<![CDATA[Carme Porta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 25 Sep 2018 15:06:58 +0200 hourly 1 <![CDATA[Carme Porta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Errepublika nolakoa izango den azaldu behar dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2293/006/001/2018-09-23/errepublika_nolakoa_izango_den_azaldu_behar_dugu.htm Sun, 23 Sep 2018 00:00:00 +0200 Carme Porta https://www.berria.eus/paperekoa/2293/006/001/2018-09-23/errepublika_nolakoa_izango_den_azaldu_behar_dugu.htm
Nolakoa izan duzu igaro den urtea, Parlamentuko presidentetzan? Gauza asko gertatu dira, eta kritika asko egon dira.

Urriaren 1a herritarren subiranotasunaren ekintza bat izan zen, ekintza oso-oso indartsua demokraziaren ikuspuntutik, aldarrikapenen aldetik eta herritarren ahalduntzetik. Iragan bat eta gero bat dago; izan ere, abiapuntua eta amaiera da, eta sinesgarritasuna ematen digu bi perspektibatatik: batetik, demokratikoki prozesu hau konpondu nahi dugula, eta, bestetik, konpontzera erabakita gaudela, edozer gertatzen dela. Egin behar dugun ibilbide politiko osoaren abiapuntua da, datozen hilabete eta urteetako agenda definitzeko. Beraz, estrategia bakar bat adostu behar dugu alderdi independentisten artean. Onartzen dut ez dugula jakin izan argi eta garbi azaltzen egin beharreko bidea, eta ez ditugula zehaztu etorkizuneko urratsak. Baina aitzakiak jartzeko intentziorik gabe, azal daiteke, neurri batean, zergatia: errepresio basatia bizi izan dugu, eta birkokatu egin behar izan dugu politikoki eta antolaketa aldetik, eta, orain, estrategikoki geure lekua aurkitu behar dugu. Torra presidentearen hitzaldia ERCk Konferentzia Nazionalean onartutakoaren bidetik joan da, eta, beraz, uste dut agendaren kontsentsurako ariketa bat egiten ari garela. Dena den, edozein estrategiak urriaren 1a du abiapuntu.

Ahalduntze hori saihestea zen jende askorentzat, hain justu, urriaren 10ean independentzia deklarazioa bertan behera uzteko helburua.

Uste dut kontrakoa dela. Katalunian, 2010etik, Auzitegi Konstituzionalaren erabakiaren ostetik, legezkotasunaren eta legitimitatearen arteko haustura bat dago, seguruenik behin betiko. Kataluniako herriak bozkatu eta onartutako estatutua, akordio sozial berria, Auzitegi Konstituzionalaren erabakiak hautsi zuen -ERCk eta nik neuk estatutuaren kontra bozkatu genuen, baina onartu genuen legezkotasun berria-. Gaur egun, Espainiako legeria ez da legitimoa Katalunian, gehiengo sozialaren eskaera autodeterminazio eskubidea erabiltzea baita, legitimotasun berri baterako. Eta urriaren 1a legitimotasun sozialari buruzko ariketa da, hautetsontzien bidez autodeterminazio eskubideari buruzkoa.

155.a aplikatzeak porrotaren sentsazioa eragin zuen jende askoren artean, eta ondorioak izan ditu. Errepresioak ekintzarako estrategia falta ekarri du. Nola pentsatzen duzue lidergoa berreskuratzea?

Horrexegatik aldarrikatu dugu beti gobernu eraginkorra, 155.a ezin okerragoa izan baita. 155.ak iraun bitartean, administrazioak izan zuen geldialdiaren ondorioak pairatzen ari gara gaur, oraindik ere. Gobernuak ez baitu soilik 155.aren errepresioa gainditu behar, errepresioaren alde politikoa; estrategiaren parte handi batek ongi gobernatzera bideratu behar du, hau da, irizpide sozial batekin, herritarren eskaera sozialei erantzuteko. Ez bakarrik gizarte katalanaren kolektibo gehienen eskaerei erantzuteko, baizik eta modu hori delako onena errepublikak nola izan behar duen azaltzeko, jende gehiago erakartzeko. Proposamen ezberdinetatik edo ñabarduretatik harago, ados gaude jende gehiago izan behar dugula, eta, gainera, sendoagoak.

ERCren jokaerak kritika asko sortu ditu, eta desadostasun handiak izan dira parlamentuan.

Orain esango dudana ERCko kide gisa esango dut, eta ez parlamentuko presidente gisara. ERCkook ez dugu izan nahi independentistenak, baizik eta independentista gehien egiten dutenak. Norbaitek pentsa balezake ERCk egiten dituen planteamenduak ez datozela bat pentsatzen duenarekin, hori erabat legitimoa da, baina uste dut independentista gehien lortzeko modurik onena ERCk defendatzen duena dela. Premisa gauzatzen saiatzen naiz, eta uste dut gaurko errepublikanismoaren parte handi batek partekatzen duela: egiten dugun edozein urratsek aurrekoa baino jokaleku hobea eragin behar du. Ez digute ezertarako balio hainbat imintziok, baieztapenek, edo erretorika jakin batek, ez badatoz bat aurrera egiteko aukera ematen diguten ekintzekin, hau da, erabaki eraginkorrekin. Egiten dugunaren analisi politikoak eta sozialak aldekoa izan behar du, izan ditzakeen ondorioak eta kostu politiko eta pertsonalak alde batera utzita.

Mahai gainean zein da aurrera egiteko dagoen proposamena?

ERCk ariketa bat egin zuen Konferentzia Nazionalean: auziaren irtenbide demokratikoaz dihardu, eta Espainiako Estatuari ez ezik nazioarteko komunitateari ere egiten dio dei, mekanismoak bila daitezen irtenbide demokratikoa aurkitzeko, inolako biderik itxi gabe. ERCk ez dio uko egiten ezein bide baketsu, demokratiko eta gizalegezkori, bere helburuak lortzeko: Errepublika. Uste baitugu tresna egokiena dela herri honetako herritarrei laguntzeko.

Carme Forcadell preso dago eztabaida onartzeagatik. Nola eragiten dizu horrek, pertsonalki eta politikoki, egungo Parlamentuko presidente zarenez?

Presidente gisa argi daukat, Forcadellek presidente zela egin zuen bezala, ez dudala eztabaidarik mugatuko parlamentuan; inolaz ere ez. Hemen, denetarik hitz egin behar da, eta, are gehiago, herritarrak arduratzen dituzten gaiez. Behar diren eztabaida guztiak bideratuko ditugu, berdin dio nork proposatzen dituen, hori baita parlamentarismoa. Bestela, galdera hauxe litzateke: non jartzen ditugu adierazpen askatasunaren eta demokraziaren mugak? Carme Forcadell espetxean dago eztabaida demokratikoa egiten uzteagatik, eta hori onartezina da edozein zuzenbide estatutan, edozein demokraziatan. Lotsagarria da Forcadell espetxean egotea demokrazia sustatzeagatik, eta, alde horretatik, nik berdin jardungo dut.

Independentisten eta 155.aren blokearen artean ba al dago hitzarmenetarako aukerarik?

Sozialki hiru kontsentsu handi daude: errepresioaren amaiera, auziari irtenbide politikoa eta demokratikoa ematea, eta, azkenik, balio errepublikanoak partekatzen dira, 78ko erregimena gainditzeko eta herritarrak eskatzen dituen politikak garatzeko. Kontsentsu horiek urriaren 3ko argazkian islatu ziren [greba orokorra]. Batetik, egun hartan kalera ateratako jendeak ordezkatzen du, erreferendum egunean bozkatzera atera zena baina ezin izan zuena, eta, bestetik, ez zena joan, baina ez dagoena prest eskubide eta askatasun zibilak muga daitezen. Jarrera hori da geureganatu behar duguna independentzia proiektura. Horiek guztiek osatzen duten gehiengoa da legebiltzar mailan batu behar duguna. Eskubide eta askatasun zibilen eta auziaren irtenbide politikoaren alde dagoen gehiengoa. Gehiengo horiek sendotzen goazen neurrian izango dugu gaitasuna eta eragin politikoa irtenbide demokratikoa lortzeko.

Baina parlamentuaren irudia ez da kontsentsu transbertsal horien isla, baizik eta hausturarena.

Autobetetzen den profeziaren arriskua dugu. Tentsioaz eta liskarraz etengabe hitz egiten duten horiek lortzen dute telebista kamerari bati eraso egitea, manifestazioa, hasieran, erasoen kontrakoa denean. Berriz diot: estrategikoki, eskubide eta askatasun zibilen alde lan egin behar dugu, gehiengo handi bat batzen baitu eskaera horrek. Eremu diskurtsibo horretan lan egin behar dugu; are gehiago, independentziaren kontrako epaiketa hasiko dela kontuan hartuta. Uste dut, halaber, azaldu behar dugula nola izango den errepublika, hazteko eta gure proposamen politikoa sendotzeko. Aurreko legegintzaldian demokraziaz hitz egin behar izan genuen, hautetsontziez, botoez, eta denbora gutxiago izan genuen azaltzeko nola izango den hezkuntza, zein bitarteko izango ditugun osasun publikoa hobetzeko, nola defendatuko dugun erradikaltasun demokratikoa, nola defendatuko ditugun gaur egun Espainiako marko juridikoak zalantzan jartzen dituen oinarrizko eskubideak: adierazpen askatasunaren eskubidea, elkartzeko eskubidea... Azaldu behar dugu nola izango den eraiki nahi dugun errepublika. Legealdi honetan hori egin behar dugu, gobernu eraginkor batek laguntzen baitu marrazten etorkizunerako herri proiektua.

Independentisten kontrako auzia nola ikusten duzu? Zein da legebiltzarraren zeregina?

Berdin dio independentista izan edo ez; era guztietara, askatasunen urraketa baten ondorio da epaiketa. Zein demokraziak eska dezake urteetako espetxe zigorra hautetsontziak jarri eta herritarrek euren iritzia ematea bermatu besterik egin ez dutenen kontra? Ulertezina da ikuspuntu demokratikotik, eta, horren ondorioz, epaiketa honek ez du balioko egin ez diren delituengatik defendatzeko, baizik eta estatuaren errepresioa salatzeko. Espainiako demokraziaren zutarriak larri zauritu direla salatzeko balioko du. Instituzioetatik saiatuko gara hori agerrarazten, baina herritarrek ere plataforma gisa erabili behar dute epaiketa, munduari azaltzeko zer gertatzen ari den.

Politika orokorrerako eztabaida dator, karguz gabetutako diputatuei buruzko aurreakordio bat lortu gabe.

Herritarrei norantz goazen azaltzeko bokazioa dugu, eta erabakiak behar dira katalanei gehiengo parlamentarioa nora goazen azaltzeko. Egia da kargugabetzeei buruzko eztabaida erdigunean dagoela, eta hori ez da ohikoa. Salbuespenezko demokrazian, auzitegiek Katalunian politikoki eragitea izugarria da. Egoera horretan, normala da auziak eztabaida bizi baten beharra izatea.]]>
<![CDATA[Urriaren 1a, lau ahotsetara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2163/002/001/2018-09-22/urriaren_1a_lau_ahotsetara.htm Sat, 22 Sep 2018 00:00:00 +0200 Carme Porta https://www.berria.eus/paperekoa/2163/002/001/2018-09-22/urriaren_1a_lau_ahotsetara.htm
Zer izan zen urriaren 1a?

LAURA SANAGUSTIN: Egun izugarri indartsua izan zen; jendeak ederki jokatu zuen, eta botoa eman zuten. Jendeak dena eman zuen. Antolakuntzan, denok ezagutzen genuen elkar. Ni izan nintzen lekua jendez betea zegoen 06:00etan; denak mugitu ere egin gabe, euriak euri. Auzo hartan gehienak ez ziren independentistak, baina 500 lagun ere aritu ginen hauteslekuaren defentsan; tartean ziren bi mutil Espainiako bandera hartuta, botoa ematen. Sekula ez nuen halakorik ikusi.

PERE COLL: Herriak elkar hartuta erantzun zuen, desberdintasunak alde batera utzita. Han eman zuen botoa presidenteak, eta inork ez zuen nahi bere botoa gal zedin. Ados ez zeudenek argi eta garbi zioten ezetz bozkatuko zutela, baina parte hartu nahi zutela, merezi zutela hori. Batasun eta festa egun bat izan zen, errepresioa gorabehera.

NURIA CASALS: Ni diktaduraren kontra borrokatu nintzen, baina urriaren 1a nire bizitzako egunik inportanteena izan zen. Ez genuen elkar ezagutzen, baina antolatu egin ginen. Arratsaldean hamabost ginen, eta gaueko batzarrean, berrehun; izugarria izan zen. Goizaldean izugarri pila ginen, guztiak hautetsontziak gorputzarekin defendatzeko prest, eta emozioak partekatzen ezagutzen ere ez genuen jendearekin.

LLUIS VALLES: Ni bizi naizen eremuan mundu osoko jendea dago, eta aurrekoak ere ezagutu genituen, mobilizazio guztiak tokatzen baitzaizkigu. Bazter guztietako jendea zegoen, igual sekula elkar ikusi gabea, baina egun hartan elkarri agur egiten. Zirraragarria izan zen. Baina basatia ere bai, kolpeka bota baikintuzten handik. Beste hautesleku batzuetatik pasatu nintzen, eta ziurgabetasun handia zegoen, baina baita herri desobedientzia ere.

Benetan botoa eman ahal izango zenutela uste al zenuten? Ez al zineten Espainiako Gobernuaren erantzunaren beldur?

P.C.: Hamabost egun lehenago, sinetsita nengoen ez zigutela bozkatzen utziko; Generalitatean sartuko zirela eta hautetsontziak eramango zituztela. Zalantza baino ez genuen nora ote gindoazen; jokaldi itzela izan zen.

L.S.: Egunero gauza bat zegoen; egunetik egunera gogo handiagoa genuen. Hautetsontzien estrategia izugarria izan zen.

LL.V.: Estrategia informatikoa ere izugarria izan zen. Ideia batekin jokatzen ari ginen: Espainiako Estatuak demokratikoki jokatuko zuela Europan; aldiz, estatua bere gezurrak sinesten ari zen. Uste dut horregatik ezin izan zirela iritsi hautetsontzietara: uste zutelako geldituko gintuztela.

P.C.: Burua lausotu zitzaien, eta zuzenean jo zuten guri bozkatzen ez uztera, aurretik estrategiarik ikusi gabe.

LL.V.: Gainera, Espainiako Gobernuari berdin zitzaion zer pentsatuko zuten Europan, uste baitzuten sinetsiko zutela haien diskurtso faltsua.

L.S.: Inperioa dira. Erreferendumetik egun batzuk geroago, presidenteordeak oraindik esaten zuen «ez da izan erreferendumik», eta, Europari begira, berdin zaie; independentziari galga jartzea dute helburu bakar.

N.C.: Uste dut ez dela dena berdin Espainian. Bada sistemaren barruko jendea ez duena berdin pentsatzen; badira moduak, bada jendea jarrera demokratikoagoa duena. Gauza hain handiak gertatzen direnean denbora tarte hain laburrean, dena hain azkar doanean, erantzuteko denbora oso laburra da, eta erabakiak, zailak. Kataluniako Gobernuak ere ez zekien nora jo, zalantza asko baitzituen; mundu guztia ez zegoen norabide berean.

P.C.: Bide orriak bide orri, A, B, C, D edo beste 25 bide orri egon, denak atzean geratuko ziren; ustekabea ugari izan zen, bai eta espero ez zen horrenganako erantzunak ere. Egunero inprobisatuz zihoazen, dena aldatuta geratzen baitzen.

Urriaren 1aren ondoren, mobilizazioek jarraitu zuten, baina ilusioa galdu al zenuten ikusita urriaren 10ean independentzia deklaratu eta egin egin zutela?

N.C.: Urriaren 3ko greba orokorrak gehiago harritu ninduen 1ak baino. Mugak okupatu zituzten, errepideak, lurraldea; kaleak moztuta zeuden, eta jendea kalean, botoa defendatzen. Euforia, beldurra, amorrua...

P.C.: Gironan harrigarria izan zen urriaren 3a: nekazariak, 70 urteko jendea traktore gainean errepideak eta autobideak okupatzen, aurre egiten, txandakatzen seme-alabekin, ilobekin... Zirraragarria izan zen: aldarrikapenak, isiluneak, tentsio uneak.

N.C.: Aldiz, urriaren 10a lehen ezpatakada izan zen; uste genuen dena lotua zegoela, eta bat-batean ohartu ginen ezetz. Ez al zeukaten dena? Estatu egiturak eta azpiegiturak? Botoa eman eta gero, kalean defendatu eta gero... Bagenekien jazarri egingo zigutela, baina prest geunden. Ulertuko nuke baten batek ez espero izatea, baina balizko elkarrizketa baten alde egin zuten. Engainatu egin gintuzten, eta izugarrizko zalantza utzi ziguten; bertan behera utzi gintuzten.

LL.V.: Bai, sentsazio hori genuen: «zer gertatuko da orain?». Urriaren 1ean eta 3an indarra erakutsi genuen, herri autoantolakuntza, baina urriaren 10ean erabateko ziurgabetasuna utzi ziguten deklarazio izoztu harekin. Ez zen harritzekoa; prozesu historikoak ez dira egun batetik bestera gertatzen, noski. Badira ekintzak, eta gero hainbat gauza gertatzen dira. Bestela izan zitekeen? Agian bai, baina ez daukat garbi ea beste biderik posible zen. Baina emozionalki ukituta geratu ginen, noski. Egun gogorrak izan ziren.

P.C.: Itxaropen asko zeuden. Urriaren 1aren ostean, jendeak galdetzen zuen zein zen hurrengo pausoa, eta 3an, berdin. Deklarazioa egin eta 10 segundora atzera egin ostean, jende askok galdetzen zuen: «Egin dugun guztiak zerbaitetarako balio izan al du?». Zinez txundituta utzi gintuzten.

L.S.: Bai, Whatsappeko taldeak sutan zeuden. Jendeak aldaketaren bat espero zuen: «Hemendik ez gara mugituko». Baina ez zetorren aldaketarik, aurrerako pausorik.

Harritu egin al zintuzten Kataluniako Gobernuak ez edukitzea prestatuta galdeketa osteko urratsak?

N.C.: Autoantolakuntzaren garapen betean geunden; agian informazio gehiago zuten, baina, nolanahi ere, zurrumurrua zabaltzen hasi zenean independentzia deklaratu ordez hauteskundeetara deituko zutela, ni haserretu egin nintzen, sentitzen bainuen gurekin jolasean ari zirela. Neu izango banintz, agian berdin jokatuko nukeen; kudeatzen zaila zen, eta ulertzen dut gauzak ez direla ez azkarrak ez errazak.

LL.V.: Gauza bat da zer erabaki hartu behar zuten, eta bestea zer sentitzen genuen guk, ezin saihestuzko moduan, zeren, herritar gisa, egin beharrekoa egin genuela sentitzen genuen; ezin zen kontrolatu.

L.S.: Bai, esan dute espero zutela nazioarteak beste nolabait erantzutea. Jakin da Merkelek [Angela Merkel Alemaniako kantzilerrak] esan zuela ezin zitekeela halako indarkeriarik ametitu, eta, hain justu, arratsaldean leundu egin zuten. Inpresioa dut barruan ere sekulako nahaspila zela; alderdi bakoitza bere aldetik zihoan, eta ez zegoen benetan hala egiteko borondaterik; ez zuten pentsatu ere jendea horrela ahaldunduko zenik.

N.C.: Ez zuten uste urriaren 1a hain ondo joango zenik.

L.S.: Ustekabean harrapatu genituen, eta guztiak asko harritu ninduen. Uste dut aurreikuspenik gabe jokatu zutela, eta hori da haien lana, aztertzea esku hartu aurretik. Gero, gezurra zen estatu egiturak planifikatuta zeudela; iruzurra izan zen.

P.C.: Ez zuten zintzo jokatu herriarekin; alderdien arteko gatazkak nagusitu ziren, eta ez ziren denak elkarrekin joan, herriaren alde. Herriaren zati handi batek sentitu zuen engainatu egin zutela; ez zituzten pausoak azaldu. Agian askok jokatuko genukeen berdin, baina beste nolabait hartuko genuen. Ez ziren ados jartzen; ekintzan aritzeko eskatzen ziguten, eta gero, hegalak moztu.

L.S.: Ez zegoen batasunik. Jakina zen ez zela erraza, eta prozesu luzeak direla, baina, egin ostean, behartuta zeuden mezu irmo bat ematera.

N.C.: Uste dut bi gauzak aldatu zutela plangintza: irailaren 20an, Ekonomia Kontseilaritzaren eraikina miatu zuten; probokazio hutsa izan zen, eta jendeak masiboki erantzun zuen. Mobilizazio harrigarria izan zen; baketsua, baina irmoa. Bestalde, nazioartean eragina izan zuen hauteskunde eguneko jazarpenak; ez zuten espero, eta nazioarteko prentsak harrapatu zuen. Uste dut ez zutela espero jendea hain ahaldunduta egotea. Aurreko azaroaren 9ko esperientzia errepikatzea espero zuten, batere eraginik gabeko galdeketa batekin, eta hipotesi horrekin ari ziren lanean, baina ez zuten kontuan izan jendea.

Estatuak errepresioarekin erantzun zuen, 155. artikuluarekin eta atxiloketekin.

N.C.: 155. artikulua ezartzea, gobernu osoa eta gizarte buruzagiak atxilotzea... Kolpe latza izan zen. Izugarrizko porrot sentsazioa genuen. Estatuaren aparatua ekinean hasten denean, jo egin gintuzten; harro geunden gure gobernuaz, baina jota. Indarra eman zigun bozetarako.

Egokia al da independentziaren aldeko alderdiak bakoitza bere aldetik aurkeztea?

P.C.: Argi geratu da herriak bakarrik bultzatzen duela aurrera. Herri batasuna falta izan zen, zerrenda bakar bat, baina herriak hitz egin zuen, eta horregatik irabazi genituen hauteskundeak.

L.S.: Kontua da lau alderdi zirela; ERC, CUP, baina PDeCAT eta JxCren barruan dena oso nahasia zen; ez dago argi zerrenda bakarra positiboa izango ote zen, eta horrela dago oraindik.

LL.V.: Alderdiek oso esparru ideologiko zabala hartzen dute. Historikoki, positiboa da, eta normala da elkarren artean gorabeherak izatea, herriari buruzko ideia desberdinak baitituzte, baina elkarrekin jarraitu dute une oro.

L.S.: Eta buruzagi guztiak preso. Galdetzen diete, eta egitura ahuldu egiten da.

LL.V.: Demokrazia ahultzen da gehien urriaren 3tik eta «ekin gogor haien kontra» oihutik aurrera. Erregeak zuzendu zuen. Espainian, bukatu da demokraziaren esperantza: hau inperioa da, eta Erregek agintzen du; herriak bozka dezala nahi duena, berdin dio eta. Optika aldatu egiten da.

L.S.: Prozesuak irrigarri utzi du Espainiako Estatua. Espainiako jende askok ikusi du demokraziak ez duela funtzionatzen, eta hemengo jende asko batu da ez independentista delako, baizik eta «honaino iritsi gara» esan duelako.

N.C.: Independentzia prozesuaren ekarpen handia hau da: erdigunean jartzea demokraziaren irizpidea eta 78ko erregimenari buruzko zalantza. Alde horretatik, ongi planteatua zegoen; independentziaz harago zihoan; askatasunaz ari ginen.

P.C.: Estatuko leku batzuetan, duela 70 urte atzera bizi dira, baina eskerrak badiren mentalitate irekiak ere, ulertzen dutenak zer gertatzen den hemen eta zer eragin daukan han.

N.C.: Komunikabideek horretan guztian izan duten rola sinestezina izan da, eta erabakigarria; halere, nahiko onik atera gara.

Eta, urtebete geroago, non gaude?

L.S.: «Ez dugu gehiago onartuko» bat da, eta hazi egin da.

P.C.: Duela hiruzpalau urte botoa ere ematen ez zuen jendea xingola hori batekin ikusten duzu kalean; kontzientzia aldaketa bat gertatu da jendearen artean. Hori urriaren 1ean jaio zen; 155. artikuluaren alderdietako batzuek ere jarrera desberdina hartu dute.

L.S.: Batzuk gogotik saiatzen dira ezjakinak izaten, baina ezin dute. Kargudunak inputatzen dituzte, jende errugabea kartzelan sartu...

N.C.: Horiek ez dira adostasun garrantzitsuak, baina nola eusten diegu jakinda alderdiek oso gaizki daramatela? Ez da Kataluniako auzi bat, unibertsala baizik. Badira desengainuak, eta hala bizi izaten ditugu. Badira alde asko ez zaizkidanak gustatzen; ez dira ados jartzen, eta ikuskizun hutsa da. Baina, halere, jendeak erantzun egiten du, eta antolatu egiten da; alderdiek konpondu egin beharko lukete beren jarrera.

LL.V.: Eskuina erabat aske dago: emakumeen kontrako sententziak, aktoreen eta rap kantarien harrapaketak... Erakutsi dute ez zegoela egiazko demokraziarik. «Ordena» jarri nahi izan dute, eta jendea jarrera bat hartuz doa. Agian alderdiak indarra galtzen ari dira, baina gizarte erakundeek gero eta adostasun gehiago batzen dute, eta herri autoantolakuntzan dabilen jendeak gizartea eraldatu nahi du, demokratikoago egin.

L.S.: CDRen inguruan bildutako jendea ez dago inongo alderdi edo erakunderi lotua; antolatu egin diren biztanleak dira, Errepublikaren defentsan.]]>
<![CDATA[Gehiengoaren bila beste urte batez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1993/002/001/2018-09-11/gehiengoaren_bila_beste_urte_batez.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Carme Porta https://www.berria.eus/paperekoa/1993/002/001/2018-09-11/gehiengoaren_bila_beste_urte_batez.htm
Arlo sozial guztietan pairatu den errepresioak baldintzatu du mobilizazioa, eta badirudi aldaketak eragingo dituela estrategia independentistan. Iazko irailaren 11n subiranotasunak ilusioa zuen, erreferendum baten atarian zegoenean. Orain, Diadari erresistentzia espiritu batekin ari zaio aurre egiten, eta jakitun dago aldaketa estrategikoen beharra duela.

Aukeratu duten leloak mugarri bat ezarri du aurreko hilabeteekin: Fem Republica (Errepublika egiten dugu). Azken mobilizazioek errepresioaren aurkako alorrean jarri dute arreta, presoen askatasuna eskatu dute, eta erbesteratuen itzulera. Hori da oraindik estrategia independentistaren ildoa, baina ekinaldi politikoa berreskuratzeko garrantzia nabarmendu da orain.

Azken egunotan agerian gelditu da behar hori. Quim Torra Generalitateko presidenteak halaxe esan zuen joan den astean urte politikoaren hasierako hitzaldian: «Hilabete batzuetan erresistentzia egin eta gure instituzioak berrezarri ondoren, hurrengo hilabeteei aurre egin behar diegu, edo asteei esango nuke nik. Asmo sendoarekin, sakrifikatzeko eta jende gehiago batzeko borondatearekin, eta nazio libre eta burujabe baten helburua lortzeko esperantza kolektiboarekin. Herriak eman digu proiektu hau egiteko ekimena».

Urte honetako mobilizazioa Kataluniako errepublika independente baten eskakizunera itzuli da, eta eskari hori iazko urriaren 1eko erreferendumaren emaitzetan oinarritu du. Bartzelonako Diagonal etorbidea betetzeko deialdi bat egin da, eta erakutsi nahi da mobilizazioa bizirik dagoela pairatu den errepresioaren ondoren ere. Erreferendumaren agindua betetzea nahi duten pertsona guztiei dei egin zaie, baina baita estatua ahultzen ari den demokrazia baten gisan ikusten duten sektore askori ere, eta proposamen errepublikanoan alternatiba bat ikusten dutenei.

Gizarte erakunde garrantzitsuenak zuzentzen dituzten hiru pertsonarekin mintzatu da BERRIA, egoera aztertzeko: Elisenda Paluzie ANC Biltzar Nazional Katalaneko presidentearekin, Marcel Mauri Omnium Culturaleko presidenteordearekin -erakunde hori Jordi Cuixartek zuzentzen du, Lledonerseko espetxetik- eta Annabel Moreno AMI Kataluniaren Independentziarako Udalen Elkarteko presidente eta Arenys de Mar herriko alkatearekin.

DIADAKO MOBILIZAZIOA



Oraingo testuinguruan, helburu politikoa anbizio handikoa da. Paluzieren ustez, Diadako mobilizazioaren xede nagusia «helburu politiko zentrala» mahai gainean jartzea da. «Errepresio politikoaren helburuetako bat da helburu politikoa alde batera uztea, eta bakarrik errepresioaz hitz egitea. Leloa zabala da, eta mundu guztia izango da ongi etorria. Uste dugu oraingo testuingurua gainditzeko berriz ere erdigunera ekarri behar ditugula gure helburuak, eta ez beste batzuetara egokitu».

Maurik nabarmendu du kaleko mobilizazioa «ezinbestekoa» dela «edozein demokraziatan». «Aurrerapen sozial eta politiko guztiak mobilizazioekin lortu dira. Gainera, testuinguru errepresibo honetan beharrezkoa da ez dutela irabazi erakustea, elkarrizketaren bidea itxia duen estatu batekin, baita PSOErekin ere, hitz politetez gain ez baitu ezer egin. Lortu den guztia ez dela galdu erakutsi behar da. Eskubideak indarrean jarrita bakarrik salbatzen dira, eta, orain, jendea kartzelan dago manifestazio baketsuetara deitzeagatik. Mobilizazioarekin erakusten dugu eskubide horiek indarrean jarri nahi ditugula, eta defendatu egin behar ditugu». Maurik espero du beldurra ez izatea «balazta bat». «Ezin ditugu alde batera utzi gure helburu politikoak. Jende askok konpromisoa erakutsi du honetan, eta uste dugu guztiek dutela tokia».

Morenok, berriz, uste du errepresioa «oso garrantzitsua» izan dela, baina esan du errepublika lortzeko helburuari eutsi diotela. «Autodeterminazioa bezalako eskubide legitimo bat aldarrikatzea ez da amaitzen errepresioarekin, katalan gehienek nahi dutena baita. Berriz elkartu behar dugu gure kezkekin, haserrearekin, desioekin, ametsekin eta askotariko ilusioekin. Ideiak ezin dizkigute kendu, eta estrategiak kontzentratu behar ditugu».

'BIHAR, ZU IZAN ZAITEZKE'



Espero da hurrengo udazkenean eseriko direla akusatuen aulkian Generalitatearen aurreko gobernua, parlamentuko mahaia, buruzagi politikoak eta bi gizarte erakunde suberanista garrantzitsuenen presidenteak. Ehunka herritarren aurka egin diren ekintza polizial eta judizial ezezagunagoak gehitu behar zaizkio horri; esate baterako, Tamara Carrasco CDR Errepublikaren defentsarako batzordeetako kidearen aurkakoa -bere udalerrian dute konfinatua-, eta Adria Carrasco erakunde bereko kidearen aurkakoa -duela egun batzuk jakinarazi zuen Bruselan zegoela erbesteratuta-.

Bakearen Aldeko Fundazioak, Iridia-Giza Eskubideen Defentsarako Zentroak, Omnium Culturalek, Kataluniako Giza Eskubideen Aldeko Institutuak eta Indarkeriarik Gabeko Ekintzarako Nazioarteko Institutuak sentsibilizazio kanpaina bat hasi zuten Bihar, zu izan zaitezke lelopean. Eskubideen alde mobilizatzera dei egin dute, eta salatu dute eskubideetan eta askatasunean atzerakada egon dela, ideiei jazarri zatzaizkiela eta Espainiako Estatuan 20.000 pertsona baino gehiago zigortu edo ikertu dituztela.

Horregatik, Paluzie ANCko presidenteak uste du garrantzitsua izango dela ahalik eta jende gehien mobilizatzea, «errepresioaren aurkako frontearentzat ona» izango delako. Moreno AMIko presidenteak azaldu du errepresioa udalen egunerokoan eragiten ari dela. «Udalerriak maiz ari gara erasoak pairatzen, alkateok mehatxuak jasotzen ditugu, ikerketekin jarraitzeko bisitak edo agiriak eskatzekoak ohikoak dira... Fiskaltzak ikusmiran gaitu».

Kataluniako independentismoaren errepresioaren aurkako borroka urriaren 1aren ondorengo errepresio handian zentratu da. Kataluniako proiektu errepublikanoaren disidentzia politikoak modu transbertsalean batu ditu ahaleginak. Mauri Omniumeko presidenteordeak adierazi du Kataluniako herritarren %77 daudela preso politikoak espetxean edukitzearen aurka. «Horrek esan nahi du nahiz eta alderdi batzuek xingolen aurka performance horiek antolatu, edo beste batzuek errepresioarekin ez ikusiarena egin, alderdi horien boto emaile askok ez dutela onartzen errepresioa».

Badirudi, ordea, egoera honek ez duela amaierarik. Espainiako Gobernuari eskatu zaio hauteskundeetako promesak betetzeko, mozal legea kentzea, besteak beste, baina Pedro Sanchezek presidente gisa daramatzan bi hilabeteotan ez du pausorik eman norabide horretan. Estatuak Fiskaltzaren ekintzei oniritzia ematen die oraindik, eta milioi erdi euro bideratu ditu Pablo Llarena epaile polemikoa defendatzeko Belgikako Justiziaren aurrean.

Morenok uste du Llarenaren aurkako kereilaren tramitazioari esker Espainiako Justiziaren partzialtasuna frogatu dela. «Europako Justizia independentea da, argi eta garbi, Espainian ez dagoen botere banaketa argi bat dago. Euroaginduak ez dituzte onartu, ez baitago delitu zantzurik. Espainiako Justizia da arazoa. Ez da ari idenpendente jokatzen, beti dute konstituzioa ahotan, baina hori betetzen ez duten lehenengoak dira. 24. artikuluak ezartzen du babes judizial eraginkorra, baina nabarmena da ez dela egongo justizia eraginkor eta independenterik».

Paluzieren arabera, gorroto delitua «gehiegikeriaz» erabili dute herritarrei eta erakunde subiranistei zigorrak jartzeko. «Gorroto delitua gutxiengoak defendatzeko pentsatuta dago, baina estatuarekin desadostasunak dituzten sektoreen aurka ari dira erabiltzen, eskubide zibilak urratzerakoan zalantzarik egin gabe». Horregatik, ANCko presidenteak uste du «berri on bat» dela Belgikako Justiziak Llarenaren aurkako kereila tramiterako onartu izana, nahiz eta pentsatzen duen oso zaila izango dela gustatuko litzaiokeen emaitza lortzea. «Independentzia judiziala badagoen ala ez dagoen azaldu beharko du, eta hori modu bat da munduari erakusteko gure helburu politikoa ulergarria dela, nahiz eta kereila defentsen estrategiaren parte den, eta ez estrategia politikoaren parte».

Maurik uste du eskuin muturra ari dela zuzentzen Espainiaren ekintza judiziala. «Zer pentsatuko dute Belgikan? Irainak eta mespretxuak egiten ari zaizkiela, justizia independente baten aurka ari direla kereila jartzen. Espainiak nazioarteko auzitegietan zigortuta bukatuko du. [Udazkeneko] Prozesuaren epai batek erabateko absoluzioa ematen ez badu, bidegabekeria bat dela erakutsiko du. Ez zaie doan aterako eskubideak urratzea eta zuzenbide estatua arriskuan jartzea».

Cuixart Omniumeko presidenteak honako hau esan zuen iazko irailaren 11ko hitzaldian: «Espainiako Estatuak oso erronka handia du: katalanak konbentzitzea guztiok sar gaitzakeela kartzelan». Espetxeratu ondoren, eskutitz batean idatzi zuen: «Berriro ere, indarra kendu nahian, indar guztia eman digute». Haren proposamena da epaiketari aurre egitea salaketaren eta aldarrikapenaren bidez, eta ez jarrera defentsiboan.

HERRITAR AKTIBOAK



Xingola horiak herritarren bat-bateko mobilizazioaren sinbolo dira. Kataluniako sektore politiko batzuek herrialdea gurutzatzen duten bitartean xingola horiek kentzen kuterrekin eta aurpegia maskarekin estalita, ia automatikoki berriz agertzen dira, eta berriro okupatzen dute espazio publikoa. Espainiako hedabide batzuen kontakizunak eta bloke konstituzionala osatzen duten alderdiek behin eta berriz esaten dute liskar politiko bat dagoela, eta mobilizazio independentisten porrota iragartzen dute. Burujabetzaren aldekoek kontakizun hori gainditu egiten dute, eta egunero aktibatzen dira erakunde subiranista bakoitzaren arabera; Katalunian ez dago egun bakar bat ere mobilizaziorik gabe. Bat-bateko ekintza gisa hasten direnak, espetxeen atarietako afariak edo elkarretaratzeak, ekintza ohikoak, antolatuak eta gero eta jendetsuagoak bihurtzen dira. CDRak herri antolakuntza horretatik sortu dira.

«Orain kontzientzia handiagoa dugu estatuaren izaerari eta ekinaldiari buruz», esan du Paluziek. «Horrek zailtasunak erakusten dizkigu, baina indartsuago ere egiten gaitu. Jendeak beldurra galdu du». Uste du antolakuntza garrantzitsua dela, hazi egin diren erakundeak eta egituratuen daudenak motelagoak baitira erabakiak hartzen, eta garrantzitsua delako erantzunak azkar ematea. «Ikusten da ongi doala, gehienbat presoen inguruan, sentitzen dutelako jendea hurbil dagoela eta ez dituztela ahazten».

Maurik uste du independentismoak lortu duela jende multzo garrantzitsu batenganaino iristea, baina oinarria handitu behar dela dio. «Espazio transbertsalak kontsentsu handia du tentsio egoera egon arren, eta Kataluniaren historiako aldi bakanetako bat da hain errepresio aldi handian halako erantzun etengabe eta masibo bat egotea».

AMIren aldetik, haren munizipalismoak elkarren artean ezberdinak diren herriak eta hiriak biltzen ditu, eta Morenok esan du haien gobernuek «gizarte bidezkoago bat eta askeago bat» dutela helburutzat. «Herritarren hurbileneko instituzioa gara, eta jo ohi duten lehenengo atea, eta aldarrikapen baketsu horien eta eskubide politikoen defentsa egiten dugu, gure babesa emanez».

Torra Generalitateko presidenteak berak joan den asteko hitzaldian goraipatu zuen herritarrek orain arte izan duten jarrera. «Zoraida Burgosek esaten duen bezala [idazle katalan bat da], herriak modu nekaezinean, gelditu gabe, eutsi dio askatasuna eta bakea hitz mitikoen benetako erroa bilatzeari».

ERRONKA ESTRATEGIKOAK



Estrategia politiko independentista zuzendu duten alderdietako lider gehienak espetxean edo erbestean daude. ERC Kataluniako Ezker Errepublikanoa Oriol Junquerasek zuzentzen du Lledonerseko espetxetik, haren taldearekin etengabe harremana mantenduz. Marta Rovira idazkari nagusia Suitzan dago erbesteratuta. Puigdemont presidenteak Bruselan egiten ditu bilerak Junts Per Catalunyaren parlamentuko taldearekin. Kontseilariek eta Puigdemontek harremana dute Kataluniako Gobernuarekin. CUPen liderretako bat, Anna Gabriel, Suitzan dago, eta batzorde eragileko hainbat kide inputatuta daude. Parlamentuko presidente Carme Forcadell espetxeratuta dago, eta mahaia, berriz, auzipetuta.

«Inprobisazio gehiegi egon zen, ez zegoen planifikaziorik», esan du berriki Joan Josep Nuet mahaiko kide zenak. Catalunya en Comu-Podemeko diputatua da gaur egun. RAC1 irratian mintzatu da Erreferendumaren Legea onartu zeneko osoko bilkuraz eta Trantsiziorako Legeaz. «Ez genuen esperientzia historikorik. Oso zaila zen dena. Ez naiz esaten ari egin zen guztia gaizki egon zenik, baina ez zegoen ez planifikaziorik, ez estrategiarik. Egunez egun eraikitzen zen planifikazio politikoa». Hartu ziren erabakiekin ados ez badago ere, Forcadell defendatu du. «Parlamentuko mahaiak ez zuen osoko bilkura zuzendu. Formalki mahaiak hartu zituen erabakiak, baina kanpoko presioak, gobernuaren zati batenak, sare sozialenak, lider independentistenak... Mahaiarenak ez ziren iritziak gailendu ziren. Carme Forcadellek gauza ezberdinak egin nahi zituen; iritzi bat zuen, eta saiatu zen hura ezartzen. Pena da entzun ez ziotela».

Parlamentuko presidente izan diren guztiek eskutitz bat sinatu dute Forcadell defendatzeko. «Forcadell presidenteak egin zuen gauza bakarra izan zen eztabaida ahalbidetzea diputatuen ekinbide parlamentarioan sartu gabe, parlamentuko presidentetzak dituen funtzioak defendatuz, hau da, herriaren burujabetzaren ordezkarien eskubideak defendatuz». Joan Rigolen, Ernest Benachen, Nuria de Gisperten eta Roger Torrent oraingo presidentearen arabera, «justifikaezina» da Forcadell espetxean egotea «bi talde parlamentariok haien ahalmena erabilita aurkeztu zuten lege bat eztabaidatzea eta bozkatzea ahalbidetzeagatik».

Mauriren ustez, independentismoak autokritika egin du. «[Iazko abenduko] Hauteskunde kanpainan barkamena eskatu zuen, baina bloke konstituzionalak ez du inongo autokritikarik egin. Indarkeriarik gabe edozeri buruz eztabaidatu zitekeela esaten zutenek, duela lau urte hauteskunde interesengatik erreferendum bat egin zitekeela esaten zutenek eta gero hori ahaztu dutenek zer autokritika egin dute?». CUP izan da prozesu independentistarekin kritikoen agertu den erakundeetako bat. Generalitateari koherentzia falta leporatu dio azken egun hauetan. «Kontraesan bat da Torrak mobilizazioa eskatzea badirudienean gobernuak eta parlamentuak ez dutela mugitu nahi legedia konstituzionaletik», esan du Carles Riera diputatuak, TV3n. Hala ere, ontzat jo zuen presidenteak herri mobilizazioa erdigunean jarri izana.

Ekintzarako batasun estrategikoa lortu behar dela diote gizarte erakunde guztiek. Paluzieren iritziz, herritarrek uste dute «atzera egite bat» egon dela independentismoan. «Jendea prest zegoen saiatzeko. Ez dakigu ongi edo gaziki aterako zen». ANC da Primaries Catalunya (Kataluniako primarioak) ekinbidearen bultzatzaileetako bat. Horren bidez independentistak gehiengoa diren eremuetan hautagaitza bateratuak aurkeztu nahi dituzte; esate baterako, Bartzelonan. «Herrialdearen hiriburua alkate independentista batek gobernatuko balu, eragin handia izango luke nazioartean, eta ziur gaudena baino egoera hobe batean jarriko gintuzke. Orain ez dugu eskatzen hautagaitza bateratu bakar bat, herritarrei irekitako primario batzuk baizik, onbideratze demokratikoan laguntzen duelako, eta elur bola baten eragina izan dezakeelako hauteskundeetarako hautagaitza indartzeko».

Moreno AMIko presidentea, ordea, ez dago ados hautagaitza bateratuaren ideiarekin. «Frogatuta gelditu da batera edo banatuta aurkeztuta emaitzak ezberdinak direla. Uste dut banatuta joan behar dela emaitza hobeak lortzeko. Banatuta joateak ez du esan nahi haserre gaudenik edo estrategia bat partekatzen ez denik. Ahalik eta babes gehiena biltzea da kontua». Morenok AMIren egoera zailarengan izan lezakeen eragina nabarmendu du, erakundeak hainbat salaketa jaso baititu, eta horrek desagertzea ere eragin liezaioke. «Elkartean sartzea eta kuota ordaintzea gehiengo osoz bozkatu duten udalak agian behartuko dituzte ordaintzeari uztera, eta horrek ondorio sakonak izan ditzake antolakuntzan. Baina legez kanporatu gaitzakete, eta berriz sortu beharko genuke udal espazio subiranista bat».

Ominum Culturalek uste du bere lana dela kontsentsu handien alde egitea, bide orri estrategikoak bultzatzea baino gehiago. «Estrategia batua ezinbestekoa da, eta orain aukera hobea dugu duela hilabete batzuk baino», azaldu du Maurik. «Omnium Culturalen kontsentsu handien alde gaude, auzoetako lanaren alde, eta herrialde honen errealitate konplexu eta osoa ezagutzearen alde. Espazio komun pila bat daude. Jende guztiak azaldu behar ditu bere beldurrak, etorkizunerako begirada eta errepublikaren proiektu positiboa».

ANC, berriz, azken urteei buruzko analisi bat egiten ari da estrategia bat proposatu ahal izateko. «Errepresioak eragin duen astinduaren ondoren, analisi kritiko eta objektibo bat egin nahi dugu, okerrak eta ahultasunak gainditzeko eta aukera berriak sortzeko», azaldu du Paluziek.

«KATALUNIAKO KRISIA»



Azken hilabeteotan, Espainiako Estatuko kolektibo eta pertsona askoren artean elkartasun mugimendu bat sortu da. «Ekin gogor haiei! leloa independentismoaren aurka doa, baina baita Espainiaren ideia ezberdin bat duen edonoren aurka ere», azaldu du Maurik. Paluzieren ustez, jende askok «begiak ireki ditu» uda honetan xingola horiak jarri dituztenen kontra egin diren erasoengatik. «Ez digute eskatu gure planteamenduak apaltzeko; gurekin bat egin dute agerian uzten ari garelako Espainiako instituzioen degradazioa». Testuinguru politiko horretan, eta gaurko egunari begira, estatuak jakinarazi du istiluen aurkako 600 polizia eramango dituela Kataluniara. Espainiako Estatua «Kataluniako krisiaz» mintzo da oraindik, eta elkarrizketaren aldeko proposamenak egin baditu ere -Sanchezek edo Ana Pastor Kongresuko presidenteak egin duten bezala-, Kataluniako Gobernuak eta erakunde subiranistek eskatzen duten elkarrizketatik oso urruti dago.

Kataluniako independentismoak zalantzan jartzen du Espainiako Gobernuak daukan gaitasuna irtenbide onargarriak proposatzeko. «Nahiz eta nazioarteak onartu Espainiako Zigor Kodeak ez duela oinarririk pertsona errepresaliatuak espetxean eta erbestean mantentzeko, Pedro Sanchezek berak proposatu zuen duela hilabete batzuk aldatu egin behar zela are gehiago gogortzeko. David Cameron bat edo Erdogan bat izan nahi duen erabaki behar du», esan du Maurik, Cameron Erresuma Batuko lehen ministro ohia eta Recep Tayyip Erdogan Turkiako presidentea bi eredu kontrajarritzat jarrita -Cameronek Eskozian independentziarako erreferendum bat egitea onartu zuen, eta Erdoganek errepresio politika gogor bat aplikatu du azken urteotan, gehienbat kurduen burujabetzaren aldeko erakundeen eta pertsonen aurka-.

Paluziek nabarmendu du «errepresioaren egileek gobernua galdu» dutela, PPri aipamen eginez. «Baina lagundu zutenek hartu dute, nahiz eta errelato ezberdin bat eraiki duten». ANCko presidentearen ustez, «mezu argiak» eman behar ditu independentismoak, «errespetutik eta legitimitate demokratikotik beti». «Horrek ulermena sortzen du [Espainiako] estatuan eta nazioartean».]]>