<![CDATA[Edu Lartzanguren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 28 May 2022 05:23:53 +0200 hourly 1 <![CDATA[Edu Lartzanguren | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Marten hautsa nola harrotzen den azaldu du EHUko zientzialari talde batek]]> https://www.berria.eus/albisteak/213864/marten_hautsa_nola_harrotzen_den_azaldu_du_ehuko_zientzialari_talde_batek.htm Thu, 26 May 2022 15:37:59 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213864/marten_hautsa_nola_harrotzen_den_azaldu_du_ehuko_zientzialari_talde_batek.htm Iazko otsailaren 18an heldu zen Perseverance ibilgailu autonomoa Marteko Jezero kraterrera. MEDA (Marteko Ingurumenaren Dinamiken Aztergailua) tresnak eguraldiaren inguruko parametroak neurtzen ditu, tartean haizearen abiadura eta norabidea, tenperatura eta hezetasuna. Horrez gain, atmosferan dauden partikulen tamaina eta kopurua neurtzen ditu. Haren helburuetako bat da gizakien esplorazioa prestatzea, eguneroko eguraldiaren berri eta Marteko erradiazio eta haizeen inguruko informazioa emanez. Izan ere, Marteko ingurumen baldintzen inguruko informazio zehatza ezinbestekoa litzateke astronauten bizitza bermatzeko. Baina norbait hara bidali bitartean, tresna hasi da datuak ematen.
Zurrunbilo bat, Marteko Jezero kraterrean. Lurrean, 'Perseverance' ibilgailuaren gurpilen markak.
MEDAri esker aztertu dute hautsaren zikloa planeta gorrian. INTA-Astrobiologia Zentroak garatu zuen estazioa Madrilen, EHUko Zientzia Planetarioen Taldearen laguntzarekin. Agustin Sanchez Lavega katedratikoaren zuzendaritzapean aritu dira Ricardo Hueso eta Teresa del Rio-Gaztelurrutia irakasleak eta Asier Munguira doktoregaia. Laurek sinatzen dute berriki Science Advances aldizkariak argitaratu duen artikulua, nazioarteko lankideekin batera. «Esan dezakegu orain hasi garela ulertzen zer baldintza behar diren Marteko gainazaleko hautsa harro dadin. Eta hori funtsezko elementua da; izan ere, planeta gorriaren hauts zikloak lagundu egingo digu Marteko meteorologia orokorra hobeto ulertzen», adierazi du Ricardo Hueso ikertzaileak, EHUk zabalduriko oharrean. Marteko atmosferak Lurrekoak baino 150 aldiz dentsitate gutxiago du, eta haren presioa Lurrekoaren %1a da. Horrez gain, grabitatea askoz txikiagoa da (%38), planeta gorriak masa txikiagoa duelako. Alegia, 70 kiloko gizaki batek 26,6 kilo pisatuko lituzke han. Alde horrek guztiz baldintzatzen du hautsa nola harrotzen den han. Baina Marteko airean flotatzen dabilen hautsak ere eragina du hango atmosferaren tenperaturan. Hauts zurrunbiloak oso ohikoak dira Jezero kraterrean, ikertzaileek ondorioztatu dutenez, eta haize boladek hauts kopuru handiak altxatzen dituzte. Eguneko eta gaueko haizeak ezberdinak dira, gainera. Egunean, hau da, Eguzkiak kraterra argitzen duenean, haren azala eta atmosfera berotzen ditu. Horren ondorioz, haizeak bizitu egiten dira, eta gorantz egiten dute, zirimoletan. Gauean, berriz, hoztu egiten dira, eta beherantz egiten dute. «Haize korronte horien eta gainazalaren arteko interakzioak sortzen ditu hautsa kopuru handiak altxatzeko fenomenoak», esan du Huesok. Gailuak planetan igarotako lehenengo 216 soletan (Marteko egunak) halako lau zirimola pasatu dira Perseverance-ren gainetik egunero, batez bestean, eta horietako laurden bat inguru tamainako hauts zurrunbiloak izatera heldu dira. Zurrunbilo ez diren haize ufada handiak gutxiagotan gertatzen dira, baina haiek baino askoz eremu zabalagoak harrotzen dituzte. Marteko lehenengo soinuak EHUko ingeniariek Perseverance ibilgailuan eginiko lana albiste izan da aste honetan Nature aldizkarian, eta hura ere hango atmosferan gertaturiko mugimenduekin lotuta. Izan ere, Marten jasotako soinuak bildu dituzte In situ grabaturiko Marteko soinu paisaia artikuluan. EHUko IBEA taldeak hartu du parte ikerketan, besteak beste, Juan Manuel Madariaga katedratikoak eta beste ikerketaren egiletako batek: Munguirak. Orain arte ez dituzte inoiz grabatu Marten gizakiek entzun dezaketen tarteko frekuentziarik, hau da hogei hertzetik gorakoak. Ondorioztatu dutenez, soinu iturri berak askoz zarata gutxiago ateratzen du Marten, hogei dezibel gutxiago, zehazki. Horrez gain, soinua askoz gehiago moteltzen da han bidaiatzen duenean, atmosferak dentsitate baxuagoa duelako. Ideia bat egiteko, konparatu nola bidaiatzen duen soinuak itsasoan eta airean, Lurran bertan. Itsasoko ura airea baino dentsoagoa denez, soinua airean baino azkarrago bidaiatzen da han, eta askoz urrutiago heltzen da. Baleak eta itsasoko beste animalia batzuk horretaz baliatzen dira elkarrekin oso urrutitik komunikatzeko. Perseverance ibilgailuko SuperCam kamerak daukan mikrofonoa erabili dute hango soinua ikertzeko. BERRIAk 2019ko irailean elkarrizketatu zituen SuperCam kamera garatu zuten NASAko ikertzaile Roger Wiens eta Samuel Clegg. ]]>
<![CDATA[Marten hautsa nola harrotzen den azaldu dute EHUko zientzialariek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/008/001/2022-05-26/marten_hautsa_nola_harrotzen_den_azaldu_dute_ehuko_zientzialariek.htm Thu, 26 May 2022 00:00:00 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/paperekoa/1889/008/001/2022-05-26/marten_hautsa_nola_harrotzen_den_azaldu_dute_ehuko_zientzialariek.htm
Urtebete inguru eman du Marteko atmosfera ikertzen EHUren Bilboko Ingeniaritza Eskolako Zientzia Planetarioen Taldeak. Horretarako, Perseverance ibilgailuko MEDA estazio meteorologikoa erabili dute. Iazko otsailaren 18an heldu zen Perseverance Marteko Jezero kraterrera.

MEDA tresnak (Marteko Ingurumenaren Dinamiken Aztergailua), besteak beste, haizearen abiadura eta norabidea neurtzen ditu, tenperatura, hezetasuna, eta atmosferan dauden partikulen tamaina eta kopurua. Haren helburuetako bat gizakien esplorazioa prestatzea da, eguneroko eguraldiaren eta Marteko erradiazio eta haizeen inguruko informazioa emanez. Izan ere, Marteko ingurumen baldintzen inguruko informazio zehatza ezinbestekoa litzateke astronauten bizitza bermatzeko.

MEDAri esker aztertu dute hautsaren zikloa planetan. INTA astrobiologia zentroak garatu zuen estazioa Madrilen, EHUko Zientzia Planetarioen Taldearen laguntzarekin. Agustin Sanchez Lavega katedratikoaren zuzendaritzapean aritu dira Ricardo Hueso eta Teresa del Rio-Gaztelurrutia irakasleak, eta Asier Munguira doktoregaia. Laurek sinatzen dute Science Advances aldizkariak argitaratu duen artikulua, nazioarteko lankideekin batera.

«Esan dezakegu orain hasi garela ulertzen zein baldintza behar diren Marteko gainazaleko hautsa harro dadin. Planeta gorriaren hauts zikloak lagunduko digu Marteko meteorologia orokorra hobeto ulertzen», adierazi du Ricardo Hueso ikertzaileak, EHUk zabalduriko oharrean.

Marteko atmosferak Lurrekoak baino 150 aldiz dentsitate txikiagoa du, eta haren presioa Lurrekoaren %1 da. Horrez gain, grabitatea askoz txikiagoa da (%38), planeta gorriak masa txikiagoa duelako. Alegia, 70 kiloko gizaki batek 26,6 kilo pisatuko lituzke han. Alde horrek guztiz baldintzatzen du hautsa nola harrotzen den han. Baina Marteko airean flotatzen dabilen hautsak ere eragina du hango atmosferaren tenperaturan.

Hauts zurrunbiloak oso ohikoak dira Jezero kraterrean, ikertzaileek ondorioztatu dutenez. Eguneko eta gaueko haizeak ezberdinak dira, gainera. Egunean, hau da, Eguzkiak kraterra argitzen duenean, haren azala eta atmosfera berotzen ditu. Horren ondorioz, haizeak bizitu egiten dira, eta gorantz egiten dute, zirimoletan. Gauean, berriz, hoztu egiten dira, eta beherantz egiten dute. «Haize korronte horien eta gainazalaren arteko interakzioak sortzen ditu hauts kopuru handiak altxatzeko fenomenoak», esan du Huesok.

Gailuak planetan igarotako lehenengo 216 soletan (Marteko egunak), halako lau zirimola pasatu dira Perseverance-ren gainetik egunero, batez beste, eta horietako laurdenak inguru hauts zurrunbilo handi samarrak izan dira. Zurrunbilo ez diren haize ufada handiak gutxiagotan gertatzen dira, baina haiek baino askoz eremu zabalagoak harrotzen dituzte.

Lehenengo soinuak

EHUko ingeniariek Perseverance ibilgailuan eginiko lana albiste izan da aste honetan Nature aldizkarian, eta hura ere hango atmosferan gertaturiko mugimenduekin lotuta. Izan ere, Marten jasotako soinuak bildu dituzte In situ grabaturiko Marteko soinu paisaia artikuluan.

EHUko IBEA taldeak hartu du parte ikerketan, besteak beste Juan Manuel Madariaga katedratikoak eta ikerketaren beste egileetako batek: Munguirak.

Orain arte ez dute inoiz grabatu Marten gizakiek entzun dezaketen tarteko frekuentziarik; hau da, 20 hertzetik gorako soinurik. Ondorioztatu dutenez, soinu iturri berak askoz zarata txikiagoa ateratzen du Marten: 20 dezibel gutxiago, zehazki. Horrez gain, soinua askoz gehiago moteltzen da han bidaiatzen duenean, atmosferak dentsitate txikiagoa duelako.]]>
<![CDATA[Frankistak goraipatzen zituen plaka bat kendu dute Donostiako Polloe hilerritik]]> https://www.berria.eus/albisteak/213872/frankistak_goraipatzen_zituen_plaka_bat_kendu_dute_donostiako_polloe_hilerritik.htm Wed, 25 May 2022 09:22:34 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213872/frankistak_goraipatzen_zituen_plaka_bat_kendu_dute_donostiako_polloe_hilerritik.htm frankisten artean gutxienez haien hamazazpi biktima daude han hobiraturik, haien sendiek jakin gabe.]]> <![CDATA[Pestizidarik arriskutsuenen zantzua duen fruta %53 areagotu da azken bederatzi urteotan Europan]]> https://www.berria.eus/albisteak/213820/pestizidarik_arriskutsuenen_zantzua_duen_fruta_53_areagotu_da_azken_bederatzi_urteotan_europan.htm Tue, 24 May 2022 09:38:46 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213820/pestizidarik_arriskutsuenen_zantzua_duen_fruta_53_areagotu_da_azken_bederatzi_urteotan_europan.htm <![CDATA[Baliteke «luze» jotzea Nafarroako 150 udalek pairaturiko zibererasoa konpontzeak]]> https://www.berria.eus/albisteak/213770/baliteke_luze_jotzea_nafarroako_150_udalek_pairaturiko_zibererasoa_konpontzeak.htm Mon, 23 May 2022 09:43:48 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213770/baliteke_luze_jotzea_nafarroako_150_udalek_pairaturiko_zibererasoa_konpontzeak.htm <![CDATA[Astelehenean libre geratuko da Izaskun Lesaka presoa, baldintzapean]]> https://www.berria.eus/albisteak/213711/astelehenean_libre_geratuko_da_izaskun_lesaka_presoa_baldintzapean.htm Sat, 21 May 2022 10:33:22 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213711/astelehenean_libre_geratuko_da_izaskun_lesaka_presoa_baldintzapean.htm <![CDATA[George W. Bushek Irakeko inbasioa gaitzetsi du... zera, Ukrainakoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/213609/george_w_bushek_irakeko_inbasioa_gaitzetsi_du_zera_ukrainakoa.htm Thu, 19 May 2022 15:21:35 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213609/george_w_bushek_irakeko_inbasioa_gaitzetsi_du_zera_ukrainakoa.htm George W. Bushek Irakeko inbasioa gaitzetsi du... zera, Ukrainakoa «Errusiako hauteskundeak iruzurra dira. Aurkari politikoak espetxean sartzen dituzte, edo, bestela, galarazten diete bozetan parte hartzea», adierazi du Bushek. Gaineratu du horren ondorioz Errusian ez dagoela boterearen gaineko kontrolik. «Eta gizon bakar batek erabakitzen du justifikaziorik gabeko inbasio bortitza abiatzea Iraken kontra... Zera... Ukraina esan nahi nahi dut». Adierazitakoak duen esan nahiaz jabetuta, bere akatsari barre egin nahi izan dio orduan, eta bere adinari egotzi dio bi inbasioak nahastu izanak. 75 urte ditu, 1946 uztailaren 6an jaio baitzen. Ikusi gehiago: Turkiak oztopatu egin du Finlandia eta Suedia NATOra batzeko lehen pausoa 2003an, Irak inbaditzeko agindua eman zuen Bushek. Tony Blair Erresuma Batuko lehen ministroaren eta Jose Maria Aznar Espainiako gobernuburuaren sostenguarekin. Herrialdean suntsipen handiko armak zeudela erabili zuten aitzakiatzat. Gero, Nazio Batuen Erakundeak ondorioztatu zuen herrialdean ez zegoela halako armarik. Ez dago zehazki jakiterik zenbat pertsona hil zituen Iraken inbasioak eta zortzi urteko okupazioak, datu ofizialik ez dagoelako, baina, hainbat erakundek eginiko kalkuluen arabera, litekeena da 100.000-1.200.000 inguru izatea.]]> <![CDATA[Mariupolen gotorturiko Ukrainako soldaduak atera dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/213499/mariupolen_gotorturiko_ukrainako_soldaduak_atera_dituzte.htm Tue, 17 May 2022 10:12:23 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213499/mariupolen_gotorturiko_ukrainako_soldaduak_atera_dituzte.htm <![CDATA[Donostiako mausoleo frankistan antifaxisten gorpuak daudela ondorioztatu du Aranzadik]]> https://www.berria.eus/albisteak/213461/donostiako_mausoleo_frankistan_antifaxisten_gorpuak_daudela_ondorioztatu_du_aranzadik.htm Mon, 16 May 2022 14:52:02 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213461/donostiako_mausoleo_frankistan_antifaxisten_gorpuak_daudela_ondorioztatu_du_aranzadik.htm biktimen aztarnak haien senideen eskuetan jartzeko ekinbideak. Donostiako Udalak jakin nahi zuen Polloekoak legea urratzen ote duen, eta Aranzadiri txosten zientifikoa egiteko eskatu zion azaroan, Bucesek kontatu duenez. Ikertzaile lana hasi zuten orduan historialariek. Donostiako artxibora joan ziren, eta han ikusi zuten mausoleoa gerra amaitu bezain pronto eraiki zutela. Baina, horrez gain, 1960ko hamarkadako agiri bat topatu zuten: «Horretan, Gipuzkoako gobernadore zibilak udalari galdetzen dio zenbat matxino zeuden han lurperaturik, haien gorpuzkiak Madrilgo Erorien Haranera eramateko». Bucesen taldeak aurkitu duenez, hilerriko langile bakoitzari bere txostena egiteko eskatu zioten. Hobian lurperaturiko 121 pertsonaren izen zerrenda osatu zuten langileek. Zerrenda hori hartuta, historialariek izenak banan-bana aztertu dituzte, eta ikusi dute horietako gutxienez 17 miliziano anarkista, komunista eta sozialistak zirela, Donostia tropa faxistetatik defendatzera joandakoak. Alfabetikoki eman dituzte haien izenak: Pedro Arriola San Pedro, Severiano Asarta Imaz, Narciso de Santos Herrero, Lorenzo Etxarri Isasa, Marcos Galluralde Elejalde, Camilo Ibañez Azkoaga, Manuel Inoriza Sagarminaga, Francisco Irazabal Saez, Alvaro Izurza, Jose Lage Iza, Luis Larrea Lopez de Ipiña, Ambrosio Narbaiza Sarasketa, Pedro Olmedo Paumero, Clemento Queipo, Eusebio Serrano Alvarez, Benito Uranga Balanzategi, eta Eloy Zufiaurre Garcia. Kanposantuaren ekialdean dago hobia, harrizko gurutze handi baten azpian. Horretan plaka bat dago testu honeekin: Espainiaren eta Jainkoaren idealak defendatzeagatik hil zituztenen oroigarri. Lurperaturikoen izen-abizenak agertzen dira. Gehienak poliziak militarrak edo guardia zibilak ziren. Gainerakoen nortasunaren zantzurik ez da ageri, ordea. Zer dela-eta lurperatu zituzten mausoleo frankistan? Erorien Haranean bezala antifaxisten gorpuzkiak erabili nahi izan zituzten gainditu beharreko anai-arreben arteko gerraren kontakizuna eraikitzeko? Bucesen aburuz, ez. Azalpena askoz sinpleagoa eta arruntagoa litzateke: «1940an Polloeko langileek hainbat hobitatik atera zituzten gorpuak, eta mausoleoan sartu zituzten. Leku faltarengatik, neure ustez. Haiek ez zekiten zein zen hildako bakoitzaren filiazio politikoa». Beraz, 17 baieztatuta daude. Beste 14, ordea, zalantzan daude, «informazio kontraesankorra» dagoelako, hau da, ez dagoelako argi norekin borrokatu ziren gerran. Historialariak gogoratu duenez, milizia antifaxistetan harrapaturiko asko, gero frankisten tropekin aritzera behartu zituzten. «Hilez gero, haiei ere Espainia eta jainkoarengatik hila jartzen zieten». Honako hauek dira: Pedro Aramendia Laca, Manuel Arconilla Vega, Manuel Baez Machuca, Etura abizeneko bat (ez dago informazio gehiago), Juan Herren Aller, Santos Lopez Pinto, Rogelio Miranda, Juan Ortiz de Zarate Urbina, Rodrigo Perez Santamaria, Pedro Samper, Fernando San Saturnino Torre; Cesareo San Sebastian Zubiarrain, Julian Sanchez Sola eta Luis Tapia. Omenaldi frankistak Polloeko panteoiak eman du zeresana azken urteotan. 2017an Donostiako zenbait bizilagunek salatu zuten azaroaren 2an Espainiako Armadako eta Guardia Zibileko hainbat kidek ekitaldia egin zutela mausoleo frankistaren aurrean, eta loreak utzi zituztela han. Horren inguruan galdera egin zion Espainiako Gobernuari Jon Inarritu EH Bilduko senatariak. «Huts bat izan zen? Zergatik egin zuten hori?», galdetu zuen. Madrilgo Gobernuak baieztatu zuen «aberriarengatik eroritakoen eguna» ospatu zutela 23 militarrek eta 5 guardia zibilek Polloeko hilerrian, baina ez zuen argitu zergatik aukeratu ote zuten frankisten aldeko oroigarria horretarako. «Udalari esan diogu plaka ez datorrela bat Oroimen Historikoaren Legearekin», adierazi du Bucesek. «Baina guk txosten teknikoa egin dugu, eta Udalak hartu beharko du neurria». Eneko Goia EAJko alkateak gaurko agerraldian esan duenez, Donostiako Udala da panteoiaren jabea, eta berehala kenduko dutela frankisten omenezko plaka. Horrez gain, gero alderdiekin hitz egingo duela panteoiarekin zer egin erabakitzeko. Ikertzaileek jarraituko dute zalantzan dauden kasuak argitzen saiatzen. Biktimen izenak zabaltzea nahi dute, senideren bat agertuko ote den esperoan, gorpuzkiak jasotzeko, edo euren senideen inguruko informazioa emateko. «Irekiko da aukera gorpuzkiak ateratzeko».]]> <![CDATA[Izagirre gudariaren hezurrak jaioterrira itzuli dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/213450/izagirre_gudariaren_hezurrak_jaioterrira_itzuli_dituzte.htm Mon, 16 May 2022 11:56:36 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213450/izagirre_gudariaren_hezurrak_jaioterrira_itzuli_dituzte.htm «85 urte geroago, baina tokatzen zitzaion lekura bueltatu da», esan dio berriki BERRIAri. Gabiriaren gorpuzkiak topatzea eta herrira itzultzea ez da lan erraza izan. Orain dela gutxi arte, inor gutxik zekien non zeuden. Iñigo Santxo abokatua hasi zen Jose Apaolaza bere bikotekidearen osabaren bila, eta ikerketa eginez lortu zuen horiek aurkitzea. Atzoko ekitaldian egon zen Santxo. Santxok jakin zuen gudarietako baten gorpuzkiak Derioko hilerrian lurperatu zituztela, eta handik hamabost urtera haren gorpua hezurtegi komunera bota zutela, familiari ezer esan gabe. Hari horri tiraka lortu dute, azkenean, gabiriarren hezurrak topatzea eta identifikatzea. Maiatzaren 9an omenaldia egin zieten Bizkargi egunean. Tomas Rubinenak, gaur Tomas Rubin Marin gudariaren gorpuzkiak gaur utziko dituzte haren senideen esku. EAE-ANV Eusko Abertzale Ekintzarekin borrokatu zen, eta 31 urterekin hil zen, Legutioko (Bizkaia) gudan jasaniko zaurien eraginez. Amorebietako (Bizkaia) ospitale militarrean hil zen, 1936ko abenduaren 3an. Haren gorpua Bilboko Begoñako hilerrira eraman zuten, baina haren senideek ez dute urte luzez jakin zehazki non zegoen lurperatuta. Aurtengo urtarrilaren amaieran, berriz, haren gorpuzkiak atera zituzten lur azpitik. 1936ko gerran eta ondorengo urteetan hildako 60 lagunen gorpuzkiak berreskuratzeko lanean jarraitzen dute Begoñako hilerrian.]]> <![CDATA[Hamar pertsona hil dituzte AEBetan, eraso arrazista batean]]> https://www.berria.eus/albisteak/213442/hamar_pertsona_hil_dituzte_aebetan_eraso_arrazista_batean.htm Sun, 15 May 2022 10:00:43 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213442/hamar_pertsona_hil_dituzte_aebetan_eraso_arrazista_batean.htm
Beste bi pertsona zauriturik daude, baina haien biziak ez daude arriskuan. Lekukoen arabera, 70 tiro baino gehiago egin zituen erasotzaileak. Denda beteta zegoen. Sarraskia egin ondoren Poliziak inguratu zutenean, armak lurrean utzi zituen. Joe Biden presidenteak agiri bat plazaratu du, eta ez du zalantzarik izan erasoa «arrazakeriak eragindako gorroto krimen» gisa kalifikatzeko. «Ahal dugun guztia egin behar dugu gorrotoak bultzaturiko etxeko terrorismoa gelditzeko».]]>
<![CDATA[Finlandiak NATOn sartzeko eskatuko duela ofizialki baieztatu dute presidenteak eta lehen ministroak]]> https://www.berria.eus/albisteak/213443/finlandiak_naton_sartzeko_eskatuko_duela_ofizialki_baieztatu_dute_presidenteak_eta_lehen_ministroak.htm Sun, 15 May 2022 09:53:21 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213443/finlandiak_naton_sartzeko_eskatuko_duela_ofizialki_baieztatu_dute_presidenteak_eta_lehen_ministroak.htm Finlandia NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundean sartzearen alde agertu ziren bi agintariak maiatzaren 12an. «Berandu baino lehen, Finlandiak NATOn sartzeko eskatu behar du», esan zuten biek batera atera zuten oharrean. Errusiak Ukraina inbaditu izanak kezka eragin du inguruko beste herrialde batzuetan, eta Vladimir Putin Errusiako presidentearen zenbait adierazpenek areagotu egin dute kezka hori. «Errusiaren mehatxua sentitzen dugu, eta ez dut uste mehatxu hori erabat desagertu denik. Finlandiak ez du inoiz egin bere defentsa murrizteko urratsa; segurtasuna oso serio hartu dugu beti. Buru-belarri ari gara geure burua defendatzen. Baina, jakina, gure aliatuekin batera egin nahiko genuke», esan zuten orduan. Errusiak eta Finlandiak 1.340 kilometroko muga dute. Suediako sozialdemokratek ere bai Suedian agintean den alderdi sozialdemokratak ere sostengua eman dio herrialdea NATOn sartzeari, hamarkada luzeko neutraltasuna baztertuta. Magdalena Andersson lehen ministroak adierazi du egun gutxiren buruan aurkeztuko dutela eskaera ofiziala. Bi gobernuon mugimendua ikusita, herrialdeok aliantzan azkar sartuko direla esan du Alemaniako Atzerri ministro Annalena Baerbockek gaur Berlinen. Gaineratu duenez, ez da «epe gris» bat egongo, haien segurtasuna arriskuan ez jartzeko. «Ezin da egon fase bat zeinean ez dagoen argi zein den herrialdeon estatutua, eta horregatik dena prestatu dugu erabakia oso azkar berresteko». Azken orduetan, ordea, Turkia agertu da oztopo nagusi gisa Finlandia eta Suedia NATOn sartzeko prozesuan. Turkiako presidente Recep Tayyip Erdoganek ostiralean adierazi zuen ez dela herrialdeok NATOko kide izatearen aldekoa, politikari erbesteratu ugari hartzen dituztelako; besteak beste, Turkiak jazartzen dien PKK Kurdistango Langileen Alderdiko eta DHKP-C Herria Askatzeko Alderdi-Fronte Iraultzaileko kideak. Turkia 1952tik dago aliantza militarrean, eta horrek esan nahi du Ankarak betoa jarri ahal diela erakundean sartzeko eskaerei.]]> <![CDATA[Volleringek irabazi du Itzulia, hiru etapetan nagusituta]]> https://www.berria.eus/albisteak/213445/volleringek_irabazi_du_itzulia_hiru_etapetan_nagusituta.htm Sun, 15 May 2022 09:45:38 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213445/volleringek_irabazi_du_itzulia_hiru_etapetan_nagusituta.htm «Espero dut indartsuena ni izatea», esan zion BERRIAri Demi Vollering SD Worxeko txirrindulariak ostiralean. Euskal Herriko Itzuliko lehenengo etapa irabazi berritan. Eta hala izan da. Erabat nagusitu da txirrindulari herbeheretarra, etapa guztiak irabazita. Lehenengo bi etapetan, talde lanen estrategia erabili du Volleringek, txirrindulari gutxiko ihesaldietan. Gaurkoan, ordea, bere kabuz eta bakarrik heldu da Donostiako Bulebarrera. Helmugarako zortzi kilometro behar zirela ihes egin du, Murgil tontorrerako aldapa igotzen. Zortzi laguneko talde bat gidatzen ari zen orduan, baina, aldapa handiaz baliatuta, denak atzean utzi ditu, eta ordutik inork ezin izan dio jarraitu. Irabazlearengandik 15 segundora sartu dira jarraitzaileak, hamar txirrindulariko taldean. Lasterketaren podium orokorrera, Volleringekin batera, Pauliena Rooijakkers (Canyon) herbeheretarra igo da bigarren postuan (47 segundora), eta Kristen Faulkner estatubatuarra (BikeExchange) hirugarren postuan (60 segundora). Mugimendu handia egon da lasterketan, Volleringek ihesaldia egin arte. Morgane Coston bretoiak ihesean aritu da hamar kilometroz, Murgileko igoeraraino, Shirin van Anrooij (Trek) eta Jeanne Korevaar (Liv) herbeheretarrekin batera.]]> <![CDATA[Israelgo armadak Xireen Abu Akleh kazetaria hil duela salatu du Al Jazeerak]]> https://www.berria.eus/albisteak/213226/israelgo_armadak_xireen_abu_akleh_kazetaria_hil_duela_salatu_du_al_jazeerak.htm Wed, 11 May 2022 12:50:12 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213226/israelgo_armadak_xireen_abu_akleh_kazetaria_hil_duela_salatu_du_al_jazeerak.htm <![CDATA[Jada 31 dira Habanako Saratoga hoteleko leherketan hildakoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/213140/jada_31_dira_habanako_saratoga_hoteleko_leherketan_hildakoak.htm Mon, 09 May 2022 12:26:13 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213140/jada_31_dira_habanako_saratoga_hoteleko_leherketan_hildakoak.htm <![CDATA[Bilboko hilketekin lotutako «sei kasu» ikertzen ari direla esan du Erkorekak]]> https://www.berria.eus/albisteak/213045/bilboko_hilketekin_lotutako_sei_kasu_ikertzen_ari_direla_esan_du_erkorekak.htm Fri, 06 May 2022 18:49:01 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213045/bilboko_hilketekin_lotutako_sei_kasu_ikertzen_ari_direla_esan_du_erkorekak.htm Erkorekak esan du saiatzen ari direla susmagarriak «daturen bat eman» dezan. Edonola ere, atxilotutakoa «informazioa ematen» ari dela gaineratu du. Eskatu du presiorik ez egiteko ikerketa azkartzeko, «zuhurtzia handiz» jokatzen ari direlako. «Lana koordinatua da, eta zorrotza, eta emaitzak ditu». «Kasu bat daukagu esku artean ustezko homizidioarena, eta kasu horretan badaude froga toxikologikoak bermatuta», esan du sailburuak. Horrez gain, badituzte beste bi ustezko homizidio saiakera, eta beste hiru kasu ikertzen ari dira. Sei kasu ikertzen ari dira denera. Kasu guztiak «hari berekoak» ote diren aztertzen ari dira, Fiskaltzarekin eta Bilboko instrukzio epaitegiarekin batera. Zenbait hedabidek zabaldu zutenez, Irungo komisarian aurkeztu zuen bere burua gizonak atzo, bere kontrako karguak ukatu zituen, eta «ikerketan laguntzeko» prest agertu zen. Ertzaintzak ez du halakorik baieztatu, ezta gezurtatu ere. Ordurako zenbait hedabidek emana zuten hilketen ustezko egilearen identitatearen berri, eta haren argazki bat ere zabaldua zuten. Printzipioz bi hilketarekin erlazionatzen dute gizona, baina zantzuak badira gutxienez beste birekin ere lotzeko. Harekin harremanak izateko kontaktuetarako aplikazio baten bidez jartzen zen harremanetan biktimekin, ikerketak aurrera egin ahala argitu dutenez. Nelson David M.B. gisa identifikatu du Ertzaintzak gizonezkoa. Zabaldu dutenez, 25 urte ditu, eta kolonbiarra da. Iruzurra egiteagatik aurrekariak ditu. Lehen ere atxilotuta egon da, baina larriak ez diren delituengatik. Bi urtez Bilbon bizi izan zen, baina Herrialde Katalanetan ere ibili zen, eta han Bilbokoa bezalako kasuak gertatu ote diren ikertzen ari dira. Iaz, Espainiako agintariek kanporatzeko agindua eman zuten haren kontra. Hainbat hedabidek zabaldu dutenez, kreditu txartelen bidezko iruzurrarengatik atxilotu zuten. Bikotekideei kontuetatik dirua ateratzen zien, ohartzen ez zirenean, euren txartelak erabilita. Ertzaintza haren atzetik zebilen abendutik, baina atxilotzeko agindua martxoan eman dute azkenean. Susmoa dute gizonezkoekin harremanetan jartzeko aplikazioetan harremanetan jarri zen beste bi gizonen heriotzarekin ere lotuta dagoela gizonezko hori. Izan ere, antzeko heriotzak izan ziren. Madrilen eta Valentzian (Herrialde Katalanak) ere ari dira susmagarriari buruz ikertzen, Efek zabaldu duenez, ez baitute baztertzen han beste delitu batzuk ere egin izana. Joan den urteko irailetik urrira bitartean hilda agertutako kasuekin lotzen dute. Hasieran, familiartekoek eta Poliziak pentsatu zuten denak modu naturalean hil zirela. Ikerketak aurrera egin ahala egiaztatu zuten guztiek erabili zutela gizonezkoekin harremanak izateko Wapo aplikazioa, eta hil ondorengo egunetan dirua desagertu zen gizon horien kontu korrontetik. Eferen arabera, susmagarriak bere objektu pertsonalak eta substantzia estupefazienteak zituen motxila bat utzi zuen Bilboko Alde Zaharreko etxe batean, eta horrek erraztu du haren identitatea jakitea. Beldurra erauzteko deia Gertakarion harira, Bizkaiko E28 koordinakundeak LGTBI+ komunitatea jasaten ari den «indarkeria bolada» salatu du, eta azken egunotan Getxon eta Zornotzan izandako erasoak ere gogorarazi ditu. Erasoei aurre egiteko eta «beldurra alde batera uzteko», elkarretaratzera deitu du. Maiatzaren 17an egingo dute, Bilboko Arriaga antzokiaren aurrean, 20:00etan. Bestalde, Gasteizko Ikusgune LGTBI+fobiaren Behatokiak, Homofobiaren Kontrako Kataluniako Behatokiak eta Espainiako Trans Plataformak ohar bidez esan dute kezka eta sumindura sortu dietela Bilboko hilketek. Gertatutakoa gaitzetsi dute, eta gune «seguruak» eskatu. Auziaren arretagunea hiltzailearen estrategian jartzeko eskatu dute, eta hildakoak ez «birbiktimizatzeko». Taldeek nabarmendu dute LGTBI kolektiboko kideek beren sexualitatea adierazteko askatasuna izan behar dutela, «inolako diskriminazio edota erasorik jasateko arriskurik gabe».]]> <![CDATA[Sobietar Batasuneko banderak erakustea debekatu dute Berlinen]]> https://www.berria.eus/albisteak/213043/sobietar_batasuneko_banderak_erakustea_debekatu_dute_berlinen.htm Fri, 06 May 2022 16:27:45 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/213043/sobietar_batasuneko_banderak_erakustea_debekatu_dute_berlinen.htm <![CDATA[Espainiako Auzitegi Nazionalak behin-behinean utzi du libre kazetari ukrainar bat]]> https://www.berria.eus/albisteak/212990/espainiako_auzitegi_nazionalak_behin_behinean_utzi_du_libre_kazetari_ukrainar_bat.htm Thu, 05 May 2022 09:33:18 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/212990/espainiako_auzitegi_nazionalak_behin_behinean_utzi_du_libre_kazetari_ukrainar_bat.htm «orain, hilko gaituzten beldur gara hemen ere», esan zion Xarivek bere etxean Ralf Streck kazetariari. Izan ere, haren helbidea zabaldu zuten eskuin muturreko sareetan, eta etxebizitza «erromesaldirako eta erasorako leku» bilakatu zen. Espainiako Auzitegi Nazionaletik pasatu ostean, haren kontrako estradizio prozesua da hastekoa. Orain Ukrainak 40 egun ditu estradizio eskaera aurkezteko, eta auzitegiak erabakiko du gero onartzea edo baztertzea.]]> <![CDATA[Kataluniaren erreferentziak kendu dituzte Nicolas Cageren azken filmetik, gaztelerazko bikoizketan]]> https://www.berria.eus/albisteak/212883/kataluniaren_erreferentziak_kendu_dituzte_nicolas_cageren_azken_filmetik_gaztelerazko_bikoizketan.htm Tue, 03 May 2022 19:17:30 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/212883/kataluniaren_erreferentziak_kendu_dituzte_nicolas_cageren_azken_filmetik_gaztelerazko_bikoizketan.htm Filmaren banaketaz arduratzen den enpresaren ordezkariak TV3 telebistarekin mintzatu dira asteazken goizean, eta filmaren bi bertsio daudela esan dute: bat Espainiako gazteleraz, eta bestea Latinoamerikakoaz. Adierazi dutenez, azken horretan kendu dituzte Kataluniarekiko aipamenak, eta Mexikorekin ordezkatu. Beraz, bestean, jatorrikoan bezala agertuko dira erreferentziak. Lehen ere gertatu dira halako gorabeherak gaztelerazko bikoizketekin. 2018. urtean, Netflixek Knighfall telesailaren bikoizturiko bertsio bat plazaratu zuen: jatorrizkoan «Kataluniako erresuma» aipatzen zuten bakoitzean, «Aragon» esaten zuten gazteleraz. HBO plataformak emaniko bertsioan, ordea, jatorrizkoa errespetatu zuten gaztelerazko bertsioan. Apirilaren 22an estreinatu zuten The Unbearable Weight of Massive Talent AEBetan.]]> <![CDATA[Foro Sozialak torturaren biktimentzako «babesa» eskatu dio Madrilgo Kongresuko buruari]]> https://www.berria.eus/albisteak/212777/foro_sozialak_torturaren_biktimentzako_babesa_eskatu_dio_madrilgo_kongresuko_buruari.htm Sat, 30 Apr 2022 12:26:17 +0200 Edu Lartzanguren https://www.berria.eus/albisteak/212777/foro_sozialak_torturaren_biktimentzako_babesa_eskatu_dio_madrilgo_kongresuko_buruari.htm Macarena Olona Voxeko diputatuak irriz irakurri zuen torturatu baten testigantzaren pasarte bat Kongresuan ostegunean. Taldeak idatzi bat bidaliko dio Bateti, «gertakari larri horien aurrean torturaren biktimei babesa adierazteko eskatuz, eta egindakoa zuzentzeko eska dezala». Torturaren inguruan Kriminologiaren Euskal Institutuak Eusko Jaurlaritzarentzat eta Nafarroako Gobernuentzat egindako txostenak bidaliko dizkio, agirian azaldu dutenez. «Kongresuan gertatu dena guztiz gaitzesgarria da, biktimizazio onartezin bat eragiten duelako. Biktima guztiek, torturatuak izan diren guztiak barne, egia, justizia eta erreparazioa merezi dituzte. Babes politiko eta instituzionala premiaz behar dira», salatu zuen Foro Sozial Iraunkorrak ostegunean bertan. Gaur plazaraturiko agirian, taldeak «errekonozimendua» adierazi die torturaren 4113 biktima ofizialei, hau da, Eusko Jaurlaritzak onartzen dituenei, eta oraindik onartzeke daudenei. Taldeak salatu du adierazpenak are larriagoak direla kontuan hartuta Olona estatuko abokatua dela, eta gogoratu du Sandra Barrenetxearen tortura kasuan Guardia Zibilen abokatua izan zela. Foroak kezkagarritzat jo du eskuin muturreko ordezkariaren hitzek «EAEn eta Nafarroak eragin duten erantzun instituzional eskasa». Agus Hernan bozeramaileak ostegunean esan zuen halako hitzak «ez zirela inolaz ere onartuko ETAren biktimei erreferentzia egin izan balitzaie edo indarkeria goresten edo justifikatzen saiatu izan balira. Eta horrela izan behar du». Horregatik, Eusko Jaurlaritzari eta Nafarroako Gobernuari ere biktimei babesa adierazteko eskatu diete. «Biktima guztiak guztienak, gizarte osoarenak, direla ulertzen badugu, biktima guztiak babestu behar baditugu. Aurrera egin behar dugu oraindik existitzen diren bereizkeria-dinamika gurutzatuak gainditzen, eta, horretarako, beharrezkoa da biktima bakoitzak izan dezakeen sentimenduarekin enpatizatzea, errespetatzea eta gure egitea».]]>