<![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 23 Jan 2021 10:02:15 +0100 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Planeta bere biluzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/002/2021-01-22/planeta_bere_biluzean.htm Fri, 22 Jan 2021 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/002/2021-01-22/planeta_bere_biluzean.htm
Herrialdeen arteko mugak deus ez dira birusarentzat; halakorik ez balego bezala zabaltzen da, eta herrialdeka egiten diren balorazioek eta iragarpenek iraungitze data oso-oso laburra dute askotan. Argi ikusi da iragan hilabeteotan. Adierazpen hanpatuak egin dituzte hainbatetan politikariek, beren herrialdearen egoera ez dela hain txarra izango argudiatu dute, paparra goratuta, eta egoera aski larrietan egon dira handik gutxira. Denboraren joana zedarritzeko konbentzioak, berriz, usu jende pilaketetarako motibo izaten diren heinean, arrisku bat besterik ez dira: errazago eta bizkorrago zabaltzeko modu bat birusarentzat.

Beraz, zinetan garrantzitsua da halako egoeretan bizitzarentzat eta gizartearen bilakaera onarentzat ezinbestekoak diren antolakuntzei erreparatzea, horiek lehenestea eta zaintzea, eta gainerakoak aurreragorako utzi beharko direla argi eta garbi adieraztea. Horiei garrantzirik kendu gabe, horiek gizartean duten tokia onartuta, baina horien gainetik beste balio batzuk goratu behar direla oroitarazita.

Hilabeteak dira pandemia hasi zela, kontzeptu horiek jada oso ondo barneratuta behar lukete, baina oraintxe, berriki, Eguberriak «salbatzeko» ahaleginez jardun dute agintariek, eta konbentzio horien araberako portaerak lehenestera egin dute zenbait herritarrek. Orain ez, orain ez da inor halakorik esaten ausartzen, baina udaberria aurki hasiko da ate joka, oporraldien distira helduko da berriro, eta orduan, txertaketan aurreratuta ere oraindik prebentzio neurriak mantentzera egin beharko dela ia ziurtzat jota, nola jokatuko den ikusi beharko da. Halaber, txertoaren bidez immunizazioa lortu ahala zer-nolako jokabideak gailentzen diren ere ikustekoa izango da.

Aztertzekoa izango da norbanakoek, txertoa hartu ahala, oraindik hartu ez dutenekiko zer-nolako harremanak ehuntzen dituzten; era berean, immunizazioan aurreratuta dauden herrialdeek tasa apalagoetan dauden herrialdeekiko zer jarrera klase duten ere bai. Auzi etiko aski zailei erantzun behar izan zaie iragan hilabeteotan, beste asko atarian daude, eta adi egotea komeni da. Eta erakundeek, bereziki, eredu izan behar dute. Letra larriz nabarmendu behar litzateke hori; txertoa aldez aurretik, ezarritako irizpideen kontra, jartzen duten osasun agintariei buruzko albisteek giroa lohitu besterik ez dute egiten.

Adi egon behar da mundu zabalera begira ere: planeta bakarra baita, harreman joriz eta azkarrez josia. Alde horretatik, txertaketa herrialde orotan egiten dela bermatzea erronka garrantzitsua izango da. Jakin da AEB Ameriketako Estatu Batuek, gobernu berria eratu orduko, erabaki dutela munduan txertoak era «bidezkoan» zabaltzeko OME Osasunaren Mundu Erakundeak abian duen Covax programarekin bat egitea. Hauspoa eman diezaioke egitasmoari, eta pozgarria da. Izan ere, munduan birusa libre dabilen bitartean, zenbait eremutan immunitate tasa handiak lortuta ere, ez da erabateko konponbiderik helduko. Osasun egoerarik kalteberena dutenek sufrituko dute gehien, herrialde txiroenek, baina horren ondoriozko arrakalek mundu osoa kraska dezakete.]]>
<![CDATA[Izurriaren aurkako neurriak aski «gogorrak» direla esan du Illak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2021-01-21/izurriaren_aurkako_neurriak_aski_gogorrak_direla_esan_du_illak.htm Thu, 21 Jan 2021 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2021-01-21/izurriaren_aurkako_neurriak_aski_gogorrak_direla_esan_du_illak.htm
Lasaitasun eskea egin zuen ministroak: «Kontua ez da orain kolpean neurri gehiago hartzea; daudenak ondo ezarri eta itxaron egin behar da. Izan ere, badakigu ezarrita dauden neurriek funtzionatu egiten dutela». Oroitarazi zuen urriaren amaieratik indarrean dela propio izurriari aurre egiteko asmoz taxututako alarma egoera bat, sei hilabeteko iraupena duela, eta horren abaroan hainbat neurri har ditzaketela autonomia erkidegoetako gobernuek oraindik ere.

Eusko Jaurlaritzako ordezkariak izan ziren atzoko bileran neurriak hartzeko eskumen gehiagoren eske jardun zuten agintarietako batzuk. Aurretik iragarriak zituzten gobernuko buruzagiek eramango zuten proposamenaren zertzelada nagusiak, eta atzo arratsaldean plazaratu zuten zehazki zer eskabide eraman zituzten batzarrera. Agerikoa da neurriak zorrozteko nahia. Illaren adierazpenen ondotik, Iñigo Urkullu lehendakariak Twitterren erran zuen «aukera bat galtzen» ari dela.

Neurri sorta

Izan ere, proposatu zuten 19:00etatik aurrera establezimendu guztiak ixteko, eta jarduera klase guztiak bertan behera uzteko; nahi dute soilik botikak eta auto gidariei zerbitzua emateko errepideko guneak egotea zabalik. 20:00etatik aurrera kalean ez inor ibiltzeko eskea ere egin zuten; alegia, orain etxeratzeko aginduak ezartzen duen muga bi orduz aurreratzeko eskatu zuten. Herrien arteko joan-etorri guztiak ere mugatzea erantsi zuten proposamenera, eta espazio publiko zein pribatuetan, bizikideez aparte, gehienez ere lau pertsonako taldeak onartzea. Intzidentzia handia duten herrietan, ostatuak itxi egiten dira egun Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, taldeko kirol jarduerak ere bertan behera geratzen dira, eta irizpide hori bera «orokortzeko» eskatu zuten. Halaber, behin neurriok ezarrita, «hamabostean behin» berrikustea proposatu zuten Eusko Jaurlaritzaren izenean bileran parte hartu zuten ordezkariek.

Bileraren aurretik, Nafarroako Gobernuko eledun Javier Remirezek adierazi zuen «batere arazorik» ez dutela hainbat autonomia erkidegok eskumen gehiago eskatuz egindako eskakizunekin, eta ontzat eman zituen. Hala ere, azaldu zuen Nafarroan oraingoz etxeratze agindua 20:00etara aurreratzeko inolako asmorik ez dutela. «Egun eroso gaude ezarritako neurriekin». Zorroztera egin dute, gainera; asteotan bertan, esaterako, ostatuetako barruko aldeko jarduera bertan behera uztea erabaki dute, eta soilik terrazetan har ditzakete bezeroak.

Uste dute ondo ari direla

Otsailean eta martxoan izurriak izan zuen bilakaerekin alderatuta, orain kontrol estrategiak hobeak direla gogoratu zuen atzo Illa ministroak. «Inoiz baino test diagnostiko gehiago egin dira egunotan; dagoen ia dena atzematen ari gara». Onartu zuen, hala ere, egoeraren larria: «Egun zailak dira, eta halakoak izango dira datozenak ere». Horren aurrean, agintariek arduraz jokatu behar dutela argudiatu zuen: «Ondo esplikatu behar dira hartzen diren neurriak, eta azaldu behar da horien ondorioak ez direla berehalakoak izaten». Estrategiak gogortzera egiten bada, neurri horien ondorioez ere ondo gogoetatu behar dela azaldu zuen. Ohartarazi zuen ordutegietan aldaketak egin ahala, esaterako, egun ez dauden jende «kontzentrazioak» gerta daitezkeela, eta kontuan hartu behar direla halakoek izan ditzaketen arriskuak.

Nabarmendu zuen txertaketa ere martxan dela, eta epe ertainean sumatuko dela horren eragina. «Txertaketa planean ja milioi bat pertsona baino gehiagok hartu dute txertoa». Goraipatu zuen EB Europako Batasuna «irizpide bateratuekin» ari dela txertoak banatzen, eta «ekitateak» ardaztutako prozesua dela.]]>
<![CDATA[Izurriaren aurka neurri «gogorrak» ezarrita daudela esan du Illa ministroak, zorrozteko eskeen aurrean]]> https://www.berria.eus/albisteak/192534/izurriaren_aurka_neurri_gogorrak_ezarrita_daudela_esan_du_illa_ministroak_zorrozteko_eskeen_aurrean.htm Wed, 20 Jan 2021 07:46:25 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/192534/izurriaren_aurka_neurri_gogorrak_ezarrita_daudela_esan_du_illa_ministroak_zorrozteko_eskeen_aurrean.htm <![CDATA[Etxeratzeko ordua aurreratzea aztertzen ari direla esan du Zupiriak]]> https://www.berria.eus/albisteak/192298/etxeratzeko_ordua_aurreratzea_aztertzen_ari_direla_esan_du_zupiriak.htm Fri, 15 Jan 2021 08:09:06 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/192298/etxeratzeko_ordua_aurreratzea_aztertzen_ari_direla_esan_du_zupiriak.htm azken erabakiak, baina horiek gogortzea aztertzen ari da Eusko Jaurlaritza. Gobernuko eledun Bingen Zupiriak gaur elkarrizketa batean esan duenez, ebatzita dauden neurriak «oso gogorrak» diren arren, buruan duten erabakietako bat da etxeratze agindua aurreratzea: «Zortziak eta seiak artean jartzea». Bide hori bera hartu beharko dute, adibidez, Ipar Euskal Herrian, Frantziako Gobernuak atzo erabaki horren berri eman baitzuen. Naiz Irratian egin dioten elkarrizketa batean eman du Zupiriak asmoaren berri. «Lehendakariari gustatuko litzaioke, Frantzian egin duten eran, seietan edo zortzietan ezarri ahal izatea etxeratze agindua. Zenbaitek proposatzen duten konfinamendu erabatekoaren aldeko hautua egin aurretik, lehendakariak uste du badirela beste bide batzuk, eta hori izan daiteke bat». Zupiriak nabarmendu duEusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk behin baino gehiagotan eskatu diola Espainiako Gobernuko presidente Pedro Sanchezi horretarako era izateko aukera emateko. ]]> <![CDATA[Birusa hanpatuta dabil ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/004/001/2021-01-14/birusa_hanpatuta_dabil.htm Thu, 14 Jan 2021 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/004/001/2021-01-14/birusa_hanpatuta_dabil.htm
  ]]>
<![CDATA[Oxforden egin duten txertoa ere Europan onesteko prozedura martxan ipini dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2032/002/001/2021-01-13/oxforden_egin_duten_txertoa_ere_europan_onesteko_prozedura_martxan_ipini_dute.htm Wed, 13 Jan 2021 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2032/002/001/2021-01-13/oxforden_egin_duten_txertoa_ere_europan_onesteko_prozedura_martxan_ipini_dute.htm
Oxforden landu duten txertoak ere, gainerakoek bezala, ez du behin betiko baimenik lortuko oraindik; baldintzapean emandakoa da, eta txertoaren gaineko ikerketak egiten eta horien datuak ematen jarraitu beharko dute ikertzaileek. Baldintzapeko baimen horiek eman dira kasu honetan COVID-19aren izurriak sortu duen egoera larriari aurre egiteko. Hain azkar ematen ari dira baimen horiek, gainera, zientzialariek ere aparteko ahalegina egin dutelako, txertoak garatu ahala, horiei buruzko informazioa helarazten joan dira, eta hutsetik ez dute hasi behar izan orain txertoei oniritzia eman behar diren erakundeek. Txerto honek ere, merkatura irteten bada, «segurtasuna, eraginkortasuna eta kalitatea» bermatutako dituela oroitarazi zuten atzo Sendagaien Europako Agentziako eledunek. Erresuma Batua izan zen lehena txerto honi oniritzia ematen: abenduaren 30ean.

Esperantza handia dago txerto honetan. Hainbat abantaila nabarmendu dituzte adituek: merkeagoa da, eta, hotz handirik behar ez duenez, gailu arruntetan gorde daiteke. Horrek erraztu egingo du txertoa banatzeko ezarri beharreko logistika.

Modernaren txertoa

Oraingoz Euskal Herrian jarri diren txerto guztiak izan dira Pfizer konpainiak egindakoak. Aurki espero dira, ordea, Modernarenak ere. Atzo Espainiako Gobernuak adierazi zuen botika konpainia horrek egindako txertoz betetako 357 kaxa jaso zituztela, 37.500 dosi daudela hor, eta aurki hasiko direla autonomia erkidegoei ere horiek banatzen. Bruselatik heldu ziren atzo txerto horiek Espainiara, kamioiz; aurki antzeko operazioak ugaritu egingo dira, denera txerto horren 600.000 dosi jasotzekoak baitira Espainiako osasun agintariak. Arazorik ezean, Modernak helarazi dituen dosi horietako hainbat aste honetan bertan Osakidetzako profesionalen esku jartzea espero dutela esan zuen atzo Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Gotzone Sagarduik.

Hala ere, txerto horiek heldu aurretik ere, badute lana txertoak ipintzen. Pfizerrek ondutako txertoaren 31.500 dosi jaso zituzten aurrena, eta erdia baino gehiago jarrita dauzkate, azkena emandako datuen arabera. Asteon txerto horren beste 15.600 dosi heldu zaizkie, baina orotara 193.050 dosi jasoko dituztela esan dute. Pozgarritzat jo zuen, hala ere, atzo Sagarduik aurki Astrazenecaren txertoa ere merkatuan egon daitekeela jakitea. «Izan ere, halakoek ebatziko dute herritarrik gehienei txertoa noiz jarri ahal izango diegun».]]>
<![CDATA[Aldian aldiko lezioen herrena ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1967/003/001/2021-01-12/aldian_aldiko_lezioen_herrena.htm Tue, 12 Jan 2021 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1967/003/001/2021-01-12/aldian_aldiko_lezioen_herrena.htm The Lancet aldizkarian bat egin dute Europa osoko hainbat zientzialarik: artikulu bat argitaratu dute, eta, beste hainbat neurriren artean, zera eskatu diete agintariei, jardun «koordinatua» sustatzeko, kasuen jaitsiera iraunkorra bilatzeko, eta «epe luzeko ikuspegia izateko». Alde horretatik, unean unean hartu behar diren erabakiez harago, horiek behar adina hauspotzea ulergarria eta beharrezkoa dela onartuta ere, nahitaezkoa da gogora ekartzea zein den izurriaren benetako dimentsioa; tabernak zer ordutan itxiko diren behin eta berriz oroitaraztea baino askoz inportanteagoa. Udan argi eta garbi ikusi zen, adibidez, itxialdi estuaren ondoren, ezarritako mugak irekitzen hasi ahala, gizartean barneratzeko zeudela birusaren transmisioaren inguruko hainbat kontzeptu. Eta erakundeetako buruzagiek ere horien gaineko ezagutza urria erakutsi zuten; «normaltasun berriaren» inguruan egin zituzten adierazpen hutsalek, eta horretan oinarrituta hartu zituzten erabakiek, argi utzi zuten ezagutza eskas bat. Edota ezagutza izanda ere beste aldera begiratu nahiago izan zutela argi utzi zuten. Argi ikusi da berriz Eguberriotan; hainbat neurri arintzea onetsi da, jakinda ere horrek kasuen gorakada bat ekar dezakeela, egoera larriagotzea. Eta argi ohartarazi dute The Lancet-en bat egin duten ikertzaileek ikuspegi horrek duen arriskuaz: «Ezinbestekoa da kasuen murrizketaren abantailak komunikatzen jakitea. Neurrion arrakasta herritarren laguntzaren eta inplikazioaren araberakoa da, eta abantaila sozial eta ekonomikoen komunikazio egoki batek herritarren laguntza erraztuko du». Gizarte konbentzioen arabera neurriak aldatzen eta moldatzen joateak ez du batere laguntzen komunikazio horretan. Eguberrietan familiarekin elkartzekotan zebiltzan gizon-emakumez bete ziren orain dela aste bi hedabideetako kronikak; topaketa horietan kutsatu direla uste duten horien lekukotasunak bihurtu dira orain albisteak espektakulu bihurtzeko bazka. Gakoa litzateke behin eta berriz ohartaraztea, ordea, birusarentzat ez dela muga geografikorik, eta denboraren joana zedarritzeko gizakiok asmaturiko konbentzioek ere ez dutela geratzen. ]]> <![CDATA[Beste 640 positibo atzeman dituzte azken testetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/191933/beste_640_positibo_atzeman_dituzte_azken_testetan.htm Thu, 07 Jan 2021 12:55:03 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/191933/beste_640_positibo_atzeman_dituzte_azken_testetan.htm txertaketa hasi zen Ipar Euskal Herrian. Hegoaldean lehengo abenduaren 27tik ari dira. Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko arduradunek esan dute atzoez zutela txertorik jarrijaieguna zelako, baina gaur berriz hasiko direla kanpainarekin.]]> <![CDATA[Eslogan bat ez da aski izaten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/008/001/2021-01-02/eslogan_bat_ez_da_aski_izaten.htm Sat, 02 Jan 2021 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1876/008/001/2021-01-02/eslogan_bat_ez_da_aski_izaten.htm
«Gomendatzen diren irizpide berriak denbora luzez bete behar badira, edota gure egunerokoan oso errotuak dauden ohiturak aldatzea eskatzen badute, aldaketak ez dira erraz normalizatzen», onartu du Martinezek. Psikologia irakaslea da EHU Euskal Herriko Unibertsitatean Nahia Idoiaga; doktore tesian propio aztertu zuen izurrien eragina; ohartarazi du zaila dela gizartearengana heltzea oraingo egoerak eragindako «neke emozionala» kontuan hartu gabe: «Izan ere, neke horrek haserrea ekar dezake. Eta haserre horrek ekar dezake depresiorako joera, eta, azken buruan, kasurik ez egitea».

Martinezek adierazi du osasun arloan kontzientzia pizteko egin izan diren kanpaina askok ez dutela arrakastarik izan, edota eragin oso murritza izan dutela. «Azken hamarkadetako kanpainak kontuan hartuz gero, ikus dezakegu hainbat kanpainaren eraginkortasuna ez dela izan espero bezain ona, orokorrean eragin txikikoak izan direla. Munduan hiru kanpainak lortu dituzte emaitza onenak: tabakoa erretzearen aurkakoak, segurtasun uhalaren erabilera sustatzekoak eta ebola deuseztatzekoak».

Eta argi eta garbi izan behar da: kanpaina batek, bere horretan, oso eslogan indartsuak baditu ere, ezin du ezertxo ere konpondu, baldin eta koherentziazko sare batean ondo ehunduta ez badago. «Osasun publikoko kanpainak osasun komunikazio estrategia integral bateko osagai izan behar dira, ez pieza solteak».

Egokitutako mezuak

Bestetik, kanpainok garatzerakoan aintzat hartu behar da beti «testuingurua». Horren garrantzia nabarmendu du Martinezek: «Zabalduko diren momentuko egoera izan behar dute kontuan. Esaterako, orain negu giroan gaude, toki itxietan pasatuko ditugu ordu asko, eta, beraz, egoera horri egokitutako mezu bat izan behar lukete hizpide». Era berean, adierazi du ondo neurtu behar direla «mezua eta tonua» halako kanpainak egitean: «Mezuak, arriskuak ez ezik, portaera jakin batek dakartzan onurak ere erakutsi behar ditu, eta tonu hezitzailea da lagungarriena».

Bat dator Idoiaga, ondo neurtu behar da tonua: «Sentsazionalismoak ekar dezakeen ondorio bat da nekea». Zenbait kanpainatan, esaterako, berriki Jaurlaritzak abian duen Eskuak. Maskara. Distantzia deituan, COVID-19ak erietxeetako arta intentsiboetako unitateetan eragindako irudi gogorrak erakustera egiten da, eta ohartarazi du horrek arriskuak badituela. «Ez dakit non dagoen muga. Baina badakit gogortasun hori gehiegitan erakusteak ez garamatzala inora; gordintasunera ere ohitu gaitezke. Begira nola ohitu garen migratzaileen txalupak ikustera». Izurriarekin lotutako zenbait albiste ematean nagusitzen ari den gehiegikeria ere kritikatu behar dela erantsi du: «Txertoarekin dagoen albiste sorta hori, adibidez; ematen du Frantziako Tourra! Nor lehenago iritsiko! Horrelakoek ere ez dute batere laguntzen».

«Beldurraren» arriskuak

Mezu oso «dramatikoen» eraginak beti ez direla onak izaten esplikatu du Martinezek ere, eta badirela jarduteko beste era batzuk: «Irudien bidez, beldurra, pena edo tristura eragiten dute, eta halako sentimendu negatiboek ez dute epe luzerako erantzun egonkorrik sortzen. Aldiz, portaera baten eragin positiboak erakusteak, ahaleginak egitea bultzatzen du. Esaterako, kanpainek erakutsi beharrean gure portaerek maite dugun norbaiten heriotza ekar dezaketela, erakuts dezakete ezagutzen genuen bizitzara bueltatzea ekar dezaketela: zahar etxeetan ditugun nagusiak bisitatu eta besarkatzea, familiarekin elkartzea... Itxaropenean eragiteak sentimendu positiboak ernatzen laguntzen du, eta ahaleginak egitea egonkortzen du».

Uste du ildo horiek landu behar direla, portaera uzkurrak saihesteko: «Izan ere, mehatxua erakusten duten irudiek antsietate handiagoa eragin dezakete zaurgarriagoak diren herritarren artean, baita pandemiarekin nekatuta dauden herritarrengan ere. Kontrako erantzunak ekar ditzake: erresistentzia eta erreaktantzia».]]>
<![CDATA[«Arrazoizkoa da ziurtagirien bidez zenbait tokitarako sarbidea ematea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/004/001/2020-12-31/arrazoizkoa_da_ziurtagirien_bidez_zenbait_tokitarako_sarbidea_ematea.htm Thu, 31 Dec 2020 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1899/004/001/2020-12-31/arrazoizkoa_da_ziurtagirien_bidez_zenbait_tokitarako_sarbidea_ematea.htm
Izurria ikuspegi zabal batetik aztertu behar dela diozu. Zer zentzutan? Zeren falta ikusi duzu?

Krisi honetan erabili den estrategia izan da osasun publikoak pandemia batean klasikoki darabilena: jo da birusa kutsa dezaketen pertsonak identifikatzera, haien jarraipena egitera, eta bakartzera. Horrek, teorian, ongi funtzionatzen du. Baina lortu behar duzu kutsatuak identifikatzea, eta ez da hain erraza; gero haien jarraipen on bat egin behar da, eta, azkenik, pertsona horiek bakartu egin behar dira; azken pauso hori, bereziki, ez da erraza. Eta kutsatu askok ez bakartzea erabakitzen badute, paradigma hori jausi egiten zaizu. Eta hori ez da osasun publikoko arazo bat bakarrik. Bakartu behar duten pertsona guztiak bakartzea lortzeko, jo behar duzu, baita ere, ekonomian, psikologia sozialean, etikan, zuzenbidean eta soziologian adituak diren horiengana. Hor interbenitu behar zen.

Eta iruditzen zaizu ikuspegi zabal hori ez dela kontuan hartu?

Aintzat hartu dela pentsatzeko motiborik ez dago. Eta beste kontu bat ere badago, ni guztiz harrituta, eta areago, haserre ere banaukana: ez dakigu nola hartu diren erabakiak, nork aholkatu duen nor, zer eratan egin diren gauzak... Benetako arazoa da hori. Izan ere, halako egoeretan gardentasuna ezinbestekoa da. Gardentasunik ez baduzu, alor publikoaren sinesgarritasuna, agintariena, erori egiten da, eta halakoetan aldagai garrantzitsuena hori da: sinesgarritasuna.

Nondik nora uste duzu joango direla hemendik aurrera bioetikaren arloan osasun krisi honen harira sortuko diren itaunak?

Nire ustez, arazorik handienak sortuko dira egoera immunologikoarekin lotuta. Izan ere, txertaketak aurrera egiten duen heinean, herritarren portzentaje gero eta handiago bat izango dugu, printzipioz, gaitzaren aurrean immunizatuta; bitartean, ordea, herritarren beste zati batek babesik gabe jarraituko du. Beraz, birusaren aurrean kalteberatasun ezberdina duten pertsonak elkarrekin nola biziko diren asmatu beharko dugu. Oker egon nahi nuke, baina nire susmoa da hor arazoak sor daitezkeela. Izan ere, egun birusari aurre egiteko ezarrita dauden hainbat neurri mantenduko diren erabaki beharko da orduan. Mantentzen baditugu, litekeena da immunizatuta dauden pertsona asko ez oso pozik egotea. Esan dut: oker egon nahi nuke, eta agian denok izango gara oso solidarioak, baina ez dut garbi. Baina neurriak mantentzen ez badira, birusaren aurrean oso kaltebera izaten jarraitzen duen jendea arriskuan jarriko dugu.

Zer egin daiteke hel daitezkeen arazo horiek saiheste aldera?

OME Osasunaren Mundu Erakundea behin eta berriz esaten ari da zer egin behar den: test asko egin behar dira, gaitza kutsa dezaketen pertsonak identifikatu behar dira, eta bakartu; beste inorekin harremanetan ez jartzea lortu behar da. Hori da gakoa. Eta, ikuspegi horretatik, pertsonei kutsakorrak ez direla esanez ziurtagiriak ematea arrazoizkoa da, eta ziurtagiri horien bidez hainbat tokitarako sarbidea ematea. Izan ere, kosta ahala kosta saihestu behar da kutsatuta dagoen pertsona bat, adibidez, toki itxi batean sartzea: jendea kutsatzea.

Test gehiago egiteko aski baliabide ba al da? Zenbait herrialdetan, adibidez, hasi dira taldekako PCR testak-eta egiten. Izan daitezke bide bat halakoak?

Nik uste dut badirela baliabideak, baina gutxiegi erabili direla, edo modu zentzugabean ere erabili direla. Eta, esaterako, bai, taldekako PCRak egin daitezke zenbait egoeratan, eta aurreztu egin daiteke era horretan. Horiez gain, antigeno testak ere badira eskura, eta beste proba berritzaileago batzuk ere aurki hemen izango ditugu. Kutsatuak atzemateko gaitasuna esponentzialki handituko da epe labur batean.

Ondo, testak egitea oso garrantzitsua da. Baina zeuk aipatu duzu: positiboak bakartzea lortzen ez bada, ez da deus lortzen. Nola bermatu pertsona horiek ez direla arrisku izango?

Oso zaila da. Geolokalizazio sistemen bidez-eta, adibidez, egin dira ahaleginak, baina, pragmatikoki, ez da erraza, eta datuen babesari dagokionez ere ez. Beste aukera bat da pertsona horien etxeen atarietan Polizia jartzea, baina hori ere ez da oso funtzionala. Oso zailak dira halakoak. Hortaz, zer egin? Niri arrazoizkoagoa iruditzen zait beste printzipio honetan oinarritzea: zuk ezin duzu kontrolatu pertsona bat bere etxetik ez dela irtengo, baina bai ez dela zurean sartuko. Askoz ere errazagoa da bakartzea betetzen dela ziurtatzeko kontrolak zenbait toki itxiren atarietan jartzea...

Immunitate pasaportea da hori?

Oinarrian, bai. Oso ideia sinple bat dago immunitate pasaporteen atzean: nik ezin dut bermatu zu ez zarela etxetik irtengo, baina bai nirean ez zarela sartuko, baldin eta kutsa bagaitzakezu.

Baina nola lortu populazio osoa, immunitate egoerari dagokionez, identifikatuta egotea?

Logistika aldetik, izugarrizko erronka da. Kostuari dagokionez, berriz, nire ustez ez litzateke horrenbesterainokoa; ez gara ari estatu batek ordaindu ezin duen ezeri buruz. Atzean dagoena da: nola lortu jendeak maiztasun jakin batekin testak egitea? Maiztasun egokia litzateke, adibidez, hiru egunean behin proba bat egitea. Jakina, gero, birusaren intzidentzia metatuak behera egin ahala, urritzera ere egin ahalko litzateke. Toki batzuetan horrelakorik erakutsi gabe ibili ahal izango duen jendeak, baina bereziki arriskutsuak diren lekuetan, segurtasuna bermatzera egin beharko litzatekeela uste dut.

Baina horrelako erabakiak hartzen hasteko, bermatu behar litzateke mundu guztiak izatea eskatzen den maiztasunarekin testak egiteko era. Gainerakoan, ez al legoke gizarte ezberdintasunak handitzeko arriskua?

Hain zuzen ere, horren arazo handiena ekitatea da: bermatu behar duzu mundu guztiak egin ahal izango dituela testak, eta, gainera, eskuragarriak izango direla denentzat. Funtsezkoa da hori.

Osasun sistemak gai dira halako erronka bati aurre egiteko? Gainezka egon dira maiz, egoerari ezin erantzun...

Teknologia bat ez da garatzen beharrik ez dagoen bitartean; halako test kopuru handirik beharko zenik ez zen uste eta, hein batean, ulergarria da gaitasun hori garatu gabe izatea. Orain, ordea, testetan ikusten ari garen garapen teknologikoa izugarria da, eta hor geratuko da; ez da desagertuko eta, geroan pandemia bat bada, askoz hobeto egingo zaio aurre egoerari. Bestetik, esan dut lehen: gutxiegi erabili dira hainbat baliabide. Adibidez, PCRak egiteko gai ziren laborategi batzuk ez dira martxan jarri; krisiaren lehen aldian ez ziren erabili. Gainera, zera izan behar da kontuan: bakartzeek eta, zer esanik ez, konfinamendu kolektiboak dakarten kostua testenekin alderatu, eta proben aldeko hautua argia da.

Etengabeko lehia egon da ekonomiaren eta osasunaren artean. Nola argitu auzi hori?

Benetako auzia da, eta, bien arteko oreka topatzen ez bada, honek ez du funtzionatzen. Hortxe dugu, adibidez, sasoikako gripea: urtero jende asko hiltzen du, eta onartu egiten dira heriotza horiek; izan ere, ulertu da horri aurre egitea oso garestia litzatekeela. Orain, agian geure buruari galdetu beharko genioke zergatik onartu ditugun hainbeste heriotza. Orain usu esaten da: «Bizitza da aurrena, gero ekonomia doa». Ados, baina zergatik ez zen, bada, irizpide hori aintzat hartzen sasoikako gripearekin? Krisi honek gure kontraesan asko ageri-agerian utzi ditu.

Txertaketa planak martxan dira, eta, oraingoz txertaketa derrigorrean jartzeko erabakirik ez da ezarri. Auzia itxita dago?

Debate iruzurtia izan daiteke. Obligatzeko era asko daude, eta ez dute esanahi bera. Esaten duzunean ez dela derrigorrezkoa esan nahi baduzu ez zaiola inori indarrez txertoa jarriko, argi dago: hori ez da gertatuko. Uste baduzu ez obligatzeak esan nahi duela ez zaiela isunik jarriko txertoa ipini nahi ez dutenei, bada, iruditzen zait hori ere ez dela jazoko. Baina, aldiz, galdetzen badidazu, adibidez, utziko zaien hegazkinetan sartzen txertatu gabe dauden pertsonei, sinesgogorragoa naiz; areago, esaten badidazu prebentzio neurriei eutsiko zaien jada gizartearen parte handi bat txertoa jarrita dagoenean, hor guztiz sinesgogorra naiz; eta prebentzio neurri guztiak kentzen baditugu, sakonean, zera ari gara esaten: «Txerta zaitezte denak, bestela hemendik aurrera arrisku handi bat duzue».Txertatzera behartzeko era inplizitu bat da prebentzio neurriak kentzea.

Zer beste bide dago?

Hautu bat hori da; azken haututzat har daiteke denei esatea: «Txerta zaitezte». Baina bada beste era bat; adibidez, pertsona bati adieraztea, txertatu ez bada, eta hegazkin batean joan nahi badu, frogatu beharko duela ez dagoela kutsatuta. Kasu horretan jendeari esan diezaiokezu: «Egin testak, edo txertatu». Hori aukerak ematea da: ez da derrigorrean txertatzera behartzea.

Txertoaren babesetik kanpo geratuko diren horien arriskuen gainean kezka biziz ohartarazten ari zara. Aurrez ere egoera kalteberetan dauden pertsonak izango dira, gainera, ezta?

Nire ikuspegitik, argia da hori. Nik espero dut txertaketa eraginkorra izatea, eta herritarren parte handi bat konbentzitzea... Demagun herritar helduen %80 txertatzea lortzen dela. Oso ondo legoke, esan nahi luke populazioaren %65 inguru immunizatuta legokeela; izan ere, kontuan hartu beharko lirateke ez txertatzea erabaki duten pertsonak, txertoaren aurrean erantzunik izan ez dutenak, haurrak... Demagun, prozesuaren amaieran lau heldutik hiru immuneak direla. Uste duzu konbentzitu ahal izango litzatekeela jendea egoera horretan maskara erabiltzeko, tabernetan edukiera murrizteko, hegazkinean sartzean ez dakit nolako baldintzak betearazteko? Oso zaila izango da hori, oso zaila, eta gatazka sozial handi bat sortuko du horrek. Eta zein dira arrisku handiena izango dutenak? Bada, kalteberen diren horiek, noski.

Txertaketa kanpainek, beraz, arrakastatsuak izanda ere, ez dute birusa guztiz desagerraraziko. Baina hori ere azaldu egin behar da, ezta? Eta txertoari buruz berriak emateko orduan erabateko konponbidea dela adierazi da sarri askotan, ezta?

Jakina. Halako indarra du pentsamendu magikoak! Askotan mesianismoaren parekoa da! Ematen du salbazioa etorriko dela, txerto bihurtuta, txar guztiak kentzera. Ez da errealista. Asko lagunduko digu, baina arazoak egongo dira oraindik. Argi izan behar da populazioaren zati batengan txertoak ez duela eraginik izango, eta egongo dira pertsonak txertoa jartzeko erarik izango ez dutenak ere. Eta hori esan egin behar da. Gainerakoan, honako mezu hau gailen daiteke: «Ni txertatu nintzen, gainerakoak hor konpon! Jar dezatela txertoa eta kito». Egoera, ordea, hori baino konplexuagoa da...

Baina horrek dakar onartzea epe luzerako arazo bat dela izurriena. Ez da erraza hori barneratzea, eta instituzioek ere ez dute nahiago lorpenak erakustea?

Noski, errazagoa da aurki normaltasun batera itzuliko garen promesa egitea, baina ez da errealista. Ez da plazaratu behar egiazkoa ez den mezurik. Logikoagoa da serio hartzea, eta esatea: «Aizue, XXI. mendean bizi gara, teknologia oso aurreratua dugu gauza askotarako, has gaitezen plangintza serio bat egiten ikusteko nola lortzen dugun epidemien arazoari aurre egitea, eta areago, desagerraraztea, badugulako horretarako ahalmen teknologikoa». Baina serio hartu behar dugu; egokitu egin behar dugu.

Baina ez da erraza, ezta? Aldaketak egin beharko direla esan nahi du horrek, eta begira zer tema dagoen normaltasun hitzarekin. Itzulera da amets...

Bai, lehen esan dudan pentsamendu magikoarekin lotuta dago hori; oso polita da maitagarrietan sinestea. Baina errealitatea zera da: gure ingurua aldatu egiten da, beti aldatzen da, eta gizakiak iraungo du, egokitzen baldin badaki.

Etzi: Ugo Mayor]]>
<![CDATA[«Adinekoei ematen zaien balio urria dago honen muinean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/004/001/2020-12-30/adinekoei_ematen_zaien_balio_urria_dago_honen_muinean.htm Wed, 30 Dec 2020 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1899/004/001/2020-12-30/adinekoei_ematen_zaien_balio_urria_dago_honen_muinean.htm
Hilabete gogorrak izan dira adinekoen egoitzetan. Zer ikasi behar da jazo den horretatik?

Esperientzia izugarria izan da, tragikoa. Ez zegoen horrelakorik gure gidoian; ez gure bizi proiektuetan, ez instituzioen ikuspegian, ez eta, oro har, gizartearenean ere. Pandemia bat izan zitekeenik ere ez genuen uste; oso urrun geunden horretatik. Gertatu denetik ikasbiderik atera dugun? Urte batzuen buruan ebaluatu beharko dugu hori. Berez, esperientzia negatiboak izan badituzu, eta horietatik ikasi baduzu, horiek aldatzera egin beharko duzu, baina ez dago argi oraindik hori gertatuko den; ikusteko dago. Intentzio bakan batzuk ikusi dira, baina ikusteko dago. Oraingoz, zera dugu aurrean: esperientzia tragiko bat, bereziki tragikoa izan dena adineko pertsona edadetuenekin, eta are tragikoagoa oraindik ere egoitzetan bizi diren pertsona oso mendekoekin. Mundu osoan gertatu da hori. Hortxe dugu, adibidez, Kanada: garapen maila altua du, eredu da gauza askotan, eta egoitzetan izandako heriotzen portzentaje handienetarikoa du.

Arazo orokorra izan da...

Bai, eta adineko pertsonei gizarte modernoetan ematen zaien balio urria dago horren muinean. Lehendik ere bizitzaren zailtasun oso malkartsuetatik igarotako belaunaldi bat oso gogor erasan du izurriak, eta errealitate bat desestali zaigu: hobe zitekeen egoera batean bizi zirela ikusi dugu. Hori nondik dator? Zahartzaroari ez zaio baliorik ematen, eta karga baten gisan ikusten da sarri askotan.

Nolabait ere, beste aldera begiratzea izaten da joera nagusia?

Hain zuzen ere. Ez baita atsegina. Beste aldera begiratu, eta arazoak nola edo hala konpontzera egiten da, eta orain guk ikusi dugu, adibidez, eredu instituzionalarekin lotutako egoitza eredu bat dugula, munduko beste zenbait tokitan jada desagertutakoa, eta eredu hori ez dela egokia bizitzaren azken urteetarako.

Eredu hori ez da egokia. Zein eredu sustatu behar da?

Eredu instituzionala da, oro har, Euskadira begira, eta Espainiara begira, ohikoena. Ehun egoiliar baino gehiago hartzeko egoitzak izaten dira askotan, gelak partekatzea ohikoa izaten da, eta partekatzeko dira beste espazio asko ere: jangelak, bisitak egiteko tokiak... Jakina, espazio horiek birusaren transmisio tokiak izan dira. Eta horrek hein handi batean egiaztatu du, gainera, lehendik ere bagenekien zerbait: instituzio bat ez da bizitzeko toki natural bat, inondik inora ere ez. Non dago konponbidea? Bada, beste bide bat urratu zuten hainbat herrialdek orain dela 50 urte inguru. Birformulatu egin zituzten gune instituzionalizatu horiek; horietan dena erabakita baitago, pertsona zenbaki bat besterik ez baita. Erabaki zen beste inguru batzuen aldeko hautua egitea, etxe giroko bizikidetza komunitateak lehenestea, zortzi-bederatzi pertsonako bizikidetza unitateak sortzea, hamalaukoak gehienez. Etxeko bizitza sustatzen da horietan; bada sukalde bat, eta etxean bezala egotea bilatzen da. Profesional talde bat dute ondoan; ia-ia haiekin bizi dira. Horrek esan nahi du ez dagoela profesionalen aldaketa handirik. Horrexek, pandemia egoera batean, nabarmen urritzen du kutsatzeko arriskua; izan ere, lantalde egonkorrak izatea bilatzen da, nolabaiteko burbuilak sortzea.

Horrelakorik ezin izan da egin egungo ereduarekin. Izurri honetan argi ikusi da: adinekoak bakartzera egin da kasu gehienetan, eta kanpoan zituzten harremanak etetera. Usu hilabeteak egin dituzte bakartuta...

Lehen olatuan guztiz eten ziren pertsona horiek zituzten afektuzko harremanak, eta horren ondorioak guztiz suntsigarriak izan ziren, oso kaltegarriak; dokumentatuta daude. Orain, beste olatu bat badator, eta sortu diren burbuiletan ezin al dira, adibidez, egoiliarren ahaideak ere sartu? Ikusi dut horrelako esperientziaren bat; aukera eman dute, langileei PCR eta antigeno testak maiztasun jakin batekin egiten zaizkien era berean, senideren bati ere antzeko probak egiteko; berebiziko funtzioa bete dezakete.

Krisi honetan esan da zahar etxeek ez dutela erietxe izan behar; hotel ere ez. Saihestu beharreko ereduak dira horiek, ezta?

Jakina ez dutela erietxe izan behar! Erietxeak beharrezko baliabidea dira herritar guztientzat: guztientzat. Lehen mailako osasun arretak beharrezkoak direla esaten denean erabiltzeko dira erietxeak. Eta, jakina, adineko pertsonen kasuan ere berdin.

Egoitzetan bizi badira ere...

Edo kobazulo batean, berdin da. Dagokigunean joan behar dugu ospitalera. Izan ere, egoitza batek eduki behar ez dituen baliabide batzuk ditu erietxe batek. Egoitza batek, adibidez, ez du arnasgailurik izan behar. Pertsona batek arnasgailu bat behar badu, erietxean jaso behar ditu horretarako artak. Egoitza, berriz, pertsona horren etxearen ordezkoa da. Beraz, ez, egoitzek ez dute hotel izan behar; horietara bolada baterako joan ohi gara. Eta ez dute erietxe ere izan behar: horietara joaten gara gaixo gaudenean, osatzera. Egoitzak izan behar du nire etxearen parekoa: bertan zaindu egingo naute, seguruenera etxean baino hobeto, baina bertan duten antolaketak horretarako modua eman behar du.

Horretarako asko aldatu behar du egungo ereduak?

Asko, bai. Adibidez, iragarkietan-eta, oraindik ere badira adinekoen egoitzak, ematen dituzten zerbitzuen artean zera eskaintzen dutenak: pertsona ardatz duen arreta. Eta ni zur eta lur geratzen naiz, guztiz harrituta. Pertsona ardatz duen arreta ikuspegi etiko bat da, zehazten da hainbat jarduteko eratan, baina ez da zerbitzu bat; egiteko modu bat da, harremanak izateko era bat, taxu jakin bateko antolaketa eskatzen duena. Nik ez dizut pertsonan ardaztutako artarik ematen goizeko 11:00etatik 12:00etara ... Esparru kontzeptual bat da; jarduteko era bat. Esaterako, beti hitz egin behar dugu talde txikiez; ezin dugu hitz egin 21 pertsonako bizikidetza unitateez. Zu, normalki, ez zara beste 21 pertsonarekin bizi! Eta, esaterako, dementziak-eta dituzten pertsonentzat talde txiki horiek oso-oso mesedegarriak izaten dira. Aldiz, pertsona independenteei buruz ari bagara, haiek erabaki dezatela non egon nahi duten. Giroari ere erreparatu behar zaio: etxe giroa bilatu behar da. Egoiliarren logelek etxebizitza taxua izan behar dute, etxebizitza txikiena. Eta beraienak izan behar dute: beraien altzariak eduki behar dituzte, eta beraiek edota beren familiartekoek apainduta egon behar dute. Halakoek eramaten zaituzte toki hori zeurea dela sentitzera. Horrelakorik ez dugu gaur egun; ehun gela ditugu, adibidez, egoitza batean, eta denak igual-igualak.

Edota, esate baterako, egun ohikoa da ordura arte ezagutu ez duzun pertsona batekin bizi beharra gela batean...

Bai, orain arte esan ditudanak lotuta daude lortu behar den giroarekin; horiek dira akaso lortzen errazenak. Baina gero daude, baita ere, eguneroko bizitzaren antolaketarekin lotutako kontuak, eta horietan, noski, ezin da balekotzat jo zuk zure bizitzako azken bi urteak egitea ordura arte ezagutu ez duzun pertsona batekin, eta, gainera, zer, eta akaso oso gaixo dagoena, zu bezala. Eta, azkenik, zera bilatu behar da: pertsona horrek sentitu behar du egiten dituen jarduerek zentzuren bat dutela beretzat. Nola antolatuko dugu dena? Bada, pertsona horientzat egiten denak zentzu bat izateko moduan. Eta horretarako ezinbestekoa da pertsona horiek ezagutzea; jakin behar dugu bakoitzarentzat zer den garrantzitsua, eta, esaterako, zer bizi ohitura izan dituen. Hartara, bere ohitura horietara egokitzeko era izango dugu. Gainerakoan, egoiliarrak dira beti eskaintzen zaizkien baliabideetara egokitzeko ahaleginetan ari direnak. Eta hori ez da bidea; baliabideek egokitu behar dute pertsona horietara, aintzakotzat hartuta beren bizitzako azken fasean daudela.

Zuztarreko aldaketa bat da proposatzen duzuna. Arloko profesionaletara begira ere eragina izan beharko luke, ezta?

Planteamendu horizontalago batera egin behar da, eta lehen lerroan egon behar dute zaintzaileek. Zaintzaile emakumezkoek esan beharko nuke, andrazkoak direlako gehienak, baina gizonak ere gero eta gehiago izango diren esperantza dut, eta, gainera, horretara animatu nahi ditut; zaintza lanetan hasten direnean, bikainak dira horietako asko. Horretarako, jakina, duindu egin behar da zaintzaileen lana.

Krisi honek agerian utzi duen beste ikasbideetako bat ez da, hain justu ere, horixe?

Egiazki. Eta, hain zuzen ere, kontraesan ageriko bat dago hor. Zer, eta ondoegi tratatzen ez ditugun pertsonen esku uzten ditugu gure etxeko pertsona maiteen eta kalteberenak. Bitxia da. Geure adinekoak, esaten dugu, eta gero haiek zaintzen ari diren pertsonak usu prekarizatuta daude; etxeetan-eta dauden zaintzaileen artean, adibidez, ohikoak dira migrazio prozesuetatik datozen pertsonak, ordutegi oso traketsetan lanean ari direnak usu, eta zaintzarako baliabide egokirik gabe. Horrez gain, ez dute sentitzen egiten duten lanak inolako aitortzarik duenik. Proposatzen dugun ereduan, ordea, zaintzaileen lanaren aitortza ardatza da. Horregatik, pertsonak ardatz dituzten ereduez hitz egin behar da: ez da pentsatu behar zainduak diren pertsonetan bakarrik, zaintzen dutenei ere erreparatu behar zaie.

Zer trebakuntza klase izan behar dute zaintzaile horiek?

Egun, trebakuntza oso eskasa da; trebakuntza horretan erreparatu behar zaio arreta handiz adinekoei eman behar zaien tratuari. Zer-nolako harremana izango dut pertsona horrekin? Nola ezagutuko dut? Nola tratatuko dut? Nola ezagutuko ditut bere desioak eta gogoak? Horri garrantzia eman behar zaio. Hori dena ez da eskola batean ikasten; horregatik trebakuntza duala ezinbestekoa da bide horretan aurrera egiteko, eta, nolabait ere, abian da hori. Prozesu horretan, zaintzen dutenen ondoan egon behar dute trebatzen ari diren pertsonek: zer egiten den ikusten. Jakina, ikusten duten horrek ona izan behar du; bestela, alferrik. Behin bide hori urratuta, aitortu egin behar da profesional horien garrantzia, eta duin pagatu behar dira: soldatak duina izan behar du. Soldata garrantzitsua da, ez da ba izango!

Eta lan zama eramangarriak ere bai, ezta? Egun kexu dira langileak, iritsi ezinik dabiltzalako usu. Izurriak, gainera, egoera larriagotu duela esaten dute...

Hain justu, hori berrikusi egin behar da: egitura profesional guztia. Etxearen antzekoagoa den eredu batean, ardatza zaintzaileak dira, eta gero talde tekniko batzuk egongo dira laguntzeko, aholku emateko. Adibidez, bide horretan oso ondo laguntzen dute erizainek, egoiliarrek askotan arta konplexuagoak behar baitituzte. Erizaina eta zaintzaileak; horiek dira oinarria. Guztiek ondo trebatuta egon behar dute pertsona ardatz duen ereduan, eta ondo ulertu behar dute pertsona batek ahotsa duela, adierazten ez badu ere. Jakina, horrek egungo eredua berrantolatzea eskatzen du. Gai zaila da, baina dudarik ez da: era horretako bizikidetza unitateetan ardatza zaintzaileak eta erizainak dira, eta gainerakook lagundu egiten dugu.

Lantaldeen berrantolaketa gai zaila diozu. Publiko-pribatu dikotomiara begira ere, auziak erantzun bat baino gehiago izan ditzakeela argudiatu izan duzu...

Esperientziak, mundu osora begira, zera dio: finantzaketa publikoa bermatu behar da alorrean, eta ematen diren zerbitzuen ikuskaritzak ere publikoa izan behar du. Ez da ikuskaritza bakarrik, gainera, haragokoa da ardura: jarraipena ere egin behar da, eta baliabideen ondoan egon behar du alor publikoak. Ehuneko ehun bermatu behar da hori. Gero kudeatu daiteke, ordea, nire esperientziaren arabera, irabazi asmorik gabeko erakundeen bidez, eta, zenbaitetan, baita ekimen pribatuaren bidez ere. Administrazio publikoak egon behar du beti ondo-ondoan, baina auzia ez da soilik publikoa edo pribatua.

Bihar: Iñigo De Miguel Beriain]]>
<![CDATA[«Bizitza aldatu behar badut, azal iezadazu zergatik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/004/001/2020-12-29/bizitza_aldatu_behar_badut_azal_iezadazu_zergatik.htm Tue, 29 Dec 2020 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1913/004/001/2020-12-29/bizitza_aldatu_behar_badut_azal_iezadazu_zergatik.htm
Zientziak aparteko lekua hartu du. Haren inguruko dudak ere sortu dira. Esaterako, Txinatik zetozen mezuen oihartzuna bizkor ozendu zen urte hasieran, baina, hala ere, zenbait zientzialari guztiz ezustean harrapatu zituen izurriak. Kale egin zen gaiaz metatzen ari zen ezagutzaren transferentzian?

Segur aski, bai. Gauzak ez dira inoiz guztiz ondo egiten, eta prestatu gabe harrapatu gintuen honek. Gainera, behin gaia heldu zenean, eferbeszentzia handia egon zen, eta jende askok bere iritzia bota zuen: espekulazio asko egin ziren, gauza asko esan ziren. Horren ondorioz, infodemia handia egon da gai honekin lotuta. Denborak argitu ditu gauzak pixka bat: orain dauzkagun datuak fidagarriagoak dira, hobeak, eta orain ari gara gauzak esaten konfiantza handiagoarekin. Hala ere, oraindik gauza asko ikasteko dauzkagu; pandemia honetaz, birus honetaz, eta dituen ondorioez. Asko.

Aipatu duzu lehen asteetako eferbeszentzia, asaldura. Normala da gizarteak eta erakundeek, artega, zientzialariei argibideak eskatzea. Nola erantzun horrelako ataka gaitz batean infodemian jausi gabe?

Zientzia komunitateak, hasiera-hasieratik, inoiz egin gabeko zerbait egin zuen. Hori ere esan egin behar da. Lehen unetik sortu zen sekulako kolaborazioa mundu osoan. Bat-batean, milaka zientzialari lotuta zeuden, elkarrekin harremanetan, informazioa partekatzen, eta gauzak ikasteko bide eta tresna oso ahaltsu bat eman zigun horrek. Kontua da horrelako egoera batean oso zaila dela hasieran egiten diren lan eta argitalpen guztiak baloratzea, behar den bezala kontrastatzea... Eta orain material hori dena dago mundu guztiaren eskura: edonork har dezake, eta erabili. Eta esan dezake: «Begira zer esan zuen halako zientzialarik!». Ondorioz, jendearentzat zenbaitetan mezuak kontrajarriak izan dira, eta horrek elikatu du gizartean hainbat mezu zabaltzea. Hortik edan dute: kontrastatu gabeko iturri horietatik. Eta ez dago modurik hori kontrolatzeko. Begira zein zaila eta nahasia den kontu hori, egun adimen artifiziala erabiltzen hasi baitira datu baseetan iturri bibliografikoak baztertzeko eta interesgarriak eta baliagarriak izan daitezkeenak bakarrik hautatzeko...

Uholde bat baita…

Hori da. Eta pertsona bakar batek ezin du hori guztia aztertu, ez dago horretarako modurik. Baina, alde horretatik, hala ere, uste dut honetatik irakaspen bat baino gehiago aterako ditugula, eta baliagarriak. Hainbat ikertzailek diote pandemia hau dela aurrerago etor daitekeen beste pandemia txarrago baten atarikoa; alde horretatik, orain informazio uholde horri aurre egiteko erabiltzen ari garen modua, nolabait ere, entsegu bat da, eta hurrengoa datorrenean hobeto jakingo dugu nola kudeatu informazio hori dena.

Nola ez galdu, ezta?

Bi gauza daude. Batetik, informazio baliagarri asko egon daiteke lurperatuta: ezkutuan. Arazo bat da informazio hori eskuratu ezina. Beste arazo bat da, era berean, agerian dagoena, zirkulazioan dagoena, informazio txarra izatea, informazio okerra. Biak hartu behar dira aintzat.

Halako ataka batean, garrantzitsua da gizartea kultura zientifiko baten jabe izatea. Zer erakusten ari da, oro har? Nota jar dakioke erakutsi duen mailari?

Ez naiz ausartzen nota bat jartzen. Hala ere, zehaztapen bat egin nahiko nuke hor. Kulturan jantzia den gizarte bat da helburua: kultura oso zentzu zabalean ulertuta. Eta kultura horren barruan, kultura zientifikoa. Testuinguru honetan, kultura zientifikoaz ari garenean, ni ez naiz ari bakarrik epidemiologiaz, edo mikrobiologiaz, edo birologiaz... Ari naiz, orokorrean, ezagutza eskuratzeko prozesuez, horren muineko kontzeptuez. Oso inportantea da jakitea, adibidez, zientzia ez dela erabat finkatuta dagoen ezagutza multzo bat. Egunero ari da berrikusten, berraztertzen, zuzentzen. Horren arabera, kasu honetan, adibidez, aste batetik bestera, edo hilabete batetik bestera aldatzen ari da fenomeno honen inguruan daukagun irudia, eta irudi aldaketa horren arabera, baita hartu beharreko neurriak ere. Zer gertatzen da? Pentsatzen badugu zientzia ezagutza finkoen multzo bat dela, ez dugu ulertzen mezuak zergatik aldatzen diren pandemiaren garapenean zehar, eta zailago onartzen ditugu esaten zaizkigunak, ematen zaizkigun gidalerroak. Gero, bestalde, halako egoeretan oso inportantea da konfiantza: zientzialariengan, komunikatzaileengan, agintariengan. Baina konfiantza hori eduki ahal izateko, kapazitate kritiko bat eduki behar da; bestela, ez da konfiantza izango, beste gauza bat izango da...

Txotxongilo bat izatea…

Bai, hori da; besteen eskuetan jartzea era itsu batean. Ez dut uste hori egokia denik. Baina ikuspuntu kritikoa izateko, ezagutza izan behar da, kasu honetan esan dudan horri buruz: ulertu behar da ezagutza nola sortzen den, oso inportantea da hori. Ez bakarrik horrek laguntzen digulako gauzak hobeto egiten: baita estamentu ezberdinekiko konfiantza sendotzeari begira ere. Orain bizi dugunaren gisako egoeretan, oso inportantea da hori. Nik horren falta sumatzen dut.

Agintariek irizpide asko ebatzi dituzte zientzian oinarrituta ari direla esanez. Zer sendotasun erakutsi dute zientziaren eta instituzioen arteko zubiek?

Ez dakit zer mekanismo erabili diren. Oraindik ez dakit nondik iristen zaien agintariei informazioa; badakit aholkulariak dituztela, batzordeak dituztela, baina ez dakit...

Gardentasuna falta izan da?

Hasieran, bai. Argi eta garbi. Gero, nik uste dut gauzak gardenagoak izan direla, gero eta hobeto dakigu zer dagoen. Baina hasieran... Adibidez, existitzen ez zen batzorde bat asmatu zuen Espainiako Gobernuak. Hori ezin da egin, zeren eta, behin ja hori gertatu eta gero, jendea ez da fidatzen, ez dizute sinesten. Hala ere, ni, gardentasunaz harago, orain gehiago kezkatzen nau pedagogiarik ezak. Adibidez, autoan nentorrela, irratian entzun dut Eusko Jaurlaritzaren iragarki bat, esanez eskuak, distantzia eta maskara garrantzitsuak direla... Ados, hori eslogan bat da, oso ondo dago, baina non dago azalpena? Nik azalpena ez dut inon ikusten.

Komunikazioan zer hobetua egon dela iruditzen zaizu?

Argi eta garbi. Nik kontsumitzen ditudan hedabideak Internetekoak dira; horietan ez dut ikusi, ez baldin badira oso espezializatuak, azalpen egokirik. Hor, Kultura Zientifikoko Katedraren arduradun gisara, autokritika egin dezaket. Guri ere badagokigu lan hori egitea, eta agian ez dugu egin egin behar genukeen intentsitatearekin. Baina egia da nirearen moduko erakunde batek eta beste batzuek ez ditugula administrazioak dituen baliabideak. Beraz, nik autokritika eginez ere, uste dut erantzukizun handiena administrazioena dela. Eta nik ez dut azalpenik ikusi: zergatik eteten da birusaren transmisioa hau eginda edo egin gabe, edota zergatik eraman behar dut maskara kalean bakarrik noanean... Arrazoi bat dago gauza guztietarako. Zergatik ez dituzu ematen?

Argibide falta horrek zaildu dezake jendearengana heltzea?

Bai noski. Nik erabat aldatu behar badut nire bizitza, behintzat azal iezadazu zergatik. Igual ez dut ulertuko, baina arrazoiak ematen badizkidazu, behintzat, jakingo dut badagoela zerbait horren atzean, eta konfiantza sortuko da hor. Hori da nik egiten dudan gogoeta.

Txertoa hemen da. Aro honetan ere berebiziko garrantzia izango du komunikazioak...

Erabatekoa. Hor gauza asko nahasten dira. Batetik, botika konpainien interesak, zenbaitetan jokatzeko moduagatik-eta mesfidantza sortzen dutenak. Bestetik, hasieran populazioaren kopuru txiki bat txertatuko dute. Aldiz, etengabe esaten ari bazara badatorrela txertoa, jendeak pentsa dezake hau amaitzeko zorian dagoela; inkontzienteki bada ere, erraza izan daiteke hor jendeak jokaerak laxatzea.

Gauza positiboak nabarmentze aldera, txertoa lortzeko prozesua, hain bizkorra, lorpen izugarria izan da, ezta?

Bai, bai. Errekorra izan dela esan dut, eta halaxe da: normalean, txerto bat lortzeko, hamar bat urte behar dira; hau, berriz, hamar hilabetean lortu da. Eta ez txerto bat; ja hiru erabiltzeko eran daude, eta beste batzuk oso aurreratuta, eta teknologia ezberdinetan oinarrituta, gainera. Eta hori oso ona da. Zeren eta igual txerto bat ezingo baita erabili pertsona jakin batzuekin, edo arazo jakin batzuk dituztenekin. Ikuspegi zientifikotik, sekulako garaipena da. Eta horrek beste gogoeta bat sortzen du. Orain arte, aipatu dugu jendeak zientzian izan dezakeen mesfidantza; gauzak ez badira ondo ateratzen hasieratik, hori hor egon daiteke. Baina, bestalde, zera dago argi: zientziarik gabe, arazo hau benetan oso-oso larria litzateke. Hortaz, igual kritikoa izan zaitezke zientziaren funtzionamenduarekin, edo botika konpainiekin, bai; baina hortik ez badator konponbidea, ez da beste inondik etorriko, eta nik uste dut ideia hori hor geratuko dela, eta ezagutzari garrantzi handiagoa emango zaiola. Begira, duela ehun urte oso garbi zegoen hau, txertoak garatzen hasi zirenean, edo antibiotikoak: onurak oso nabarmenak ziren. Jendea oso gazte hiltzen zen, eta horiei esker utzi zion jendeak gazte hiltzeari. Behintzat, gure munduan. Badaramatzagu hamarkada batzuk zeintzuetan oso arraroa baita jendea gaztaroan edo haurtzaroan hiltzea; normaltzat hartzen dugu jendeak urte asko betetzea. Hori horrela denez, eta hori normaltzat ematen dugunez, ez dugu baloratzen hori edukitzeko zer bide egin behar izan den. Orain, hau heldu zaigu, eta ikusi dugu ziurtzat ematen zela hori, baina etor daitekeela honen gisako arazo bat eta ipin dezakeela dena hankaz gora.

Egon dira mezu negazionistak. Anekdotatzat jo behar dira?

Ez, ez dira anekdotatzat hartu behar. Uste dut garrantzia eman behar zaiela, eta eraman behar gaituztela horrelakoak ez gertatzeko estrategia batera. Eta horrek zerikusia du kultura zientifikoarekin, baina ez horrekin bakarrik: harremana du, halaber, jendeak ezagutza eta kultura oro har bere egiteko dituen baliabideekin.

Zientziak berak zenbaitetan azalpenak ematean duen umiltasun falta ez al da arazo?

Uste dut oso inportanteak direla umiltasuna eta zuhurtasuna, biak. Onartu behar dugu gerta daitekeela orain dakigunak hemendik sei hilabetera ez balio izatea: horren ordez beste gauza batzuk edukitzea.

Baina, era berean, irmo defendatu behar da unean uneko ezagutza, ezta?

Bai, ez daukagulako besterik. Baina zuhurtzia eta umiltasuna: biak dira oso inportanteak. Ez horrenbeste zientzialarien aldetik; zientzialarien eginkizuna da ezagutza sortzea, ezagutzaren aurrerapenaren mugetan egotea, labanaren ahoaren ertz-ertzean... Hor egon behar dute. Niri ez dit beldurrik ematen zientzialari batek esateak: «Hau honela da». Etorriko dira beste batzuk ezetz esatera. Aldiz, gero zientzia gai horiek gizartera zabaltzean, inplizituak behar lukete hor zuhurtasunak eta umiltasunak. Nik beti esaten dut: «Gaur dakigunaren arabera: hau. Gaur ditugun frogen arabera»... Eta noizean behin «oker nengoen» esatea ere oso inportantea da. Oker berba erabiltzea. Zergatik ez? «Oker nengoen, zeuden ebidentziak ez zirelako zuzenak; orain, hobeak dira. Eta igual orain esaten dudana hemendik sei hilabetera zuzendu beharko dut berriro. Baliteke». Ezagutzak horrela egiten du aurrera.]]>
<![CDATA[Labik bere hartan utzi ditu Gabonetarako emandako irizpideak]]> https://www.berria.eus/albisteak/191336/labik_bere_hartan_utzi_ditu_gabonetarako_emandako_irizpideak.htm Fri, 18 Dec 2020 07:31:32 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/191336/labik_bere_hartan_utzi_ditu_gabonetarako_emandako_irizpideak.htm <![CDATA[Hilaren 27an hasiko da txertaketa Europako Batasunean]]> https://www.berria.eus/albisteak/191284/hilaren_27an_hasiko_da_txertaketa_europako_batasunean.htm Thu, 17 Dec 2020 07:34:32 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/191284/hilaren_27an_hasiko_da_txertaketa_europako_batasunean.htm <![CDATA[Gabonetako plana gogortzeko prest daude agintariak]]> https://www.berria.eus/albisteak/191234/gabonetako_plana_gogortzeko_prest_daude_agintariak.htm Wed, 16 Dec 2020 19:53:42 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/191234/gabonetako_plana_gogortzeko_prest_daude_agintariak.htm Eguberritarako aurreratutako planaren irizpideak, eta horren berri emango diela autonomia erkidegoei. Autonomia erkidego gehienek onduak dituzte irizpide horien araberako planak, eta horiek gogortzeko prest daudela adierazi zuen atzo Eusko Jaurlaritzaren izeneanBingen Zupiria bozeramaileak ere; ohartarazi zuen datuen bilakaerak okerrera egingo balu eta «arriskua» ekarriko baluez dutela baztertzen urtarrilaren 11 baino lehen neurriak gogortzea. Horixe bera berretsi du gaur goizean Iñigo Urkulluk; are, Eguberriak hasi aurretik ere akaso neurriak zorrozteko urratsen bat egingo dutela adierazi du: «Aukera bat da». Urkulluk, hala ere,nabarmendu du datuekbilakaera ona izan dutelaAraban, Bizkaian eta Gipuzkoan:"Eboluzioa ona da. 100.000 biztanleko 850 kasukotasa ere izan genuen, eta orain 300 ingurukoa dugu. Denon artean lortu dugu hori". Gabonen atarian neurriak zorroztera egin dute hainbat herrialdek;adibidez, Erresuma Batuak eta Alemaniak. Antzeko erabakiak hemen ere ikus daitezkeela adierazten ari dira orain bertako osasun agintariak, neurrien arintze bat agindu bezain pronto. Horrek argi uzten du egoera epidemiologikoa ez dela batere ona oraindik. Orain neurriak sobera arintzera egiten badaizurriaren «hirugarren olatu bat» oldartu daitekeela ohartarazi du Sanchezek, eta, orain arteko «borroka» guztia aintzat hartuta, adi jarraitzea ezinbestekoa dela gogoratu du. Asteok igarota, txertoa jartzen hasita, izurriaren kontraurrats irmoagoak egitenhasteko esperantza dute osasun agintariek.]]> <![CDATA[Asteotan izurriaren kontrako neurriak «indartu» beharko liratekeela esan du Rafael Bengoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/191119/asteotan_izurriaren_kontrako_neurriak_indartu_beharko_liratekeela_esan_du_rafael_bengoak.htm Mon, 14 Dec 2020 11:15:54 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/191119/asteotan_izurriaren_kontrako_neurriak_indartu_beharko_liratekeela_esan_du_rafael_bengoak.htm Eguberrietara begira hartutako hainbat neurri. Esaterako, tabernak zabalik daude larunbatetik, baina horietan mugak zorroztu egin behar liratekeela adierazi du: «Tabernen barruko aldeak itxi egin behar dira, eta terrazetan galarazi egin behar da erretzea». Prebentzio neurrien garrantzia nabarmendu du: «Eguberrietan egoera nahasia bada, hirugarren olatu bat sor daiteke». Familia topaketak-eta saihestu egin behar direla oroitarazi du: «Utz ditzagun datorren urterako, egoerak normaltzera egiten duenerako». Urte berriaren hasieran orduan ospatzeko esan du: «Jan ditzagun mahatsak abuztuan». Alemania jo du eredutzat, han neurriak zorrotu egin baitituzte orain: «Haien ildoari jarraitu beharko genioke, nolabaiteko normaltasun baten bila ibili bitartean». Beste biderik ez dagoela uste du: «Uda ameskeria bat izan zen». Adierazi du urtearen hasieran txertaketa kanpainak hasiko direla Europa osoan, eta , ondo bidean, heldu den urteko urrirako biztanleen %70 immunizatuta egongo direla. Horrregatik, heldu den urtera begira «esperantzarako» motiboak badirela pentsatzen du. ]]> <![CDATA[Hemezortzi minutu zelofanezko?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/005/002/2020-12-11/hemezortzi_minutu_zelofanezko.htm Fri, 11 Dec 2020 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1898/005/002/2020-12-11/hemezortzi_minutu_zelofanezko.htm Zaindu nazazu (gutxienez) bi orduz kanpaina abian jarri zuenean, hainbat datu eman zituen ezagutzera: Bizkaian, 60 minutu baino ez zaizkio eskaintzen egunean adineko bakoitzari; Araban eta Nafarroan, 88; Gipuzkoan, 92. Bakoitzak gutxienez 120 minutu beharko lituzkeela aspaldi esaten ari dira. Adinekoen senitartekoen partetik ere, gero eta ohikoagoa da arta osoago baten eskea. Eta izurriak, gainera, areagotu egin du horien guztien kezka.

Gipuzkoako Diputazioak, pandemia betean, Eguberriak hurbil diren honetan, adinekoen arta hobetzeko neurri jakin batzuk zehaztu nahi izan ditu asteotarako, eta zehaztu egin du zenbat arta minutu gehiago jasoko dituen bakoitzak: hemezortzi. Hala kontatuta, opari bat dirudite: zelofanez bildutako hemezortzi samurtasun minutu. Eta eskubide bat izan behar lukete laztanek, irriek. Egunotan, greban dira Gipuzkoako zahar etxeetako langileak, lan baldintza hobeen eske. Astero, kalean dira egoiliarren senitartekoak, artan dauden gabeziekin arduratuta. Mutu, egunero, milaka andre eta gizon daude zahar etxeetan. Opariez harago, neurriak behar dituzte.]]>
<![CDATA[«Lehen, hobeto, xomorro xahar hau sartu arte»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1972/002/002/2020-12-08/lehen_hobeto_xomorro_xahar_hau_sartu_arte.htm Tue, 08 Dec 2020 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1972/002/002/2020-12-08/lehen_hobeto_xomorro_xahar_hau_sartu_arte.htm
Egoera epidemiologikoaren arabera, egoitzetan martxotik hona birusari aurre egiteko hartu behar izan dituzten prebentzio neurriak aldakorrak izan dira; baita Zestoako honetan ere. Ekarri dute, gizarte osoarenak nola, egoiliarren askatasunak murriztea. Zahar etxeen kasuan, gainera, COVID-19ak adinekoen artean duen larritasunak eraginda, are estuagoak izan dira erabakiak. Positiborik ez dute izan San Juan egoitzan, eta pozgarria da hori, baina nostalgiaz oroitzen du Igarataundik etxeak izurria heldu aurretik zuen irekitasuna, hango libertatea: «Lehen, ez zegoen mugarik nahi zuena sartu eta ateratzeko, edota kanpora irteteko, eta elkarri kontuak esaten jarduteko. Orain, ordea, ordu erdikoak izaten dira bisitak; denbora gutxi da hori. Denbora gutxian ere kontu asko esaten ditugu guk, ahal den guztiak; baina lehengoaren falta sentitzen dugu».

Nahieran etxekoak ezin ikusi, pena hori du Arakistainek ere: «Izan ere, ilobak asko maite ditugu; haiek ere bai gu. Orain, baimena eskatu behar izaten dute etortzeko». Etxe barruan ere, lehengo libertaterik ez dute orain: mugatuak dituzte mugimenduak. «Gu, adibidez, hirugarren solairuan bizi gara; orain hantxe egiten dugu guk bizimodua».

Hala ere, etxeko abaroari esker, prebentzio neurri horiek ekarri duten bakartzea eramangarriagoa dela uste dute. Elkarren babesa ere estimatzen dute: «Hitz egiteko-eta, bi gara». Halakorik gabe, beste jende askorentzat hilabeteok «gogorragoak» izango ziren uste argia dute. Burua argi, zerekin entretenitua badute, gainera, biek. «Nik, adibidez, pintatu egiten dut asko», azaldu du Arakistainek. «Ni lorategiko lanetan orduak egindakoa naiz», esplikatu du Igarataundik.

Badute albisteen berri: badakite izurria zertan den. Gauetan erreparatzen diete maiz, logelan: «Oso kuarto ederra daukagu». Han, telebistaren aurrean, mundura begira jartzen dira: «Txertoarekin hastera doaz; zaharrei eta haien zaintzaileei jartzen hasiko dira».]]>
<![CDATA[«Nekatua ateratzen nintzen, baina lantaldeaz harro»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/004/001/2020-12-08/nekatua_ateratzen_nintzen_baina_lantaldeaz_harro.htm Tue, 08 Dec 2020 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1930/004/001/2020-12-08/nekatua_ateratzen_nintzen_baina_lantaldeaz_harro.htm
Prebentzio neurri zorrotzak hartu behar izan dituzte egoitzetan COVID-19 kasuak saihesteko, eta horrek, kasu askotan, egoiliarren bizitzak gainerako herritar askorenak baino zedarri estuagoetara eraman dituela aitortu du Elosegik: «Hemen kolektiboak indarra hartzen du norbanakoaren gainean, eta neurriak mugatuagoak dira». Neurri zorrotz horien ondorioak maiz ikusten ditu: «Osasun emozionalean, funtzionalean eta kognitiboan». Egoiliarrak senitartekoen bisitarik gabe egon dira maiz, edo horiek oso murriztuta: «Eta batzuek ez dute ulertzen: 'Zergatik ez datoz?'. Langileok hor saiatu behar izan dugu familiaren goxotasuna ematen, ahal izan dugun neurrian. Familientzat oso gogorra izan da. Esan izan digute: 'Agian amaren azken negua izango da; ez nago harekin'. Oso gogorra da hori».

Martxotik hona lantaldea asko «trinkotu» dutela esan du: «Askotan ateratzen nintzen lanetik nekatuta, gehiago ezin nuela, baina lantaldeaz harro. Hori izan da parte positiboa; harro egoteko erako taldea egin dugu». Miresmenez ari da: «Jendea hemen uzten ari da arima, larrua eta dena; ahal zena eta gehiago egin dugu». Eta eskuak falta izan dira lanerako? «Une batzuetan, bai». Asteon bi greba egun deituta daude sektorean; ulertzen du zergatia, eta bere egiten du aldarria. «Nahi nuke hau dena ez ahaztea, oso sektore prekarioa baita; oso gaizki pagatuta dago maiz». Hura bezala egoitzetan dauden medikuek-eta ere, adibidez, Osakidetzakoek baino soldata apalagoak dituzte. Trebakuntza ona ere usu ez dago bermatuta: «Osakidetzan ez zaituzte hartzen espezialitaterik gabe; hemen, ez da horrelakorik eskatzen». Lantaldeen prestaketa ona, hein batean, «bokazioak» bermatzen duela esan du, eta «heterogeneoa» izaten dela arta: «Guk, adibidez, osasun talde indartsua dugu, baina geuk egin dugulako».]]>
<![CDATA[«Ez digute egin galdera hau: 'Zer behar duzue?'»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2022/005/001/2020-12-08/ez_digute_egin_galdera_hau_zer_behar_duzue.htm Tue, 08 Dec 2020 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2022/005/001/2020-12-08/ez_digute_egin_galdera_hau_zer_behar_duzue.htm
Pandemiak eragotzi egin die jarduteko era hori: «Orain mugak sortu behar izan ditugu; dena sektoreka banatuta dago, eta erabat mugatuta egin behar dugu lan: toki bateko eta besteko erabiltzaileak ezin dira nahastu, langileak ezin dira nahastu...». Kanpoko bisitei begira, antzera: «Lehen sartzen ziren aterik jo gabe, nahi zutenetan, nahi zuten tokitik...». Orain, ezin: «Ordu jakin batzuetan etorri behar dute, denbora jakin batean». Pena hori dute: «Gure filosofiari begira, aldaketa handia izan da». Beharrezkotzat dauzka, hala ere, neurriak: «Zorroztasuna ezinbestekoa zen; bestela, gero gogorra da: sartzen den tokian, izugarria da».

Mugak ezarrita daude. «Orain dagokigu horien barruan ahalik eta zerbitzurik onena ematea. Ahalegin horretan gabiltza». Eta lortzen dutela adierazi nahi du, hedabideetan zabaldu diren hainbat mezuk arduratuta: «Zaharrak ondo daude, hori ere nabarmendu nahi nuke: ondo zainduta daude». Baina langileek, horretarako, «esfortzu» handia egin behar izan dute. Hasieran, beldurraren beldurrez, «itxialdi» bat egin zuten langileek egoiliarrekin, hilabetekoa. «Pixkanaka joan gara neurriak egokituz, ahalik eta modu seguruenean».

Ez dira bakarrik sentitu: «Babesa, protokolo mailan, teknikarien partetik-eta izan dugu». Osakidetzako medikuek artatzen dituzte egoiliarrak; haiekin ere ondo moldatu dira. «Baina agerian geratu dira sektore honen gabeziak; lehendik ere arazo asko daude; hor daude grebak, lan itunik gabe daude langileak... Eta egoera horretan langileok izan dugun jarrera nabarmentzekoa da. Langileen konpromiso maila izugarria izan da». Horregatik, zurrunbilotik aterata, «maila politikoan» sektorea «duintzera» egin behar dela uste du. Eta egoitzek egindako lana baloratu egin behar dela. «Baliabide pila bat jartzen ari gara, lan egiteko era askoz ere zorrotzagoa dugu, eta ordainetan ez dugu ezer jaso». Arrangura hori du: «Egoitzoi ez digute egin galdera hau: 'Zer behar duzue?'. Gertutasun horren falta sentitu dut nik».]]>