<![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 22 Nov 2019 22:38:19 +0100 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ahuldu egin nahi izan dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/003/001/2019-11-23/ahuldu_egin_nahi_izan_dituzte.htm Sat, 23 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/003/001/2019-11-23/ahuldu_egin_nahi_izan_dituzte.htm Aita Mari ontzia. Beste hainbat ontzi, erreskateak eginda ere, itsas zabalean geratu dira behin baino gehiagotan, zain, portu seguru baterako ateak noiz zabalduko, lehorrera heltzeko zailtasun handiekin. Arazoen zerrenda luzea da; ontzi horien jarduna «kriminalizatzeko» zabaldu diren mezu ozenena ere bai.

Ugariak izan dira itsasontzien jarduna gerarazteko ahaleginak. 2018ko martxoan, adibidez, Open Arms itsasontziko arduradunak atxilotu zituzten Italian, «giza trafikoan» aritzea egotzita. Ate itxiak ere ugariak izan dira. Iazko abenduan, esaterako, Open Arms Cadizko portuan (Espainia) lehorreratu zen, erreskatatutako 311 migratzailerekin, aurrez Italiak eta Maltak horretarako modua ukatuta. Itsasontzi horrek ere arazoak izan ditu usu erreskateak egiteko modua emango dien itsasoratzeko baimena lortzeko, eta hori gabe ere jardun dute pertsonak salbatzen.

Erreskate lanetan ari diren ontzietako arduradunek uko egin diete beti errefuxiatuak Libiara eramateko proposamenei. Gertu dago, baina maiz argudiatu dute herrialde horretan giza eskubideak errespetatzen ez direnez ez dela portu seguru bat. Jarrera irmoa dute, oro har: Europan utzi behar dira beti errefuxiatuak, egoera oso kalteberan baitaude, eta haien eskubide guztiak bermatzera egin behar baita. Libiako kostazainekin arazoak izan dituzte sarri, eta herrialde horretako agintariek beren itsas eremuan sartzea egotzi diete maiz.

2018ko ekainean, Aquarius ontziak bete zituen lerroburu ugari. Mediterraneoko uretan zegoen, 629 migratzaile erreskatatuta, Italiara sartu nahian, baina Matteo Salvini Barne ministroak esan zuen ez zutela onartuko ontzia. Espainiako Gobernuak ireki zuen orduan atea: Valentziako portuan (Herrialde Katalanak) porturatzeko era izan zuen. Handik gutxira, ordea, abuztuan, ataka oso antzekoan zegoen berriz ontzia: 141 iheslari zeramatzala, lehorreratzeko tokirik gabe. Italiak eta Maltak ukatu egin zioten horretarako era. Eta jarrera aldaketa izan zuen Espainiako Gobernuak orduan: esan zuen ez zela «kairik seguruena», eta horretarako eman zuen argudioa izan zen «nazioarteko zuzenbideak» aurreikusten duela «kairik gertukoenean» lehorreratu behar direla ontziak. Areago ere egin zuen Espainiako Gobernuak jarrera aldaketa defendatzeko; adierazi zuen bigarren aldi honetan ez zegoela «lehengo krisi humanitariorik».

Iazko abuztuan, arazoak izan zituen Diccioti ontziak ere. Italiako kostazainen ontzi bat da; 177 migratzaile erreskatatu zituen. Traba handiak izan zituen, ordea, lehorreratzeko, berriz Matteo Salvinik ipinitako eragozpenen ondorioz. Aurtengo udan Ocean Viking itsasontzia egon zen antzeko atakan; hamalau egun egin behar izan zituen itsasoan erreskatatutako 356 pertsonarekin, azkenean Maltako hiriburuko Valleta portuan lehorreratzea lortu arte. Portuan sartzeko baimena eman zuela esan zuen Maltako lehen ministro Joseph Muscat-ek, baina heldu orduko alde egin beharko zutela: «Migratzaile bat bera ere ez da geratuko Maltan».

Rackete kapitaina

Ataka zailean sartu zen iragan ekainaren 29an Sea Watch itsasontziko kapitaina ere, Carola Rackete: izan ere, Lampedusan porturatu zen, berrogei migratzailerekin, eta atxilotu egin zuten. Salvinik «jarrera kriminala» egotzi zion. Aurreko egunetan, itsas zabaletik, itsasontziko egoera larriaren berri eman zuen kapitainak: barruan zihoazen migratzaileak fisikoki eta mentalki gero eta okerrago zeudela esan zuen, eta itsasontziko egoera jasangaitza bihurtzen ari zela. Lampedusan lehorreratu baino egun batzuk lehenago, kasurako, bi migratzaile ebakuatu behar izan zituzten, osasun arazoak tarteko. «Iristen ez den irtenbide baten zain jarraitzen dugu. Horregatik erabaki dugu porturatzea», esan zuen kapitainak lehorreratu aurretik. Ahuldu egin nahi izan dituzten indarren kontra egin zuen.]]>
<![CDATA['Aita Mari'-k portu seguru bat eskatu du, itsasoan 79 lagun erreskatatu eta gero]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-11-22/aita_mari_k_portu_seguru_bat_eskatu_du_itsasoan_79_lagun_erreskatatu_eta_gero.htm Fri, 22 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-11-22/aita_mari_k_portu_seguru_bat_eskatu_du_itsasoan_79_lagun_erreskatatu_eta_gero.htm Aita Mari ontziak itsaso zabalean egin zuen erreskatearen berri emateko. «Oraindik datuak falta zaizkigu, baina badakigu tartean emakume haurdunak badirela, adibidez; haurrak ere badira». Guztira 79 pertsona dira. Txalupa antzeko batean zihoazen. Halakoak erabiltzen dituzte sarri errefuxiatuek, eta, Aita Mari itsasontziko ordezkarien arabera, «oso zamatuta» joan ohi dira ontziak, egoera aski txarrean. «Arriskuan» jartzen ditu horrek. Lerrook idazteko orduan, beste txalupa baten bila ere bazihoazela adierazi zuten itsasontziko arduradunek sare sozialen bidez: beste 94 pertsona erreskatatzera.

Azaroaren 12an Lesbosko kaia utzi (Grezia) eta itsaso zabalera irten zen ontzia, errefuxiatu ugarik Europara sartzeko erabiltzen duten eremu batera, Malta inguruko erreskate gunera. Itsas Salbamendu Humanitarioa erakundeko arduradunek adierazi zuten itsasontziren bat noraezean aurkitzen bazuten «artatu» egingo zutela. «Nazioarteko legeek diote ez dela inor abandonatu behar itsasoan», gogoratu zuten. Espainiako Gobernuak ontziari inoiz ez dio eman propio jardun horretarako baimenik. Baina nazioarteko araudia abaro dutela adierazi dute sarri ontziko arduradunek, eta gogora ekarri dute, gainera, beren beregi erreskateak egiteko prestatuta dagoela itsasontzia, eta beharrean diren pertsonak artatzea dela lehen xedea.

Rivasen arabera, Maltarekin akordioa hitzartuta daukate portu seguru bat eskuratzeko, eta hori aski lege babes bada Espainiako Gobernuarekin inolako arazorik ez izateko eta beren jarduna lege barruan dagoela bermatzeko. Onartu du, ordea, bestelako bidea ere har dezaketela agintariek, eta ondorio larriak izan ditzakeela erreskateak. «Badakigu 900.000 euroko isuna ere jar diezaguketela. Gure egitasmoaren bukaera erabatekoa ekarriko luke horrelako zerbaitek». Aurrez ere kezka hori adierazi izan dute erakundean.

Erreskatea egin eta berehala lehorreratzeko portu seguru bat eskatu zuten: Italian edo Maltan. «Ez gara joango Libiara; inondik inora ere ez, gainera. Libiakoa ez da portu segurua. Gainerakoan, agintariek zer esango zain gaude», esplikatu zuen Rivasek. Hain zuzen ere, berriz errepikatu zuen sarri Mediterraneoan erreskate lanak egiten dituzten itsasontziek ozen zabaltzen duten mezua. Egoera kalteberan heltzen dira errefuxiatuak, eta giza eskubideen babesa bermatuko duten herrialdeetan baino ezin dira artatu berme guztiekin. Beti nabarmendu dute, gainera, migratzaile gehienek «babes» beharrean hartu ohi dutela Europarako bidea, eta ezin direla baztertu. Iheslarien artarako propio Mediterraneoan ondu diren guneetan, ordea, egoera kaskarretan daudela salatu dute, eta adabaki besterik ez diren neurri horiekin Europako Batasunak «atzituta» dauzkala milaka lagun.

Ontzia urriaren 20an abiatu zen Euskal Herritik, Pasaiako portuan (Gipuzkoa) bolada bat egin eta gero. Konponketa lanak egitera etorri ziren hasieran, eta itsasoratzeko baimenaren zain egon ziren gero bolada batean. Zortzi tona arropa eta oinetakorekin atera ziren Lesbosera bidean, han dauden errefuxiatuei eramateko. Izan ere, giza laguntza garraiatzeko baimena badu ontziak. Ontziko arduradunek aurreko asteetan behin baino gehigotan adierazi zuten, hala ere, erreskateak egiteko baimena ere nahi zutela. Azkenean, ordea, ateratzea erabaki zuten; nahi baino mugatuago. «Ezustean ontziren bat topatzen badugu soilik egin ahal izango ditugu erreskate aktiboak», azaldu zuen Iñigo Mijangosek, gobernuz kanpoko erakundeko buruak.

Urkulluren babesa

Erreakzioak berehala sortu zituen albisteak. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk, esaterako, zoriondu egin zituen ontziko arduradunak. Gogora ekarri zuen Jaurlaritzak diruz lagundutako egitasmoa dela Aita Mari itsasontziarena. Izan ere, jatorrian atunontzi bat zen, eta moldaketa handi bat egin behar izan dute salbaamendu lanetarako prestatzeko. «Egindako inbertsio guztia eta ahaleginak guztiz justifikatuta daude», adierazi zuen.

Itsas Salbamendu Humanitarioa taldeko ordezkariek atzo adierazi zutenez, Aita Mari ez dago bakarrik erreskateak egiteko gunean; berriki Ocean Viking eta Open Arms ontziek ere erreskateak egin zituztela adierazi zuten, eta lehorreratzeko portu baten zain daudela orain horiek ere. ]]>
<![CDATA[Iruñeko talde bortxaketa grabatzeagatik, hiru kartzela urte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/001/2019-11-21/irueko_talde_bortxaketa_grabatzeagatik_hiru_kartzela_urte.htm Thu, 21 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/001/2019-11-21/irueko_talde_bortxaketa_grabatzeagatik_hiru_kartzela_urte.htm
Bortxaketan parte hartu zuten beste hiru gizonezkoak absolbitu egin dituzte sententzia horretan. Haiei ezin zaie egotzi intimitatearen kontrako deliturik, epaiaren arabera; «ez zuten lankidetza objektiborik eta eraginkorrik egin delitu hori gauzatu ahal izateko».

Bortxaketaren harira, lehendik ere zigorra jasota daude bost akusatuak. Uztail honetan, hamabost urteko kartzela zigorra ezarri zien Espainiako Auzitegi Gorenak, bortxaketa egotzita. Epai hori etorri zen aurrez Nafarroako Auzitegiak ezarritako zigorra handitzera. Izan ere, hasierako sententzian sexu abusua leporatu zieten, eta, ondorioz, delitu horri dagokion zigorra sexu erasoari dagokiona baino apalagoa da; hain zuzen ere, lehenbiziko zigorra bederatzi kartzela urtekoa izan zuten.

Nafarroako datuen igoera

Nafarroako Gobernuak indarkeria matxistari buruzko datuak berritu zituen atzo, eta gorakada nabarmendu behar da: salaketak, iazkoen aldean, %8 hazi dira. Aurten, iraila bitartean, 1.041 salaketa ipini dira Nafarroan. Datu artegagarrienen artean adingabeena dago. 61 salaketa 14-18 urte arteko nerabeek jarri dituzte; 26, berriz, 14 urtetik beherakoek. Salaketak ipini dituzten andreen %40k 30 urte baino gutxiago dituzte. Azaroaren 25a hurbil da; indarkeria matxista gaitzesteko eguna izaten da, eta horren harira plazaratu ditu datuak Nafarroako Gobernuak.

Agerraldia egin dute Nafarroako Indarkeria Sexistaren Aurkako Plataformako kideek ere, suminduta. «Promes faltsuekin» aspertuta daudela adierazi dute: «Esan beharrekoak esanda daude; orain, ekiteko garaia da».

Bestalde, Osakidetzako buruzagiek Eusko Legebiltzarreko Osasun Batzordean egindako agerraldi batean adierazi dute iaz osasun zerbitzuko profesionalek indarkeria matxistaren 944 kasu atzeman zituztela. Kopurua %10 hazi da lehengo urtetik.]]>
<![CDATA[Iruñeko talde bortxaketako bi auzipeturi hiru urteko kartzela zigorra jarri diete, erasoa grabatzea egotzita]]> https://www.berria.eus/albisteak/174011/iruneko_talde_bortxaketako_bi_auzipeturi_hiru_urteko_kartzela_zigorra_jarri_diete_erasoa_grabatzea_egotzita.htm Wed, 20 Nov 2019 10:26:41 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/174011/iruneko_talde_bortxaketako_bi_auzipeturi_hiru_urteko_kartzela_zigorra_jarri_diete_erasoa_grabatzea_egotzita.htm <![CDATA[Ekologistek salatu dute Arabako Diputazioak baimena emango duela otsoak hiltzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/173961/ekologistek_salatu_dute_arabako_diputazioak_baimena_emango_duela_otsoak_hiltzeko.htm Tue, 19 Nov 2019 14:20:27 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/173961/ekologistek_salatu_dute_arabako_diputazioak_baimena_emango_duela_otsoak_hiltzeko.htm baina hil egin zuten. ]]> <![CDATA[GIBaren aurkako botikak farmazietan eskuragarri ipintzeko eskea egin dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2019-11-19/gibaren_aurkako_botikak_farmazietan_eskuragarri_ipintzeko_eskea_egin_dute.htm Tue, 19 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2019-11-19/gibaren_aurkako_botikak_farmazietan_eskuragarri_ipintzeko_eskea_egin_dute.htm
Izan ere, GIBdunek erietxera joan behar izaten dute egun botikak eskuratzera, eta horrek sendagaiak eskuratzeko modua «urritu» egiten duela uste dute. Ordutegi jakin batzuetan joan behar izaten dute; astegunetan bakarrik izaten dute horretarako era, eta etxetik urrun joan behar izaten dute zenbaitetan. Laneko martxan-eta ari direnentzat, zama handia da hori usu. GIBaren inguruko estigma ere oraindik bizirik dagoela gogorarazi zuten, eta botikak behar bezala hartzeko eragozpen izaten dela hori ere zenbaitetan.

Sendagaiak botiketan lortzeko era eginda, ordea, traba horiek arindu egingo liratekeela pentsatzen dute. Portugalen, adibidez, abian jarri dute antzeko egitasmo bat, adierazi dutenez, emaitza onak izan dituena eta eredu gisara har daitekena. Bide honetan aurrera eginda, infekzioaren kontrako borrokaren helburuetara errazago hurbildu ahal izango dela oroitarazi dute. 90-90-90 estrategia deiturikoa da; birusa dutenen %90ek jakitea da asmoa, portzentaje horretatik %90ek tratamendua hartzea, eta tratamendua hartzen dutenen artean %90ek birusa atzemanezina izatea lortzea.]]>
<![CDATA[Erretrobirusen kontrako sendagaiak botiketan eskuratu ahal izateko bidea irekitzeko eskatu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/173916/erretrobirusen_kontrako_sendagaiak_botiketan_eskuratu_ahal_izateko_bidea_irekitzeko_eskatu_dute.htm Mon, 18 Nov 2019 17:24:42 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/173916/erretrobirusen_kontrako_sendagaiak_botiketan_eskuratu_ahal_izateko_bidea_irekitzeko_eskatu_dute.htm <![CDATA[«Prebentzio asmoekin zabaldu behar da beti pairamendua»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/008/001/2019-11-16/prebentzio_asmoekin_zabaldu_behar_da_beti_pairamendua.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1855/008/001/2019-11-16/prebentzio_asmoekin_zabaldu_behar_da_beti_pairamendua.htm Suizidioa, komunikabideak eta sare sozialak jardunaldia egin zuten atzo Aidatu suizidiologia elkarteak antolatuta, Bilbon. Solaskideen artean, Luis Fernando Lopez Martinez psikologoa egon zen (Jerez de la Frontera, Espainia; 1981). Sare sozialen arloaz jardun zuen, ikerketa ugari egina baita alorrean, ondorio artegagarriekin: izan ere, suizidioa, bizitzako gainerako alor ia guztiak bezala, presente dago Interneten, eta modu aski arriskutsuan maiz.

Sare sozialek egun duten presentzia izan aurretik, beren buruaz beste egiteko asmotan edo pairamendu egoera latzetan zeuden pertsonentzat zailagoa zen egoera berean zeudenekin harreman joria izatea. Egun, klik batekin elkartu daitezke...

Bai, izan ere kanal oso ahaltsuak dira elkarren berri izateko, eta, areago, beren buruaz beste egiteko burutazioa nola gauzatu dezaketen lantzen joateko ere bai. Elkarri konta diezaiokete, adibidez, zer baliabide erabil ditzaketen beren buruaz beste egiten saiatzen direnean inork ez harrapatzeko, edo zer medikamentu mota har ditzaketen... Horrek, jakina, burutazioa hauspotu egin dezake.

Gainera, giro horretan, beren aterabide bakarra burutazio hori gauzatzea dela sentitzeko aukera handitu egiten da, ezta?

Hain justu, hori gertatzen da. Sare sozial batean burutazio horrekin dabiltzan hainbat pertsona batzen badira, elkar elikatu egiten dute, eta arriskua handitu egiten da. Askotan, gainera, ez dira aparteko foro bereziak behar izaten halako mezuak zabaltzeko. Halako burutazioei buruzko hariak gara daitezke edozein txatetan. Zenbaitetan, gaiarekin loturarik ez duten foroetako txatak izaten dira: ezagutza orokorrarekin lotutakoak, automobilekin... Eta, jakina, sarri halako foroetan sartuta jendeak sentitzen du suizidioaren burutazioa guztiz zilegi dela: areago, ezinbestekoa dela.

Beraz, arriskutsuak dira?

Zalantzarik gabe, bai. Pairamendu egoera oso handian dagoen pertsona bati, sufrimendu horren zilegitasuna onartu behar zaio, baina gero laguntza ematen ez bazaio, laguntza terapeutiko batean irtenbide bat erakusten ez bazaio, hauspotu egiten da pertsona horren suizidio arriskua.

Deus egin daiteke sarean halako foroak egotea saihesteko?

Kontzientzia handitu behar da: gobernuena, elkarteena... Ulertu behar da suizidioaren errealitatea gizarte digitalean ere hortxe dagoela. Benetako kontzientziazioa behar da horren harira, eta lege erreforma bat lortu behar da, esaterako, halako eremuetan diharduten moderatzaileen zigorra ekar dezakeena, edota suizidioa sustatzen ari diren web orrialdeen itxiera. Legearen erreforma sakon bat behar da horretarako.

Zure hitzaldietan suizidiorako deia egiten duten bideo eta abestiak aurkezten dituzu, saretik hartutako edukiak. Gordinak dira, baina esku-eskura daude.

Instagramek aste honetan bertan suizidiora edo autolesiora bultzatzen duten 900.000 argazki baino gehiago erretiratu ditu. Facebook ere adi dago gaiokin; egoera animikoak atzemateko algoritmo zenbait ere erabiltzen ari da bide horretan. Baina behin eduki bat sarean jarrita, oso zaila da haren arrastoa guztiz desagertzea. Sare sozial batean, eduki jakin bat, minutu bakar batean milaka pertsonak ikus dezakete, hartu egin dezakete, berriz kargatu... Orri bat itxi daiteke, edo, kontu bat, baina oso zaila da sarean jarrita dagoen zerbaiten hedapena guztiz geratzea. Horregatik, jendea herritar digital izateko ere heztea giltzarri da, eduki horiek ez sarera heltzeko...

Eta ez barra-barra hedatzeko...

Pairamendua zabaldu behar da, baina prebenitzeko asmoz beti: laguntzeko. Albora utzi behar da gizarte hau usu biltzen duen morboa. Izan ere, maiz edukiak zabaltzen dira morbo hutsez, laguntzeko asmorik gabe.

Zer egin daiteke prebentzioaren arloan pausoak emateko?

Asko dago egiteko. Katuka gaude oraindik: oinez hasteko. Prebentzioa nola egin aztertzeko, esaterako, ikerketa falta handia dago. Sare sozialek benetan duten eragina zein den aztertu behar da, eta zer egin daitekeen burutazio horiek dituzten pertsonei laguntzeko. Izan ere, sarritan entzunak izatea garrantzitsua da halakoentzat; beren pairamendua aintzatestea, horri buruz mintzatzeko aukera ematea. Jakina, haren mezua arduraz jasoko duen pertsona bat behar du ondoan.

Sare sozialak tresna ahaltsuak izan daitezke horretarako...

Dudarik gabe. Gida espezifikoak egin behar lirateke, hedabideetan eta sare sozialetan dauden moderatzaileak arduratsuak izateko, eta, halako arazoren batekin pertsona batek hari bat ireki orduko, erantzun egoki bat emateko.

Internet bidez proposatzen diren zenbait desafioren ondorioz suizidioak ere egin izan ohi direla kontatzen duten albisteak heltzen dira noizean behin. Benetako arriskua al dira?

Halakoekin, usu, jendeak bere burua nabarmendu besterik ez du nahi izaten. Gustatzen zait delakoen diktadura dago maiz horien atzean. Jendeak benetan gauza arriskutsuak egiten ditu zenbait eduki biral bihurtzeko ahaleginetan.

Baina badira propio pertsona baten suizidioa ekar dezaketen desafioak ere sarean, ezta?

Balea urdinaren desafioa deitua hortxe dago. Edo orain badago desafio bat zeinean nerabeek probatzen duten oxigenorik gabe zenbat irauten duten; hildakoak eta dena izan dira horren ondorioz. Garrantzitsua da ume, guraso eta irakasleak heztea: hori hor dagoela azaldu behar zaie.

Gustatzen zait delakoen diktadurari mugak ipintzeko...

Nerabeekin harremana izaten dut kontsultan. Benetako mendekotasuna dago teknologia berriekin. Aintzat hartua izateko nahia dago horren atzean: talde bateko kide izatekoa, ikusia izatekoa. Nerabezaroan, hazteko bidean, garrantzitsua da hori, eta gustatzen zait bat oso garrantzitsua da haientzat .Mendekotasun sortzailea da hori, eta beren buruari sare sozialetan eskatzen dioten errekerimendu mailari eusteko, usu, gero eta helburu handiagoak jarri behar dituzte; mutur gero eta muturrekoagoetara jo behar dute, zer eta autoestimu digital horri eusteko, austoestimu faltsu horri. Aintzat hartu beharrekoa autoestimua da, baina beti egon behar du aurrez aurreko harremanek dakartenaren azpitik.]]>
<![CDATA[Kontseiluak politikariei eskatu die Madrilgo negoziazioetan ez ahazteko "hizkuntza gutxituen afera"]]> https://www.berria.eus/albisteak/173803/kontseiluak_politikariei_eskatu_die_madrilgo_negoziazioetan_ez_ahazteko_hizkuntza_gutxituen_afera.htm Fri, 15 Nov 2019 12:23:18 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/173803/kontseiluak_politikariei_eskatu_die_madrilgo_negoziazioetan_ez_ahazteko_hizkuntza_gutxituen_afera.htm <![CDATA[Frantziako Gobernuaren erabaki «linguizidak» salatuko dituzte Parisen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/006/001/2019-11-14/frantziako_gobernuaren_erabaki_linguizidak_salatuko_dituzte_parisen.htm Thu, 14 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/006/001/2019-11-14/frantziako_gobernuaren_erabaki_linguizidak_salatuko_dituzte_parisen.htm
Protesta, zehazki, Gure Hizkuntzak Bizi Daitezen kolektiboak antolatua da. Euskararen alde ari diren eragileez gain, bertan daude, halaber, estatuan mintzatzen diren gainerako «lurralde hizkuntzen»sustapenean ari diren taldeetako hainbat ordezkari: bretainiarrak, korsikarrak, okzitaniarrak, katalanak, alsaziarrak... Propio mobilizaziorako deia egiteko atondu duten oharrean adierazi dute «desagertzeko arriskuan» daudela Frantziako agintariek usu indarrean jartzen dituzten politiken ondorioz, eta ezinbestekoak direla neurri eraginkorrak hizkuntzak hauspotzeko eta defendatzeko. Aldarri hori ozendu nahi dute Parisen.

Atzo agerraldian elkartu ziren irakaskuntza arloko elkarteak —euskaraz edo ele biz diharduten sareetakoak— eta euskalgintzako hainbat ordezkari. Frantziako Gobernuaren politikek dakartzaten arazoen adibide zehatzak jarri zituzten. Lizeoetako irakasleen eta Batxilergoaren antolaketaren erreformek, batetik, zailtasun handiak ekarri dituztela gogoratu zuten. «Erreforma berriarekin, euskara zuzenki sartzen da konkurrentzian beste ikasgaiekin», esplikatu zuten. «Lehian ezartze horrek euskara kaltetzen du».

Murgiltzearekin arazoak

Badira arazo gehiago ere, berriki albiste hainbaten iturburu izan direnak. Izan ere, murgiltze gelak esperimentazio gisa irekitzeko eskaerak oztopatu ditu Hezkuntza Ministerioak hainbat udalerritan, eta azkenean guraso eta irakasleen mobilizazioari esker zenbait ikasgela zabaldu badira ere, trabak jartzeko joera agerikoa antzeman dute gobernuaren partetik. Adituen irizpidearen kontra. «Izan ere, hezkuntzako profesionalen iritziz, murgiltze eredua da eredurik hoberena ikasle batek bere hizkuntza beregana dezan», gogoratu dute euskalgintzako ordezkariek.

Aspalditik hor dauden beste eragozpen batzuk ere gainditzeko daudela nabarmendu dute: «Brebetari eta Batxilergoari dagokionez, adibidez, ikasgaiak euskaraz paratzeko trabak urterokoak dira». Protesta ugari egin dituzte hezkuntzako eragileek horiek salatzeko, baina Parisera bertara joanda, ozendu egin nahi dute kexua. Izan ere, arazo horiek guztiak hizkuntza politika desegoki baten ondorio direla argi dute. «Blanquer ministroak eta gobernu honek euskara bezalako tokiko hizkuntzekiko duten mespretxua eta horiek desagerrarazteko duten asmoa frogatzen dute».

Mobilizazioan parte hartzeko autobusak jarri dituzte Ipar Euskal Herriko hainbat tokitan. Zehazki, Hendaian, Donibane Lohizunen, Lartzabalen, Kanbon eta Baionan hartu ahal izango dira autobusak. Hilaren 29ko gauean aterako dira: itzultzea mobilizazioaren egun berean izango da, Euskal Herrian gauerdi aitzin izateko eran. Euskal Konfederaziora jo behar da izena emateko. Azaroaren 20ra artekoa da epemuga. Joatera deitu dute: «Politika horiek salatzeko eta euskaraz ikasteko eta irakasteko eskubidea aldarrikatzeko».]]>
<![CDATA[Frantziako Gobernuaren erabaki «linguizidak» salatuko dituzte Parisen]]> https://www.berria.eus/albisteak/173691/frantziako_gobernuaren_erabaki_linguizidak_salatuko_dituzte_parisen.htm Wed, 13 Nov 2019 18:26:16 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/173691/frantziako_gobernuaren_erabaki_linguizidak_salatuko_dituzte_parisen.htm Protesta, zehazki, Gure Hizkuntzak Bizi Daitezen kolektiboak antolatua da. Euskararen alde ari diren eragileez gain, bertan daude, halaber, estatuan mintzatzen diren gainerako «lurralde hizkuntzen» sustapenean ari diren taldeetako hainbat ordezkari: bretainiarrak, korsikarrak, okzitaniarrak, katalanak, alsaziarrak... Propio mobilizaziorako deia egiteko atondu duten oharrean adierazi dute «desagertzeko arriskuan» daudela Frantziako agintariek usu indarrean jartzen dituzten politiken ondorioz, eta ezinbestekoak direla neurri eraginkorrak hizkuntzak hauspotzeko eta defendatzeko. Aldarri hori ozendu nahi dute Parisen. Gaurko agerraldian elkartu dira irakaskuntza arloko elkarteak -euskaraz edo ele biz diharduten sareetakoak- eta euskalgintzako hainbat ordezkari. Frantziako Gobernuaren politikek dakartzaten arazoen adibide zehatzak jarri dituzte. Lizeoetako irakasleen eta Batxilergoaren antolaketaren erreformek, batetik, zailtasun handiak ekarri dituztela gogoratu dute. «Erreforma berriarekin, euskara zuzenki sartzen da konkurrentzian beste ikasgaiekin», esplikatu dute. «Lehian ezartze horrek euskarari kalte egiten dio». Murgiltzearekin arazoak
Badira arazo gehiago ere, berriki albiste hainbaten iturburu izan direnak. Izan ere, murgiltze gelak esperimentazio gisa irekitzeko eskaerak oztopatu ditu Hezkuntza Ministerioak hainbat udalerritan, eta, azkenean guraso eta irakasleen mobilizazioari esker zenbait ikasgela zabaldu badira ere, trabak jartzeko joera agerikoa antzeman diote gobernuari. Adituen irizpidearen kontra. «Izan ere, hezkuntzako profesionalen iritziz, murgiltze eredua da eredurik hoberena ikasle batek bere hizkuntza beregana dezan», gogoratu dute euskalgintzako ordezkariek. Aspalditik hor dauden beste eragozpen batzuk ere gainditzeko daudela nabarmendu dute: «Brebetari eta Batxilergoari dagokionez, adibidez, ikasgaiak euskaraz paratzeko trabak urterokoak dira». Protesta ugari egin dituzte hezkuntzako eragileek horiek salatzeko, baina Parisera bertara joanda, ozendu egin nahi dute kexua. Izan ere, arazo horiek guztiak hizkuntza politika desegoki baten ondorio direla argi dute. «Frogatzen dute Blanquer ministroak eta gobernu honek euskarari eta tokiko hizkuntzei mespretxua dietela eta horiek desagerrarazteko asmoa dutela». Mobilizazioan parte hartzeko, Ipar Euskal Herri osotik aterako dira autobusak. Zehazki, Hendaian, Donibane Lohizunen, Lartzabalen, Kanbon eta Baionan hartu ahal izango dira autobusak. Hilaren 29ko gauean aterako dira: itzultzea mobilizazioaren egunean berean izango da, Euskal Herrian gauerdi aitzin izateko eran. Izena emateko, Euskal Konfederaziora jo behar da; azaroaren 20ra artekoa da epemuga. Joatera deitu dute: «Politika horiek salatzeko eta euskaraz ikasteko eta irakasteko eskubidea aldarrikatzeko». Gure Hizkuntzak Bizi Daitezen kolektiboak sinadura bilketa bat du martxan, Parisen hedatuko dituzten aldarrien aldeko atxikimenduak jasotzeko. Change.org-en ari dira egiten sinadura bilketa.]]>
<![CDATA[Lesbos utzi, eta itsasora doa berriz 'Aita Mari']]> https://www.berria.eus/albisteak/173656/lesbos_utzi_eta_itsasora_doa_berriz_039aita_mari039.htm Tue, 12 Nov 2019 09:53:11 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/173656/lesbos_utzi_eta_itsasora_doa_berriz_039aita_mari039.htm Urriaren 20an utzi zuen Pasaiako portua (Gipuzkoa) Aita Mari itsasontziak. Zortzi tona arropa eta oinetakorekin joan zen, Lesbosera (Grezia), han dauden migratzaileen premiak asetzera. Xede horrekin atera ziren, baina gogora ekarrita beren helburu nagusia jendea erreskatatzea dela, eta horretarako prestatuta dagoela ontzia: itsasoan erreskateak egiteko. Horretarako baimenik ez die inoiz eman, ordea, Espainiako Gobernuak. Gaur jakinarazi dute Lesbos uhartea uztera doazela, Malta inguruko erreskate gunera heltzea dutela asmoa, eta "noraezean" dagoen ontziren bat aurkitzen badute laguntza emango diotela. Inguru horretan elkartasun operazioetan ari diren beste itsasontziei "laguntza emateko", eta itsasoan noraezean dauden itsasontziei "arta emateko": bi jarduera horietarako prest daudela gogorarazi dute itsasontzia kudeatzen duen Itsas Laguntza Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundeko buruzagiek; eta lege babesa dutela, gainera, horretarako: "Izan ere, nazioarteko legeek diote ez dela inor abandonatu behar itsasoan". Lehendik ere sarri defendatu dute hori bera, eta gogor kritikatu izan dute Espainiako Gobernuak erreskateak egiteko baimenik ez ematea. Mediterraneoan migratzaile asko aski egoera zailean daudela ohartarazi dute. Haientzako prestatuta badaude hainbat gune, baina egoera tamalgarrian daudela esan dute: "Bizitzeko oinarrizko baldintzak ere ez dira betetzen horietan". Gogorarazi dute migratzaile gehienek "babes" beharrean hartu dutela Europarako bidea, eta Europako Batasunak "atzituta" dauzkala gune horietan, benetan haien premiak aintzat hartuko lituzkeen erantzun bat egituratu gabe. Atunontzi bat zen Aita Mari, baina birmoldatu egin du Itsas Laguntza Humanitarioa elkarteak, propio erreskateak egiteko.]]> <![CDATA[«Abiapuntua bera eskasa da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1981/006/001/2019-11-09/abiapuntua_bera_eskasa_da.htm Sat, 09 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1981/006/001/2019-11-09/abiapuntua_bera_eskasa_da.htm Gipuzkoako Senideak izena hartu dute. Kideetako bat da Begoña Garate. Aita egoiliar du Gipuzkoako egoitza batean. «Lehendik ere, greba hasi aurretik ere, sumatzen zen familien mugimendu honen falta», esplikatu du. «Hain justu, entzuna daukat garai batean egon zela abian antzeko zerbait antolatuta, eta desagertu egin zela gero. Orain, greben harira, elkartzen hasi gara berriro; aparteko indarra hartu du egoiliarrei ahotsa jartzeko beharrak». Izan ere, aski pertsona kalteberak dira gehienetan, edadeak eta mendekotasunak erkinduak. Haien zaintza usu ez dela behar bezalakoa ikusteak mindu egiten ditu senitartekoak. «Grebekin, adibidez, arta ematen duten pertsonak maizago aldatzen dira, eta horrek estresa eragiten die adinekoei. Gertatu izan zaigu, esaterako, egun batean bi pertsona berri egotea. Nahastu egiten ditu horrek», azaldu du Garatek. Badakite antzera segituko dutela langileek grebak egiten jarraitzen duten bitartean. «Gutxieneko zerbitzuak %70-80koak dira; derrigorrean sumatu behar da eskasa». Horregatik, lan gatazka konpontzea dute lehentasun. Kezka, ordea, grebaz haragokoa dute. Argi utzi nahi dute hori: «Abiapuntua bera eskasa da».

Oro har, grebak sortutako arazoez aparte ere, langile eskasia ikusten dute sarri egoitzetan, eta arta hobetu beharra. Silvia Piquek familiako bi kide ditu zaharrentzako zentro batean; buru-belarri sartuta dabil elkartean, eta, bere esperientziatik jasotakoez harago, beste hainbat senideren lekukotasunak jaso ditu orain, hotzikara batekin sarriegitan. «Bileretan entzuten diren istorio batzuk oso gogorrak dira: oso gogorrak». Grebaren ondorio dira, hein batean. «Grebaren ondorioz, dena joan ohi da motelago», onartu du Piquek. «Dutxak egin gabe geratzen dira, arropa behar bezala ezin da garbitu, denera ezin iritsi dabiltza langileak...».

Egoiliarrak eta haien familiak pairatzen ari dira hori guztia, eta enpresei, aldiz, oraindik ez die aldundiak egin gabe geratu diren zerbitzu horien gaineko ordainketarik murriztu. Lehengo astean, senideek bilera bat egin zuten Gizarte Politiketako diputatu Maite Peñarekin, eta agerian utzi zien alde horretatik neurriak hartzen hasteko asmoa. Gogo onez hartu zuten albistea, baina instituzioaren jarrerak ez ditu guztiz asebete. «Orain esan dute enpresei portzentaje bat kenduko dietela: urtebete pasatu eta gero», salatu du Garatek. Neurriak lehendik hartua behar luke: bat dator Pique horretan ere. «Enpresek ere pairatu behar dute egoera. Familiak ari gara pairatzen, ezta? Eta enpresak aritu dira onura ateratzen. Ez zaigu bidezkoa iruditzen».

Estatistikez harago

Ez dute lan gatazkaren xehetasunetan sartu nahi: uste dute ez dagokiela. «Lehengo astean, Maite Peñak erakutsi nahi izan zigun langileen soldaten koadroa. Ni ez naiz nor sentitzen hori baloratzeko», azaldu du Garatek. «Orain, zenbaitetan sentitzen dut egiten duten lanerako jasotzen dutenaren bikoitza ere ez litzatekeela aski. Oso lan gogorra da: oso gogorra», onartu du. Eta alorra eraldatuko duten zuztarreko aldaketen aldekoa da. «Diputazioan koadro eta estatistika zoragarriak erakutsi zizkiguten. Esan zuten estatu mailan aitzindaria dela Gipuzkoa. Ados, baina guk konparazioak Finlandiarekin nahi ditugu, adibidez». Estatistikez harago, egoera zein den ikusteko talaia ematen diete beren senitartekoekin egoitzetan egiten dituzten ordu ugariek, eta, horietan, nahi eta ezinean ikusten dituzte usuegi langileak. «Nik sei urte daramatzat aitarekin. Eta, jakina, nire aitak okerrera egin du. Apur bat ibiltzeko gai zen egoitzara iritsi berritan; ibiltzeko gai ez dela geratu da orain. Harekin batera daudenek ere prozesu bera izan dute. Orain, adibidez, garabia behar dute gehienek mugitzeko, eta denbora eskatzen du horrek; jaten ere eman egin behar zaie askori. Baina ez du hobera egin eskaintzen zaien astiak», deitoratu du Piquek. «Gertuan ikustea egokitu zait, adibidez, ohetik altxa ezinik geratu den jendea ere. Oso tristea da. Langileek nahikoa badute jaikita daudenak artatzearekin. Eta deika oroitzen dut, esaterako, pertsona horietako bat. Behin baino gehiagotan joaten nintzen ni haren ondora, aitarekin nengoen eta. Baina langileek ezin zioten kasurik egin eskatzen zuen orotan. Gogorra da».

Horiek horrela, sentitzen dute egoiliarrek oinarrizko zaintza zenbait bermatuta badituzte ere beste behar batzuk bete gabe geratzen direla. «Zaindu egin behar da, adibidez, egoiliarren gogo aldartea. Aisialdirako ere aukera gehiago eman behar litzaizkieke. Orok ez luke izan behar telebista ikusten egotea. Gauza gehiago lortzera egin behar da, eta horietara begira egon behar du elkarteak», azaldu du Garatek. «Ordu asko dira. Orain, adibidez, hementxe dugu negua. Eguraldi onarekin, beti duzu paseo bat emateko era. Baina orain zer da? Gela batean egotea egun osoan? Nolabait ere igaro behar da eguna, eta oso luzea egiten zaie sarri». Ekintzak badirela diote -aisialdira zuzenduriko hainbat proposamen-, baina ez direla behar bezain ugariak izaten gehienetan: «Mundu guztia ez doa horietara, eta ez dago alternatiba askorik».

Horregatik, aski garrantzitsutzat dituzte egoiliarrentzako eremu berriak: osoagoak. «Izan ere, horrenbeste estimatzen dituzte egin ditzakezun gauza ezberdinak! Bizitzaz gehiago gozatu behar lukete: bere osoan», azaldu Piquek. Dioenez, elkartean oso arduratuta daude, halaber, zentroen artean alde handiak sumatzen ari direlako ematen duten artari dagokionez. Senideen lekukotasun zenbaitek egoera aski desorekatuak erakusten dituzte. «Zergatik izan behar duzu arta eskasagoa egoitza batean bestean baino? Guztiz bidegabea da».]]>
<![CDATA[Zaintzaileen greba ez da amaitu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/006/001/2019-11-09/zaintzaileen_greba_ez_da_amaitu.htm Sat, 09 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1942/006/001/2019-11-09/zaintzaileen_greba_ez_da_amaitu.htm
Egoitzetako egoiliarren senitartekoak, gatazka horren ondorioz zentroetan izaten den zerbitzua okertzen ari dela iritzita, konponbide eske ari dira: diputazioari zuzentzen ari zaizkio. Izan ere, aldundiak itunpean eskaintzen ditu herrialdeko egoitzetako toki gehienak; senitartekoek, beraz, instituzioaren «bezeroak» direla diote, eta hark ziurtatu behar diela arta on baten bermea. Aldundiak, ordea, gatazkaren hasieratik behin eta berriz argudiatu du auzi hau negoziazio mahaian patronalak eta langileek bideratu beharrekoa dela. BERRIAk egindako hainbat galderari idatziz erantzun die asteon Gizarte Politiketako diputatu Maite Peñak, eta jarrera horri atxikita jarraitzen dutela gogorarazi du: «Gure ateak beti daude zabalik hitz egiteko, baina argi utzi dugu une oro lan gatazka ez dela gure eskumena, eta ez dugula ez dagokigun ardura bat gure gain hartuko». Onartu du lehengo astean bilerak egin zituztela langileen ordezkariekin eta egoiliarren senitartekoekin, baina esan du soilik negoziazio mahaian taxutu daitekeela konponbidea: «Bertan aurkezten eta eztabaidatzen ez diren proposamenek ez dute inongo baliorik».

LABeko ordezkari Ane Sarriegik azaldu du ezkor atera zirela Peñarekin izan zuten bileratik: «Aldundian esan zigutenez, ez dute ikusten epe motzean herrialdeko hitzarmenik egongo denik. Onartezina iruditzen zaigu.». ELA sindikatuko ordezkari Txomin Lasaren arabera ere ez dago aldaketa nabarmenik. «Luze doa, gogor doa. Esan zuten ez zutela nahi Bizkaikoaren antzekorik, baina luze doa». Bizkaiko zahar etxeen lan gatazka orain urte bi amaitu zen, eta 350 greba egunetik gora egin zituzten han. Sindikatuen artean estrategia bateraturik ez da; hori da auziaren beste korapilo bat. ELAk sektorean gehiengoa izan arren —ordezkaritzaren %60—, negoziazio mahaitik at dago. Handik kanpo jardun du, hala ere, negoziazioetan. Diputazioak berak eskatuta, ELAko ordezkariek onartu dute zuzeneko hartu-emanetan aritu direla enpresekin; itun bat ere hitzartu zutela kontatu izan dute. Diotenez, ordea, ezin izan zen gauzatu, aldundiak eragotzi egin zuelako. Beste sindikatuek kritikatu egin dute ELA bere kasa ibiltze hori.

Ratioak

Langileen aldarrikapenen artean badira ratioen inguruko eskeak, egoiliarrak behar bezala artatzeko astirik ez dutela baitiote. Peñak aitortu du gaia aintzat hartu behar dela. «Aldaketa demografiko eta sozial sakonak bizi ditugu egun, eta horrek, besteak beste, egoitzetako ratioak sakon berrikustera behartzen gaitu». Egungo eredua, hala ere, goratu du. «Kontuan izan behar dugu Gipuzkoako arreta eredua eredugarria dela; ratio maila altuenak ditugu inguruko lurraldeekin eta estatuarekin alderatuz gero». Gipuzkoan bost bat mila langile dira, gehienak andreak.]]>
<![CDATA[UGTk akordio "partzial" bat hitzartu du Gipuzkoako zahar etxeetako enpresekin, baina beste sindikatuek protestei eutsi diete]]> https://www.berria.eus/albisteak/173472/ugtk_akordio_partzial_bat_hitzartu_du_gipuzkoako_zahar_etxeetako_enpresekin_baina_beste_sindikatuek_protestei_eutsi_diete.htm Fri, 08 Nov 2019 10:49:32 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/173472/ugtk_akordio_partzial_bat_hitzartu_du_gipuzkoako_zahar_etxeetako_enpresekin_baina_beste_sindikatuek_protestei_eutsi_diete.htm <![CDATA[Rakel Lopezen hiltzaileari zigor iraunkorra jarri diote]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1906/009/001/2019-11-07/rakel_lopezen_hiltzaileari_zigor_iraunkorra_jarri_diote.htm Thu, 07 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1906/009/001/2019-11-07/rakel_lopezen_hiltzaileari_zigor_iraunkorra_jarri_diote.htm
Madrilgo Probintzia Auzitegian epaitu dute. Sententziaren arabera, ahaidetasunaren eta «genero motiboek bultzatuta» jardutearen larrigarriak ezarri behar zaizkio auzipetuari, eta aintzakotzat hartu dituzte zigorra ebaztean. 25 urteko kartzela zigorra ezarri diote andrearen hilketarengatik; zigor iraunkor berrikusgarria haren semearenarengatik.

Herri akusazio moduan parte hartu du auzibidean Eibarko Udalak, eta Mikel de los Toyos alkateak adierazi du begi onez hartu dutela ebazpena. «Egoerak eragindako minak ez du atzera-bueltarik, baina justizia egin da». Espetxe zigor mota hori 2015ean onartu zuten Espainian, besteak beste adingabeen hilketa kasuetarako. Behin ezarri dute orain arte Euskal Herrian; 2016ko urtarrilean Gasteizen Alicia izeneko 17 hilabeteko ume bat hil zuen gizonarentzat izan zen. Arabako Auzitegiak ezarri zion zigorra, eta EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak berretsi egin zuen gero. Umearen ama hiltzen ere saiatu zen gizona.

Bestalde, larunbatean Baionan hilotz agertu zen emaztea hiltzea leporatuta atxilotuta dagoen gizonezkoak gaur deklaratuko du epailearen aurrean. Gizonak berak hots egin zion Poliziari, bikotekidea hilda aurkitu zuela esanez; andreak ubelduak zituen. Aurrekariak ditu bortxa matxistarekin lotutako delituengatik. Lapurdin aurten gertatu den hirugarren hilketa matxista da. Euskal Herriko Emakumeen Mundu Martxak Baionako Herriko Etxearen aitzinean elkarretaratze bat eginen du gaur.]]>
<![CDATA[Espetxealdi iraunkor berrikusgarria ezarri diote Rakel Lopezen hiltzaileari]]> https://www.berria.eus/albisteak/173376/espetxealdi_iraunkor_berrikusgarria_ezarri_diote_rakel_lopezen_hiltzaileari.htm Wed, 06 Nov 2019 16:17:43 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/173376/espetxealdi_iraunkor_berrikusgarria_ezarri_diote_rakel_lopezen_hiltzaileari.htm <![CDATA[Salatu dute zahar etxeetako grebek aurrez «prekarioa» zen eremu bat okertu dutela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/009/001/2019-11-06/salatu_dute_zahar_etxeetako_grebek_aurrez_prekarioa_zen_eremu_bat_okertu_dutela.htm Wed, 06 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/009/001/2019-11-06/salatu_dute_zahar_etxeetako_grebek_aurrez_prekarioa_zen_eremu_bat_okertu_dutela.htm
Aldundi aurrean elkartu ziren, haren ardurapekoak direlako herrialdeko zahar etxeetan eskaintzen diren leku gehienak. «Haren bezeroak gara», azaldu zuen elkarteko kide Xabier Pierruguesek. «Hark ematen die leku bat gure senideei, baina gero ez ditu gutxieneko zaintza batzuk bermatzen». Lehengo astean Gizarte Politiketako diputatu Maite Peñak hainbat «hobekuntza» agindu zizkien bilera batean.]]>
<![CDATA[BUELTARIK GABEKO ETENAK]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2027/002/001/2019-11-03/bueltarik_gabeko_etenak.htm Sun, 03 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2027/002/001/2019-11-03/bueltarik_gabeko_etenak.htm

Baina datuak setatsuak dira: OME Osasunaren Mundu Erakundearen arabera, urtean 800.000 pertsona inguruk egiten dute beren buruaz beste, eta, azken sei hamarraldietan, %50 ugaritu dira kasuak. Hego Euskal Herrian, adibidez, iaz, 229 pertsonak egin zuten beren buruaz beste; %76 gizonak ziren. Suizidio tasa EB Europako Batasunekoaren -100.000 biztanleko 11 kasu- azpitik dago Hego Euskal Herrian; zortzi da. Handiagoa, berriz, Pirinio Atlantikoetan: hamasei. Egun, errepideetako ezbeharretan baino gehiago hiltzen dira beren buruaz beste eginda; heriotza kausa nagusia da 40 urtetik azpikoen artean, istripuen ostean. Datuei so ikusten den erretratu horretan, lauso asko ikusten ditu Cristina Blancok: gehiegi. Soziologoa da, Aidatu Euskal Suizidiologia Elkarteko kidea, eta suizidio bat gertuan pairatu duen senitartekoa. «Estatistika ofizialek beren buruaz beste egiten duten pertsonen soslai oso zehatza ez dute erakusten. Adina, sexua, metodoa, bizilekua, eta heriotza jazo den tokia: horiexek jasotzen dira».

Horien araberako argazkia egin behar da: «Adinari begira, adibidez, gehienek 30-50 urte artean dituzte: bolumenik handiena hor dago. Baina tasak handiagoak dira, adibidez, zenbait adin tartetan: kasurako, 100.000 biztanleko hogei suizidiora heltzen dira 80tik urtetik gorakoen artean. Lau heriotzatik hiru gizonenak dira, eta hori errepikatu egiten da urteetan: iraunkorki». Datuen bilakaera etsigarria da: «Ez dago hazkunde esponentzialik, baina ez dira jaisten». Eta diren guztiak ez daude estatistiketan. «Kontuan hartu behar dugu ezkutuan geratzen direla kasu asko. OMEk berak dio: suizidioen erregistro ofizialak errealak baino apalagoak dira. Izan ere, oso zaila izaten da zenbait kasu suizidioak izan direla frogatzea. Jakina, demagun pertsona bat urkatuta aurkitzen dutela, eta frogatzen dela hirugarren pertsona batek ez duela esku hartu: hor argi dago. Baina, adibidez, eroriko batean, nola frogatu? Gero, beste askotan, oso probablea izanda ere, ezkutatzera egiten da; Poliziak berak, sarri, familiarengatik edo dena delakoarengatik». Soslai doiagoak osatze aldera, tresna berriak garatzearen aldekoa da Blanco, heriotzaren osteko ikerketa sakonagoak: «Azterketa horietan post mortem ikertzen da hildakoaren inguru sozial eta administratiboa: berriki medikuarenera joan zen, zer historia kliniko zuen, buruko gaitzen bat zuen, lanean ari zen, zer lanbide zuen, zer familia egoera zuen... Uste dut informazio horrek balio handia duela suizidioak hobeto ezagutzeko».

Askotarikoak

Gaiak eskatzen duen ikuskera pluralaren erakusgarri, suizidiora bultzatzen duten egoerak asko dira; baina zuztarrean usu agertzen dira hainbat aldagai errepikatuta. Buruko gaixotasun bat duten pertsonen eta haien senideen elkarteen Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Federazio Fedeafesek, berriki, datu batzuk plazaratu ditu nahasmendu klase horien mundu egunaren, eta, horien arabera, kasuen %90 buruko osasun arazoekin lotuta egon ohi dira; horien artean, ordea, %70k ez zuten osasun mentaleko sarean erregistrorik izan inoiz. Bestalde, %46k ez zekiten horrelako arazorik zutenik ere. Hainbat adituren aburuz, OMEk emandako datuak dira horiek, eta «mantra baten» gisara errepikatzen dira usuegi, baina datu doiagoak lortzera egin behar da. Fedeafeseko kudeatzaile Mari Jose Canoren iritzian, errealitatean ikusten dutenarekin bateragarriak iruditzen zaizkie datuak; haien talaiatik maiz ikusten dute osasun sistematik kanpo daudenen «pairamendu» egoerak atzemateko beharra. Areago, osasun sistema barruan ere hobetu behar da gaixoen arta.«Badira pazienteak kexu direnak; kontsultetan arta oso azkarra dela esaten dute, behar adina entzuteko astirik ez dagoela...», onartu du. «Oro har, hala ere, profesionalen kontzientzia gora ari da».

Bitartean, suizidioen atzean dauden istorioak askotarikoak direla ulertzea garrantzitsua da. «Esaterako, nortasunaren nahasmenduak-eta daudenean, sarri, suizidioa, benetan hiltzeko desioa bainoago, ernegazioa erakusteko ekintza bat izaten da. Halakoetan, egoten da zenbaitetan sentimendu hau: 'Izorra daitezela denak'», azaldu du Morerak. Izaeraren antzaldatze bat ere egoten da hainbatetan, biologiaren iruzur bat: «Adibidez, gaixo psikotiko batek bere barruan ahotsak entzuten dituenean, eta haiek bere burua leihotik botatzeko agintzen diotenean, pertsona horrek, berez, ez du hiltzeko nahirik. Jakina, suizidioen zerrendara doa kasu hori ere. Baina gaitzaren ondorio da heriotza hori». Suizidioen pluraltasun horretan, ekintza «libreak» ere izan daitezkeela ezin da ahantzi, Moreraren ustez. «Nik, adibidez, izan ditut pazienteak, eri egon gabe, deprimituta egon gabe, mintzatu zaizkidanak beren heriotzaz beren ez-bizitzaren barruko proiektu gisara: ulertuta, betiere, beren bizitzak ja ez zuela zentzurik. Nahastuta egon naiteke, baina nik halako zenbait kasutan inolako kausa psikopatologikorik ez dut ikusi».

Ondarearen izaera

Uste du kasu horietan auzia eutanasiaren eta suizidio lagunduaren eremuan ipini behar dela. Biak dira legez kanpokoak gaur egun Espainiako eta Frantziako legerietan, baina biak legeztatzearen aldeko mugimendu indartsuak badira eta Espainiako Parlamentuan, kasurako, lege proiektu bat bada «pairamendu» egoerak saiheste aldera praktika horiek legeztatzeko atea ireki dezakeena. Betiere, tentu handiz arautu beharreko eremua dela pentsatzen du Morerak: «Logikoa da murriztaileak izatea; bizitza ondare zoragarria da; hori eztabaidaezina da. Beste auzia da: ondare absolutua da?».

Ateak irekitzearen aldekoa da. «Nik, adibidez, eskizofrenia aktibo bati, eldarnioetan-eta dagoenean, ez nioke inoiz biderik emango suizidio lagundu baterako». Behin gaixoa bere onera etorrita, ordea, haren hitza aintzat hartu behar dela uste du: beste edonorenaren pare. «Buruko gaitzetan, ez dago diagnostikorik pertsona erabakiak hartzeko gaitasungabetzen duenik; gaitzak eragindako egoera mentalak izan daitezke gaitasungabetzeko motibo, ez diagnostikoa». Bide horretan aurrera egitean ez du ikusten kontraesanik: «Jendea suizidatzearen kontrako borrokan egon zaitezke, eta, bidez batez, pertsonen bizitza duin baten aldekoan, eta hala ez dutenek, aterabide bat izatekoan: ez dira bateraezinak». Bat dator horretan Marijuan: «Gizarteak babestu egin behar ditu kalteberak. Zenbat? Bada, ahal bada, ekintza egitea saihesteko adina. Baina ez sobera ere: haientzat zentzua duen ekintza bakarra hori bada, egiteko era ez zaie egotzi behar. Jakina, oreka hori oso zaila da».

Horregatik, argi du «testuingurua» beti zorroztasunez aztertu behar dela, egoera kalteberak atzemate eta konpontze aldera: «Imajina ezazu, norbaitek, pobreziaren ondorioz, bakardadearen ondorioz, suizidioaren hautua duela buruan». Auzitegi mediku ibilia da Marijuan, hainbat suizidio kasu gertuan ikustea egokitu zitzaion jardunbide horretan, eta heriotza horietako asko saihestu egin zitezkeela sentitu zuen maiz. «Zerbait egin ez izanaren sentimendua hor dago». Argi du urrats horiek indibiduoaren eta komunitatearen arteko deman egin behar direla: orekari ariketa beti artegagarrietan. «Izan ere, gizakiaren autonomia eta askatasuna daude, batetik. Komunitatea, bestetik: gizakiari babesa emateko. Bien arteko oreka oso zaila da. Komunitateak lur jota laga zaitzake; indibidualismoak ere amildegian behera bultza zaitzake».

Prebenitzera

Suizidioaz gero eta ozenago hitz egiten da, eta prebentzioan aurrera egiteko eskabideak ere gero eta ugariagoak dira. Gizartearen presioaren ondoriotzat ditu Blancok aldarri horiek; suizidioren baten esperientzia gertuan bizi izan duten gizon eta emakumeen ahalduntzearen emaitza direla pentsatzen du. «Gaia, hein handi batean, atera da gizarte zibilaren ekarpenari esker, suizidio kasuak gertuan izan dituzten familiek eratu dituzten elkarteen bitartez, bereziki. Katalunian hasi ziren aurrena talde horiek, 2012an. 2014tik elkarteak ugaritzen joan dira: ondorioz, auzia agerian utzi dugu. Izan ere, instituzioen eta osasun erakundeentzat gaia ez da berria, lehendik dator. Zergatik orain? Bada, hor gaudelako». Prebentzioak, hala ere, baditu zailtasunak. Psikiatriaren mugak, adibidez, hor daudela onartu du Morerak. «Depresioaren kontrako botikek, esaterako, asteak behar izaten dituzte maiz eragina izaten hasteko». Eta arreta handia behar izaten dute pazienteek. «Zenbat familiak eman diezaiokete egun 24 orduko arta, arta etengabea, pertsona bati? Oso zaila da. Eta, bestela, zer egin behar da, pertsona horiek zentro psikiatriko batean sartu? Eta zein aukera dute beren bizitza bideratzeko halako zentro batean egonda? Onartu behar da porrot indize bat izango dugula beti. Suizidio guztiak ezin dira prebenitu. Argi esan behar da hori; aratz esplikatu behar zaio gizarteari, lagunduko duelako, gainera, erruaren zama sentitzen duten familia askori karga hori kentzen gainetik. Hori bai, ziurtatu behar dugu egin behar diren urratsetan deusek ere ez digula ihes egingo», ohartarazi du.

Gaia plazara ateratzen ari den honetan, paradigma berri eta eraikitzaileago batera egin behar dela uste du Marijuanek. «Garai batean, madarikatutako pertsonak izaten ziren beren buruaz beste egindakoak. Familiak ere markatuta geratzen ziren: izan ere, komunitateari egindako eraso bat zen hura. Gaur egun, inork ez ditu kondenatzen, baina, hein batean, abandonatu egin ditugu laguntza eskean egon zitezkeen hainbat pertsona: ez ditugu ikusi ere egin».

Horregatik, prebentzioan urratsak egitea garrantzitsua da: psikopatologiak atzematera eta tratatzera egin behar da, pertsona bat antzalda dezaketen egoera astungarriak saihestera, jendea suizidioaren gainean heztera... Prozesu horien hauspo gisara garrantzitsua iruditzen zaie denei gaiaz solastatzea. «Lehen, pentsatzen zen suizidioa aipatze hutsak areagotu egiten zuela arriskua. Orain, gaiari buruzko galdera egiten dugu kontsultetan, eta familia medikuak ere bultzatzen ditugu horretara. Izan ere, mintzatzeak gehiago darama suizidiorako joera desaktibatzera, aktibatzera baino», azaldu du Morerak. «Norbaitek suizidioa aipatzen duenean, hitz egin dezagun: mintza gaitezen gertatzen zaionaz, sentitzen duenaz. Kontua ez da deus arrazoitzea, entzutea baizik». Horrela, gaiaren inguruko estigma arintzera egingo dela uste du. «Izan ere, buruko gaitzek, oro har, artegatasuna sortzen dute, ezinegona; buruko gaixo itxura duen norbait ikusi orduko, espaloiz aldatzeko joera hortxe dago. Suizidioaren arazoa buruko eritasunen inguruko estigmarena bera da; gerra bera da bietan». Bat dator horretan Cano: «Estigma errepikatu egiten da».

Edurne Pasabanen testigantza.

Aitziber Garmendiaren testigantza.

Markel Irizarren testigantza. ]]>
<![CDATA[«Bizitzaren zentzu positiboaz mintzatzea da agian gakoa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1967/004/001/2019-11-03/bizitzaren_zentzu_positiboaz_mintzatzea_da_agian_gakoa.htm Sun, 03 Nov 2019 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1967/004/001/2019-11-03/bizitzaren_zentzu_positiboaz_mintzatzea_da_agian_gakoa.htm
Garrantzitsua da gaiaz mintzatzea, ezta? Ez ezkutatzea.

Suizidioaz mintzatzea bainoago, bizitzaren zentzu positiboaz hitz egitea da agian gakoa, eta planteatzea zer baliabide ditugun zailtasunak ditugunean: gaizki gaudenean. Izan ere, zenbaitetan, bizitzak gogor hartzen gaitu.

Zein ezaugarri ditu nerabeen artean suizidioak?

Nerabezaroan, oro har, burmuinaren zati ez-arrazionalak, emozioekin lotuta dagoen horrek, berebiziko garrantzia du, eta, usu, arrazoiarekin lotuta dagoen zatiak ez du mendean hartzen. Ondorioz, errazagoa da emozioen araberako jokaerak izatea. Beraz, auzi korapilatsu bat baduzu, dela familia girokoa, edo lagunartekoa, edo bikote erlazioren baten barrukoa, eta horri, gainera, oldarkortasuna eransten badiozu, bada, horrek nahi ez zenituzkeen gauzak egitera eraman zaitzake.

Alerta zantzuak zein izaten dira?

Bada, adi ibili behar da oldarkortasun handia duten pertsonekin, kontaktu sozial urriak izatea ere arrisku faktorea izan daiteke, eta badira gehiago: gorabehera psikologikoak izatea, arazoei aurre egiteko zailtasunak izatea, alkohola edo drogak kontsumitzen aritzea... Beraz, eskoletan, bereziki, babesa landu behar da. Gazteei irakatsi behar zaie emozioak kudeatzen, eta adierazi behar zaie zailtasunen bat dutenean norengana jo dezaketen. Erreferentziazko pertsonak eduki behar dituzte; orientatzaile edo tutoreak izan daitezke. Askotan, ordea, horrelakorik ez da izaten zentroetan; alor akademikoa gailentzen da, eta ikasleen alde pertsonalena usu ikusi ere ez da egiten. Sendiek ere, noski, argi izan behar dute aldi zaila dela nerabezaroa: krisi aroa da, eta adi egon behar da.

Eskolako jazarpen kasuekin-eta erne ibili beharko da...

Nerabezaroan lagunak oso-oso garrantzitsuak dira, eta alor horretan zerbait ez ongi joatea alarma eragiteko moduko aldagaia izan daiteke. Erresilientzia lantzea ere garrantzitsua da: zailtasunei aurre egiteko gaitasuna. Izan ere, bizitzan beti izango dira arazoak: une batean ez bada, bestean. Baliabideak behar dira horiei aurre egiteko. Dinamika horiek landu beharko lirateke emozioetan hezteko programen bidez. Usu, curriculumetan txertatzen zailak dira halakoak, baina, oro har, eskoletan gero eta argiago dute egin behar dela.

Buruko nahasteak dituzten nerabeak zaurgarriagoak dira. Ematen zaie gaur egun behar adinako sostengua gazteoi?

Adingabeentzakoak diren buruko osasuneko zerbitzuak gainezka daude maiz. Aldarrikatu beharreko eremu bat da.]]>