<![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 20 Jul 2019 01:44:54 +0200 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Bakterioek erresistentzia metodo berriak garatu dituzte»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2019-07-19/bakterioek_erresistentzia_metodo_berriak_garatu_dituzte.htm Fri, 19 Jul 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2019-07-19/bakterioek_erresistentzia_metodo_berriak_garatu_dituzte.htm Antibiotikoekiko erresistentzia ingurumenean: egoera apokaliptiko baten sorburua ikastaroa abian da atzotik EHU Euskal Herriko Unibertsitatearen Udako Ikastaroetan, Plentziako Itsas Estazioan (Bizkaia). EHUko Biokimika irakasle Itziar Alkorta Calvo da zuzendaria (Valladolid, Espainia, 1964). Usu tokatzen da botika horiek hartu beharra. Beste askoren gisara maiz: zer diren ongi jakin gabe. Horregatik, garrantzitsua da kontzeptuak argitzea: «Molekula askotarikoak dira antibiotikoak. Bakterioak hiltzen dituzte, edo haien hazkundea geldiarazten dute: ezaugarri hori dute». Bizitzaren parte dira, eboluzioaren kate miresgarriaren adibide bat: «Antibiotikoak planetan daude bakterioak daudenetik». Medikuntzan, erabilera berria da: Alexander Flemingek eta beste hainbat adituk XX. mendeko lehen hatsetan eginiko ikerkuntzen fruitua. Oparoa: « Egun, antibiotiko mota asko daude bakterio patogenoen aurka egiteko. Horiei esker daukagu medikuntza modernoa». Erruz erabili dira igaro hamarkadetan, eta ondorio larri bat ere utzi du horrek: «Bakterioek erresistentziak garatu dituzte antibiotikoekiko. Eta hori normala da testuinguru batean, naturala». Bestelakoa da, ordea, egungo egoera: kezkatzekoa.

Apokaliptiko adjektiboa erabili duzue ikastaroari izena jartzeko orduan. Hain larria al da egoera?

Zera gertatu da: antibiotikoak medikuntzan sartu ahala, demasa izan dela horien erabilera. Eta, testuinguru horretan, bakterioek erresistentzia metodo berriak garatu dituzte, edota metodo horiek partekatu egin dituzte beren artean. Ez hiltzeko egin dute hori: defendatzeko. Mutatu egin dira, eta, gainera, bakterioek badakite informazio hori beren artean partekatzen eta, era horretan, erresistenteak ez diren bakterioak ere erresistente egiten.

Bakterioen arteko komunikazioa: txundigarria da. Leinu bakar bateko kide balira bezala...

Bai; naturan badira hainbat mekanismo mota bakterioek geneak konpartitzeko, eta, era horretan, antibiotikoak dauden inguruetan bizitzeko. Zer gertatzen da? Ekosistema normal batean, antibiotiko kontzentrazioa bakterioentzat normala bada, hor oreka bat daukagu. Baina hasten bagara antibiotiko kontzentrazioa handitzen, bakterioen kontrako presioa handitu egiten da, eta haiek defendatzeko mekanismo berriak garatzen dituzte, edota partekatu egiten dituzte, gainera, dituztenak. Eta horrek ugaritu egin ditu antibiotikoekiko erresistenteak diren bakterioak.

Hortik egoeraren larria?

Bai, bakterioek jarraitzen badute multierresistentziak garatzen, antibiotikorik gabe gera gaitezke. Gero eta usuago ikusten dira espektro zabaleko antibiotikoekiko —horiek erabiltzen dira beti aurrena— erresistenteak diren bakterioak. Halakoetan, bakterioak zer-nolako erresistentziak garatu dituen aztertu, eta beste antibiotiko batzuekin egin behar izaten da proba, baina, zenbaitetan, eskura dauden antibiotiko guztiekin ere ezin da egin bakterio horren kontra, eta orduan ez da izaten modurik bakterio horrek eragindako infekzioaren aurka egiteko. Noizbehinka agertzen dira hedabideetan halako albisteak. Oraintxe bi urte, esaterako, AEB Ameriketako Estatu Batuetan andre bat hil zen, Indian infekzio bat hartu ostean; ezin izan zuten suntsitu 26 antibiotiko klase erabilita ere.

Garbi dago antibiotikoen erabilera neurritsua sustatu behar dela eremu klinikoan. Zer urrats lehenetsi behar dira?

Lehenik eta behin, botika eman aurretik, argi izan behar da hura beharrezkoa dela: alegia, infekzio bakteriano bat dela, eta ez birikoa. Hori ja praktika klinikoan guztiz barneratuta dago gaur egun. Orain dela urte batzuk, ordea, bestelakoa zen, eta horrexek ekarri gaitu, hain justu, egungo egoerara. Bestalde, infekzioak ez hartzeko, betiko neurri motak berreskuratu behar dira, ahaztuta baitauzkagu: eskuak garbitzea, zauri bat daukagunean hari ongi erreparatzea... Prebentzio neurriak dira: horiek dira onenak. Eta, antibiotiko bat erabili behar bada, ongi aztertu behar da aurrena zein den kasu jakin horretarako botika egokiena.

Eremu klinikoaz ari zara. Baina, lehen esan duzun eran, «demasa» izan da iragan hamarkadetan botika horien erabilera, eta egun edonon daude arrastoak...

Bai; esaterako, uretan arrastoak daude sarri, eta ur araztegietan. Animalia aziendetan ere maiz erabiltzen dira antibiotikoak. Horien erabilera araututa dago; antibiotikoak ezin dira erabili, adibidez, abereak gizentzeko, eta antibiotikoak hartu dituzten animalien gorozkiak zabaltzeko orduan ere kontu handiz ibili behar da. Izan ere, horiek nekazaritzarako erabiltzen badira, hortik eratorritako produktu horietara ere helduko dira antibiotikoak. Eta animalia aziendetan ere kontrolik gabeko erabilera ohikoa izan da. Egun, ez; gure inguruan, behintzat, ez. Baina ziur naiz garatzeko bidean dauden hainbat herrialdetan oraindik badirela erabilera okerrak. Jakina, globalizazioa onerako eta txarrerako da: bakterio erresistenteak batetik bestera joatea erraza da egun.

Eta beste aldagai bat ere badago egoera oraindik gehiago zailtzeko: klima aldaketa. Propio aztertuko duzue ikastaroan. Zer ondorio izango ditu?

Planeta berotu egingo da, ura lurrundu egingo da, eta ibaietan dagoen antibiotiko kontzentrazioa, adibidez, handitu egingo da, ur gutxiago egongo baita. Ondorioz, horko bakterioek presio handiagoa izango dute kontzentrazio horri aurre egiteko. Hori adibide bat da. Bada gehiago: beroaren ondorioz, animalien bazkarako soroak faltako dira, eta kortetan sartu beharko dira. Toki txiki batean egongo dira, eta handitu egingo da infekzioak hartzeko arriskua: antibiotikoak erabiltzekoa. Horrek ere presioa areagotuko du.

Antibiotikoen presio global horren gainean ohartarazten ari dira hainbat nazioarteko erakunde. Zer lan ildo proposatzen ari dira horri aurre egiteko?

Esaten ari dira murrizteko antibiotikoen erabilera: gizaki eta animalientzat, orokorrean. Zehazten ari dira, baita ere, zeintzuk erabili behar diren ohiko infekzioetan eta zeintzuk gorde behar diren azken errekurtso moduan; hori kudeatzen ari dira. Helarazten ari dira, baita ere, zein diren oinarrizko neurriak infekzioak saihesteko. Eta bakterioak hiltzeko estrategia berriak garatzeko ikerketa bat sustatzen ari dira. Ez da ikerketa lerro bakar baten kontua izango: diziplina askoren arteko jarduna ezinbestekoa da.

Euskal Herrian ere talde zabal bat ari zarete jardunean...

Ikertzaileon sare bat eratu dugu EHUk, Neikerrek eta BC3k. Bakoitza gure espezialitatetik ari gara. Oso sare berezia da; estatu mailan [Espainian], esaterako, ez dago horren parekorik.

Antibiotikoen kontzentrazioari begira, zer diote hemen jasotako datuek? Ba al da alderik?

Arazo global bat da hau: egoera estandarra da, Europako beste hainbat herrialdetan izan daitekeenaren antzekoa.]]>
<![CDATA[Emazte bat bortxatzea egotzita, hiru gizonezko epaituko dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1854/009/001/2019-07-17/emazte_bat_bortxatzea_egotzita_hiru_gizonezko_epaituko_dituzte.htm Wed, 17 Jul 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1854/009/001/2019-07-17/emazte_bat_bortxatzea_egotzita_hiru_gizonezko_epaituko_dituzte.htm
Baionako 21 urteko emazte batek ipinitako salaketaren harira jarri zen martxan auzibidea. Bordelen partida bat jokatu zuen Grenobleko errugbi taldeak 2017ko martxoaren 11n, eta biharamunean jarri zuen salaketa andrazkoak: gauean sei jokalarik bortxatu egin zutela salatu zuen. Festa giroan elkar ezagutu ondoren, jokalariak zeuden hotelera joan zen emakumea, Bordele alboko udalerri batera, Merignacera. Salaketan, jakinarazi zuen ohe batean esnatu zela ondoren, hainbat gizon zituela ondoan, eta bera bortxatzen ari zirela. Adierazi zuen uste zuela drogaren bat eman ziotela, ez zelako akordatzen aurreko uneetan jazo zenaz. Bordeleko Fiskaltzak hartu zuen bere gain salaketaren gaineko ikerketa. Auzia ikertu duen Bordeleko instrukzio auzitegiak orain erabaki du aipatu hiru gizonak epaitu behar direla. Egunik ez du ezarri oraindik horretarako.

Defentsaren argudioak

Coulsonek 25 urte ditu, eta Irlandakoa da; Gricek 29, eta Zeelanda Berrikoa da; Jammes frantsesa da, eta 24 urte ditu. Jokalarien defentsa abokatuek argudiatu dute sexu harremanak izatea onartu egin zuela emazteak, eta, beraz, ez zela inolako deliturik egon. «Ez zen ezer handirik izan; onartutako gau bat gazte artean», adierazi zuen auzibidearen hasieran jokalarietako baten abokatuak, Michele Girot-Marcek. Instrukzio epaileak, ordea, epaiketarako aski motibo ikusi ditu. Maiatzean adierazi zuen magistratuak epaituko dituzten hiru gizonek erasoan izan zuten parte hartzea ikertzen jarraitu nahi zuela. Orduan, berriro ere, protesta egin zuten haien abokatuek; auzibidearen gaineko instrukzioa egiteko era kritikatu zuten, eta helegitea jartzeko asmoa ere agertu zuen abokatuetako batek.

Kasuaren berri izan ostean, apartatu egin zituen Grenobleko errugbi taldeak akusatutako jokalariak, behin-behineko neurri gisa. «Egia zein zen argitzeko» laguntza ere agindu zuen. Epaituko dituzten jokalariak beste kirol talde batzuetan dabiltza gaur egun.]]>
<![CDATA[Bordelen hiru gizon epaituko dituzte Baionako emazte bat taldean bortxatzea leporatuta]]> https://www.berria.eus/albisteak/168946/bordelen_hiru_gizon_epaituko_dituzte_baionako_emazte_bat_taldean_bortxatzea_leporatuta.htm Tue, 16 Jul 2019 07:34:43 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/168946/bordelen_hiru_gizon_epaituko_dituzte_baionako_emazte_bat_taldean_bortxatzea_leporatuta.htm <![CDATA[Ikastetxeetako segregazioa saiheste aldera, laguntzak emango dituzte Gasteizen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/006/001/2019-07-04/ikastetxeetako_segregazioa_saiheste_aldera_laguntzak_emango_dituzte_gasteizen.htm Thu, 04 Jul 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2108/006/001/2019-07-04/ikastetxeetako_segregazioa_saiheste_aldera_laguntzak_emango_dituzte_gasteizen.htm
Helburu handi horiek gogoan, hainbat lan ildo zedarritu dituzte hitzarmenean: familien informazioa eta orientazioa hobetzea, bizikidetza positiboa sustatzea, heldu berri diren ikasleen harrera indartzeko urratsak egitea, ikastetxeak auzoetara zabaltzea, diru sarrera urrienak dituzten familiei laguntzak ematea... Onartu zuten, ordea, oraindik fintzeko daudela ildo horien harira hartuko diren neurri zehatzak, eta udazkenean hasiko direla horien gaineko xehetasunak jakinarazten.

'Magnet-Erakarri' programa

Aipatu zuten neurri zehatzetako bat izan zen Magnet-Erakarri esaten dioten programa. Hiriko hainbat zentrotan ezartzen hasiko dira. Azaldu zuten AEB Ameriketako Estatu Batuetan eta Katalunian martxan jarritako hainbat egitasmotan oinarrituta dagoela, eta gizarte eta kultura aniztasun handiko ikastetxeen «erakargarritasuna» handitzea izango du jomuga nagusia. Ezaugarri hori duten eskolen eta «bikaintasuneko erakundeen» arteko aliantzak sustatu nahi dituzte, hain justu, lan ildo horri atxikita.

«Hezkuntza proiektu berritzaileak» ondu nahi dituzte era horretan, gainerakoen ondoan nabarmenduko direnak: zentro horiek «hurbileneko ingurunean erreferentziazkoak» izatea da helburua. «Nahi dugu jendearentzat erakargarriak izatea», nabarmendu zuen Uriartek. Ez zuten zehaztu zer «bikaintasun erakunderekin» sustatuko dituzten aliantzak, baina sailburuak zantzu batzuk eman zituen: esate baterako, ETBren eta museo ezagunen tankerako erakundeak izan daitezkeela azaldu zuen. «Erreferentzia» dira denak ere.

Ikasleen matrikulazioan gaur egun dauden desorekak saihesten laguntze aldera, heldu den ikasturtera begira propio familiak informatzeko zenbait bulego zabaldu direla gogoratu zuen Uriartek; tankera horretako hamabi gune jarri direla hirian, eta «positiboa» izan dela horien ekarpena. Adierazi zuen neurri horri aurrerantzean ere eutsiko diotela.]]>
<![CDATA[Eskoletako segregazioa eragozteko, beharrean diren familiei laguntzak emango dizkiete Gasteizen]]> https://www.berria.eus/albisteak/168414/eskoletako_segregazioa_eragozteko_beharrean_diren_familiei_laguntzak_emango_dizkiete_gasteizen.htm Wed, 03 Jul 2019 08:57:31 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/168414/eskoletako_segregazioa_eragozteko_beharrean_diren_familiei_laguntzak_emango_dizkiete_gasteizen.htm okerrera ari dela ere salatu dute, gainera. "Arazoa ez da egun batetik batera amaituko", onartu du Uriartek. Auziaren gaineko kezka aspalditik dutela esan du, lanean ari direla, eta orain sinatu duten hitzarmenarekin neurri gehiago hitzartu dituztela eskoletako egoera hobetze aldera. Besteak beste, beharrean diren familiei laguntzak ematen hasteko asmoa dute; ez dute zehaztu oraindik, hala ere, nolakoak izango diren. "Erakargarriak" bihurtu nahi dituzte, halaber, jatorri eta izaera askotako ikasleak dituzten zentroak: Magnet-Erakarri programa bideratuko dute horretarako. Katalunian eta AEB Ameriketako Estatu Batuetan ikusitako ereduak oinarri hartuta garatuko dutela azaldu dute. Hitzarmena bete ahala, "ekitatea" bermatzeko oinarriak jarriko direla adierazi dute, ikasleen banaketa egokiagoa izango dela, eta "kalitatezko hezkuntza" bermatuko zaiela ikasle guztiei.]]> <![CDATA[Erreskate lanak egiteko debekuaren aurka egingo du 'Aita Mari' ontziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1955/002/001/2019-07-02/erreskate_lanak_egiteko_debekuaren_aurka_egingo_du_aita_mari_ontziak.htm Tue, 02 Jul 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1955/002/001/2019-07-02/erreskate_lanak_egiteko_debekuaren_aurka_egingo_du_aita_mari_ontziak.htm Itotako amets gehiagorik ez pankarta zabaldu zuten atzo eguerdian Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformako hainbat lagunek, Pasai Donibanen (Gipuzkoa), Aita Mari itsasontziaren ondoan, haren arduradunek prentsaren aurrean egin zuten agerraldiaren harira. Igandean ailegatua zen ontzia portura, Grezian errefuxiatuei laguntza ematen bolada bat egin eta gero, eta itsasontziko arduradunek adierazi zuten lanean jarraitzeko asmoa dutela; ahal bada, orain arte jardun duten baino eskumen handiagoekin, gainera. Izan ere, erreskate lanetarako baimenik gabe ari dira, eta berez egiteko horretarako moldatu zuten ontzia, itsasoan estu eta larri dabiltzan errefuxiatuei laguntzeko. Horregatik, debeku hori gainditzeko ahalegina egin nahi dute: itsasontzian hainbat konponketa egin behar dituztela baliatuta, lehorrean igaroko dituzten asteotan «lege ekintzak» abiatuko dituzte ezarria duten debekuaren kontra. «Izan ere, legearen kontrakoak egiten ari dira, hilzorian dauden pertsonen erreskatea ukatuz», deitoratu zuten. SMH gobernuz kanpoko erakundeak du ontziaren ardura, eta bertako lehendakari Iñigo Mijangosek eta elkarteko erizain Izaskun Arriaranek hartu zuten hitza atzoko agerraldian.

«Borroka» horretan murgiltzeko borondate erabatekoa erakutsi zuten, proiektuaren helburu nagusiari «tinko» eustekoa; legeak zedarritutako esparruan, betiere. «Gure asmoa ez da ezarri dizkiguten araubideak urratzea; izan ere, isun handiak jar diezazkigukete, eta ez lirateke bideragarriak izango guretzat», onartu zuen Mijangosek. Hain justu, kasurik larrienetan zigorra 1,2 milioi eurokoa izan daitekeela azaldu zuen. Hortik ezina eta jardunerako eremu estuegia: «Egun, soilik gure bidean agertzen bada lagundu diezaiokegu norbaiti; erreskate aktiborik ezin dugu bideratu». Egoera hori gainditze aldera, aurrena «bide administratiboa» urratu nahi dute; helegitea jarriko dute Espainiako Itsas Merkataritzako Zuzendaritza Nagusian. Bide horretan aurrera egin ezinik geratzen badira, bestelako auzibideak hasteko asmoa dute. Prozesu «luzea» izango den susmoa dute, eta dirua biltzeko kanpaina bat abian jarriko dute urrats horiek finantzatzeko.

Aldarriak

Agerraldian, errefuxiatuen inguruan nagusitzen ari diren politikak kritikatu zituzten: «Instituzionalizatu egin da ahulenen aurkako biolentzia». Eta erakundeei jarrera aldatzeko eskatu zieten. «Espainiako Gobernuari, Europako Batzordeari eta nazioarteko erakundeei presazko neurriak hartzeko eskatzen diegu, migratzaile eta erakunde humanitarioen aurkako jazarpena zuzentzeko eta Giza Eskubideen Gutunak dioen eran jokatzeko». Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezek gai honetan izandako jarrera aldaketa ere hizpide izan zuten: «Orain, Italiako Barne ministro Matteo Salviniren jarrera bera du; makillaje gehiagorekin, ñabardurekin, baina, finean, ondorioa bera da: Mediterraneoa erreskate ontzirik gabe utzi nahi dute, horretarako argudio faltsu bat erabilita, horrek migratzaileak erakartzen dituela».

Joera horien ondoriotzat dute Carola Rackete kapitainaren atxiloketa ere; larunbat goizaldean atzeman zuten, Lampedusa uhartean (Italia), Sea Watch 3 ontzia baimenik gabe lehorreratzea egotzita; barruan 40 iheslari zeramatzan. Sostengua erakutsi diote Aita Mari ontziko eskifaiako kideek: «Gure kapitaina ere bada: gure babesa du. Nazioarteko zuzenbidea oinarri hartuta, haren jardunbidea egokia izan zen; errugabetu egin behar dute». Italiako justiziak gaur erabakiko du Racketek preso jarraituko duen ]]>
<![CDATA[Noren mina?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/009/001/2019-07-02/noren_mina.htm Tue, 02 Jul 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1881/009/001/2019-07-02/noren_mina.htm
Egin dituzten adierazpenetan, ordezkari guztiek gogoratu dute legealdi berri baten hasiera dela, eta garrantzitsua dela auzia bideratzeko urratsak egiten hastea. 23 urte dira, ordea, gatazka bere gordinean lehertu zela, eta neurri irmoagoak defendatzea ezinbestekoa da. Oraindik alarde parekidearen aldeko hautu argia egin ez duten politikariek sarri adierazi dute honako argudio hau, beren jarreraren epeltasuna defendatzeko: ez dute nahi «tentsioa» handitzerik. Baina arrazoibide horren egokitasuna kolokan jarri behar da behingoz. «Tentsioa» apaldu da garai batetik Irun eta Hondarribiko alardeetan, baina mina oraindik badago, eta mina pairatzea tokatzen zaie beti alarde parekidearen aldekoei. Hala zen orain dela bi hamarkada, alarde mistoaren aldekoa izate hutsa jazarria izateko motibo zenean. Hala da orain. Oraindik ere herriko ordezkari nagusien aitortzarik ez dute, pairatu duten guztiaren gaineko erreparaziorako keinurik txikiena ere ez dute ikusi, eta belaunaldi berriak elkarrekiko errespetuan eta parekidetasunean hezteko ahaleginak ez dira hauspotzen behar bezainbeste. Min horrekin hazi behar izan dute; min horrekin bizi dira. Eta usu burura datorren sentimendua da, hainbat politikarik adierazten dutenean ez dela«tentsioa» areagotu behar, finean esaten ari direla ez dituztela mindu nahi alarde baztertzailearen aldekoak; aldiz, alarde parekidearen aldekoen minaren aurrean sorgor daude, eroso.

Aski kezkagarria izan da, esaterako, udal bozetarako kanpainan gertatu berri dena. Irungo alarde baztertzailearen jeneralak, Paco Carrillok, eskutitz bat idatzi zien talde politikoetako zerrendaburuei: andrerik onartzen ez duen desfilearekiko atxikimendua zenbatekoa den argitzeko eskatu zien. Haien hautua kolokan jartzen duten adierazpenekin deseroso daudela aitortu zuen, eta «errespetua» sentitu nahi dutela. Eta egun gutxiren bueltan erantzun zioten EAJk, PSEk eta PPk: otzanago ezin izan zuten jokatu. Irungo alkateak, esaterako, haiek goraipatzeko moduko hitzak idatzi zituen, bertan goxo jarrai dezaten pentsatuak: «Irunen jaia ulertzeko bi modu daudela ulertzen dugu. Biak legezkoak eta bidezkoak». Areago, hautu baztertzailearen kontra egiten diren kritikak arbuiagarritzat jo zituen: «Beti gaitzetsi ditugu zuen alardea adierazpide desegokiekin eta gezurrekin kolokan jarri dituzten erasoak». Antzera EAJ: «Gure hiriko gehiengo sozial eta politikoarekin gaude», argudiatu zuten: «San Martzial alardea ez da matxista, ez da baztertzailea».

Baina gezurra da hori. Baztertzailea da, andreak andre izate hutsagatik baztertzen dituelako, eta, horrexegatik, matxista. Eta hori argi eta garbi esango duten politikariak ezinbestekoak dira. Era horretan hitz egiten hasi ostean jarri ahal izango dira gerorako zimendu egokiak, eta, ezinbestean, parekidetasunak izan behar du etorkizuna eraikitzeko habe nagusietako bat, bide horretan jarrera baztertzaileak dituzten eragileak minduta sentituko badira ere.]]>
<![CDATA[Noren mina?]]> https://www.berria.eus/albisteak/168319/noren_mina.htm Sun, 30 Jun 2019 10:04:46 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/168319/noren_mina.htm <![CDATA[Ate astuna ireki behar da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1976/006/001/2019-06-30/ate_astuna_ireki_behar_da.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1976/006/001/2019-06-30/ate_astuna_ireki_behar_da.htm
Horiek horrela, murru artera begira hasi aurretik sortzen da lehen galdera: aski ahalegin egiten da kartzela zigorrak saihesteko? Ezezkotan dira ESEN sarean batuta Euskal Herriko espetxeetan diharduten elkarteetako ordezkariek. «Bertan dihardugunok pentsatzen dugu espetxean dauden pertsona askok ez luketela preso bukatu behar», azaldu du Arrats elkarteko gizarte langile Haizea Baltasar Arregik. Bat dator elkarteko lehendakari Joxemari Larrañaga: «Espetxean daude kanpoan gaizki lan egin delako: ordezko aukera egokiak ez direlako planteatu». Gipuzkoako Lurralde Auzitegiko presidente Iñaki Subijanak ere aitortu du arlo horretan oraindik hobekuntzak egin behar direla. Izan ere, espetxea saihesteko erak badira: kondena etetekoak. Baina sarri ez dira egoki erabiltzen, ez delako akusatuaren egoera behar bezain ondo aztertzen, ulertzen: «Buruko nahasmenduak, mendekotasunak, bazterkeria egoera... Horiek guztiak aintzat hartu behar dira pertsona bat epaitu aurretik; izan ere, elementu horiek lagunduko digute pertsona horren errealitateari doi erantzuten, eta hor bada zer landua». Kartzeletan buruko eritasunek duten prebalentziak, adibidez, argi uzten du hor sarritan dagoen lanketa falta. EAEko Arartekoak ere gogora ekarri du iazko txostenean: espetxearen ordezko tratamenduen aukerak «dibertsifikatu» behar dira.

Martuteneko espetxeko mediku Arantxa Bengoak usu ikusten du halakoen premia: jendea tratatzen hasi orduko. «Heltzen zaigu jendea buruko arazoekin. Eta maiz ikusten duzu kartzelara ekarri duen prozesu judizial osoan auzitegi mediku batek ere ez duela aztertu pertsona hori. Ez epaileak, ez abokatuak: inork ez du horretarako erarik egin». Osakidetzak darama kartzeletako osasun arta Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan; Nafarroako Gobernuak eskuduntza hori ez du lortu oraindik. Baina muinekoa da arazoa, eskuduntzez haragokoa: pertsona eriak eta mendekoak egoki artatzeko tokia ez da espetxea, eta bazterkeria egoera gordinetatik datozenek ere arta osoagoa behar dute. Behin kartzelan sartuta, ordea, zaila izaten da kanporako bidea egitea. Baimenetan izaten dute lehen esperantza askotan presoek; oro har, zigorraren laurdena bete ostean has daitezke horrelakoak eskatzen. Askatasun egun horietan nora joan ere ez dute izaten, ordea, sarri. Eta askotan hortxe egiten dute presoekiko lehen hurbilketa haiei laguntzeko elkarteek. «Abaroa ematen diegu baimen horietan», azaldu du Baltasarrek. Etxebizitzak-eta badituzte, hain zuzen ere, horretarako. Eta erregimen irekirako lanketak abiatzen dira askotan lehenbiziko baimen horietan. «Hasten gara aztertzen, adibidez, egin ote daitekeen hirugarren gradu baterako planteamendu bat». Nahi izatea, ordea, ez da aski izaten: ezezko erantzunak ere izaten dituzte presoek kartzeletako tratamendu batzordeen partetik. «Hain justu, espetxe bakoitza mundu bat da. Batzuk oso paternalistak dira; besteak, oso legalistak», esplikatu du Larrañagak.

Zenbait preso talderengana heltzea zaila da: espetxe egiturak berak bakartu egiten ditu. Zaballako kartzelaren gisako espetxe handietan, esaterako, errespetu moduluan joriago aritzen direla onartu du Baltasarrek, preso otzanenekin: presondegiko arduradunen aburuz, ateratzeko aukera egokienak dituzten horiekin. «Eta galdutzat ematen diren preso horiek hor egongo dira; oso zaila da horiekin zerbait egitea. Izan ere, haiek dauden moduluaren egiturak berak horretara zaramatza. Hortik ateratzea zaila da». Modulu batean edo bestean, «arnasa» hartzeko modua ere ezberdina dela onartu du: «Errespetu moduluan, adibidez, giroa asko aldatzen da. Ateak irekita daude, kiroldegira joan zaitezke... Eta ez luke horrela izan behar, baina toki batean edo bestean egoteak baldintzatu egiten ditu zure gizarteratzeko prozesua, eta zure ateratzeko aukerak».

Hitza emanda

Zuztartuta daude espetxetik ateratzeko zenbait bide: esaterako, Gizakia Helburuk —eta arloan ari diren beste hainbat elkartek— eskaintzen dutena. Hirugarren gradua lor dezakete mendekotasunen bat duten presoek, mendekotasun hori uzteko programa bat betetzeko konpromisoa hartzen badute, eta aurretik kartzela barruan horren gaineko lanketa bat egiten hasten badira. Eta ez da erraza, zeren eta kartzela barruan ere hartzen baitira drogak. Erruz. «Droga hor dago, ukaezina da hori. Presoei egiten zaizkien odol azterketek ere argi uzten dute hori. Bada jendea egunero kontsumitzen duena, eta droga salerosketan ere ibiltzen dena. Nola den posible? Ez dakit, baina hori hor dago». Arantxa Elorza abokatua da Gizakia Helburun; kartzelara maiz sartzen da, eta hirugarren graduan ateratzen dituztenen bila joatea tokatzen zaio maiz. Hunkitu egiten da oroitzean: «Erdi galduta ateratzen dira askotan, oraindik ere espetxeko munduan oso sartuta. Ez da erraza ateratzea...». Eta baldintza zorrotzen pean bizitzen jarraitu behar dute atera ondorenean: «Nik denei gauza bera esaten diet; programa hau ez da espetxetik libratzeko; utzi nahi duten bizimodua atzean uzteko da». Berriz kontsumitzen hasten badira edo programaren barruan bizikidetza arau larriren bat urratzen badute, espetxera bueltatu behar dute. Izan dituzte halako kasuak: aski mingotsak. «Zaila da berriro ere kartzelara bueltatu behar dutela esatea: badakigu nora itzuliko diren, eta badakigu atzera egingo dutela bidean», onartu du Gomez Azkarraga terapeutak.

Eta badira presoak, legez erregimen itxia bertan behera uzteko eskubidea badute ere, nora joan ez dutenak. Maiatzaren 14an Gaixotasuna eta espetxea jardunaldia egin zuten Bilbon, Osasunaren Euskal Foroak antolatuta, eta bertan solaskideetako bat Asier Lopez de Arkaute izan zen, Zaballako espetxeko sendagilea. Kontzientziak asaldatzeko moduko kasuen berri eman zuen. «Esaterako, bada urtebete baino gehiago baldintzapeko askatasuna eskatu nuela aurki 91 urte beteko dituen preso batentzat; ez dago elkarterik edo gobernuz kanpoko erakunderik hartuko duenik», salatu zuen. «Kartzela baliabide soziosanitario bat bihurtzen ari zaigu; tristea da esatea, baina horrela da. Eta behin barruan daudela, zaila da pertsona horiei ateratzeko bide bat aurkitzea». Erakutsi zituen erretratu gordin gehiago ere medikuak. Esate baterako, kartzela uzteko eguna hurbildu, eta nora bideratu ez zuten preso alzheimerdun batena. Edo aparteko arta behar duten paziente psikiatrikoena: «Kaleko psikiatriak hartzen ez dituen pazienteak heltzen zaizkigu guri».

Premia berriak

Bat dator Arantxa Bengoa kezka horietako askorekin: ikusten ditu Martuteneko eguneroko martxan ere. Hein batean, presoen soslai aldaketarekin lotzen ditu. «Egun, esaterako, sei lagun ditugu GIB birusarekin; 40-50 ere izan genituen. Metadonarekin zortzi pertsona ditugu; 80 ere ezagutu ditut». Eratu zen babes sare bat premia handiak izan zituen preso soslai jakin harentzat, baina orain eraldatu egin behar da arta. Izan ere, orain adinean gora egindako presoak, adibidez, ugaritu egin dira, eta haien osasun arazoak ere bai. Garai bateko mendekotasun eredua ere, hertsiki heroinari lotua, eraldatu egin da: «Asteburuetako kontsumoa ikusten dugu orain sarriago. Era berean, oso-oso gazte kontsumitzen hasitako jendea ikusten dugu. Galdetzen diegu noiz hasi ziren, eta esaten digute 9 urte zituztenetik ari direla...». Erretratu gordinak irudikatzen dituzte Bengoaren solasek ere. Horien artean dago kartzela barruan minbiziarekin izan zuten preso batena. «Nola egongo da pertsona bat kartzelan dagoela kimioterapia hartzen? Horrelakorik ez genuke izan behar, baina preso bat, adibidez, lau kimioterapia saio jaso ostean atera zen Martutenetik. Zer-nolako lanak hari toki bat aurkitzeko! Azkenean, Gurutze Gorriaren bidez lortu genuen. Baina zigorra bukatzear zuen, eta nik sarri pentsatzen nuen: 'Nora joango da gizon hau? Zubipe batera?'. Kartzelako erizaintzan eduki genuen, baina oso espetxe zaharra da, ez da egokia horrelako eri bat edukitzeko». Hortik aldarria: «Baliabideak falta zaizkigu jendeari ateratzen laguntzeko: badira baliabideak, baina gehiago behar dira». Baltasarrek ezinegon bera du: «Pertsona bat adinarengatik edo gaixotasunarengatik aske utz dezaketela ikusi, eta sarean harentzat erantzunik ez dugula ikustea gogorra da».

Subijanak aitortu du egiteko lan handia dagoela. «Garrantzitsua da dauden sareak hobeto erabiltzea; eremu askotan elkarlanerako sinergia falta zaigu». Osakidetzarekin, esaterako, harremanak indartu egin direla onartu du, baina trinkotzeko dagoela oraindik arta zerbitzu soziosanitario oso bat. «Izan ere, baliabide sanitarioak, esaterako, sarri ez du betetzen alde soziala. Osatu egin behar dira alde horiek guztiak». Kasurik zailenak ditu gogoan: bizitza hautsienak. «Izan ere, abaroa eman behar zaie pertsona horiei. Abaro soziala eman behar zaie aurrena, berriz deliturik ez egiteko. Haien bizi kalitatea hobetzea ere bilatu behar da». EAEko Arartekoak iazko txostenean horren gaineko ohartarazpena berritu zuen: gizarteratzeko bideak«indartu» egin behar dira.

Lanpostu bat

Sartu-Erroak elkartean dihardute Raquel Ruiz de Kortazarrek eta Carolina Fernandezek. Lan munduan sartzen laguntzeko programak garatzen dituzte, besteak beste, Martuteneko espetxeko hainbat presorentzat; hirugarren gradukoak izaten dira gehienetan, kartzelatik zuzenean bideratutakoak: espetxeko gizarte zerbitzuek. «Gehienetan, baldintzapeko askatasuna lortzeko atarian daude. Erregimen gero eta irekiagoa ematen diete lana lortzeko programetan parte hartzen badute», esan du Ruiz de Kortazarrek. «Guk horren gaineko jarraipena egin behar dugu; konplitzen ari direla erakutsi behar dugu», gehitu du Fernandezek.

«Askotan berriro lurreratu egin behar izaten dute espetxealdiaren ostean, eta laguntza behar dute horretarako; zinetan estimatzen dute norbaitek harrera egiten diela sentitzea, eta baliabideak badirela ikustea», azaldu du Ruiz de Kortazarrek. Eta esperientzia polit askoak izan dituzte : «Berriki, esaterako, hiru lagunek lana lortu dute: zinetan pozgarria da». Pertsona bakoitzaren egoera eta premiak aintzakotzat hartzen saiatzen dira, eta egokitutako ibilbideak lantzen. «Baina beste edozein pertsonarekin egiten den gisan. Ez ditugu talde bereziak antolatzen espetxean daudenentzat, estigma horretatik aparte jarduten ahalegintzen gara», esplikatu du Fernandezek.

Arta ona emateko arazoak badituzte haiek ere. Lan baldintza txarrak: «Prekaritatea». Migratzaile askoren egoera zaila, paperik gabe egotearen ondorioz: «Horra hor paradoxa: espetxean lan egin dezakete, eta gero ateratakoan, ezin dituzu lanpostu batera bideratu». Baliabideen urria: «Zenbaitetan gertatu izan zaigu ikastarorik edo tailerrik ere ez izatea eskaintzeko: deus ez. Etsigarria da». Burutik nahastuta daudenei laguntzeko bitartekoen falta: «Guk inori ez diogu ixten atea, baina haiek aurrean ditugunean sarritan sentitzen dugu ez dakigula nora bideratu. Eta areago, paperik gabeko migratzaileak badira, lanerako gaitasunik ez dutela egiaztatzeko prozesurik ere ezin duzu hasi. Zer egin orduan? Ikusten duzu ez daudela ondo, baina haientzako baliabiderik ez dago: ikusezinak dira».]]>
<![CDATA[«Eraso krudelenak psikologikoak dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1969/007/001/2019-06-30/eraso_krudelenak_psikologikoak_dira.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1969/007/001/2019-06-30/eraso_krudelenak_psikologikoak_dira.htm
Managuan jaioa da, Nikaraguan, 1985ean. Martuteneko espetxean lau hilabete egin berri ditu. Kartzelara eraman zuen ibilbideak argi uzten du egoera kalteberan daudenentzat handiagoa dela espetxera heltzeko arriskua. Hain justu, hainbat urte zail izan zituela onartu du, familiatik urrun, pozbide aski bihurrietan: «Deusetarako gai ez nintzela utzi ninduen alkoholismoak». Eragozpen izan zen hori delitu batek eragindako auzibideari taxuz erantzuteko: ez zen epaiketara aurkeztu, ez zuen harreman egokirik izan abokatuarekin, eta auziaren norabidea katramilatu egin zen. «Kartzelara heldu berritan, halaxe adierazi zidan funtzionario batek. 'Zure sententziarekin, ez zenuke hemen sartu behar; ez dakit zure abokatuak nola ez duen aurkeztu helegiterik. Lau hilabete besterik ez da, aurrekaririk ez duzu'».

Murru artean sartu zuten. Gaztetan hasitako kazetari eskolak gogoan, galdezka hasi zen: jakiteko, ulertzeko. Istorio aski gogorrak jaso zituen. «Esaterako, gezurra erruz esaten zaie presoei: aurpegira. Gero beteko ez diren promesak egiten zaizkie, eta psikologikoki kalte handia egiten die horrek. Ez al dute nahikoa kondena betetzen egotearekin? Adibidez, esaten diete ondo portatzen badira, dena ongi egiten badute, halako egunetan hirugarren gradua izango dutela, baina gero heltzen da egun hori, eta ez diete ematen. Atzeratu egiten dute... Eta esango duzu, ez da, bada, horrenbesterainokoa hori! Baina barruan eguna iristeko irrikan zaude». Ondorio artegagarria atera zuen elkarrizketetatik: «Asko jokatzen da presoen psikearekin».

Tratu txarrak

Kanpolarrosa oroitzen ditu kartzelako arduradunak eta langileak. «Irudi bat ematen dute kanpora begira: bestelakoa da egoera». Adibidez, burua galduta preso bat baino gehiago ikusi zituela kontatu du, eta bortitz oldartu ohi direla halakoetan espetxeko zaindariak: era bidegabean. «Ederki ematen diete. Kolonbiako mutil baten kasua ikusi nuen; nahiko nahastuta zegoen burutik, eta arte martzialetan jardundakoa zen. Biolento jarri zen batean, aparteko toki batera eraman zuten; hartu zuten bost funtzionarioren artean, eta tratu txar fisikoak eman zizkioten, zer eta inork ikusi ezin zuen toki batean. Hurrengo egunean lekuz aldatu zuten; ez zen gehiago haren berririk izan».

Pairamenik handiena, hala ere, burukoa dela uste du. «Han ikusi ditudan erasorik krudelenak psikologikoak dira». Kartzelako psikologoa, aldiz, «errutinazko» lanetan oroitzen du: deusetan sakondu gabe. Jardunbide okerra deritzo: «Garrantzia eman beharko litzaioke presoen arta psikologikoari. Askatasuna erauzteak psikean eragiten dizu: landu egin behar litzateke hori, lehenetsi egin behar litzateke. Izan ere, jendeak ez du ulertzen, baina kartzelan zaudenean zure buruko funtzionamendua da gakoa. Egun dagoen ereduan beste aldagai materialago batzuei erreparatzen zaiela iruditzen zait, baina oso eredu zaharra da hori. Izan ere, alde psikologikoa da garrantzitsuena; zuk, esaterako, bazkari eder askoak jar diezazkiokezu pertsona bati, eta Martutenen, adibidez, janaria ez da txarra, baina gero pertsona horri psikikoki erasaten badiozu, bizitza hondatuko diozu: lehendik zuena baino gehiago». Aterabiderik ez dagoela sentitzeraino. «Izan ere, espetxean dena doa oso astiro; dortoka bat motela bada, kartzelakoak txapeldunak izango dira haren ondoan moteltasunean». Kazetariari, tituludunari, mezua errepikatu dio, bere mezuaren goiburua zein den argi utzi nahi dio: «Arta psikologikoan sakondu behar da. Horri heltzen ez bazaio, lehengoan jarraituko du arazoak».

Zerua eta lurrarekin atera zen kartzelatik, apirilean. Arrats elkartearen etxebizitzan dago ordutik: burua altxatzeko ahaleginetan. «Sentitu dut hondoa jo dudala: ezin naizela gehiago amildu». Aurrera egiteko «eskema mental berriak» josi behar dituela pentsatzen du, eta, alde horretatik, eman dioten abaroa zinetan garrantzitsua izan dela. Badaki ez dela erraza izango. Sentitu du, esaterako, inguruko hainbat pertsonaren arbuioa: «Hainbat lagunen partetik izan da. Aurrez aurre ez didate deus esan, baina antzeman dut haien jarrera: 'Zu kartzelan egon zara, ezta? Bada, zurekin ja, ez'. Mingarria da». Uste du, hala ere, zimenduak jarri dituela eragozpenen gainetik aritzeko: «Nire osatze psikikoa amaitu dut»

David. Mendekotasun batek ia irentsi zuen, eta zazpi urteko espetxe zigorra ipini zioten. Egun Gizakia Helburun ari da betetzen: horrek era eman dio sendabidean pausoak egiteko.

«Zenbaki bat besterik ez zara espetxean»

«Jokoak hondatu nau». 1980an jaiotako gizonezko bat da David. 15 urte bete orduko etxetik landa zegoen, familia harremanetatik urrunduta. Helduleku premian: «Eta bizitzan gauzak oker zihoazela sentitzen nuen bakoitzean, areagotu egiten zen jokoarekiko mendekotasuna». Galera handiak ekarri zizkion horrek. «Egon zen arratsalde bat zeinetan 5.000 euro xahutu nituen». Haiek ezkutatu beharrak ingurukoekin gezur etengabean jardutera behartu zuen, oro ezkutatzera, eta, aurrerago, lapurretara. Kartzelara eraman zuen horrek, Martutenera (Donostia). «Pareta baten kontra egitearen modukoa izan zen niretzat: hein batean, geratzeko balio izan zidan. Gainerakoan, malda behera horretan jarraituko nukeela iruditzen zait. Hara iristeak balio izan zidan esateko: 'Honaino. Utz iezaiozu zure errealitatea manipulatzeari'». Bederatzi hilabeteko kondena batekin sartu zen, baina oraindik ere epaitzeko zeuden hainbat auzibide zabalik zituen. Amaieran, zigor guztiak batuta, zazpi urte eta erdiko zigorra zuen.

Lehen gaztetasuna atzean utzia zuen kartzelan sartu zutenerako, eta argi du heldutasun hori onerako izan zela. «Izan ere, han ez daude behar adina erreminta gizartean berriz errotzen laguntzeko. Ikastaroak-eta badira, baina oso mugatuak. Kartzela barruan sartzen dira hainbat elkarte, baina hein batean sentitzen duzu eragozpenak jartzen dizkietela». Ez du ulertzen halako zailtasunen zergatia: «Izan ere, presoentzat oso garrantzitsuak dira tankera horretako gauzak. Finean, garrantzitsuena zera da: pertsona bati dagokion tratua jasotzen duela sentitzea. Funtzionarioen artean, ordea, denetik dago, badira ondo ari direnak, baina izugarria da zenbaitek zer tratu ematen dieten presoei: laidogarria. Hainbatetan, zaborra bazina bezala tratatzen zaituzte; eta, bai, seguruenera hutsegiteak egin ditugun pertsonak gara han gaudenak, baina... Hori mingarria da: zaila da. Eta horrek zenbait jenderi kalte handia egiten dio».

2016ko uztailetik 2018ko abuztura egon zen kartzelan, eta zigorraren zatirik handiena errespetu moduluan betetzea lortu zuen. Baldintzak bete orduko, halaber, hirugarren graduan Gizakia Helbururekin ateratzeko aukera izan zuen, mendekotasunak bazter uzteko haien programari atxikitzeko konpromisoa hartuta. Atera aurrekoak hilabete zailak izan zirela onartu du; espetxeko tratamendu batzordeak hartzen ditu presoen erregimen aldaketen eta baimenen gaineko erabakiak, eta gogoratu du presoak artega egoten direla horien zain. «Nik beti esaten nien: 'Niri esan egia'. Izan ere, badira zenbait pertsona batzorde horretan hitz aski ederrak esaten dizkizutenak, eta gero guztiz zapuztuta geratzen dira usu...». Mingarria iruditu zitzaion jokatzeko era hori. Eta ulertzen du preso askoren etsipena. «Ni 20 urte nituela sartu izan banintz barruan, seguruenera askoz ere okerrago eramango nituzke horiek guztiak... Bada, gainera, oso bakarrik dagoen jendea: abandonu istorio oso gogorrak izan dituena». Egoera aski tamalgarrian utzi zituen han asko: «Martutenen, gainera, dena konpontzen dute pilulekin; badira egunean hogei hartzen dituztenak: zonbiak. Bestelako drogak ere sartzen dira. Baina pilulena izugarria da. Eta pentsatzen duzu: 'Baina ez al duzue ikusten ja burmuina birrindua duela?'. Jakina, defentsa mekanismo bat da ere badira botika horiek. Preso horiek pentsatzen dute: 'Ja hemen nagoela, ja ez didala inork kasurik egiten, hobeto pilulak hartuta'».

Zorabiatuta

Kartzelan egon zen hilabeteetan behin bakarrik atera zen kalera, jada Gizakia Helbururekin harremanetan zela, «irteera terapeutikoa» deituriko baimen mota batekin. Behin hirugarren gradua lortuta, onartu du denbora behar izan zuela berriz aske sentitzen hasteko. «Lehen egunetan zorabiatuta-eta dena egon nintzen». Gizakia Helbururen programan dago ordutik, ludopatia gainditzeko ahaleginetan. «Prozesu gogorra da; izan ere, zure barrura begira jartzen zaitu, eta zuk gaizki egindakoak ere onartzera bultzatzen zaitu. Kartzela barruan ezingo nuke horrelako zerbait egin; espetxean zenbaki bat besterik ez zara: zenbaki bat gehiago». Argi du: berriz bizitzen ikasteko ingurua ez da hori. «Niri kartzelak geratzen lagundu dit; baina benetan laguntza ematen ari zaidana programa da, ez kartzela». Hirugarren graduan jarraitzen du oraindik: 2023 arteko zigorra dauka. Mendekotasuna gainditzeko programa gainditzen badu, baldintzapeko askatasuna emango diote, eta espetxea saihesteko era izango du. Helburu horretan du egun gogoa guztiz jarrita, eta tunelaren amaieran argia ikusten hasi da. «Berriz bizitza berreskuratzea da asmoa».]]>
<![CDATA[«Ilara osoak ditugu neska gaztez beterik; handitzen ari gara»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/009/001/2019-06-29/ilara_osoak_ditugu_neska_gaztez_beterik_handitzen_ari_gara.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1855/009/001/2019-06-29/ilara_osoak_ditugu_neska_gaztez_beterik_handitzen_ari_gara.htm betikoa da: familian, lagun taldean... Oso gogorra egin zitzaidan». Behin urratsa egin da, ordea, irmo atxikita jardun du alarde parekidean, eta aurten jenerala izango da. Hunkituta dago: «Benetako ohorea da».

Zer osasun du egun Irungo alarde parekideak? Eta haren inguruan zer giro dago?

Handitzen ari gara. Eta herrian ja giroa askoz ere lasaiago dago; ulertzen gaituzte, eta ulertzen gaituzte begiratzen gaituztelako. Jende asko denbora luzeegian egon da bizkarra ematen. Orain, ja ez dira horrenbeste hori egiten dutenak. Aurten, jeneral gisara, entsegu askotan egotea egokitu zait: horrelakorik ez dut ikusi.

Jeneralaren rola aski garrantzitsua da alardean. Zer harrera sentitu duzu alarde parekidearen aldekoak ez diren zure ingurukoen artean? Abegikorra?

Aldaketa izugarria ikusi dut nik hor. Mirari bat ere iruditzen zait. Benetan. Nahiz eta jendea beste pentsamendu batekoa izan, ni zoriontzera etorri da, ni agurtzera. Ez nuen espero horrenbesteko harrera ona... Aldatzen ari da giroa, pausoak agerikoak dira. Gazteen belaunaldiak aldaketa handiak ekartzen ari dira. Hainbatek jada erabakitzen dute gurekin etorri nahi dutela; eta gurekin etorri nahi dute, gainera, ez militantziaz, baizik eta ondo pasatzen dutelako gurekin. Hori gertatzen ari da familia guztietan, eta zer egin ez dakitela geratzen ari dira etxe askotan. Izan ere, ulertu egin behar dute, eta onartu. Aldaketa hor dago: gertatzen ari da. Eta nik neuk ez nuen horrenbeste zorion mezurik espero. Gauza itsusi samarrak ere gertatu zaizkit, baina oso gutxi izan dira; gehienak izan dira ezusteko onak. Benetan.

Gizartean aldaketa agerikoa dela diozu. Baina oraindik inoiz ez dizue harrerarik egin Irungo alkateak. Alarde baztertzailea San Juan plazan dagoela, hortxe egoten da. Zuekin, ez. Mingarria da, noski, zuentzat hori...

Bi alarde daude, eta guri bizkarra ematea oso-oso gaizki iruditzen zaigu. Irundar asko gara. Berak jakingo du: berari galdetu.

Ezuste handia litzateke bihar balkoian ikustea. Iruditzen zaizu keinu horrek balioko lukeela egun dudatan dagoen jende asko zuen alde ipintzeko?

Izan daiteke. Keinu bat da: keinu inportante bat. Baina, niretzat, inportanteena hitz egitea da; ez egun hauetan, baizik eta urte osoan, data hauek heldu aurretik. Baina orain arte, esaterako, ez da inolako elkarrizketarik egon: ez du nahi. Eskatu zaizkio bilerak, behin baino gehiagotan, baina ez du nahi, edo jartzen dituen baldintzak ezin ditugu onartu.

Kontuan hartu ere ez zaituztetela egiten esan daiteke?

Bai. Gu harentzat ez gaude. Beste alardeari harrera egingo ez balio, tira, esan daiteke ez diola inori egiten. Baina besteei bai eta guri ez? Zergatik? Iaz, 1.400 lagun izan ginen desfilatzen, eta, gero, jende asko dago gure alde, edo guregandik gertu. Harrerarik ere ez?

EAJko ordezkaritza bat izan zen iaz Irungo udaletxeko balkoian zuen desfilea ikusten. Irudi berria izan zen. Alde horretatik, bihar zer jazoko den badakizue?

Ez dakigu ezer. Ikusiko da. Tira, balkoira etorrita egiten ari dira egin behar dutena. Ordezkariak dira: egin behar dute, eta hortik pausoak eman behar dituzte.

Alarde baztertzaileko jeneralak udal bozetarako kanpainan alderdietako zerrendaburuei gutun bat bidali zien, eta auzian zer jarrera duten argitzeko eskatu zien. Berehala erantzun zuten EAJk, PSEk eta PPk, eta babesa azaldu zioten desfile horri. Mingarria izan da hori ere zuentzat, ezta?

Bai, mingarria, eta ez hori bakarrik: lotsagarria ere bai. Niretzat bai, behintzat. Nor uste du dela alarde baztertzailea antolatzen duen batzordeak politikariei kontu eske jarduteko? Mesedez! Ematen du hemen gauzarik garrantzitsuena dela alardea: haien alardea, eta politikariek egiten eta esaten dutela alarde baztertzailekoek nahi dutena.

Deigarria da zuen alardean gaztetasuna. Jende gazte asko erakartzen duzue. Zer giro antzeman duzue entseguetan?

Ilara osoak ditugu neska gaztez beterik. Ikustekoa da. Handitzen ari gara; handitzen ari gara, batez ere, neskekin. Mutilekin ere bai, baina batez ere neskekin; kuadrilla osoak sartzen ari zaizkigu. Pozgarria da; izan ere, horiek dira etorkizuna: guk daukagu etorkizuna. Eta neska horiei ezin diezu esan ezin dutela atera: ez dute ulertuko. Ikusi dute bi alarde daudela, eta erabaki dute parte hartzea. Kito. Ez dago besterik.

Batean parte hartu ezin, eta bi alarde daude gaur egun. Bakarra egotea gustatuko litzaizuke?

Nola ez. Baina zuk orain neska bati ezin diozu esan espaloira joateko: mende honetan, ez da hori ulertzen. Guk alardea egiten dugu gure eskubidea delako, eta ahal dugulako; askotan erakutsi dugu.

Irungo jaiei buruzko berrietan usu gailentzen da normaltasunaren ideia, gatazkarik ezarena...

Gertatzen diren gauza batzuk ez dira batere normalak. Esaterako, bada jendea jaietan elkarrekin hitz egiteari uzten diona gai honen harira: hori ez da normala. Besteari urteko egun guztietan begiratu behar diozu aurpegira. Ez da batere normala gure desfileari bizkarra ematea ere. Bada beste kontu bat: ez da hitz egiten gaiaz. Betikoak gehiengo izan dira, eta burbuila batean egon dira, beste inorekin hitz egin gabe auziaz. Gazteak, ordea, hori aldatzen ari dira: gauzak ezberdinak dira orain. Baina poliki doa, egia da hori. Irunen, esaterako, soilik hiru edo lau erakusleiho egongo dira apainduta gure aldeko argazki eta irudiekin: mingarria da.]]>
<![CDATA[Getxon hildako gaztetxoaren ama: «Beste aldera begiratu zuten»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/010/002/2019-06-22/getxon_hildako_gaztetxoaren_ama_beste_aldera_begiratu_zuten.htm Sat, 22 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1952/010/002/2019-06-22/getxon_hildako_gaztetxoaren_ama_beste_aldera_begiratu_zuten.htm
Hor jartzen duenaren arabera, sufrimendu itzela eragin zioten mutikoari Erandioko Jado eskolan. Aspalditik, gainera; testuan aipatzen denez, «zazpi urte baziren» ja orduan erasoak hasi zirela. Ez nolanahikoak: «Zure semeari hortz bat apurtzen diote, eta esaten dizute erori egin dela! Gelan jotzen dute, eta esaten dizute ezinezkoa dela, zer eta lekukoak dituen arte! Zure semea odoletan ateratzen da gela aldaketa batean hartu dituen kolpeen ondorioz, eta arazoa da beste haur bat bolada txar bat igarotzen ari dela!». Halakoak zerrendatuta daude testuan. Eta kritika gogorrak ere bai eskolaren jardunaren eta Hezkuntza Saileko ikuskatzaileen erabakien kontra. Onartzen du «irakasleren bat» badagoela zentroan ikasleen gaineko «kezka» duena, baina, oro har, neurri egokirik ez du ikusi inoiz. «Umeen kontuak dira», adierazi diete usuen, amaren arabera.

Hain zuzen ere, administrazioak berak onartu du deus ezohikorik ez zutela ikusi kasu honetan. Uriartek asteon eman dituen argibideen arabera, salaketa jaso orduko martxan jarri zuten halako kasuetarako prestatutako protokoloa, nahiz eta ez zuten jazarpenari buruzko «frogarik» sumatu. «Esku hartu zen», nabarmendu du sailburuak.

Gaztetxoa beste ikastetxe batera aldatu zuten, eta bestean ez zioten arazorik nabaritu. Ertzaintza ari da kasua ikertzen, eta eskolaren ingurukoei ere lekukotasuna hartzekoa die. Jado eskolak esan du lagunduko duela ikerketan.]]>
<![CDATA[Getxon hilotz agertu den nerabe baten heriotza ikertzen ari da Ertzaintza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/010/001/2019-06-20/getxon_hilotz_agertu_den_nerabe_baten_heriotza_ikertzen_ari_da_ertzaintza.htm Thu, 20 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1834/010/001/2019-06-20/getxon_hilotz_agertu_den_nerabe_baten_heriotza_ikertzen_ari_da_ertzaintza.htm
Nerabea maristen zentro batean izan zen jazarria, Jado ikastetxean. Ohar bat plazaratu zuen atzo eskolak, nerabearen heriotzaren harira: «doluminak» adierazi dizkiete nerabearen etxekoei, eta «elkartasuna» erakutsi diete. Gertaera «tristea» argitzeko ikerketan parte hartzeko borondate osoa ere erakutsi dute. Maristen eskualdeko komunikazio arduradunen bidez zabaldu zuten oharra, eta, hasieran zuzendariak argibide gehiago emango zituela esan bazuten ere, isiltasunaren aldeko hautua egin zuten gero: Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailarekin harremanetan ari zirela adierazi zuten, ikerketa martxan dela, eta deus ere ezin zutela kontatu gaiaz. «Errespetua eta intimitatea» eskatu dituzte auziaren inguruan. Gauean ez zen berririk ikerketan.]]>
<![CDATA[Bilera egin dute Kristau Eskolako arduradunek eta sindikatuek, baina ez du fruiturik eman]]> https://www.berria.eus/albisteak/167642/bilera_egin_dute_kristau_eskolako_arduradunek_eta_sindikatuek_baina_ez_du_fruiturik_eman.htm Thu, 13 Jun 2019 19:48:49 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/167642/bilera_egin_dute_kristau_eskolako_arduradunek_eta_sindikatuek_baina_ez_du_fruiturik_eman.htm <![CDATA[Aldundia ez da agertu Gipuzkoako zaharren egoitzez jarduteko bilerara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/016/001/2019-06-13/aldundia_ez_da_agertu_gipuzkoako_zaharren_egoitzez_jarduteko_bilerara.htm Thu, 13 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/016/001/2019-06-13/aldundia_ez_da_agertu_gipuzkoako_zaharren_egoitzez_jarduteko_bilerara.htm
Horiek horrela, ez da aldaketarik mobilizazioen egutegian; ELAk deitutako grebaldia astelehenean hasiko da, eta uztailaren 12ra arte eusteko asmoa dute. Aurretik 62 greba egun eginak dituzte; LABek deituta, hogeitik gora.

ELAk adierazi du auzia konponbidean jarri nahi zutela bilerarekin. ELAk denbora asko darama negoziazio mahaitik kanpo, baina jakina da ibilia dela patronalekin harremanetan, eta akordio bat lortzeko bidea urratu zuela. Usu salatu du, ordea, aldundiak zapuztu zuela hori.

LAB sindikatuak ere sarri adierazi du aldundiak esku hartu beharko lukeela auzian —egoitzetako toki gehienak itunpekoak dira—. Sindikatuen arabera, enpresek diote diru gehiago izan ezean ezin dutela deus hobea eskaini, eta, beraz, diputazioak esku hartu behar du finantzaketan. Aldundiko iturriek, berriz, behin eta berriz argudiatu dute lan arloko gatazka dela, sindikatuek eta enpresek konpondu beharrekoa. Arloan ELAk du gehiengoa: %60ko ordezkaritza.

Sektorean 5.000 langile inguru ari dira, gehienak andreak. Sindikatuek sarri esan dute langileen eskubideez harago egoitzetako egoiliarrenak ere aintzat hartu behar direla. Lansariarekin-eta lotutako hobekuntzez gain, aldaketak eskatu dituzte ratioetan ere.]]>
<![CDATA[Aldundia ez da agertu Gipuzkoako zahar etxeetako auzia bideratzeko bilerara]]> https://www.berria.eus/albisteak/167572/aldundia_ez_da_agertu_gipuzkoako_zahar_etxeetako_auzia_bideratzeko_bilerara.htm Wed, 12 Jun 2019 07:20:25 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/167572/aldundia_ez_da_agertu_gipuzkoako_zahar_etxeetako_auzia_bideratzeko_bilerara.htm zapuztu zuela bide hori. Mahai gainera eraman nahi dute gaur egoera hori. LAB sindikatuak ere usu adierazi du aldundiak esku hartu beharko lukeela auzi honetan; azken finean, zaharren egoitzetako toki gehienetan erakunde horrek itundutakoak dira. Aldundiko iturriek, berriz, beti nabarmendu dute lan gatazka bat dela, eta sindikatuek eta enpresek heldu behar dutela akordio batera. Arloan gehiengoa ELA sindikatuak du, langileen %60 ordezkatzen ditu. Sektorean 5.000 langile inguru ari dira, gehienak emakumezkoak. Langileen eskubideez harago, zahar etxeetako egoiliarrenak ere aintzat hartu behar direla adierazi dute sarritan sindikatuek haien aldarrietan. Horiek horrela, lansariarekin-eta lotutako hobekuntzez gain, ratioetan ere aldaketak eskatu dituzte: ugaritzea nahi dute, zaharren egoitzetan bizi diren gizon eta emakumeak artatzen igarotzen duten astia luzatu ahal izateko, eta ongi zaindu ahal izateko.]]> <![CDATA[Muga lausotzeko ahaleginetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/014/001/2019-06-12/muga_lausotzeko_ahaleginetan.htm Wed, 12 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1913/014/001/2019-06-12/muga_lausotzeko_ahaleginetan.htm
Baionan sortua da Eneko Bidegain, eta egun MUko irakaslea. Gazteen errezeloen atzean zer dagoen badaki: «Nahiago izaten dute segurura jotzea». Bestetik, uste du errealitate horrek agerian uzten duela Euskal Herria banatzen duen muga administratiboa zeinen sakon txertatuta dagoen euskaldun gehienen bihotz-buruetan: «Kostatzen da muga mental hori apurtzea; guraso askorentzat eta gazte askorentzat zail da ulertzea badirela aukerak Euskal Herrian ikasten jarraitzeko». Bernat Etxepare Lizeoko zuzendaria da Iban Tikoipe eta Frantziara begirako tradizioa sakon errotuta dagoela onartu du: «Frantziako hezkuntza sisteman dena bideratua da Frantzian ikasketak egitera; hortik aldentzeko borondate handia behar da». Graduen matrikularen prezioa ere eragozpen da sarri askotan: garestiagoak dira Hegoaldean.

«Hurbiltzeko» ahalegina

Seaskak urteak daramatza Hegoaldeko erakundeekin gaia lantzen. Aurrerapausoak ere eman dira: ahaleginak egin dira, bereziki, Seaskako azken ikasturteetako ikasleek Hegoaldeko eskaintza ezagut dezaten, eta senti dezaten Euskal Herrian jarraitzeko urratsak arinduko dizkien norbait izango dutela ondoan. EHU Euskal Herriko Unibertsitatean Euskararen eta Etengabeko Prestakuntzaren arloko errektoreordea da Jon Zarate. Egungo errektoretza taldeak, Nekane Balluerka errektorea buru, gaia aparteko arduraz landu duela azaldu du. Legeak ezarritako arazo «burokratikoak» gainditze aldera deus gutxi egin dezaketela esplikatu du, baina ikasle horiekin harremanak sendotze aldera, eremu zabal bat ikusi dutela lantzeko: «Instituzionalki gehiago egitea bazegokigula sentitu dugu: ikasle horiengana hurbiltzea». Ikasturte honetan, esaterako, bisitan eraman dituzte Bernat Etxepare lizeoko ikasleak EHUra, eta harremanak «estutu» dituzte Hegoalderako urratsa egitekotan dabiltzan ikasleekin, bidea samurtzeko: «Bakoitzaren analisi pertsonalizatu bat egiten dugu». Gazteen familiengana heltzeko ahalegina ere egin dute: «Transmititu nahi izan diegu EHUn ikasi ahal diren gradu gehienetan izan ditzaketela aukerak haien seme-alabek». Bisitaren garrantzia nabarmendu du Tikoipek. «Ikasle askok deskubritu zuten etxetik 30-40 kilometrora badirela nahi dituzten karrera unibertsitarioak, askotan, gainera, kalitate handikoak, eta hemen edo han lan egiteko aukerak anitz». MUrekin ere, alde horretatik, erlazioa ona dela adierazi du. Arregiren arabera, «arreta berezia» jartzen dute ikasle horien prozeduretan; eskertzen dute Seaskan abegikortasun hori.

Hortik aurreragorako urratsak egiteko erarik ez dutela zehaztu du Zaratek. «Ezin diegu bermatu leku bat izango dutela haiek nahi duten graduan. Hizkuntza argudiotzat hartuta ezin dugu sarbidea diskriminatu: arazo itzelak ekarriko lizkiguke». Harremanak ehundu ahala, ordea, gazteen eta EHUren arteko «konfiantza» sendotuz joatea espero du, eta ikasle horien presentzia ugaritzea. Egokiak iruditzen zaizkio Bidegaini ahalegin horiek: «Izan ere, euskal unibertsitateetako informazioa heldu behar litzaieke gazte horiei, ez Frantziako unibertsitateetako maila berean, baizik eta gehiago: diskriminazio positiboa egin beharko litzateke». Baina haragoko aldarriak bazterrean ez uzteko eskatu du: «Traba administratiboak kendu behar lirateke: ezin dira atzerriko ikasletzat hartu. Ez da zuzena».

Eta oztopo askoren kausa da. Usu ikusten ditu Tikoipek lizeoan. «Batetik, paperkeria anitz da: erotzekoa». Erlojuaren kontrako lasterketa eroan egin behar izaten dute, gainera, Seaskako gazteek: baxoa —Batxilergoaren amaierako azterketa, Frantziako hezkuntza sisteman— beranduago egiten da selektibitatea baino, eta Hegoaldeko unibertsitateetako onarpen epeetan sartzeko «estu» ibiltzen dira. Hirugarren zailtasuna kalifikazioekin lotuta dago: «notaren bidegabekeria» esaten dio Tikoipek. Notak jartzeko sistema ezberdinak dituzte bi hezkuntza sistemek, baliozkotu egin behar izaten dituzte kalifikazioak Seaskako gazteek —UNED urrutiko unibertsitateak egiten du, algoritmo baten bidez—, eta beren ikasleak «zigortuak» diren sentipena dute. Hain justu, sarbide nota oso altua eskatzen duten ikasketetan nahi eta ezin ikusi dituzte maiz lizeoko ikasle «distiratsu» asko Euskal Herriko unibertsitateetan atea jo ostean; bertan sartu ezinik. Eta, egiatan, badute egiturazko «desabantaila» bat. Hegoaldeko ikasleei amaierako notan kontuan hartzen zaizkie Batxilergoko notak eta unibertsitateko hautaprobakoak; Iparraldekoei, soilik baxokoa. «Hor ere zigortuak dira gure ikasleak. Bi urtez egindako ibilbidea ez zaie kontuan hartzen». Noten balorazioa zorrotzagoa da, gainera, baxoan.

Lanbide Heziketan, zail

Baikortasunerako zioak ere badira: alde sentitu ditu Seaskak urteotan Hegoaldeko erakundeak. Lizeoko zuzendariak nabarmendu du, bereziki, EHUren jarrera: «Begi onez ikusi dute gure ikasleei euskaraz jarraitzeko aukerak irekitzea eta lehenestea». Haien unibertsitate eskaintza hurbiltzeko ahaleginetan ere «arreta biziki ona» jaso dutela onartu du. Eragozpenak zamatsuagoak dira gaur Lanbide Heziketan. «Hegoaldean badira Frantziako sisteman aurkitzen ez diren gradu aukera ugari», azaldu du Tikoipek. Erakargarriak dira ikasle askorentzat, baina kalifikazioak baliozkotzeko prozedura asko luzatzen da, eta ataka zailean geratzen dira ikasleak horren ondorioz: matrikulatu ezinik. Hendaiako ikasle batekin halaxe geratu zaie igaro ikasturtean; Santiagoko zubia zeharkatzea besterik ez zuen Irunera ikastera joateko. «Baina ikasturtea galdu du».]]>
<![CDATA[Parisen ere entzun dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1896/012/001/2019-06-08/parisen_ere_entzun_dadin.htm Sat, 08 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1896/012/001/2019-06-08/parisen_ere_entzun_dadin.htm
Esan zuen erantzun egokirik ezean agorrilean berriz kalera irtengo direla. Bide batez, mobilizazioak iragarri zituen brebeta eta baxoa euskaraz egin ahal izateko aldarriak ozentzeko: ekainaren 17an eskatuko dute euskarazko baxoa, Bernat Etxepare lizeo parean, eta 27an brebeta euskalduntzeko protesta egingo dute. Manifestazioan ugariak izan ziren bi etsamin horiek euskaraz egiteko aldarriak; horren aldeko elastikoak zeramatzaten soinean ikasle askok eta usu plazaratu zituzten eskari horrekin leloak.

Ikasleak, irakasleak eta gurasoak; denen ahotsak hauspotu zuen manifestazioa. Makina bat euskaltzale ere izan zen, eta Ikastolen Elkartearen izenean, Koldo Tellitu joan zen. Frantziako administrazioaren jarrerari aurre egiteko prozesuan Iparraldeko ikastolak ez daudela «bakarrik» esan zuen: «Seaskaren hazkundea ziurtatu behar dugu». Hain zuzen ere, igaro urteotan aparteko gorakada izaten ari da Seaska: 3.865 ikasle izan ditu ikasturte honetan, eta %60 hazi da kopurua azken hamar urteetan. Loretan bete berri ditu 50 urte, eta martxa horri eutsi nahi diote; horretarako, ordea, babesa behar dute. Izan ere, iragarri dute datorren ikasturterako berrehun ikasle gehiago izango dituztela, eta kopurua emendatuz joango dela.

Irakasle postuekin lotutako auziek azken bi urteetan okerrera egin dutela nabarmendu zuen manifestazioaren hasieran Seaskako zuzendari Hur Gorostiagak: «Batez ere, Jean-Michel Blanquer Hezkuntza ministroa denetik». Murgiltze eredua auzitan jarri izan ohi du publikoki, eta haren jokaera «jakobinoa» ikastolen garapenerako eragozpen dela uste dute. «Lehengo ikasturtean gaizki ibili ginen; postuak eskas izan ziren. Aurten ere bai. Iaz aurrekontu arazo bat atera ziguten, aurten ja uste dugu arazo politiko bat dela: gaur egun estatuaren gailurrean zentralistak daude, eta horiek Frantzia bat eta bakarra nahi dute». Izpi bat izan daitezke, hala ere, Emmanuel Macron Fantziako presidentearen eleak; izan ere, berriki adierazi du hark euskara «hobeki laguntzeko» asmoa. Gobernuko zein lerro gailentzen den ikusi beharko da.

Zer gerta ere, Parisen ere entzuteko erako burrunba egin zuten atzo. «Guk espero dugu ikasturtea hasi aurretik auzia konpontzea», esan zuen Gorostiagak. «Espero dugu jende zentzuduna izatea estatuaren gailurrean horretarako. Ea horrela den, eta eskola hasiera lasaia dugun». Falta zaizkien irakasle postuak hartzeko prozesua abian dute, eta horiek «defizitik» sortu gabe hartzeko asmoan irmo diraute. «Estatutik ez bada lortzen, ea hemengo agintariek zer egin dezaketen; finean, denon istorio bat da hau, ez Seskarena bakarrik. Herri batek hizkuntza batekiko duen atxikimenduaren istorioa da».

]]>
<![CDATA[«Pairamendua» erdian jarri du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/015/001/2019-06-07/pairamendua_erdian_jarri_du.htm Fri, 07 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1876/015/001/2019-06-07/pairamendua_erdian_jarri_du.htm
Artegagarria da zulo beltzean argirik ikusten ez duen emakume gazte baten irudia: gainditu ezin den «pairamenduarena». Ondorioz, plazan egon da egunotan itauna: eutanasia halakoetan erabili behar den. Sortu diren eztabaidetan zentzu pixka bat ipini beharra sentitu du Blanca Morerak; psikiatra da, eta bioetika gaietan aditua. Batetik, garrantzitsua iruditzen zaio gogoratzea Herbehereetan eutanasia oso modu «kontrolatuan» egiten dela. «Ez da aski izaten pazienteak nahi izatea bakarrik». Adibidea, hain justu, hor dago: Pothoveni ez zioten onartu eskakizuna. Espainian eutanasia legeztatzearen alde ari den DMD elkarteko kide Fernando Marin medikuaren arabera, guztiz ulergarria egiten zaie erabakia: «Oso gaztea zen; oso zaila da adin horretan norbaitek onartzea zure pairamendua atzera-bueltarik gabea dela ».

Hiltzeko modua aurkitu zuen, ordea, neska gazteak: tratamendurik ez zuen hartu, jateari eta edateari uko eginda, okerrera hasi zenean. Marinen arabera, lehendik ere makina bat pertsonak —adinekoak gehienetan— hautatu izan dute era hori hiltzeko; inguruko medikuen babesasekin, edo gabe. «Heriotza naturaltzat hartzen da: ez da suizidioa». Izan ere, pazienteen autonomia oinarri, ezin da gaixo bat tratamendua hartzera behartu. Ordea, argudiatuta buruko gaitzek nahastu egin dezaketela erabakiak hartzeko gaitasuna, edo kalte egin diezaioketela, badira erak tratamenduak hartzera derrigortzeko. «Izaten da modua, adibidez, pazienteak erietxean sartzeko haien borondatearen kontra bada ere», azaldu du Morerak. Halakoak erabiltzen dira, eta ez du gertuan Pothovenirenaren antzeko kasu bat irudikatzen. «Nire esperientziaren arabera, horrelako kasu batean, medikuak egingo lukeen lehen gauza litzateke epaileari deitzea». Tratamendua jartzeko.

Min «eramanezina»

Morerak ulertzen du halakoek sortzen duten mina. «Tragedia bat dira». Baina argi utzi nahi du hor daudela: «Nik izan ditut pazienteak esan dutenak haien bizitza eramanezina dela». Etsigarria da, baina ezin dira ahantzi. «Askotan kostatzen zaigu onartzea medikuntzak ez dituela konponbideak eritasun guztientzat». Uste du zaintza aringarriak eta arta emozional eta espiritual on bat bermatzera eginda ere beti egongo direla paziente bakan batzuk harago jo nahi dutenak, eta aintzakotzat hartu behar direla, jakin arren horiek «gutxiengoa»izango direla. «Eutanasiaren atea ez da bertatik jende asko sartzeko; bizitza oso baliotsua da».

Ana Maria Marcos del Canok Zuzenbidearen Filosofiako katedra du UNEDen, eta buruko gaixoen eskubideetan aditua da. Duda sortzen dio Herbehereetako legeak: «pairamendua jasanezina eta hobekuntzarako esperantzarik gabea denean» eutanasia eta suizidio lagundua onartzea ezinegona eragiteko modukoa iruditzen zaio. «Juridikoki oso zehaztugabea da hori, baita medikuen ikuspegitik ere. Izan ere, pertsona bakoitzak du bere oinazearen atalasea». Horregatik, Espainian eutanasia legeztatzeko tramitatzen ari diren legean —PSOErena da— hori aintzat hartu beharko litzatekeela uste du: lehen bertsioan ageri dena baino murriztailegoa nahi luke testua amaieran. «Izan ere, bizitzaren amaierara mugatu behar da. Eutanasiak izan behar du soilik bizitzaren amaierarako». Ikusi du asmoa dela ate hori zabaltzea «desgaitasun larri kronikoa dutenentzat», eta ez deritzo ongi: «Ziurgabetasun juridikora eraman gaitzake». Marinek ez du halako dudarik. Eutanasia arautzen duten legerietan kasuak«banaka» aztertzera egiten dela esplikatu du, eta hautu horren aldeko atea irekitze hutsak ez daramala inor barrura: «Eskubide hori hor dago, baina ezin da sinestarazi edonorentzat balio duela: kasuan-kasuan aztertu behar da beti».

Morerak ere aztertua du legea, eta baikorra da iritzia: «Printzipioz, arrazoizkoa dirudi». Argi du, hala ere, onartzera bidean testuak oraindik orrazkera asko beharko dituela, eta egoki irudituko litzaioke hainbat zehaztapen egitea buruko gaixoei begira. «Haiek ez diskriminatzera jo behar da, baina bermeak ere ipini behar dira. Eutanasia ez dadila izan deprimituta daudenek suizidatzeko erabil dezaketen bide bat».]]>
<![CDATA[«Prebentzioaren arloan, geure mailan, denok ditugu ardurak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/004/001/2019-06-04/prebentzioaren_arloan_geure_mailan_denok_ditugu_ardurak.htm Tue, 04 Jun 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1855/004/001/2019-06-04/prebentzioaren_arloan_geure_mailan_denok_ditugu_ardurak.htm Tabua. Suizidioaren gaiarekin lotuta usu agertzen da hitza. Beren buruaz beste egindakoen kasuak ezkutatzera egiten da: isiltzera. Murru hori apurtzeko ahalegina egin dute, hala ere, igaro urteotan suizidioaren errealitatea gertuan bizi izandako hainbat familiak: antolatzen hasi dira, elkarteetan. Era horretan eratutakoa da, adibidez, Biziraun. Maite dugun norbaiten suizidioak mindutako pertsonen elkartea: halaxe dute izendatua. Sortzaileetako bat da Agustin Erkizia (Aizarnazabal, Gipuzkoa, 1963). Gasteizen izan zen atzo, estrategiaren aurkezpenean. Izan ere, hitza izan dute dokumentua lantzeko prozesuan.

Pozik, oro har, emaitzarekin?

Bai; batetik, lidergoa gobernuak hartu duelako, eta diziplina anitzetako profesionalek parte hartu dutelako prozesuan: erakunde askotakoak. Ez da erraza izaten hainbeste eragilek parte hartzen duten egitasmo batean dena bateratu eta dokumentu bakar bat ateratzea. Beste kontu bat da horren atzetik zer etorriko den. Neurriak hor daude, mailakatu dira, denboraren arabera antolatu dira, eta batzorde bat ere aipatu da horien jarraipena egiteko. Baliabideak falta dira orain; ikusiko da zer baliabide jartzen diren, nola gauzatzen diren, eta horren arabera pentsatuko dugu. Paper hutsean ez geratzea espero dugu.

Tabua maiz aipatzen da suizidioaz aritzean. Estrategia hau aurkeztu izana bada horren kontra egiteko modu bat..

Dudarik gabe. Horregatik aipatu dut lehen lidergoarena. Gobernuak Osasun Sailaren bidez gai honen lidergoa hartu izanak beste maila batera darama. Eta nik uste dut hemendik urte batzuetara gai izango garela suizidioari beste era batean begiratzeko. Oraindik tabua da, eta horrenbeste urtean aldatu ez den zerbait bat-batean aldatzea ezinezkoa da. Baliabide ikaragarriak beharko genituzke. Bueno ez dakit baliabide horiek izango bagenitu ere bat-batean aldaketa hori egiteko erarik balegokeen. Belaunaldi kontua da. Baina tabu izaera horretan argi izpiak ikusten hasi behar dugu. Gela ilun horretan, leihoa ireki, eta argiztatu behar dugu hor atzean dagoen arazoa.

Prebentzioan urratsak egitea da estrategiaren helburuetako bat. Tabua eraitsi ahala errazagoak izango dira hor urratsak?

Bai. Prebentzioa, gainera, alor askotan egin behar da. Prebentzioaren arloan, geure mailan, denok ditugu ardurak. Gaia ikusarazteko prozesuan, adibidez, guk, elkartekook, hitzaldiak-eta ematen ditugunean, ikusten dugu askotariko jendea hurbiltzen zaigula, eta errealitate gordin horren berri kasik ez dutela. Beraz, lehenbizi egin behar dena da informatu gizartea bere osotasunean, jakin dezan zer neurritako arazoa den. Gero joango gara denok pixkanaka egin beharrekoa egiten.

Plazara atera zarete azken urteotan pertsona maiteren baten suizidioak kolpatutako pertsonak, eta agerian utzi duzue oinaze horren aurrean sentitzen den bakardadea: nora joan asmatu ezina. Zer moduzko neurriak proposatu dira horrekin lotuta?

Gure elkarteari aukera eman zitzaionean prozesuan parte hartzeko, proposamenetako bat hori izan zen; zoritxarrez suizidio bidez norbait galdutakoan hor geratzen direnentzat laguntza bat ematea. Adierazi genuen ezin zitekeela luzatu gaur egungo egoera. Izan ere, gu ez gara gaixoak, baina min ikaragarria daukagu, eta, min hori behar bezala tratatu ezean, ondorio larriagoak ere ekar ditzake. Hori jakinda, esan genuen komeni zela suizidioa gertatu ondoren pertsona horren gertukoentzat zerbait egitea. Estrategiako neurriak proposatu dira denboraren arabera mailakatuta, eta hori lehenengo mailan sartu da; alegia, garrantzia eman zaio. Beraz, urtebeteko epean horri erantzuna ematen hasi beharko luke osasun zerbitzuak. Orain ikusi beharko da laguntza hori nola ematen den.

Izan ere, egun zurtz sentitzen da jendea gaiaz aritzeko orduan...

Hain justu, jendea aholkularitza eske elkartera etorri izan zaigu. Guri gustatuko litzaiguke pertsona horiei esatea: «Zoaz hara; erantzungo dizute». Izan ere, jendea etorri izan da, suizidio bat gertuan izan berritan, etsi-etsian, laguntza eske, eta guk egun antolatuak ditugun laguntza taldeetan sartzeko eran ez daude pertsona horiek: ilunpe osoan daude, dena puskatuta dago haien bizitzan. Lehen arta bat behar dute...

Baina ez dago bermatuta...

Ez, ez. Eta guk nahiko genuke jendeari esatea nora joan.

Historia klinikoetan suizidio arriskuan direnen gaineko ohartarazpenak egiten hasteko era ireki nahi du, besteak beste, estrategiak. Zer iruditzen zaizue?

Bai. Hor daukagu arazotxo bat: suizidiorako tentazioa dutenek ez dakigu zer neurritan jotzen duten osasun zerbitzura. Agian, hurbildu ere ez dira egiten. Beraz, garrantzitsua da jendeari atea irekitzea: lasai sar dadin, estigmatizaziorik gabe. Izan ere, datu estatistikoei erreparatuta, beren buruaz beste egin dutenen portzentaje handi bat ez da inoiz osasun zerbitzuetan sartu ere egin. Historia klinikoan abisua jartzea ongi dago, baina lehenik eta behin bilatu behar da hurbiltzea.

Hain justu, isilean eta ustekabean heltzen direlako kasu asko...

Bai, eta osasun zerbitzuetatik pasatu gabe. Pena da. Hurbiltzen diren neurrian, identifikatu, eta erantzun egokiak hartu behar dira. Zer esango diozu? «Joan zaitez etxera, eta ikusiko dugu»? Hori ezin duzu esan: hurrengoan ez da joango. Beren buruaz beste egiten dutenek istant batean egiten dute; hamar minutuan erabakia har dezakete, eta egin.]]>