<![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 07 Feb 2023 10:14:23 +0100 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Kontsultaz haragoko begirada bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2248/006/001/2023-02-05/kontsultaz_haragoko_begirada_bat.htm Sun, 05 Feb 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2248/006/001/2023-02-05/kontsultaz_haragoko_begirada_bat.htm
Ikusi gehiago: BERRASMATU BEHARREKO SISTEMA

Zentzua dute galderek, eta datuak ditu hori erakusteko: «Bizkaian, populazioaren %30era heldu dira aseguru pribatuak: %30». Hegoaldeko gainerako herrialdeetan ere ugaritu egin dira urteotan aseguru pribaturen bat duten herritarrak. Eta horra errealitatea: «Batez beste, herritarren %23k badute aseguru pribatu bat. Ia lau biztanletik batek beste sare bat erabiltzen badu, hor lehen kaltetua lehen mailako arreta izango da... Izan ere, sare pribatuak modua ematen dizu arta espezializatura zuzenean jotzeko, lehen mailakotik igaro gabe».

Horren atzean, besteak beste, diru publikoarekin finantzatutako «mutualitate pribatuak» daudela adierazi du, eta eskatu ere egin gabe ematen direla askotan. «Gure osasun sistemaren eraikuntzaren erroan daude», kritikatu du. «Sistema paralelo eta parasitario bat dira, publikoki finantzatua... Ikaragarria da. Nik ere badut halako bat; irakasle titularra naiz EHUn, estatuko funtzionarioa, eta nik ere badaukat aseguru bikoitz hori...». Jakina, zenbait herritar urrundu egiten ditu horrek osasun sistematik, haren defentsatik. «Aseguru horrekin zuk erabaki dezakezu nork ematen dizun osasun arta». Eta horrek eragina du. «Ezinbestekoa da hori kontuan hartzea ulertzeko zergatik politikoki ez dagoen benetako konpromisorik sistemari behar dituen baliabideak emateko, eta, batez ere, lehen mailako arretara bideratzeko...».

Haize kontra

Administrazioak urteotan osasun sistema eredu jakin baten alde egin izana ere kezkarako zioa da Bacigaluperentzat. Arreta «espezializatua» lehenestera egin da. «Teknifikatu da erabat, eta gastua asko igo da; Euskal Autonomia Erkidegoan, adibidez, azken hogei urteotan ehunekoetan hamar puntu igo da arreta espezializatuan gastua...». Lehen mailako arretan, berez, duen izaerarengatik, lan egiteko erarengatik, urriagoa da «teknologia»: bigarren mailakoa. «Baina horrek ez luke esan behar ehunekoetan gastuak ez duenik gora egin behar... Zer gertatu da, ordea? Lehen mailako arretan gastua txikiagoa da».

Eta gizartean ozenen hauspotzen diren balioak ere kontra ditu gehiegitan. «Lehen mailako arreta ukitzea da, entzutea, itxarotea», nabarmendu du Bacigalupek. Aditz horiek, ordea, egun gailentzen diren balioen kontra doaz guztiz: haize kontra. «Gizartean nagusitzen ari diren balioak kontraesanean daude lehen mailako arretak azpian dituen balioekin. Horri buelta eman behar zaio».

Ikusi gehiago: Aintzat hartuak izateko bide bila

Badira bide formalak osasun publikoa sustatzeko. Euskal Autonomia Erkidegoan, adibidez, ontzen ari dira osasun publikoko lege bat. Iazko urriaren 5ean aurkeztu zuen lege proiektua Eusko Legebiltzarrean Gotzone Sagardui Osasun sailburuak; azaldu zuen «osasuna politika guztietan» xedea gidalerro duela testuak, eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak berak alde horretatik ematen dituen irizpideak ardatz dituela. Xede horri begirakoa da Nafarroan ondu duten osasun plana ere; 2025era bitarteko asmoak ditu, eta estatuan eta nazioartean esparru horretan zedarrituta dauden hainbat estrategiaren bidean ari da hori ere. «Geroa ikusteko garaia da», onartu du Marian Nuin Nafarroako Osasun Publikoko Institutuko zuzendariak. «Zalantzaz betetako garaiak dira, baina izurriaren fase akutua igarota, orain da etorkizuneko erronkei begiratzeko garaia». Eta argi du bide horietan «osasunaren ikuspegi holistiko bat» gailendu behar dela.

Urrats formalak

Urrats formal horiei garrantzirik ez die kentzen Bacigalupek. «Osasun publikoko lege indartsu bat izanez gero, ziurrenik osasun sistemari ere arinduko zaizkio orain pairatzen dituen hainbat arazo; txikitzen du osasun sistemaren erabilera bera, eta behar ez denean egiten den erabilera». Baina neurri irmoagoak nahi lituzke: «Ez dirudi inolako intentziorik dagoenik benetan independentea eta baliabide nahikoduna izango den osasun publikoko agentzia bat sortzeko». Hortik halakoen aurrean sortzen zaion galdera. «Zer ahalmen izango du osasun publikoak gainerako alorrei esateko zerbait ez dela ona osasunarentzat, aldatu egin behar dela?».

Ikusi gehiago: Olatu zuriak, berriz ere

Osasun sistema benetan indartze aldera, lehen mailako arretaren eta osasun publikoaren artean dagoen «inferfazea» sendotzea beharrezkoa dela erantsi du Bacigalupek: «Osasun komunitarioa da hori». Bide horretan sakontzen bada, kontsultatik kanpokoei begira ere jarri ohi zaio osasun sistema: «Profesionalek kontsultatik kanpo ere lan egin behar dute, kontsultara heltzen zaizkien kontu asko kontsultara hel ez daitezen, eta sozialagoak diren auziei ere aterabidea eman dakien...». Badaki Osakidetza hasia dela bide horretan urrats sendoagoak egiten, estrategia bat ontzen. Baina arrisku handiegiak ikusten ditu berriro ere inguruan; «komunitario» hitza ere haize kontra doa.

Botiken industria

«Gizarte balio hegemonikoen kontrako ideia bat da, hain justu ere, bizitzaren medikalizazioaren prozesu oso sendo batean gaudelako: psikofarmakoen erabilera nola handitzen ari den ikustea besterik ez dugu horretarako. Ari gara gaitasuna galtzen egunerokoan sortzen diren zailtasunei medikalizatuak ez diren beste modu batzuetan aurre egiteko», azaldu du Bacigalupek. Hain zuzen ere, ikerketa batzuek diote lau gaztetik batek hartzen dituela gaur egun psikofarmakoak: «Hor dago industria farmazeutikoa ere, eta eraikitzen ari garen gizarte eredua».



«Baliabide gehiago behar ditugu: ez dakit non dauden»
Marga Saenz Herrero, psikiatra

«Osasun mentala gainerako gaitzetatik bereizita egoteak kalte egiten die emakumeei eta genero aniztasunari», salatu du Marga Saenz Herrerok (Kanariak, Espainia, 1968), Gurutzetako Ospitaleko (Bizkaia) mediku eta psikiatrak. Duela hamazazpi urte hasi zen Euskal Herrian mediku lanetan, aurrez Bartzelonako, Madrilgo eta New Yorkeko osasungintzan aritu ostean. Osakidetza atzerriko ereduetatik urrun dagoela uste du, buru osasunari dagokionez bereziki: «Osasun mental eta fisikoa banatzeak, hain zuzen, are gehiago estigmatizatzen ditu buruko gaixotasunak».

Genero ikuspuntua gehiago landu beharko litzatekeela uste du Saenzek, estigmatizazio horrek emakumeengan eragin handiagoa duelako, bereziki. Hala, osasun mentalean jarduten duten zentroak bereizita egotearen kontrakoa da. «Lehen mailako arretan eskaintzen den osasun mentaleko paziente gehienak emakumeak dira, baina desintoxikazio zentroetara joaten diren ia denak, esaterako, gizonak dira». Desoreka horrek zer pentsa eman behar lukeela uste du.

Osasun sistema publikoak pertsona bakoitzaren beharrak asetzeko gaitasuna izan behar duela uste du, eta horretara bideratu behar direla baliabideak. «Agian, bi umeren ama den eta haurdun dagoen emakume alkoholiko bat ez da psikologoarenera joango, haur txikiak non utzi ez duelako, edota haur horiek galtzeko beldur delako». Haurrak zaintzeko zerbitzua eskainiko baliote, seguruenera, egoera bestelakoa izango litzatekeela adierazi du.

Hala eta guztiz ere, etorkizunean Osakidetzan onbidean urratsak egin daitezkeela uste du; hori bai, lurralde historiko bakoitzak dituen baliabideak egonkortzen baldin badira. «Berdintasuna eta ekitatea ez dira kontzeptu bera». Genero aldagaiei, hain zuzen, arazo sozialak gehitzen zaizkie, eta horrek izugarrizko eragina du osasun sisteman. «Ez da gauza bera Barrualdeko erakunde sanitarioan lan egitea, edo Ezkerraldekoan. Lehenengoan, handiagoa da familia euskarria; bigarrenean, pobrezia handiagoa dago».

Baliabideetan gehiago inbertitzea da, Saenzen iritziz, gakoetako bat: «Giza baliabide eta baliabide material gehiago behar ditugu; ez dakit non dauden».]]>
<![CDATA[Irungo berdintasun planean alardea sartzea ezinbesteko jo du Emakundek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1986/007/003/2023-02-02/irungo_berdintasun_planean_alardea_sartzea_ezinbesteko_jo_du_emakundek.htm Thu, 02 Feb 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1986/007/003/2023-02-02/irungo_berdintasun_planean_alardea_sartzea_ezinbesteko_jo_du_emakundek.htm
Abenduan egin zuen salaketa bati lotuta etorri da Emakunderen erantzuna; orduan, Etxebestek esan zuen berdintasun plana ontzeko herritarrekin batera egin zen prozesuak eman zuen agiriaren ordezko bat egin zuela Jose Antonio Santano alkateak, eta bigarren testu horrek helburu bakar bat zuela: jatorrizkoan alardearen inguruan eginda zeuden aipamen guztiak kentzea. PPren eta EAJren babesarekin dokumentua «balorazio eta kontraste teknikorik gabe» onartu zuela salatu zuen Berdintasun ordezkariak, eta ezin onartuzkoa zela hori.

Alkatearen jokabide horren ondorioz, berdintasun planaren bi bertsio jaso zituen Emakundek. Miren Etxebestek azaldu duenez, Santanok bidalitakoa lehenetsi du Emakundek, baina adierazi du gomendatutako aldaketen artean «ezinbestekoa» dela alardea aipatzea.

Prozesuari babesa

«Esan dezakegu Emakundek arrazoia eman diola prozesu parte hartzaileari, bertan ordezkatuta dauden elkarte eta kolektiboei, Berdintasun Batzordean talde politikoak ordezkatzen dituztenei, eta planaren zirriborroa egin zuten teknikariei», azaldu dute gaur Elkarrekin Podemoseko-IUko ordezkariek agerraldirako atera duten oharrean. Miren Etxebestek esan du Emakundek egindako txosten «sakonean» aipatzen diren aldaketa proposamenak aintzat hartuko dituztela orain Berdintasun Batzordean, eta Santanok ondu zituen testura eramango dituztela egokitzapen horiek. Guztiak; baita alardeari buruzkoa ere.

Espero dute gero hori izatea alkateak udalbatzara daraman testua, han plana onartzeko. Beste era batera jokatzen badu, Emakundek esandakoei muzin egiten badie, «errespetu instituzional falta handia» erakutsiko duela esan du Etxebestek. «Orain planteatzen den galdera da zer pauso emango dituen Jose Antonio Santano alkateak eta babesa eman dioten alderdi politikoek».]]>
<![CDATA[Irungo berdintasun planean alarde parekidea aipatzea «ezinbestekoa» dela esan du Emakundek]]> https://www.berria.eus/albisteak/223825/irungo_berdintasun_planean_alarde_parekidea_aipatzea_ezinbestekoa_dela_esan_du_emakundek.htm Wed, 01 Feb 2023 14:24:52 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/223825/irungo_berdintasun_planean_alarde_parekidea_aipatzea_ezinbestekoa_dela_esan_du_emakundek.htm <![CDATA[«Ia kontsumo gaia balitz bezala hitz egiten da osasun mentalaz»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1910/004/001/2023-01-24/ia_kontsumo_gaia_balitz_bezala_hitz_egiten_da_osasun_mentalaz.htm Tue, 24 Jan 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1910/004/001/2023-01-24/ia_kontsumo_gaia_balitz_bezala_hitz_egiten_da_osasun_mentalaz.htm Malestamos. Madrilgoak dira biak; 1983an sortua da Padilla; 1984koa Carmona. Liburua aurkezten Bilbon izan ziren iragan astean, Osatzen-ek, Osaldek eta Opik ikerketa taldeak antolatutako agerraldi batean. Aurrez tarte bat izan zuten elkarrizketarako; «ondoezaz» aritzeko, eta bideratzeko erez.

Zerk bultzatu zintuzten «ondoezari» buruz liburu hau idaztera?

CARMONA: Guk izandako elkarrizketa askotan du sorburua. Aspalditik adiskideak gara, eta biok maiz aipatutako gaia da azkenaldian asko hitz egiten dela buruko osasunaz, baina era oso zehatzean beti: erdiko klasearen begietatik. Behin gai bati buruz hainbeste hitz egiten denean, mainstream bihurtzen denean, ikusezin egiten da buruko osasunaren alderik estigmatizatuena, zailena: beldur handia ematen du oraindik horrek. Era berean, ikusten genuen buruko osasunaz usu hitz egiten dela kontsumo gai bat balitz bezala, eta soilik irizpide klinikoekin hitz egiten dela pairamenduaz; oso motz geratzen da hori, ordea, giza esperientziaz eta sufrimenduaz aritzeko, eta inguratzen gaituzten ondoez gehienez mintzatzeko.

PADILLA: Buruko osasunari buruzko liburu bat dela esaten digute. Guk, ordea, esaten dugu liburu honetan eskua ematen diotela elkarri bi esparru teorikok: osasun publikoarenak eta buruko osasun komunitarioarenak. Ondoeza terminoa hautatu genuen: ez dauka zerikusirik diagnostikoarekin, eta muga lausoak ditu, baina nahita eginda dago hautu hori. Ez genuen nahi herritar talde jakin bati zuzendua izatea; terminoa lausoa denez, jendea identifikatuta sentitzea nahi genuen.

Ez da patologia bat. Baina zerbait oso orokorra da, eta, zeuk onartu duzun eran, lausoa. Zer ondoez klaseri buruz ari zarete?

PADILLA: Guk hizpide dugun ondoezean, zenbait gauza konbinatzen dira. Batetik, irudizko kolektiboan sartu den esaldi hori, ez dakiguna egia den, baina dioena belaunaldi berriak gurasoenak baino okerrago biziko direla. Ahitutako orainaren ideia ere hor dago; badirudi ez duela ematen gehiagorako, ezin duelako eman gertatzen dena deskribatzeko kontakizunik, eta ahitu egiten gaituelako. Seguruenera, nekea: nekea da gure gizartearen sentimendu orokortuenetariko bat. Eta gero, gainera, ematen du ez dagoela etorkizunik. Mark Fisherren geroaren kantzelazioaren kontzeptua dago hor, Marina Garcesek aipatzen duen heriotzazko kondizioa. Gauza horiek guztiak konbinatzean sortzen da desesperantza, zalantzaz betetako egoera batean; hori da ondoeza.

Hainbat dikotomia badira liburuan. Orain urte batzuk erruz zabaldu zen ideia bat izan zen, adibidez, sindikatu indartsuagoak behar direla, psikoterapeuta gehiagoren ordez. Dilema «faltsu bat» dela adierazi duzue.

CARMONA: Zuk ez duzu psikoterapeuta bat behar, sindikatu bat behar duzu; hasieran, esaldi hori zabaltzen hasi zenean, bazuen zentzu bat, garai hartan egun baino oraindik gutxiago hitz egiten baitzen bizi egoerez, prekaritateaz. Guri beti iruditu zaigu, ordea, dikotomia hori dilema faltsu bat dela. Izan ere, sindikatuek eta psikoterapeutek parekatu ezin diren mailetan dihardute. Psikoterapia a posteriori heltzen da; ja kalte bat dagoenean, trauma bat. Sindikatuak badu nolabaiteko antza lan arloko terapeutarekin; zuri lanean barrabaskeria bat egin badizute, min hori eginda dago, eta sindikatura zoaz: laguntza eske. Baina porrota da pentsatzea sindikatua hori bakarrik dela. Sindikatuak badu beste egiteko garrantzitsu bat ere: hor egotea lan itunak negoziatzen, lan erreformak negoziatzen. Horrelakorik ez dugu egingo inoiz psikoterapeutok: gu atzetik goaz. Mundu guztiak ez du beharko psikoterapeuta bat; baina denok bizi behar dugu langileak ondo tratatzen diren egoera batean. Bi mailatako beharrei buruz ari gara, beraz. Behar unibertsala da bat; une jakin batean norbaitek behar dezakeena bestea. Horregatik, ez gentozen bat horrekin.

PADILLA: Seguruenera, aholkularitza enpresa handi bateko ordezkari kontseilariak terapeuta bat jar diezaieke egunean hamasei ordu lan egiten duten langileei, eta pentsatuko du bere langileen osasun mentalaren alde ari dela...

CARMONA: Ikusi dut tankerako lan eskaintzaren bat nik: «Erdi hiri eta erdi kontzentrazio esparru den toki batean ariko zara gurekin lanean, ordu mugarik gabe, baina terapia pagatuko dizut...».

Suizidioari buruz ere ari zarete. Dikotomia ageri da hor ere. Usu, erabaki indibidual baten gisara aurkezten da. Begirada zabaltzeko eskatzen duzue hor ere. Gaiaz gero eta usuago hitz egiten da. Zuzen begiratzen zaio?

PADILLA: Suizidio guztiak buruko gaitzekin lotuta ez daudela dioten gogoetak gero eta ohikoagoak dira hedabideetan. Erlazio hori apurtzea lortzen ari da, eta, horiek horrela, gero eta gehiagotan aldarrikatzen da suizidioa prebenitzeko planak egiten badira ezin direla soilik egin osasun egituretara begira edota buruko osasunera begira.

CARMONA: Bai, askotan suizidioak saihesteko planetan pentsatu, eta burura datorren lehena da osasun departamentu bat buruko osasuneko profesional gehiago jartzen. Baina suizidioaren kontrako politikak egitea hori baino askoz ere gehiago da. Suizidioaren kontrako neurriak dira bizitza hain latza ez izatea dakarten neurriak ere. Jakina, suizidio guztiek, suizidio ahalegin guztiek, ez dute loturarik prekariotasunarekin, etxebizitza bat izateko zailtasunekin... Suizidioa fenomeno humanoa da, eta konplexua...

Eta faktore ugarikoa...

CARMONA: Hain justu. Eta oso lotua bakoitzaren biografiarekin. Beraz, suizidioan ideia orokorrak zailak dira. Baina errealitate unibertsala honako hau da: suizidiora eraman zaituen krisira heldu zaren tokitik heldu zarela ere, zuk baduzu egoera bat berriz hutsetik hastea ahalbidetzen dizuna, lanez aldatzea, bikotekidez aldatzea, familiaz aldatzea... Zure bizitza eraldatzea erraza baduzu, agentzia garrantzitsu bat baduzu zure bizitza proiektuaren gainean, errazagoa duzu aterabiderik gabeko kale batean sartuta sentitzen bazara baino. Pertsonek bizitza proiektuaren gaineko kontrola izatea errazteak berekin ekar dezake suizidioa ez izatea aukera bakarra.

Zer lerro behar dira gizartean dagoen ondoeza bideratzeko?

PADILLA: Ondoeza kolektibizatzea aldarrikatzen dugu guk liburuan, baina, horretarako, beharrezkoa da eremu jakin batzuetan kolektibizatze hori egin ahal izatea. Alde horretatik, gizarte azpiegiturek garrantzi handia dute. Horiek jendearen aukerak eta ohiturak baldintzatzen dituzte, eta hainbat gauza batera egiteko era ematen dute. Halako tokiak edukitzea sustatu behar da. Adinekoen zentroak, liburutegi publikoak, parkeak...

Eta horiek jendearen eguneroko bizitzan txertatzea, ezta?

PADILLA: Jakina. Ahalegina egin behar da eguneroko bizitza partekatu ahal izan dadin. Ezin da soilik komunitatea preskribatu: komunitatea tokietan gertatzen da.

CARMONA: Eta narratiba ezberdinak ere behar dira. Normalizatu egin da sufrimendu psikikoa eta buruko nahasmendu ohikoenak izatea gauzei ezezkoa emateko argudio baleko bakarra. Alegia, esaten da: «Ezin ditugu lanaldi luzeak jarri, jendea deprimitu egiten delako». Bai, egia da; baina baita gogoak ematen ez digulako ere. Agian ez da gaixotzera itxaron behar zenbait gauza ez ditugula nahi esateko. Urte askoan, ordea, gaixo agiriak izan dira gurpil produktibotik irteteko bide bakarra. Baina zenbait gauzari ezezkoa esan behar diogu gaixotasunera jo gabe ere, osasun sistemaren legitimazioa gabe ere; zenbait gauza ez ditugu nahi, eta gizarte moduan eskubidea dugu ez ditugula nahi esateko. Agian ez ditugu nahi 40 orduko lanaldiak, are gutxiago 80 ordukoak; beste bizi mota bat nahi dugu.

«Bizi onaren» aldarria egiten duzue, eta inor ere ez da atzean utzi behar hori lortze aldera. Bestela, ez du balio. Ederra da zerumuga hori. Baina ez da oso urruna?

PADILLA: Ondoezari modu kolektiboan aurre egitea, adibidez, feminismoan oso argia da. «Gutako bati min egiten badiote , guztioi egiten digute». Hori esaten dutenean, funtsean, horixe esaten ari dira. Baina gizonen artean, adibidez, ondoeza era indibidualean irudikatzera jotzen da usu. Hortxe daude, adibidez, orain ekonomian ageri ohi diren guru horiek guztiak; gazteei aberaste indibiduala agintzen diete, eta gazte askok uste dute hurrengo Jeff Bezos izango direla. Irudikatzen ari dira ondoezaren indibidualizazioa. Genero errepresentazioa argia da hor. Ezin da onartu, ordea, auzitan dauden bi diskurtso horien artean totalizatzailea alde bakar batekoa izatea, eta bestea, berriz, alternatiboa dela esatea. Bestea ere gertatzen ari da; ez da planteatzen den zerbait bakarrik. Onartu egin behar da existitzen dela, eta erraztu egin behar da hura unibertsalizatzea; batez ere hori unibertsal egin daitekeelako eta bestea, berriz, ez.

Amestu, irudikatu. Nolakoa behar du bizi on bat izaten lagun dezakeen osasun sistemak?

CARMONA: Ba, ez litzateke inportanteena izango. Osasun sistemak bere lana egin beharko luke, jakina, baina ez luke izan beharko esanguratsuena, eta, batez ere, ez luke izan beharko jendeak gaizki dagoenean jotzeko duen ate bakarra. Ez ate hori itxi behar delako, baina toki gehiago ere eduki behar dira sufrimenduari erantzuteko.

Eta farmakoek zer leku lukete?

PADILLA: Erabat beharrezkoak direnean erabiliko lirateke, baina ez lukete izan behar irekita egon behar duten beste ate batzuk ordezkatzeko atea. Egun, farmakoa irekitzen den lehen atea izaten da sarri askotan; ez buruko gaitzetan bakarrik. Artikulazioetako min batean ere, esaterako, lehen aukera atsedena izan daiteke, edota errehabilitazio motaren bat, baina lehen hautua hanturaren kontrako botika bat izaten da orokorrean.]]>
<![CDATA[Ahotsa ozentzeko zailtasunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2002/002/001/2023-01-17/ahotsa_ozentzeko_zailtasunak.htm Tue, 17 Jan 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2002/002/001/2023-01-17/ahotsa_ozentzeko_zailtasunak.htm En el nombre de ellas; lau atal ditu, eta Sr. Mono ekoiztetxeak egin du. Disney Plus plataformak azaroaren 23an estreinatu asmo zuen, baina atzeratu egin zen estreinaldia, eta abenduan adierazi zuten azkenean ez dutela emango. Beste plataformaren batean ematekoak direla esan dute ekoizleek, baina oraindik ez dago argi non eta nola ikusi ahal izango den. Auziaren inguruko isiltasunaren gaineko kritikak berriro piztu ditu horrek.

Argazkilari ezaguna izana da Cabezudo; modaren eta erotismoaren arloan sona izan zuen garai batean, Donostian eta inguruetan bereziki, eta modelo gehienen salaketek antzeko patroia erakutsi dute beti; zuen itzalaz baliatuta, argazkilariak mendean hartzen zituen modelo gazteak argazki estudioan, eta, gero, nahieran erabiltzen zituen haiei ateratako irudiak. Biktimen lekukotasunek aparteko tokia dute dokumentalean. Besteak beste, akusatuak neska adingabeei eginiko sexu erasoak salatu dituzte.

Auzibideari buruzko isiltasuna ez da erabatekoa izan, ordea. Biktimak hainbat hedabidetan mintzatu dira, eta kasuaren berri ere eman da. Iazko martxoan hasi zen argazkilariaren kontrako auzibide nagusiko epaiketa, eta hartan ere, esaterako, hedabide asko izan ziren, eta epaiketaren jarraipen zehatza egin zuten. Salaketa partikularrak propio eskatuta, hainbat auzi saio ateak itxita egin ziren: justu biktimek hitza hartu zuten saioak izan ziren horiek, eta haien ahotsa bakarrik entzuteko biderik ere ezin izan zen erabili, baina, gainerakoan, zabal erreparatu zitzaion epaiketari, eta oihartzuna izan zuen hedabideetan.

Gaiaren gaineko «isiltasun instituzionala» ere salatu izan dute biktimei babesa ematen ari direnek, eta, hor ere, 2018ra arte deus ez; urte hartako ekainean hitzartu zuen Donostiako Udalak biktimei «elkartasuna» erakusteko adierazpen bat. Udalak berretsi egin zuen argazkilariaren kontrako sententzia atera zenean.

Kexuak eta kritikak

2018a baino lehen auzibideak izan zuen eboluzioari dagokionez, isiltasun mediatiko eta instituzionala ez zen izan ezaugarri bakarra. Judizialki ere, motel joan zen auzia. 2018ko maiatzerako, adibidez, instrukzio epaileak bederatzi aldiz hartua zion deklarazioa akusatuari, akusazioko abokatuak aldi guztietan eskatu zuen argazkilaria kartzelan sartzeko, baina epaileak atzera bota zituen eskari guztiak. Akusatuak, halaber, behin baino gehiagotan muzin egin zien sarean jarriak zituen irudiei buruz-eta epaileak emandako aginduei. Horiek hala, argazkilariaren zigorgabetasunaren inguruko kexuak eta kritikak ere ozendu ziren; 2018an, plataforma bat eratu zen gaiaren gaineko isiltasuna eta ekintzarik eza salatzeko, eta horrek hauspotu egin zituen mezu horiek guztiak.

Eta mezu horiek badituzte helduleku objektiboak. Ana Isabel Perez Asenjo instrukzio epailearen jarrera, esaterako, sarri kritikatu dute, eta, hain justu, haren eskuetan zegoenean, aurrerabide gutxi izan zituen auzibideak; auzia Julian Garcia Marcos epailearen esku geratu zenean, ordea, bestelako ildo bat hartu zuen, eta espetxeratu egin zuen akusatua. Preso dago 2018ko maiatzaren 4tik. Prozedura judizialaren moteltasunaren harira zabaldu diren mezuek ere zigorra izan dute, ordea; datu objektiboa da hori ere. Mario Diez biktimen abokatua izan da kritika horiek ozenen hedatu dituztenetako bat, eta azaroan jakin zen 60.000 euroko kalte ordaina pagatu beharko duela epaileak haren kontra abiatutako auzibidearen ondorioz; epailearen «ohorearen» kontra egiteagatik zigortu dute. Dokumentalean mintzo da Diez, eta epaileaz ere ari da berriz.

Preso

Gipuzkoako Probintzia Auzitegiak 28 urte eta bi hilabeteko espetxe zigorra ezarri zion Cabezudori. Jada lau urte bete zituen behin-behineko espetxealdian, hura libre uzteko eskeak egin ditu defentsak, baina ez dira onartu. Hamazazpi andrek jarritako salaketak aztertu ziren epaiketan; preskribatuta zeuden beste hainbatenak. Bortxaketa delitu bat, sexu abusuen beste bat, haur pornografiako sei eta bi iruzur delitu jo zituzten azkenean frogatutzat. Beste 217 delitu ere egotzi zizkioten, baina horiez absolbitu zuten sententzian.

Egotzitakoen larritasuna agerian geratu zen epaiketan; fiskalaren jarreran, bereziki. Epaiketaren hasieran, 121 urteko kartzela zigorra eskatu zuen; epaiketa hasi eta hiru astera, 250 urtekoa. Auzibide gehiago ere badaude irekiak Cabezudoren aurka, eta zigor gehiago. Bi aldeek helegitea jarria dute epaiaren kontra.]]>
<![CDATA[Medikuen jardun «esklusiboa» ez dute aztergai, Sagarduiren arabera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2023-01-17/medikuen_jardun_esklusiboa_ez_dute_aztergai_sagarduiren_arabera.htm Tue, 17 Jan 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2023-01-17/medikuen_jardun_esklusiboa_ez_dute_aztergai_sagarduiren_arabera.htm
Bi sareetan batera jarduteko irizpideak Osakidetzan «araututa» daudela gogoratu zuen Sagarduik, «urte asko daramatzatela» profesional horiek araubide horiek zedarritutako bideetan lanean, eta aldaketarik egiteko asmorik ez dutela orain. Asteburuan hizpide izan dute gaia talde politikoek, eta Elkarrekin Podemos-IUk egindako proposamenaren alde egiteko asmo argia soilik EH Bilduk erakutsi du. «Beti izan gara medikuen esklusibotasunaren aldekoak», esan du Iker Casanova legebiltzarkideak. PSE-EEko ordezkari Ekain Ricok lehen «esklusibotasun» hori indarrean zegoela oroitarazi du, eta kentzea erabaki zela. EAJko ordezkari Aitor Urrutiak, «aztertzeko» erako gaia dela azaldu du. Nafarroan ere desadostasunak agerikoak dira: EH Bilduk, Podemoseko eta Ezkerrak ez dute nahi esklusibotasuna kentzea. Navarra Suma, ordea, ados dago aldaketarekin, eta Geroa Baik aztertu egin behar dela esan du. PSNk aldaketa aurrera ateratzeko, Navarra Sumaren babesa beharko du.

Sagarduik atzo ez zituen gai horri buruzko galderak bakarrik erantzun behar izan. Ozentzen ari dira Osakidetzaren funtzionamendu okerrari buruzko albisteak, eta horiek ukatzeko egin zituen adierazpenik gehienak. Larrialdi zerbitzuetan dauden arazoen inguruan, esaterako, «kolapsorik» ez dagoela esan zuen. «Kontingentzia planak daude, hain zuzen ere, aurreikuspena dagoelako», adierazi zuen.

«Murrizketarik» gabe

Osasun sisteman dauden «murrizketei» buruzko albisteak, halaber, baztertu egin behar direla esan zuen: Euskal Autonomia Erkidegoa «pertsonako osasun gastu handiena» duen komunitatea dela azaldu zuen, eta profesional faltarekin lotutako arazoak ez direla inbertsio faltaren ondorio. «Ordezkapenak ez dira egiten ez dagoelako nor kontratatu». Nolanahi ere, egoera hori konpontzeko urratsak egiten ari dira, Sagarduiren arabera. Hain justu, lantaldea handitzea dute asmo: 31.000 lanpostu egiturazko izatea. Orain arte 27.000 zirela aintzat hartuta, aldaketa nabarmengarria iruditzen zaio.«Horiek ez dira murrizketak».

Hizpide izan zuen atzo Sagarduik COVID-19aren kraken aldaera ere. «Lau edo sei» kasu atzeman dituztela esan zuen, eta ez dagoela oraingoz kezkarako motiborik. «Gaur egun, adi egotea da gakoa, eta prest egotea».

Protesta

Irudia berritu zuten atzo goizean. Elkarretaratze labur bat egin zuten Osakidetzako buruzagitzarekin dituzten desadostasunak direla-eta Donostia ospitalean protestan ari diren erietxeko langileek. Ohi dutenez, txalo zaparrada batekin amaitu zuten kontzentrazioa. Ez zuten adierazpenik egin nahi izan ondoren hedabideentzat. Jakina da bihar bilera dutela osasun sistemako buruekin, eta bertan ikusiko da ea auziak konponbiderako zantzurik duen. Abenduaren hasieran lehertu zen krisia, Osakidetzak Donostialdea ESI erakunde sanitario integratuko bi arduradun kargugabetu zituenean, eta orduan hasi ziren elkarretaratzeekin. Negoziazio batzuk tarteko, eten egin zituzten gero bolada batean, baina abenduaren 23an berriz protesta keinuarekin hasteko asmoa azaldu zuten, eta «berreskuratu» egin zuten. Abenduaren 28an, agerraldi batean, bost eskari «zehatz» egin zituzten; horien inguruan ari dira orain langileak.

Langileek maiz adierazi dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan, gehienak medikuak dira, baina beste langile taldeetako ordezkariak ere badira. Aparteko oihartzuna hartu zuten krisiaren hasieran Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela esan dute.

Nafarroako Medikuen Elkargoak, berriz, inkesta baten edukiak plazaratzeko agerraldia egin zuen atzo. Horren arabera, herrialdeko sendagileek 5.6ko nota ematen diote Nafarroako osasun sistemari. Antolaketan, apalagoa: 4.7. Medikuen Sindikatuak grebaren harira egindako aldarriekin, oro har, bat egin dutela azaldu zuten elkargoko arduradunek.]]>
<![CDATA[Etziko bilerak zer emango zain, protesta egin dute berriro Donostia ospitalean]]> https://www.berria.eus/albisteak/223181/etziko_bilerak_zer_emango_zain_protesta_egin_dute_berriro_donostia_ospitalean.htm Mon, 16 Jan 2023 13:37:56 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/223181/etziko_bilerak_zer_emango_zain_protesta_egin_dute_berriro_donostia_ospitalean.htm agerraldi batean, bost eskari «zehatz» egin zituzten, eta horien inguruan ari dira orain langileak. Langileek maiz adierazi dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan, gehienak medikuak dira, baina beste langile taldeetako ordezkariak ere badira. Aparteko oihartzuna hartu zuten krisiaren hasieran Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela nabarmendu dute, eta «irekia».

Eskariak

«Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: hortxe langileen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuten abenduaren amaieran egin zuten agerraldi hartan. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraitutasuna bermatzea». Krisia piztu zuten motiboetako bat izan zen Osakidetzak kargugabetu egin zuela Donostia ospitaleko zuzendari mediko Idoia Gurrutxaga. «Jarduneko» zuzendaritza bat dago orain. Langileen ordezkariek esan dute ez direla «pertsonalismoetan» galduko behin betiko tokia beteko duenaren bila, baina erietxea ondo «ezagutzea» ezinbesteko ezaugarria dela.

Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere eskatu dute. Dekretuz, orain «kontseilu kliniko asistentzialak» martxan direla esan dute, baina «bakanak» izan direla orain arte egin dituzten bilerak, eta beti «informatzeko» helburua izan dutela. Harago egingo duen organo bat nahi dute.

Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea. «Gure proposamena da ebaluazioa norabide bikoa izatea; profesionaletatik zerbitzuburuetara, eta estamentu guztietako erdi karguak eta zuzendaritza ere sar daitezen bertan».

Langileen «egonkortasunean» aurrera egiteko ere eskatu dute. Hainbat eske sartu dituzte eskari horren barruan. Batetik, ESI bakoitzeko osasun arloko giza baliabideen zerrendak argitaratzea nahi dute, informazioa «gardena» izateko. Horri lotuta, langileak «egonkortzeko» neurriak ere eskatu dituzte, %30-40ko behin-behinekotasunak arazo handiak baitakartza. Bestetik, «ESI bakoitzaren giza baliabideen analisia» nahi dute, «bere zerbitzu kartera kontuan hartuta». Bide horretan, «erreferentzia unitateak» non jarri behar diren erabakitzeko «txosten tekniko independenteak» eskatu dituzte. Hirugarrenik, atal hori biribiltzeko, «gaitasun berezia eskatzen duten lanpostuen profila» ezartzeko eskatu dute.

Krisia piztu zenetik usu aipatu dituzte ESIko profesionalek Onkologikoari buruzko eskeak. Horri buruzkoa da zerrendatu duten bosgarren eskea. Zentro hori erakundean guztiz txertatzea nahi dute. Justu Osakidetzak findu berria du harekiko «lotura hitzarmen berria», eta iruditzen zaie «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia. Azalpenak nahi dituzte horregatik: «Izan ere, eragina izan dezake pazienteen zirkuituetan eta asistentziaren kalitatean». ]]>
<![CDATA[Emakundek Santanori eskatu dio berdintasun plan bakar bat bidaltzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/223008/emakundek_santanori_eskatu_dio_berdintasun_plan_bakar_bat_bidaltzeko.htm Wed, 11 Jan 2023 16:22:01 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/223008/emakundek_santanori_eskatu_dio_berdintasun_plan_bakar_bat_bidaltzeko.htm <![CDATA[Osakidetzari eginiko eskeak oroitarazi dituzte Donostian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/006/001/2023-01-10/osakidetzari_eginiko_eskeak_oroitarazi_dituzte_donostian.htm Tue, 10 Jan 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1892/006/001/2023-01-10/osakidetzari_eginiko_eskeak_oroitarazi_dituzte_donostian.htm
Mahai gainean jarri dituzten bost eskeak, horra. Bat: ospitaletik «datorren» zuzendaritza bat nahi dute, zentroa ezagutzen duena. Bi: Donostialdeko ESI geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere nahi dute. Hiru: zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzeko» eskatzen dute. Lau: langileen «egonkortasuna» bermatzeko neurriak nahi dituzte. Bost: Onkologikoarekin hitzartutako itunean argitasuna eskatu dute «antolakuntzaren alderdian».

Donostialdeko ESIan sortu den krisia hizpide izan zuen atzo Radio Euskadin egin zioten elkarrizketan EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidente Andoni Ortuzarrek; Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk gatazka «konpondu» nahi duela esan zuen, eta horretarako «esku hartzeko» prest dagoela. «Kezka» azaldu zuen buruzagi jeltzaleak halakoek gizartean sortzen duten «sentipenarengatik».

Osasunbideak medikuei

Otsailaren 13tik aurrera grebarako deia egina dute medikuek Nafarroan, eta Osasunbideak negoziatzeko proposamen bat egin dio Medikuen Sindikatuari, greba egin ez dadin.]]>
<![CDATA[Donostia ospitaleko atarian elkarretaratzea egin dute gaur berriro]]> https://www.berria.eus/albisteak/222907/donostia_ospitaleko_atarian_elkarretaratzea_egin_dute_gaur_berriro.htm Mon, 09 Jan 2023 12:17:02 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/222907/donostia_ospitaleko_atarian_elkarretaratzea_egin_dute_gaur_berriro.htm agerraldi batean, azaltzeko zertan den hilaren hasieran Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuan Osakidetzarekin dituzten desadostasunak tarteko sortu zen krisia. Bost eskari dituztela jakinarazi zuten eta, aurrez urratua zuten protesta bideari atxikita, astelehenero elkarretaratzeak egingo dituztela Donostia ospitaleko atarian horiek aldarrikatzeko. Gaur goizean ere berritu dute irudia; 08:15 aldera dozenaka profesional batu dira erietxeko atean, eta minutu batzuen buruan txalo zaparrada batekin amaitu dute protesta. Ez dute adierazpenik egin nahi izan kontzentrazioaren ostean; aldarriek lehengoan dirautela esan dute, eta horietan aurrerabideak izatea espero dutela. Gaur ez dute batzarrik egingo langileak. Osakidetzako buruekin, berriz, hilaren 18an dute hurrengo bilera. Batzar batean elkartuta ari dira ESIko langile kritikoak beren aldarriak bideratzen; batzarrean gehienak medikuak diren arren, beste langile taldeetako ordezkariak ere badirela esan dute. Onartu dute aparteko oihartzuna hartu dutela Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela esan dute, eta «irekia». Bost eskakizunak «Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: horixe da Donostialdeko erietxeko langileek egindako lehen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuen aldarrien berri emateko agerraldian medikuen ordezkarietako batek, Manuela Perezek. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraitutasuna bermatzea». Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere nahi dute. Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea, eta, laugarren puntuan, hainbat eskakizun zehaztu dituzte erietxeko langileen «egonkortasuna» bermatze aldera. Azken puntua Onkologikoarekin lotuta dago; uste dute «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia harekiko «lotura hitzarmen berrian». Abenduaren hasieratik Hilabete baino gehiago da krisia piztu zela. Abenduaren 2an, Osakidetzak kargutik kendu zituen Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga, eta egun hartan bertan egin zuten ESIko hainbat langilek lehenengo elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa erakusteko. Ordutik, gatazka honetan izan dira mugarri ugari. Abenduaren 3a. Adolfo Begiristain erietxeko kirurgia zerbitzuko zuzendariordeak kargua utzi zuen. Hitz gogorrak izan zituen; salatu zuen Osakidetzak Gotzone Sagardui Osasun sailburuaren «apeten arabera» hartzen dituela erabakiak. Erabakiak hartzeko «era diktatorial» bat deskribatu zuen.

Abenduaren 5a. Donostialdeko ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat kaleratu zuten; Osakidetzaren «politika suizida» salatu zuten, eta «sektarismoz eta trakeskeriaz» aritzea leporatu zioten. Kargugabetutako zuzendaritzako kideak berriz ere euren postuetara itzultzeko eskea mahai gainean jarri zuten. Kontrara, Sagarduik esan zuen kargugabetze horiek «antolakuntza aldaketa» soilak izan zirela: «Aldaketa bat behar zen. Eta horixe egin dugu». Aldaketa hori bideratzeko, kargugabetutako langileen tokian, Agustin Agirre jarri zuten zuzendari kudeatzaile, eta Ana Bustindui zuzendari mediko. Agirreren izendapenak berehala sortu zuen ezinegona hainbat sektoretan; hari egotzi diote, besteak beste, 2018ko oposizioetan izan ziren irregulartasunak salatu zituzten Arrasateko erietxeko profesionalek (Gipuzkoa) beren aurkako jazarpena sustatzea.

Abenduaren 13an medikuen eledun Adolfo Lopez de Muniainek jakinarazi zuen egoera onbideratzen ari zela administrazioarekin zituzten elkarrizketetan, eta elkarretaratzeak eten egingo zituztela. Abenduaren 23an langileek jakinarazi zuten elkarretaratzeak egiten hasiko zirela berriz erietxe atarian. ]]>
<![CDATA[«'Zikintasuna': hala irakatsi digute begiratzen prostituzioari, putei»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/010/001/2023-01-08/zikintasuna_hala_irakatsi_digute_begiratzen_prostituzioari_putei.htm Sun, 08 Jan 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1938/010/001/2023-01-08/zikintasuna_hala_irakatsi_digute_begiratzen_prostituzioari_putei.htm Revolting prostitutes. The fight for sex workers' rights liburua, Puta zikinak. Sexu langileen eskubideen aldeko borroka izendatuta, eta Katakrak argitaletxeak argitaratuta. Liburua itzuli du, eta «defendatu» ere egin nahi du, prostituzioaren gaia bazter isilarazietatik -eta liskartsuetatik- ateratzea garrantzitsua iruditzen zaiolako, eta zabaldu egin behar direlako bide horretan lagungarriak izan daitezkeen materialak: «Apal batean ez dute ezer egiten». Juno Mac eta Molly Smith dira testuaren egileak, prostituzioan aritutako bi andre. «Sexu lanean» ari direnen bizi baldintzek hobera egite aldera, jarduera «deskriminalizatzera» egin behar dela defendatzen dute. Ez dira saiatzen, ordea, horregatik jardunbidea zuritzen, hutsaltzen. «Ez dizuegu eskatzen sexu industria maitatzeko. Guk ez dugu maite, noski. Eskatzen dizueguna da sexu industriarekiko eta gizonekiko -putazaleekiko- sentitzen duzuen higuinak ez dezala gainditu sexua saltzen duen jendearekin enpatizatzeko duzuen gaitasuna», diote liburuan. Elkarrizketarako galderak prestatzeko orduan, kolpe baten gisara akordura etorritako esaldia da; buruan argi du itzultzaileak ere, liburuaren mamia ondo jasotzen baitu. Ohar bat: liburuan «emakume» hitza kategoria modura agertzen da, prostituzioan usuen aritzen direnak andreak baitira.

Zer ikasi duzu liburu honekin?

Lehenengo eta behin, ikasi dut, hain justu ere, eurek eskatzen dutena: gure aurreiritziak alde batera uzten eta enpatiarekin entzuten. Bestalde, oso ondo azaltzen dute zer lege esparru dauden, eta lege eredu bakoitzak zer ondorio dituen sexu langileengan... Horrekin batera, asko zertu nauen gai bat izan da mugena. Mugei kapitulu oso bat eskaintzen diete, azaltzeko migrazioari buruzko legeek nola eragiten duten honetan guztian.

Abolizioaren aldeko aldarriak eta legeztatzearen aldekoak bi muturren gisan aurkezten dira usu. Liburua lausoagoa da...

Eurak ere esaten dute edozein sexu langile egongo litzatekeela abolizioaren alde, baldin eta aurretik sexu lana uzteko baldintzak ezarriko balira. Argi esaten dute hori. Kontua da azken-azken helburu horretara iristeko bidean, emakumeek, batez ere emakumeek, jarraitzen dutela horretan lanean, eta horrek berarekin dakarren indarkeria eta babes falta guztia pairatzen.

Liburuan adierazten da emakumeen salerosketarekin lotzen dela sarri askotan prostituzioa, baina, berez, zabalagoa eta egiturazkoagoa dela behartsuenak, zaurgarrienak, prostituziora bultzatzen dituen sarea.

Liburuan buelta ematen diote horri. Emakume asko ez dira zuzenean prostituzioan sartzen, baina mugak igarotzeko garaian, adibidez, zor handiak egiten dituzte, eta, zor handi horiek pagatzeko, lana egin behar dute, baina lan egiteko oztopoak dituzte, ez dutelako, esaterako, paperik... Orduan, zer daukate eskura? Sexu lana. Beste zenbait kasutan, egia da: bahitu egiten dituzte, eta propio eramaten dituzte horretara.

Prostituzioan ari diren andreen bizipenez josita dago liburua, haien hitzez betea. Indartsua da.

Eurak esaten dute hasieratik toki pribilegiatu batetik hitz egin dutela. Hasteko, liburua argitaratzeko aukera izan dute, eta liburua idazteko gaitasuna ere badute. Ez dute hori ezkutatzen. Baina, era berean, jasotzen dituzte sexu lanean dabiltzanen errealitate askotarikoak, eta pertsona horiek legeen aurrean dituzten oztopoak. Eta ez dute ezkutatzen sexu industriaren atzean dagoen indarkeria; baina indarkeria guztiak jartzen dituzte mahai gainean, ez bakarrik bezeroen aldekoak; baita Poliziaren aldekoa ere, ezartzen diren legeen ondoriozkoa: indarkeria guztiak.

Prostituzioaren inguruan egin diren araubideak aztertu, eta deskriminalizazioaren alde egiten dute egileek. Zergatik?

Bai, Zeelanda Berrian dagoen eredua da. Esaten dute ez dela ideala ere, baina deskriminalizazio horretan ez dago berariazko lege bat prostituzioari buruz: lan zuzenbidearen bidez arautzen da. Beste edozein lanetan arazoak dituzunean lan zuzenbidera jotzen duzun bezala, sexu lanean ere berdin. Hori daukate egokientzat, eta esaten dute bide horretatik jarraitu beharko litzatekeela.

«Lan» berba naro darabilzu. Abolizionistentzat, usu, horrexek prostituzioaren atzean dagoen bortxa eta menpekotasuna hutsaltzeko atea irekitzen du. Baina, esan duzun eran, bortxa hori ez dute ukatzen liburuan.

Onartu egiten dute. Onartzen dute kasu askotan horrela dela, baina horrekin batera esaten dutena da beste lan askotan ere zapalduak eta bortxatuak garela.

Liburuak esanahiz betetako adjektibo bat du izenburuan: puta zikinak. Sexualitatea bera lohia da, usu, ikuskera askotan; zer esanik ez sexu erlazioak gizon askorekin dituzten andreak, ezezagunekin dabiltzanak...

Historikoki gertatu izan da, eta hor joan gaitezke sorgin ehizetaraino. Liburuaren jatorrizko izena Revolting prostitutes da. Euskaraz ez genuen topatzen berba bat revolting hori adierazteko; hasi ginen izenburuak botatzen, eta iritsi ginen Puta zikinak honetara. Badu indarra. Zalantzak izan genituen, puta zikinak badelako irain bat ere, gogorra. Baina badu indar hori: puta zikinak. Horrela ikusten ditugu, eta eurak datoz hori desmuntatzera. Zikintzat identifikatzen dugun horren atzean zer dagoen erakustera datoz. Ezezagunekin sexu harremanak izatea; askotan zikintzat jotzen dugu: gerta dakigukeen gauzarik terribleena da. Zikintasun hori nondik dator? Eurak lotzen dute, jakina, sistema heteropatriarkalaren interesekin; emakumea kontrolatzeko era bat da.

Begirada hori etengabe ageri da prostituzioa arautzean.

Etengabe. Nik uste dut horregatik begirada aldatu behar dela. Nondik begiratzen diogun; ea begiratzen diogun guri horrek eragin diezagukeen higuin edo deserosotasunetik, edo begiratzen diegun horretan diharduten pertsonen beharrei eta eskubideei. Baina askotan geuretik egiten diogu: 'Eske, niretzat izango litzateke...'. Beste pertsona batentzat beharbada ez da hain terriblea, edo terriblea izanda ere, beharbada ez dauka beste irtenbiderik: hori da geratzen zaion bakarra... Hori da sistemak utzi dion bakarra. Migrazio legeek horretara bultzatu dute, edo etxebizitzaren premiak, edo lau haur bere kabuz hazi behar izateak...

Argudio horiek egin dute zuretzat erakargarri lana?

Bai, argudioak izateak, eta ez iritziak.

Gaiari argudioekin begiratzeko, eta ez bihotzarekin bakarrik.

Hori da, zeren eta azkenean bihotzarekin egiten dugunean... Guk 'zikintasun' hori heredatu dugu; horrela irakatsi digute begiratzen prostituzioari, putei. Orduan, hori alde batera utzi, eta haien begiradari eta haien arrazoiketei begiratzea da kontua. Eta hor egiten diote kritika bat mugimendu feministari. Askotan talde feministetan-eta hitz egiten da emakumeen gorputzaren sexualizazioaz, kosifikazioaz, eta horrek, nolabait, justifikatu egiten ditu prostituzioaren aurkako jarrerak, legeak: dena. Sexu langile batzuk gai izango dira kontzeptu horiek barneratzeko, baina, era berean, beren baldintza materialak bermatu behar dituzte: egunean egunekoak. Ondo dago teorizatzea, baina gero jaitsi behar duzu baldintza material horietara. Liburu hau, batez ere, hori da.

Feminismoan dagoen dema horri begira, zer ekarpen egiten du liburu honek bi aldeek elkarri begirunez begiratze aldera?

Begiratzeko esan behar nuen, baina begirunez gehitu duzu, eta uste dut baietz, begirunez begiratzeko dela, eta elkar entzuteko... Hemen inork ez dauka egia osoa. Baina errealitateak hor daude, eta errealitateei begiratu behar zaie. Ezagutzen ez badugu, ezingo dugu sakondu. Eta interesatzen dena hori da: ez ezagutzea, ez jakitea, pentsatzea dena banda kriminal batzuen ondorioa dela, horiek bultzatzen dituztela emakumeak prostituitzera.

Baina, ororen gainetik, behar materialek bultzatzen dituzte...

Erabat. Eta amaitzen dute banda kriminal horien atzaparretan, baina zaurgarritasun horrengatik: behar horiengatik.]]>
<![CDATA[Lekanemab, «tentuz» hartzeko esperantza alzheimerraren aurka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/005/001/2023-01-06/lekanemab_tentuz_hartzeko_esperantza_alzheimerraren_aurka.htm Fri, 06 Jan 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1889/005/001/2023-01-06/lekanemab_tentuz_hartzeko_esperantza_alzheimerraren_aurka.htm
Zer dakar berria botikak? «Nik uste dut medikazio honek mesede handiagoa izango duela diagnostikorako planen aldaketan, tratamenduan bertan baino», zehaztu du Altunak. Aurreratu dira gaitza diagnostikatzeko moduak eta bideak, baina «praktika klinikoan» mugatuta sentitu dira usu profesionalak: «Eskuragarri ditugun medikazio guztiak onartuta daude duela hogei urte edo gehiago; mesede oso gutxi dute, eta probatuak izan ziren gaixoak ja dementzia bat zutenean, hau da, narriadura kognitiboak bere autonomian eta dependentzian eragin bat zeukanean. Lekanemap botikaren ikerketan parte hartu duten %38k ez dute dementzia bat; badituzte sintoma kognitiboak, baina eguneroko bizitza arrunta egin dezakete, narriadura kognitibo arruntaren barruan».

Horiek horrela, botika berri honek ekar dezakeen abantaila handi bat, horra Altunaren hitzetan: «Ekar dezake sistema publikoetan sustatzea ezinbestekoa dela diagnostikoak egitea. Pertsona bati esatea: 'Zuk narriadura kognitibo arina daukazu, eta hau alzheimerrarengatik da'. Zeren eta nahiz eta mesedeak txikiak izan, badatoz tratamenduak, narriadura alzheimerrarengatik bada, mesedea izan dezaketenak».

Botika honen «mesedea» frogatuta dago: «Mesedea oso txikia da, baina hor dago, eta egin diren test guztietan ikusten da». Altunak uste du ezinbestekoa dela orain ondo erreparatzea botika garatzeko entsegu klinikoan parte hartu duten gaixoen jarraipenak ekarriko dituen emaitzei, haien eboluzioa ondo aztertzeko, eta medikamentuaren eraginkortasun benetakoa neurtzeko. «Izan ere, oso epe motzera eginda dago: hemezortzi hilabete. Gaixotasunean, narriadura kognitibo arinaren fasea oso aldakorra. Normalean, urte eta erdi oso denbora laburra da pertsona bat narriadura kognitibo arinetik dementziara pasatzeko; normalean, bi urte edo gehiago izaten dira. Beraz, pixkat bat gehiago itxaron behar dugu ikusteko benetan mesede hori nabarmena den».

«Prebentziorako» asmoz

Botika hau bera «prebentzio» gisara erabil daitekeen ikusteko ikerketa bat ere abian da; alegia, gaitzaren biomarkatzaileak izan arren oraindik sintomarik ez duten pertsonei emanda zer gertatzen den ikusteko egiten ari dira, eta horren emaitzak ere adi aztertu beharko direla argi du Altunak. «Ikusteko ea ez duten narriadura kognitiboa garatzen, edo beranduago garatzen duten, tratatuak ez direnekin alderatuta».

Osasun sistema publikoek, bitartean, botika horrek eta etorkizunean etor daitezkeen bestelako tratamenduek ekarriko dituzten erronka berrietarako prestatuz joan behar dutela esan du Altunak. «Orain datorren hamarraldi hau ezberdina izango da aurrekoaren aldean. Aurreko hamarraldian aurrerapen handiak egin ziren, agian ez gara kapaz izan hori jendeari transmititzen, baina, diagnosi goiztiarrari dagokionez, biomarkatzaileak praktika klinikoan erabiltzeko gaitasuna daukagu. Urrats handi bat izan zen». Orain, horretan sakontzeaz harago, bestelako esperantzarik ere badute: «Tratamenduei dagokionez, badugu itxaropena, seguruenik ez tratamendu ikaragarri eraginkorrena, baina bai tratamendu ezberdinena».

Adukanumab, aurrekaria

Lekanemab medikamentuari AEBetan oniritzia emango diotela uste du Altunak. «Uste dugu FDAk baiezkoa emango duela, adukanumab botikari baiezkoa eman ziolako, ebidentzia gutxiagorekin». Alzheimerraren aurka berriki garatutako botika da aipatu duena ere, Biogen konpainiak ondua hori ere, eta AEBetan bakarrik baimenduta dagoena, EMA Europako Botiken Agentziak ezarritako irizpideak ez baititu betetzen. Kasu honetan EMAk zer egingo duen ez du argi Altunak. Era batera edo bestera, datorrenarentzat prestatzea ezinbestekoa dela argi du. «Badirudi badatorrela zerbait, eta ezinbestekoa da urratsak egiten hastea osasun sistema indartze aldera».]]>
<![CDATA[Osakidetzari egindako eskeak oroitarazi dituzte Donostia ospitalean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2023-01-03/osakidetzari_egindako_eskeak_oroitarazi_dituzte_donostia_ospitalean.htm Tue, 03 Jan 2023 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2023-01-03/osakidetzari_egindako_eskeak_oroitarazi_dituzte_donostia_ospitalean.htm
Ez zuten adierazpenik egin nahi izan protestaren amaieran. Esan zuten mahai gainean jarrita dauzkaten eskaerak gogoratu nahi izan zituztela. Lehengo astean agerraldi bat egin zuten beren eske nagusiak zein diren adierazteko. Onartu zuten «jarrera ona» dagoela Osakidetzako zuzendaritzarekin dituzten elkarrizketetan, baina «ekintzak» nahi dituztela orain.

Atzo ez zuten egin langileen batzarrik: hilaren 9an izango da hurrengoa. Eledun ari diren osasun profesionalek hainbatetan adierazi dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan gehienak medikuak diren arren, zehaztu dute Donostialdeko ESI erakunde sanitario integratuko beste langile taldeetako ordezkariak ere badirela. Adierazi dute aparteko oihartzuna hartu dutela Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina esplikatu dute «batzarra» zabalagoa dela, eta «irekia». Langileen ordezkariek hilaren 18an dute hurrengo bilera Osakidetzarekin; bitartean, asteleheneroko protestei eusteko asmoa dute.

Bost puntu

«Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: horixe da Donostialdeko erietxeko langileek egindako lehen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuen lehengo astean egin zuten agerraldian medikuen ordezkarietako batek, Manuela Perezek. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESIa ezagutzea eta ematen den artaren jarraitutasuna bermatzea».

Donostialdeko ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere nahi dute. Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea, eta, laugarren puntuan, hainbat eskakizun zehaztu dituzte erietxeko langileen «egonkortasuna» bermatze aldera. Azken puntua Onkologikoarekin lotuta dago; uste dute «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia harekiko «binkulazio hitzarmen berrian».

Jatorria

Abenduaren 2an hasi zen Donostialdeko ESIko krisia. Osakidetzak kargutik kendu zituen Itziar Perez erakunde sanitario horretako zuzendari kudeatzailea eta Idoia Gurrutxaga Donostia ospitaleko zuzendari medikoa, eta ESIko hainbat langilek egun hartan bertan egin zuten lehen elkarretaratzea erietxeko atarian, haiei babesa erakusteko. Ordutik, gatazkak hainbat mugarri izan ditu, eta agerian utzi ditu Osakidetza barruan dauden desadostasunak. ESIen arteko tirabirak agerian geratu dira, baita goi agintarien inguruko mesfidantzak eta gainezka ari den sistema baten zailtasunak ere.

Abenduaren 5ean, krisiaren larritasuna azaleratu zen; Donostialdeko ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat kaleratu zuten; Osakidetzaren «politika suizida» salatu zuten, eta «sektarismoz eta trakeskeriaz» aritzea egotzi zioten. Kargugabetutako kideak euren postuetara itzultzeko eskea egin zuten. Kontrara, Gotzone Sagardui Osasun sailburuak esan zuen kargugabetzeak «antolakuntza aldaketa» soilak zirela.

Negoziazioak hasi ziren gero bi aldeen artean, egoera baretuz joan zen, eta elkarretaratzeak egiteari ere utzi zioten langileek bolada batean, baina, abenduaren 23an, langileek jakinarazi zuten berriz hasiko zirela protestekin.]]>
<![CDATA[SATSEk ontzat jo du Urkulluk «autokritika» egin izana]]> https://www.berria.eus/albisteak/222671/satsek_ontzat_jo_du_urkulluk_laquoautokritikaraquo_egin_izana.htm Mon, 02 Jan 2023 18:18:58 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/222671/satsek_ontzat_jo_du_urkulluk_laquoautokritikaraquo_egin_izana.htm Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak Urtezahar eguneko mezuan hitz horiek esan izana, eta, hala, Osakidetzan «arazoak» daudela aitortu izana. Erizainen sindikatuko eledun Amaia Mayorrek gaur Radio Euskadin egindako adierazpen batzuetan esan du «autokritika» hori «lehen urratsa» izan daitekeela osasun sisteman dauden arazoei «konponbidea bilatzeko». Lehendakariak «hobetzeko guneak» daudela ere onartu zuen, eta, Mayorren ustez, sindikatuek ondoan egon behar dute horiek garatzeko prozesuan.
Hitzaldian, Urkulluk COVID-19aren izurriari egotzi zizkion egun Osakidetzak dituen arazo asko: «Egia da pandemiak munduko osasun sistema guztietan eragin duela tentsioa, baita gurean ere. Inor ez zegoen prestatuta horretarako». Mayorren arabera, ordea, arazo asko «egiturazkoak» dira, eta pandemia aurretik ere nabarmenak ziren.p> Beste «kultura» batp> Osasun sistema ulertzeko «kultura aldaketari» buruz solastatu izan dira Jaurlaritzako osasun agintariak, eta Mayor kritiko mintzatu zen atzo horri buruz. SATSEren aburuz, Osakidetzan ematen diren zerbitzuak «leku batetik bestera aldatzeko» asmoa dago, nagusiki, horren atzean.]]>
<![CDATA[Osakidetzari egindako eskeak gogoratzeko elkarretaratzea egin dute gaur Donostia ospitalean]]> https://www.berria.eus/albisteak/222664/osakidetzari_egindako_eskeak_gogoratzeko_elkarretaratzea_egin_dute_gaur_donostia_ospitalean.htm Mon, 02 Jan 2023 12:20:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/222664/osakidetzari_egindako_eskeak_gogoratzeko_elkarretaratzea_egin_dute_gaur_donostia_ospitalean.htm eske nagusiak zein diren adierazteko. Osakidetzako zuzendaritzarekin dituzten elkarrizketetan «jarrera ona» dagoela esan zuten, baina «ekintzak» nahi dituztela orain. Gaur langileen batzarrik ez dela egingo jakinarazi dute: hilaren 9an izango da hurrengo batzarra. Eledun ari diren osasun profesionalek hainbatetan adierazi dute «langileen batzar» baten izenean ari direla. Batzar horretan gehienak medikuak diren arren, beste langile taldeetako ordezkariak ere badirela esan dute. Onartu dute aparteko oihartzuna hartu dutela Donostia ospitaleko zerbitzuburuek Osakidetzari egindako hainbat kritikak, baina «batzarra» zabalagoa dela esplikatu dute, eta «irekia». Urtarrilaren 18an dute hurrengo bilera Osakidetzarekin, eta bitartean astelehenero Donostia ospitaleko atarian elkarretaratzeak egiten jarraitzeko asmoa dute. Bost puntu «Ospitaletik datorren zuzendaritza mediko bat»: horixe da Donostialdea erietxeko langileek eginda duten lehen eskea. «Eta hor ez dugu aurrerapausorik izan», zehaztu zuen lehengo astean egin zuten agerraldian medikuen ordezkarietako bate, Manuela Perezek. «Baina esan eta esan ari gara: garrantzitsua da zuzendaritza medikoak gure ESI erakunde sanitario integratua ezagutzea eta ematen den artaren jarraikortasuna bermatzea». Donostialdea ESIaren geroko estrategia «erabakitzeko» gaitasuna izango duen «mahai tekniko bat» ere eskatu dute. Zerbitzuetan egiten den lana maiztasun jakin batekin «ebaluatzea» da hirugarren eskea, eta laugarren puntuan hainbat eskakizun zehaztu dituzte erietxeko langileen «egonkortasuna» bermatze aldera. Azken puntua lotuta dago Onkologikoarekin; Osakidetzak findu berria du harekiko «binkulazio hitzarmen berria», eta iruditzen zaie «antolakuntzaren alderdia» ez dela batere argia. Jatorria Abenduaren 2an hasi zen Donostialdea ESIko krisia. Osakidetzak erakunde sanitarioko zuzendari kudeatzaile Itziar Perez eta Donostia ospitaleko zuzendari mediku Idoia Gurrutxaga kargutik kendu zituen, eta egun hartan bertan egin zuten ESIko hainbat langilek erietxeko atarian lehen elkarretaratzea, haiei babesa erakusteko. Ordutik, gatazkak hainbat mugarri izan ditu, eta agerian utzi ditu Osakidetza barruan dauden desadostasunak. ESIen arteko tirabirak geratu dira agerian, goi agintarien inguruko mesfidantzak, eta gainezka ari den sistema batek sortutako zailtasunak. Abenduaren 5ean krisiaren larritasuna agerian geratu zen; Donostialdeko ESIko 30 bat zerbitzuburuk gutun bat kaleratu zuten; Osakidetzaren «politika suizida» salatu zuten, eta «sektarismoz eta trakeskeriaz» aritzea leporatu zioten. Kargugabetutako zuzendaritzako kideak berriz ere euren postuetara itzultzeko eskea mahai gainean jarri zuten. Kontrara, Osasun sailburu Gotzone Sagarduik esan zuen kargugabetze horiek «antolakuntza aldaketa» soilak izan zirela: «Aldaketa bat behar zen. Eta horixe egin dugu». Negoziazioak hasi ziren gero bi aldeen artean, egoerak baretzera egin zuen, elkarretaratzeak egiteari ere utzi zioten langileek bolada batean, baina abenduaren 23an langileek jakinarazi zuten berriz hasiko zirela elkarretaratzeak egiten erietxe atarian, eta horretan ez da aldaketarik izan ordutik.]]> <![CDATA['Neoloteka' ataria abian jarri du UZEIk, euskarazko hitz berriak biltzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2387/009/002/2022-12-31/neoloteka_ataria_abian_jarri_du_uzeik_euskarazko_hitz_berriak_biltzeko.htm Sat, 31 Dec 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2387/009/002/2022-12-31/neoloteka_ataria_abian_jarri_du_uzeik_euskarazko_hitz_berriak_biltzeko.htm Neoloteka deituriko ataria jarri duela sarean martxan, «errealitate berriak» izendatzeko euskaraz erabiltzen diren hitz eta esamolde berriak jasotzeko. «Bizirik dagoen edozein hizkuntzatan etengabe ateratzen dira hitz berriak», nabarmendu dute oharrean. «Lexikoaren bilakaera errealari jarraipena egitea behar-beharrezkoa da edozein hizkuntzarentzat, eta, are gehiago, euskara bezala normalizatze bidean dagoen hizkuntza batentzat». Etengabe osatuko dute ataria, eta hiztunek ere sarrerak proposatu ahal izango dituzte.

Atarian, euskarak beste hizkuntzetatik mailegatzen dituen hitzak jasotzen dira, eta euskaratik bertatik hiztunek sortutako hitz eta esamolde berriak. Hona hemen zenbait adibide: A letrako lehen bi neologismoak, arrazializatu eta arzalpen; B letrakoak, beheraldi demografiko eta biopic; D letrakoak: dark kitchen eta demisexual. Atari bizia izango da, eta hilero hogei sarrera inguru gehituko direla aurreikusi dute. Hitz eta esamoldeak proposatu nahi dituzten hiztunek inprimaki bat bete beharko dute, eta aztertuko da egokiak diren.]]>
<![CDATA[Hondarribiko Udalaren gutuna Guztion Alardeari: urrats nabarmenik ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/010/001/2022-12-31/hondarribiko_udalaren_gutuna_guztion_alardeari_urrats_nabarmenik_ez.htm Sat, 31 Dec 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1962/010/001/2022-12-31/hondarribiko_udalaren_gutuna_guztion_alardeari_urrats_nabarmenik_ez.htm
Guztion Alardeak kezka agertu du, halaber, desfile baztertzailea antolatzen duen Alarde Fundazioak bilera egin duelako hurrengo udal bozetan jeltzaleek aurkeztuko duten alkategaiarekin, Gonzalo Carrionekin. Bilera hartan, Alarde Fundazioak desfilea antolatzeko duen «eskubidea aitortu» zuen Carrionek. Are: alarde baztertzailearen antolatzaileen arabera, alkategaiaren asmoa da «jaiegun horiek sentitzeko eta bizitzeko modu desberdinen arteko ulermena» bilatzea. Guztion Alardeak irmo kritikatu ditu hitz horiek: «Sinestezina iruditzen zaigu alkategai batek zilegitasuna ematea emakumeen parte hartzea debekatzen duten herritar batzuen esku uzteari hondarribiar guztion alardea».]]>
<![CDATA[Kartzelara bidali dute Rebeca Huayta hiltzea egotzitako gizona]]> https://www.berria.eus/albisteak/222619/kartzelara_bidali_dute_rebeca_huayta_hiltzea_egotzitako_gizona.htm Fri, 30 Dec 2022 21:41:23 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/222619/kartzelara_bidali_dute_rebeca_huayta_hiltzea_egotzitako_gizona.htm <![CDATA['Neoloteka' ataria sarean jarri du UZEIk, euskarazko hitz berriak biltzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/222628/039neoloteka039_ataria_sarean_jarri_du_uzeik_euskarazko_hitz_berriak_biltzeko.htm Fri, 30 Dec 2022 17:18:34 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/222628/039neoloteka039_ataria_sarean_jarri_du_uzeik_euskarazko_hitz_berriak_biltzeko.htm Neoloteka deituriko ataria jarri duela sarean, «errealitate berriak» izendatzeko euskaraz erabiltzen diren hitz eta esamolde berriak jasotzeko. «Bizirik dagoen edozein hizkuntzatan, etengabe ateratzen dira hitz berriak», nabarmendu dute oharrean. «Lexikoaren bilakaera errealari jarraipena egitea behar-beharrezkoa da edozein hizkuntzarentzat, eta, are gehiago, euskara bezala normalizatze bidean dagoen hizkuntza batentzat». Etengabe osatuko dute ataria, eta hiztunek ere sarrerak proposatu ahal izango dituzte. Euskarak beste hizkuntzetatik mailegatzen dituen hitzak jasotzen dira atarian, eta euskaratik bertatik hiztunek sortutako hitz eta esamolde berriak. «Egitasmoaren helburua behatoki bat sortzea da, euskarazko neologismoak identifikatu, bildu, aztertu eta sarean edonoren eskura jarriko dituena», azaldu dute. «Horrelako egitasmoak ohikoak dira beste hizkuntzetan, eta horren adibide dira, besteak beste, katalanezko eta gaztelaniazko neologismoak biltzeko eta aztertzeko sortu diren egitasmoak». Gaur egun erreferentziazko lan lexikografikoetan ez dauden formak izango dira jasoko dituzten neologismo asko. Baina izango da salbuespenik: egitasmoaren berri emateko ondu duten oharrean, azaldu dute atarian agertzen diren formaren batzuk egon daitezkeela aurrez jasota hiztegiren batean. «Esklusio corpus» gisara erabiliko dute Neoloteka, eta Euskaltzaindiaren Hiztegiaren paperezko azken bertsio argitaratuan -2016koa da- ageri diren formak ez dira agertuko atarian. Hona hemen zenbait adibide: gaur atarian, A letrako lehen bi neologismoak arrazializatu eta arzalpen dira; B letrakoak, beheraldi demografiko eta biopic; D letrakoak, dark kitchen eta demisexual. Hilero hogei sarrera Atari bizia izango da, eta hilero hogei sarrera inguru gehituko direla aurreikusi dute. Hitz eta esamoldeak proposatu nahi dituzten hiztunek inprimaki bat bete beharko dute, eta aztertu egingo da proposamena. Azaldu dute Gipuzkoako Foru Aldundiaren Hizkuntza Berdintasunerako Zuzendaritza Nagusiak emandako laguntza baten bidez egin ahal izan dutela egitasmo hau.]]> <![CDATA[Guztion Alardeari erantzuna eman dio Hondarribiko alkateak, eta ez dakar aurrerabiderik]]> https://www.berria.eus/albisteak/222632/guztion_alardeari_erantzuna_eman_dio_hondarribiko_alkateak_eta_ez_dakar_aurrerabiderik.htm Fri, 30 Dec 2022 15:31:14 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/222632/guztion_alardeari_erantzuna_eman_dio_hondarribiko_alkateak_eta_ez_dakar_aurrerabiderik.htm