<![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 28 Jan 2022 18:11:43 +0100 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA['Izurria': ez da hitz atsegingarria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2004/004/002/2022-01-27/izurria_ez_da_hitz_atsegingarria.htm Thu, 27 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2004/004/002/2022-01-27/izurria_ez_da_hitz_atsegingarria.htm
Adibideak askotarikoak dira. Instituzioak, adibidez, nagiak eta motelak izan dira izurria kontrolpean hartze aldera aireztapen onak duen garrantziari buruzko erabakiak hartzeko garaian, eta aerosolek birusaren transmisioan duten garrantziari buruzko azalpenak eta ezagutza lortu dira, hein handi batean, hainbat zientzialarik egin duten komunikazio lan handiari esker. Instituzioek, halaber, behin baino gehiagotan eman dituzte normaltasunera itzultzeko mezu aski hanpatuak, izurriaren amaiera hizpide, eta zientzialari eta zientzia komunikatzaile askoren azalpenak beharrezkoak izan dira ulertzeko lerroburu horiek funtsik ez zuten nahiekin eta interesekin puztuta zeudela. Prebentzioaren izenean agintariek defendatu dituzten hainbat erabakirekin ere, antzera; auzitan jarri dituzte usu zientzialariek, argibideak emanda.

Irrist egingo zuten inoiz, bi urteotan ikusi eta ikasi behar izan direnak ez baitira nolanahikoak izan, baina horretan ere ahalegin handia egin dute askok; zientziak aurrera nola egiten duen azaldu dute behin eta berriz: gaurko ezagutzak bihar lortuko direnekin osatzen direla adierazi dute. Pedagogia egin dute, pazientzia handiz. Eta nekaezin. Zail da ulertzen indarra nondik atera duten.

Sutan probatzen da nolakoa den eltzea. Eta, kasu honetan, krisi egoeran ere erantzuten dakien komunitate trinko bat ikusi da zientzia komunikazioaren inguruan. Poztekoa da hori. Kontrara, kezkatzekoa da zientzialarien argibideek zer leku gutxi izan duten instituzioek izurriari buruzko argibideak emateko antolatu dituzten agerraldi publikoetan. Arduradun politikoek hartu dute kasu gehienetan hitza; lehendakariek, kontseilariek. Adituak aipatu dituzte usu, zientzialariak, baina oso gutxitan agertu dira haien ondoan, haien txostenak eta ikerketak eskuetan hartuta: haiek azaltzen. Osasun krisi batean komunikazioa oinarri-oinarrizkoa dela aintzat hartuta, harrigarria bezain kezkagarria izan da hori.

Gobernuek, gainera, badituzte gizartearengana heltzeko baliabideak. Komunikaziora zuzendutako azpiegitura sendoak dituzte, eta erruz erabiltzen dituzte. Sarri, beren aldeko mezuak goraipatzeko. Abilak dira tituluak sortu eta hedabideetan horiek zabaltzen, beren jardunaren aldeko mezuak hauspotzeko, eta eraiki nahi dituzten egiak, behin eta berriz errepikatuta, gizartean zuztartzen ahalegintzeko. Munduan, bere zabalean, ia dena asmatuta badago ere, aitzindariak dira plazaratzen dituzten egitasmo gehienak; elkarrizketa aipatzen dute etengabe, aldebakartasunean eroso ari denaren jarrerarekin usu; hazkundea eta hobekuntza hitzak lerroburu askotan errepikatzen dituzte, hazteko eta hobetzeko era gehienak jarduera ekonomikoarekin lotuta ia beti. Eroso azaltzen dira mezu atsegingarri horietan katigatuta. COVID-19ari buruz jardutean, ordea, hain laketgarriak ez diren mezuak josi behar izan dituzte askotan, eta deseroso azaldu dira hor, errealitate hori atzean utzi, eta lerroburu adeitsuagoak ekoizten hasteko irrikan. Gobernatzean zientzia irizpideez bestelakoak ere aintzakotzat hartu behar izatea ulergarria da, ez da erraza izan instituzioei egokitu zaien erronka, baina komunikazioan kontraesan ahalik eta urrienak izateak, eta ahalik eta koherenteen jarduteak oinarrizkoa behar luke. Osasun krisi batean bereziki.

Asteburuan manifestazio jendetsua egin dute Bilbon osasun ziurtagiriaren aurka, eta, halako protestetan maiz gertatu ohi denez, bestelako mezu ugari nahasi dira. Aldagai asko hartu behar dira kontuan mugimendu hori hartzen ari den indarra ulertzeko, baina instituzioetatik sustatu den politika komunikatiboaren mugek ere ez dute batere lagundu.]]>
<![CDATA[OSASUN SISTEMAREN ATE NAGUSIAN, EZINEAN]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2005/002/001/2022-01-23/osasun_sistemaren_ate_nagusian_ezinean.htm Sun, 23 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2005/002/001/2022-01-23/osasun_sistemaren_ate_nagusian_ezinean.htm
«Berehalako neurriak» eskatuko dituzte. Osakidetzako langileei ez ezik, herritarrei eta eragileei ere egin diete mobilizazioetan parte hartzeko deia. Sindikatuen ustez, egungo egoera ez da soilik izurriaren ondorioa, «egiturazko arazoa» baizik. Are gehiago, atzean «osasungintza publikoa eraisteko estrategia programatu»bat dagoela ere salatu dute. Protestarako deia egin zutenean, Amaia Mayor SATSEko eledunak azaldu zuen lehen arretaren egoera «jasanezina» dela, eta langileak «lur jota» daudela psikologikoki pandemiaren bi urteren ostean. Adierazi zuenez, osasun langile askok aparteko lan orduak egin behar izaten dituzte, eguneko beharrak amaitu ahal izateko: «Egiturazko arazoak konpontzen ari dira Osakidetzako profesionalen esfortzu pertsonalarekin». Lantaldeak indartzea proposatu zuten, eta beharrezkotzat jo zuten Osakidetzaren aurrekontua handitzea, Europako Batasuneko batezbestekora heltzeko: BPGaren %7.

Administrarien kexuak

Osakidetzan administrari lana egiten duten langileen AAC Zutik elkarteko kideek bat egingo dute protestarekin. Zentroak ixtera egin da izurrian, gotortzera, eta pazienteen eskeak bideratzeko lehen lerroan egon dira langileok, are, gaixoak zentroetara sar daitezkeen edota zer arta mota jaso behar duten ebaztea ere egokitu zaie usu. Kexu dira. «Izan ere, gure kategoriaren kualifikaziorako ez zaigu osasun trebakuntzarik eskatzen», gogora ekarri dute mobilizazioekin bat egiteko ondu duten oharrean. «Ahituta gaude, desengainatuta, gaindituta».

Protestarekin bat egin dute, besteak besteak, Euskal Herriko Pentsiodunen Mugimenduko kideek ere; osasun sistemaren «kolapsoa» salatu dute, eta «aurrez aurreko arreta jasotzeko dauden zailtasunez» ohartarazi dute. Bizitzak Erdigunean koordinakundea, Osatzen, Osalde, Efekeze, Lehen Arreta Arnasberritzen taldeak, EH Bildu eta Ezker Anitza ere atxiki zaizkio deiari. Ez du bat egin Euskadiko Sendagileen Sindikatuak. Halakoek Osakidetzan «nahi den eragina» ez dutela lortzen esan dute. Egoera onbideratzeko mediku gehiago kontratatu behar direla pentsatzen dute.

Ikusi gehiago: Rafa Rotaetxe.«Zentroetara etortzeari utzi dio jende askok»

Ikusi gehiago: Rosa Aginako eta Ana Carracedo.«Esku nahikorik ez dago telefono deiak hartzeko»

Ikusi gehiago: Malusa Barandiaran.«Maite dut nire lanbidea, baina nazkatuta nago»

Ikusi gehiago: Gloria Santos.«Jendea haserre dago, eta gurekin pagatzen ari da»

Ikusi gehiago: Xan Berterretxe.«Desinformazioak ondorioak ditu gure praktikan»]]>
<![CDATA[«Zentroetara etortzeari utzi dio jende askok»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2027/002/002/2022-01-23/zentroetara_etortzeari_utzi_dio_jende_askok.htm Sun, 23 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2027/002/002/2022-01-23/zentroetara_etortzeari_utzi_dio_jende_askok.htm
Egoera berri askori aurre egin behar izan diete. «Berriz asmatu behar izan dugu artatzeko era». Etengabeko aldaketan, eta eskeak ugarituta. «Hemen, adibidez, zahar etxearen ardura hartu behar izan genuen. Bertako osasun zerbitzuak ezin izan zion aurre egin egoerari: guk joan behar izan genuen. Han kutsatu ginen hainbat kide». Gaitzak gogor erasan zuen Rotaetxe: «Hamabost egun egin nituen ospitalean».

Izurriaren harira, osasun zentroetako aurrez aurreko arta mugatzeko neurri asko hartu dira. eta horren ondoriozko arazoak badirela onartu du. «Jende askok osasun zentroetara etortzeari utzi dio; ikusi da, adibidez, minbizi diagnostikoak-eta gutxitu egin direla». Telefono bidezko arta handitu dute. Ez da guztiz berria: «Zentrotik zentrora aldea zegoen, baina lehen, pandemia aurretik, izaten zen artaren %30 telefonoz; %70, aurrez aurre. Pandemiak irauli egin zuen egoera». Kezka eragiten die horrek. «Eta gu, adibidez, gure zentroan ari ginen, seigarren olatu hau heldu aurretik, aurrez aurreko arta berreskuratzen... Baina, olatua heldu zen, eta berriz atzera».

Estresak jota

Berriro hasi beharko dute. Ez daki aski indar izango duten. «Izan ditugu gaixoaldiak estresarengatik-eta; nekatuta gaude». Atzeratutako lanak ez dira, gainera, kezka iturri bakarra. «Buruko arazoak-eta ugaritu dira. Horri ere erantzun behar diogu». Eta osasun arazo berriei. «COVID iraunkor kasuak hor daude». Kexu da: kritika ere egin beharko dela uste du. «Sei olatu daramatzagu, eta zenbait gauzak ez zuten gertatu behar. Informazioa hobeto landu behar zen, berme gehiagorekin, eta kasu gehiago egin behar zitzaigun kontsultetan gaudenoi».]]>
<![CDATA[ZIUetan «presioa» dagoela onartu du Txibitek]]> https://www.berria.eus/albisteak/208688/ziuetan_presioa_dagoela_onartu_du_txibitek.htm Sat, 22 Jan 2022 15:28:06 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208688/ziuetan_presioa_dagoela_onartu_du_txibitek.htm <![CDATA[Osasun ziurtagiriaren aurkako protesta egin dute Bilbon]]> https://www.berria.eus/albisteak/208689/osasun_ziurtagiriaren_aurkako_protesta_egin_dute_bilbon.htm Sat, 22 Jan 2022 11:25:18 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208689/osasun_ziurtagiriaren_aurkako_protesta_egin_dute_bilbon.htm <![CDATA[Nafarroako larrialdietako langileek salatu dute «ahantzi» egin dituztela]]> https://www.berria.eus/albisteak/208629/nafarroako_larrialdietako_langileek_salatu_dute_ahantzi_egin_dituztela.htm Fri, 21 Jan 2022 09:05:52 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208629/nafarroako_larrialdietako_langileek_salatu_dute_ahantzi_egin_dituztela.htm <![CDATA[Omikronaren aurka txertoek babes txikiagoa ematen dutela esan dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/208630/omikronaren_aurka_txertoek_babes_txikiagoa_ematen_dutela_esan_dute.htm Fri, 21 Jan 2022 09:05:28 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208630/omikronaren_aurka_txertoek_babes_txikiagoa_ematen_dutela_esan_dute.htm <![CDATA[Itxitako ikasgelarik ez dagoela nabarmendu du Jokin Bildarratzek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/004/001/2022-01-18/itxitako_ikasgelarik_ez_dagoela_nabarmendu_du_jokin_bildarratzek.htm Tue, 18 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1925/004/001/2022-01-18/itxitako_ikasgelarik_ez_dagoela_nabarmendu_du_jokin_bildarratzek.htm
Eskoletara begirako irizpideetan aldaketa garrantzitsuenetariko bat da orain ikasgelan positibo bat agertu orduko ez direla hasten neurriak hartzen. Espainiako Osasun Batzordearen jarraibidea izan zen bakartzeak-eta hastea ikasgela batean bost kasu agertu orduko, eta Jaurlaritzak ez du bat egin irizpide horrekin, baina utzi egin dio kasu bat agertu orduko ikasgela osoari zuzenduriko neurri orokorrak hartzeari. Lehen, gertuko kontaktutzat jotzen ziren ikasle denei probak egiten zizkieten; orain, egiteari utzi zaio: zaurgarriei bakarrik egiten zaizkie.

Bildarratzek nabarmendu zuen 5-11 urte bitarteko ikasleen %53,2 txertatuta daudela orain, hazten ari dela ehuneko hori, eta hor jarria dutela esperantza egoera hobetzen joateko. Langileei begira, arazoak izan dituzte: lehengo astean 3.032 ordezkatze «kudeatu» behar izan zituzten: «Egunean seiehun ordezkapen».]]>
<![CDATA[Protokolo berriekin «ikasgela guztiak irekita» ari direla esan du Bildarratzek]]> https://www.berria.eus/albisteak/208427/protokolo_berriekin_ikasgela_guztiak_irekita_ari_direla_esan_du_bildarratzek.htm Mon, 17 Jan 2022 07:29:31 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208427/protokolo_berriekin_ikasgela_guztiak_irekita_ari_direla_esan_du_bildarratzek.htm ziren ikasle denei probak egiten zizkieten, baina, orain, egiteari utzi zaio: zaurgarri direnei bakarrik egiten zaizkie. Era berean, indartu egin dira maskararen erabilera eta ikastaldeen arteko bereizketa, ikasle talde ezberdinak nahas ez daitezen. Hezkuntza Sailak berak protokoloetan egin dituen aldaketak ez direla oso handiak esan du, eta osasun adituek ematen dituzten irizpideekin lotuta daudela gainerakoak. «Aztarnari taldeak aztertzen du kasu bakoitza, eta erabakitzen du zer egin».

Bildarratzek nabarmendu du 5-11 urte arteko ikasleen %53,2 txertatuta daudela orain, handitzen ari dela ehuneko hori, eta txertaketa prozesu horretan dutela jarria esperantza apurka ikasgeletan martxa gero eta arruntagoa izateko. Izan ere, gogora ekarri du aurreko hiruhilekoan txertatuta zeudela ja bigarren hezkuntzako ikasle asko eta gela «gutxi» itxi zirela maila horietan. Goraipatu egin du eskola guztietan egiten ari diren lana, hezkuntza komunitate osoaren ekarpena. «Eta egun ere ez da eskola bat baino toki seguruagorik aurkituko pandemiaren kontra egiteko». Neurriak zorrotzak direla onartu du, baina, eskoletako martxa ona bermatze aldera, behar direla.

Sailburuak onartu du ikasturte hasiera oso zaila izan dela gaixo agirien ondorioz. 3.032 ordezkatze «kudeatu» behar izan zituzten lehengo astean: «Egunean seiehun ordezkapen».

Oposizioko taldeek Bildarratz sailburuari esan diote «nahasmendua» ekarri dutela protokolo berriek, eta familiengan ardura handiegia utzi dela. Antigeno testak eskuratzeko bideak, eta familia eta lana bateratzeko laguntzak eskatu dituzte. Eskola kiroleko lehiaketak bertan behera utzi direlako ere kontu hartu diote. Jardunean esku hartzen duten erakunde «denen artean» hartutako erabakia izan zela defendatu du.]]>
<![CDATA[Epstein-Barr birusak esklerosi anizkoitzarekin duen lotura egiaztatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2022-01-15/epstein_barr_birusak_esklerosi_anizkoitzarekin_duen_lotura_egiaztatu_dute.htm Sat, 15 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2022-01-15/epstein_barr_birusak_esklerosi_anizkoitzarekin_duen_lotura_egiaztatu_dute.htm Science aldizkarian argitaratu berri duten ikerketa baten arabera, orain frogatu dute erlazio hori badagoela. Jakina da mononukleosia eragiten duela birus horrek, baina orain frogatu dute esklerosi anizkoitzarekin lotura duela, eta horren kausa izan daitekeela. Egun sendabiderik gabeko eritasun neurologikoa da esklerosi anizkoitza, eta ikertzaileek uste dute aurkikuntzak gaitza hobeto ezagutzen eta aurrera egiten lagun dezakeela; prebentzioan egin ahal izango da aurrera, txertoen bidez, eta sendabide bat lortzeko bideak ireki ahal izango dira.

Ikerketa Harvardeko Unibertsitateko ikerketa talde batek egin du. AEBetako armadako hamar milioi kide baino gehiagoren osasun datuak aztertu dituzte, hogei urtean, bi urtean behin laginak hartuta. Alberto Ascherio da ikerketan parte hartu duen ikertzaileetako bat. Gogoratu du aurrez eginak zirela birusaren eta gaitzaren arteko harremana egiaztatzeko ikerketak, baina esan du hauxe izan dela lehena froga «konbentzigarriak» eman dituena Epstein-Barr birusa eritasunaren kausa gisara identifikatzeko. Ikerketako datuei begira, birus horrek eragindako «infekzioa saihestuta» gaitza ere prebenitu ahal izango dela esateko datuak dituzte orain ikertzaileek, eta ikerketa lerro horretan aurrera egiteko. «Sendabide bat» lortzeko atea ere zabal daiteke.

Herpes birus bat

Herpes birus bat da Epstein-Barr birusa, eta, behin pertsona bat kutsatuta, organismoan geratzen da betiko, latente. Ikerketa egin duten zientzialariek onartu dute esklerosi anizkoitzaren eta birusaren arteko erlazioa «egiaztatzea». Birus ohikoa da Epstein-Barr birusa, pertsona helduen %95i edo eragiten die, eta esklerosi anizkoitza askoz ere ezohikoagoa da; 10.000 biztanleko hiru laguni eragiten die. Gainera, birusarekin kutsatu eta berehala ez da agertzen esklerosi anizkoitza; sintomak hamar bat urteren ostean agertzen direla ondorioztatu dute adituek. Nolanahi ere, oraingo honetan, ikerketako datuetara begira, lotura argi agertu dela nabarmendu dute egileek. «Behin birusarekin kutsatu eta gero, esklerosi anizkoitza izateko arriskua 32 aldiz handitu zen aztertu genituen laginetan; gainerako birusekin ez zen horrelakorik ikusi».

Arretaz aztertu ditu emaitzak Carlos Matute neurobiologoak. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da, eta Achucarro ikerketa zentroko ikertzailea. «Hamarraldiak dira birus horren eta gaixotasunaren arteko lotura aztertzen hasi zirela», berretsi du. Birusa hain ohikoa izanda, lotura frogatze aldera, ikerketa handi bat behar zen, eta ikerketa honen ezaugarri nabarmengarriena horixe dela uste du: oso handia izan da. Aurrekorik gabea. «Ez zen inoiz egin horrelako ikerketa handi bat. Atera kontuak, izan da hogei urtean baino gehiagoan egindako jarraipen bat: bi urtean behin laginak aztertuta, eta hamar milioi pertsona izan dira. Horrelako tamainako ikerketak ez dira batere ohikoak, gure jakintza arloan ez behintzat». Ondorioa argia dela dio: birusarekin handitu egiten da gaitza izateko arriskua.

Hainbat aldagai tartean

Birusak bakarrik ez du gaitza esplikatzen, ordea. «Esklerosi anizkoitzean beste aldagai batzuk ere badaude: familia batzuetan, adibidez, ohikoagoa izaten da, eta horregatik pentsatzen da lotura genetiko bat egon daitekeela», onartu du Matutek. Ingurugiroarekin lotutako aldagaiek ere badute eragina. Eremu geografikoetara begira ikusten dute hori: «Poloetatik hurbil, adibidez, ohikoagoak izaten dira kasuak; Europa iparraldeko herrialdeetan ikusi izan ohi dugu hori, edo Kanadan». Gaitzaren kausaren bila, beraz, harago ere egin behar da: «Birusa kondizio beharrezkoa da, baina beste aldagai batzuk ere sartu behar dira tartean». Gaitza noiz eta zergatik esnatzen den ere, adibidez, ez dago argi. Hainbat «hipotesi» daudela azaldu du Matutek , baina zer ikertua franko dagoela oraindik ere arlo horretan. Ikerketaren ondorioei atxikita aurrerabideak zabaldu daitezkeela uste du, hala ere, Matutek.

Bat dator horretan ikerlanaren egileekin. «Tratamendu prebentiozkoetarako atea ireki daiteke, txertoak erabiltzeko. Birusaren kontrako botikak garatzeko ere bai». Txertoa garatzeko ikerketak lehendik ere abian direla esan du, eta, horiek garatzea lortuko balitz, erabili ahal izango liratekeela aparteko arrisku faktoreak dituztenak babesteko. Nazioarteko egindako kalkuluen arabera, 2,8 milio pertsonak dute munduan esklerosi anizkoitza. Nerbio sistema zentraleko eritasun bat da; besteak beste, giharrak ahultzen ditu, eta koordinazio arazoak eragiten ditu. 20-40 urteen artean agertzen da usuen.]]>
<![CDATA[Epstein-Barr birusa esklerosi anizkoitzarekin lotu du ikerketa batek]]> https://www.berria.eus/albisteak/208332/epstein_barr_birusa_esklerosi_anizkoitzarekin_lotu_du_ikerketa_batek.htm Fri, 14 Jan 2022 14:48:18 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208332/epstein_barr_birusa_esklerosi_anizkoitzarekin_lotu_du_ikerketa_batek.htm Ikerketa Harvardeko Unibertsitateko ikerketa talde batek egin du. AEBetako armadako hamar milioi kide baino gehiagoren osasun datuak aztertu dituzte, hogei urtean, bi urtean behin laginak hartuta. Alberto Ascherio da ikerketan parte hartu duten ikertzaileetako bat. Gogoratu du aurrez eginak zirela birusaren eta gaitzaren arteko harremana egiaztatzeko ikerketak, baina esan du hauxe izan dela lehena froga «konbentzigarriak» eman dituena Epstein-Barr birusa eritasunaren kausa gisara identifikatzeko. Ikerketako datuei begira, birus horrek eragindako «infekzioa saihestuta» gaitza ere prebenitu ahal izango dela esateko datuak dituzte orain ikertzaileek, eta ikerketa lerro horretan aurrera egiteko. «Sendabide bat» lortzeko atea ere zabal daiteke.
Herpes birus bat
Herpes birus bat da Epstein-Barr birusa, eta, behin pertsona bat kutsatuta, organismoan geratzen da betiko, latente. Ikerketa egin duten zientzialariek onartu dute zaila izan dela esklerosi anizkoitzaren eta birusaren arteko erlazioa «egiaztatzea». Birus ohikoa da Epstein-Barr birusa, pertsona helduen %95i edo eragiten die, eta esklerosi anizkoitza askoz ere ezohikoagoa da; 10.000 biztanleko hiru laguni eragiten die. Gainera, birusarekin kutsatu eta berehala ez da agertzen esklerosi anizkoitza; sintomak hamar bat urteren ostean agertzen direla ondorioztatu dute adituek. Nolanahi ere, oraingo honetan, ikerketako datuetara begira, lotura argi agertu dela nabarmendu dute egileek. «Behin birusarekin kutsatu eta gero, esklerosi anizkoitza izateko arriskua 32 aldiz handitu zen aztertu genituen laginetan; gainerako birusekin ez zen horrelakorik ikusi».
Arretaz aztertu ditu emaitzak Carlos Matute neurobiologoak. EHU Euskal Herriko Unibertsitateko irakaslea da, eta Achucarro ikerketa zentroko ikertzailea. «Hamarraldiak dira birus horren eta gaixotasunaren arteko lotura aztertzen hasi zirela», berretsi du. Birusa hain ohikoa izanda, lotura frogatze aldera, ikerketa handi bat behar zen, eta ikerketa honen ezaugarririk nabarmengarriena horixe dela uste du: oso handia izan da. Aurrekorik gabea. «Ez zen inoiz egin horrelako ikerketa handi bat. Atera kontuak, izan da hogei urtean baino gehiagoan egindako jarraipen bat: bi urtean behin laginak aztertuta, eta hamar milioi pertsona izan dira. Horrelako tamainako ikerketak ez dira batere ohikoak; gure jakintza arloan ez, behintzat». Ondorioa argia dela dio: birusarekin handitu egiten da gaitza izateko arriskua.
Hainbat aldagai tartean
Birusak bakarrik ez du gaitza esplikatzen, ordea. «Esklerosi anizkoitzean beste aldagai batzuk ere badaude: familia batzuetan, adibidez, ohikoagoa izaten da, eta horregatik pentsatzen da lotura genetiko bat egon daitekeela», onartu du Matutek. Ingurugiroarekin lotutako aldagaiek ere badute eragina. Eremu geografikoetara begira ikusten dute hori: «Poloetatik hurbil, adibidez, ohikoagoak izaten dira kasuak; Europa iparraldeko herrialdeetan ikusi izan ohi dugu hori, edo Kanadan». Gaitzaren kausaren bila, beraz, harago ere egin behar da: «Birusa kondizio beharrezkoa da, baina beste aldagai batzuk ere sartu behar dira tartean». Gaitza noiz eta zergatik esnatzen den ere, adibidez, ez dago argi. Hainbat «hipotesi» daudela azaldu du Matutek , baina zer ikertua franko dagoela oraindik ere arloan.
Ikerketaren ondorioei atxikita aurrerabideak zabal daitezkeela uste du, hala ere, Matutek. Bat dator horretan ikerlana egin duten zientzialariekin. «Tratamendu prebentibotarako atea ireki daiteke, txertoak erabiltzeko. Birusaren kontrako botikak garatzeko ere bai». Txertoa garatzeko ikerketak lehendik ere abian direla esan du, eta, horiek garatzea lortuko balitz, erabili ahal izango liratekeela aparteko arrisku faktoreak dituztenak babesteko.]]>
<![CDATA[Txertoaren gainekoak, ze ozen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2168/004/001/2022-01-13/txertoaren_gainekoak_ze_ozen.htm Thu, 13 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2168/004/001/2022-01-13/txertoaren_gainekoak_ze_ozen.htm
Oro har, erruz hitz egin da txertoez. Logikoa da eta bidezkoa da; izurriaren kontra egiteko neurri aski garrantzitsua dira, txertoek apaldu egiten dute gaitzaren larritasuna, eta txertoen eta txertaketa kanpainen nondik norakoek oihartzuna izan behar dute gizartean. Baina ez txertatzeko erabakia hartu dutenei begira mezuak zelakoak izan diren ikusteak zitaletik ere zerbait badu. Puztu egin dira, esaterako, osasun ziurtagiriari buruzko erabakiekin eta horren gainean informazioa emateko ondu diren albisteekin. Horietan, txertatu gabeak lotu dituzte gaitza zabaltzeko aparteko arriskugarritasun batekin, eta txertatuen eremuak, berriz, eremu «seguruak» direla nabarmendu nahi izan da. Nolanahi ere, bide horretan eman diren hainbat mezuk ez dute aparteko zentzurik ikuspegi zientifikotik, herrenak dira: izan ere, egun ematen diren txertoak ez dira esterilizatzaileak, eta ez dute eragozten birusaren transmisioa. Behin infektatuta, bai: txertatu gabe daudenek osasun sistemara heldu eta bertan arta bereziak behar izateko arriskua handiagoa dute, eta hori ere esan egin behar da, izurri honen arrisku handiena osasun zerbitzuen kolapsoa baita.

Azken datuen arabera, Hego Euskal Herrian txertoa jaso dezaketen herritarren %89 txertatuta daude, eta kopuru horrek hazten jarraituko du, martxan baitago, esaterako, 5-12 urte arteko umeen txertaketa. Aldiz, gizartearen ehuneko batek ez txertatzea erabaki du: ez da derrigorrezkoa, eta hautua egin dute. Hautu horren atzean dauden pertsonen soslaiari erreparatuta, klase askotako motiboak egongo dira seguruenera. Orokorkerietara egiteak ez du zentzurik. Ulertzekoa da administrazioek gizartearen parte hori ere txertatzeko desioa izatea, guztiz ulergarriak dira horretara zuzenduriko kanpaina eta egitasmoak, baina txertatu gabeak izurri hau konpontzeko arazoa direla hainbeste nabarmentzen delarik, galdetzekoa da zergatik ez den begirada bideratu izurriaren eragina arintzeko ezinbestekoak diren beste alor batzuetara ere. Aireztapenaren garrantziaz, esaterako, berandu eta gaizki heldu da gehienetan informazioa. Bakartze neurriak betetzea erraztuko lukete lana eta familia bateratzeko laguntza sendoek, baina oso urriak izan dira. Etxetik lan egiteko neurriak sustatzera ez da ia egin. Antigeno testak ez dira doan eta erraz eskura jarri...

Komunikazioan ere usu egin da irrist; asteon bertan, esaterako, irauli egin ditu Osakidetzak izurriaren jarraipena egiteko protokoloak. Omikron aldaerak ekarri duen egoera berriaren harira, aldaketen atzean motibo funtsatuak daudela pentsatzekoa da, baina egun batetik bestera hartu eta jakinarazi dira erabakiak, horien gainean azalpen mamituak emateko astirik ere hartu gabe. Eta ezinegona sortzen dute halakoek. Izurriaren prebentziorako hartutako erabakiak tarteko, zera esan zuen egunkari honetan elkarrizketa batean Jakiunde Zientzia, Arte eta Letren Akademiako lehendakari Juan Ignacio Perez Iglesiasek: «Bizitza aldatu behar badut, azal iezadazu zergatik». Zergatik horretan sakontzeak berebiziko zentzua izan behar luke, eta askotan ez da ikusi horretarako behar adinako ahaleginik.

Jakina, horrek guztiak ezin du zuribidea izan txertaketaren kontrako mugimenduaren zenbait adarrek zientziaren jardunak ezarritako irizpideetatik guztiz aparte edo horiek desitxuratuta egiten dituzten adierazpenen aurka jarrera irmoa ez izateko. Hor bai, hor ere ozendu behar da mezua, eta zolitu behar da begirada: desinformazioaren aurka.]]>
<![CDATA[Nafarroan astebetean intzidentzia %14 jaitsi dela esan dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/208257/nafarroan_astebetean_intzidentzia_14_jaitsi_dela_esan_dute.htm Wed, 12 Jan 2022 14:27:44 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208257/nafarroan_astebetean_intzidentzia_14_jaitsi_dela_esan_dute.htm
COVID-19ak jotako 134 pertsona eraman behar izan zituzten erietxeetara lehengo astean; aurreko astean 114 izan ziren, eta igoera egon zen, beraz, hor, %17koa. ZIUetara hamabost pertsona eraman zituzten, eta hemezortzi COVID-19 paziente zendu ziren denera. Ospitaleratzeetan, ZIUetan hartu behar izan zituzten pazienteetan, eta heriotzetan: hiru aldagaietan izan zen igoera. Egin dituzten kalkuluen arabera, omikron aldaerarekin, deltarekin alderatuta, erietxera heltzeko arriskua lau aldiz murritzagoa da. Txertoen ondorioa ere agerikoa dela esan dute; ospitaleratzeak saiheste aldera, txertoaren eragina %91koa dela ondorioztatu dute. Guztiz zabalduta dago ja omikron aldaera. Lehengo astean atzemandako positiboen %90 birusaren aldaera horrekin kutsatuta zeuden.p>]]>
<![CDATA[«Aldi hartan, intsulina behar zuten gaixoak hil egiten ziren bost urteren buruan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1995/003/001/2022-01-12/aldi_hartan_intsulina_behar_zuten_gaixoak_hil_egiten_ziren_bost_urteren_buruan.htm Wed, 12 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1995/003/001/2022-01-12/aldi_hartan_intsulina_behar_zuten_gaixoak_hil_egiten_ziren_bost_urteren_buruan.htm Paziente diabetiko esan beharrean, esan ezazu diabetesa duten pazienteak edo pertsonak».

Praktika klinikoan, zer ekarri zuen intsulinaren erabilerak?

Iraultza bat izan zen. Intsulina behar zuten pazienteak orduan hasi ziren bizitzen; gainerakoan, aldi hartan, bost bat urtean hil egiten ziren. Heriotza segurua izaten zen. Desnutrizio arazoekin hasten ziren. Badira argazkiak erakusten dutenak intsulina jarri zioten lehen pazientea nola aldatu zen intsulina hartzen hilabete batzuk egin ostean; argazkietan ezagutu ere ezin da egin: apurka-apurka pisua hartzen hasi zen, eta bizirik irteteko era izan zuen. Beraz, intsulinak, aurren-aurrena, bizitzak salbatu zituen.

Ikusi gehiago:Bizitzak salbatu ditu

Tratamenduek zelan egin dute hobera urteotan? Zer lorpen nabarmenduko zenituzke?

Hasieran, lortzen zen intsulina ez-purua zen; urteekin hobera egin zen. Ordutik, aurrerakuntza handiak izan dira bioingeniaritzan eta medikuntza genetikoan; horrek pankrearen funtzionamendua imitatzeko ahalegina egiten duten intsulina berriak ekarri ditu. Hasieran, eragin azkarreko intsulinak besterik ez zeuden: otorduen aurretik hartu behar izaten ziren beti. Apurka, luzatu egin da horien eragina. Horrek hobekuntzak ekarri ditu gaixoen iraupenean eta diabetesaren kontrolean, eta gaixotasunak ekarri izan ohi dituen konplikazio kronikoak saihesteko modua izan dute.

Eta espero dira oraindik hobekuntza gehiago ere, ezta?

Oraindik ez dago merkatuan, baina aurki astean behin jartzeko moduko intsulina bat espero dugu; zenbait paziente motarentzat aski egokia izan daiteke. Asko ari da hobetzen dena. Intsulina adimentsuak deiturikoak ere helduko dira; intsulina dosi bat ematen da, eta telefono mugikorraren bidezko aplikazio batek aktibatu edo inaktibatu egin dezake: emateko era hobetuko du horrek. Beraz, intsulinak eboluzioa izan du, baina emateko bideek ere bai. Horiek horrela, diabetesa duen pertsona batek orain berrogei urte zuen bizitzak eta orain duenak ez dute zerikusirik.

Bizi kalitatea hobetu da...

Bai, diabetesak eragindako konplikazio kroniko gutxiago dituzte orain, eta ia gainerako herritarren pareko bizi iraupena izan dezakete, gainera. Pazienteek oraindik ere intsulina injektatu beharra dute, eta gluzemia maila kontrolatu behar izaten dute, baina horren onura handia da. Bizi luzeagoa dute, eta hobea. Egin diren urrats berrietan teknologia berriak erabili dira orain sarri askotan. Zenbaitetan tratamendua zaildu ere egin dute tratamendu berri horiek: izan ere, mundu guztiak ez du teknologia berriak erabiltzeko gaitasuna. Horregatik, oso garrantzitsua da pazientearen trebakuntza. Jakin behar du egiten ari dena ondo egiten duela, eta zer egin dezakeen hobeto aritzeko. 80ko urteetan hasi ginen arlo horretan lanean, eta horrek era aldaketa handiak ekarri ditu.

Ikusi gehiago:Dena neurtzera ohitu behar

COVID-19aren izurria hasi zela badira dagoeneko ia bi urte, eta lehen mailako osasun arreta nahi eta ezinean ari da. Zer ondorio izan ditu horrek diabetesa duten pazienteetan?

Uste dut, batez ere, eragina izan duela ez intsulina mendeko diabetesa duten pertsonengan; lehen mailako arreta ezinean nola ari den, bertara heltzea zailagoa denez, askok ezin izan dute iritsi: diagnostikatu gabe geratu dira. Hori arazo bat da; paziente horiek ez dute intsulinarik behar, baina bizi ohiturei buruzko informazioa behar dute; farmakoak ere bai usu. Seguruenera hainbat pazienteren kontrol txarragoa ere ekarri du; COVID-19arekin gaindituta, denari ezin zaio erantzun.

Intsulinari esker urteotan guztietan lortutako aurrerapenak guztiz gogoangarriak dira, baina, tamalez, tratamenduok herrialde aberatsetako kontua dira sarri askotan, ezta? Hori ere alderatu daiteke COVID-19arekin...

Herrialde behartsuetan ez da erraza intsulina lortzea: garestia da. Badira Nazioarteko Diabetes Federazio IDFren intsulina banatzeko programak, baina ez da toki guztietara heltzen. COVID-19aren kontrako txertoak ez dira heltzen: intsulina ere ez.]]>
<![CDATA[Bildarratzek jakinarazi du eskola publikoan gaixo agiria jaso dutela orain beste 550 irakaslek]]> https://www.berria.eus/albisteak/208209/bildarratzek_jakinarazi_du_eskola_publikoan_gaixo_agiria_jaso_dutela_orain_beste_550_irakaslek.htm Tue, 11 Jan 2022 16:51:03 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208209/bildarratzek_jakinarazi_du_eskola_publikoan_gaixo_agiria_jaso_dutela_orain_beste_550_irakaslek.htm <![CDATA[Konpromisoak zedarritutako bizialdi bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/009/002/2022-01-07/konpromisoak_zedarritutako_bizialdi_bat.htm Fri, 07 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1905/009/002/2022-01-07/konpromisoak_zedarritutako_bizialdi_bat.htm
Fede sendoko pertsona zen, eta Eliza katolikoaren barruko erakundeetan jardun zuen hainbat urtez; Txilen egin zuen aldi bat, eta Augusto Pinocheten estatu kolpea izan zenean, esaterako, han zegoen. Euskal Herrira bueltatuta, besteak beste, Jose Maria Setien Donostiako gotzainaren lantaldearen parte izan zen, eta kazetari ere aritu zen. «Gizartean txertatutako» egitasmoetan oroitzen dute gertukoek, konprometituta beti.

Ekintzek erakusten omen dute ondoen pertsonen neurria. Alzheimerrak erituta urteak zeramatzan Rekaldek, eta ,gaitzaren lehen faseetan, oraindik bere buruaren jabe zenean, konpromiso irmoa erakutsi zuen berriro: Gipuzkoako Afagi elkartean kexua azaldu zuen ez zutelako euskaraz eskaintzen memoria lantzeko tailerrik; haren eskeari lotuta jarri zuten abian zerbitzua. Hizkuntza Eskubideen Behatokiak eredutzat hartu zuen Rekalderen aldarria, eta bideo bat egin zuen 2015ean eskearen harira. Urteak zeramatzan Oiartzungo Petra Lekuona zahar etxean.]]>
<![CDATA[Omikronek «tsunamia» eragin duen arren, heriotzek apaltzera egin dutela esan du OMEk]]> https://www.berria.eus/albisteak/208027/omikronek_tsunamia_eragin_duen_arren_heriotzek_apaltzera_egin_dutela_esan_du_omek.htm Thu, 06 Jan 2022 21:56:03 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208027/omikronek_tsunamia_eragin_duen_arren_heriotzek_apaltzera_egin_dutela_esan_du_omek.htm Omikron aldaerak era argian aldatu du izurriaren izaera, eta osasun agintariak egoera berriari neurria hartu nahian dabiltza. Omikron OMEk aldaera arriskutsuen artean zerrendatuta duen birusaren aldaeretako bat da.]]> <![CDATA[Mendizale bat hil da Erlon, ondoezik jarrita]]> https://www.berria.eus/albisteak/208028/mendizale_bat_hil_da_erlon_ondoezik_jarrita.htm Thu, 06 Jan 2022 07:38:29 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/208028/mendizale_bat_hil_da_erlon_ondoezik_jarrita.htm <![CDATA[Omikron arorako gida]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2006/006/002/2022-01-05/omikron_arorako_gida.htm Wed, 05 Jan 2022 00:00:00 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2006/006/002/2022-01-05/omikron_arorako_gida.htm
Bakartzea, noiz eta nola?

COVID-19an positibo direla dakiten guztiek bakartzen jarraitu behar dute. Epeetan dago berritasuna; laburtzera egin dute osasun sistema guztiek: positiboek bete beharreko bakartze aldia, oro har, zazpi egunekoa da orain. Baina badira aintzat hartzeko zehaztapenak. Frantziako Osasun Ministerioak eman berri dituen irizpideen arabera, epe hori moztu egin ahal izango da test negatibo baten bidez edo 48 orduan sintomarik agertzen ez bada: bost egunera. Txertaketa jarraibide osoa bete ez duten pertsonentzat, oro har, luzeagoa da aldia; hamar egun egin behar dituzte.

Kontaktuekin zer?

Jaurlaritzak eman dituen irizpideen arabera, positiboek kontaktu estuen berri eman behar dute, beren kabuz; prest dute propio horretarako atondutako formulario bat online. Kontaktu horiei testak egiteko ordua emango zaie, baina, printzipioz kontaktu direlako bakarrik ez dute berrogeialdirik egin beharko. Hala ere, prebentzio neurriak zorroztu egin behar dituzte ondorengo egunetan. Salbuespen bat dago: txertaketa jarraibide osoa ez dutenek berrogeialdia egin beharko dute beti, eta test diagnostiko bat. Emaitza negatiboa jasotzen dutenek ere beste test bat egin beharko dute, lehenengotik zortzi egunera. Nafarroako Gobernuak erabaki du proba diagnostikoak egitea soilik sintomak dituzten kontaktuei, eta bereizketa egin dute haiek ere: dagozkien txertoak hartu ez dituzten gertuko kontaktuek berrogeialdia egin behar dute, zazpi egunekoa. Frantziako Osasun Ministerioak azkena eman dituen irizpideen arabera ere, berrogeialdirik ez dute bete behar txertaketa jarraibidea osatua duten kontaktuek. Hori bai, testak egin behar dituzte sarri; horiez gain, prebentzio neurriak zorroztu beharko dituzte, eta «ahal den neurrian» etxetik lan egiteko hautua ere egin beharko dute. Txertaketa jarraibide osoa bete ez dutenek bete behar dute berrogeialdia: zazpi egunekoa da.

Probak noiz egiten dira?

Administrazioen arabera, bada aldea. Sintomak dituztenei, antigeno testen bidez emaitza positiboak jaso dituztenei, eta kontaktuei; Osakidetzak, oro har, kasu horien guztien berri izateko bideak ireki ditu, eta test bat egiteko era ematen die. Osasunbideak eskatu du kasuen berri emateko, horien jarraipena egingo duela agindu du, baina ez ditu kasuak berresteko testak egingo, oro har.

Kasuak nola jakinarazi?

Norberak bere buruari egiteko test klase horietako batean positibo emanda, nola jokatu? Ohiko galdera izan da. Zenbait botikak ematen dute testak bertan egiteko era, eta era horretan atzemandako positiboen berri zuzenean ematen diete botikek osasun sistemei. Positibo direla testa etxean eginda jakiten dutenek ere jakinarazpena egin behar dute; administrazioek bide telematikoak jarri dituzte kasuak jakinarazteko.

Gaixoaldi baimenerako?

Osasunbidearen irizpidea da, oro har, positibo guztiei osasun zentrotik deitzea zer eboluzio duten jakiteko eta, bide batez, gaixoaldi baimena tramitatzeko, behar badute. Osakidetzak bide telematiko bat ireki du horretarako.]]>
<![CDATA[Lehen mailako artan oraindik «tentsioa» agerikoa dela onartu du Sagarduik]]> https://www.berria.eus/albisteak/207954/lehen_mailako_artan_oraindik_tentsioa_agerikoa_dela_onartu_du_sagarduik.htm Tue, 04 Jan 2022 07:47:03 +0100 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/207954/lehen_mailako_artan_oraindik_tentsioa_agerikoa_dela_onartu_du_sagarduik.htm
Erietxeetako egoerara begira, ez erlaxatzeko eskatu du Osasun sailburuak: «Ez gaitezen engainatu itxuraz omikron aldaerak duen larritasun urriagoagatik». Betetzen jarraitzen dute erietxeek, hein batean COVID-19 gaixoek behar duten arreta handiarengatik. Datu bat eman du Sagarduik, adibiderako: Eguberri egunean 3.000 pertsonak jo zuten larrialdietara, 300 pertsona erietxera bideratu zituzten, eta horietako ehun COVID pazienteak ziren. Atzo bertan gaitzak jotako 105 paziente eraman behar izan zituzten ospitaleetara. Eta gaitzaren ondorioz osasun arazo larriak dituzten umeak ere badira; lau haur daude orain ospitaleratuta, horietako bi ZIUetan. Norberak bere buruari testak egiteko guneen defentsa
Osakidetzak norberak bere buruari test diagnostikoak egiteko guneak irekitzera egin du egunotan, eta horietara bideratzen dituzte pertsona asko. Horietan gaitzaren sintomak dituztenek edo haien kontaktuek antigeno testak egiten dituzte osasun profesionalen aurrean. Lan egiteko era horren defentsa egin du sailburuak, proba horiek, PCR testen ondoan, ezaugarri on bat dutela nabarmenduta: «Izan ere, test horien abantaila arintasuna da, eta egoera honetan helburua da jendeak ahalik eta azkarren jakitea kutsatuta dagoen». Nabarmendu du «transmisioa komunitarioa» dela orain, guztiz zabalduta dagoela, eta bizkortasun hori lehenetsi behar dela. Azaldu du denera osasun sistemak egunero 30.000 test inguru kudeatzen dituela: «Jai egunak izan iren arren, osasun zerbitzuak esfortzu handi bat egiten ari dira testak egiteko».]]>