<![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 23 Sep 2019 18:15:24 +0200 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Osakidetzak lan eskaintza publiko bat antolatu du 215 sendagile hautatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/171214/osakidetzak_lan_eskaintza_publiko_bat_antolatu_du_215_sendagile_hautatzeko.htm Tue, 17 Sep 2019 21:26:24 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/171214/osakidetzak_lan_eskaintza_publiko_bat_antolatu_du_215_sendagile_hautatzeko.htm ondu duen eredu berriarekin. Irregulartasunak saihestea du helburu, luzea izan baita aurreko lan deialdian hainbat etsaminetan izandako filtrazioen gaineko salaketen inguruko albisteen lorratza: hain justu, auzibide bat martxan da hainbat espezialitatetako probak ikertzeko. Iruzurraren inguruko berri horien ondorioz, hainbat dimisio gertatu dira; besteak beste, aurreko Osasun sailburu Jon Darponena. Deialdi horren atzetik, gehiago helduko direla esan du Murgak: erizain lanpostuekin ere egin nahi dute aurki, adibidez, oposizio bat. Horren premia handia dela oroitarazi dute maiz erizainen ordezkariek. Esaterako, gaur SATSE sindikatuak salatu du uda honetan erizain gabezia agerikoa izan dela, eta osasun sistemak "aurreikuspen falta" erakutsi duela. Egoera horren ondorioz, langileek "aparteko lan zama" izan dutela kritikatu du. Beharginak egonkortzeko neurririk hartu ezean, profesionalek "ihes egiteko" arriskua dagoela esan du. ]]> <![CDATA[Elgorria zabal ez dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1921/008/001/2019-09-17/elgorria_zabal_ez_dadin.htm Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1921/008/001/2019-09-17/elgorria_zabal_ez_dadin.htm
Eusko Jaurlaritzako Osasun Saileko ordezkariek, adin tarte jakinik aipatu gabe, txertatuta egotearen garrantzia nabarmendu zuten orain aste bi, Bilbon eginiko agerraldi batean. «Garrantzitsua da pertsona bakoitzaren egoera berrikustea», azaldu zuen Txertaketen Aholku Batzordeko presidente Txema Arteagagoitiak. «Familia medikuarengana beste zerbaiten harira doazenean, horren gaineko galdera egin dezakete», esplikatu zuen. Oro har, Osasun Saileko adituek ez dute ikusten elgorria zabaltzeko «arrisku epidemiologikorik», baina adi egon behar dela pentsatzen dute; izan ere, urte askoan ia desagertuta egon ostean, azken bi urteotan berriz agertzen hasi dira hainbat elgorri kasu. Zehazki, hamasei atzeman dituztela onartu dute Osasun Saileko buruek: «Gehienak inportatuak izan dira. Kanpoan bidaiatzen ibilitako pertsonei atzeman zaizkie».

Espainiako Osasun Ministeriotik orain eman duten irizpideaz harago, Osakidetzan pazienteen txertaketaren gaineko «berrikusketan» hainbat urte daramatzatela nabarmendu dute Osasun Saileko arduradunek, eta «sistematikoki» egiten dutela hori. Aitortu dute atzerrian eginiko bidaiaren baten ondorioz elgorriaren gaineko kezka dutenek «arrisku» handiagoa dutela —aski zabalduta dago munduko hainbat tokitan—, eta soilik haiek dutela propio gaiaz aritzeko medikuarengana joateko aparteko presa; gainerakoek, osasun zentrora joatea egokitzen zaien egun batera arte itxaron dezakete. «Gero, betiere, kasuan-kasuan aztertu beharko da zer egin, pertsona bakoitzaren ezaugarriak kontuan hartuta». Egoeraren gaineko aparteko «larritasunik» gabe, «prebentzio estrategia» baten barruan ulertzen dituzte Osasun Saileko arduradunek alor horretan egin beharreko urratsak.

Nafarroako Osasun Publikoaren eta Lan Osasunaren Institutuan dihardu Aurelio Barrikartek, Transmisio Bidezko Eritasunen eta Txertaketen atalean, artaren arduradun. Elgorriarekin, beste hainbat eritasunekin bezalaxe, erne ibili behar dela ohartarazi du hark ere. Osasun Ministerioak 1970. urtean jarritako muga ulergarria iruditzen zaio: «Izan ere, aurretik hain zen ohikoa gaixotasuna: herritarren %98 eritzen ziren umetan. Beraz, 1970a baino lehen jaiotako denak immunetzat hartzen dira». 1970etik 1980ko hamarraldiaren hasiera bitartera, berriz, txertaketak hasi ziren, eta eritasunaren presentzia apaltzen hasi zen, baina txertaketak ez ziren guztiz orokortu oraindik. Areago, horien erregistro informatikoa ez zen 2000. hamarraldira arte orokortu.

Ezin jakin

Beraz, ulertzekoa da pertsona askok ez jakitea immunizatuta dauden. «Umetako osasun txartela eskura dutenek han ikusi ahal izango dute txertoa jarri zieten», azaldu du Barrikartek. «Norbaitek agiririk ez badu, zer egin? Gurasoek eritasuna pasatu zuela esaten ez badiote, txertoaren bi dosiak har ditzake orain». Hori da albistearen alde positiboa: inoiz ez da berandu. Txertoa hartzeko adinik ez dago, eta, erratuta ere, ez da deus gertatzen: lehendik txertoa hartutako batek berriro hartuta ere, horrek ez dio ondorio txarrik ekarriko. «Inolako kalterik ezin du egin. Norbait immunea bada, txertoaren birusak inaktibo geratzen dira... Inork zalantza badu, familia medikuarengana jo behar du, eta hark argitu ahalko dio zer egin», esplikatu du Barrikartek. Izan ere, salbuespenak ere badira. «Sistema immunologikoa ahul dutenak eta haurdun dauden emakumeak txertaketetatik kanpo utzi behar dira». Umetxoak, halaber, ezin dira urtea bete aurretik kanpainetan sartu. Beraz, betiere medikuaren kontsultan hartu beharreko erabakia da txertaketaren ingurukoa: «Azken finean, medikuaren indikazio bat izan behar du, hark pazientearen egoera aztertu eta gero hartu beharrekoa».

Pertsona helduen txertaketaren «berrikusketa» aintzat hartzeko moduko xehetasuna bada ere, ororen gainetik, umeen txertaketaren garrantzia nabarmentzen jarraitu behar dela gogoratu du Barrikartek. Bi dositan jarri ohi da elgorriaren txertoa —umetan jartzen dira biak—, eta elgorriaren kontrako «txertaketa estaldura» on bat lortzeko era egokiena da bi dosi horiek jarriko direla ziurtatzea. «Estaldurak, gutxienean, %95ekoa izan behar du, eta, gainera, homogeneoa; era horretan, birusak, heltzen bada ere, ez du lortuko zabaltzerik. Horri deitzen zaio babes kolektiboa». Eta giltzarri da kasu berriak ez agertzeko. «Batez ere, haurren artean: 5, 7, 12 urteko haurrak. Horiek, ez, horiek ez dute inoiz inolako aukerarik izan birus basatiarekin kontaktuan egoteko, eta, birusarekin kontaktuan badaude, gaixotu egin daitezke».

Adi jarraitu behar da

Estaldura «handia» dute orokorrean Hegoaldeko osasun sistemek, bertako arduradunen arabera. Baina bat datoz denak: adi jarraitu behar da. «Izan ere, mundu mailan eritasuna guztiz erauzten ez den bitartean, aski da edozein tokitan txertaketa estaldura apaltzea, berriz gaixotasuna zabaltzen hasteko», onartu du Barrikartek. Txertoa bi dositan ipini beharrak zaildu egiten du, hein batean, estaldura egoki bat bermatzea.

Eta inboluzio kasuak badira. OME Osasunerako Mundu Erakundeak berak ohartarazi du, hainbat herrialdetan —Erresuma Batua dago, adibidez, horien artean— eritasuna agertu dela berriro, eta uste du txertaketak apaldu izanaren ondorio dela. Frantzian ere elgorri kasuen ugaritzearen gainean ohartarazten ari dira nazioarteko hainbat erakunde. «Eta herritar immunizatuen kopurua apalegia bada, gu ere hel gaitezke egoera horretara», ohartarazi du Barrikartek. «Beti adi egon behar da; horregatik, gure helburua da estaldura maila handia mantentzea».]]>
<![CDATA[«Tatuajea amaitzean, dardarka nengoen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/011/001/2019-09-12/tatuajea_amaitzean_dardarka_nengoen.htm Thu, 12 Sep 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/011/001/2019-09-12/tatuajea_amaitzean_dardarka_nengoen.htm
Emakume bakoitzaren lekukotasunak ñabardura berezkoak ditu. Delitu hauek leporatu dizkiote akusatuari: hiru sexu eraso, zazpi sexu abusu, hiru jazarpen eta derrigortze bat. Lekukotasunak bata bestearen atzetik entzutea aski da, ordea, ikusteko guztien atzean badagoela jarduteko era bat. Esaterako, lekuz kanpoko lausenguak aipatu dituzte guztiek: «Zer azal zuria daukazun», «zer ezpain mamitsuak dituzun», «zuk bai begi ederrak»... Galdera desegokiak: «Mutil lagunik baduzu?», «non bizi zara?»... Gela itxi batean hartzen zituen, eta tatuajeak egiteko orratza martxan jartzean hasten zen oldartzen, mendean zituela. «Halako hitzek txiki-txikia egiten zaituzte», azaldu du andreetako batek. «Sinetsi ere ez duzu egiten zer ari den gertatzen, eta blokeatu egiten zara». Bezeroekin soilik ez zen saiatzen. Tatuatzailearen ikasle izandako emakume gazte batek ere hartu du hitza: «Behin, ikasgelan, beste guztien aurrean, esan zuen ni tatuatzea nahiko lukeela... 'Beste gauza askoren artean'».

Hitzetan ez zen geratzen, hala ere. Eraso fisikoen berri ere eman dute. Lausoak zenbait: «Une batean, ipurdia ukitu zidan: uste nuen istripua zela». Gordinak beste asko. «Tatuajea egiteko azken saioan, ohatila batean etzanda nengoen, eta esan zidan berotzen hasia zela: ez zuela gehiago aguantatzen. Eskua bere zakilean jarrarazi zidan. Oihuka hasiko nintzela esan nion. Jarraitu egin zuen». Tankerakoa, beste bat ere: «Azken saioan izan zen. Argazki batzuk egin behar zizkidala eta, paretaren kontra jarri ninduen: esku bat bularretara eraman zidan; bestea, zakilera». Andreak nahierara erabiltzen zituela erakusten dute lekukotasunek. «Aldakatik heldu, eta bere aldera hurbildu ninduen». Eraso bat pairatu zuen tatuatzailearekin bizitzen egon zen emakume batek ere; haren bikotekide ohiak etxean hartuak zituen tatuatzailea eta haren emaztea, eta «deseroso» sentiarazi zuten komentarioen ostean heldu zen erasoa. «Nire kontra bota zuen bere burua... Sukaldearen aurka jarri ninduen, eta, galtzak jaitsi zituela, nire gainera bota zen. Eskerrak etxean zegoen haren emaztea. Hura agertu zen, eta alde egin ahal izan nuen».

Bakardadea

Denek aipatu dute erasoen ondoren bakarrik sentitu zirela. «Uste nuen niri bakarrik gertatu zitzaidala». Behin baino gehiagotan galdetu diete zergatik ez zuten lehenago salatu, eta denek aitortu dute sare sozialetan zabaldu zen mezuak lagundu ziela gertatutakoa ulertzen, eta horrek «animatuta» egin zutela salaketa. Batasunak emandako indarra nabarmendu dute. «Asko ginelako animatu nintzen; bakarrik egiten baduzu, hori ez doa inora. Asko izanda, aldatu egiten da». Denek aipatu dute lotsa, hura ahantzi eta aurrera egiteko gogoa. Emakumeetako batek, esaterako, kontatu du tatuatzailea musu ematen saiatu zela, eta ingurukoei kontatzeko adorerik ez zuela izan: «Ez nion inori ezer esan. Ez gurasoei, ez ahizpari; nire mutil lagunak bakarrik zekien». Biktima askok erantzun behar izan dute zergatik ez zuten oihu egin erasoa jazo zenean, zergatik ez zuten alde egin. Bat etorri dira: «Blokeatu egiten zara. Ez dakizu nola jokatu». Bidea urratzea zein gogorra den oroitarazi du estreinakoz sare sozialetara gaia eraman zuen andre gazteak: «Hainbat jendek esan zuen gezurretan ari nintzela».

Denek aipatu dituzte, halaber, erasoek lagatako ondorioak. Esaterako, erasotzaileak egindako tatuajeak kentzera jo dute askok.

Donostiako Udaltzaingoak denera 21 andreren salaketak jaso zituen, baina epaiketara hamabirenak iritsi dira. Fiskalaren akusazio idazkiaren arabera, gizona urteetan aritu zen andreei eraso egiten: 2013tik 2018ra. 21 urteko kartzela zigorra eskatu du. Defentsak, berriz, absoluzioa. Behin-behinean preso dago akusatua.]]>
<![CDATA["Tatuajea bukatu zuenean, dardarka nengoen"]]> https://www.berria.eus/albisteak/170958/tatuajea_bukatu_zuenean_dardarka_nengoen.htm Wed, 11 Sep 2019 07:00:39 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/170958/tatuajea_bukatu_zuenean_dardarka_nengoen.htm <![CDATA[Mugarriak zimenduak behar ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-09-10/mugarriak_zimenduak_behar_ditu.htm Tue, 10 Sep 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-09-10/mugarriak_zimenduak_behar_ditu.htm
Zinetan mugarriz betetako bidea izan da Jaizkibelena, eragozpen askoren kontra egindakoa, eta ikusi egin beharko da zenbateko aldaketa dakarren aurtengo desfilearen edertasun horrek. Esperantzarako motibo dira aurreko hilabeteetan auziaren inguruan izan diren mugimenduak: abuztuaren hasieran, esaterako, urte askotako inkomunikazio erabatekoa apurtu, eta mahai baten bueltan esertzekotan egon ziren gatazkaren alde nagusiak. Ozendu egin da auziaren inguruko hizpide guztietan elkarrizketaren garrantzia, eta horretan adostasun bat nagusitu dela dirudi. Pozgarritzat har daiteke; baina adi ibili behar elkarrizketa eta haren gisako hitz maiztuekin: hutsalduta daude usuegi.

Eta, auzi hau onbideratuko bada, ezinbestekoa da hitz horiek esanahiz betetzea. Zeren inguruan hitz egiteko behar da elkarrizketa? Galdera horren erantzunean sakondu ezean, oso zaila izango da benetako mugarri baterako zimenduak ipintzea. Eta galdera horren erantzunean adostasun falta agerikoa da. Jaiaren atarian Hondarribiko alkate Txomin Sagarzazuk desfileen ordutegiak aldatzeko egin duen proposamenak, esaterako, argi utzi du, ororen gainetik, liskar giroa baretzean duela jarrita gogoa: helburua. Gipuzkoako Foru Aldundiak azken urteotan gaiari eman dion trataerak ere lehenetsi du bizikidetza auzi bat dela alardearena, eta, ondorioz, bizikidetza hori hobetzean egin behar dela ahalegina. Ikuskera horietan, aldiz, jai parekideen aldarriaren defentsarik ez dago, eta beren herriko jairik esanguratsuenean nor izateko sortu zuten hainbat emakumek Jaizkibel, xede horrexekin sendotu dute ordutik beste ehunka herritarrekin batera, eta guztiz babestu eta hauspotu beharreko helburua da: elkarrizketatik baztertu ezina.

Kale Nagusia beteta, alardeko kide izateko gogoa agertu dute aurten berriro ehunka gizon eta emakumek, harro erakutsi ere. Haien nahia nola egikaritu daitekeen aztertzea izan behar du elkarrizketak helburu, antzua izango ez bada. Eta bide horretan, zenbait politikariren hitz eta keinu oraindik neurtuegiak ugaritzea komeni da: parekidetasunaren alde beti. Baita alardean ere, salbuespenik gabe. Ulertzekoa izan daiteke, bere mingarrian, jarrera baztertzaileen kontra irmoegi jardun nahi ez izana, milaka herritarrek hautu horiekin bat egiten baitute; Hondarribian eta Irunen baztertzaileak dira oraindik desfile jendetsuenak. Ulertzen eta onartzen zaila da, ordea, zergatik ez dioten babes argi eta irmoagoa erakusten hautu parekideari: zergatik ez duten esaten ozen eta argi, lau haizeetara, haiekin daudela.]]>
<![CDATA[Mugarriak zimenduak behar ditu]]> https://www.berria.eus/albisteak/170836/mugarriak_zimenduak_behar_ditu.htm Mon, 09 Sep 2019 19:26:18 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/170836/mugarriak_zimenduak_behar_ditu.htm Alardeko irudirik onenak.]]> <![CDATA[Kale Nagusian ordezkaritza zabala izango dute PSE-EEk, EH Bilduk eta Ahal Dugu-k]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2019-09-07/kale_nagusian_ordezkaritza_zabala_izango_dute_pse_eek_eh_bilduk_eta_ahal_dugu_k.htm Sat, 07 Sep 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2019-09-07/kale_nagusian_ordezkaritza_zabala_izango_dute_pse_eek_eh_bilduk_eta_ahal_dugu_k.htm
EH Bildu eta Ahal Dugu beti egon dira hautu parekidea txalotzen: ordezkaritza zabalak bidali dituzte urtero. EH Bilduk foru gobernua bere esku izan zuenean, esaterako, aldaketa handia ikusi zen: ohikoak bihurtu ziren diputazioko ordezkari nagusiak Hondarribian. PSE-EEren partetik, azken bi urteotan urratsa izan da Denis Itxaso Kultura diputatua Kale Nagusian agertzea. Irunen (Gipuzkoa), Hondarribikoaren antzeko gatazka izan dute jai parekidea onartzeko bidean; han urratu zuten hautu mistoari onespena erakusteko bidea, eta urteotan bi desfileak ikusi ditu Hondarribian: Jaizkibelena, eta andreak soldadu gisa onartzen ez dituena. Aurten, PSE-EEko iturriek jakinarazi dute Mugikortasun diputatu Rafaela Romero ere izango dela harekin batera Kale Nagusian.

Diputazioak, erakunde gisa, ordea, ez du horren berri eman. Asteazken honetan, foru gobernuaren gaineko erabakiei buruzko agerraldian, Eider Mendoza eledun jeltzaleari galdetu zioten zer ordezkaritza bidaliko zuen instituzioak igandean Hondarribira, eta Mendozak ez zuen eman horren erantzunik: «Bitartekaritzaren alde egin dugu, eta horretara bideratuko ditugu ahalegin guztiak». Jaizkibel jeltzaleen txaloak jasotzen ere hasia da, hala ere. Iaz, Mendoza bera Hondarribian izan zen, Maria Eugenia Arrizabalaga eta Kerman Orbegozo alderdikideekin. Kale Nagusian ez egotea erabaki zuten haiek, hala ere. Saindua aldean geratu ziren, tentsio gune nagusitik urrun, eta beste ordezkarietatik aparte. Jeltzaleak ere bi desfileei «errespetua» erakustera joan ziren.

Ez da hain antzua izan

Aurten airean egongo da lehengo astean Hondarribiko alkate Txomin Sagarzazuk egindako proposamenaren lorratza ere; izan ere, iaz Kale Nagusian jazotako gertaeren antzekoak saiheste aldera, desfileen ordutegiak aldatzea proposatu zuen. Hautu parekidearen aurka daudenen aspaldiko eskakizuna da ordutegi aldaketa —ez dute Jaizkibel aurrean ikusi nahi—, eta konpainia parekideak ez du onartu; Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako baimena du, eta horrekin desfilatuko du. Ordutegi aldaketaren auziak agerian utzi du gatazkaren alderik ilunena, baina igaro 11 hilabeteak aurreko urteetakoak baino emankorragoak izan dira konponbidera begira. Abuztuaren hasieran, esaterako, jakin zen gatazkako bi aldeak —Alarde fundazioa ,desfile baztertzailearen antolatzailea, eta Jaizkibel konpainia parekidea— bilera bat egitekotan egon zirela, baina azken unean bertan behera geratu zela, baldintza nahikorik ez eta. Jenny Pearce antropologoa ibili zen elkarrizketa prozesuaren «bideratzaile», eta aitortu zuen aurrerapausoak izan direla «elkarrizketa posibleari buruzko elkarrizketan», baina denbora gehiago behar dela. Aurreko hilabeteetan, Gipuzkoako Foru Aldundiak ere elkarrizketa prozesu bat abiatu zuen gatazkan zeresana zuten eragileekin eta pertsonekin.

Adierazpen bateratu bat atera dute alardearen inguruko Hondarribiko Udala osatzen duten alderdiek; alde guztiek emandako pausoak eta egindako ahaleginak eskertzen ditu agiriak. Emakundek eta Arartekoak ere elkarrizketaren aldeko mezuak ozendu dituzte. Elkarte eta eragile askok atxikimendua erakutsi diote konpainia parekideari. Mugimendu feministak bihar Hondarribira joatera deitu du; 07:30ean jarri dute ordua, Alamedan.]]>
<![CDATA[Beste hilabeteko greba bat hasiko dute Gipuzkoako zahar etxeetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/010/001/2019-09-06/beste_hilabeteko_greba_bat_hasiko_dute_gipuzkoako_zahar_etxeetan.htm Fri, 06 Sep 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1878/010/001/2019-09-06/beste_hilabeteko_greba_bat_hasiko_dute_gipuzkoako_zahar_etxeetan.htm
Gatazkaz jardutean, beti nabarmendu dute generoaren auzia; izan ere, 5.000 langile inguru ari dira sektorean, eta ia denak emakumezkoak dira. Behin baino gehiagotan nabarmendu dute langileen baldintzak kaskarragoak direla alor honetan, gizonak nagusi diren sektoreekin alderatzen badira. Adibide zehatzen bidez esplikatu dute hori. Hain zuzen ere, erakunde publikoentzat azpikontratatuta diharduten beste enpresa batzuetako lan baldintzak aztertu dituzte. Batez ere gizonezkoak kontratatzen dituzten enpresetakoak hautatu dituzte —esaterako, kaleak garbitzeko zerbitzuak ematen dituztenak—, eta egoera desorekatu bat azaleratu dute era horretan: gizonek %30 gehiago irabazten dute. Gogora ekarri dute Gipuzkoako Diputazioak gizon eta emakumeen arteko berdintasuna lortze aldera plazaratu dituen helburuetan sakontzen aldera «adorez eta ausardiaz» egin behar zaiela aurre emakumeen etorkizuna baldintzatzen duten arrakalei, eta uste dute lan gatazka honetan agintariek aukera aski egokia dutela horren aldeko urratsak egiteko.

ELA sindikatuak du langileen ordezkaritzarik zabalena: %60. Apalagoa da LABena: %20. Patronalak eta sindikatuek ez dute aurrerapausorik egin negoziazio mahaian elkartzen hasi zirenetik, eta badira bi urte baino gehiago. Herren dago, gainera, mahai hori; izan ere, ELA alde eginda dago, iritzita ez direla betetzen bertan jarduteko «gutxieneko» hainbat baldintza. Sindikatuak eginak ditu, hala ere, akordiorako hainbat urrats mahaitik kanpo: zuzenean patronalekin solastatuta. Lehengo martxoan, hain justu, sindikatuak adierazi zuen akordiorako oinarri bat erdietsi zuela enpresekin, eta horren «frogak» erakutsi zituen. Salatu zuen, baina, aldundiak eragotzi zuela itun hori gauzatu ahal izatea, eta «gezurretan» jardun zuela lortutakoaren inguruan. Jarreraz aldatzera deitu du berriz: «Izan ere, ez da lan gatazka hutsa, gure borroka zerbitzuaren kalitatea eta aiton-amonen bizi baldintzen hobekuntzaren aldekoa da».

Negoziazio mahaiak berriro bilera egitekoa du hilaren 20an, eta LABek batzar horren ostean erabakiko du zer pauso eman.]]>
<![CDATA[Argia ahitzen denerako]]> https://www.berria.eus/albisteak/170568/argia_ahitzen_denerako.htm Sun, 01 Sep 2019 17:52:50 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/170568/argia_ahitzen_denerako.htm Portugalete (Bizkaia), udako egun batean: eder. Mahai baten bueltan aletu dituzte eritasunaren eta bizitzaren amaierari buruzko gogoetak Txema Lorentek eta Alberto Melendezek. Nork bere talaiatatik. Lorenteren begirada zedarritzen dute emaztea zaintzen egin zituen urteek, eta, hark idatzita laga zituen desioak gogoan, eutanasia zigorgabetzeko eskatuz seme-alabekin -eta babesa erakutsi zieten milaka lagunekin- egin zuen kanpainak. Melendezena, haren ogibideak: zaintza aringarrietan lanean daramatzan ia hogei urteek. Erauzi ezin den presentzia bat balitz bezala, maiz agertu da elkarrizketan Maribel Tellaetxeren izena: haren izanaren arrastoak ere bai. Bera zen Lorenteren emaztea. Alzheimerrak erituta hamabi urte egin zituen; senarrak, seme-alabek, senitartekoek eta adiskideek ehundutako sare batek zainduta. Maite zituenak ezagutzeari uzten zionean: orduan joaten uzteko eskatuta utzi zuen, eta hitz horiek izan ziren haren sendiak eske horren inguruan eginiko kanpainaren hatsa.

Eutanasia zigorgabetzeko eskatzeko martxan jarri zenuten kanpainarekin, gaixotasunari eta heriotzari aurrez aurre begiratzeko adorea erakutsi zenuten Lorente-Tellaetxe familiako kideek. Horiek ezkutatzera egiten da egun usu. Zuen etxean, lehendik ere, gaiaz jori hitz egiteko joera izango zenuten, noski...

TXEMA LORENTE (T.L.): Bai, guk familia sortu genuenetik, beti bilatu genuen gure seme-alabek ondo jakitea zer den bizitzaren errealitatea. Beti izan gara etxean debatitzekoak; umeak oso txikiak zirenetik zeuden horretan ohituta. Eta debatitzen, gainera, ziren eta ez ziren gai guztien inguruan. Beti bilatzen genuen ez irabaztera egitea, baizik eta konbentzitzera. Errespetua izan da beti oinarria, eta denari buruz hitz egin dugu etxean; heriotzaz ere bai, natural-natural. Nik, adibidez, hainbat kontakizunen bidez ere idatziak ditut gaixotasunari buruzkoak... Hain izugarriak dira gaitz honen inguruan irakurtzen dituzun guztiak! Dena da beltza. Eta pentsatu nuen: «Zergatik ez dut kontatuko Maribelen kasua tremendismo hori gabe? Zergatik ez naiz saiatuko gauza beltz hauetan guztietan zerbait positiboa ikusten? Hau guztia eramaten lagunduko dizun zerbait?». Nire barrua askatzeko ere, lagungarria izan da hori. Halakoak gara etxean; gauzak barruan gordetzea ez zaigu gustatzen. Sentitzen duguna adieraztea gustatzen zaigu.
Irudiaren deskribapena
Alzheimerraz ari zara. Nola oroitzen duzu diagnostikoa jaso zenuten garaia? Izan ere, oso gaztea zen bera oraindik...

T.L.: 58 urte zituen... Bueno, nik gaixotasuna diagnostikatu nion diagnostiko ofiziala heldu baino bost urte lehenago. 2001. urtean nik ja kantu bat egin nion: No te vayas [Ez zaitez joan]... «Ez dadila joan zure burua, ez dadila joan zure gorputza». Izan ere, haren amak ere izan zuen eritasuna, eta nik ikusten nuen amari gertatu zitzaiona gertatuko zitzaiola berari ere. Musika terapia zer zen ere ez zen ezaguna orduan, baina ni ja hasi nintzen berarekin musika erabiltzen... Lehendik ere asko abesten genuen biok elkarrekin, eta ero baten moduan jarri nintzen abestiak sortzen. Urteotan 60 abestitik gora idatzi dizkiot, denak berari zuzenduak. Lehengai horixe erabil nuen, ahal zen neurrian, gaixotasuna moteltze aldera. Bost urtera, neurologoekin hasi ginen... Hortik aurrera? Ez dago errezetarik. Maitasuna, pazientzia; ez dago besterik.

"Ikusi ditut mediku batzuk goiburu hartu dutenak: ‘Zaintza aringarriak edo eutanasia’. Zergatik ez biak?" Txema Lorente

Galeraz josita daude eritasunak.

ALBERTO MELENDEZ (A.M.): Bai, galerak dakartza gaixotasunaren prozesuak; osasunarenak, berriz, bilatzen du galera horien aurrean egokitzea. Alzheimerraren gisako prozesuetan, ikaragarria da galera: zen pertsona ere galdu egiten da. ELA alboko esklerosi amiotrofikoa dutenak tratatzea ere, adibidez, usu tokatzen zaigu. Oso ondo deskribatuta daude gaitz horrek dakartzan galerak, eta denak iristen dira: ezin dira saihestu. Jakina, horri aurre egitea... Bada jendea moldatzen dena, eta jendea ezin duena. Nola epaituko duzu inor egoera horretan? Sufrimendua oso handia izaten da halakoetan. Oraingo kasu honi dagokionez, esango nuke Txemak aipatu duen musika terapia oso lagungarria izan zela... Normalean, diagnostiko horrekin, eta adin horretan, erien amiltzea oso-oso azkarra izaten da; hari eman zitzaion maitasun eta pazientzia horrek guztiak eragina izango zuen, eta musikak...

T.L.: Baietz esango nuke. Hil baino urte eta erdi lehenago arte, gure abesbatzan kantari ibili zen. Dena ahazten zitzaion, baina kantuen hitzak, musikarekin lotuta, buruan gordetzea lortzen zuen...

A.M.: Zoragarria da hori. Galdera bat: noiz izan zenuten zuek lehen kontaktua zaintza aringarriekin? Nola izan zen? Era ofizialean, edo adiskideren baten bidez?

T.L.: Lagun batek aurkeztu zuen gure kasua; handik hots egin zidaten. Maribel hil baino zortzi bat hilabete lehenago zen. Gaitzaren ondorioz, beheraka egin zuen ordura arte, baina oso poliki. Hil aurreko bi urteetan, ordea, era argian hasi zen beheraka, eta azken urtea amildegi bat izan zen. Hori abiada hartu zuen denak!

Gaindituta sentitu zineten inoiz hark eskatzen zuen zaintza gero eta handiagoaren ondorioz?

T.L.: Azken hilabeteetan, bai. Justu zaintza aringarrietan hasi aurretik, gainezka eginda sentitzen hasia nintzen hainbat unetan. Gainerakoan? Ez. Uste nuen hari emanda egotea oso garrantzitsua zela. Bueno, depresio antzeko bat izan nuen tarte batean: hilabete eta erdi iraun zidan. Handik atera nintzen, mundu guztiari kontatuz depresio batean sartuta nengoela, inoiz baino gehiago idatziz, eta abestiak sortuz. Hala ere, sendotuta atera nintzen...

Zaintza aringarrietako sendagileek, zuen eguneroko jardunean, maiz ikusten dituzue gainezka eginda dauden sendiak?

A.M.: Askotan, alor praktikoen ondoriozko egoera zailak ikusten ditugu. Bada, pertsona batek jaikitzeari utzi diolako, edo bere burua garbitzeko gai ez dela geratu delako... Badakizu halakoak helduko direla; baina ez da erraza horiei aurre egitea. Emozionalki, pertsonak gainezka eginda ikustea ere nahiko ohikoa izaten da. Familia da halako egoeren zutoin nagusia, eta familia asko sentitzen dira nahiko bakarrik, laguntzak berandu heltzen direlako, eta baita zaintzaileek askotan laguntza berandu eskatzen dutelako ere: oso berandu. Betiere, Txemarenaren gisako familietan, seme-alaben babesarekin, adiskideen laguntzarekin, zama denen artean banatzea errazagoa da... Eta, gainera, familiak, betiere, modu irekian ulertuta. Euskal Herrian hori ez da oso ohikoa.

Irekiak, zer zentzutan? Irudiaren deskribapena

A.M.: Komunitatera irekiak dauden familiez ari naiz. Hori errazagoa da herri txikietan, hirietan baino.Baina arazoa da egun komunitatea bere zaintzez gabetu dugula. Egun, emakume batek, erditu berri, zentro batera joan behar du bularra nola eman azal diezaioten. Hori, garai batean, herrietan, herriko beste emakumeek egiten zuten; amek, izebek, amonek... Adinekoen artan ere antzeko zerbait gertatzen da; horregatik, komunitatea indartzea da nahia, bertako bizilagunek hainbat arazo bidera ditzaten. Izan ere, bizidun sozialak gara: komunitatean bizi gara. Eta familiaz gain, hor dira auzoak: ingurua. Askotan, hala ere, zera gertatzen da halakoetan: «Edozertarako ere, hemen naukazue», esaten du jendeak. Eta edozertarako horrek ez du deusetarako balio. Egiteko zehatzak hartu behar ditu jendeak.Eta jendeak, normalean, gainera, ondo erantzuten du.

"Medikuei ez digute irakasten. Ez dira jorratzen zaintza aringarriak. Ukatu egiten da heriotza. Uste da porrota dela" Alberto Melendez

Maribelen eritasunean, medikuekin zer moduzkoa izan zen harremana? Babestuak eta ongi gidatuak sentitu zineten?

T.L.: Bai, gurekin, oro har, oso ondo portatu dira sendagileak, eta zaintza aringarrietakoak oraindik ere hobeto, gainera...

A.M.: Nik uste dut hori esaten duela jendeak, oro har, gutxiegi eskatzen duelako. Jendeak askotan ez du aintzat hartzen zenbait gauzatan lagundu dezakegula. Hainbat herrialdetan, esaterako Kanadan, musika terapia eskaintzen dute erietxe publikoetan. Botiken orgatxoarekin batera, han eramaten dute beste orga bat gitarrarekin, metalofonoarekin...

T.L.: Badakit...

A.M.: Hori, hemen, zientzia fikzioa da. Edo, adibidez, Europa iparraldeko zaintza aringarrietako talde guztietan badira medikuak, erizainak, psikologoak eta gizarte laguntzaileak... Hemen, defizita handia da. Jendeak askotan deus gutxi daki eska dezakeenaz. Zaintza aringarriak eskubide bat dira: zaindua izateko eskubidea. Aldiz, askotan horren aurrean lehenesten da medikuntzaren alde teknifikatuagoa. Izan ere, gaixotasunari eta desgaitasunari aurrez aurre begiratzea oso gogorra izaten da, eta, sarri askotan, beste irteera batzuk bilatzen dira.

Medikuek zer moduz jorratzen dituzte horrelako gai zailak? Bizitzaren amaiera, zaintza...

A.M.: Medikuei ez digute irakasten. Medikuntza fakultatean ez da irakasten; ez dago zaintza aringarriak ikasteko ikasgairik. Ginekologia, pediatria, barne medikuntza... Horiek denak irakasten dira, baina heriotza ez da tratatzen. EHU da, adibidez, zaintza aringarriak irakasten ez dituen unibertsitate horietako bat. Graduondoko ikasketetan ere, soilik familia medikuek eta hainbat barneko medikuk jasotzen dituzte alorreko ikasketak... Ez dira jorratzen zaintza aringarriak. Ukatu egiten da heriotza. Uste da porrota dela.

Gehiegi luzatutako gaixoaldien ostean iristen zaizkizue zuei sarri pazienteak?

A.M.: Bai, baina hori lotuta dago zaintza aringarriek gure autonomia erkidegoan duten absentzia dramatikoarekin. «Hil kapera arteko kimioterapia ematen da...» esaten da askotan. Eta, bestela, zein da alternatiba? Jendea erietxera joan, eta esaten diote: «Beste ahalegin bat egin dezakegu osatzeko». Eta pazienteak galdetzen du. «Eta bestela?». Erantzuna: «Hauxe da dagoena». Jakin beharko litzateke badagoela gauzak egiteko beste era bat; badirela beste terapia batzuk, ez soilik farmakologikoak, eta badirela arta emateko beste era batzuk: pazientearengana hurbilduta, hari lagun egin... Jendeak horien berri izango balu, agian eskatu egingo lituzke. Baina, horren ordez, askotan dirutza gastatzen da jendea botikekin intoxikatzen. Eta, sarri, inolako onurarik ez dakarten sendagaiak dira; bizitzaren amaiera atsegin bat ez dakartenak. Baina medikuei ez zaigu besterik irakatsi. Usu entzuten da: «Ez daukat beste ezer eskaintzerik. Ez daukat beste molekularik; ez dago beste ezer honentzat». Ados, bada, ez badago beste ezer, eraman pazienteak zerbait eskain dezaketen horiengana. Hor dira musika terapia, fisioterapia... Jakina, horien atzean ez dago botika konpainia handirik.

T.L.: Guk eutanasia zigorgabetzearen aldeko kanpaina hasi genuenean, Osasun Sailetik deitu gintuzten. Bilera batean egon ginen Osasun sailburu Jon Darponekin eta sailburuorde Fatima Ansotegirekin. Ondo hartu gintuzten. Haien galdera: «Zer egin dezakegu guk?». Eta nik: «Bada, zaintza aringarrietara askoz ere baliabide gehiago bideratu, eta jendea informatzeko guneak jarri osasun zentroetan, horietan jendeari irakasteko nola egiten diren aurretiazko borondateen agiriak».

Oihartzun izugarria izan zuen zuen kanpainak. Seguruenera, gai hauetaz mintzatzeko premia handia dagoelako, ezta? Oinaze handia dago etxe askotan...

A.M.: Min handia dago,eta biderik ez dago gai hauen inguruan hitz egiteko. Txemaren familiak, hain justu, bide hori ireki zuen. Eta guk, zaintza aringarrien inguruko elkarteetan, nahi dugu gai hauen inguruan hitz egitea, betiere debate dikotomikoez harago. «Eutanasia bai, eutanasia ez», mezuez harago... Jendeak merezi du bizitza ondo bukatzea. Zer den ondo? Denon artean erabaki behar dugu. Baina zenbait gai oinarrizkoak dira. Adibidez, inor ezin da minez hil; dela etxean, dela erietxean. Edo ezin da hil, ondoan, gelan, berak egotea nahi ez duen jendea dagoela... Osasun Sailak esan zuen bakarkako gelak jarri behar zirela hiltzen ari zen jendearentzat, baina ohartarazpen bat ipini zuen gero: ahal bada. Eta erietxeak, denboraren %80an, beteta daude... Edo hara, Euskadiko erietxeetan ezin dira maskotak sartu, ezin dira loreak sartu, askotan umeak sartzeko ere eragozpenak jartzen dituzte... Osasun sistemek badute lana gutxieneko horiek bermatzen. Eta gero garrantzitsua da lehengora itzultzea: bizilagunen arteko harremanetara. Zaintza aringarriek gaur egun proposatzen dituzten gauza asko horrekin lotuta daude. Zaintzeko pribilegioa berriz jendeari itzultzea nahi dugu.

Egun, gaizki hiltzen da?

A.M.: Bada gaizki hiltzen den jendea.

Gaur, Euskal Herrian...

A.M.: Bai. Eta horrek ja ez du atzera-bueltarik... Horra adibide bat. Inkestak egiten direnean, herritarren %90ek esaten dute etxean hil nahi dutela. Eriei galdetuta, gutxiago dira: %80. Gure autonomia erkidegoan, %75 erietxeetan hiltzen dira. Europako beste herrialdeekin alderatuta, kopuru handia da hori. Ñabardura asko ditu horrek... Oso gaizki hil daiteke etxean; oso ongi erietxean. Baina, oro har, jendea hiltzen da zaintza aringarrietara oso berandu iritsita, edo iritsi gabe, edo hainbat sintoma kontrolatu gabe... Horrelakoak entzuteak asko haserretzen ditu instituzioak; izan ere, badirudi esaten ari garela sistematikoki gaizki hiltzen dela jendea.

Baina badira horrelakoak...

A.M.: Bai, eta egoera horiek pazienteen familiek samurtzen dituzte, eta osasun arloko profesionalek, batez ere lehen arretakoek, eta erietxeetakoek...

Zein izan zen Lorente-Tellaetxe familia eutanasiaren zigorgabetzea eskatzeko kanpaina hastera bultzatu zuen txinparta?

T.L.: Ia nahi gabe hasi zen. Nire seme Danel Bartzelonan bizi da, eta ia asteburuero etortzen zen ama ikustera: ahal zuen guztietan. Asteburu horietako batean hain erkinduta ikusi zuen! Guztiz amorratuta joan zen: ezintasun izugarriarekin. Gutun bat idatzi zuen, eta, argitara atera zuen, eta lurrikara baten antzekoa izan zen hura... Hasi ziren telefono bidezko mezuak, eta kazetariak. Ikusi genuen segida zuela gaiak, eta aukera hori baliatu zitekeela gure ustez garrantzitsua zen lan bat egiteko, ez guretzat bakarrik, baizik eta gizartearentzat, gure atzetik ere etorriko diren guztientzat. Eta halaxe hasi genuen kanpaina; betiere, argi utziaz eutanasia zigorgabetzearen alde ari ginela, ez eutanasiaren alde. Jaso genuen erantzuna izugarria izan zen.

Zein mezu gailendu zen?

T.L.: Batez ere, esker mezuak. Maribeli beilatokian agur esan genionean, jendeak ez zizkidan doluminak ematen... eskerrak ematen zizkigun. Jende asko hurbildu zitzaigun hau esanez ere: «Zergatik nintzen ni orain arte gertatzen zitzaidana kontatzearen beldur? Hemendik aurrera, kontatu egingo dut; lau haizeetara kontatuko dut arazo bat dudala: sufritzen ari naizela».

Kontrako mezurik jaso zenuten?

T.L.: Gutxi. Batez ere, gotzainenak. Baina gehiegi ere ez. Aurkakoen portzentajea izango zen %0,5ekoa? Atxikimendua izugarria izan zen.

Irudiaren deskribapena Melendez eta Lorente. Marisol Ramirez / Foku Haren nahirik ezin izan zenuten bete. Osasunak okerrera eginda hil zen, berez. Zer moduko heriotza izan zuen?

T.L.: Heriotzaren aurreko uneak oso gogorrak izan ziren. Mikroinfartoak izaten zituen, eta, etxean zegoela, handi bat izan zuen, konbultsioekin-eta. Hogei bat minutu izan ziren: ikaragarriak. Hortik aurrerakoak, kontrolatu egin zizkioten, eta poliki-poliki itzaliz joan zen. Ia ez zen ezertaz konturatzen. Nik musika jartzen jarraitu nuen. Musika izan zuen: amaieraraino. Zaintza aringarriak zituen ordurako. Etxera etortzen ziren. Oso erlazio ona dut oraindik etortzen ziren medikuekin; esaterako, idazten ditudan gauzak bidaltzen dizkiet. Kontua da ikusi ditudala zaintza aringarrietako mediku batzuk beren hitzaldietan goiburutzat hartu dutenak: Zaintza aringarriak edo eutanasia. Zergatik ez Zaintza aringarriak eta eutanasia? Biak elkarren osagarri dira. Zergatik sortu antagonismoak sufritzen ari denaren pairamendua arintzea bilatzen duen zerbaitetan?

A.M.: Nire interpretazioa da askotan zaintza aringarrietako medikuak aintzat hartu gabeak sentitzen garela; izan ere, sufrimenduaren aurrean bi hautu ematen direla dirudi: ez ezer egitea, edo eutanasia. Urteak daramatzagu erakusten gauzak beste era batean egin daitezkeela, eta sarri iruditzen zaigu eutanasiara heltzeko prozesu horrek aurreko urrats batzuk izan beharko lituzkeela. Mundua grisez josita dago, ñabarduraz; usu, ñabardura horiei ez zaie erreparatzen. Horretarako fororik ere da izaten sarri.

Zaintza aringarriak-eutanasia dikotomia azaltzen da sarri...

A.M.: Ez da dikotomiarik.

T.L.: Jakina.

A.M.: Txemaren eta bion artean puntu komun gehiago daude, beste askoren artean baino... Hau dena lehia politikora eramaten bada, ordea, lehia dikotomikora, bultzatzen gaituzte jarrera bat edo bestea hartzera. Baina dikotomia ez da benetakoa, jarrera oso dogmatikoetatik aparte, behintzat. Eta guk ez dugu horrelakorik.

Maribelek argi eta garbi idatzia utzi zuen noiz hil nahi zuen. Antzeko kasu asko ikusten dituzue zuen jardunean medikuek?

A.M.: Halako aurrerapenarekin jakinarazita, ez. Bestelako fenomenoa ikusten dugu maiz. Pertsona. batzuk esaten dutenak, adibidez, gurpil aulkian geratzen direnean ez dutela bizitzen jarraitu nahi, eta, gero, une hori iritsi, eta ideiaz aldatzen dutenak... Bada jendea gaixotasunak dakartzan galeren aurrean -ezin ibili, ezin jan...- modu zoragarrian moldatzen dena. Kontrara, bada jendea lehen galera izan orduko ja gehiago ezin duena... Laguntza ematea, besterik ezin dut egin. Eta baten batek esaten didanean: «Horrela ezin naiz bizi». Horrela horri begiratu behar diot, nire ezagutzatik, hori aldatzeko. Zenbaitetan, lortzen da; beste zenbaitetan, ez.

T.L.: Nik zaintza aringarriei ikusten diedan hutsunea oinaze emozionalarekin lotuta dago. Ez dute hori konpontzen. Gure kasuan, behintzat, horrela izan zen. Maribelek, gaixotasunaren azken aroan, ja zaintza aringarriak jasotzen ari zen garaian, izaten zituen argitasun une laburretan, besoetatik heltzen zidan, begietara begiratzen zidan, hark zuen indar harekin, eta zera esaten zidan: «Txema, ez. Txema, hau ez. Hau oso gogorra da. Badakizu ez dudala nahi». Barrutik hausten ninduen. Nire pairamendurik handiena izaten ziren une horiek.

"Poliki-poliki, itzaliz joan zen. Nik musika jartzen jarraitu nuen. Musika izan zuen: amaieraraino" Txema Lorente

Gabezia bat ikusi zenuten hor...

T.L.: Jakina, bai: hori ez zegoen konponduta.

A.M.: Askoz ere ikerketa eta ezagutza gehiago ditugu min biofisikoaren inguruan. Min emozionalean erronka handiagoak ditugu.

Zenbateraino laguntzen du aurretiazko borondateen agiria idatzia izateak, eta pazienteek han beren asmoak agerian uzteak. Maribelek, adibidez, egina zuen agiria, eta, legez kanpokoa zela jakin arren, eutanasiaren laukitxoa ere betea zuen...

T.L.: Bai, bai. Eta gaur egun nik jendea agiri horiek egiten laguntzen jarduten dut.

A.M.: Agiria garrantzitsua da; baina agirira daraman gogoeta, ezinbestekoa. Agiria izatea ongi dago, baina gogoeta egitea da garrantzitsuena; gainerakoan, ez du batere balio. Garrantzitsuena da zu zure bikotekidearekin, zure familiarekin, edo dena delakoarekin esertzea, eta adieraztea zer nahi duzun. Ezinbestekoa da hori egitea: arazo asko kentzen ditu.

Irudiaren deskribapena T.L.: Niri anaia bat hil berri zait. Hark agiria eginda zuen, eta zinetan erabilgarria izan da. Ni neu nintzen hark izendatua zuen lege ordezkaria, eta ikusi dut oso baliagarria izan dela harentzat. Horri esker, askoz ere gutxiago sufritu du, eta askoz ere heriotza gozoagoa izan du.

Maribelek agiria egin zuen ja gaixo zegoela...

T.L.: Hil baino bi urte lehenago egin zuen. Oraindik ondo zegoen: memoria falta zuen, baina arrazoitzeko gaitasunik ez. Bazuen arrazonamendu logikoa: memoriarik ordurako, batere ez.

Oso argi zuen zer jarri ...

T.L.: Oso argi. Bueno, eta etxean hark bezalaxe, gainerakook.

Agiriak ongi egiteko, garrantzitsua izango da pazienteak ondo informatzea. Medikuek ongi betetzen al dute lan hori?

A.M.: Oraindik hautu paternalista lehenesten da sarri, eta, esaterako, adineko pertsona bat bada, aurrena seme-alabekin hitz egiten da. Horren kontrako beste bidea guztiz autonomista da: guztiz informatiboa. Esaten du: «Zuk gaitz neurodegeneratibo bat duzu. Kasuen %7tan, heriotza lehen urtean dator; %37tan, bigarrenean...». Bietako batek ere ez du laguntzen. Batek, ezkutatu egiten du; besteak, behar ez dituzun datuak ematen ditu. Informazioa ematen duenak lagundu egin behar du.

"Eutanasia-zaintza aringarriak’ dikotomia ez da benetakoa; jarrera oso dogmatikoetatik aparte, behintzat" Alberto Melendez

Egoera zailei aurre egin behar diezue askotan medikuek...

A.M.: Bai, eta etxe batetik negarrez ateratzea ere egokitzen da. Ahal duzun eran bideratzen duzu hori: laguntzera baitzoaz. Baina, nik, adibidez, beti jaisten ditut bisitatzen ditudan etxeetako eskailerak oinez. Tarte horretan nire prozesuak egiten ditut...

T.L.: Zaintza aringarritakoekin gertatu zitzaidan niri. Lehen bisitan, negarrez besarkatu ginen. Hobeto sentitzen laguntzen dute horrelakoek. Negar egiteko gogoan dudanean, negar egitearen aldekoa naiz ni; irri egitekoa dudanean, irri egitekoa. Ona da hori.

Pentsatua duzue zuen azken orduaz? Nolakoa nahi duzue?

A.M.: Bai, nik hitz egina dut. Baina hitz egina dut, gaur, 2019ko abuztuaren 27an zer nahi dudan; gero, aldatuz joan naiteke... Izan ere nik, unea heltzen denean, nire iritzia aldatzeko aukera izan nahi dut. Emazteak ere zaintza aringarrietan dihardu, eta asko mintzatzen gara etxean gaiaz. Eta bai: solastatuta daukagu. Gustatuko litzaidake, ahal izanez gero, etxean egotea; emaztearekin, semearekin, eta, ahal bada, txakurrarekin. Inork deus luzatzerik ez nuke nahi; mozterik ere ez. Une hori intentsitatez bizitzea gustatuko litzaidake, ongi zainduta...

T.L.: Bat nator. Maite nautenek inguratuta hil nahi nuke, eta ahalik eta gutxiena sufrituta. Eta ados nago ni ere pentsamendu horretan: ideiaz aldatzeko aukera izan nahi dut. Baina nik hil nahi dut nik nahi dudanean.Nire borondatea errespetatzea nahi dut. ]]>
<![CDATA[ARGIA AHITZEN DENERAKO]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2019-09-01/argia_ahitzen_denerako.htm Sun, 01 Sep 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2019-09-01/argia_ahitzen_denerako.htm
Eutanasia zigorgabetzeko eskatzeko martxan jarri zenuten kanpainarekin, gaixotasunari eta heriotzari aurrez aurre begiratzeko adorea erakutsi zenuten Lorente-Tellaetxe familiako kideek. Horiek ezkutatzera egiten da egun usu. Zuen etxean, lehendik ere, gaiaz jori hitz egiteko joera izango zenuten, noski...

TXEMA LORENTE (T.L.): Bai, guk familia sortu genuenetik, beti bilatu genuen gure seme-alabek ondo jakitea zer den bizitzaren errealitatea. Beti izan gara etxean debatitzekoak; umeak oso txikiak zirenetik zeuden horretan ohituta. Eta debatitzen, gainera, ziren eta ez ziren gai guztien inguruan. Beti bilatzen genuen ez irabaztera egitea, baizik eta konbentzitzera. Errespetua izan da beti oinarria, eta denari buruz hitz egin dugu etxean; heriotzaz ere bai, natural-natural. Nik, adibidez, hainbat kontakizunen bidez ere idatziak ditut gaixotasunari buruzkoak... Hain izugarriak dira gaitz honen inguruan irakurtzen dituzun guztiak! Dena da beltza. Eta pentsatu nuen: «Zergatik ez dut kontatuko Maribelen kasua tremendismo hori gabe? Zergatik ez naiz saiatuko gauza beltz hauetan guztietan zerbait positiboa ikusten? Hau guztia eramaten lagunduko dizun zerbait?». Nire barrua askatzeko ere, lagungarria izan da hori. Halakoak gara etxean; gauzak barruan gordetzea ez zaigu gustatzen. Sentitzen duguna adieraztea gustatzen zaigu.

Alzheimerraz ari zara. Nola oroitzen duzu diagnostikoa jaso zenuten garaia? Izan ere, oso gaztea zen bera oraindik...

T.L.: 58 urte zituen... Bueno, nik gaixotasuna diagnostikatu nion diagnostiko ofiziala heldu baino bost urte lehenago. 2001. urtean nik ja kantu bat egin nion: No te vayas [Ez zaitez joan]... «Ez dadila joan zure burua, ez dadila joan zure gorputza». Izan ere, haren amak ere izan zuen eritasuna, eta nik ikusten nuen amari gertatu zitzaiona gertatuko zitzaiola berari ere. Musika terapia zer zen ere ez zen ezaguna orduan, baina ni ja hasi nintzen berarekin musika erabiltzen... Lehendik ere asko abesten genuen biok elkarrekin, eta ero baten moduan jarri nintzen abestiak sortzen. Urteotan 60 abestitik gora idatzi dizkiot, denak berari zuzenduak. Lehengai horixe erabil nuen, ahal zen neurrian, gaixotasuna moteltze aldera. Bost urtera, neurologoekin hasi ginen... Hortik aurrera? Ez dago errezetarik. Maitasuna, pazientzia; ez dago besterik.

Galeraz josita daude eritasunak.

ALBERTO MELENDEZ (A.M.): Bai, galerak dakartza gaixotasunaren prozesuak; osasunarenak, berriz, bilatzen du galera horien aurrean egokitzea. Alzheimerraren gisako prozesuetan, ikaragarria da galera: zen pertsona ere galdu egiten da. ELA alboko esklerosi amiotrofikoa dutenak tratatzea ere, adibidez, usu tokatzen zaigu. Oso ondo deskribatuta daude gaitz horrek dakartzan galerak, eta denak iristen dira: ezin dira saihestu. Jakina, horri aurre egitea... Bada jendea moldatzen dena, eta jendea ezin duena. Nola epaituko duzu inor egoera horretan? Sufrimendua oso handia izaten da halakoetan. Oraingo kasu honi dagokionez, esango nuke Txemak aipatu duen musika terapia oso lagungarria izan zela... Normalean, diagnostiko horrekin, eta adin horretan, erien amiltzea oso-oso azkarra izaten da; hari eman zitzaion maitasun eta pazientzia horrek guztiak eragina izango zuen, eta musikak...

T.L.: Baietz esango nuke. Hil baino urte eta erdi lehenago arte, gure abesbatzan kantari ibili zen. Dena ahazten zitzaion, baina kantuen hitzak, musikarekin lotuta, buruan gordetzea lortzen zuen...

A.M.: Zoragarria da hori. Galdera bat: noiz izan zenuten zuek lehen kontaktua zaintza aringarriekin? Nola izan zen? Era ofizialean, edo adiskideren baten bidez?

T.L.: Lagun batek aurkeztu zuen gure kasua; handik hots egin zidaten. Maribel hil baino zortzi bat hilabete lehenago zen. Gaitzaren ondorioz, beheraka egin zuen ordura arte, baina oso poliki. Hil aurreko bi urteetan, ordea, era argian hasi zen beheraka, eta azken urtea amildegi bat izan zen. Hori abiada hartu zuen denak!

Gaindituta sentitu zineten inoiz hark eskatzen zuen zaintza gero eta handiagoaren ondorioz?

T.L.: Azken hilabeteetan, bai. Justu zaintza aringarrietan hasi aurretik, gainezka eginda sentitzen hasia nintzen hainbat unetan. Gainerakoan? Ez. Uste nuen hari emanda egotea oso garrantzitsua zela. Bueno, depresio antzeko bat izan nuen tarte batean: hilabete eta erdi iraun zidan. Handik atera nintzen, mundu guztiari kontatuz depresio batean sartuta nengoela, inoiz baino gehiago idatziz, eta abestiak sortuz. Hala ere, sendotuta atera nintzen...

Zaintza aringarrietako sendagileek, zuen eguneroko jardunean, maiz ikusten dituzue gainezka eginda dauden sendiak?

A.M.: Askotan, alor praktikoen ondoriozko egoera zailak ikusten ditugu. Bada, pertsona batek jaikitzeari utzi diolako, edo bere burua garbitzeko gai ez dela geratu delako... Badakizu halakoak helduko direla; baina ez da erraza horiei aurre egitea. Emozionalki, pertsonak gainezka eginda ikustea ere nahiko ohikoa izaten da. Familia da halako egoeren zutoin nagusia, eta familia asko sentitzen dira nahiko bakarrik, laguntzak berandu heltzen direlako, eta baita zaintzaileek askotan laguntza berandu eskatzen dutelako ere: oso berandu. Betiere, Txemarenaren gisako familietan, seme-alaben babesarekin, adiskideen laguntzarekin, zama denen artean banatzea errazagoa da... Eta, gainera, familiak, betiere, modu irekian ulertuta. Euskal Herrian hori ez da oso ohikoa.

Irekiak, zer zentzutan?

A.M.: Komunitatera irekiak dauden familiez ari naiz. Hori errazagoa da herri txikietan, hirietan baino.Baina arazoa da egun komunitatea bere zaintzez gabetu dugula. Egun, emakume batek, erditu berri, zentro batera joan behar du bularra nola eman azal diezaioten. Hori, garai batean, herrietan, herriko beste emakumeek egiten zuten; amek, izebek, amonek... Adinekoen artan ere antzeko zerbait gertatzen da; horregatik, komunitatea indartzea da nahia, bertako bizilagunek hainbat arazo bidera ditzaten. Izan ere, bizidun sozialak gara: komunitatean bizi gara. Eta familiaz gain, hor dira auzoak: ingurua. Askotan, hala ere, zera gertatzen da halakoetan: «Edozertarako ere, hemen naukazue», esaten du jendeak. Eta edozertarako horrek ez du deusetarako balio. Egiteko zehatzak hartu behar ditu jendeak.Eta jendeak, normalean, gainera, ondo erantzuten du.

Maribelen eritasunean, medikuekin zer moduzkoa izan zen harremana? Babestuak eta ongi gidatuak sentitu zineten?

T.L.: Bai, gurekin, oro har, oso ondo portatu dira sendagileak, eta zaintza aringarrietakoak oraindik ere hobeto, gainera...

A.M.: Nik uste dut hori esaten duela jendeak, oro har, gutxiegi eskatzen duelako. Jendeak askotan ez du aintzat hartzen zenbait gauzatan lagundu dezakegula. Hainbat herrialdetan, esaterako Kanadan, musika terapia eskaintzen dute erietxe publikoetan. Botiken orgatxoarekin batera, han eramaten dute beste orga bat gitarrarekin, metalofonoarekin...

T.L.: Badakit...

A.M.: Hori, hemen, zientzia fikzioa da. Edo, adibidez, Europa iparraldeko zaintza aringarrietako talde guztietan badira medikuak, erizainak, psikologoak eta gizarte laguntzaileak... Hemen, defizita handia da. Jendeak askotan deus gutxi daki eska dezakeenaz. Zaintza aringarriak eskubide bat dira: zaindua izateko eskubidea. Aldiz, askotan horren aurrean lehenesten da medikuntzaren alde teknifikatuagoa. Izan ere, gaixotasunari eta desgaitasunari aurrez aurre begiratzea oso gogorra izaten da, eta, sarri askotan, beste irteera batzuk bilatzen dira.

Medikuek zer moduz jorratzen dituzte horrelako gai zailak? Bizitzaren amaiera, zaintza...

A.M.: Medikuei ez digute irakasten. Medikuntza fakultatean ez da irakasten; ez dago zaintza aringarriak ikasteko ikasgairik. Ginekologia, pediatria, barne medikuntza... Horiek denak irakasten dira, baina heriotza ez da tratatzen. EHU da, adibidez, zaintza aringarriak irakasten ez dituen unibertsitate horietako bat. Graduondoko ikasketetan ere, soilik familia medikuek eta hainbat barneko medikuk jasotzen dituzte alorreko ikasketak... Ez dira jorratzen zaintza aringarriak. Ukatu egiten da heriotza. Uste da porrota dela.

Gehiegi luzatutako gaixoaldien ostean iristen zaizkizue zuei sarri pazienteak?

A.M.: Bai, baina hori lotuta dago zaintza aringarriek gure autonomia erkidegoan duten absentzia dramatikoarekin. «Hil kapera arteko kimioterapia ematen da...» esaten da askotan. Eta, bestela, zein da alternatiba? Jendea erietxera joan, eta esaten diote: «Beste ahalegin bat egin dezakegu osatzeko». Eta pazienteak galdetzen du. «Eta bestela?». Erantzuna: «Hauxe da dagoena». Jakin beharko litzateke badagoela gauzak egiteko beste era bat; badirela beste terapia batzuk, ez soilik farmakologikoak, eta badirela arta emateko beste era batzuk: pazientearengana hurbilduta, hari lagun egin... Jendeak horien berri izango balu, agian eskatu egingo lituzke. Baina, horren ordez, askotan dirutza gastatzen da jendea botikekin intoxikatzen. Eta, sarri, inolako onurarik ez dakarten sendagaiak dira; bizitzaren amaiera atsegin bat ez dakartenak. Baina medikuei ez zaigu besterik irakatsi. Usu entzuten da: «Ez daukat beste ezer eskaintzerik. Ez daukat beste molekularik; ez dago beste ezer honentzat». Ados, bada, ez badago beste ezer, eraman pazienteak zerbait eskain dezaketen horiengana. Hor dira musika terapia, fisioterapia... Jakina, horien atzean ez dago botika konpainia handirik.

T.L.: Guk eutanasia zigorgabetzearen aldeko kanpaina hasi genuenean, Osasun Sailetik deitu gintuzten. Bilera batean egon ginen Osasun sailburu Jon Darponekin eta sailburuorde Fatima Ansotegirekin. Ondo hartu gintuzten. Haien galdera: «Zer egin dezakegu guk?». Eta nik: «Bada, zaintza aringarrietara askoz ere baliabide gehiago bideratu, eta jendea informatzeko guneak jarri osasun zentroetan, horietan jendeari irakasteko nola egiten diren aurretiazko borondateen agiriak».

Oihartzun izugarria izan zuen zuen kanpainak. Seguruenera, gai hauetaz mintzatzeko premia handia dagoelako, ezta? Oinaze handia dago etxe askotan...

A.M.: Min handia dago,eta biderik ez dago gai hauen inguruan hitz egiteko. Txemaren familiak, hain justu, bide hori ireki zuen. Eta guk, zaintza aringarrien inguruko elkarteetan, nahi dugu gai hauen inguruan hitz egitea, betiere debate dikotomikoez harago. «Eutanasia bai, eutanasia ez», mezuez harago... Jendeak merezi du bizitza ondo bukatzea. Zer den ondo? Denon artean erabaki behar dugu. Baina zenbait gai oinarrizkoak dira. Adibidez, inor ezin da minez hil; dela etxean, dela erietxean. Edo ezin da hil, ondoan, gelan, berak egotea nahi ez duen jendea dagoela... Osasun Sailak esan zuen bakarkako gelak jarri behar zirela hiltzen ari zen jendearentzat, baina ohartarazpen bat ipini zuen gero: ahal bada. Eta erietxeak, denboraren %80an, beteta daude... Edo hara, Euskadiko erietxeetan ezin dira maskotak sartu, ezin dira loreak sartu, askotan umeak sartzeko ere eragozpenak jartzen dituzte... Osasun sistemek badute lana gutxieneko horiek bermatzen. Eta gero garrantzitsua da lehengora itzultzea: bizilagunen arteko harremanetara. Zaintza aringarriek gaur egun proposatzen dituzten gauza asko horrekin lotuta daude. Zaintzeko pribilegioa berriz jendeari itzultzea nahi dugu.

Egun, gaizki hiltzen da?

A.M.: Bada gaizki hiltzen den jendea.

Gaur, Euskal Herrian...

A.M.: Bai. Eta horrek ja ez du atzera-bueltarik... Horra adibide bat. Inkestak egiten direnean, herritarren %90ek esaten dute etxean hil nahi dutela. Eriei galdetuta, gutxiago dira: %80. Gure autonomia erkidegoan, %75 erietxeetan hiltzen dira. Europako beste herrialdeekin alderatuta, kopuru handia da hori. Ñabardura asko ditu horrek... Oso gaizki hil daiteke etxean; oso ongi erietxean. Baina, oro har, jendea hiltzen da zaintza aringarrietara oso berandu iritsita, edo iritsi gabe, edo hainbat sintoma kontrolatu gabe... Horrelakoak entzuteak asko haserretzen ditu instituzioak; izan ere, badirudi esaten ari garela sistematikoki gaizki hiltzen dela jendea.

Baina badira horrelakoak...

A.M.: Bai, eta egoera horiek pazienteen familiek samurtzen dituzte, eta osasun arloko profesionalek, batez ere lehen arretakoek, eta erietxeetakoek...

Zein izan zen Lorente-Tellaetxe familia eutanasiaren zigorgabetzea eskatzeko kanpaina hastera bultzatu zuen txinparta?

T.L.: Ia nahi gabe hasi zen. Nire seme Danel Bartzelonan bizi da, eta ia asteburuero etortzen zen ama ikustera: ahal zuen guztietan. Asteburu horietako batean hain erkinduta ikusi zuen! Guztiz amorratuta joan zen: ezintasun izugarriarekin. Gutun bat idatzi zuen, eta, argitara atera zuen, eta lurrikara baten antzekoa izan zen hura... Hasi ziren telefono bidezko mezuak, eta kazetariak. Ikusi genuen segida zuela gaiak, eta aukera hori baliatu zitekeela gure ustez garrantzitsua zen lan bat egiteko, ez guretzat bakarrik, baizik eta gizartearentzat, gure atzetik ere etorriko diren guztientzat. Eta halaxe hasi genuen kanpaina; betiere, argi utziaz eutanasia zigorgabetzearen alde ari ginela, ez eutanasiaren alde. Jaso genuen erantzuna izugarria izan zen.

Zein mezu gailendu zen?

T.L.: Batez ere, esker mezuak. Maribeli beilatokian agur esan genionean, jendeak ez zizkidan doluminak ematen... eskerrak ematen zizkigun. Jende asko hurbildu zitzaigun hau esanez ere: «Zergatik nintzen ni orain arte gertatzen zitzaidana kontatzearen beldur? Hemendik aurrera, kontatu egingo dut; lau haizeetara kontatuko dut arazo bat dudala: sufritzen ari naizela».

Kontrako mezurik jaso zenuten?

T.L.: Gutxi. Batez ere, gotzainenak. Baina gehiegi ere ez. Aurkakoen portzentajea izango zen %0,5ekoa? Atxikimendua izugarria izan zen.

Haren nahirik ezin izan zenuten bete. Osasunak okerrera eginda hil zen, berez. Zer moduko heriotza izan zuen?

T.L.: Heriotzaren aurreko uneak oso gogorrak izan ziren. Mikroinfartoak izaten zituen, eta, etxean zegoela, handi bat izan zuen, konbultsioekin-eta. Hogei bat minutu izan ziren: ikaragarriak. Hortik aurrerakoak, kontrolatu egin zizkioten, eta poliki-poliki itzaliz joan zen. Ia ez zen ezertaz konturatzen. Nik musika jartzen jarraitu nuen. Musika izan zuen: amaieraraino. Zaintza aringarriak zituen ordurako. Etxera etortzen ziren. Oso erlazio ona dut oraindik etortzen ziren medikuekin; esaterako, idazten ditudan gauzak bidaltzen dizkiet. Kontua da ikusi ditudala zaintza aringarrietako mediku batzuk beren hitzaldietan goiburutzat hartu dutenak: Zaintza aringarriak edo eutanasia. Zergatik ez Zaintza aringarriak eta eutanasia? Biak elkarren osagarri dira. Zergatik sortu antagonismoak sufritzen ari denaren pairamendua arintzea bilatzen duen zerbaitetan?

A.M.: Nire interpretazioa da askotan zaintza aringarrietako medikuak aintzat hartu gabeak sentitzen garela; izan ere, sufrimenduaren aurrean bi hautu ematen direla dirudi: ez ezer egitea, edo eutanasia. Urteak daramatzagu erakusten gauzak beste era batean egin daitezkeela, eta sarri iruditzen zaigu eutanasiara heltzeko prozesu horrek aurreko urrats batzuk izan beharko lituzkeela. Mundua grisez josita dago, ñabarduraz; usu, ñabardura horiei ez zaie erreparatzen. Horretarako fororik ere da izaten sarri.

Zaintza aringarriak-eutanasia dikotomia azaltzen da sarri...

A.M.: Ez da dikotomiarik.

T.L.: Jakina.

A.M.: Txemaren eta bion artean puntu komun gehiago daude, beste askoren artean baino... Hau dena lehia politikora eramaten bada, ordea, lehia dikotomikora, bultzatzen gaituzte jarrera bat edo bestea hartzera. Baina dikotomia ez da benetakoa, jarrera oso dogmatikoetatik aparte, behintzat. Eta guk ez dugu horrelakorik.

Maribelek argi eta garbi idatzia utzi zuen noiz hil nahi zuen. Antzeko kasu asko ikusten dituzue zuen jardunean medikuek?

A.M.: Halako aurrerapenarekin jakinarazita, ez. Bestelako fenomenoa ikusten dugu maiz. Pertsona. batzuk esaten dutenak, adibidez, gurpil aulkian geratzen direnean ez dutela bizitzen jarraitu nahi, eta, gero, une hori iritsi, eta ideiaz aldatzen dutenak... Bada jendea gaixotasunak dakartzan galeren aurrean -ezin ibili, ezin jan...- modu zoragarrian moldatzen dena. Kontrara, bada jendea lehen galera izan orduko ja gehiago ezin duena... Laguntza ematea, besterik ezin dut egin. Eta baten batek esaten didanean: «Horrela ezin naiz bizi». Horrela horri begiratu behar diot, nire ezagutzatik, hori aldatzeko. Zenbaitetan, lortzen da; beste zenbaitetan, ez.

T.L.: Nik zaintza aringarriei ikusten diedan hutsunea oinaze emozionalarekin lotuta dago. Ez dute hori konpontzen. Gure kasuan, behintzat, horrela izan zen. Maribelek, gaixotasunaren azken aroan, ja zaintza aringarriak jasotzen ari zen garaian, izaten zituen argitasun une laburretan, besoetatik heltzen zidan, begietara begiratzen zidan, hark zuen indar harekin, eta zera esaten zidan: «Txema, ez. Txema, hau ez. Hau oso gogorra da. Badakizu ez dudala nahi». Barrutik hausten ninduen. Nire pairamendurik handiena izaten ziren une horiek.

Gabezia bat ikusi zenuten hor...

T.L.: Jakina, bai: hori ez zegoen konponduta.

A.M.: Askoz ere ikerketa eta ezagutza gehiago ditugu min biofisikoaren inguruan. Min emozionalean erronka handiagoak ditugu.

Zenbateraino laguntzen du aurretiazko borondateen agiria idatzia izateak, eta pazienteek han beren asmoak agerian uzteak. Maribelek, adibidez, egina zuen agiria, eta, legez kanpokoa zela jakin arren, eutanasiaren laukitxoa ere betea zuen...

T.L.: Bai, bai. Eta gaur egun nik jendea agiri horiek egiten laguntzen jarduten dut.

A.M.: Agiria garrantzitsua da; baina agirira daraman gogoeta, ezinbestekoa. Agiria izatea ongi dago, baina gogoeta egitea da garrantzitsuena; gainerakoan, ez du batere balio. Garrantzitsuena da zu zure bikotekidearekin, zure familiarekin, edo dena delakoarekin esertzea, eta adieraztea zer nahi duzun. Ezinbestekoa da hori egitea: arazo asko kentzen ditu.

T.L.: Niri anaia bat hil berri zait. Hark agiria eginda zuen, eta zinetan erabilgarria izan da. Ni neu nintzen hark izendatua zuen lege ordezkaria, eta ikusi dut oso baliagarria izan dela harentzat. Horri esker, askoz ere gutxiago sufritu du, eta askoz ere heriotza gozoagoa izan du.

Maribelek agiria egin zuen ja gaixo zegoela...

T.L.: Hil baino bi urte lehenago egin zuen. Oraindik ondo zegoen: memoria falta zuen, baina arrazoitzeko gaitasunik ez. Bazuen arrazonamendu logikoa: memoriarik ordurako, batere ez.

Oso argi zuen zer jarri ...

T.L.: Oso argi. Bueno, eta etxean hark bezalaxe, gainerakook.

Agiriak ongi egiteko, garrantzitsua izango da pazienteak ondo informatzea. Medikuek ongi betetzen al dute lan hori?

A.M.: Oraindik hautu paternalista lehenesten da sarri, eta, esaterako, adineko pertsona bat bada, aurrena seme-alabekin hitz egiten da. Horren kontrako beste bidea guztiz autonomista da: guztiz informatiboa. Esaten du: «Zuk gaitz neurodegeneratibo bat duzu. Kasuen %7tan, heriotza lehen urtean dator; %37tan, bigarrenean...». Bietako batek ere ez du laguntzen. Batek, ezkutatu egiten du; besteak, behar ez dituzun datuak ematen ditu. Informazioa ematen duenak lagundu egin behar du.

Egoera zailei aurre egin behar diezue askotan medikuek...

A.M.: Bai, eta etxe batetik negarrez ateratzea ere egokitzen da. Ahal duzun eran bideratzen duzu hori: laguntzera baitzoaz. Baina, nik, adibidez, beti jaisten ditut bisitatzen ditudan etxeetako eskailerak oinez. Tarte horretan nire prozesuak egiten ditut...

T.L.: Zaintza aringarritakoekin gertatu zitzaidan niri. Lehen bisitan, negarrez besarkatu ginen. Hobeto sentitzen laguntzen dute horrelakoek. Negar egiteko gogoan dudanean, negar egitearen aldekoa naiz ni; irri egitekoa dudanean, irri egitekoa. Ona da hori.

Pentsatua duzue zuen azken orduaz? Nolakoa nahi duzue?

A.M.: Bai, nik hitz egina dut. Baina hitz egina dut, gaur, 2019ko abuztuaren 27an zer nahi dudan; gero, aldatuz joan naiteke... Izan ere nik, unea heltzen denean, nire iritzia aldatzeko aukera izan nahi dut. Emazteak ere zaintza aringarrietan dihardu, eta asko mintzatzen gara etxean gaiaz. Eta bai: solastatuta daukagu. Gustatuko litzaidake, ahal izanez gero, etxean egotea; emaztearekin, semearekin, eta, ahal bada, txakurrarekin. Inork deus luzatzerik ez nuke nahi; mozterik ere ez. Une hori intentsitatez bizitzea gustatuko litzaidake, ongi zainduta...

T.L.: Bat nator. Maite nautenek inguratuta hil nahi nuke, eta ahalik eta gutxiena sufrituta. Eta ados nago ni ere pentsamendu horretan: ideiaz aldatzeko aukera izan nahi dut. Baina nik hil nahi dut nik nahi dudanean.Nire borondatea errespetatzea nahi dut.]]>
<![CDATA[Bikotekide ohia sei egunez bahitu izana egotzi diote gizonezko bati]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/008/001/2019-08-31/bikotekide_ohia_sei_egunez_bahitu_izana_egotzi_diote_gizonezko_bati.htm Sat, 31 Aug 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1892/008/001/2019-08-31/bikotekide_ohia_sei_egunez_bahitu_izana_egotzi_diote_gizonezko_bati.htm
Ostegun arratsaldean amaitu zen bahiketa; ondoezik sentitzen zela argudiatuta, emakumeak lortu zuen gizonak bera erietxe batera eramatea, eta han susmoak hartu zituzten egoeraren inguruan. Larrialdi zerbitzuetako profesionalek ikusi zuten emakumeak hainbat lesio zituela, eta ertzainei eskatu zieten harekin zihoan gizona identifikatzeko. Datu faltsuak eman zituen hasieran gizonak, eta kontra egin zien ertzainei haiek argibideak eskatu zizkiotenan; Segurtasun Sailaren arabera, polizia bati eraso ere egin zion gizonezkoak. Ihes egiten ahalegindu zen ondoren. Ez zuen lortu, ordea, eta, behin gizona identifikatuta, ertzainek ikusi zuten urruntze agindu bat zuela: galarazia zuen andrearen ondoan egotea. Emakumearengana hurbiltzea eragozten zion urruntze aginduaz gain, epaileek emandako beste bi ebazpen ere atzeman zituzten poliziek gizonezkoa identifikatutakoan; hain zuzen ere, hura atxilotzeko bi agindu: bat Bilbon ebatzitakoa, eta bestea, berriz, Eivissan (Herrialde Katalanak). Atzo epailearen aurrera eraman zuten, eta hark kartzelan sartzeko agindu zuen.

Bi kasu Gasteizen

Gasteizko udaltzainek, berriz, 20 urteko gizon gazte bat atxilotu zuten ostegunean; ez zuen bete bikotekide ohiarengana hurbiltzea debekatzen zion urruntze agindua, eta hari eraso egitea egotzi zioten. Telefono dei baten bidez jakin zuten poliziek erasoaren berri: jakin zuten gizon bat andre baten kontra ari zela, joka eta irainka. Udaltzainak hara heldu zirenean, erasoa jasan zuen andreak esan zien astinaldi bat eman ziola gizonak, eta irainak esan zizkiola. Atxilotu egin zuten. Beste gizon bat ere atxilotu zuten ostegunean, bikotekide ohiarengana hurbiltzeko debekua haustea egotzita; hainbat lekukok adierazi zuten gizonezkoa andreari jazarri zitzaiola. 32 urte ditu.]]>
<![CDATA[Ez da tentsioa: ezinikusia da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1972/005/001/2019-08-28/ez_da_tentsioa_ezinikusia_da.htm Wed, 28 Aug 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1972/005/001/2019-08-28/ez_da_tentsioa_ezinikusia_da.htm
Aspaldiko aldarria dute alarde baztertzailearen aldekoek ordutegiaren aldaketa: Jaizkibel beren begien paretik kentzea nahi dute, festaren bihotzetik aldentzea. Jaizkibelen, ordea, ez dute beste zerbait izan nahi: alardea izan nahi dute. Jaizkibelen jatorrizko eskea da andreak ere alardeko parte izatea, eta horrexegatik jarraitzen dute oraindik ere konpainia bat izaten: egunen batean alardean egoteko asmoarekin. Eta jaiaren muinean egon behar dute hori aldarrikatzeko, herritarrak usadioaren inguruan batzen diren ordu eta gune horren bueltan. Behin urrats hori eginda, trabarik gabe uzten diote oraindik ere andreei aterik ireki ez dien desfileari urteroko handitasunean loratzen; egunen batean hantxe egongo diren esperantzan.

Jaizkibelek badu Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako baimena, eta pentsatzekoa da horrekin irteteko era izango dutela: ohiko orduan. Baina zinetan dira ulertzen zailak alkateak egindako adierazpenak. Alarde egunetik hain gertu, halakoek bai, halakoek sortzen dute «tentsioa». Jaizkibelen nekez hartuko dituzte begi onez; asmoaren berri hedabideen bidez jaso izanak, gainera, mindu egin ditu. Alarde parekidearen kontra gotortutakoentzat, berriz, hauspoa izan daitezke Sagarzazuren hitzak. Ezinikusian hazten jarraitzeko motibotzat har ditzakete: jarraitu dezakete esaten Jaizkibelena dela errua, ordutegi aldaketa ez onartzeagatik, eta haien aurrean agertzeagatik. Izateagatik.

Mugimenduak izan dira azken hilabeteotan Hondarribian; gatazkaren aldeen artean elkarrizketarako oinarri batzuk jartzeko modua egon daitekeela erakusten duten ahaleginak. Antzuak izan dira, eta agerian geratu da arazoa oraindik oso zuztartuta dagoela. Harritzekoa ere ez da. Instituzioen partetik ez da inoiz lortu bi hamarkada pasatxo dituen gatazka horri behar bezala heltzeko moduko prozesu indartsurik abiatzea. Emakunde eta EAEko Arartekoa beti aritu dira hor hautu parekidea sustatzen, baina urrunegiko erakundeak dira eguneroko martxan eragiteko. Gipuzkoako Foru Aldundiak bide bat hasi zuen EH Bilduren agintepean egon zen legealdian, baina lau urte ez ziren aski izan bide hura behar bezala garatzeko. Alarde publikoaren aldeko presentzia publikoa eta lan isila; biak lehenetsi ziren garai hartan. Presentzia publikoa herabetu egin da orduz geroztik, eta lan isilak ez du fruiturik eman. Bereziki larria izan da beti udalen jarrera; bai Irunen, bai Hondarribian. Alarde baztertzaileen aldeko bandoan egon dira beti, eta inoiz ez dute hautu parekidearen aldeko keinurik ere egin.

Ordutegiaren gaia ukitzeak zer ondorio uzten dituen ikusi beharko da orain: abiatutako elkarrizketarako oinarri horietan, eta, batez ere, irailaren 8an, Kale Nagusian.]]>
<![CDATA[Sexu-eraso kasuetan «gogorrago» aritzeko deia egin die epaileei Barakaldoko alkateak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/007/001/2019-08-27/sexu_eraso_kasuetan_gogorrago_aritzeko_deia_egin_die_epaileei_barakaldoko_alkateak.htm Tue, 27 Aug 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1872/007/001/2019-08-27/sexu_eraso_kasuetan_gogorrago_aritzeko_deia_egin_die_epaileei_barakaldoko_alkateak.htm
Larunbat gauean jazo zen erasoa. Bi saltoki handiren inguruetan, oldartu egin zitzaion gizona andrazko bati; bortxatzeko ahalegina egin zuen, baina kontra egin zion emakumeak. Nahi zuena lortu ezin zuela ikusita, han inguruko pendoitz batean bota zuen gizonak emakumezkoa. Ertzainengana jo zuen emakumeak erasoa salatzera. Igandean atxilotu zuten haiek gizonezkoa, Trapagaranen (Bizkaia). Ertzainen komisarian egin zuen atzo eguna, epailearen aurrean noiz deklaratuko.

28 urteko gizonezko bat da atxilotua. Aurretik ere, Poliziak atxiki izan du sexu abusuak egitea leporatuta. Barakaldoko Udalak adierazpen bat onartu zuen atzo erasoa gaitzesteko: «Tinko arbuiatzen dugu andreen osotasunaren eta bizitzaren kontrako edozein motatako ekintza edo jarrera».

Udalak, halaber, bat egin zuen arratsaldean mugimendu feministak erasoa salatzeko egina zuen elkarretaratzerako deiarekin. Argitan emakumeentzako aholkularitza zentroak egin zuen protestarako deia. Horrekin batera, instituzioei mintzatu zitzaien; gogorarazi zien gizonen eta emakumeen arteko berdintasuna lortzeko estrategia beteak behar direla erasoak eragozteko, eta «autodefentsa feminista» dela erasoon aurkako biderik osoena.

Seme-alaben aurrean

Barakaldokoaz gain, eraso matxista gehiago egon dira asteburuan. Igandean, 35 urteko gizon bat atxilotu zuten Gasteizen, emaztea jotzea egotzita. Udaltzainek jakinarazi dutenez, emakumea aurpegian eta gorputzean jipoitu zuen, bikotearen bi seme-alabak aurrean zituela, biak adingabeak. Hain justu, haietako batek eman zien abisua udaltzainei. Atxilotzeko unean, «agresibitate handia» erakutsi zuen atxilotuak, udaltzainek jakinarazi dutenez. Polizien aurrean, emakumeak salatu egin zuen erasoa, eta gizonak onartu egin zuen berak egindakoa. Sansomendi auzoko etxebizitza batean izan zen, bazkalostean.]]>
<![CDATA[Desfileek «kointzidi» ez dezaten ari da udala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/008/001/2019-08-27/desfileek_kointzidi_ez_dezaten_ari_da_udala.htm Tue, 27 Aug 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1834/008/001/2019-08-27/desfileek_kointzidi_ez_dezaten_ari_da_udala.htm
Helburu jakin bat luke aldaketak: alarde parekidearen kontrakoek Jaizkibel ez ikustea, eta konpainia hori jaiaren une eta gune nagusitik kanpo uztea. Bi hamarkada baino gehiago dira herri horretan andreak alardean parte hartzeko eskatzen ari direla, baina oraindik ez dute lortu desfile nagusian onartuak izatea, eta keinu itsusi artean desfilatu behar izan dute beti. Kale Nagusian ikusten dira gaur egun halako imintzioak: gainerakoan, onespen keinuak gero eta orokorragoak dira. Iaz, hala ere, gogortu egin zen kontrako giroa, eta alkatearen proposamena horrekin lotuta dagoela dirudi. Pentsatzekoa da eragina izan duela egunotan alarde baztertzailearen aldeko hainbat eremutan hauspotu duten kanpainak ere; herritarrak bultzatu dituzte udalera jotzera irailaren 8an beren «segurtasun fisikoa» bermatu behar dela esanez. Iaz Jaizkibel aurretik igaro zenean «eraso fisiko zein hitzezkoak» pairatu zituztela argudiatzen ari dira, eta neurriak hartu behar direla halakoak eragozteko.

Jaizkibel konpainiako kideek salatu dute hedabideen bidez izan dutela alkatearen hitzen berri. Udalak desfilatzeko baimena lortzeko erarik ez diela eman adierazi dute sarri, eta aurten ere beste ate batzuk jo behar izan dituztela adierazi dute. «Urtarrilaren 2an eskatu genion udalari irailaren 8an desfilatzeko baimena; erantzuna ez da iritsi abuztura arte». azaldu dute. Horiek horrela, aurreko urteetan bezala aurten ere Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailera jo dutela esan dute, eta haien erantzunean «iazko ordutegi bera» dutela.

Mahaian eseri ezinik

Irailaren 8a bertan dela heldu da ordutegiaren gaineko albistea, eta Hondarribian auzi honekin oraindik bizi-bizi dagoen ulertu ezina erakusten duen beste berri bati atxikita. Izan ere, abuztuaren 5ean ziren elkartzekoak gatazkako bi aldeak, ia hogei urtean lehen aldiz. Alarde fundazioa —desfile baztertzailearen antolatzailea— eta Jaizkibel konpainia bilera bat egitera zihoazen, baina azken unean bertan behera geratu zen batzarra, baldintza nahikorik ez eta. Jenny Pearce antropologoa ibili zen bilera hori gauzatu ahal izateko oinarriak ipintzen. Alarde fundazioak jakinarazi zuen bertan behera geratu zela bilera; orduan, bitartekariak aitortu zuen zailtasunak zeudela «elkarrizketa posibleari buruzko elkarrizketan» ados jartzeko, eta asti gehiago behar dela.

Iazko irailaren 8ko tentsioa bezalakorik izan ez dadin aurten: helburu horrekin abiatu zuten elkarrizketa prozesua. Urak nahastuta zeuden, hala ere, ordurako: Gipuzkoako Aldundiak elkarrizketa prozesu bat abiatu zuen aurretik gatazkan zeresana zuten eragileekin eta pertsonekin, isilpean, baina diskrezioa hautsi zuen Alarde fundazioak otsailean: prozesua desestali, eta beste espazio bat proposatu zuen. Berritasun handi bat ekarri zuen mezu hark, ordea: Jaizkibelekin hitz egiteko borondatea agertu zuten andreen parte hartzearen aurkakoek. Dena den, baldintzak ezarri zituen Alarde fundazioak: kanpoko eragileen bitartekaritzarik gabe, Hondarribiko udaletxean batzea proposatu zuen, eta alkatea izatea moderatzaile. Alarde baztertzaileari ez bezala, udalak ez dio inoiz harrerarik egin Jaizkibeli alarde egunean, baina, hala ere, eskaintza onartu egin zuen konpainia parekideak.]]>
<![CDATA[Hondarribiko alarde egunean "ordutegia aldatzea" nahi du udalak]]> https://www.berria.eus/albisteak/170376/hondarribiko_alarde_egunean_ordutegia_aldatzea_nahi_du_udalak.htm Mon, 26 Aug 2019 07:09:34 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/170376/hondarribiko_alarde_egunean_ordutegia_aldatzea_nahi_du_udalak.htm <![CDATA[Iturraman atxilotutako gizonezkoa erietxean dago, Poliziaren zaintzapean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1955/011/001/2019-08-25/iturraman_atxilotutako_gizonezkoa_erietxean_dago_poliziaren_zaintzapean.htm Sun, 25 Aug 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1955/011/001/2019-08-25/iturraman_atxilotutako_gizonezkoa_erietxean_dago_poliziaren_zaintzapean.htm
16:30 aldera izan zen jazoera: Fuente del Hierro kaleko etxebizitza batetik erori zen andrazkoa, laugarren solairutik, eta hantxe hil zen. Anbulantzia bat berehala bertaratu zen emakumezkoa artatzera, baina hilotz zen ordurako. Espainiako Poliziak eta Iruñeko Udaltzaingoak hartu zuten kasuaren gaineko ikerketa. Hipotesirik ez zutela baztertzen esan zuten hasieran, eta horri berari heldu zioten atzo ilunabarrean BERRIAk galdera egin zienean; ikerketa aurreratua zegoela esan zuten, baina gaur argituko dela zehazki zer leporatzen dioten gizonari amaren heriotzaren inguruan; izan ere, azken orduko aldaketarik ezean, gaur deklaratuko du epailearen aurrean.

Inguruko hainbat auzok kontatu zuten andrea jausi aurretik etxean liskar handi bat izan zela, eta emakumezkoak laguntza ere eskatu zuela balkoian zegoenean, oihuka. 72 urte zituen, eta aski ezaguna zen Iturrama auzoan, denbora asko baitzeraman bertan bizitzen. Ama-semeak elkarrekin bizi zirela adierazi dute hainbat informazio iturrik.]]>
<![CDATA[Erietxean dago ama balkotik jausi ostean atxilotu zuten gizona, Poliziaren zaintzapean]]> https://www.berria.eus/albisteak/170323/erietxean_dago_ama_balkotik_jausi_ostean_atxilotu_zuten_gizona_poliziaren_zaintzapean.htm Sat, 24 Aug 2019 19:09:06 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/170323/erietxean_dago_ama_balkotik_jausi_ostean_atxilotu_zuten_gizona_poliziaren_zaintzapean.htm
Andrea jausi aurretik etxean liskar handi bat izan zela kontatu zuten inguruko hainbat auzok, eta laguntza ere eskatu zuela emakumezkoak. 72 urte zituen emakumeak eta aski ezaguna zen Iturraman auzoan, denbora asko baitzeraman bertan bizitzen.]]>
<![CDATA[Iruñean etxebizitza batetik erorita hil den andrearen heriotza ikertzen ari dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1997/009/002/2019-08-24/iruean_etxebizitza_batetik_erorita_hil_den_andrearen_heriotza_ikertzen_ari_dira.htm Sat, 24 Aug 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1997/009/002/2019-08-24/iruean_etxebizitza_batetik_erorita_hil_den_andrearen_heriotza_ikertzen_ari_dira.htm
Ikerketa martxan da; hortik aparteko baieztapen gutxi eman poliziek atzo ilunabarrean. Efe albiste agentziari Espainiako Poliziak jakinarazi zion andrearen heriotzaren «ustezko erantzulea» delako atxilotu dutela gizonezkoa. BERRIAk Iruñeko udaltzainei galdezka jo zuen, eta haiek nabarmendu nahi izan zuten gertaeraren inguruko «hipotesirik» ez zutela baztertu oraindik ere. Halakoetan ohikoa denez, andrearen hilotza ezin izan zuten handik eraman epaile bat agertu arte; Iruñeko 2. instrukzio auzitegiko magistratua joan zen, eta hark hartu zuen ikerketaren gaineko erantzukizuna. Hainbat hedabidek zabaldutako informazioak besterik ez zeuden, beraz, atzo: urriak. Andreak 70 urte inguru zituela; atxilotuak, 45 bat. Andrea jausi aurretik etxean liskar handi bat izan zela kontatu zuten inguruko hainbat auzok.]]>
<![CDATA[«Erreskateak» egiteko asmoz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2019-08-23/erreskateak_egiteko_asmoz.htm Fri, 23 Aug 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2019-08-23/erreskateak_egiteko_asmoz.htm Aita Mari ontzia uztail hasieratik Pasai Donibanen da (Gipuzkoa), konponketa batzuk behar baitzituen. Baina burututa daude lan horiek, «guztiz». Eta ontzia kudeatzen duen SMH gobernuz kanpoko erakundeak itsasoan nahi du lehenbailehen: lanean, Mediterraneo itsasoa zeharkatzen duten iheslariei laguntza ematen, haiek erreskatatzen. Eguna jarri dute: hilaren 27an atera nahi dutela jakinarazi dute asteon. Zailtasunak zailtasun. Izan ere, Open arms itsasontziak hainbat iheslari erreskatatu ostean lehorrera heltzeko asteotan izan dituen zailtasunen albisteak hor daude, baita erreskate lanak egiteagatik jaso ditzakeen isunenak ere. Eta ez da antzeko atakan zailean dagoen itsasontzi bakarra; itzal hori hor dago. Baina planari eutsi nahi diote. «Betiere, legearen barruan», adierazi du erakundeko presidente Iñigo Mijangosek.

Bigarren parte hori lortzeko trabak handiak direla onartu du erakundeko lehendakariorde Iñigo Gutierrezek: «Oso zail dago». Hain justu, ia urtebete da ontzia aurkeztu zutela; beti azaldu dute erreskate lanetarako prestatuta dagoela propio, baina inoiz ezin izan dute horrelako lanik egin: ez dute horretarako baimenik lortu. «Ordutik, Greziara osasun materiala eramateko egin genuen bidaia humanitarioa besterik ezin izan dugu egin. Suminduta gaude. Eta gero ikusten ditugu albisteak diotenak 150 lagun hil direla itota. Gure itsasontzian egon zitezkeen». Ez dira aspaldikoak Gutierrezen eta haren kideen barrenak irauli dituzten azken albisteak: uztailaren amaieran bertan, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariak jakinarazi zuen ehundik gora pertsona hil zirela Libiako kostan.

Egoeraren larria erakusten dute halakoek, eta hara joan nahi dute: Libiako itsasertzera. Ontzia martxan jarri zutenean, helburua zen erantzutea migratzaile eta iheslarien joan-etorri etsiek azken urteotan itsasoan sortutako ezbeharrei: hondamendi hori arintzea beste helbururik ez dute, eta egun egoerarik larriena Libiako kostan dagoela diote. «500.000 iheslari inguru daude han: itsasoa zeharkatzea beste modurik ez dute leku hura uzteko». Gutierrezek azaldu du erreskatatutakoan Italiako eta Maltako portuetara eraman behar direla, ez dagoela beste hauturik: «Gertuen dauden portu seguruak horiek dira». Eta horietara eraman behar dira: «Guk estatuei legea betetzeko eskatzen diegu, eta, legearen arabera, erreskatatutako pertsonak gertuen duten portu seguruan lehorreratu behar dira». Horretarako jarri diren oztopoak ez ditu onargarritzat, eta konponbideak eskatzen ditu: «Europak protokolo mekanizatu bat ondu behar luke gobernuz kanpoko erakundeok argi izan dezagun nola jokatu. Onartezinak dira blokeo egoerak».

Espainiako Gobernua

Esan du erreskateak egiteko debekua ere ezin dela ulertu. «Nazioarteko itun guztiak bat datoz: ontzi batean jendea arriskuan badago, haiek erreskatatzeko betebeharra eta obligazioa dago; delitua da laguntzarik ez ematea».Oinarrizko printzipio horri atxikita jardun nahi dute: «Guk lortu nahi dugu baimen bat hara joateko, han nabigatzeko, eta han jendea erreskatatzeko: hori legea betetzea da, ez beste ezer». Espainiako Itsasoko Zuzendaritza Nagusiaren baimena behar dute horretarako; finean, Espainiako Gobernuarena, Sustapen Ministerioaren ardurapean baitago. «Baimena ukatzea erabaki politiko bat da, ez da erabaki tekniko bat. Areago, guk debekuaren aurka ipinitako helegitearen harira jaso berri ditugun azken erantzunetan, onartzen da ontzia prest dagoela erreskateetarako. Utz diezagutela, bada, ateratzen». Baimen hori gabe ez dute atera nahi; izan ere, ondo dakite zer ondorio izan litzakeen era horretan erreskate lanak egiteak. «Atera kontuak: guk 900.000 euroko isuna jaso dezakegu».

Gutierrezek argi utzi nahi du erakundeko kide guztiak langileak eta ikasleak direla. «Hemen denak gara boluntarioak; gure bizitzak ezin ditugu auzitan jarri, ezta elkartea bera ere». Arrangura eragiten dieten kritikak entzun behar izan dituzte egunotan, eta minduta daude horiekin. Ez dute nahi goraipamenik: «Gu ez gara heroiak; bizia itsasoan jokoan dutenak, horiek dira heroiak. Guk ez dugu horrelakorik egiten». Kritika hutsalik ere ez dute onartzen, ordea: «Mafietatik kobratzen dugula entzun eta entzun ari gara. Goazen, bada, epaile baten aurrera: demostra dezatela hori». Salbamendu lanak egin nahi dituzte, ez besterik: «Itsasoko legea sakratua da: inor ez da geratzen itsasoan. Oso erraz ari dira hainbat: 'Ito daitezela'. A, bai? Bada, honek horrela jarraitzen badu, horiek ere hortxe geratuko dira, inoiz ataka horretan badira». ]]>
<![CDATA[Erizainak hautatu ahal izango direla eta, eztabaida erdira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/008/001/2019-08-22/erizainak_hautatu_ahal_izango_direla_eta_eztabaida_erdira.htm Thu, 22 Aug 2019 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1892/008/001/2019-08-22/erizainak_hautatu_ahal_izango_direla_eta_eztabaida_erdira.htm
Osatzen elkargoko lehendakaria da Gorka Maiz. «Nahigabea» erakutsi du beren hitzek sortu duten ezinegonaren harira. Erizainak hautatzeko askatasunaren kontra ez zutela egin nahi esan du: «Ez dugu uste erizainak era bakanean hautatu behar direnik, ezta medikuak ere; lantaldearen ikuspegia sustatu behar da». Irudipena du plazaratu zuten oharrean ez zituztela behar bezala hautatu hori adierazteko hitzak, eta seguruenera horrek ekarri dituela kritikak. Ontzat du erizainek haien jarduna hauspotze aldera abian duten bidea. «Guztiz medikuaren inguruan ardaztutako sistema batetik gatoz. 'Medikuarenera noa', esaten da. Erizainek rol garrantzitsuagoa hartu behar dute». Betiere, talde lana sustatu behar dela uste du, ordea: lehen mailako osasun arreta ona emateko, medikuek, erizainek eta administrariek elkarlanean jardun behar dutela, eta profesionalen hautaketa «bakartuak» ez duela horretan laguntzen.

Martinen aburuz, ordea, ez dago motiborik esateko erizainak hautatzeko era egiteak talde lana eragotziko duela: «Guk ere defendatzen dugu lehen mailako artarik onena talde txikietan ematen dela». Talde horietan, ordea, lehen lerroan nahi dute, ez inoren gerizpean: «Eta aldaketa honek maila beren jartzen gaitu denok». Argi du: «Erizainok ere erreferente izan behar dugu. Eta pazienteak zein erizain nahi duen erabaki ahal izatea garrantzitsua da». SATSE erizainen sindikatuak ere ontzat jo du aldaketa.]]>