<![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 13 Aug 2022 12:17:28 +0200 hourly 1 <![CDATA[Arantxa Iraola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Birusa ez da hondamendi natural bat»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/005/001/2022-07-29/birusa_ez_da_hondamendi_natural_bat.htm Fri, 29 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1870/005/001/2022-07-29/birusa_ez_da_hondamendi_natural_bat.htm
Osasun agintariak esaten ari dira tximino baztangaren kontra egiteko bideetako bat txertoa izango dela. Zer-nolako urratsak egin behar dira txertoa era bidezkoan jartzeko?

Izurri honi aurre egiteko orduan, osasun publikoko krisi ia guztietan agertzen zaizkigun arazoak agertuko zaizkigu. Nola lortu txertoak modu bidezkoan zabaltzea? Mugatuak dira oraindik txertoak, eta nori jarri behar zaizkio? Hori da oraintxe auzirik garrantzitsuena. Afrikako hainbat tokitan endemikoa da gaitza... Askotan, gaixotasun bat endemikoa dela esaten da zerbait naturala balitz bezala, horren kontra deus egiteko erarik ez dagoela adieraziz, baina ez da horrela: birusa ez da hondamendi natural bat. Arazoa da, ordea, gu arduratzen hasi garela birusa hona heldu denean. Beti berdin gertatzen da.

Behin egoera hau delarik, zer txertaketa irizpide jarri beharko lirateke, zure iritzian?

Dudarik ez da, neurrietako batek izan behar du gaitza endemikoa den Afrikako toki horietan txertoa jartzea. Horrek ez du esan nahi ez dugunik arduratu behar hemen gertatzen denaz, baina ezin ditugu ahantzi gaitza endemikoa den gune horiek, lehengoan bainago: ez da arazo natural bat zeinaren gainean ezin baiten batere neurririk hartu. Hemen, berriz, zehaztu beharko da zeini jarriko zaion txertoa. Gaur egun ekoizpena mugatua da, gaitza desagertutzat jo zelako, eta Europan, ondorioz, egun laborategi bat edo bi bakarrik direlako kapaz txertoa sortzeko prozesua egiteko. Beraz, orain begiratu beharko da zer herritar talde lehenetsi beharko diren txertoa jartzeko.

Hainbat iturriren bidez nabarmendu da tximino baztanga sexu harremanen bidez transmititzen dela, eta zenbait harreman klase dituzten pertsonen artean azkarrago hedatzen ari dela. GIBaren kasuan ere halako mezu asko eman ziren, eta talde batzuen inguruko estigmatizazioa eragin zuten. Nola eragotzi orain halakoak?

Estigmatizatu gabe, eta mezu okerrak bidali gabe. GIBaren hasieran, adibidez, zabaldu zen gaixotasuna gayen kontu bat zela. Jakina, infekzioa zuten lehen andreak agertu ziren arte, edo lehenbiziko gizonezko heterosexualak... Baina aurrez emandako mezu hori hor geratu zen: homosexualen, heroinazaleen eta hemofilikoen arazoa zen GIB birusa... Horiek ziren hiru h ezagunak. Ikasi egin behar dugu akats horretatik. Oreka puntu bat aurkitu behar da horretarako; izan ere, datu epidemiologikoei ere begiratu behar zaie. Kasu gehienak dituztenak gizonekin harremanak dituzten gizonak badira, edo pertsona bisexualak, bada, osasun publikoko arduradunek orekarien antzera jardun beharko dute mezu horiek ematean.

Espainiako Osasun Publikoko Batzordeak ebatzi du, adibidez, sexu harremanak taldean izaten dituzten pertsonak eta erlazioak bikotekide askorekin izaten dituztenak lehenestea txertorako. Talde jakin batzuei buruz bainoago, ordea, jokaera batzuen inguruan mintzatzea da onena, ezta?

Jakina, praktikari begiratu behar zaio. Kontua da ororen gainetik alboan uztea GIBarekin zabaldu zen arrisku taldeen kontzeptu hori. Izan ere, talde jakin batzuk nabarmentzen badira, eta zu talde horietako kidea ez bazara, pentsa dezakezu zuk ez duzula arriskurik. Baina esan dut lehen: datu epidemiologikoak ere ez dira ahantzi behar. Eta saihestu egin behar dira estigma eragiten duten mezuak, baina bilatu behar da, baita ere, mezua jaso behar dutenek mezua jasotzea. Beraz, garrantzitsua da zenbait mezu espezifiko bidaltzea, baina populazio orokorrari zuzenduriko kanpainak ere egiten jarraitzea, argi uzteko guztioi dagokigun eta guztioi eragin diezagukeen osasun publikoko arazo bati buruz ari garela. Jakina, oreka puntuak aurkitzea zaila izaten da sarritan.

Adierazi izan duzu izurrietan zero pazientea aurkitzeko ahaleginek-eta ere ez dutela zentzurik izaten. Estigma areagotzeko besterik ez dira izaten askotan tankera horretako ariketak?

Ez da hain garrantzitsua. Gainera, badirudi lehen kutsatu hori hari kulpa botatzeko asmoz bilatzen duzula. Geu ere koronabirusarekin-eta kutsatzen garenean, lasaiago sentituko gara nork kutsatu gaituen jakinda? Ez du halako garrantzirik horrek. Hainbat autorek esaten dute interesgarriena zero birusa zein den jakitea dela: birus baten mutazioa gizakietara noiz pasatzen den jakitea. Hori garrantzitsua da, erraztasuna eman diezazukeelako botikak eta txertoak garatzeko. Egia da orain tximino baztangarekin kutsatu diren pertsonei galdetu zaiela norekin ibili diren erlaziotan...

COVID-19arekin ere kontaktuen jarraipenak garrantzi handia izan du, eta neurri asko hartu dira zentzu horretan...

Kontaktuen jarraipena osasun publikoko erreminta bat da, eta agerraldi txikietan izan dezake zentzua, baina, transmisioa komunitarioa denean, ezin da jarraipena egin; oso zaila da.]]>
<![CDATA[Zahar etxeen eredu aldaketarako planak ondu dira, gabeziei aurre egiteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/002/001/2022-07-28/zahar_etxeen_eredu_aldaketarako_planak_ondu_dira_gabeziei_aurre_egiteko.htm Thu, 28 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1933/002/001/2022-07-28/zahar_etxeen_eredu_aldaketarako_planak_ondu_dira_gabeziei_aurre_egiteko.htm
Hortxe, laburrean, eredu berri horrekin egoitzei eman nahi zaien taxuaren zertzelada nagusiak. Zestoako (Gipuzkoa) San Juan egoitzako zuzendaria da Joseba Ilarramendi, eta plan horretan gako egokiak ikusten ditu: «Aro berri baten aurrean gaude; irudipen hori dut nik». Azken hilabeteotan aurkeztu diren beste hainbat egitasmo ere norabide berean doazela uste du; halaxe, adibidez, Gipuzkoako Foru Aldundiak sustatuta ekainean plazaratutako Liburu Berdea, egoitzen etorkizuna dokumentua. Era berean, 2019an zahar etxeen funtzionamendua antolatzeko Eusko Jaurlaritzak onetsi zuen dekretu berrian ere aldaketa zantzuak badirela uste du. «Gu hemen ildo horretan ari gara lanean; egoitzek etxe izan behar dutela dioen joera horretan. Eta estatuan onartu den erreformak ere ekar dezake aldaketarako bide bat», nabarmendu du, baikor: «Urte askotan joerak beste batzuk izan dira, eta orain bide berri batean hasita gaude».

Bidean aurrera egin ahala, «eraikin» asko «birdimentsionatu» egin beharko direla onartu du Ilarramendik, eta prozesuak gorabehera asko eragingo dituela. «Obrak, egokitze faseak. Asko daukagu egiteko, eta egun handi diren egoitza horiek beste egoera baterako bidea egin beharko dute». Bizkaian ere, ildo horrexetan ari dira. Bizkaiko Foru Aldundiak, «eredu gizatiarrago» bat helburu, egoiliarrak talde txikiagoetan antolatu nahi ditu, eta 25 pertsonako bizikidetza unitateak eratu. Horretarako, baina, zentro askotan obrak egin behar dira azpiegiturak egokitzeko, eta «trantsizio prozesua» ez da erraza izaten ari: lehen fasean atzerapen nabarmena dutela aitortu zuen Sergio Murillo Gizarte Ekintzako diputatuak hil hasieran, eta horrek familiei eragindako arazoak azaleratu zituen oposizioak. Izatez, iazko irailean diputazioak iragarri zuen aurtengo martxoan prest egongo zirela bizikidetza unitate berrietako 500 toki, baina, obrak atzeratu direnez, leku berriak ez daude erabilgarri, eta, ondorioz, jaitsi egin da aldundiak eskaintzen duen toki kopurua.

«Kontraesan» gehiegi

Aldaketa gogoa agerikoa bada ere, zuztarreko moldaketak egiteko zumitzik ez du ikusten Jonathan Caro erizain geriatrak. Onartu du asmo onez betetako planak badirela mahai gainean. «Baina horietan jartzen duena betetzeko dirua behar da, eta horretaz ez dute hitz egin». Ikusten ditu, halaber, «kontraesan» gehiegi plazaratzen direla mezuetan. «Norvegiako ereduez-eta ari dira, baina han finantzaketa ezberdina da, familia mota ezberdina da... Oso zaila da hori hona ekartzea». Zahar etxeen gaineko baldintzak zorrozteak egoiliarren premiei begira arazoak ekar ditzakeen susmoa ere badu, gainera. «Pentsatzekoa da gero eta adineko gehiago badaude gero eta mendeko gehiago egongo direla, eta gero eta horrelako zerbitzu gehiago beharko direla... Oso baldintza zorrotzak jartzen badituzu egoitzak zabaltzeko, horrek ekarriko du berriak ez irekitzea, edo pribatu hutsak izatea».

Bizikidetza unitateen aldeko hautua egokia dela uste du Carok, baina argi du horrekin bakarrik ez dela deus konponduko, eta aparteko berezitasunak beti hartu beharko direla aintzat. «Hamabost pertsonarekin antolatutako taldeez ari dira, baina, egoiliar horiek mendekotasun kognitibo handia badute, agian hori ere ez da egokiena: igual ez dira hamabost, baizik eta hamar».

Ana Uriarte mediku geriatrak ere uste du hamabosteko muga hori pertsonen beharren arabera moldatzeko era emango duen eredu bat lehenetsi behar dela: «Askotariko aukerak eman behar dira: handiak, txikiak... Denetariko aukerak eman behar dira. Izan ere, pertsonan ardaztutako eredua egon daiteke egoitza handietan, osasun premietara begirakoetan, unitate txikiagoetan... Esaten ari dira pertsonan ardaztutako ereduak bakarrik gara daitezkeela hamabost laguneko unitateetan; hori ez da horrela». Argi du pertsona bakoitzaren nahien araberako eskaintzak landu behar direla, eta etxe giroko bizikidetza unitateek ez dutela ezinbestean adineko guztien gogokoenak izan behar: «Nik ja akaso 90 urterekin ez dut adiskideak egiten hasteko gogorik». Hortik Uriarteren aldarria: «Aukera ezberdinak egotea nahi dut».

«Gutxiago» lotzen da egun

Ana Urrutiak urteak daramatza aldarrikatzen adinekoak ez direla inoiz lotuta eduki behar egoitzetan, eta fundazio batean ari da horren alde: Cuidados Dignos. Alde horretatik, Espainian onetsi den erreforman propio halako jardunak baztertu behar direla aipatu izana ona da, haren aburuz; uste du egun indarrean dauden araudiekin halako neurriak «gutxitzea» lortu dela, baina ez desagertzea. «Eta pertsonaren beharretan ardaztutako eredu batean, egoiliarrak lotzeak ez du tokirik izan behar. Pertsonan ardaztutako eredu bat bada, pertsonak lotu gabeko eredu bat da». Eta pertsonaren autonomia errespetatuko duena, beti: «Gainerakoan, 80 urtegaz esango didate zelan bizi, zer egin, zelakoa izan behar naizen?».

Bide hori trinkotze aldera, Carok argi du langileen trebakuntza hobetu behar dela. Eta hor ere ikusten ditu «kontraesanak», saihestu beharrekoak. «Izan ere, esku batekin ari dira eredu berri bat proposatzen, eta beste eskuarekin, berriz, erizain geriatrak lantaldeetatik erretiratzen, eta zentrootarako beste titulazio txikiago bat jartzen. Hori ere kontraesan bat da». Hortik aldaketa aireek ekarriko dutenaren inguruko duda: «Musika ona da, baina dantzatzen dugunok ere hobeak izan behar dugu... Eredu hau irakatsi egin behar da».

Paradoxei adi, Ilarramendik argi du arloko lan gatazkei ere erreparatu behar zaiela. Hegoaldeko herrialde guztietan ari dira langileak protestan, lan baldintza hobeen eske. Gipuzkoakoari erreparatu dio, bereziki: 262 greba egun egin dituzte, eta gutxiengo sindikala lan ituna sinatzekotan da. Eredu berria garatzeko halakoak «ahalik eta azkarren» konpondu behar direla berretsi du.]]>
<![CDATA[«90eko urteetan zerbitzu publikoaren eraispen kontrolatua egin zen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/003/002/2022-07-28/90eko_urteetan_zerbitzu_publikoaren_eraispen_kontrolatua_egin_zen.htm Thu, 28 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1980/003/002/2022-07-28/90eko_urteetan_zerbitzu_publikoaren_eraispen_kontrolatua_egin_zen.htm Residencias SA, el negocio de los cuidados en Euskal Herria (Zahar etxeak SA, zaintzen negozioa Euskal Herrian) liburuaren egilea da Ahoztar Zelaieta (Bilbo, 1972). Ikerketa kazetaritzaren bidez erreparatzen die auziei, eta kasu honetan zahar etxeen sektorearen barrunbeak arakatu nahi izan ditu.

Zeinen esku daude egoitzak?

Liburuaren ekarpenetako bat izan da patronalaren argazki bat ateratzea. Patronalak izenak ditu; orokorrean aipatzen da askotan, baina izenak ditu. Bertoko enpresak daude, eta kanpotik etorritakoak. Azken horiek oso ezagunak dira: prentsan egunero azaltzen dira. Horien atzean daude multinazionalak, eta putre funtsak... Bertoko enpresak kanpotik etorritakoak baino lehen sortutakoak dira, aurrez sektorean aritzen zirenak. Euskal Herrian, gure berezitasuna da bertako enpresak oso indartsuak direla.

Tartean hirugarren sektoreko enpresak ere badaude, ezta? Irabazi asmorik gabekoak...

Noski, egoitzen sektorea Ilargia balitz, bada ni Ilargiaren aurpegi ilunenari buruz aritu naiz; baina Ilargiak aurpegi asko ditu, eta egoitzetan ere aurpegi asko daude. Matia fundazioa aipatzen dut, adibidez, liburuan; bertuteak baditu. Baina merkatuan norbait izateko, fundazioek etekinik nola ezin duten eduki, marka bat sortu zuen, eta bere helburua etekinak ateratzea da, baita ere. GSR ere kooperatiba bat da, Mondragon Taldearena, baina horrek ere enpresa pribatu baten gisan kudeatzen ditu egoitzak. Eta modus operandi bat errepikatzen da egoitza askotan: ate birakariak zabaltzen zaizkio politikagintzan eragina duen jendeari. Hori Matiak egin du, baita GSRk ere, eta gainerako enpresek. Beste modus operandi ohiko bat izan da lasterketa horretan ez dituztela egoitza pribatuak bakarrik kudeatzen; zahar etxeetako ohe asko itunpekoak dira, eta diru publikoa jasotzen dute. Beste injekzio bat ere jasotzen dute, halaber, titulartasun publikoa duten egoitzak ere kudeatzen dituztelako.

Joera pribatizatzaile argia deskribatu duzu zure lanean. Zer-nolako prozesua izan da?

Administrazio publikoak erabaki zuen sektorea esku pribatuetan uztea, hor zuen erantzukizuna utzi zuen esku pribatuetan. 1991n hasitako kronologia egin dut, hainbat etapa baitaude. Bat, 2001 artekoa: administrazio publikoa hasi zen erantzukizuna uzten enpresa pribatuen esku; 1990eko urteetan zerbitzu publikoaren eraispen kontrolatua egin zen. 2001etik 2007ra sektorearen boom bat izan zen, eta 2007tik hona ikusi ditugu ondorioak. Eraldaketa oso handi bat gertatu da. 1991n sektore pribatu hutsa %10 besterik ez zen; egun, sektore pribatua %90en jabe da.

Eta nor ari da etekina ateratzen?

Bertako enpresak ondo kokatuta zeuden lasterketa honetan, zeren eta informazio pribilegiatua baitzuten. Bazekiten administrazio publikoak zer helburu zeuzkan sektorearen inguruan, eta eragin politikoa ere bazuten. Gerora, EAJko politikari batzuek enpresa pribatuak sortu ere egin dituzte. Beste batzuk egoitzak zuzentzen hasi ziren; eragin politiko handia zeukaten, eta informazio pribilegiatua. Pentsa zer informazio pribilegiatua eman ahal dion gizarte politikak zuzentzen egon den norbaitek enpresa pribatu bati: sektorearen ahuleziak, administrazioaren etorkizuneko planak eta abar.

Gero, talde handiak iristen hasi ziren, baina bertako enpresen eskutik, eta aliantzak sortu zituzten merkatuan lan egiteko, eta patronalean bat egiteko, zeren enpresa horiek ere ohartu baitira modus operandi-a zela kargudun publiko horien fitxaketa: EAJko kide izan diren edo diren pertsona batzuekin bat egitea merkatuan tokia izateko. Zeren haien abantaila ez baita enpresak eraginkorrak izatea. EAEko Arartekoak esana du zerbitzuak okerrera egin duela, egoiliarren senideen elkarteak hori salatzen ari dira, eta lan gatazkak areagotu egin dira... Iturri oso ezberdinak esaten ari dira enpresa horiek ez dutela zerbitzua hobetu. Zertan zetzan haien abantaila? Eragin politikoa zuten, haien bezero nagusia edo bakarra administrazio publikoa zen, eta horrek ekarri zuen aukera berdintasuna urratzea. Bi norabideetako ate birakarien etsenpluak jarri ditut.

Zer kontrol egiten du administrazioak enpresa horien jardunaren gainean?

Administrazioak beharko luke ikuskaritza bat izatea, zeren eta enpresa pribatuak dira, baina ohe asko itunpekoak dira...

Horregatik du kontrolak aparteko zentzua, itunpeko toki horiek daudelako...

Bai, eta are gehiago, titulartasun publikoak dituzten egoitzak ere kudeatzen dituzte. Ikuskaritzak langileek eskatzen dituzte, egoiliarren senideen elkarteek ere bai... Baina oso ikuskatzaile gutxi daude. Gainera, ikuskaritza horiek ez dira ezustean egiten; gehienetan adostuak dira. Kudeatzaileari denbora ematen diote dena txukun aurkezteko.]]>
<![CDATA[Medikuak zergatik falta diren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1910/004/001/2022-07-26/medikuak_zergatik_falta_diren.htm Tue, 26 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1910/004/001/2022-07-26/medikuak_zergatik_falta_diren.htm
Horregatik, arazoa ikuskera zabalago horrekin aztertu behar dela uste du Maizek. «Medikuak falta dira lehen arretan? Bestelako profesionalak ere badaude. Rolak berrantolatu behar dira. Beste era batean lan egitea: hori litzateke helburua».

Amets bat du: jendeak «medikuarengana» joan behar duela esan beharrean «osasun zentrora» joan behar duela esatea. Erizain, administrazioko langile, mediku: han ebatziko da zeinek eman behar dion arta. Horiek horrela, mediku gehiago «trebatzeko» eskeaz harago, familia medikuntzaren aldeko hautua egiten duten mediku gazteak zaintzera egin behar dela uste du. «Gaur egun, sarri trebatzen ditugu, eta gero ez dira geratzen trebatu ditugun toki horietan».

Hobetu beharrekoak

Hori ez gertatzeko neurriak hartzea oso garrantzitsua dela uste du Osatzen-ekoak; lehen mailako arta gazteentzat «erakargarria» izateko bideak ireki behar dira, eta «lan baldintza onak» bermatu behar zaizkie horretarako. Lansariez haragoko kontuak hartu behar dira hor aintzakotzat. «Lan gainkarga arintzea garrantzitsua da, eta lantalde batean era jarraituan jarduteko modua izatea ere bai: hori erakargarria da». Sarri, ordea, malkarra izaten da egonkortasunerako bidea.

Era berean, gazteei trebakuntza emateko prozesua ere hobetu egin behar dela pentsatzen du Maizek, askotan tutore ari diren medikuek tutoretza lan horiek nahi eta ezinean egiten dituztela adierazi baitu: «Komunera ere joateko astirik gabe ari bazara lanean, nola trebatuko duzu mediku bat? Jarduera hori ondo egitea ere sustatu beharko litzateke».

Espainiako Gobernuak egiten du mediku espezialitateen banaketa, eta hori egiteko modua «kolokan jartzeko erakoa» izan daitekeela onartu du Maizek, baina uste du autonomia erkidegoek «kanpora erantzun bila» joan gabe ere bila ditzaketela irtenbideak. Eta kasu honetan, batez ere, «aurreikuspen falta» izan dutela adierazi du, aurrez jakina baitzen noiz helduko zen profesional askok erretiroa hartzeko garaia.

Carmen Solorzano Gipuzkoako Medikuen Elkargoko presidentea da. Datu bat du esku artean: aurten estatuan barruko mediku egoiliar izateko bidea bukatu eta espezialitatea aldatzeko bidea ireki duten mediku gazteen %44k prozesua egin dute familia medikuntzako espezialitatea utzi eta beste baterako atea irekitzeko. Iaz %37 izan ziren. Espezialitate horretan mediku egoiliar izateko prozesuari uko egiten dioten medikuak ere gainerako espezialitateetan baino ugariagoak dira. Horiek horrela, argi du arloa gazteentzat «erakargarri» izateko bideak ireki behar direla, eta «prestigioa» eman behar zaiola. «Izan ere, askorentzat erakargarriagoa da erietxetako jarduna». Ordutegiak, oro har, hobeak dira, eta egonkortasuna lortzea ere errazagoa. Halaber, lehen arretara osagile gazteak erakartze aldera «denbora» gako garrantzitsua dela argi du: «Lehen mailako arretako arazorik handienetakoa da asti falta: astia behar du».

Solorzano ere kritikoa da administrazioek izan duten «aurreikuspen faltarekin»: «Badira 25 urte esaten ari ginela arazo hau bazetorrela... Bazekiten jendea erretiroa noiz hartzen hasiko zen, eta jakina da profesional gazte batek hamar urteko trebakuntza prozesua behar duela medikuntza ikasketak hasi eta lanean hasteko». Orain ikasle kopurua handituta ez dela deus konponduko uste du, gero horiek trebatzea ere ez delako lan samurra. «Ez da behar fakultate eta medikuntza ikasle gehiago. Gero nola trebatuko ditugu espezializaziorako? Hor dago auzia. Tutoreak behar dira horretarako, baina oso zaila da lortzea, lan horri dagokion aitortzarik ez dutelako jasotzen».

Neurriak mahai gainean

EAEko Medikuen Elkargoak ohar bat atera zuen ekainean mediku faltaren inguruan; han esandakoak guztiz berresten dituela esan du Solorzanok. Hainbat gako eman zituzten. Baga: medikuntza ikasleen kopurua handitzea ez da beharrezkoa. Biga: mediku gazteak trebatzeko bideak findu egin behar dira. Higa: mediku egoiliar izateko nota apaltzeak lagun dezake profesional gehiago erakartzen alorrera. Lauga: «prekaritatea» baztertu behar da. Osatzen-ekoak ez bezala, elkargoetako ordezkariak uzkurrago mintzo dira funtzio banaketez: «Baztertu egiten dugu erizainek medikuak ordezka ditzaketen ideia».]]>
<![CDATA[2030eko euskal hiztunak: errealitate «eleaniztun» batean sareak ehuntzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-07-21/2030eko_euskal_hiztunak_errealitate_eleaniztun_batean_sareak_ehuntzen.htm Thu, 21 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-07-21/2030eko_euskal_hiztunak_errealitate_eleaniztun_batean_sareak_ehuntzen.htm
Helburu hori lortze aldera, Urrutiak esan zuen akademia prest dagoela «etorkizuneko orientabideei buruz hausnartzeko jarraibideak bilatzeko». Esparru «plural eta konplexu» bat irudikatu zuen Barandiaranek, eta iragarri zuen hor aurrera egiteko «adostasun zabalak» bilatu beharko direla: «Euskara mundu berri horrekin lotu behar dugu». Ildo berean, Zupiriak adierazi zuen «lingua franca» ingelesa izango dela, eta «euskararen presentzia» sustatu egin beharko dela hor. Horretarako, arrakalak bilatu beharko dira ahal den toki guztietan, baita aspaldi eraikita dauden murru gotorretan ere: «Estatu espainiarrak ez du inongo kezkarik eleaniztasunean, ez dauka beste hizkuntzekiko errespeturik». Eta gazteei begira jarri beharko da: «Hor azpian dagoen pentsamendua aztertu eta ondorioak ateratzeko».

Alde horretatik, Bildarratzek argudiatu zuen euskarazko hezkuntzaren inguruan gizarteak duen pertzepzioa «ona» dela, eta gerora ere eskoletako «eraldaketa pedagogikoek» lagunduko dutela bidean aurrera egiten.]]>
<![CDATA[Goi mailako gaitasunen lezioa]]> https://www.berria.eus/albisteak/215956/goi_mailako_gaitasunen_lezioa.htm Sun, 17 Jul 2022 13:25:27 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/215956/goi_mailako_gaitasunen_lezioa.htm Solasaldi honetarako elkartzeko proposamena egin biei, eta handik hamar minutura hitzartuta zegoen elkarrizketa, akordatzerako ia. Zain-zain zeudela ematen zuen, grabagailuaren eta kameren aurrean elkarrekin agertzeko noiz deituko prest. Eskertzekoa da zinetan. Aurrez ere makina bat alditan egondakoak dira, adiskideak dira biak, eta joria da haien arteko solasa, mamitsua: merezi du hedabideen plazan lehen lerroko toki bat. Adiskidetasun gehienetan bezala, bien arteko konplizitatearen atzean motibo ugari egongo dira seguruenik, askotarikoak. Elbarritasun handiak dituzte biek haurrak zirenetik, horren gainean jendaurrean solastatzeko argitasuna eta kemena erakutsi dituzte beti, umorea naro eta iaio erabilita sarri askotan, eta horren inguruan ardaztuta dago elkarrizketa hau.

Egiaztatutako muga fisiko edo kognitiboak dituzuenei eman beharreko izendapenaren inguruan badira ikuskera ezberdinak. Zein erabiltzea nahi duzue zuek? Desgaituak zarete? Aniztasun funtzionala duzue?...

TELMO IRURETA: Guk den-dena daukagu, kar-kar-kar... Jendeak askotan ez daki zer hitz erabili; hitz batzuk erabiltzeak beldurra ematen du, baina nik ez diot garrantzi handirik ematen; nik ere ez daukat hitz egoki bat, ez dakit zein den egokiena. Askotan hitzei ematen diegu garrantzia, baina gero, esaterako, ez ditugu tokiak egokitzen jendea gurpil aulkiarekin joateko... Beraz, nahi baduzu deitu elbarri puta, baina zure tabernako koskak kendu. Ez dakit nola azaldu... Errespetuz esana bada, igual hitzak ez dauka horrenbesteko pisurik.

JUNCAL CEPEDA: Nik beti esaten dut desgaitasun bat daukadala. Desgaitasun bat daukat; izan ere, zuek oinez zoazte, eta ni ez. Eta ezin naiz oinez ibili. Orduan, desgaitasun bat daukat. Baina ados nago berarekin; hitzez eta hiztegiaz hitz egiten dugu beti, baina askotan itxurakeria hutsez esaten dira halakoak... Aniztasun funtzionala erabili eta gero eskailerak aurkitzea taberna batean? Hori itxurakeria da.



Beraz, ez zarete minduko era batean edo bestean deituta...

IRURETA: Ez, baina ulertzen dugu norbaiti molestatzen badio; ulertzen da. Baina guri ez askorik, ezta?

CEPEDA: Ez, ez. Tira, ni Juncal naiz, bera Telmo da. Hori da laburpenik ederrena.

Eskolan-eta inklusioaren aldeko urratsak martxan zeuden aroan jaioak zarete biak ere. Eskola inklusibo bat izan zenuten?

IRURETA: Nik bai. Eskolara besteak bezala joaten nintzen, eskola normala zen; ni nintzen gelako berezia. Baina ondo sentitu nintzen, babestua. Gelan egoten zen gure irakaslea, eta nik laguntzaile bat nuen nirekin egoten zena denbora guztian, edozertan laguntzeko; liburuak ateratzeko, apunteak hartzeko, komunera laguntzeko: ez nengoen bakarrik. Eta gelakideekin oso ondo.

Zure kasuan, Juncal?

CEPEDA: Erabat ezberdina. Txikitan denbora pila bat pasatu nuen ohean. Orduan, etxera joaten ziren irakasleak, eta hor egin nituen lehen urteak, nerabea izan arte. Pixka bat gogorra izan zen, ez nuen-eta lagunik izan. Nire desgaitasunarengatik, gainera, jolas garaiak-eta oihana izaten ziren, pilotarekin-eta...

Gutxi joan zinen, beraz, eskolara...

CEPEDA: DBHn hasi nintzen.

Estitxu Osa


Babestua sentitu zinen bidean? Tresnak baziren zuretzat?

CEPEDA: Arraro sentitu nintzen bidean, bakarti. Baina jendeak ez daki nola lagundu. Nerabezaroa pixka bat zaila da, guztiontzat; nire kasuan zailagoa izan zen. Eskolako beste neskak, esaterako, dantzalekura joaten ziren; nik ezin nuen. Baina oztopo horiek betidanik izan ditudanez, ez zitzaidan inporta... Beste gauza batzuk egiten nituen. Ezin nintzen dantzalekura joan: ba, irakurri egiten nuen. Ezin baduzu gauza bat egin, beste bat egingo duzu.

"Goizean etxetik ateratzen banaiz, jendeak zera esaten du: ‘Zer, paseatzera zoaz, ezta? Agian ikastaro batera noa, baina jendeak beti: ‘Paseatzera’"

Juncal Cepeda

Zuk ere izan duzu konformatzeko gaitasun hori, Telmo?

IRURETA: Bai, ni ere konformatzekoa izan naiz. Txikitan familian ere erakutsi didate; igual ezin nintzen futbolean ibili, ezin nintzen zuhaitzetara igo, baina irudimena lantzen lagundu zidaten. Esaterako, izebak esaten zidan: «Zuk pentsatu ipuin bat, istorio bat, eta gero film labur bat egingo dugu». Eta egiten genituen halakoak. Zen entretenitzeko beste modu bat, jolas bat.

Orain helduak zarete biak. Bestelako erronkak dituzue. Nola egiten diezue aurre?

IRURETA: Lehen esan duzue nerabezaroa etapa zaila dela. Nik uste dut nire kasuan zailagoak izan direla orain dela gutxi pasatutakoak. Nerabezaroan ni igual ez nintzen guztiz kontziente nire zailtasunak zenbateraino baldin- tzatzen ari ziren nire bizitza. Orain nola heldua naizen, ikusi dut nire minusbaliotasunak nolako eragina duen besteengan; hor konturatu naiz. Ni neurez ez naiz hain desgaitua sentitzen, eta besteen begietan ikusten duzunean beldur hori... Orduan jabetzen zara: «Halakoa naiz? Hori eragiten dut? Ez dut hori izan nahi!». Orain nago nirekiko desilusio txiki batekin... Izan ere, nik neure burua gehiago ezagutu dut besteen erreakzioekin.

Zuk buruan duzun irudia bestelakoa delako...

IRURETA: Guztiz ezberdina. Eta konturatu naizenean zer aldaketa dagoen; nik nola ikusten dudan neure burua, eta besteek nola ikusten nauten... Zer makalaldia, zer makalaldia...

Zure egoera bestelakoa da, Juncal?

CEPEDA: Ni aspalditik neure kasa nabil, guztiz. Konturatzen naiz ezberdintasunak daudela: nire lagunek orain badute familia, seme-alabak dituzte... Erronka batzuk dituzte, eta nik beste batzuk. Baina hau da bizitza. Nerabezaroa bai, gogorra izan zen. Baina orain nik ikusten ditut oztopoak, eta aukerak. Eta, bai, ispiluaren aurrean, edo lagunartean, edo gizartean, badaude zailtasunak. Baina orain ja badut nire nortasuna antolatuta, eta ez naiz erortzen.

IRURETA: Ba ni, alderantziz. Nik uste dut orain nagoela nerabezaroan, berandu iritsi naiz...

CEPEDA: Kar-kar-kar, zure amatxo izango naiz, lasai...

Bizitza independentea izateko adina baduzue zuek biek. Zer-nola doa zuen kasuan prozesu hori?

IRURETA: Nik oraingoz ez daukat bizitza independentea, baina banago lortzeko bidean, saiakera horretan nabil. Ea lortzen dudan.

Nolakoa nahi zenuke?

IRURETA: Nik gaur egun laguntzaile bat daukat, baina ez daukat egunero. Gustatuko litzaidake egunero izatea, horrela nire etxetik ateratzeko: independizatzeko. Badaukat gogoa hori probatzeko.

CEPEDA: Ni gurasoen etxean bizi naiz; ez naiz independentea, ez diruaren aldetik, ez nire desgaitasunari dagokionez. Bizitza independentea da helmuga. Familiaren aldetik laguntzarik ez izatea: nire tresnekin nire bizitza kudeatzea. Eta, bai, askotan egongo da laguntzaile bat, edo tresna bat: baina hori izango da nire modua. Nire eskubidea. Eta hori ez da norbaitek zuri esatea: «14:00etan joan behar duzu bazkaltzera». Ez, hori ez da bizitza independentea. Edo zure amak laguntzen badizu dutxa hartzen, hori ez da bizitza independentea: hori zure amatxo da, zuri laguntzen.

IRURETA: Baina laguntzaile batek laguntzen badizu, beste zerbait da, zuretzat ari delako lanean. Ez da ari zu zaintzen...

Bere lanean ari da, diru truk...

IRURETA: Hori da. Hori primeran dago. Ni laguntzailearekin nagoenean ez naiz sentitzen desgaitua. Pentsatzen dut: ze ondo, dena egin dezaket.

"Ni neurez ez naiz hain desgaitua sentitzen, eta besteen begietan ikusten duzunean beldur hori... Orduan jabetzen naiz: ‘Halakoa naiz ni?’"

Telmo Irureta.



Eta bideak badira laguntzaileak-eta izateko? Errazten da bidea administraziotik-eta?

IRURETA: Ez da erraza. Nik orain badaukat laguntzaile bat laguntzen didatelako etxean, nire familian, ordaintzeko. Bada laguntza bat Bizitza independentea izenekoa; laguntza ematen dute, baina independizatuta egon behar duzu, edo independizatzeko asmoa izan behar duzu; amarekin bizi bazara, adibidez, iruditzen zaie ja zainduta zaudela. Berez, zerbait positiboa da, baina herrena oraindik, ez da guztiz benetakoa. Zeren eta zergatik zaindu behar zaitu zure amak? Zure amak ja egin du amek egiten dutena. Eta gure gurasoek ere badaukate eskubidea beren bizitza egiteko; eduki behar lukete eskubide hori.

Zaintzaile profesionalen laguntza behar duzue horretarako...

CEPEDA: Pertsona horrek lagunduko dizu zure bizitzako gauzarik intimoenetan. Zure gorputza emango diozu: altxatzeko, dutxatzeko, ipurdia garbitzeko... Ondo egingo du, bai, baina zure intimitatea da. Eta zure ama, etxean, zure amatxo da... Nola kudeatu dezakegu gai hori ondo egiteko?

Estitxu Osa


Baina horixe da zeuen kasa bizitzeko duzuen bidea, ezta?

CEPEDA: Bai, bai. Bakarra. Onartu behar dut beste pertsona bat sartuko dela nire bizitzan hori egiteko. Ez da izango nire laguna, ez da izango nire senidea...

IRURETA: Edo bai. Izan daiteke laguna eta laguntzailea.

CEPEDA: Nik, behintzat, nahiago dut hura langilea eta ni arduraduna izatea. Nik harreman profesional bat nahi dut.

IRURETA: Gero denborarekin lagunak egingo zarete...

CEPEDA: Ez dakit, ni oso gogorra naiz gai horrekin.

Ekonomikoki bideragarria da gaur egun horrelako zerbait zuretzat?

CEPEDA: Ez, ez da bideragarria.

Ez dagoelako laguntzarik?

CEPEDA: Ez, ez dagoelako hainbeste laguntzarik.

IRURETA: Oso interesgarriak ematen duten proiektuak badaude, baina horietara iristeko baldintza asko daude. Ez dago edozeinen esku horiek lortzea. Gutxieneko bat eduki behar duzu, edo familia bat laguntzen dizuna.

Benetako inklusioa helburu zaila da, beraz...

CEPEDA: Egun, norberaren lana da. Goiz-goizetik oztopo batzuk aurkitu dituzu: irisgarritasunaren aldetik, aurreiritzien aldetik... Norberak kudeatu behar ditu. Lan gogorra da, eta egun batzuetan ezin duzu egin. Hori ez da inklusioa. Baina bestela zer, etxean?

"Jendea erakartzeko eta beldurrak kentzeko oso ona da umorea. Bestela, jendeari beldurra ematen dio desgaitasunak. Umorearen bidez, errazagoa da"

Juncal Cepeda.


Horren atzean badago instituzioen laguntza falta...

CEPEDA: Imajinatu: unibertsitatean karrera bat egiteko laguntzaile bat eskatu behar duzu, zurekin ikasgelan egoteko. Halakoak oztopoak dira. Izan ere, lortzen dituzu, edo ez.

IRURETA: Tokiaren araberakoa izango da hori. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, adibidez, badu laguntza bat desgaitasunak dituztenentzat, eta niri asko lagundu didate. Ez nintzen joan ni laguntzaren bila: unibertsitatearen laguntza izan nuen.

Lan munduan zer esperientzia izan dituzue orain arte?

IRURETA: Eskola batzuk eman nituen DBHko ikasle batzuekin, baina ez daukat pazientzia handirik... Orduan, esaten duzu: «Zer ari naiz hemen? Bakarrizketak egiten ederki nengoen ba ni...». Kar-kar-kar... Aktore munduan gehiago ibili naiz. Hori ere zaila da; ez dago nire egoera fisikoa duen pertsonaiarik. Telesailetan-eta orain igual normala da agertzea pertsona bat homosexuala; horrek jendeari laguntzen dio ikusgaitasunean: normalizazioa posible egiten dute. Baina oraindik minusbaliotasunaren gaia ez da nahikoa landu. Nik babesten dut pertsonaia minus gehiago egotea, kar-kar-kar].

CEPEDA: Jakina, ezberdintasunak erakusteko...

IRURETA: Horrela guretzat ere lana egongo da. Egia da minusbaliotasuna ez daukan aktore batek egin dezakeela minusbaliotasun bat daukan pertsonaia bat. Baina nik ezin dut egin minusbaliotasuna ez daukan batena; beraz, hori behintzat utzi niri... Edo behintzat castinga egiteko aukera. Gero zuzendariari ez bazaio gustatzen, ulertuko dut.

Programatzaile aritua zara zu, Juncal, webguneak egiten...

CEPEDA: Programatzailea naiz, edo nintzen. Etxetik lan egiten nuen, bolada batean. Urtebete pasatu nuen webguneak egiten. Lastategi batean orratz bat aurkitzea bezala izan zen... Baina askotan pentsatu izan dut, halako lan eskaintzetan parte hartzen badut, zer? Beti eskatzen dizkizute gauzak: gidabaimena, adibidez... Bada, ez.

IRURETA: Zure gurpil aulkia eramateko...

CEPEDA: Bai eta, gainera, abiadura handia hartzen dut... Baina beti zara... Bazoaz toki batera, zure adinari dagokion pertsona bati dagokion toki batera, eta zera, begiratzen dizute esanez: «Zer eskatzen ari da neska hori?». Nire itxuraren ondorioz, jendeak gehiago epaitzen nau: «Txikia zara, desgaitasun handia daukazu...». Orain dela gutxi, batek zera esan zidan: «Zu eguneko zentrora joaten zara, ezta?». Eta nik pentsatu nuen: «Eguneko zentrora?».

IRURETA: Eguneko zentrora zure amona joango da.

CEPEDA: Eta nik zera pentsatu nuen: «Ez nauzu ezagutzen? Aizu, ni egunkarietan ateratzen naiz». Noiz egiten dut? Eguneko zentroan bukatu eta gero? Ondoren ematen ditut hitzaldiak? Baina lehenengo hor jartzen gaituzte: eguneko zentro horretan, marrazkiak egiten. Aurreiritzi horiek oso kaltegarriak dira. Eta beti esan behar dut: «Bizitza normala daukat, langabezian dagoen pertsona baten bizimodua». Gaur hemen nago, elkarrizketa honetan, eta gero euskaltegira joango naiz... Hori egiten du jende askok.

"Zergatik zaindu behar zaitu zure amak? Zure amak ja egin du amek egiten dutena. Eta gure gurasoek ere badute eskubidea beren bizitza egiteko"

Telmo Irureta.



Tankera horretako elkarrizketak ez ditu egiten jende askok...

CEPEDA: Bai, horixe esatea pentsatu nuen nik, baina gero zera pentsatu nuen: «Ez, Juncal, hori ez». Agenda bat badut, eta jarduera batzuk egiten ditut: ez daukat amona baten bizitza.

Zure adineko bati dagokion bizimodua duzu...

CEPEDA: Bai, edo langabezian dagoen batena. Baina zera gertatzen da, goizean etxetik ateratzen banaiz jendeak zera esaten du: «Zer, paseatzera zoaz, ezta?». Agian ikastaro bat egitera noa, baina jendeak beti esaten du gauza bera: «Paseatzera». Beti da paseatzera...

Jendeak ez zaituzte irudikatzen ikasten, hitzaldiak ematen...

CEPEDA: Edo agertoki batean...

Horrek kalte egiten du denean...

CEPEDA: Bai, irudikatzen zaituzte zure jarduera txikiekin, hortxe, listo. Edo soldata txiki batekin. Ea, nik soldata bat behar dut; soldata normal bat, laguntzaile bat izateaz gainera... Errenta bat pagatzeko, adibidez, soldata txukun bat behar da.


Elkartu elkartean ibiltzen zara zu, Juncal, zuen egoeraren berri ematen, eta aldarrikapenak egiten. Garrantzitsua iruditzen zaizu aktibismo hori?

CEPEDA: Bai, oso garrantzitsua da. Norbaitek erakutsi behar ditu egiteko daudenak.

IRURETA: Bai; bestela, ematen du ez garela existitzen. Askotan halakoetan galdera tontoak egiten dizkigute, baina inportanteagoa da galdera tontoak egitea, galderarik ez egitea baino. Hartara, behintzat, badakigu zenbaterainokoa den ezjakintasuna...

Eta usu sentitzen duzue ezjakintasun hori. Anekdota aski deigarriak kontatzen ari zarete...

CEPEDA: Bakoitzak bere mundua ezagutzen du, eta kito. Eta hortik kanpo ez dute ikusten, ez dugu ikusten. Guk ere gure oztopoak ikusten ditugu, baina besteenak ez ditugu ikusten. Beti dago ezjakintasun handia.

IRURETA: Ezjakintasuna erakusten dutenean, pixka bat gustatzen zait. Aukera izaten baita erakusteko... Esateko: «Hori ez da horrela». Hainbeste gauza dira. Esaterako, ez dute imajinatzen nik unibertsitate ikasketak ditudanik, eta, kontatzen dudanean, harritu egiten dira. Edo sexualitatearen gaia: iruditzen zaie minusbaliotasun bat baduzu ez duzula bizitza sexualik... Orduan, informazio hori ematen duzunean, zera da... «Tori, tori... Jakin ezazu agian zu baino gehiago egiten dudala larrutan...». Probokaziora jokatzen dugu, polita da.

Jendearen arreta pizteko era bat bada...

CEPEDA: Arreta pizteko, eta informazioa emateko.

IRURETA: Edo gauza oso sinpleak, baina oso normalak direnak. «Baina hau egin duzu?». Eta nik: «Nik bai; zuk? Niri egin didazun galderak igual zuri igual-igual balio dizu...».

CEPEDA: Eskandalu une bat ere egoten da halakoetan: «Baina benetan egiten duzu hau?». Eta nik: «Bai». Eta beste hainbatetan aldez aurretik esaten dut: «Bihar halako egingo dut». Jendeak jakiteko bakarrik esaten dut. Edo, adibidez, topless egitea... Jendea harritu egiten da! Hara, titiak erakutsi ditut bakarrik zuek...

IRURETA: Isiltzeko, kar-kar-kar.

CEPEDA: Fabore bat egingo dizut, kar-kar-kar.

IRURETA: Edo bikote kontuetan. Esaten baduzu bikotekidea izan duzula, jendeak jakin-mina du jakiteko zure bikotekideak ere minusbaliotasun bat duen. Jendeak dituen ideiak dira, eta eskema horiek puskatzea ondo dago.

Umorea biok naro erabiltzen duzue. Tresna bat da?

IRURETA: Niretzat bai, asko laguntzen du, umorerik gabe ez dut imajinatzen bizitza. Nire izaeran ere egongo da hori, baina arazoak eramateko balio du, arintzen du.

CEPEDA: Nahi gabe ere umorea egiten dut nire arazoekin. Bestela, jendeak oso serio hartzen ditu. Eta serioak dira, e... Serioak dira, nola ez. Baina hain serioak, eta hain tristeak. Pixka bat irtenbide bezala erabili behar dugu. Eta jendea erakartzeko eta beldurrak kentzeko ere oso garrantzitsua da umorea. Bestela, jendeari beldurra ematen dio desgaitasunak. Umorearen bidez, errazagoa da elkar ezagutzea.

Hala ere, umoreak ez al du arrisku bat ere? «Hara, ze umoretsuak» esan, eta zuen arazoak eta egoerak hutsaltzekoa?

IRURETA: Bai, badu. Baina umoreak balio du, baita ere, ea... Ondo esplikatu nahi dut hau. Imajinatu zerbait zuretzat oso serioa dena: umorez hartzen baduzu, oraindik ere kontrastea handiagoa da... Agertzen bazara biktima bezala, «ai, ze pena, ze pena», ba, azkenean, zera, astuna egiten da. Baina umorea sartzen baduzu jendeak espero ez duen unean, orduan esaten dute: «Nola esan du? Horrelako momentu batean!».

Javier Telleria Bai, umorea puskatzeko da halakoetan, ezta?

IRURETA: Puskatzeko. Eta min handiagoa emateko ere bai. Probokazioarekin lotuta dago...

Baina hutsaltze arriskua ere hor dago, ezta? Ez zaie garrantzirik kendu behar zuen arazoei, eta aldarrikapenei; justuak dira.

IRURETA: Bai, esaten dute: «Begira nola dagoen, baina, bueno, bera zoriontsu da». Baina, aizu, nik ez dut hori esan.

CEPEDA: Bai, edo halakoak: «Ze ondo daramazun». Ea, ondo, ondo... Ez daukat besterik.

Zeren eta asko dago oraindik egiteko, eta lortzeko...

IRURETA: Bai, nahiz eta gauza pila bat egin, ez dauzkagu aukera berak, ezin dugu bizimodu bera egin. Nire ahizparen bizitza nirearen erabat ezberdina da: nik ezin dut hori egin. Ezin dut lortu, nahiz eta gogor lan egin, ezin dut.

IRURETA: Gero izango da, baita ere, ez dela interesatzen. Nola gutxiengo bat garen, jendeari ez zaio inporta, ez du askorik pentsatuko honen inguruan... Berez, minusbaliotasun bat daukagu gizarteak hori erabaki duelako gu garela ezgaituak. Igual ez gara gu... Guk gorputz ezberdin bat daukagu. Berez, dena ondo egokituta eta ondo prestatuta balego, minusbaliotasuna ez zen existituko...

Nahiko zenukete jendea gehiago ateratzea plazara? Ohikoagoak izatea halakoak?

CEPEDA: Elkarrizketaren harira, pentsatu nuen: «Telmo eta ni. Ez al dago jende gehiago?». Ez da kexu bat, baina jende gehiagok egon behar luke. Lehen esan du Telmok: zenbat aktore daude desgaitasun fisikoa dutenak?

IRURETA: Gutxi. Eta, gainera, nire desgaitasun mailarekin... Kontuz, ez da edonolako desgaitasuna nirea! 95ekoa da...

CEPEDA: Nik 93koa dut, kar-kar.
]]> <![CDATA[GOI MAILAKO GAITASUNEN LEZIOA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/002/001/2022-07-17/goi_mailako_gaitasunen_lezioa.htm Sun, 17 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1980/002/001/2022-07-17/goi_mailako_gaitasunen_lezioa.htm
Egiaztatutako muga fisiko edo kognitiboak dituzuenei eman beharreko izendapenaren inguruan badira ikuskera ezberdinak. Zein erabiltzea nahi duzue zuek? Desgaituak zarete? Aniztasun funtzionala duzue?...

TELMO IRURETA: Guk den-dena daukagu, kar-kar-kar... Jendeak askotan ez daki zer hitz erabili; hitz batzuk erabiltzeak beldurra ematen du, baina nik ez diot garrantzi handirik ematen; nik ere ez daukat hitz egoki bat, ez dakit zein den egokiena. Askotan hitzei ematen diegu garrantzia, baina gero, esaterako, ez ditugu tokiak egokitzen jendea gurpil aulkiarekin joateko... Beraz, nahi baduzu deitu elbarri puta, baina zure tabernako koskak kendu. Ez dakit nola azaldu... Errespetuz esana bada, igual hitzak ez dauka horrenbesteko pisurik.

JUNCAL CEPEDA: Nik beti esaten dut desgaitasun bat daukadala. Desgaitasun bat daukat; izan ere, zuek oinez zoazte, eta ni ez. Eta ezin naiz oinez ibili. Orduan, desgaitasun bat daukat. Baina ados nago berarekin; hitzez eta hiztegiaz hitz egiten dugu beti, baina askotan itxurakeria hutsez esaten dira halakoak... Aniztasun funtzionala erabili eta gero eskailerak aurkitzea taberna batean? Hori itxurakeria da.

Beraz, ez zarete minduko era batean edo bestean deituta...

IRURETA: Ez, baina ulertzen dugu norbaiti molestatzen badio; ulertzen da. Baina guri ez askorik, ezta?

CEPEDA: Ez, ez. Tira, ni Juncal naiz, bera Telmo da. Hori da laburpenik ederrena.

Eskolan-eta inklusioaren aldeko urratsak martxan zeuden aroan jaioak zarete biak ere. Eskola inklusibo bat izan zenuten?

IRURETA: Nik bai. Eskolara besteak bezala joaten nintzen, eskola normala zen; ni nintzen gelako berezia. Baina ondo sentitu nintzen, babestua. Gelan egoten zen gure irakaslea, eta nik laguntzaile bat nuen nirekin egoten zena denbora guztian, edozertan laguntzeko; liburuak ateratzeko, apunteak hartzeko, komunera laguntzeko: ez nengoen bakarrik. Eta gelakideekin oso ondo.

Zure kasuan, Juncal?

CEPEDA: Erabat ezberdina. Txikitan denbora pila bat pasatu nuen ohean. Orduan, etxera joaten ziren irakasleak, eta hor egin nituen lehen urteak, nerabea izan arte. Pixka bat gogorra izan zen, ez nuen-eta lagunik izan. Nire desgaitasunarengatik, gainera, jolas garaiak-eta oihana izaten ziren, pilotarekin-eta...

Gutxi joan zinen, beraz, eskolara...

CEPEDA: DBHn hasi nintzen.

Babestua sentitu zinen bidean? Tresnak baziren zuretzat?

CEPEDA: Arraro sentitu nintzen bidean, bakarti. Baina jendeak ez daki nola lagundu. Nerabezaroa pixka bat zaila da, guztiontzat; nire kasuan zailagoa izan zen. Eskolako beste neskak, esaterako, dantzalekura joaten ziren; nik ezin nuen. Baina oztopo horiek betidanik izan ditudanez, ez zitzaidan inporta... Beste gauza batzuk egiten nituen. Ezin nintzen dantzalekura joan: ba, irakurri egiten nuen. Ezin baduzu gauza bat egin, beste bat egingo duzu.

Zuk ere izan duzu konformatzeko gaitasun hori, Telmo?

IRURETA: Bai, ni ere konformatzekoa izan naiz. Txikitan familian ere erakutsi didate; igual ezin nintzen futbolean ibili, ezin nintzen zuhaitzetara igo, baina irudimena lantzen lagundu zidaten. Esaterako, izebak esaten zidan: «Zuk pentsatu ipuin bat, istorio bat, eta gero film labur bat egingo dugu». Eta egiten genituen halakoak. Zen entretenitzeko beste modu bat, jolas bat.

Orain helduak zarete biak. Bestelako erronkak dituzue. Nola egiten diezue aurre?

IRURETA: Lehen esan duzue nerabezaroa etapa zaila dela. Nik uste dut nire kasuan zailagoak izan direla orain dela gutxi pasatutakoak. Nerabezaroan ni igual ez nintzen guztiz kontziente nire zailtasunak zenbateraino baldin- tzatzen ari ziren nire bizitza. Orain nola heldua naizen, ikusi dut nire minusbaliotasunak nolako eragina duen besteengan; hor konturatu naiz. Ni neurez ez naiz hain desgaitua sentitzen, eta besteen begietan ikusten duzunean beldur hori... Orduan jabetzen zara: «Halakoa naiz? Hori eragiten dut? Ez dut hori izan nahi!». Orain nago nirekiko desilusio txiki batekin... Izan ere, nik neure burua gehiago ezagutu dut besteen erreakzioekin.

Zuk buruan duzun irudia bestelakoa delako...

IRURETA: Guztiz ezberdina. Eta konturatu naizenean zer aldaketa dagoen; nik nola ikusten dudan neure burua, eta besteek nola ikusten nauten... Zer makalaldia, zer makalaldia...

Zure egoera bestelakoa da, Juncal?

CEPEDA: Ni aspalditik neure kasa nabil, guztiz. Konturatzen naiz ezberdintasunak daudela: nire lagunek orain badute familia, seme-alabak dituzte... Erronka batzuk dituzte, eta nik beste batzuk. Baina hau da bizitza. Nerabezaroa bai, gogorra izan zen. Baina orain nik ikusten ditut oztopoak, eta aukerak. Eta, bai, ispiluaren aurrean, edo lagunartean, edo gizartean, badaude zailtasunak. Baina orain ja badut nire nortasuna antolatuta, eta ez naiz erortzen.

IRURETA: Ba ni, alderantziz. Nik uste dut orain nagoela nerabezaroan, berandu iritsi naiz...

CEPEDA: Kar-kar-kar, zure amatxo izango naiz, lasai...

Bizitza independentea izateko adina baduzue zuek biek. Zer-nola doa zuen kasuan prozesu hori?

IRURETA: Nik oraingoz ez daukat bizitza independentea, baina banago lortzeko bidean, saiakera horretan nabil. Ea lortzen dudan.

Nolakoa nahi zenuke?

IRURETA: Nik gaur egun laguntzaile bat daukat, baina ez daukat egunero. Gustatuko litzaidake egunero izatea, horrela nire etxetik ateratzeko: independizatzeko. Badaukat gogoa hori probatzeko.

CEPEDA: Ni gurasoen etxean bizi naiz; ez naiz independentea, ez diruaren aldetik, ez nire desgaitasunari dagokionez. Bizitza independentea da helmuga. Familiaren aldetik laguntzarik ez izatea: nire tresnekin nire bizitza kudeatzea. Eta, bai, askotan egongo da laguntzaile bat, edo tresna bat: baina hori izango da nire modua. Nire eskubidea. Eta hori ez da norbaitek zuri esatea: «14:00etan joan behar duzu bazkaltzera». Ez, hori ez da bizitza independentea. Edo zure amak laguntzen badizu dutxa hartzen, hori ez da bizitza independentea: hori zure amatxo da, zuri laguntzen.

IRURETA: Baina laguntzaile batek laguntzen badizu, beste zerbait da, zuretzat ari delako lanean. Ez da ari zu zaintzen...

Bere lanean ari da, diru truk...

IRURETA: Hori da. Hori primeran dago. Ni laguntzailearekin nagoenean ez naiz sentitzen desgaitua. Pentsatzen dut: ze ondo, dena egin dezaket.

Eta bideak badira laguntzaileak-eta izateko? Errazten da bidea administraziotik-eta?

IRURETA: Ez da erraza. Nik orain badaukat laguntzaile bat laguntzen didatelako etxean, nire familian, ordaintzeko. Bada laguntza bat Bizitza independentea izenekoa; laguntza ematen dute, baina independizatuta egon behar duzu, edo independizatzeko asmoa izan behar duzu; amarekin bizi bazara, adibidez, iruditzen zaie ja zainduta zaudela. Berez, zerbait positiboa da, baina herrena oraindik, ez da guztiz benetakoa. Zeren eta zergatik zaindu behar zaitu zure amak? Zure amak ja egin du amek egiten dutena. Eta gure gurasoek ere badaukate eskubidea beren bizitza egiteko; eduki behar lukete eskubide hori.

Zaintzaile profesionalen laguntza behar duzue horretarako...

CEPEDA: Pertsona horrek lagunduko dizu zure bizitzako gauzarik intimoenetan. Zure gorputza emango diozu: altxatzeko, dutxatzeko, ipurdia garbitzeko... Ondo egingo du, bai, baina zure intimitatea da. Eta zure ama, etxean, zure amatxo da... Nola kudeatu dezakegu gai hori ondo egiteko?

Baina horixe da zeuen kasa bizitzeko duzuen bidea, ezta?

CEPEDA: Bai, bai. Bakarra. Onartu behar dut beste pertsona bat sartuko dela nire bizitzan hori egiteko. Ez da izango nire laguna, ez da izango nire senidea...

IRURETA: Edo bai. Izan daiteke laguna eta laguntzailea.

CEPEDA: Nik, behintzat, nahiago dut hura langilea eta ni arduraduna izatea. Nik harreman profesional bat nahi dut.

IRURETA: Gero denborarekin lagunak egingo zarete...

CEPEDA: Ez dakit, ni oso gogorra naiz gai horrekin.

Ekonomikoki bideragarria da gaur egun horrelako zerbait zuretzat?

CEPEDA: Ez, ez da bideragarria.

Ez dagoelako laguntzarik?

CEPEDA: Ez, ez dagoelako hainbeste laguntzarik.

IRURETA: Oso interesgarriak ematen duten proiektuak badaude, baina horietara iristeko baldintza asko daude. Ez dago edozeinen esku horiek lortzea. Gutxieneko bat eduki behar duzu, edo familia bat laguntzen dizuna.

Benetako inklusioa helburu zaila da, beraz...

CEPEDA: Egun, norberaren lana da. Goiz-goizetik oztopo batzuk aurkitu dituzu: irisgarritasunaren aldetik, aurreiritzien aldetik... Norberak kudeatu behar ditu. Lan gogorra da, eta egun batzuetan ezin duzu egin. Hori ez da inklusioa. Baina bestela zer, etxean?

Horren atzean badago instituzioen laguntza falta...

CEPEDA: Imajinatu: unibertsitatean karrera bat egiteko laguntzaile bat eskatu behar duzu, zurekin ikasgelan egoteko. Halakoak oztopoak dira. Izan ere, lortzen dituzu, edo ez.

IRURETA: Tokiaren araberakoa izango da hori. EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, adibidez, badu laguntza bat desgaitasunak dituztenentzat, eta niri asko lagundu didate. Ez nintzen joan ni laguntzaren bila: unibertsitatearen laguntza izan nuen.

Lan munduan zer esperientzia izan dituzue orain arte?

IRURETA: Eskola batzuk eman nituen DBHko ikasle batzuekin, baina ez daukat pazientzia handirik... Orduan, esaten duzu: «Zer ari naiz hemen? Bakarrizketak egiten ederki nengoen ba ni...». Kar-kar-kar... Aktore munduan gehiago ibili naiz. Hori ere zaila da; ez dago nire egoera fisikoa duen pertsonaiarik. Telesailetan-eta orain igual normala da agertzea pertsona bat homosexuala; horrek jendeari laguntzen dio ikusgaitasunean: normalizazioa posible egiten dute. Baina oraindik minusbaliotasunaren gaia ez da nahikoa landu. Nik babesten dut pertsonaia minus gehiago egotea, kar-kar-kar].

CEPEDA: Jakina, ezberdintasunak erakusteko...

IRURETA: Horrela guretzat ere lana egongo da. Egia da minusbaliotasuna ez daukan aktore batek egin dezakeela minusbaliotasun bat daukan pertsonaia bat. Baina nik ezin dut egin minusbaliotasuna ez daukan batena; beraz, hori behintzat utzi niri... Edo behintzat castinga egiteko aukera. Gero zuzendariari ez bazaio gustatzen, ulertuko dut.

Programatzaile aritua zara zu, Juncal, webguneak egiten...

CEPEDA: Programatzailea naiz, edo nintzen. Etxetik lan egiten nuen, bolada batean. Urtebete pasatu nuen webguneak egiten. Lastategi batean orratz bat aurkitzea bezala izan zen... Baina askotan pentsatu izan dut, halako lan eskaintzetan parte hartzen badut, zer? Beti eskatzen dizkizute gauzak: gidabaimena, adibidez... Bada, ez.

IRURETA: Zure gurpil aulkia eramateko...

CEPEDA: Bai eta, gainera, abiadura handia hartzen dut... Baina beti zara... Bazoaz toki batera, zure adinari dagokion pertsona bati dagokion toki batera, eta zera, begiratzen dizute esanez: «Zer eskatzen ari da neska hori?». Nire itxuraren ondorioz, jendeak gehiago epaitzen nau: «Txikia zara, desgaitasun handia daukazu...». Orain dela gutxi, batek zera esan zidan: «Zu eguneko zentrora joaten zara, ezta?». Eta nik pentsatu nuen: «Eguneko zentrora?».

IRURETA: Eguneko zentrora zure amona joango da.

CEPEDA: Eta nik zera pentsatu nuen: «Ez nauzu ezagutzen? Aizu, ni egunkarietan ateratzen naiz». Noiz egiten dut? Eguneko zentroan bukatu eta gero? Ondoren ematen ditut hitzaldiak? Baina lehenengo hor jartzen gaituzte: eguneko zentro horretan, marrazkiak egiten. Aurreiritzi horiek oso kaltegarriak dira. Eta beti esan behar dut: «Bizitza normala daukat, langabezian dagoen pertsona baten bizimodua». Gaur hemen nago, elkarrizketa honetan, eta gero euskaltegira joango naiz... Hori egiten du jende askok.

Tankera horretako elkarrizketak ez ditu egiten jende askok...

CEPEDA: Bai, horixe esatea pentsatu nuen nik, baina gero zera pentsatu nuen: «Ez, Juncal, hori ez». Agenda bat badut, eta jarduera batzuk egiten ditut: ez daukat amona baten bizitza.

Zure adineko bati dagokion bizimodua duzu...

CEPEDA: Bai, edo langabezian dagoen batena. Baina zera gertatzen da, goizean etxetik ateratzen banaiz jendeak zera esaten du: «Zer, paseatzera zoaz, ezta?». Agian ikastaro bat egitera noa, baina jendeak beti esaten du gauza bera: «Paseatzera». Beti da paseatzera...

Jendeak ez zaituzte irudikatzen ikasten, hitzaldiak ematen...

CEPEDA: Edo agertoki batean...

Horrek kalte egiten du denean...

CEPEDA: Bai, irudikatzen zaituzte zure jarduera txikiekin, hortxe, listo. Edo soldata txiki batekin. Ea, nik soldata bat behar dut; soldata normal bat, laguntzaile bat izateaz gainera... Errenta bat pagatzeko, adibidez, soldata txukun bat behar da.

Elkartu elkartean ibiltzen zara zu, Juncal, zuen egoeraren berri ematen, eta aldarrikapenak egiten. Garrantzitsua iruditzen zaizu aktibismo hori?

CEPEDA: Bai, oso garrantzitsua da. Norbaitek erakutsi behar ditu egiteko daudenak.

IRURETA: Bai; bestela, ematen du ez garela existitzen. Askotan halakoetan galdera tontoak egiten dizkigute, baina inportanteagoa da galdera tontoak egitea, galderarik ez egitea baino. Hartara, behintzat, badakigu zenbaterainokoa den ezjakintasuna...

Eta usu sentitzen duzue ezjakintasun hori. Anekdota aski deigarriak kontatzen ari zarete...

CEPEDA: Bakoitzak bere mundua ezagutzen du, eta kito. Eta hortik kanpo ez dute ikusten, ez dugu ikusten. Guk ere gure oztopoak ikusten ditugu, baina besteenak ez ditugu ikusten. Beti dago ezjakintasun handia.

IRURETA: Ezjakintasuna erakusten dutenean, pixka bat gustatzen zait. Aukera izaten baita erakusteko... Esateko: «Hori ez da horrela». Hainbeste gauza dira. Esaterako, ez dute imajinatzen nik unibertsitate ikasketak ditudanik, eta, kontatzen dudanean, harritu egiten dira. Edo sexualitatearen gaia: iruditzen zaie minusbaliotasun bat baduzu ez duzula bizitza sexualik... Orduan, informazio hori ematen duzunean, zera da... «Tori, tori... Jakin ezazu agian zu baino gehiago egiten dudala larrutan...». Probokaziora jokatzen dugu, polita da.

Jendearen arreta pizteko era bat bada...

CEPEDA: Arreta pizteko, eta informazioa emateko.

IRURETA: Edo gauza oso sinpleak, baina oso normalak direnak. «Baina hau egin duzu?». Eta nik: «Nik bai; zuk? Niri egin didazun galderak igual zuri igual-igual balio dizu...».

CEPEDA: Eskandalu une bat ere egoten da halakoetan: «Baina benetan egiten duzu hau?». Eta nik: «Bai». Eta beste hainbatetan aldez aurretik esaten dut: «Bihar halako egingo dut». Jendeak jakiteko bakarrik esaten dut. Edo, adibidez, topless egitea... Jendea harritu egiten da! Hara, titiak erakutsi ditut bakarrik zuek...

IRURETA: Isiltzeko, kar-kar-kar.

CEPEDA: Fabore bat egingo dizut, kar-kar-kar.

IRURETA: Edo bikote kontuetan. Esaten baduzu bikotekidea izan duzula, jendeak jakin-mina du jakiteko zure bikotekideak ere minusbaliotasun bat duen. Jendeak dituen ideiak dira, eta eskema horiek puskatzea ondo dago.

Umorea biok naro erabiltzen duzue. Tresna bat da?

IRURETA: Niretzat bai, asko laguntzen du, umorerik gabe ez dut imajinatzen bizitza. Nire izaeran ere egongo da hori, baina arazoak eramateko balio du, arintzen du.

CEPEDA: Nahi gabe ere umorea egiten dut nire arazoekin. Bestela, jendeak oso serio hartzen ditu. Eta serioak dira, e... Serioak dira, nola ez. Baina hain serioak, eta hain tristeak. Pixka bat irtenbide bezala erabili behar dugu. Eta jendea erakartzeko eta beldurrak kentzeko ere oso garrantzitsua da umorea. Bestela, jendeari beldurra ematen dio desgaitasunak. Umorearen bidez, errazagoa da elkar ezagutzea.

Hala ere, umoreak ez al du arrisku bat ere? «Hara, ze umoretsuak» esan, eta zuen arazoak eta egoerak hutsaltzekoa?

IRURETA: Bai, badu. Baina umoreak balio du, baita ere, ea... Ondo esplikatu nahi dut hau. Imajinatu zerbait zuretzat oso serioa dena: umorez hartzen baduzu, oraindik ere kontrastea handiagoa da... Agertzen bazara biktima bezala, «ai, ze pena, ze pena», ba, azkenean, zera, astuna egiten da. Baina umorea sartzen baduzu jendeak espero ez duen unean, orduan esaten dute: «Nola esan du? Horrelako momentu batean!».

Bai, umorea puskatzeko da halakoetan, ezta?

IRURETA: Puskatzeko. Eta min handiagoa emateko ere bai. Probokazioarekin lotuta dago...

Baina hutsaltze arriskua ere hor dago, ezta? Ez zaie garrantzirik kendu behar zuen arazoei, eta aldarrikapenei; justuak dira.

IRURETA: Bai, esaten dute: «Begira nola dagoen, baina, bueno, bera zoriontsu da». Baina, aizu, nik ez dut hori esan.

CEPEDA: Bai, edo halakoak: «Ze ondo daramazun». Ea, ondo, ondo... Ez daukat besterik.

Zeren eta asko dago oraindik egiteko, eta lortzeko...

IRURETA: Bai, nahiz eta gauza pila bat egin, ez dauzkagu aukera berak, ezin dugu bizimodu bera egin. Nire ahizparen bizitza nirearen erabat ezberdina da: nik ezin dut hori egin. Ezin dut lortu, nahiz eta gogor lan egin, ezin dut.

IRURETA: Gero izango da, baita ere, ez dela interesatzen. Nola gutxiengo bat garen, jendeari ez zaio inporta, ez du askorik pentsatuko honen inguruan... Berez, minusbaliotasun bat daukagu gizarteak hori erabaki duelako gu garela ezgaituak. Igual ez gara gu... Guk gorputz ezberdin bat daukagu. Berez, dena ondo egokituta eta ondo prestatuta balego, minusbaliotasuna ez zen existituko...

Nahiko zenukete jendea gehiago ateratzea plazara? Ohikoagoak izatea halakoak?

CEPEDA: Elkarrizketaren harira, pentsatu nuen: «Telmo eta ni. Ez al dago jende gehiago?». Ez da kexu bat, baina jende gehiagok egon behar luke. Lehen esan du Telmok: zenbat aktore daude desgaitasun fisikoa dutenak?

IRURETA: Gutxi. Eta, gainera, nire desgaitasun mailarekin... Kontuz, ez da edonolako desgaitasuna nirea! 95ekoa da...

CEPEDA: Nik 93koa dut, kar-kar.

]]>
<![CDATA[«Eskolak seinalatu egiten ditu adbertsitatean hazitako umeak; gizarteak, kondenatu» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/007/001/2022-07-15/eskolak_seinalatu_egiten_ditu_adbertsitatean_hazitako_umeak_gizarteak_kondenatu.htm Fri, 15 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1855/007/001/2022-07-15/eskolak_seinalatu_egiten_ditu_adbertsitatean_hazitako_umeak_gizarteak_kondenatu.htm Haurtzaroan adbertsitateak bizi izan dituzten umeen eskolaratze prozesuak ikertzen eta laguntzen ikastaroa. Gema Lasarte Leonetek zuzendu du (Errenteria, Gipuzkoa, 1962). Hizkuntzaren eta Literaturaren Didaktika irakaslea da EHUn, Hezkuntza eta Kirol Fakultatean, eta, arloan dagoen ezagutza faltarekin arduratuta, adbertsitatean hazitako umeei buruzko azterketetan murgilduta dabil urteotan, Ikhezi ikerketa taldean. Ume adoptatuek eta harreran hartutakoek dituzten aparteko premiei begira ari da, bereziki, eta eskola askotan atzeman dute ikasle horiei arta ona emateko ezintasuna. Etxean ere sarri sentitu ditu gaiari buruzko kezka eta ardura, sentimendurik muinekoetan, adopziozko ama baita. Nola egin zenituzten lehen urratsak ikerketa lerro honetan? Begiratu genuen ea zer zegoen inguruan: basamortua. Hemen, Europan, ez dago ezer ere; Erresuma Batuan eta AEB Ameriketako Estatu Batuetan aurrea hartua digute, 10-15 urteko aurrerapena. Alegia, haiek ja berariaz erreparatu diete haurtzaroan zoritxarrean haziak izan direnen aparteko premiei. Orain arte hemen ezkutuan egon diren zauriak izan dira? Bai. Guk, hain justu, hiru helburu nagusi jarri genituen ikastarorako, eta bat zen hau ikusaraztea. Gai erresistentea da, itsusia, deserosoa; irakasle askok ez dute ezer jakin nahi, zuzenean eragiten dielako beraiei. Badirudi kulpari buruz ari naizela... Guk ez dugu kulpaz hitz egiten: esaten dugu ume hauek defizit handiekin ateratzen direla 20 urterekin, gizarteratzeko arazo larriak dituztela... nahiz eta goi mailako titulu bat eduki. Errealitate hori mahai gainean jarri nahi dugu. Zer adbertsitatetaz ari zarete? Okerrenak, dudarik gabe, abandonua bizi izan dutenak dira, fisikoa edo emozionala. Gero, abusuak pairatu dituztenak daude; isilean dago gai hori, baina azaltzen dira. Gero, familiaren disrupzio propioak ere badaude. Emigrazioak, pobreziak, arrazakeriak, kartzelak, drogak, alkoholak, LGTBI izateak... Horrek denak eragina izan dezake familia batean, eta umeak eskolara darama hori. Gu, orain, abandonuan zentratuta gaude. Adoptatuen eta harreran hartuta dauden umeen egoera ari gara aztertzen. Zein da ume horien arazoen motiboa? Abandonuak, askotan, atxikimendu arazo larriak eragiten ditu; nahiz eta gero guraso berriekin bigarren atxikimendu bat landu, edo eskolan atxikimendu sano bat sortu, gizartearekiko txikitan sortzen duzun atxikimendu hori gero eramaten duzu askotan bizitza guztian: lankideekin, bikotekidearekin... Ume horiek galduta daude askotan, ez dute atxikimendurik, eta adopziozko gurasoek edo harrera gurasoek bakarrik ez diote emango buelta horri. Izango du harreman sano bat zurekin, eta lortuko du ulertzea posible dela, baina eskolak ere izan behar du erresilientzia tokia. Zer arazo dira ohikoenak? Akademikoak? Erlazioekin lotuak? Oso ukituak izaten dituzte funtzio exekutiboak: memoria, logika... Baina badira batzuk hori ez dutenak batere kaltetua. Kontua da besteei baino gehiago kostatzen zaiela gauzak ulertzea, beste denbora bat behar dutela: askotan, joan egiten zaie burua, beste toki batean gaude. Beti alerta batean daude ume horiek: 'Ea nondik datorren erasoa'. Alertan daude, ez dute konfiantzarik, emozionalki oso jipoituta daude... Eskolak zer egiten du? Sartzen ditu besteekin batera curriculumean, ahazten zaio nola dauden sozialki, afektiboki, eta jartzen da kognitiboki mezuak ematen... Askotan bukatzen dute ikasketa prozesua eta, bai, askotan titulu bat dute, baina ume baztertu batzuk dira askotan; eskolak seinalatu egiten ditu umeok, eta gizarteak, kondenatu. Guk gurasoei galdetu diegunean zein den gurasoen kezkarik handiena seme-alaben inguruan, haien kezka ez da biolentzia, ez da droga: autonomia da. Pertsona autonomoak ez izatea beren seme-eta alabak... Hori da beldurrik handiena, eta nik dudana ere bai. Nola izan daiteke autonomoa pertsona bat bere buruan sinesten ez duena, pentsatzen duena ez duela ezertarako balio, seinalatua izan dena, baztertua izan dena? Nola izango da autonomoa ume hori? Orduan, eskolak eta gizarteak, dudarik gabe, ikaragarrizko erantzukizuna daukate. Eta nola atzeman zoritxarrak eragindako traumak eskolan? Adbertsitatea ikusi egiten da. Umeek arrastoak ematen dituzte. Isilak, gatazkatsuak, lidergoa nahi dutenak... Atentzio deika ari dira. Trauma artatzeko eskolak dituzte propio prest Erresuma Batuan, eta, eskola horietan, onartzen dutenean trauma lantzera doazela, komunitate guztia jartzen da horretarako prestatzen: ez du balio irakasleak bakarrik trebatzea. Komunitate osoaren lana da. Irakasle trebatuak izatea, hala ere, oso garrantzitsua da... Irakasleak ikusi egin behar du bere hartzailea nola dagoen. Alfer-alferrik ari zara matematika irakasten ez badu ezertarako balio. Lehenengo premisa da jakitea nori hitz egiten diozun; gainerakoan, agian, irakatsi beharrean, kalte egiten eta kondenatzen ari zara betiko pertsona hori. Eta pertsona horrek arazo larriak baditu, jakitun egon beharko duzu zer duen. Emango diozun tratua eta harekin egingo duzun lana oso ezberdina izango da. Hortik abiatzen da irakasle baten lana; beste guztia sobran dago. Itxaropen handitxoa jartzen da umeon erresilientzia gaitasunean? Ez, ez. Erresilientzia oso erreala da, baina ikasi egin behar da erresiliente izaten. Nik ikasi dut ama naizelako, maitasunetik. Irakasleei ere eskatzen diet irakasteko maitasunetik. Jakina, ditugun ratioekin, ez da erraza. Baina irakasleak enpatikoa izan behar du batez ere, umearen tokian jartzen jakin, eta zailtasunean laguntza eman, eta esan: «Zuk ahal duzu». Guk eskatzen dugu beste begirada batekin begiratzeko: laguntasunaren eta esperantzaren begiradarekin. Eta asko eskatzea da; batez ere hemen irakasleak oso gaizki baloratuta daudelako. Begiratzen ditugu medikuak, ingeniariak, arkitektoak... Baina barkatu: munduaren arkitektoak, arimaren arkitektoak, irakasleak dira. Nola zabaldu halako gaiak haur horien estigma handitu gabe? Aurrena, hau dena modu sano batean erakutsi behar da; gauza natural bat da, normala, hau bizi izan dute, erreparazioa dago, baina lagundu egin behar diegu... Ez dira arraro batzuk: guk egiten ditugu arraro. Gure begiradak, ezta? Beti gabiltza besteak epaitzen. Eta, tokatzen bazaizu beltza izatea, arraroa izatea, potoloa izatea, edo eritasun arraro bat izatea, kondenatuta zaude. ]]> <![CDATA[Badalab abian da, hizkuntza berrikuntzarako «espazio segurua» izateko asmoz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/009/001/2022-07-15/badalab_abian_da_hizkuntza_berrikuntzarako_espazio_segurua_izateko_asmoz.htm Fri, 15 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2108/009/001/2022-07-15/badalab_abian_da_hizkuntza_berrikuntzarako_espazio_segurua_izateko_asmoz.htm
Defendatzen duten berrikuntzaren erakusgarri izan zen atzoko aurkezpen ekitaldia ere; abatar batek aurkeztu zuen, eta gazteek aparteko tokia izan zuten: errealitate soziolinguistiko askotarikoetatik solastatu ziren etorkizuneko erronkez. Teknologoak ere mintzatu ziren, teknologia berrien eta adimen artifizialaren eskutik helduko diren aldaketez ohartarazi zuten, eta horiek ekarriko dituzten aukeretarako eta erronketarako prestatzea ezinbestekoa dela gogoratu zuten.

Badalabek,ororen gainetik, etorkizuna irudikatzen ahalegintzeko «espazioak, tresnak eta esperientziak» diseinatu eta eskainiko ditu: proiektu «ausartak» nahi dituzte, eta iragarri dute hutsegiteen beldur ez direla izango, uste baitute horiek usu direla ikasteko eta bidean hazteko era bat. «Aniztasuna» eta «digitalizazioa» sakoneko aldaketak eragiten ari dira, oso azkarrak, eta hor eragin nahi dute, batez ere.

2018tik abian da egitasmoa garatzeko prozesua. Gipuzkoako Foru Aldundiaren Etorkizuna Eraikiz proiektu zabalaren barruko habeetako bat da, eta iragarri dute irailetik aurrera jardun betean ariko direla.

Halaber, nabarmendu beharrekotzat jo zuten «lankidetzaren» emaitza dela Badalab. Laborategiaren gaineko gogoeta eta diseinua lankidetza «publiko-sozialaren» ondorioa izan da, eta lankidetza hori «gobernantzara» ere eraman dute orain. Hain zuzen ere, instituzio publikoek badute ordezkaritza gobernu batzordean, baina eragile sozialek ere bai, eta «botere banaketa» lortu nahi izan dute antolaketan; ondorioz, adierazi dute «gehiengoak eraiki» egin behar direla Badalaben. Erakunde hauek parte hartu dute sorreran: Gipuzkoako Foru Aldundiak, Errenteriako Udalak, Soziolinguistika Klusterrak, Euskalgintzaren Kontseiluak, EITBk, Euskal Herriko Unibertsitateak, Arantzazulabek, Euskaltzaindiak eta Langunek. Erakundeotako ordezkaritza zabala egon da gaur Errenterian.

Esperimentazioaren premia

Gipuzkoako diputatu nagusi Markel Olanok esan zuen «esperimentazioa» ezinbestekoa dela egungo gizartearen «sakoneko eraldatzeak» ikusirik, eta txalogarria dela Badalab martxan egotea. Errenteriako alkate Aizpea Otaegik adierazi zuen garrantzitsua dela egin beharreko galderak zein diren «zalantzan» jartzea ere, eta horretara datorrela laborategia. Erakunde sozialen izenean, Olatz Olasok gogora ekarri zuen euskararen biziberritzeak «bere DNAn» txertatuak dituela berrikuntza eta esperimentazioa, eta Badalabek jarduteko era hori hauspotzeko bidea irekiko duela.

Errenteriako Madalen kaleko 27. zenbakiko azken bi solairuetan dago laborategia, hainbat gune bereziturekin. Aldundiak jarri du eraikina egokitzeko dirua, eta Errenteriako Udalak egin du egoitza erabiltzeko lagapena. Bizikide izango dira laster eraikieneko beste solairuetan Errenteriako beste elkarte batzuk ere, elkarren berri izateko denek.]]>
<![CDATA[Badalab hizkuntza berrikuntzarako laborategia: geroa ehuntzeko «espazio seguru bat»]]> https://www.berria.eus/albisteak/215955/badalab_hizkuntza_berrikuntzarako_laborategia_geroa_ehuntzeko_laquoespazio_seguru_batraquo.htm Thu, 14 Jul 2022 20:34:01 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/215955/badalab_hizkuntza_berrikuntzarako_laborategia_geroa_ehuntzeko_laquoespazio_seguru_batraquo.htm <![CDATA[Alarde parekidea jendetsua izan da, baina alkateak ez die harrerarik egin]]> https://www.berria.eus/albisteak/215349/alarde_parekidea_jendetsua_izan_da_baina_alkateak_ez_die_harrerarik_egin.htm Fri, 01 Jul 2022 09:12:14 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/215349/alarde_parekidea_jendetsua_izan_da_baina_alkateak_ez_die_harrerarik_egin.htm

Aurrena isiltasuna eskatu dute, usadioek ohi duten hunkidura horrekin. Ondoren, bidea hasi du alarde parekideak. Aurten ere udalaren erantzunik jaso gabe, baina harro. Txalo eta aldeko oihu artean. 1996an hasi zuten lehen andreek aldarria. Ez dute isilduko. @berria pic.twitter.com/BRUWw2kevY - Arantxa Iraola (@ArantxaIraolaAl) June 30, 2022 Bidasoko Hitza-ko kazetariek hartu dituzte haren adierazpenak, justu udaletxetik alde egiten ari zela. Bi urteko etenaren ondoren alardeak berriz ospatu izana pozgarria zela nabarmendu du Santanok, «emozio» handiko eguna dela. «Konponbide bat» lortzeko ahaleginak egin dituela adierazi du, eta kalean «normaltasunez» bizi dela egun bi alarde izatea; uste du sentimendu hori «instituzioetara» eraman behar dutela orain: «Guztiontzat». Baina bera ez da agertu balkoian.

Agerikoa izan da hutsunea. Izan ere, ia talde politiko guztietako zinegotziak izan dira gaur udaletxeko balkoian, lehenbiziko aldiz. Irungo Udaleko Berdintasun zinegotzi Miren Etxebestek (Ahal Dugu) nabarmendu du datu hori: «PP ez beste, gainerako talde politikoetako ordezkariak egon gara harrera egiten. Hori pauso bat da, eta bidea irekitzen ari da alderdi guztietan». Balkoitik udaletxeko arkupetara jaitsi denean egin ditu adierazpenak, hunkituta, alarde parekideari hiriko bandera eman baitio. Dudarik gabe, eguneko beste irudietako bat izan da hori ere, nabarmengarria, eta Ahal Dugu PSE-EErekin batera udal gobernuan egoteak ahalbidetu duena. «Lehen aldia da Berdintasun zinegotzi batek hiriko bandera alarde parekideari ematen diona. Nik uste dut hemendik aurrera karguan dagoen edonork hauxe egin beharko duela, alarde parekidea baita berdintasuna defendatzen duen bakarra», adierazi du. Nahigabetuta mintzatu da Santanoz. Udalak berriz alardea antolatzeko eskeei ez dielako erantzun: «Milaka lagun gara, milaka hiritar; ez du erantzun ere egin». Balkoian egon behar zuelako: «Alkateak ez du egon nahi izan. Ez dut ulertzen. Gutxienekoa da harrera egitea, hemen milaka hiritar daude». Nahigabea adierazi du, baita ere, San Martzial mendian egiten duten ekitaldian «atzera pauso» bat egon delako aurten; pandemiako urteetan talde politiko guztiek batera ospatu izan zuten, baina aurten, ordutegian aldaketarik egin ez delako, joan ezinik geratu dira alarde parekidearen aldekoak. Gainerakoan, balkoian lehendik ere babesa eman izan dieten talde politikoetako ordezkariak egon dira, eta alarde parekideari babesa erakustera joan izan diren erakundeetakoak. Han izan dira, besteak beste, Denis Itxaso EAEko Espaniako Gobernuaren ordezkaria, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, Ines Ibañez Maeztu Arartekoko ordezkaria, Juan Karlos Izagirre EH Bilduko Batzar Nagusietako bozeramailea eta udaleko EH Bilduko ordezkariak, eta Aizpea Otaegi Errenteriako alkatea. Ozenak izan dira Santanori eginiko kritikak. Landaida: «Pena oso handia da alkatea ez agertzea. Alarde mistokoak urtero eskatzen ari dira keinu bat». Ibañez de Maeztuk lehen urtea zuen Irungo alardean. Harrituta egon da: «Bi alarde egin behar izatea; ez dut ulertzen». Haserre alkatearekin: «Gatazkei aurre egin behar zaie. 26 urte dira auzi hau hasi zela; hau, gainera, giza eskubideen kontu bat da. Emakumeek eskubidea dugu edonon egoteko». Aldarri horixe bera eserialdi baten bidez ere adierazi dute alarde parekideko ordezkariek. Keinu «itsusia» Alarde parekideko jeneral Maite Bergarak pozarren egin du goizeko martxako balorazioa. Alarde handia egin dutelako: «1.700 pertsona inguru izan gara. Hazten ari gara». Dena ondo atera delako: «Euriarekin ere, dena ondo joan da». Pozarren jakin du balkoian ohi baino udal ordezkaritza sendoagoa izan dutela begira: «Hori berri ona da». Ezin uka, «itsusia» iruditu zaio alkatearen portaera. «Egin du egin behar ez zuena». Beraiek, aldiz, egin behar zutena egin dute: «Eta jarraituko dugu egiten».]]>
<![CDATA[Desfile jendetsua egin du alarde parekideak, baina alkateak ez dio harrera egin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2001/002/001/2022-07-01/desfile_jendetsua_egin_du_alarde_parekideak_baina_alkateak_ez_dio_harrera_egin.htm Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/2001/002/001/2022-07-01/desfile_jendetsua_egin_du_alarde_parekideak_baina_alkateak_ez_dio_harrera_egin.htm
Bidasoko Hitza-ko kazetariek hartu zituzten haren adierazpenak, justu udaletxetik alde egiten ari zela. Bi urteko etenaren ondoren alardeak berriz ospatu izana pozgarria zela nabarmendu zuen Santanok, «emozio» handiko eguna zela. «Konponbide bat» lortzeko ahaleginak egin dituela esan zuen, eta kalean «normaltasunez» bizi dela egun bi alarde izatea; uste du sentimendu hori «instituzioetara» eraman behar dutela orain: «Guztiontzat». Baina bera falta zen balkoian. Agerikoa izan zen hutsunea. Izan ere, ia talde politiko guztietako zinegotziak izan ziren atzo udaletxeko balkoian, lehen aldiz. Irungo Udaleko Berdintasun zinegotzi Miren Etxebestek (Ahal Dugu) nabarmendu zuen datu hori: «PP ez beste talde politikoetako ordezkariak egon gara harrera egiten. Pauso bat da, eta bidea irekitzen ari da alderdi guztietan».

Balkoitik udaletxeko arkupeetara jaitsi zenean egin zituen adierazpenak, hunkituta, alarde parekideari hiriaren bandera eman baitzion. Dudarik gabe, eguneko beste irudietako bat izan zen hori ere, nabarmengarria, eta Ahal Dugu PSE-EErekin batera udal gobernuan egoteak ahalbidetu duena. «Lehen aldia da Berdintasun zinegotzi batek hiriaren bandera alarde parekideari ematen diona. Nik uste dut hemendik aurrera karguan dagoen edonork hauxe egin beharko duela, alarde parekidea baita berdintasuna defendatzen duen bakarra».

Nahigabetuta mintzatu zen Santanoz, udalak berriz ez dielako erantzun alardea antolatzeko eskeei: «Milaka lagun gara, milaka hiritar; ez du erantzun ere egin». Balkoian egon behar zuelako: «Alkateak ez du egon nahi izan. Ez dut ulertzen. Gutxienekoa da harrera egitea, hemen milaka hiritar daude». Nahigabea adierazi zuen, baita ere, San Martzial mendian egiten duten ekitaldian «atzerapauso» bat egon delako aurten; pandemiako urteetan talde politiko guztiek batera ospatu izan zuten, baina aurten, ordutegian aldaketarik egin ez delako, joan ezinik geratu dira alarde parekidearen aldekoak.

Gainerakoan, balkoian lehendik ere babesa eman izan dieten talde politikoetako ordezkariak egon ziren, eta alarde parekideari babesa erakustera joan izan diren erakundeetakoak. Han ziren, besteak beste, Denis Itxaso Espaniako Gobernuaren EAEko ordezkaria, Izaskun Landaida Emakundeko zuzendaria, Ines Ibañez Maeztu Arartekoko ordezkaria, Juan Karlos Izagirre EH Bilduko Batzar Nagusietako bozeramailea eta udaleko EH Bilduko ordezkariak, eta Aizpea Otaegi Errenteriako alkatea.

Ozen kritikatu zuten Santano. Landaida: «Pena oso handia da alkatea ez agertzea. Alarde mistokoak urtero eskatzen ari dira keinu bat». Ibañez de Maeztuk lehen urtea zuen Irungo alardean. Harrituta zegoen: «Bi alarde egin behar izatea ez dut ulertzen». Haserre Santanorekin: «Gatazkei aurre egin behar zaie. 26 urte dira auzia hasi zela; hau, gainera, giza eskubideen kontu bat da. Emakumeek eskubidea dugu edonon egoteko». Aldarri hori bera eserialdi baten bidez ere adierazi zuten alarde parekideko kideek.

Keinu «itsusia»

Alarde parekideko jeneral Maite Bergarak pozarren egin zuen goizeko martxaren balorazioa. Alarde handia egin zutelako: «1.700 pertsona inguru izan gara. Hazten ari gara». Ondo atera zelako: «Euriarekin ere, dena ondo joan da». Pozarren jakin zuen balkoian ohi baino udal ordezkaritza sendoagoa izan zutela begira: «Hori berri ona da». Ezin uka, «itsusia» iruditu zitzaion alkatearen portaera: «Egin behar ez zuena egin du». Beraiek, aldiz, egin behar zutena egin zuten: «Eta jarraituko dugu egiten».]]>
<![CDATA[Keinu bakoitza arnasa denean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1968/003/002/2022-07-01/keinu_bakoitza_arnasa_denean.htm Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1968/003/002/2022-07-01/keinu_bakoitza_arnasa_denean.htm
Eta gertatu ziren gauzak. Alkatearen absentzia nabarmendu behar da, milaka herritarri bizkarra emateko egin zuen keinua. Ez da deus berria: 2002tik da Irungo alkate Jose Antonio Santano, eta beti jokatu du igual. Baina aurten zurrumurru asko zeuden, eta aldaketa gerta zitekeen esperantza. Bi urteko etenaren ostean itzuli da alardea, Ahal Dugu-rekin gobernuan dago orain PSE-EE Irungo Udalean, alarde parekidearen alde egiteko eske zuzenak izan ditu alkateak, eta EAEko Berdintasun Lege berrituak propio nabarmendu du erakunde publikoek ezin dituztela inondik inora ere ekintza baztertzaileak sustatu. Horiek horrela, ikuskizunak politika egiteko eran aparteko garrantzia duen garaiotan, balkoian gerta zitekeenaren inguruan bazegoen atzo ikusmina. Azkenean, ordea, argazki hori ez zen ikusi: alkatea ez zen agertu.

Baina, balkoiko argazkiari ondo begiratuta, aldeko keinuak izan ziren han. Hain justu ere, udal gobernuko kide batek alarde parekideari hiriaren bandera eman izana eta balkoian udaleko ia talde politiko denetako kideak egotea aintzakotzat hartzeko moduko xehetasunak dira. Hauspo berritua, bidean aurrera egiteko.

Behin Irunen egonda ikusten da hori, ordea, era horretan; han ordu eta egun batzuk egin ostean. Gainerakoan, mingarriegia da egoera, ulertzeko zailegia, eta bidegabeegia. 26 urteren ondoren talde politikoek ez dutelako adorerik eta giharrik erakutsi inoiz auzi hau onbideratzeko, alkateari debalde ateratzen zaiolako milaka herritarri bizkarra ematea, begi onez hartzen delako oraindik alarde baztertzailearen aldeko keinuak egitea eta sustatzea, eta oraindik berariazko kanpainarik ez delako bideratu inoiz udalean alarde parekidearen alde egiteko, izan daitekeen bakarra horixe dela lau haizeetara ozen adierazteko. Eta keinu txikiekin konformatu beharrean, handietara ere egin beharko da. Benetako arnasa emateko.]]>
<![CDATA[Alarde parekideak kaleak bete ditu, baina alkateak ez die harrerarik egin]]> https://www.berria.eus/albisteak/215329/alarde_parekideak_kaleak_bete_ditu_baina_alkateak_ez_die_harrerarik_egin.htm Thu, 30 Jun 2022 13:34:53 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/215329/alarde_parekideak_kaleak_bete_ditu_baina_alkateak_ez_die_harrerarik_egin.htm Usadioari jarraikiz, agintariek harrera egin ohi diete desfileari udaletxeko balkoian, baina alarde parekideko kideek ez dute han inoiz ikusi Irungo alkate Jose Antonio Santano; andreak baztertzen dituen desfileari bakarrik egiten dio oles. Aurten ere ez da balkoian izan; aldiz, PP ez beste udal talde politiko guztietako ordezkariak egon dira balkoian. Keinuek horrenbesteko garrantzia duten auzian, aintzat hartzekoa da hori. Aurten ere han izan dira Emakundeko zuzendari Izaskun Landaida, EAEko Arartekoko ordezkariak eta Espainiako Gobernuko ordezkari Denis Itxaso. Askok tamala adierazi dute alkateak han ez egotea erabaki duelako. Miren Etxebeste Ahal Dugu-ko zinegotziak hunkituta eman dio hiriko bandera alarde parekideari. Lehen aldiz eman dio udal gobernuko kide batek bandera desfile parekideari, eta esan du udalak irmo jardun behar duela alarde parekidearen alde. Horregatik, pena adierazi du alkateak balkoian ez egotea erabaki duelako. Udalaren jarrera gaitzesteko, alarde parekideko kideak udaletxearen aurrean eseri dira tartetxo batean, protesta gisa. Gero ohiko martxan jarraitu dute, giro onean. Gazte jende asko elkartu da desfile parekidean.
]]>
<![CDATA[Zahar etxeak arautzeko eredu berria onestea lortu du Espainiako Gobernuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/215249/zahar_etxeak_arautzeko_eredu_berria_onestea_lortu_du_espainiako_gobernuak.htm Tue, 28 Jun 2022 22:06:50 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/215249/zahar_etxeak_arautzeko_eredu_berria_onestea_lortu_du_espainiako_gobernuak.htm Hainbat adituk bat egin dute igaro asteotan erreforma horren alde. Egun indarrean dagoen ereduak aldaketa handiak behar dituela esan dute, eta oinarri egokiak eman ditzakeela eraldaketarako Espainiako Gobernuak egindako proposamenak. Eskumena dute erkidegoak arloan baina, hala ere, Madrildik emandako irizpideei atxikita arta mota egokiago baten alde egin ahal izango dela nabarmendu dute. Jaurlaritzak ez bezala, aldaketaren alde egin du Nafarroako Gobernuak. Nafarroako Gobernuko Giza Eskubideen kontseilari Mari Carmen Maeztuk esan du «positiboa» dela gaurko albistea, eta herrialdean arloan egiten ari den aldaketak bat datozela emandako irizpide berriekin. Aldaketekin EB Europako Batasuneko zerbitzurik «aitzindarienen» parekoa ematea lortuko dela esan du. Lehendik ere bazegoen zahar etxeen funtzionamenduaren inguruan kezka, baina pandemian agerian geratu dira funtzionamendu arazo asko, eta horiei aurre egitea da erreformaren asmo behinenetariko ba da orain. Aurkako ahotsak
Jaurlaritzak kontra egin du, Kataluniako Generalitateak ere bai, eta PPren agintepean dauden erkidegoetako buruek ere ez dute defendatu erreforma. Kontra azaldu da patronala ere hainbat agerraldiren bidez.
Eredu berrian zahar etxeetarako jarraibideak zehaztu dituzte, baina mendeko pertsonak etxean bertan zainduta edukitzeko oinarri berrituak ere jarri nahi dira.]]>
<![CDATA[Sopelako jaietan eraso bat pairatu dutela jakinarazi dute Virgin Mari DJ taldeko kideek]]> https://www.berria.eus/albisteak/215248/sopelako_jaietan_eraso_bat_pairatu_dutela_jakinarazi_dute_virgin_mari_dj_taldeko_kideek.htm Tue, 28 Jun 2022 22:02:54 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/215248/sopelako_jaietan_eraso_bat_pairatu_dutela_jakinarazi_dute_virgin_mari_dj_taldeko_kideek.htm
Jarrera horrekin ez zuten lortu, ordea, nerabeen jarrera baretzea. «Kontzertua hastear zegoela, gure taldekide bati objektu bat bota eta eman egin zioten», azaldu dute musika taldeko kideek. Eta behin emanaldia hasita oraindik ere gehiago gaiztotu zen giroa. «Dantzan hasi ginen momentuan eta gure show-aren parte den arropa aldaketan, erasoak gailendu egin ziren, gu deseroso sentiaraziz». Txistuak izan zirela esan dute, eta irainak: etengabe beren gorputza «sexualizatzeko» asmoz esandakoak zirela azaldu dute. «Momentu horretatik aurrera, eraso fisikoak hasi ziren: izotzak, botila beteak, baloiak, plastiko gogorrak…», adierazi dute. Eten egin zuten kontzertua; erasoek bere horretan jarraitzen bazuten alde egingo zutela esan zuten, baina, adierazi dutenez, horrek ez zuen giroa baretzen lagundu. Emanaldiarekin berriz hastean, erasoak hasi ziren berriro. Azaldu dute orduan Sugarri taldeko emakume gazteen elkarteko kideek esan zietela nahi bazuten bertan behera uzteko saioa. Baina ez amore ematen ahalegindu ziren. «Guk aurrera jarraitzea erabaki genuen».

Ezin izan zuten nahi bezala jarraitu, ordea. «Laugarren abestian geundela, egoera jasanezina bihurtu zen». Erasotzaileek svastikak erakutsi zituztela esan dute, eta «feminista» hitza irain gisara erabiliz aurre egiten jardun zietela... Soinu teknikariari ere eraso egin ziotela ikusi zutenean, kontzertua bertan behera uztea erabaki zuten. Txosnak, halaber, itxi egin zituzten. Labana taldea zen ondoren jotzekoa, baina haren emanaldia ere bertan behera utzi zuten.

Virgin Mari DJ-ko kideek Sopelako Sugarri talde feministarekin eta Labana taldearekin batera agiri bat kaleratu dute gertutakoa salatzeko eta «borroka feministak» guneak «okupatzen» jarraitu behar duela nabarmentzeko. Sopelako Udalak ere salatu du erasoa.]]>
<![CDATA[Alarde parekidea berriz antolatu dute udalaren erantzunik jaso gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/004/001/2022-06-28/alarde_parekidea_berriz_antolatu_dute_udalaren_erantzunik_jaso_gabe.htm Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1913/004/001/2022-06-28/alarde_parekidea_berriz_antolatu_dute_udalaren_erantzunik_jaso_gabe.htm
Ez da deus berria. 1996an aldarri parekidea piztu zenetik urrun izan dute gehienetan instituzioa eta, aldiz, haren babes keinuak izan dira ia beti andrazkoak alardean baztertzen dituen desfilearen alde. COVID-19aren izurriaren ondorioz bi urteko etena izan ostean oraindik egoera horretan egotea etsigarritzat daukate alarde parekidearen antolatzaileek. Entsegu batean solastatu da BERRIA haiekin. Maite Bergara alarde parekideko jeneralaren solasa irmoa da: «2022. urtean haserregarria eta iraingarria da egoera hau. Urratsa egin behar dute, ezin dute beste aldera begira jarraitu».

Auzia bideratze aldera «udalaren» esku hartzea ezinbestekoa dela argi du jeneralak: «Hau ez da bukatuko egun batetik bestera denok elkar asko maiteko dugulako: bukatuko da norbaitek hau bideratzen lagundu duelako». Gogora ekarri du, gainera, hamarraldi askotako usadioa zela udalak berak alardea antolatzea. Alarderik gabeko bi urteotan, hala ere, ez da ia ezertxo ere mugitu hirian. Elkarrekin Podemos eta EH Bilduren babesa izaten jarraitu dute alarde parekidearen antolatzaileek, baina alkatetzarekin ia ez dute harremanik izan. 2020. urtearen amaiera aldera alkatearekin bilera bat izan zutela adierazi du Inma Landa jeneral ohiak. «Galdetu zigun guk zer nahi dugun». Erantzuna argia izan zen, usu aldarrikatua: «Alarde parekide bat, udalak antolatua». Alderdien mahai bat eratu zen ondoren auziaz aritzeko, baina ez dute deus jakin ordutik.

«Keinuez» harago

Alkateari hainbat forotatik eskatu zaizkio alarde parekidearen aldeko keinu «sinbolikoak» ere. Esaterako, beti egin izan dio harrera udaletxeko balkoian alarde baztertzaileari; inoiz ez parekideari. Irungo Alarde Parekideko Juntako kidea da Patxi Perez. Alkatea aurten balkoira haiei oles egitera ateratze hutsarekin deus ez dela konponduko argi du: horrekin ezin dute konformatu. «Keinuak garrantzitsuak dira, baina orain ja, keinuez harago, ekintzak behar ditugu, eta bide orri bat, ikusteko zer urrats egiten diren, urtez urte, hau bideratzeko. Keinuak? Aspaldi eginda behar lukete horiek».

Ama Xantalen konpainiako kapitaina da Ibai Segurola. Jaiak ulertzeko era bi daudela dioen mezua, udalaren partetik eta alarde baztertzailearen aldekoen partetik behin eta berriz errepikatua, guztiz arbuiatu behar dela esan du: «Eta alarde bien aurrean jarrera bera duela erakustea ere motza da dagoeneko. Bi desfileen aurrean jarrera berdintzearekin ez da aski, gauzak ondo egiten hasteko garaia da, eta hau konpontzen hastekoa. Eta, horretarako, udalak alardea antolatu behar du aurretik hamarnaka urtetan egin izan zuen gisan. Eta alarde hori bakarrik jo dezake udalak beretzat. Beste alardea? Iraungo du iraungo duena, baina udalak ezin du beretzat jo alarde hori».

Inma Landak usu ikusi zuen irudia jeneral izan zen urteetan; San Juan plazan zaldi gainean sartu, festaren unerik sentituenetako batean, eta alkaterik ez zuen ikusi inoiz balkoian. Emakundeko zuzendaria ikusi izan zuen, EAEko Arartekoaren ordezkaritza bat, eta beste hainbat instituziotako ordezkariak; alkaterik, inoiz ez. «Orain agertzea keinu bat litzateke. Baina horrek ez du aldatuko gure etorkizuna».

Kezka bat ere badu: balkoian agertzen bada, hurrengo egunean erabil daiteke irudi hori udalaren jarrera zuritzeko. «Zenbait hedabidetan eguneko argazkia izango da: 'Bagoaz normaltasunera...'. Baina alkateak guri harrera egiten badigu, keinu txiki bat besterik ez da izango hori, baldin eta horren inguruan ez badaude beste pauso batzuk edo beste adierazpen publiko batzuk...». Ernegatuta irakurri du, esaterako, alkateak jaien hasieraren harira atera duen bandoa. «Gure jaiak bizi eta ulertzeko askotariko moduak daude», esan du: «Iritzi guztiak errespetatu behar dira». Haserre irakurri du Bergarak ere: «Adierazi nahi dute bizikidetza arazo bat dela hau. Eta ez: ez da horrela. Diskriminazio arazo bat da, eta bizikidetza arazo bat sortzen du. Jakina, baztertzen banaute, protesta egingo dut».

Entsegu oso jendetsuak

Tina Gasmi kantinera aterako da aurten alarde parekidean, Anaka konpainian. «Oso harro». Udalaren esku hartzea ezinbestekotzat du berak ere. «Jaiak ezin dira atera hiriko berdintasun politiketatik». Argi du helburua: «Alarde bakar bat egin beharko litzateke, parekidea». Hirian handia da oraindik alarde baztertzailearen aldeko babesa, etxean ikusi du, lagunartean: «Nire familia, nire kuadrilla, betikoak izan dira [alarde baztertzailearen aldekoak]. Aurten ideologiak aldatzea lortu dugu; oso pozik nago». Eta arazoaren funtsa biluztera egin behar dela uste du, muinean dagoen galdera ozentzera: «Hemengoak gara, Irungo emakumeak gara, eta alardean atera nahi dugu. Zergatik ez dugu, ba, ateratzeko eskubiderik izango?». Mezu horiek herritarren artean zabaltzeko oraindik «zailtasunak» badirela onartu du, eta horregatik dela ezinbestekoa udalaren eskua hartzea; «bandera feminista» beti soinean eraman behar gogoratu du, komenentzien arabera ezin dela erantzi.

Irrikaz espero dute osteguna. Perez: «Jendetza bildu da entseguetan. Jendea gogotsu dago, ilusio handiarekin. Ikaragarria izango dela iruditzen zaigu».]]>
<![CDATA[Alkateak ez du esan Podemosek egin zituen eskakizunak beteko dituenik ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/005/001/2022-06-28/alkateak_ez_du_esan_podemosek_egin_zituen_eskakizunak_beteko_dituenik_ere.htm Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1936/005/001/2022-06-28/alkateak_ez_du_esan_podemosek_egin_zituen_eskakizunak_beteko_dituenik_ere.htm
Martxoan egin zuten agerraldian Podemoseko ordezkariek «errespetua» erakutsi zieten alarde baztertzailean parte hartzen duten herritarrei, baina udalak alarde parekidea lehenesteko urratsak egin behar dituela adierazi zuten. Legealdi honetan zehazki alardearen auzia aztertzeko mahai politiko bat martxan egon dela esan zuten, eta horren abaroan sustatu behar direla aurrera urratsak. Bidea arinduz joateko keinu «sinbolikoen» artean, alarde parekideari egin beharreko harreraz gain, gehiago ere aipatu zituzten. Usadioa izaten da hantxe, esaterako, udaletxeko arkupeetan, hiriko bandera alardeko ordezkariei ematea, eta aurten bandera hori alkateak alarde parekideari eman behar diola esan zuten, keinu hori ere ez baitu inoiz egin.

Boto bat da jaiaren sorburua, azken urteotan izurriaren harira alarderik egin ez denez talde politiko guztiek batera parte hartu dute boto hori berritzeko ospakizunetan, eta aurten ere hori errespetatzea nahi dute. Era berean, bi desfileen arteko «komunikazio bideak» irekitzeko eskea ere egin zuten.

Badakite alkateak udaletxeko balkoian ohi baino pertsona gutxiago egoteko irizpidea eman duela, baina COVID-19arekin lotutako neurrien harira egin du; ez dakite, beraz, zer gertatuko den. Bestela ere, lanean jarraitu behar dela esan du Sotok, eta helburuen artean dute, adibidez, hiriko hurrengo berdintasun planean alardearen gaia aintzat hartzea, oraindik ez baita hori ere lortu.]]>
<![CDATA[Jaurlaritzari leporatu diote sare itunpekoaren alde egitea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1990/009/001/2022-06-24/jaurlaritzari_leporatu_diote_sare_itunpekoaren_alde_egitea.htm Fri, 24 Jun 2022 00:00:00 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/paperekoa/1990/009/001/2022-06-24/jaurlaritzari_leporatu_diote_sare_itunpekoaren_alde_egitea.htm
Planifikazio dekretuak jarriko ditu etorkizuneko hezkuntza sistemaren zimenduak; horren oinarriei buruz egin diren iragarpenetan itunpeko sarea indartzeko neurriak lehenetsi direla uste du Steilasek: «Publikoan, ordea, ikastetxeen betekizunak zorroztu ditu, lerro bakarreko ikastetxeak ixteko edo fusionatzeko arriskuan ipiniz». Horiek horrela, pentsatzen dute dekretua «ikastetxe pribatuen erreskate» bat dela, eta beste neurri mota batzuk, berriz, atzentzera egin dela, Sailburuak aurkeztu duen kronogramari erreparatuz, adibidez, Eskola Publikorako plan estrategikoa 2024ko 2. hiruhilekorako dago iragarrita. Aurrez nahi lukete. Bildarratzek astelehenean azaldu zuen, ordea, hezkuntza legea berritu gabe ezin dela urrats hori egin; ez da espero legea 2023ra arte onetsita egotea.

Kronogramako neurrien artean Bildarratzek nabarmendu ditu, besteak beste, itunpeko eskoletan kuotarik ezingo dela ordaindu, eta horien gaineko kontrola handituko dela. Steilasen aburuz, ordea, horiek ja aspaldi beteak behar lukete: «Dekretu batean jasota dago kuotak kobratzea debekatuta dagoela; arau hori gauzatzearen zain gaude oraindik». Hortik kritika: Jaurlaritza itunpeko sarea «lehenesten» ari da. Eta aldarria: «Gizarteak sare publikoa ardatz izango duen hezkuntza legea behar du».

ELAk bere aldetik salatu du asteartean Bildarratzek itunpetzearen inguruan jakinarazitako irizpideak beraiekin «negoziatu» gabeak direla. Langileen hitza ez dela aintzakotzat hartzen esan du sindikatuak: «Hezkuntza Sailak ez dio ezeren berri eman sindikatuen ordezkaritzari, eta ez dago negoziazio fororik». Gailentzen ari diren neurrien atzean ikusten du, gainera, egungo eredua «betikotzeko» gogoa eta zuztarreko aldaketarik ez egitekoa.]]>
<![CDATA[Ibai Aginagari Berangon egin zioten ongietorria ikertuko du Auzitegi Nazionalak]]> https://www.berria.eus/albisteak/215041/ibai_aginagari_berangon_egin_zioten_ongietorria_ikertuko_du_auzitegi_nazionalak.htm Thu, 23 Jun 2022 14:17:59 +0200 Arantxa Iraola https://www.berria.eus/albisteak/215041/ibai_aginagari_berangon_egin_zioten_ongietorria_ikertuko_du_auzitegi_nazionalak.htm Vox talde politikoak eta Villacisneros fundazioak ekitaldiaren harira aurkeztutako salaketei erantzunez abiatu dute ikerketa. Hiru lagun inputatu dituzte; Ismael Moreno magistratuak egotzi die ekitaldiaren antolaketan parte hartu izana. El Correo egunkariak hedatu du berria.
EPPK presoen kolektiboak jakinarazia zuen halako ekitaldiak era pribatu batean egingo zituztela Berangoko ongietorria egin zenerako. Sortuk ez zuen bat egin ekitaldiarekin.
Ongietorriaren antolaketarekin lotuta hiru pertsona inputatzeaz gain, Kandaru kultur elkartea ere aipatu dute ikerketan. Auzitegiak Berangoko Udalaren atea jo du: eskatu dio ekitaldiarekin lotutako informazioa eman dezala. Ertzainei eta Espainiako Gobernuak EAE Euskal Autonomia Erkidegoan duen ordezkaritzari ere eskatu dizkie argibideak.]]>