak. Akusazioaren eskaria entzun zuenean, Bacotek konortea galdu zuen.

Erantzuleak

Azken urteetan Bacotek jasandakoa ekarri zuen gogora Janine Bonaggiunta defentsako abokatuak, eta nabarmendu beste batzuk zirela gertatutakoaren erantzuleak: «Bacotek ez zukeen hemen egon behar; hark [Polettek] egon behar zukeen; hura zen bortxatzailea, hura proxeneta. Hari lagundu zioten guztiek ere hemen egon beharko zuketen: Bacoten gurasoek, instituzioek».

Bonaggiuntak gogora ekarri zuen Polettek urtebete egin zuela etxetik kanpo sexu eraso batengatik zigortu zutenean. «Baina aske geratu zenean otsoa artegira itzuli zen, eta guztia berriz hasi zen». Amak etxetik bidali zuenean, Poletterekin bizitzera joan zen Bacot, baina erasoak ez ziren eten. «Komunean ezkutatzen zen, haurrek ikusi ez zezaten. Ezin zuen ezer egin, beldur zen salaketa jartzen bazuen zer gerta zitekeen», gaitzetsi zuen abokatuak.

Bacotek hasieratik aitortu zuen Polette hil izana, baita azaldu ere hark alaba bortxatuko zuen beldur zelako egin ziola tiro. «Ez zuen bere buruaren defentsan egin; ez zukeen inoiz halakorik egingo beragatik, baina bai alabarengatik: hura babestearren egin zuen. Ez zen ohartu Polette hil zuenik gorpua ikusi zuen arte», azaldu zuen Bonaggiuntak. Abokatuaren esanetan, hainbat herrialdetan emakumeek tratu txarrak jasan dituztela frogatzen denean ez dute egun bakar bat ere igarotzen espetxean: «Guk ere aurrera egin beharko genuke».

Bacot errugabe jotzeko eskatu zuen Nathalie Tomasini abokatuak ere, eta aurrekari bat ezartzeko eskatu zion epaimahaiari: «Epai honek bidea zabaldu behar die Bacoten antzeko egoeran dauden emakumeei. Aurrera egin behar dugu».

Auzi saioaren amaieran, akusatuak berak hartu zuen hitza, eta barkamena eskatu zien bai bere seme-alabei, baita Poletteren senideei ere, eta esan zuen «aurrera egin ahal izatea» zela bere helburu bakarra, «gertatutako guztia gainditzeko».

Jacqueline Sauvagerenaren antzekoa da Bacoten kasua. Tomasini eta Bonaggiunta izan ziren Sauvageren abokatuak ere. Emakumeari hamar urteko kartzela zigorra ezarri zioten bere senarra hiltzeagatik. Bacoten kasuan bezala, Sauvagek ere tratu txarrak jasaten zituen. 2016an Frantziako presidenteak indultua eman zion, eta genero indarkeriaren aurkako ikur bilakatu zuen. «Justizia sistema motelegia da, eta toleranteegia tratu txarrak eragiten dituztenekin. Egoera hori da emakumeak beren erasotzaileak hiltzera bultzatzen dituena», azaldu zuen Bonaggiuntak, AFP agentziari eskainitako elkarrizketan.]]>
<![CDATA[Aske geratu da Valerie Bacot, bere erasotzailea hiltzegatik auzipetutako emakumea]]> https://www.berria.eus/albisteak/199659/aske_geratu_da_valerie_bacot_bere_erasotzailea_hiltzegatik_auzipetutako_emakumea.htm Fri, 25 Jun 2021 21:03:38 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199659/aske_geratu_da_valerie_bacot_bere_erasotzailea_hiltzegatik_auzipetutako_emakumea.htm <![CDATA[Palestinako oposizioko kide baten hilketak protestak eragin ditu]]> https://www.berria.eus/albisteak/199641/palestinako_oposizioko_kide_baten_hilketak_protestak_eragin_ditu.htm Fri, 25 Jun 2021 14:23:47 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199641/palestinako_oposizioko_kide_baten_hilketak_protestak_eragin_ditu.htm <![CDATA[Gorantz doan negozio bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/002/001/2021-06-25/gorantz_doan_negozio_bat.htm Fri, 25 Jun 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1932/002/001/2021-06-25/gorantz_doan_negozio_bat.htm
Beste alor guztietan bezala, dena den, droga salmentan ere izan zuen eraginik COVID-19aren pandemiak, baina, urte hasierako beheraldia gaindituta, goranzko bidea hartu zuten berriz zenbakiek. Hala, NBE Nazio Batuen Erakundeak droga kontsumoari eta salmentari buruz argitaratutako txostenaren arabera, erraztu egin dira salerosketak Internet bidezko eskaerei esker, eta iaz 264 milioi euroren irabaziak izan zituzten modu horretan.

AFGANISTANEN, EKOIZPENAK GORA

Opioaren landarea ekoizteko lur eremua %37 handitu zen iaz Afganistanen, 2019arekin alderatuta -mundu osoko opioaren landarearen %85 ekoizten dute han-. Baina opioaren merkatuari metanfetamina gehitu zaio azken urtean. Iaz Iranen atzeman dituzten metanfetaminen %90 ziren Afganistandik eramandakoak -2015ean %10 zen Afganistangoa-.

NBEk ohartarazi du ekoizpenaren gorakadak ondorioak izango dituela eskualdeko segurtasunean, eta, aldi berean, ezegonkortasun politikoak eta krisi ekonomikoak droga ekoizpenera bideratuko dituztela herritarrak, beste irtenbiderik eskaini ezean. Horrez gain, gazteen artean ere gora egin du nabarmen metanfetaminen kontsumoak. «Opioaren landarearen uztak suntsitzeko neurriak hartzeaz gain, bestelako aukerak eskaini behar dizkiete haien salmentaz bizi diren nekazariei», dio dokumentuak.

BOTIKA NAHIKORIK EZ

2019an, Afrika mendebaldeko eta erdialdeko osasun arloko profesionalek minari aurre egiteko lau botika dosi soilik zituzten milioi bat biztanleko. Amerika iparraldean, 32.000 dosi ziren biztanle kopuru berarentzat. Ondorioz, min kroniko larria edo minbizia zuten gaixoek gehiago sufritzen zuten hasieran aipatu eskualdeetan. Haietako askok legez kanpoko drogetara jo beste aukerarik ez zuten izan.

Botika gabezia ez da soilik Afrikako arazo; Amerika iparraldean dituzten dosien %1era ere ez dira heltzen Asiako eta Ozeaniako zenbait herrialdetan, eta Amerika erdialdean eta hegoaldean.

Mina arintzeko erabiltzen diren eta botiketan saltzen diren opioideen kasuan, alde handia dago herrialde aberatsen eta irabazi gutxikoen artean. Azken horietan, herritarren %1ek soilik eskura ditzakete botikak, nahiz eta bertan bizi munduko biztanleen %84. Alde horretatik, NBEk ohartarazi du tratamenduak eskuragarriago egitearekin batera mina murrizteko botiken «merkatu beltza» desagerrarazi beharko litzatekeela: «Kontrolpeko botiken eskuragarritasunak dituen hutsuneak agerian geratu dira pandemia garaian, batez ere COVID-19an positibo eman arren osasun zerbitzuak ordaintzeko adina diru ez zeukatenen kasuan».

KALAMUARI BURUZKO PERTZEPZIOA

Azken bi hamarkadetan, AEBetako kalamuaren osagai psikoaktiboa %4tik %16ra igo da kalamuarekin egindako produktuetan. Osagai hori da buruko arazoak eragin ohi dituena kalamua kontsumitzen dutenen artean. Baina, hala ere, gazteen artean -horiek dira kalamu gehien kontsumitzen dutenak-, haren inguruko arrisku pertzepzioa %40 apaldu da. Inkesta AEBetako eta Europako ikasle eta gazteen artean egin duten arren, joera bera sumatzen dute adituek mundu osoan.

Adituak beldur dira «benetako arriskuen» eta gazteek horien gainean duten pertzepzioaren arteko aldeak okerragotu egingo dituela kalamuak kontsumitzaileengan dituen ondorioak. Ikerketek argi uzten dute arriskuaren pertzepzio txikiaren eta kontsumoaren igoeraren arteko lotura. «Osagai psikoaktibo asko dituzten produktuen aldeko kanpainak egiten dituzte enpresek sare sozialetan, eta horrek larriagotu egiten du arazoa».

Beste ekoizpen batzuez bestera, kalamuarena mundu osoan aurki daiteke. 2010 eta 2019 bitartean jasotako datuen arabera, mundu osoko 151 herrialdetan ekoizten zen kalamua, kasu gehienetan landa zabalean. Europan, Herbehereak, Espainia, Txekia eta Suedia dira ekoizle nagusiak.

Orotara 200 milioi lagun inguruk kontsumitu zuten iaz kalamua. Gero eta gehiago dira, gainera, nork bere kontsumorako kalamua landatzea baimendu duten herrialdeak.

HERIOTZA GOIZTIARRAK

Drogek eragindako gaixotasunen zama handituz doa, eta berekin dakartza heriotza goiztiarrak eta gaixotasun kronikoak. Opioideak xiringa bidez hartzen dituztenen artean zabaltzen dira gaitzok azkarren, eta horien artean GIB birusa eta C hepatitisa dira kalte gehien eragiten dutenetako bi. 2019an, 18 milioi urte osasuntsu galdu ziren droga kontsumoarekin lotutako osasun arazoen ondorioz; horietatik %70 opioideen ondorio izan ziren.

Kontsumoari lotutako heriotza goiztiarrak bikoiztu egin ziren aurreko hamarkadan. Txostenean jasotzen denez, kontsumitzaileen ugaritzearekin alderatuta, heriotzak gehiago izan ziren; beraz, esan liteke kontsumitzen den droga kaltegarriagoa bilakatu dela. 2019an, milioi erdi heriotza goiztiar lotu zituzten drogarekin. Horien erdiak C hepatitisak eragindako arazoen ondorio izan ziren, baina beste asko, gaindosiek eragindakoak. AEBetan, esaterako, hamar urtean bikoiztu egin da gaindosi kopurua, 2019an 50.000ra heltzeraino.

MENDEKOTASUNAK GAINDITZEKO BIDEAK

Egun opioideen erabilerak eragindako arazoak gainditzen laguntzeko erabili ohi diren bi opioideak, metadona eta buprenorfina, duela bi hamarkada baino eskuragarriago daude, adituen arabera. «Urrats handia da zientziak egin duena azken hogei urteotan, eta, horri esker, drogen ondorio kaltegarriei aurre egiteko tratamendu gehiago ditugu gaur egun», dio dokumentuak.

Baina alor horretan ere bada arrakalarik herrialde eta eskualdeen artean. Substantzia horiek nahikoa erraz eskuratzeko modua dago Ipar Amerikan, Europa mendebaldean eta erdialdean eta Ozeaniako eremu aberatsenetan. Aldiz, Afrika eta Asiako zenbait ingurutan adituak kexu dira ez dagoela halako tratamendurik edo oso gutxik lor ditzaketela.

Txostenak dioenez, tratamenduaren eskuragarritasuna herrialdearen aberastasunaren araberakoa da, neurri handi batean, baita mendekotasun arazoak dituzten pertsonen kopuruaren araberakoa ere. Alde horretatik, txostengileek aholkatzen dute «edonoren esku» jartzeko tratamenduak, baita preso daudenen edo irabazirik ez dutenen esku ere.

PANDEMIAREN ONDORIOAK

NBEk ohartarazi du COVID-19aren pandemiak epe luzerako ondorioak izango dituela droga kontsumoaren ereduetan, ez bakarrik salerosketetan, baita ekoizpenean ere. Opioaren landarea eta koka landatzen diren eskualdeetan bizi diren komunitateen egoera kalteberago bilakatu du izurriak, askoren bizibidea droga ekoizpenera mugatu baitu. Afganistanen, esaterako, 2018ko lehorteek eta 2019ko uholdeek kolokan jarri zuen nekazari askoren ogibidea, eta pandemiak erabat hondoratu. Krisi ekonomikoak eta langabeziak ugaritu egingo ditu soilik opioaren landarea eta koka landatzen dituzten nekazari familiak, eta trafikatzaileek ere errazago lortuko dituzte langileak.

Aldi berean, handitu egin dira gizarte desorekak, pobrezia eta buruko osasun arazoak; horregatik, adituek ohartarazi dute faktore horiek jende gehiago bultzatuko dutela kontsumora, eta osasun arazoak eta mendekotasun arazoak dituztenen kopurua handitu egingo dela, beraz. Alde horretatik, ereduak aldatzen hasiak direla nabarmendu dute, eta horren frogatzat jotzen dute kalamuaren eta lasaigarrien erabileraren gorakada. Horri guztiari gehitu behar zaio salmentak egiteko modua aldatu izana, kaleko salmenta gutxitu egin baita, eta Internet bidezkoa, handitu; droneen erabilera bera ere ohikoagoa bilakatu da azken urtean.

Pandemiaren ondorio kaltegarriak murrizteko, inbertsioak eskatu ditu NBEk, komunitaterik kalteberenei eta guraso eta gazteei laguntzeko: hasi azpiegiturak eraiki eta heziketa bultzatzetik, eta buruko osasun arazoak dituztenentzako edo tratu txarrak jasaten dituztenentzako laguntza eskaintzeraino.

SARBIDE BERRIAK KOKAINARENTZAT

Kokaina trafikoari dagokionez, Hego Amerikaren eta Europaren artekoa da munduan gehien erabiltzen diren bideetan bigarrena, eta eboluzionatuz doa. Garai batean, hornidura kateak talde gutxi batzuen esku bazeuden ere, zabalduz joan dira.

Europan sartzen zen kokainaren parte handi bat ondo antolatutako bideetatik etortzen zen, gehienbat Italiako talde kriminalen bitartez, edo harreman estuak zituzten Kolonbiako eta Espainiako taldeen bidez. Orain, baina, txostenean azaldu dutenez, Balkanetako taldeak ere sartu dira hornitze katean, eta haietako zenbait hasiak dira bitartekariak kentzen eta Andeetan ekoitzitako kokaina zuzenean Europara ekartzen. Lehiakortasuna handitu izanak salneurriak merkatu ditu, eta, beraz, eskuragarriago egin du. Horrez gain, azken hamarkadan %40 garbiagoa da Europan saltzen den kokaina. Eskuragarritasunak handitu egin ditu kokainaren kontsumoa, eta harekiko mendekotasuna. «Inbertsio gehiago egin beharko litzateke, ez bakarrik prebentzioan, baita mendekoei tratamenduak eskaintzeko ere».]]>
<![CDATA[Duela hamar urtetik hona %22 areagotu da munduan droga kontsumoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/199607/duela_hamar_urtetik_hona_22_areagotu_da_munduan_droga_kontsumoa.htm Thu, 24 Jun 2021 15:58:14 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199607/duela_hamar_urtetik_hona_22_areagotu_da_munduan_droga_kontsumoa.htm <![CDATA[«Atzerriko esku hartzea» amaitzeko deia egin dio nazioarteak Libiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/015/001/2021-06-24/atzerriko_esku_hartzea_amaitzeko_deia_egin_dio_nazioarteak_libiari.htm Thu, 24 Jun 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1856/015/001/2021-06-24/atzerriko_esku_hartzea_amaitzeko_deia_egin_dio_nazioarteak_libiari.htm
Iazko urtarrilean egindako nazioarteko konferentzian hartu zuten estatuek «esku hartzea amaitu» eta atzerriko milizianoak Libiatik ateratzeko konpromisoa. Baina, NBE Nazio Batuen Erakundearen arabera, 20.000 miliziano inguru daude oraindik herrialdean. Turkia eta Errusia dira urrats hori egiteko oztopo nagusiak. Ekialdeko buruzagi militar Khalifa Haftar babestu du Moskuk, eta, hark urrian su-etena sinatu zuen arren, han daude oraindik Errusiaren miliziak. Turkiak Tripoliko behin-behineko exekutiboa babesten du, eta argudiatu du gobernuak berak eskatu ziola tropak bidaltzeko, eta, beraz, haren indarrak ezin litezkeela «atzerriko esku hartzetzat» jo.

Maasen esanetan, baina, irteera «orekatua» ez bada, aldeetako bat babesten duten tropek abagunea baliatu dezakete bestea garaitzeko: «Libiarrek beren geroari buruz erabakiko badute, beharrezkoa da atzerriko indarrak herrialdetik ateratzea».

Konferentzian izan zen AEBetako Estatu idazkari Antony Blinken ere. Buruzagi estatubatuarra bat etorri zen Maasekin, eta esan zuen hau «aukera bat» dela herrialde «subirano eta seguruagoa» eraikitzeko. Hauteskundeez ere mintzatu zen Blinken, eta ohartarazi zuen horiek abenduan egin ahal izateko aurrez konstituzioari buruzko adostasun bat lortu behar dutela batasuneko gobernuko kideek.

Baina atzerriko miliziak kanporatzearekin ez da amaitzen arazoa. AEBen Libiarako ordezkari berezi Richard Norlandek nabarmendu zuen egun milizia horiek direla segurtasunaz arduratzen direnak, eta horiek irtendakoan «armada eta polizia sendo bat» osatu beharko dituela Tripolik. 2011n Muammar Gaddafi kargugabetu zutenetik bitan banatuta egon da Libia: nazioarteak babestutako gobernua, batetik, eta ekialdean kokatutako indar armatuak, bestetik.]]>
<![CDATA[Erresuma Batuko destruktore bati ohartarazpen sua egin dio Moskuk]]> https://www.berria.eus/albisteak/199563/erresuma_batuko_destruktore_bati_ohartarazpen_sua_egin_dio_moskuk.htm Wed, 23 Jun 2021 14:16:57 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199563/erresuma_batuko_destruktore_bati_ohartarazpen_sua_egin_dio_moskuk.htm <![CDATA[Gerrak ebatsitakoen bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2021-06-23/gerrak_ebatsitakoen_bila.htm Wed, 23 Jun 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1877/015/001/2021-06-23/gerrak_ebatsitakoen_bila.htm
Salaketaren arabera, 1982ko maiatzaren 15ean, zibilez jantzitako hainbat gizonezkok beste bat atxilotu zuten San Salvador hegoaldean. Gizona kamioi batera igo zuten, eta, ustez, Polizia Nazionalaren egoitzara eraman. Hala kontatu zien lekuko batek senideei. Salaketa jarri zuen herritarraren anaia zen atxilotua. Handik bi egunera, maiatzaren 17an, gurasoak atxilotu zituzten, eta lekukoa ere desagerrarazi egin zuten egun gutxiren buruan, baita haren gurasoak ere.

Gorenak ebatzi du salatzailearen familia desagerrarazi egin zutela, eta Fiskaltzari agindu dio iker dezala kasua, «erantzuleak aurkitu eta zigortzeko». Auzitegiaren arabera, atxilotu zutenean «ekintza politiko iraultzaileak» prestatzen ari zen salatzailearen anaia; haren gurasoak, berriz, komunitateko kide ziren, baina ezkertiartzat zituzten agintariek. Desagerrarazi egin zituztela ondorioztatu du auzitegiak.

1980tik 1992ra bitartean, FMLN Nazio Askapenerako Farabundo Marti Fronteko miliziak diktaduraren aurka borrokatu ziren. Diktadurak AEBetako Gobernuaren eta eskuin muturreko heriotzaren eskuadroien laguntza izan zuen. Gatazkak 75.000 hildako eta 8.000 desagertutik gora utzi zituen.

Amnistia legea

FMLN gerrillaren eta gobernuaren arteko bake akordioen ostean heldu zen amnistia legea, 1993an. Orduko presidente Alfredo Cristianik bultzatu zuen lege proposamena, eta Arena Aliantza Errepublikano Nazionalistak, PCN Kontziliazio Nazionalerako Alderdiak eta MAC Benetako Kristau Mugimenduak babestu zuten. Legeak amnistia eman zien delituak egin zituzten armadako kideei eta milizietakoei. 2016an, baina, Auzitegi Konstituzionalak indargabetu egin zuen, gerra krimenak ez ikertzeak «biktimen erreparaziorako eskubidea» urratzen zuela eta, beraz, konstituzioaren aurkakoa zela iritzita. Ebazpenak zehazten zuen amnistia mantenduko zitzaiela gizateriaren aurkako krimenetan eta gerra krimenetan parte hartu ez zutenei. Konstituzionalak legebiltzarrari agindu zion har zitzala neurriak erreparaziorako eskubidea bete zedin.

Iazko otsailean heldu zen bigarren kolpea, legebiltzarrak Justizia Trantsizionalaren, Erreparazioaren eta Adiskidetzearen Legea onartu zuenean. Bigarren lege horrek, aurrekoak bezala, aurreratzen zuen amnistia emango zietela gerra krimenak eta gizateriaren aurkakoak egin ez zituztenei, eta zehazten zuen krimen horien egileei ezarriko zieten gehienezko zigorra komunitatearentzat lan egitea izango zela. Horrez gain, aurreratzen zuen Egiaren Batzordearen txostenak ez zirela baliagarriak izango auzitegietan, eta ezin izango zirela estraditatu ustezko krimenen egileak, haiek nazioarteko epaitegi batean auzipetzeko bideak itxiz. 1993ko amnistia legearen kasuan bezala, honakoak ere eskuineko Arena eta PCN alderdien babesa jaso zuen; aurka bozkatu zuten FMLNk eta Nayib Bukele presidentearen GANA alderdiak.

Azkenean, presidentea bera izan zen legeari betoa jarri ziona. «Ez dut berretsiko ondorengo hiru oinarrizko elementuak onartzen ez dituen legerik: egia, justizia eta ordaina», esan zuen Bukelek. Geroztik, eskuinak ahalegin ugari egin ditu estatuburuaren blokeoa gainditzeko; azkena, joan den apirilean, baina alferrik —COVID-19aren pandemia zela eta, 27 legebiltzarkide falta ziren aretoan, eta eskuinak ez zuen behar adina boto bildu—.

«Orain arte, amnistia legearekin edo gabe, gobernuak blokeatu egin ditu armadaren txostenak ikusteko eskari guztiak», azaldu du Leonor Arteagak, Giza Eskubideen Urraketa Larrien eta Zigorgabetasun Programako arduradunak. Arteagaren esanetan, dokumentu horietan ez da jasotzen inor atxilotu edo desagerrarazteko agindu zehatzik, baina bai desagertzeak eta atxiloketak egin ziren datak eta biktimen izenak. «Dokumentu horiek beharrezkoak dira biktimek egia jakin eta armadak barkamena eskatuko badu; hori gabe ez dago erreparaziorik. Egiaren Batzordearen arabera, militarrek eta armadaburuek egindakoak dira krimenen %85».]]>
<![CDATA[Gerra garaian desagertutako familia baten kasua ikertzeko agindu du El Salvadorko Gorenak]]> https://www.berria.eus/albisteak/199499/gerra_garaian_desagertutako_familia_baten_kasua_ikertzeko_agindu_du_el_salvadorko_gorenak.htm Tue, 22 Jun 2021 12:10:53 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199499/gerra_garaian_desagertutako_familia_baten_kasua_ikertzeko_agindu_du_el_salvadorko_gorenak.htm <![CDATA[Auzitara, hainbat urtez abusuak egin zizkion gizona hiltzeagatik ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/019/001/2021-06-22/auzitara_hainbat_urtez_abusuak_egin_zizkion_gizona_hiltzeagatik.htm Tue, 22 Jun 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1871/019/001/2021-06-22/auzitara_hainbat_urtez_abusuak_egin_zizkion_gizona_hiltzeagatik.htm Tout le monde savait liburuan (Mundu guztiak zekien). Amak etxetik bidali zuenean, Bacot ordura arte ugazaita zuenarekin bizitzera joan zen, Baudemont hirira. Handik gutxira, ezkondu egin ziren. Emakumeak berak salatu duenez, elkarrekin egon ziren urteetan etengabeak izan ziren tratu txarrak, bortxaketak eta abusuak, eta prostituitzera ere behartu zuen. «Haren jabetza nintzen. Mila aldiz pentsatu nuen ihes egitea, baina beldur nintzen», aitortu zuen joan den maiatzean egindako elkarrizketa batean. Baina 2016ko martxoan, Polettek autoan gordetzen zuen arma hartu, eta tiro egin zion gizonari. Ondoren, gorpua ezkutatu zuen. Poliziak 2017an atxilotu zuen, eta urtebete egin zuen behin-behineko atxiloaldian. Orain, baldintzapean aske dago. Polettek 14 urteko alabari erasoko zion beldur zelako hil zuela aitortu zuen gerora Bacotek berak. Hondoratuta «Suntsituta dagoen emakume bat da, ez bakarrik amarengandik maitasunik jaso ez zuelako, edo jipoien, bortxaketen eta umiliazioaren ondorioz, baita gizarteak harekin agertutako axolagabekeriagatik ere», idatzi dute liburuan Janine Bonaggiunta eta Nathalie Tomasini abokatuek. Testuak gogorarazten du txiki-txikitatik egin zizkiotela gauza izugarriak, eta gertukoenek ere ez zutela ezer ere egin. Frantzian harrabots handia eragin du kasuak, 25 urtez abusuak jasan ostean balitekeelako Bacotek bizi guztiko kartzela zigorra jasotzea. Emakumeen eskubideetarako ministro izandako Najat Vallaud Belkacem bera emakumearen alde mintzatu zen joan den urtarrilean: «Bai, hark hil zuen. Baina bizi izandakoa heriotza bera baino askoz okerragoa izan zen; hogei urtez, egunero hil zuten Bacot». Belkacemek Bacot absolbitzeko eskatu dio Frantziako presidenteari. Epaiketak indarkeria matxista kasuetan jarriko du beste behin fokua, non eta feminizidio tasa handienetako bat duen Europako herrialdean. Azken astean soilik, hiru emakume hil dituzte haien bikotekideek herrialde hartan. ]]> <![CDATA[Emakume bat akusatuen aulkian, abusuak egiten zizkion gizona hiltzeagatik]]> https://www.berria.eus/albisteak/199451/emakume_bat_akusatuen_aulkian_abusuak_egiten_zizkion_gizona_hiltzeagatik.htm Mon, 21 Jun 2021 13:57:22 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199451/emakume_bat_akusatuen_aulkian_abusuak_egiten_zizkion_gizona_hiltzeagatik.htm <![CDATA['Apple Daily' egunkariko bost goi arduradun atxilotu ditu Txinak]]> https://www.berria.eus/albisteak/199275/039apple_daily039_egunkariko_bost_goi_arduradun_atxilotu_ditu_txinak.htm Thu, 17 Jun 2021 12:44:15 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199275/039apple_daily039_egunkariko_bost_goi_arduradun_atxilotu_ditu_txinak.htm <![CDATA[Gazako blokeoari bere hartan eusten dio Israelgo gobernu berriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/021/001/2021-06-17/gazako_blokeoari_bere_hartan_eusten_dio_israelgo_gobernu_berriak.htm Thu, 17 Jun 2021 00:00:00 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/paperekoa/1856/021/001/2021-06-17/gazako_blokeoari_bere_hartan_eusten_dio_israelgo_gobernu_berriak.htm
Bennettek, baina, baditu etxean nahikoa korapilo —Likudeko buru Benjamin Netanyahuk zentsura mozioa aurkeztu zuen atzo haren aurka—, Hamasen aurkako beste gerra bat bultzatzeko. Baina, aldi berean, koaliziokide duen eskuin muturraren eskariei ere erantzun behar die. Hala, atzo Gaza bonbardatzeko agindu zion armadari, bezperan Hamasek juduen Banderen martxa salatzeko jaurtitako suzko puxikei erantzunez.

Militarrek hiru misil jaurti zituzten Gazara. Haietako bi Maan inguruan erori ziren, Khan Yunis hegoaldean. Hirugarrena, berriz, Gaza hirian, maiatzeko bonbardaketek jotako eremuetako batean. Horrez gain, arratsaldean tankeak Gaza hegoaldean dagoen Rafah hirira sartu, eta nekazari palestinarren lurrak hondatu zituzten.

Bestalde, militarrek emakume bat hil zuten tiroz Zisjordaniako Ramallah hirian. Armadak zabaldutako informazioaren arabera, emakumezkoa hainbat soldadu harrapatzen saiatu zen bere ibilgailuarekin, eta ondoren labana batekin eraso zien. Osasun iturrien arabera, 29 urteko irakaslea zen hildako palestinarra.

Gose greba

Azken asteetan, atxiloketa administratiboak ugaritu egin ditu Tel Avivek: maiatzean, 200 pertsona atxilotu zituzten, aurreko hilabeteetan baino hiru aldiz gehiago. Atxiloketa modu horrek bidea ematen dio Israeli jendea kargurik aurkeztu gabe eta epaiketarik egin beharrik gabe espetxeratzeko, baita atxiloaldia nahi adina luzatzeko ere. Hori salatzeko gose greba hasi dute zazpi preso palestinarrek.

Addameer gobernuz kanpoko erakundearen datuen arabera, 5.300 preso politiko daude Israelen egun, eta horietatik 530 preso administratiboak dira. «Maiatzaren 24an eta 25ean soilik, 250 palestinar atxilotu zituzten Legea eta Ordena operazioaren barruan», salatu du erakundeak.]]>
<![CDATA[Gaza bonbardatu du Israelgo armadak]]> https://www.berria.eus/albisteak/199219/gaza_bonbardatu_du_israelgo_armadak.htm Wed, 16 Jun 2021 11:24:54 +0200 Arantxa Elizegi Egilegor https://www.berria.eus/albisteak/199219/gaza_bonbardatu_du_israelgo_armadak.htm Banderen martxari erantzunez su puxikak jaurti zituzten atzo iluntzean Gazatik hesiaren beste aldera. Goizaldean heldu da Tel Aviven erantzuna. Hiru misil jaurti ditu armada juduak Gazaren aurka. Haietako bi Maan inguruan erori dira, Khan Yunis hegoaldean. Hirugarrena, berriz, Gaza hirian, maiatzeko bonbardaketen jotako eremuetako batean. Hain zuzen ere, Naftali Bennett lehen ministroak agintea hartu ostean agindu duen lehen erasoaldia izan da. Baita, maiatzaren 21ean adostutako su-etenaz geroztik egiten duten aurrenekoa ere. Hamabi urtez gobernuburu izan den Likudeko buru Benjamin Netanyahu oposizioan den honetan, Bennettek ezin izan du besoak gurutzaturik geratu Hamasen atzoko erantzunaren ostean, baina hari ere ez zaio gehiegi interesatzen une honetan maiatzekoa bezalako beste erasoaldi handi bat abiatzea, ez behintzat kargua hartu berritan. Wafa albiste agentziaren arabera, bonbardaketek ez dute biktimarik eragin, bai, ordea, kalte materialak. Horri gehitu behar zaio maiatzeko erasoaldiaz geroztik Isrelek itxi egin dituela Hamasen kontrolpeko eskualderako sarrera irteerak. Ondorioz, herritarrek arazoak dituzte eraikuntzarako materiala edo botikak eskuratzeko. Argindarra bera ere ordu gutxi batzuetarako soilik dute Gazako palestinarrek. Zisjordanian ere kontrol zorrotzak jarri dituzte azken orduetan. Goizaldean militarrek Qalqiliyarako sarrera irteera guztiak blokeatu dituzte inolako azalpenik eman gabe. ]]>