<![CDATA[Edu Lartzanguren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 26 Nov 2022 22:39:49 +0100 hourly 1 <![CDATA[Edu Lartzanguren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA['Irati' filmaren barrukoak erakusten hasi da Ramon Agirre aktorea BERRIAn]]> https://www.berria.eus/albisteak/220215/039irati039_filmaren_barrukoak_erakusten_hasi_da_ramon_agirre_aktorea_berrian.htm Sat, 03 Dec 2022 07:11:47 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220215/039irati039_filmaren_barrukoak_erakusten_hasi_da_ramon_agirre_aktorea_berrian.htm Gure Zerak blogean. Grabazioan kaier bat aldamenean eduki du beti aktoreak, eta horretan idazten joan da gertaturikoak, edo bere buruan ibilitako hausnarketak. Joan zen astean aurkeztu zuten filma Fantasiazko eta Beldurrezko Zinemaren astean. VIII. mendean eta nafar Pirinioetan gertatzen da istorioa, eta euskal mitologiako pertsonaiak dira protagonistetako batzuk, pertsonaia historikoekin nahastuta. Borroka eszena ugari ditu filmak, eta horrek grabatzerakoan gertaturiko ezusteak eta bestelakoak kontatuko ditu Agirrek, besteak beste. Apaizarena egiten du Agirrek filmean, eta latinezko esaldiak euskarazkoekin tartekatzen ditu. Urkijoren Errementari filmean Luziferrena egin zuen aktoreak. Filma urriaren 9an estreinatu Kataluniako Zinema Fantastikoaren Jaialdian, Sitgesen, eta bi sari handi jaso zituen: ikusleen saria eta efektu berezirik onenen saria. Lehen ere, kaieren bidez kontatu izan ditu Agirrek bere lanean eginikoak eta hausnarturiko. Iazko martxoan, esaterako, La casa de papel telesaileko bosgarren sasoia grabatzen bizitakoen berri eman zuen, orduan ere BERRIAn. Benjamin pertsonaia jokatu zuen Agirrek. «Idaztea ariketa polita da, eta nire buruan ordena pixka bat egiten laguntzen dit. Gehiagotan egin beharko nuke», esan zuen orduan. Aktore izateaz gain, aritu izan da idazle gisa, batez ere antzerkirako. Orduko hartan, aktore euskaldunen batetik bestera eginiko lan erromesaldien berri eman zuen, Donostiatik Madrilera eta atzera. «Burutazio eta bihoztazioak» idatzi zituen orduan, esan zuenez.]]> <![CDATA[Twitterreko ingeniarien ihesaren lehenengo biktimetakoak, euskaldunak]]> https://www.berria.eus/albisteak/221140/twitterreko_ingeniarien_ihesaren_lehenengo_biktimetakoak_euskaldunak.htm Fri, 25 Nov 2022 10:10:04 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/221140/twitterreko_ingeniarien_ihesaren_lehenengo_biktimetakoak_euskaldunak.htm Sustatu.eus atariaren arabera, denbora lerroa lehengoratzeko, hizkuntzaz aldatu behar da, eta, noski, behin betikoen egoeran dauden hizkuntzen artean bat aukeratu. Hori egin ezean, algoritmoak ordenatuko dio denbora lerroa erabiltzaileari. Sistema hori erabiltzen dute Facebookek, Instagramek eta Tiktokek, esaterako. Horrek ikusten duenaren inguruko kontrola kentzen dio erabiltzaileari, eta konpainiari errazten dio edukiak inposatzea. Bestelako sistema batzuk ere ez dabiltza Twitterren. Adituak kezkatuta daude mantenu ezak aplikazioaren eta erabiltzaileen zibersegurtasunean eragin dezakeen arriskuagatik. Izan ere, Muskek kaleratuen artean dago Lea Kissner, zibersegurtasun arloko arduradun nagusia. Horrez gain, zerbitzariak eror daitezkeen beldur dira, horiek mantentzeak jende askoren lana eskatzen duelako. Azken egunetan jende asko ari da Twitterretik bestelako sare sozialetara migratzen. Asko ari dira Twitterren urte luzez eginiko lana gorde nahian. Horretarako aukera ematen du plataformak. Eskatuz gero, zabalduriko mezuak, erantzunak, itsatsitako irudiak, bideoak eta abarrak .zip fitxategi batean bidaltzen dizkiote erabiltzaileari. Baina horretan ere arazoak daudela salatu dute hainbat erabiltzailek. Azaldu dutenez, lehen 24 orduko epean bidaltzen zituen fitxategiok Twitterrek. Orain astebete baino gehiagotik zain dago jende asko.
]]>
<![CDATA[Bardeako sutea Espainiako armadaren bonba batek piztu zuela baieztatu du Madrilek]]> https://www.berria.eus/albisteak/221145/bardeako_sutea_espainiako_armadaren_bonba_batek_piztu_zuela_baieztatu_du_madrilek.htm Thu, 24 Nov 2022 09:36:37 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/221145/bardeako_sutea_espainiako_armadaren_bonba_batek_piztu_zuela_baieztatu_du_madrilek.htm Urriaren 3ko astean, tiro eta bonbardaketa praktikak programatu zituen Espainiako armadak Bardean. Egun horretan bertan piztu zen sua, eta, arratsaldean, haizea aldatu egin zen, eta horrek sua zabaldu zuen. Orduan, beste helikoptero bat jarri behar izan zuten itzaltzeko lanetan. Azkoiengo (Nafarroa) suhiltzaileekin indartu behar izan zuten taldea. 22:00etarako amatatutzat eman zuten sua. Besteak beste, zuhaixkak erre ziren sutean. «Hauek dira Europa mailako kontserbazio bereziko eremu batean tiro poligono bat edukitzearen kalte larriak», adierazi zuen taldeak orduan, gertaera salatzeko zabalduriko agiri batean. Horien arabera, ez da ulertzekoa kontserbazio bereziko eremu batean tiro ariketak egitea. Suteak ingurumenean eragin dituen kalteak azaldu zituen. Gogoratu zuten ingurune horretan dagoela Portugalgo pirripioa (Chersophilus duponti) hegaztiaren Nafarroako populazio bakarrenetako bat. Horrez gain, adierazi zuten landarediak, intsektuek eta anfibioek kalteak pairatuko zituztela. Espainiako armadak benetako munizioa erabili izana salatu zuten. «Leherkaririk gabeko maniobrak arriskutsuak badira, are arriskutsuagoak dira benetako munizioarekin eginikoak». Horrez gain, erakunde militarraren «erabateko isiltasuna» deitoratu dute, ez baitu informaziorik edo azalpenik eman gertatutakoaren inguruan. Konponbidea eskatu zieten Bardeako batzarrari eta Espainiako Defentsa Ministerioari, eta lan gehiago egiteko Nafarroako Gobernuari eta Aragoikoari (Espainia), «populazioak pairatzen duen arriskuarengatik».]]> <![CDATA[Paleoeuskaldunaren lagunik onena]]> https://www.berria.eus/albisteak/221091/paleoeuskaldunaren_lagunik_onena.htm Wed, 23 Nov 2022 22:10:35 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/221091/paleoeuskaldunaren_lagunik_onena.htm «Europako etxe txakur zaharrenetariko bat Euskal Herrian bizi izan zen», ondorioztatu du EHUko zientzialari talde batek, aste honetan bertan ScienceDirect atarian argitaraturiko ikerketan. Duela 17.000 urteko humero hezur bat (aurreko hankako hezurra da) aztertu dute, eta ondorioztatu dute etxeko txakur batena zela. Zestoako Erralla kobazuloan (Gipuzkoa) aurkitu zuen hezurra Jesus Altuna arkeologoak zuzenduriko talde batek, 1985. urtean. Ia osorik zegoen, eta ikusi zuten kanido batena zela. baina orduko teknologiak ez zuen aukerarik eman bereizteko otso, azeri, edo txakurren aztarnen artean, denak Canis familiakoak direlako.
Zestoako zakurraren hezurra aztertu duen taldea: Conchi de la Rua, Santos Alonso, Montse Hervella eta Neskuts Izagirre
EHUren Giza Biologia Ebolutiboko taldeak berriz aztertu du orain hezurra, Conchi de la Rua irakaslearen zuzendaritzapean. Haren formari erreparatu diote, karbono-14aren teknikaren bitartez zehaztu dute horren adina, eta haren DNA aztertu dute. Ondorioak: etxeko txakur bat zen, duela 17.410–17.096 urtekoa. «Beraz, Errallako txakurra Goi Paleolitoaren Madeleine aldian bizi izan zen, eta, horrenbestez, Europako etxeko txakur zaharrenetariko bat dela esan daiteke», adierazi dute. «Emaitza hauek ikusita, litekeena da otsoaren etxekotzea orain arte uste zen baino lehenago gertatu izana, Mendebaldeko Europan behintzat», adierazi du De la Ruak. Txakur motak Beraz, ordurako bazen txakurra gizakiaren lagunik onena, edo onenetakoa behintzat. Baina bazeuden ordurako txakur motak, gaur artzain txakurrak, labritak eta modako border collie-ak dauden bezala? 2020an, Historiaurreko txakurren jatorria eta ondare genetikoa nazioarteko ikerketaren emaitzak argitaratu zituen Science aldizkariak. Historiaurreko 27 txakurren DNA aztertu zuten, Europako, Ekialde Hurbileko eta Siberiako aztarnategietako hezurretatik ateratako laginetatik. Ondorioztatu zutenez, bazeuden zenbait txakur mota Izotz Aroan, duela 11.000 urte baino gehiago, hau da, gizakiek beste animaliarik etxekotu baino lehen. Jatorri genetiko ezberdineko gutxienez bost txakur mota bazeudela frogatu zuten. Azterketa egiteko, Urnietako Marizulo harpean topaturiko txakur baten aztarna erabili zuten, beste askoren artean. Jose Migel Barandiaranek 1962 eta 1967 bitartean induskatu zuen kobazulo hori. Marizuloko txakurra «ertaina» zen, 15-20 kg artekoa. Baina txakur hori Zestoan topaturikoaren ondorengoa ote zen? Antza denez, ez. Izan ere, duela 4.000-5.000 urte baino lehen, Europan txakur mota asko zeuden, baina historiaren une batean, aniztasun hori galdu egin zen, eta gaurko Europako txakur guztiek aurrera egin zuen txakur mota azpitalde estu batetik datoz, ziurrenera kontinentera gero sarturiko gizataldeek eurekin ekarritakoak. Beraz, Europako etxeko txakur zaharrenetariko bat Euskal Herrian bizi izan zen, bai, baina, ziurrenera, Zestoako Errallako zakurra ez zen Pinttoren birramona.]]>
<![CDATA[106 ikertzailek txio bidez azaldu dituzte euren ikerketak, VI. Txiotesian]]> https://www.berria.eus/albisteak/221095/106_ikertzailek_txio_bidez_azaldu_dituzte_euren_ikerketak_vi_txiotesian.htm Wed, 23 Nov 2022 10:01:39 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/221095/106_ikertzailek_txio_bidez_azaldu_dituzte_euren_ikerketak_vi_txiotesian.htm Ana Trakhtxeva kimikariak Ipar Mazedoniatik Euskal Herrira ikertzera etortzeko eginiko ibilbidea kontatu du, eta Sistema akrilikoetan erreakzio amaierako LOK-ak murrizteko estrategia berriak tesiaren nondik norakoak laburbildu zituen.
Iker Alvarez-Morak gai mamitsua aukeratu du: Aturri ibaiko kutsadurak angulei eragiten dien kaltea aztertzen ari da.
Eukene Franco Landa hizkuntzalaria Miamin ikertzen ari da, eta Zer da euskalduna izatea euskal-amerikarrentzat? lana aurkeztu du. «Diasporan euskal identitate berri bat sortzen ari dela» frogatu nahi du.
Frantziako Tourra frantziar, espainiar eta euskal prentsan (1903-2013): kazetaritza eta nazio-identitatea gaia lantzen ari da Xabier Fernandez Monje.
Eta azken egunotan denen ahotan egon den gai bat aspaldi ari da lantzen Borja Ariztimuño hizkuntzalaria: euskara arkaikoa. Horren aditza aztertzen ari da, hain zuzen ere.
Eibarren (Gipuzkoa) egingo dute sariak banatzeko ekitaldia, abenduaren 1ean. Markeskoa jauregian egingo dute, eta Aitor Cevidanes ikertzaileak bere esperientzia kontatuko du Euskara buruan eta ikertu munduan. Zientzialari euskaldun baten gorabeherak hitzaldian.]]>
<![CDATA[Negu Gorriak taldekoak Hebe de Bonafinirenekin Argentinan egon zirenekoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/220996/negu_gorriak_taldekoak_hebe_de_bonafinirenekin_argentinan_egon_zirenekoa.htm Mon, 21 Nov 2022 20:28:29 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220996/negu_gorriak_taldekoak_hebe_de_bonafinirenekin_argentinan_egon_zirenekoa.htm Hebe de Bonafini. «Gau iluna argitu zuena» itzali da Euskal Herriko gazte batzuek bisita egin zieten amei 1994. urtean: Negu Gorriak taldeak eta haiekin bira antolatzen joandakoek. Julen Arregi ekoizlea egon zen han, eta argazkiak egin zituen. Kontzertuetarako argiak muntatzen zituen orduan Arregik bere enpresarekin, eta biran joan zen musikariekin, Argentinan, Txilen eta Uruguain kontzertuak ematera. «Argentinan hiru emanaldi egin genituen, gauerdietan. Izan ere, kaleak arriskutsuegiak ziren gero gauean itzultzeko, eta jendeak kontzertu aretoan geratu behar izaten zuen, garraio publikoa 06:00etan berriz martxan jarri arte». Todos Tus Muertos talde argentinarrarekin batera jo zuten. Harreman estua zegoen bi taldeen artean. Izan ere, urte horretan bertan, argentinarrek Dale Aborigen diskoa argitaratu zuten, eta, horretan, Negu Gorriak-en Lehenbiziko bala kantaren bertsio bat egin zuten, zeinetan Fermin Muguruzak berak parte hartu zuen. Kontzertuak argiztatzeaz gain, bideoan grabatzeko ardura zuen Arregik bira hartan, eta hainbat argazki egin zituen. Horietako batzuetan ikus daitezke Muguruzatarrak -Fermin eta Iñigo-, eta taldeko beste kideak -Kaki Arkarazo, Mikel Kazalis eta Mikel Abrego- Bonafinirekin, Maiatzeko Plazako Amen bulegoan, Buenos Airesen. Horiez gain, bisitaldian egon ziren, besteak beste, Angel Katarain soinu teknikaria, Andres Kamio managerra, eta kontzertuetarako talde teknikoko kideak.
Bonafini, eskuinean Kazalis eta ezkerrean Iñigo Muguruza dituela, 1994. urtean, Buenos Airesen. / Julen Arregi
«Geu joan ginen haiengana, ezagutu nahi genituelako, eta elkartasuna adierazi», azaldu du Arregik. Argentinarrek jasandako errepresioaren berri izan zuten musikariek. Horrez gain, Bonafinik eta harekin zeuden beste amek eta amonek -«nafar bat tartean, baina ez dut gogoratzen izena», esan du Arregik- informazio zehatza eman zieten Txilen eta Uruguain ezagutu beharreko jendearen inguruan. «Izan ere, inguru hartan rocka kontu underground bat zen orduan». Baina Bonafinik euskal musikan izaniko eragina ez zen bisita hartan amaitu. Izan ere, argentinarra Euskal Herrian egon zen bisitan bueltan, 1996. urtean, eta harekin elkartu zen Fermin Muguruza Donostiako Artzain Onaren katedraleko sotoko aretoan. Euskal presoen sakabanaketaren aurkako gose greba egiten ari ziren han herritar batzuk. Bonafinik hainbat hitzaldi eman zituen orduan Euskal Herrian. Selektah Kolektiboa hip-hop taldeak haren hitzak jaso zituen 2000. urtean argitaraturiko izen bereko diskoan. Pobreziaren aurkako emozioz beteriko hitzaldi bat zen. Lotura bazegoen Fermin Muguruzaren eta kolektiboaren artean, azken horrek Andoaingo gaztetxean emaniko kontzertu batean zuzenean jotzera gonbidatu zituelako, eta Negu Gorriak-en Esan Ozenki zigiluak argitaratu zuelako hip-hoplarien lehenengo lan hura.
1996, urtean bertan berriz elkartu zen, Mexikon Negu Gorriak-ek eginiko biraren harira. «Gu Lakandonara etorri berriak eta bera beste batzuekin joatekotan, denok Hotel Isabelen geunden» Mexikoko hiriburuan. Geroztik, Argentinara eginiko bisitaldi guztietan egon zen musikaria ekintzailearekin; azken aldiz, 2012an.
Bonafini eta Muguruza, Argentinan, 2012. urtean. / BERRIA
Azkenekoz, urriaren 20an egon zen Muguruza Buenos Airesen, eta orduan ere Maiatzako Plazako Amen Elkartearen egoitzan egon zen, han aurkeztu baitzuen Black is Beltza II: Ainhoa filma. «Baina jada Hebe oso gaixorik zegoen, eta ezin izan nuen agurtu». Maiatz asko pasatu dira 1994 hartatik. Baina ahotsak eta argazkiak geratzen dira, desagertutakoak gogoratzeko. Muguruzak atzo egin zion omenaldia Bonafiniri, Twitterren bidez. «Galtzen den borroka bakarra bertan behera uzten dena da».
]]>
<![CDATA[Xuti Gazte dinamikak «baratzea» jarri du Arrangoitzeko golf zelaian]]> https://www.berria.eus/albisteak/220936/xuti_gazte_dinamikak_baratzea_jarri_du_arrangoitzeko_golf_zelaian.htm Sat, 19 Nov 2022 11:26:03 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220936/xuti_gazte_dinamikak_baratzea_jarri_du_arrangoitzeko_golf_zelaian.htm Egipton COP27 klima larrialdiari buruzko NBE Nazio Batuen Erakundearen goi bileraren amaierarekin batera egin dute ekintza. Martxoan aurkeztu zuten gazteen mugimendu abertzale eta ezkertiarra, Uztaritzen (Lapurdi), eta «gero hobe baten alde» borrokatzera deitu zituzten gazteak. Uztailean, berriz, Euskal Herriaren independentzia aldarrikatu zuten, Irun eta Hendaia arteko mugan. Eta jende andana batu zuten Donibane Lohizunen (Lapurdi), Frantziaren besta egun nazionalaren harira eginiko protestan.]]> <![CDATA['Irulegiko eskuak' azalak bete ditu papereko prentsan, eta hariak sarean]]> https://www.berria.eus/albisteak/220736/039irulegiko_eskuak039_azalak_bete_ditu_papereko_prentsan_eta_hariak_sarean.htm Tue, 15 Nov 2022 11:49:33 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220736/039irulegiko_eskuak039_azalak_bete_ditu_papereko_prentsan_eta_hariak_sarean.htm Hariak arrakasta handia eduki du, eta, gaur eguerdirako, 13.000 aldiz baino gehiago bertxiotua zuten, eta ia 70.000 atsegite zituen. «Hau zoragarria da», idatzi du Kristina Killgrove AEBeko arkeologo eta dibulgaitzaileak Twitterren.
]]>
<![CDATA[Unibertso urruneko supernoba baten hiru irudi lortu ditu EHUko ikertzaile baten taldeak]]> https://www.berria.eus/albisteak/220506/unibertso_urruneko_supernoba_baten_hiru_irudi_lortu_ditu_ehuko_ikertzaile_baten_taldeak.htm Thu, 10 Nov 2022 09:23:48 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220506/unibertso_urruneko_supernoba_baten_hiru_irudi_lortu_ditu_ehuko_ikertzaile_baten_taldeak.htm
Ezkerrean, behaturiko supernoba.
Eztandaren gasa hoztu ahala, kolorez aldatzen da: hasieran, oso beroa da, eta urdinagoa da; gero, gorriagoa izaten da, tenperatura jaitsi ahala. Broadhursten taldeak argi urdina antzeman ahal izan du, leherketa gertatu eta ordu gutxira jaurtitakoa. Gero, argi berdea, bi egun geroagokoa. Eta, azkenik, argi gorria, eztandaren ondorengo zortzigarren egunekoa. Bat beharrean hiru irudi edukitzeak askoz informazio gehiago ematen du, eta aukera ematen du askoz xehetasun handiagoz jakiteko zer gertatu zen. Irudi horiei esker jakin ahal izan dute leherturiko izarra Eguzkia baino bostehun aldiz handiagoa zela, esaterako. Hubble espazio teleskopioak harturiko irudiak erabili dituzte ikerketan. Broadhurst EHUko Fisika Teorikoko departamenduko kidea da, Leioako campusean (Bizkaia). Galaxien formakuntza ikertu du; besteak beste, grabitateak eragindako lente efektuaren bidez. Esperientzia handia du teleskopio handiak eta sateliteak erabiltzen, eta Hubbleeko kamera aurreratuko taldeko kidea izan da. NASAk sari bat eman zion horregatik. Ingalaterrako Durham Unibertsitatean egin zen doktore.]]>
<![CDATA[Meta konpainiak langileen %13 kanporatuko ditu]]> https://www.berria.eus/albisteak/220501/meta_konpainiak_langileen_13_kanporatuko_ditu.htm Wed, 09 Nov 2022 16:59:12 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220501/meta_konpainiak_langileen_13_kanporatuko_ditu.htm <![CDATA[Mimi Parker musikaria hil da, 55 urterekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/220396/mimi_parker_musikaria_hil_da_55_urterekin.htm Mon, 07 Nov 2022 17:23:25 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220396/mimi_parker_musikaria_hil_da_55_urterekin.htm Euskal Herrian 2019ko ekainean jo zuen azkeneko aldiz, Miarritzen (Lapurdi), Anarirekin emandako kontzertu batean. 2020. urteko abenduan obarioetako minbizia diagnostikatu zioten, eta tratamendua hasi zuen iaz. Baina urte hasieran, Hey What diskoa aurkezteko bira bertan behera utzi behar izan zuten, Parkerren gaitzak okerrera egin baitzuen. Taldearen 13. diskoa da. Soinu bereziaz gain, taldeak ezohiko konfigurazioa izan du. Parkerrek perkusio tresna minimalista jotzen zuen, eta, askotan, zutik, Velvet Undergroundeko Moe Tuckerren estiloan. Horrez gain, ahots protagonista zen, Sparhawkekin batera. Steve Albini ekoizleak lan egin zuen haiekin 1996ko Transmission disko laburrean, eta Secret Name (1999) eta Things We Lost in the Fire (2001) luzeetan, eta musikaria gogoratu zuen atzo sare sozialetan. Parkerren «ahotsaren soinuak neure oroimenean egiten du oihartzun, eder eta zirraragarri».
]]>
<![CDATA[Euskaltzaindiak esku hartuko du Gasteizen latinezko izena jarri dioten haurraren kasuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/220247/euskaltzaindiak_esku_hartuko_du_gasteizen_latinezko_izena_jarri_dioten_haurraren_kasuan.htm Thu, 03 Nov 2022 18:02:57 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220247/euskaltzaindiak_esku_hartuko_du_gasteizen_latinezko_izena_jarri_dioten_haurraren_kasuan.htm Hazia neska, beraz, Zia gisa dago erregistratuta, epailearen erabakiz, baina gurasoek adierazi dute helegitea jarriko diotela erabakiari, eta kosta ahala kosta eutsiko diotela beren nahiari. Euskararen inguruko erabaki bitxiak eman dituzte hainbat epailek azken hilabeteotan. Otsailean, esaterako, Gasteizko beste epaile batek arrazoia eman zion hizkuntza eskakizunak ez betetzeagatik kaleratutako bitarteko funtzionario ohi bati, euskara «zaila» dela argudiatuta. Erabakia arrazoitzeko orduan, epaileak inongo oinarri linguistikorik ez zuen Interneteko atari batetik kopiatu zituen argudioak, hitzez hitz. Horrez gain, Euskaltzaindiak ere gaur kaleratutako idatzian gogorarazi du tarteka halakoak gertatzen direla erregistro zibiletan. Azaldu du normalean izenari atxikitako generoarekin sortzen direla arazoak, eta adierazi du Euskaltzaindiak 2018. urtean Espainiako Justizia Ministerioari «malgutasunez» jokatzeko eskatu ziola kasu horietan. Euskarazko izenenen aurka historian egon diren politikak gogora ekarri dituzte sare sozialetan, eta adibideak eman dituzte.
]]>
<![CDATA['Irati' filmaren barrukoak erakutsiko ditu Ramon Agirrek BERRIAn]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/028/003/2022-11-03/irati_filmaren_barrukoak_erakutsiko_ditu_ramon_agirrek_berrian.htm Thu, 03 Nov 2022 00:00:00 +0100 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/paperekoa/1923/028/003/2022-11-03/irati_filmaren_barrukoak_erakutsiko_ditu_ramon_agirrek_berrian.htm Irati filmean egin du lan, eta grabaketan gertaturiko pasadizoak kontatuko ditu, gaurtik aurrera, BERRIAn, horretarako propio sorturiko blog batean. Grabazioan kaier bat aldamenean eduki du beti aktoreak, eta horretan idatziz joan da gertaturikoak, edo bere buruan ibilitako hausnarketak.

VIII. mendean eta nafar Pirinioetan gertatzen da filmeko istorioa, eta euskal mitologiako pertsonaiak dira protagonistetako batzuk, pertsonaia historikoekin nahastuta. Borroka eszena ugari ditu filmak, eta horrek grabatzean sorturiko ezusteak eta bestelakoak kontatuko ditu Agirrek, besteak beste. Apaizarena egiten du Agirrek filmean, eta latinezko esaldiak euskarazkoekin tartekatzen ditu.

Filma urriaren 9an estreinatu zuten Sitgesko jaialdian, eta bi sari handi jaso zituen: ikusleen saria eta efektu berezirik onenen saria.

Lehen ere, kaieren bidez kontatu izan ditu Agirrek bere lanean eginikoak eta hausnarturiko. Iaz, esaterako, La casa de papel telesaileko bosgarren sasoia grabatzen Madrilen bizi izandakoen berri eman zuen, orduan ere BERRIAn. Aktore izateaz gain, Agirre aritu izan da idazle gisa, batez ere antzerkirako.]]>
<![CDATA[Israelek palestinarren kontra «apartheidaren krimena» egiten duela salatu dute bost Atzerri ministro ohik]]> https://www.berria.eus/albisteak/220006/israelek_palestinarren_kontra_apartheidaren_krimena_egiten_duela_salatu_dute_bost_atzerri_ministro_ohik.htm Thu, 27 Oct 2022 18:02:10 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/220006/israelek_palestinarren_kontra_apartheidaren_krimena_egiten_duela_salatu_dute_bost_atzerri_ministro_ohik.htm <![CDATA[Irango Poliziak tiro egin die manifestariei, milaka pertsona Aminiren hilobian bildu ostean]]> https://www.berria.eus/albisteak/219966/irango_poliziak_tiro_egin_die_manifestariei_milaka_pertsona_aminiren_hilobian_bildu_ostean.htm Wed, 26 Oct 2022 18:37:22 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/219966/irango_poliziak_tiro_egin_die_manifestariei_milaka_pertsona_aminiren_hilobian_bildu_ostean.htm Aminiren heriotzak protesta jendetsuak piztu ditu azken asteotan Irango ehun hiritan baino gehiagotan. Emakumeek kaleak hartu dituzte. Askok beren hijabak erre edo ilea moztu dute herrialdean indarrean den emakumeentzako janzkera kodea gaitzesteko. Protestak piztu zirenetik, 234 manifestari baino gehiago hil dituzte, 29 haur tartean, ehunka zauritu eta milaka atxilotu, giza eskubideen aldeko zenbait elkartek salatu dutenez. Hilerriko ekitaldiaren ostean, istiluak gertatu dira hiriko erdigunean, eta giza eskubideen aldeko taldeek esan dutenez, Irango Poliziak tiro egin die manifestariei Zindan enparantzan, eta negar gasa erabili du.
]]>
<![CDATA[Jocelyn Bell astrofisikaria 'honoris causa' doktore izendatuko du EHUk]]> https://www.berria.eus/albisteak/219874/jocelyn_bell_astrofisikaria_honoris_causa_doktore_izendatuko_du_ehuk.htm Tue, 25 Oct 2022 11:25:24 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/219874/jocelyn_bell_astrofisikaria_honoris_causa_doktore_izendatuko_du_ehuk.htm Jocelyn Bell Burnell: «Figura politiko nagusi batzuek ez diote errespeturik zientziari» Baina, gaztea eta emakumea izategatik, zientzialariak ez du duela gutxi arte jaso zegokion ohorea. Izan ere, munduari pulsarren lehenengo froga eman zion artikuluaren sinatzaile gisa agertzen bazen ere, Suediako zientziako akademiak Nobel saria eman zion Bell Burnellen tesi zuzentzaile Antony Hewishi, 1974an. Geroztik askok salatu dute Bell Burnellekin ez zutela behar bezala jokatu. Edonola ere, hark esan izan du ulertzen duela berari eman ez izana, orduan doktore ere ez zelako. Edonola ere, lan handia egin du geroztik emakumeak zientzian dagokion lekua har dezan. Horrez gain, zientzialari gisa lanean jarraitu du. Erresuma Batuko Errege Elkarteko eta Fisika Institutuko burua izan da, besteak beste. 2018. urtean Breakthrough saria irabazi zuen: ia hiru milioi euro. Dirutza osorik eman zuen fisikan dabiltzan emakumezko, gutxiengoetako eta errefuxiatu ikasleak laguntzeko. Athena Swan [Atenearen Beltxarga] egitasmoa sortu zuen, saria emateko emakumeen alde egiten duten unibertsitateei. Bihar, Bilbon Asteazkenean, 11:30ean izendatuko dute honoris causa doktore, Bilboko Bizkaia Aretoan. Aitor Zurimendi EHUko idazkari nagusiak izendapenaren berri ematen duen akta irakurriko du. Ruth Lazkoz fisikan doktoreak Bell Burnellen merezimenduen berri emango du. Ondoren, Bell Burnellek berak emango du hitzaldia. Azkenik, Eusko Jaurlaritzako Unibertsitate eta Ikerketako sailburuorde Adolfo Morais mintzatuko da, eta, gero, Eva Ferreira EHUko errektorea. EHUko abesbatzaren ahotsekin amaituko da ekitaldia.]]> <![CDATA[Zunda kamikazeak lortu egin du asteroidearen orbita aldatzea, NASAk baieztatu duenez]]> https://www.berria.eus/albisteak/219345/zunda_kamikazeak_lortu_egin_du_asteroidearen_orbita_aldatzea_nasak_baieztatu_duenez.htm Tue, 11 Oct 2022 11:50:34 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/219345/zunda_kamikazeak_lortu_egin_du_asteroidearen_orbita_aldatzea_nasak_baieztatu_duenez.htm Lurra Defendatzeko Programaren barruan pentsatu eta gauzatu zuten DART misioa. Dimorphos asteroidea ez dago Lurraren ibilbidean, eta ez dago hark planeta suntsitzeko arriskurik. Lurrarentzat arrisku izan daitezkeen asteroideak zaintzeko ATLAS sistemak dituen teleskopioekin ikusi ahal izan zuten DARTen talka, eta horrek eragin zuen hauts hodeia.
Iazko azaroaren 23an jaurti zuten DART zunda, Kaliforniatik (AEB). Asteroide Bikoitza Birbideratzeko Proba moduan euskaratu daiteke haren izena, baina dardo gisa itzul daiteke akronimoa. DARTek arazorik gabe egin zuen ia urtebeteko bidaia kamikazea. Didymos eta Dimorphos asteroide bikote bat dira, eta Eguzkiaren inguruan orbitatzen dute. Didymos da bikoteko asteroide nagusia: 780 metro pasatxoko diametroa du. Dimorphos haren inguruan biraka dabilen ilargitxoa da, ia 162 metroko diametrokoa. Beraz, esan daiteke zehaztasun handiko tiro ariketa bat egin dutela. DARTek 570 kilo zituen. Ilargiaren erditik 17 metrora jo zuen, segundoko 6,6 kilometroko abiadan. Krater bat sortu zuen, eta hauts hodei handi bat. Datuon bidez, kalkulatu ahalko dute etorkizunean nolako dardoa beharko den Lurra mehatxupean jartzen duen objektu bat desbideratzeko. Zundarekin batera bidaia egin duen Italiako Licia Cube sateliteak 50 kilometrotik ikusi eta neurtu zuen gertatutakoa. Gaur aurkeztu dituzte lehen ondorioak, baina, neurketa zorrotzak Hera zundak egingo ditu, bost urte barru. ESA Europako Espazio Agentziak 2024an jaurtiko du zunda, eta 2027. urtean helduko da. Orduan jakingo da, zorroztasun osoz, nola aldatu duen talkak asteroideen ibilbidea. ESA eta NASA 2015. urtetik ari dira elkarlanean AIDA programan, planeta asteroideen mehatxuetatik defendatzeko ]]>
<![CDATA[Fermin Muguruzaren eraginak euskal gazteak «bahituta» dauzkala idatzi du Savater filosofoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/219295/fermin_muguruzaren_eraginak_euskal_gazteak_laquobahitutaraquo_dauzkala_idatzi_du_savater_filosofoak.htm Mon, 10 Oct 2022 20:46:51 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/219295/fermin_muguruzaren_eraginak_euskal_gazteak_laquobahitutaraquo_dauzkala_idatzi_du_savater_filosofoak.htm hiru mila pertsonaren aurrean estreinatu zutelako Donostiako Zinemaldian, eta sarrera guztiak salduta zeudelako aste batzuk lehenagotik. Horrek erakusten du, Savaterren arabera, nolako «faltsifikazio historiko eta soziala» dagoen hainbat gazte euskaldunen pentsaeraren oinarrian. Horren eraginez, gazte horiek «herriaren etsai» gisa ikusten dute Ertzaintza, Guardia Zibila, «Espainia edo eskuina» gogora ekartzen duen pertsona edo erakunde oro, EHUko irakasle ohiaren arabera. «Euskal gaztediaren zati handi bat bahiturik dauzkate Antzinako Handiek, munstro politikoek, hemen Lovercraftengandik ez datozenak, baizik eta Muguruza bezalako jendearengandik». Abizena oker idatzi du, baina Howard Phillips Lovecrafti buruz ari da Savater, beldurrezko istorioengandik ezaguna den idazleaz. Horren ostean, EAJren kontra ere jo du Savaterrek, Espainiako erregearen jarrera gaitzesteagatik, eta Espainiako Gobernuaren aurka jotzeko baliatu ditu azken hitzak. «Azken batean, muguruzei esker, eta Pedro Sanchezen eta haren abere saldoaren eskrupulu ezari esker, EAEren etorkizun politikoa black, beltza [euskaraz, artikuluan] da oraindik ere». Muguruzak Savaterren artikulua aipatu du sare sozialetan. «Munstroen pare jarri nau, baina ez du gainditzen Manu Chaorekin eman nituen kontzertuak zapuzten saiatu zeneko hura», idatzi du zinemagileak. Izan ere, bertan behera utzi zuten abeslari frantziarrak euskaldunarekin 2003ko irailaren hasieran Malagan (Espainia) eman behar zuen kontzertua, Terrorismoaren Biktimen Elkartearen salaketa bat zela medio. Savaterrek debekua defendatu zuen Madrilgo El Pais egunkarian argitaraturiko zutabe batean; besteak beste, Muguruzaren eta Chaoren ideia politikoak ez direlako «haien kontu pribatu hutsa, baizik eta euren ikuskizunaren parte». ETAren indarkeria jendaurrean arbuiatu ez izana leporatu zion Savaterrek musikariari. Irailaren 30ean estreinatu zuten Black is Beltza 2: Ainhoa Hegoaldeko zinema aretoetan, eta filma ikustera joateko deia egin zuen zuzendariak BERRIAn. «Jendeak nahi badu gauzak euskaraz egin daitezela, bultzatu egin behar da, eta filma ikustera joan behar da». Interesgarria da, edonola ere, filmean Poliziaren eta narkotrafikoaren artean eginiko loturak asaldatu izana Savater. Izan ere, 1993. urtean, Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko teniente-koronelak salaketa jarri zion Muguruzaren Negu Gorriak taldeari, Gure Jarrera diskoko Ustelkeria kantuarengatik. Horretan, Muguruzak Kaki Arkarazo taldekideari kontatzen dio Euskaldunon Egunkaria-n irakurri duen albiste bat. Galindoren eta Intxaurrondoko kuarteleko droga trafikoaren arteko harremanaren ingurukoa da informazioa. Kalte ordaina emateko agindu zioten taldeari hasieran, eta debekatu egin zieten kantua zuzenean jotzea. Baina, 2000. urtean, Espainiako Auzitegi Gorenak errugabetzat jo zituen musikariak. Savaterrek hautsak harrotu zituen irailaren 10ean, egunkari horretan idatziriko beste zutabe batekin: zalantzan jarri zuen klima aldaketaren larritasuna. Besteak beste, adierazi zuen termometroak 53 gradura heldu zirela Donostian 1947. urtean -Savater bera jaio zen urtean-. Irakurle eta zientzialari askok haserre erantzun zuten, eta idazleari datu okerrak erabiltzea leporatu zioten, besteak beste. Zortzi egun geroago, egunkariko irakurlearen defendatzaileak artikulu bat idatzi behar izan zuen ika-mikaren inguruan, eta baieztatu zuen Savaterrek emaniko datua gaizki zegoela, Donostian neurturiko tenperaturarik beroena 42,7 gradukoa izan delako, eta iaz eta aurten bakarrik heldu direlako termometroak horretara.]]> <![CDATA[Moai eskultura erraldoiak hondatu ditu suak Pazko uhartean]]> https://www.berria.eus/albisteak/219179/moai_eskultura_erraldoiak_hondatu_ditu_suak_pazko_uhartean.htm Fri, 07 Oct 2022 20:04:54 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/219179/moai_eskultura_erraldoiak_hondatu_ditu_suak_pazko_uhartean.htm <![CDATA[Salatu dute litekeena dela Bardeako sutea Espainiako armadak sortu izana]]> https://www.berria.eus/albisteak/219074/salatu_dute_litekeena_dela_bardeako_sutea_espainiako_armadak_sortu_izana.htm Wed, 05 Oct 2022 14:43:17 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/219074/salatu_dute_litekeena_dela_bardeako_sutea_espainiako_armadak_sortu_izana.htm «Hauek dira Europa mailako kontserbazio bereziko eremu batean tiro poligono bat edukitzearen kalte larriak», adierazi du taldeak. Horien arabera, ez da ulertzekoa kontserbazio bereziko eremu batean tiro ariketak egitea. Suteak ingurumenean eragin dituen kalteak azaldu dituzte. Gogoratu dute ingurune horretan dagoela Portugalgo pirripioa (Chersophilus duponti) hegaztiaren Nafarroako populazio bakarrenetako bat. Horrez gain, landarediak, intsektuek eta anfibioek kalteak pairatuko zituztela adierazi dute. Espainiako Armadak benetako munizioa erabili izana salatu dute. «Leherkaririk gabeko maniobrak arriskutsuak badira, are arriskutsuagoak dira benetako munizioarekin eginikoak». Horrez gain, erakunde militarraren «erabateko isiltasuna» deitoratu dute, ez baitu informaziorik edo azalpenik eman gertatutakoaren inguruan. Halako maniobrek bakerik ez dakartela adierazi dute, eta «gerraren suak eraginikoak itzaltzeko diru publikoa erabili behar izana» gaitzetsi dute. Konponbidea eskatu diete Bardeako batzarrari eta Espainiako Defentsa Ministerioari, eta lan gehiago egiteko Nafarroako Gobernuari eta Aragoikoari (Espainia), «populazioak pairatzen duen arriskuarengatik». Poligonoa desegiteko eskatu dute, «bakea bultzatzeko», eta «Bardearen ingurumen balio handiak» babesteko. EAJren galdera Gaia Espainiako Kongresura heldu da gaur. EAJko diputatu Joseba Andoni Agirretxeak galdera aurkeztu du, Espainiako Gobernuak azal dezan sutea Espainiako Armadaren maniobrek eragin ote zuten. «Benetako sua erabili zuten Bardean data horietan? Egokia iruditzen zaio Gobernuari maniobrak egitea kontserbazio gune berezi batean, UNESCOk Biosferaren Erreserba izendaturikoan?», galdetu dute jeltzaleek.]]>