<![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 19 Mar 2019 16:30:53 +0100 hourly 1 <![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Argi-ilunak azaleratu dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2378/008/001/2019-03-15/argi_ilunak_azaleratu_dituzte.htm Fri, 15 Mar 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2378/008/001/2019-03-15/argi_ilunak_azaleratu_dituzte.htm
Elizak euskal gatazkan izan duen egitekoaz gogoeta egiteko asmoz, Eliza ETAren indarkeriaren aurrean jardunaldiak egin dituzte Gasteizko EHUko Letren Fakultatean, bi egunez. Bertan bildutako apaizek, teologoek, bake mugimenduetako kide ohiek eta irakasleek bat egin dute ideia batean: Eliza katolikoak beti arbuiatu du biolentzia, baina «jarrera epela» izan du ETAren biktimekin eta «berandu» eskatu die barkamena.

Lekukotzen bitartez eta ekarpen akademikotik landu dute gaia mintegian. Lehen eguneko saioan, testigantzak eskaini dituzte Maite Fuertes BAK Bakearen Aldeko Koordinakundeko sortzailea izandakoak, Angel Maria Unzueta eta Felix Placer apaiz eta teologoek eta Pilar Aranburo Libertad Ya! plataformako kideak. Haien lekukotzek agerian utzi dute Elizak ez duela jarrera bateratua izan euskal gatazkaren aurrean eta sarritan ez dela egon egoerak eskatzen zuen mailan.

Hain justu ere, Unzuetak «argi-ilunak» aipatu ditu Elizaren rola aztertu duenean. Azpimarratu du euskal gotzainek beti gaitzetsi dituztela ETAren hilketak, bakearen eta bizikidetzaren aldeko apustu argia egin dutela eta gatazka amaitzeko «prestasuna» agertu dutela. Ordea, aitortu du Elizak «ahaztuta» izan dituela biktimak eta «berandu»babestu dituela. Haren ustez, Elizak ezinbestez egin behar du autokritika, adiskidetzea eraikitzeko.

Bestelako ikuspegia eman du Placerrek. Azpimarratu du funtsezkoa dela ETAren indarkeria gatazka politikoaren barruan kokatzea Elizak bete duen rola ulertzeko. Herria 2000 Elizako kide ohia eta Euskal Herriko Apaizen Koordinakundeko ordezkaria da Placer, eta argi utzi du elkarte horien asmoa beti izan dela «indarkeria guztiak» konpontzea eta Euskal Herriko «eskubide kolektiboak» aldarrikatzea. Placerrek gogoan izan du euskal presoen egoera ere, eta haiek hurbiltzea galdegin du, bizikidetza lortzeko.

Elizaren aurkako kritika latzenak Fuertesek eta Aranburok egin dituzte. ETAren indarkeriaren aurrean «koldarkeriaz» jokatzea eta biktimen saminari «bizkarra» ematea egotzi diote biek Elizari. Gogor eta irmo mintzatu dira, ahoan bilorik gabe. Biek ala biek gogoratu dute ETAren jardunaren urterik ilunenetan erakunde armatuaren hainbat biktimak salatu zuela Euskal Herriko elizak -eta bereziki gotzainek- ez zutela izan behar adinako begirunea haiekin, eta ulerberago jokatu zutela «terroristekin». «Euskal gizartea koldarra izan zen ETAren aurrean, baina are koldarragoa izan zen Elizaren hierarkia. Lotsa ematen dit», salatu du Fuertesek. Gogoratu du 1988an BAKek lehen manifestazioa antolatu zuenean Elizak «hiru aldiz» ukatu ziela babesa, eta Jose Maria Setien Donostiako orduko gotzainak «axolagabe» jokatu zuela ETAk Jose Maria Aldaia bahitu zuenean.

Zorrotz mintzatu da, halaber, Aranburo. «Euskal Eliza urteetan hotza eta koldarra izan da sufrimenduarekin. Ez da harritzekoa, beraz, elizaren hierarkiak ere berdin jokatu izana». Ez du ezkutatu desadostasun sakonak dituela «eliza nazionalistarekin», Euskal Herrian eta Katalunian «kalte ikaragarria» egiten ari delako. Horren aurrean, «eliza unibertsala» aldarrikatu du Aranburok.

Elizaren rola ikuspegi historiko batetik aztertu duten irakasle eta akademikoen artean, berriz, erabateko adostasuna dago: EAEko gotzainak beti egon dira ETAren indarkeriaren aurka, baina biktimak «ahaztuta» izan dituzte 1990eko hamarkadaren erdira arte.

«Isilik» eta «berandu»

Jarrera hori ulertzeko gakoetako bat azaldu du Jose Maria Ortiz Orruño EHUko Historia Garaikideko irakasleak: «Euskal gizartea, erakundeak, estatua eta Eliza berandu hurbildu ziren biktimengana». Elizaren kasuan, EHUko irakasleak uste du «isiltasun koldarra» erakutsi zuela eta Miguel Angel Blanco hil zuten arte ez zuela «iraultza zibikorik» bultzatu ETAren aurka.

Gogoeta horrekin bat egin du Galo Bilbao Deustuko unibertsitateko irakasleak. Uste du EAEko gotzainek «beranduegi» aitortu zutela biktimen oinazea «bidegabea» izan zela, nahiz eta apustu garbia egin zuten beti bakearen alde. «Argi dago Eliza ez dela egon egoerak eskatzen zuen mailan, baina ziur naiz uste dugun baino hobeto jokatu duela», ondorioztatu du.

Gogoeta autokritiko batekin amaitu ditu jardunaldiak Juan Maria Uriarte Donostiako gotzain emerituak. Argi mintzatu da: «Euskal Elizak ez zuen nahikorik egin adiskidetzearen alde. Mehatxuen aurrean ausartago izan behar zuen eta gertuago egon biktimengandik. Hasieran ez genuen ongi jokatu, baina norabidea zuzentzea lortu dugu».

«Eliza aitzindaria izan zen era guztietako indarkeriak salatzen»]]>
<![CDATA[«Eliza aitzindaria izan zen era guztietako indarkeriak salatzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2359/009/001/2019-03-15/eliza_aitzindaria_izan_zen_era_guztietako_indarkeriak_salatzen.htm Fri, 15 Mar 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2359/009/001/2019-03-15/eliza_aitzindaria_izan_zen_era_guztietako_indarkeriak_salatzen.htm
Euskal Herriko gatazkan eragile garrantzitsua izan da Eliza. Zer zeregin izan du?

Luzaroan, bakegintza izan da gure elizbarrutietan izan dugun ardura eta zeregin behinenetariko bat. Era askotako ekintzak antolatu izan dira, jendaurrean zein isilpean: otoitzaldiak, hitzaldiak, ibilaldiak, gogoetak, elkarrizketak, ikustaldiak... Hainbat eliztarrek ekin diote injustizia salatzeari, zauriak sendatzeari eta minak arintzeari. Elizako arduradunek ere makina bat ahalegin egin dute norabide horretan.

Aieteko Konferentzian parte hartu zenuen. Euskal Herriko Elizaren ordezkari bakarra izan zinen. Zer egiteko izan zenuen konferentzia hartan?

Aieten begirale antzera egon nintzen; ez nuen inolako egitekorik izan. ETAren bukaerarako bidea errazteko balio izan zuen konferentzia horrek, eta horretarako egon nintzen.

Euskal Elizak ba al du ikuspegi bateraturik euskal gatazkaren inguruan?

Euskal Herrian ez dago Euskal Elizarik zentzu estuan. Elizbarrutiak daude, eta bakoitzak bere egoera bizi du gizartean eta kristau elkartean. Hori dela eta, bakoitzak bere eginkizuna eta planteamendua ditu gai horri buruz, nahiz eta hainbat puntutan bat etorri. Adiskidetzeari begira, hari nagusiak berdin samarrak izan arren, elizbarruti bakoitzak bere zehaztasunak bilatzen ditu.

ETA desagertuta, adiskidetzean jarriak ditu Elizak indar guztiak?

Dudarik gabe. Joan den larunbatean, urteroko Bake Topaketa izan genuen Bilboko elizbarrutian, Bizikidetza eta adiskidetzea lelopean. Bizikidetza duina lortzea ez da gutxi, baina gure helburua da gizarte honetan adiskidetzea lortzea. Epe luzerako lana da, batez ere kontuan izanik gaur egun bakegintza ez dela gehiengoaren ardura.

Indarkeriaren biktimek izan behar dute adiskidetzearen oinarria?

Bai, noski. Biktimek erakutsi digute indarkeriak tokia izan duela gure artean. Haien zauriek dute guztiok sendatzeko indarra. Biktimen egoeraz jabetu gabe ez dago adiskidetzerik. Gure elizbarrutian, biktima talde batekin aztertzen gabiltza azken urteotako historia, ikasteko, gaurko egoera argitzeko eta egindako hutsak aurrerantzean ez errepikatzeko.

Arriskurik ikusten duzu biktima batzuen zauriak irekita eta sendatu gabe gelditzeko?

Arriskua hor dago, eta ez arriskua bakarrik; seguruenik zauri bat baino gehiago osatu barik geratuko da. Bakoitzak bere tratamendua behar du, gizon-emakumeok eta bakoitzaren zirkunstantziak oso desberdinak direlako. Gure historia zatiketaz beterik dago, eta nekez senda daitezke zauri guztiak eta gainditu hartutako minak.

Jardunaldietatik atera daitekeen ondorio nagusia da denak bat zatoztela kritika batean: Elizak berandu erreakzionatu zuela biktimei elkartasuna agertzerakoan.

Bai. Baina esango nuke aitzindaria izan dela beste zenbait alorretan: besteak beste, era guztietako indarkeriak eta hilketak salatzen, elkarrizketa eskatzen eta bultzatzen eta adiskidetzearen mezua zabaltzen. Biktimen ondoan egoten, berriz, astiroago ikasi dugu.

Euskal presoen korapiloa askatzea falta da oraindik. Presoei legean jasota ez dauden baldintzak eskatzen ari zaizkie gradu aldaketak eskuratzeko; tartean, biktimei barkamena eskatzea. Zer iritzi duzu?

Barkamena eskatzeak sano bultzatuko luke bizikidetza eta adiskidetzea hurbilduko luke, baina hori ezin daiteke arautu edo legedian sartu. Egindako mina aitortzea eta damua agertzea pauso garrantzitsuak dira, eta horrekin nahikoa dela esango nuke.

Espainiako Estatuak barkamena eskatu beharko luke eragindako sufrimenduagatik?

Min eman duenari barkamena eskatu behar duela gogoratzea ondo dago, baina, aurrekoan esan dudanez, mina aitortzea ez da gutxi. Edozein erakunderi kostatzen zaio barkamena eskatzea. Oso gutxik egiten dute hori... Baina, hara! Eliza duzu horietako bat.

Euskal presoek urrunduta jarraitzen dute. Hori amaitu behar da?

Korapiloa askatzeko bideak zabalik daude, neurri batean, baina bidea egin egin behar da, eta, horretan, bakoitzak du hitza, aske eta presiorik gabe jokatuz. Orain, euskal presoen urrunketa politika senideei -hau da, errugabeei- ezartzen zaien zigorra da. Beraz, ez du inolako zentzurik gaur egun, eta lehenbailehen amaitu behar da neurri hori.

Argi-ilunak azaleratu dituzte ]]>
<![CDATA[Zauria itxi ezinda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2019-02-26/zauria_itxi_ezinda.htm Tue, 26 Feb 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2019-02-26/zauria_itxi_ezinda.htm
Baina ez daude besoak gurutzatuta geratzeko prest. Suminduta daude, eta erantzunak nahi dituzte. Horregatik, erasoa publikoki salatzeaz gainera, urrats bat gehiago egin dute, eta poliziaren aurrean ere salaketa formala aurkeztu dute. Egileak identifikatu eta erantzukizunak argitu nahi dituzte. Izan ere, «onartezin» iritzi diote agintarien jarrerari, ez baitute ofizioz jardunbiderik abiatu erasoa ikertzeko. «Axolagabe jokatzen ari dira», salatu du Gonzalezek. Sendiak Poliziarenean aurkeztu duen salaketak aipamena egiten die, halaber, plakari egindako erasoaren alde sare sozialetan egin diren aipamen iraingarriei. Horiek ere ikertzeko galdegin du familiak.

Ez da lehen aldia Yolanda Gonzalezen omenez jarritako oroitarriei eraso egiten dietela. Deustuarra ikasle zela bizi izan zen Madrilgo Aluche auzoko parke bati jarri zioten bere izena, 2015ean. La Latinako Udal Batzordeak onartu zuen proposamenari Madrilgo PPko Udal Gobernuak ez zion trabarik jarri, eta «faxismoaren biktima gisa» aitortu zuten.

Gonzalezen memoriaren aurkako erasoak iaz hasi ziren. Madrilgo Udalak kartel bat jarri zuen parke horretan joan den urteko azaroaren 18an, Gonzalezen historia ezagutarazi eta gogorarazteko. Ikur hori bertan jarri zutenetik, lau eraso jasan ditu: margoz estali dute idatzitakoa, svastika bat marraztu diote, ikurra apurtu eta edukiontzi batera bota dute, eta kartela bera lapurtu egin dute.

Zergatik eraso horiek? Nor edo nortzuk daude atzean? Galderak baino ez ditu gazte deustuarraren sendiak. Eta erantzunak bilatu nahi ditu. Eraso egin dutenak nortzuk diren ziurtasun osoz ez dakien arren, erasotzaileen ideologia zein den oso argi dauka Gonzalezen nebak: «Bere garaian faxista batzuek hil zuten Yolanda, eta, gaur egun, oraindik faxistak egon badaude. Ez dira desagertu, tamalez». Eskuin muturreko ideologiak Espainian izan duen loraldiak erasoekin harremana izan dezakeela iritzi dio Gonzalezek: «Azkenaldian dugun giro politikoak eragina izan dezake, eta giro horrek halako taldeen sorrera hauspotu dezake». Salatu duenez, gaur egun «inpunitate osoz» jardun dezakete eskuin muturreko taldeek estatu indarkeriaren biktimen aurka.

Herritarren elkartasuna

Agintariena ez bezala, auzokideen babesa oso gertu sentitu du beti Gonzalezen familiak. Eraso bakoitzari erantzun egin dio Alucheko auzokideen elkarteak, hondatutako plaka konpondu eta bere tokian behin eta berriz paratuta. Horrez gain, urtero omenaldi xume bat egiten diote auzotarrek Yolanda Gonzalez zenari, haren hilketaren urtemugan. Bilbon ere hala egiten du Deustuibarrako auzotar talde batek, urtero. Deustun ere plazatxo bat dago Yolanda Gonzalezen omenez, 2016tik. Urte horretan, Bilboko Udalak Deustuibarrako izen gabeko enparantza txiki bati Yolanda Gonzalez Plazatxoa izena eman zion ofizialki, auzotar talde baten eskaerari erantzunez. Yolandaren familia bizi zen etxe ondoan dago plazatxo hori.

Baina Madrilen ez bezala, Deustun ez diote sekula Gonzalezen omenezko plazari erasorik egin. Ez bederen 2016tik aurrera. 2013an gauzak bestelakoak ziren, ordea. Bilboko Udaleko langileek Yolanda Gonzalezen omenez auzotarrek margotutako horma irudia ezabatu zuten Erriberan. Hori dela eta, Deustuibarra-Zorrotzaurreko zazpi elkartek gutun ireki bat bidali zioten Iñaki Azkuna Bilboko alkate zenari. Ostean, horma irudia berriro margotu zuten. Oraindik ikus daiteke.

«Guk beti nabaritu dugu herritarren babesa eta elkartasuna, ez hainbeste erakundeena», dio Gonzalezen nebak. Yolanda hil zuten egunetik bertatik sentitu dute herritarren berotasun hori. Yolanda militante komunista zen, Partido Socialista de los Trabajadores (PST) alderdikoa, eta hilketa izan zenean alderdiko kideen babes osoa jaso zuen familiak, Gonzalezek oroitu duenez. «Yolanda bezalako pertsonak ziren, borrokalariak, ausartak, ... Nire familiak haien elkartasuna jaso zuen, eta haiek ere bai gurea. Elkarri eman genion babesa».

Bi aldiz biktima

Erakundeen elkartasuna, ostera, ez da izan espero zutena. «Korrontearen aurka borrokatu behar izan dugu justizia eskatzeko», dio Gonzalezek. Sumindura eragiten dio familiari hainbat erakunde eta alderdi politikoren jarrerak, Yolanda «bi aldiz biktima» egiten dutelako. Adibiderik lazgarriena 2013an gertatu zen, jakin zenean Emilio Hellinek —Gonzalez hil zuen Fuerza Nueva talde ultraeskuindarreko kideak— Espainiako Poliziarentzat eta Guardia Zibilarentzat lan egiten zuela. «Izugarria izan zen. Oso kolpe gogorra jaso genuen», gogoratu du.

43 urteko espetxe zigorra jarri zioten Hellini Yolanda Gonzalez hiltzeagatik. 14 urtez egon zen preso, bi zatitan —Paraguaira ihes egin zuen baimena eman ziotenean, eta Interpolek atxilotu eta estraditatu zuenean bete zuen falta zitzaion zatia—. Giltzapetik atera zenean izena aldatu zuen, eta Espainiako segurtasun indarrentzako lan egin zuen. Artean, familiak ez du lortu Espainiako Barne Ministeriotik azalpen argirik, ez eta erantzukizunik argitzea ere. «Ez da ikertu eskatutako guztia, eta Espainiako Gobernuak ez digu bermatu Hellinekin gertatutakoa berriro ez gertatzea». Horregatik guztiagatik, Gonzalezek dio familia askotan sentiarazi dutela «gaizkile, biktima beharrean».

39 urte igaro dira, baina Yolandaren hilketak familian utzitako oinazea ez da oraino desagertu. Penatuta dio Gonzalezek: «Ez dugu lortu zauria ixtea».]]>
<![CDATA[Berdintasunetik urrun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/010/001/2019-02-16/berdintasunetik_urrun.htm Sat, 16 Feb 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1905/010/001/2019-02-16/berdintasunetik_urrun.htm Emakumeon parte hartzea Arabako kontzejuetan. Beraien presentzia, arrazoi eta estrategietara hurbilketa bat izenburuko azterlana aurkeztu berri dute hiru ikerlariek. 1997tik 2017ra bitartean emakumeek herrialdeko kontzejuetan izan duten parte hartze politikoa zein baldintzatan izan den aztertu dute. Emakundek genero eta berdintasunaren alorrean urtero eskaintzen duen bekarekin landu dute txostena.

334 kontzeju daude Araban, zazpi kuadrilletako 34 udalerritan banatuta. Nortasun juridikoa eta jarduteko gaitasuna duten erakunde txikiak dira, eta beren interesak kudeatzeko autonomia dute. «Harribitxiak dira», adierazi du Mentxu Ramilo ikerketaren koordinatzaileak. Emakumeen begiradetatik kontzejuen errealitatera hurbiltzeko aukera izan dute hiru ikerlariek azterlanarekin. Orotara, kontzejuetako 102 emakume elkarrizketatu dituzte, eta ondorio argi bat atera dute: «Demokrazia zuzenaren isla dira kontzejuak, zaindu beharreko tokiko erakundeak dira, baina emakumerik gabe ez dira guztiz demokratikoak izango».

Izan ere, tradizionalki gizonezkoen eremuak izan dira kontzejuak, eta gaur egun oraindik genero desberdintasunek bere horretan diraute. «Egoera apurka-apurka aldatzen ari da: parte hartzea handituz joan da; sinesmenak eta pentsamoldeak aldatuz doaz, baina oraindik bide asko dago egiteko», azaldu du Martinezek.

Denak ez dira berdinak

Emakumeen parte hartzea ez da bera kontzeju guztietan. Kuadrillen artean alde handia dago. Lautadan eta Gasteizen dago partaidetzarik handiena, eta haietako kontzejuetan daude emakumezko hautetsirik gehienak. Aiaraldean emakumeak daude kontzejuen %75etan, Lautadan kontzejuen %62,5etan; Gasteizen, %59tan, eta Gorbeialdean, %54,7tan. Beste muturrean daude Arabako Errioxa (%25), Añana (%43) eta Mendialdea (%46,2).

Hamasei kontzeju itxi eta 318 ireki daude Araban. Kontzeju itxietan, auzotarrek aukeratu ez duen administrazio batzar batek gobernatzen du, eta irekietan, aldiz, auzotar guztiek aukeratutako batzarrak. Demokrazia zuzenak funtzionatzen du toki elkarte guztietan, baina parte hartze ereduetan «genero arrakala handia» da oraindik, ikerketak ondorioztatu duenez. Aldeak badaude, hala ere, egitura itxiak eta irekiak dituzten kontzejuen artean: parte hartzea handiagoa da egitura irekiagoak eta horizontalagoak dituzten erakundeetan, eta, aldiz, txikiagoa kontzeju itxietan, egitura itxiagoak eta ohizkoagoak dituztelako.

Nekazaritza eremuetan eta, bereziki, kontzejuetan, andrazkoek «lan ikusezina» egin izan dute historikoki. Hasiera batean, gizonezkoek proposatuta eta haien baimenarekin baino ez zuten parte hartzen, eta batzarretako aktak idaztea besterik ez zuten egiten. Emazteak zirelako edo administrazio lanetan trebeak zirelako uzten zieten bileretara joaten, baina ez zuten hitz egiteko eta botoa emateko eskubiderik. Sistema politikoan gertatzen den moduan, kontzejuak ere «gizonen neurrira» antolatu izan dira, Ramiloren arabera. Gainera, tradizioek eta usadioek pisu handia dute kontzejuetan, eta horrek partaidetzan ere eragina dauka. Alde horretatik, ondorio argia atera dute: «Mendeetan antolaketa eta egitura apenas aldatu duten kontzejuetan emakumeek zailtasun handiagoak dituzte parte hartzeko. Areago, ez dute parte hartzeko beharrik ikusten, eta ez dute sinisten gune publikoa beraiena denik». Errealitate hori islatzen dute datuek: hogei urtean emakume bat bera ere ez da egon Arabako 45 herrietako administrazio batzarretan.

Haatik, badira «ahalduntze prozesu bat» izan duten emakumeak, eta, modu batean edo bestean, nekazaritza eremuan protagonismoa lortu dutenak. Profil horretako emakumeek gehiago parte hartzen dute kontzejuetan eta administrazio batzarretan. Horrek beste ondorio positibo bat dakarrela azaldu du Ramilok: «Orokorrean esan daiteke emakumeen parte hartzeak erakartze efektu gisa funtzionatzen duela beste andrazko batzuk kontzejuetara erakartzeko».

Hala, «erreferenteak» egotea ezinbestekoa da parte hartzea handitzeko, Ramiloren esanetan. Erreferente horiek sortzen laguntzen ari dira hirietatik herrietara bizitzera doazen emakumeak. Gazteak dira, herrian laguntzeko prest daude, eta kontzejuetako bileretan parte hartzen dute «ikuspuntu berri bat» eskainita. Sarri askotan, baina, haien presentzia ez da herriko gizonen gustukoa izaten, eta «gatazkak» sortzen dira; baina luzera, erreferente bilakatzen dira herriko andrazkoentzat, Ociok azaldu duenez.

Oztopoak

Orokorrean, kontzejuetan parte hartzen duten emakumeek balorazio positiboa egiten duten arren, genero ezberdintasunak nabaritzen dituztela diote. Gainera, uste dute espazio publikoa okupatzen dutenean gizonezkoek baino «kostu handiagoa» ordaindu behar dutela. Emakumeen parte hartze politikoa mugatzen dituzten hiru oztopo nagusi identifikatu dituzte ikerlariek. Alde batetik, kontzejuen funtzionamenduarekiko «ezjakintasuna» eta jorratu beharreko gaiekiko «interes falta» aipatu dituzte traba modura. Bestetik, lana eta familia uztartzeko zailtasunak, autonomiarik eza eta jendaurrean hitz egiteko beldurra ohikoak dira andrazkoen artean. Azkeneko oztopoak kontzejuen egitura «maskulinizatuarekin» du lotura, andrazko ugarik jokabide matxistak pairatzen baitituzte espazio publikoan egoteagatik. Arrazoi horien guztien ondorioz, emakume askok kontzejuetan parte hartzeari uzten diote.

Ikerlariek nabarmendu dutenez, emakumeen presentziak kontzejuen agenda eta lehentasunak aldatzen eta egitura itxiak zabaltzen lagundu du, baina haien lana «ikusezina» da, eta ez dute inolako aitortzarik jasotzen. «Patriarkatuaren joko arauek espazio pribatura zokoratu ditu, eta beste norbaiten itzalpean geratu dira». Bada hori aldatzeko garaia, ikerlariek diotenez. Landutako txostena aldaketarako «akuilu» izatea espero dute: «Gure nahia da txostena sareak josteko tresna bat izatea, erakundeak, kontzejuak eta emakumeak saretzeko tresna bat».]]>
<![CDATA[Txokolatea, memoria astintzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/048/001/2019-02-10/txokolatea_memoria_astintzeko.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1953/048/001/2019-02-10/txokolatea_memoria_astintzeko.htm
Txokolate usainak erakarri ditu dozenaka herritar Gasteizko Zaramaga auzoko Memoria Gunera, eta madalena edari goxoan bustita bete dute sabela. Marcel Proust idazlearen Denbora galduaren bila eleberrian inspiratuta egin dute ekitaldia. Tean bustitako madalena bat dastatzen du protagonistak istorioan, eta keinu horrek bere haurtzaroko oroitzapenak dakarzkio. Hain zuzen ere, esperientzia sentsorial hori baliatu du Memoria Gara ekinbideak Gasteizko jazoeren memoriari eusteko. Tearen ordez, txokolatea zerbitzatu dute, «bertakoa delako», Juan Ibarrondo idazleak zehaztu duenez. 1976ko sarraskia gertatu zen eliza memoriaren eta giza eskubideen gunea izan dadin abiatutako dinamiken barruan egin da ekintza.

Saminez oroitu dute

«Garai hartatik hona, gauzak aldatu dira. Funtsezko gauzak. Eta gauza asko ez dira aldatu. Funtsezko gauzak». Joxean Sagastizabal idazleak bideo batean utzi ditu bere sentipenak, mezu labur batean. Juako Escasok eta Juanjo Garciak ere grabatu egin dituzte berenak. «Ezinbestekoak gara memoria aldarrikatzeko, botereak ez baitu sekula aldarrikatuko», nabarmendu du Garciak.

Barrutik mintzatu dira Memoria Gunera bildu diren idazleak. Hunkituta asko. «Sirena eta tiro hotsak. Borrak. Odola. Lasterketak. Uniformeak. Babesgabetasuna. Borroka. Nire zainak beldurrak geldiarazita zeuden». Poliziak Gasteizen erabilitako indarkeria gordintasun osoz deskribatu du Rosa Plazaolak. Eta gogoratu du borroka oraindik bizirik dagoela: «Baina noiz arte? galdetzen diot nire buruari».

Edu Zelaieta mutil koskorra zen Gasteizko gertakariak izan zirenean, baina laster ikasi zuen data hori «berezia» zela Gasteizko egutegian. «Gogoan dut, behin, 12-13 urterekin, beldurrak erabat geldiarazi ninduela kotxe baten azpian, galtzak pixka bat bustitzeraino. Argi dut nire memorian: orduan ere Martxoaren 3a zen». Bestelako oroitzapenak idatzita utzi ditu Karmele Jaiok: etxean jaisten ari zen pertsiana baten hotsarekin lotutakoak. Egun kontrakoa egiteko garaia iritsi dela uste du Jaiok: «Pertsianak igo behar ditugu, pasadizo ilun eta mingarri honetan argia behingoz sartzeko».

Gotzainei eta kardinalei mezua igorri die, berriz, Bernardo Atxagak Mnemoteknia izenarekin idatzita utzi duen testuan. San Frantzisko elizan tiroz hil ziren bost langileak gogoratuta egin die eskaria: «Jar ezazue elizaren eraikina bera oroigarri; jar itzazue, haren barruan, beste gurutzeen ondoan, bost gurutze berri, Gasteizko martirienak».

Amparo Lasherasek, ostera, saminez oroitzen du data hura, eta Gabriel Garcia Marquezen hitzak baliatu ditu bere sentimenduak azaltzeko: «Hain handia da nire oinazea, ezen beldur naiz oroiminak ez ote didan tranparik egingo». Txabi Arnalek, Xabier Izagak, Elisa Ruedak eta Antonio Altarribak ere garai hartan bizitako beldur eta amorruaren berri eman dute euren lekukotzekin.

Ekitaldia amaitzeko, norberaren oroitzapenak kontatzera animatu dituzte bertaratutakoak, gogoratuta «gizarte zibil antolatuaren» parte hartzea ezinbestekoa dela giza eskubideen gunea martxan jartzeko. Batzuek egin dute urratsa, eta, txokolate eta madalena baten bueltan, barruak sendatzeko ariketa egin dute.]]>
<![CDATA[Badituzte etxeko lanak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/004/001/2019-02-08/badituzte_etxeko_lanak.htm Fri, 08 Feb 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1925/004/001/2019-02-08/badituzte_etxeko_lanak.htm
ESTATUTUA ETA MEMORIA

Autogobernuarena eta Memoria eta Bizikidetzarena. Eusko Legebiltzarrean martxan dauden bi lantalde garrantzitsuenetarikoak dira, eta biek ala biek erronka garrantzitsuei heldu beharko diete datozen hilabeteetan. Baina ez dute erraza izango. Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako estatus politiko berri baten oinarriak adostu beharko ditu Autogobernu Lantaldeko aditu taldeak, ekaina baino lehen. Joan den urritik ari dira zeregin horretan Mikel Legarda, Iñigo Urrutia, Arantxa Elizondo, Alberto Lopez Basaguren eta Jaime Ignacio del Burgo. Lan nekeza du aurretik talde teknikoak: ekainerako prest izan beharko dute testu artikulatua, eta, ondoren, lege proposamen gisa erregistratuko dute legebiltzarrean.

Memoria eta Bizikidetzari buruzko lantaldearen egitekoa ez da samurragoa izango. Epeetan baino gehiago, ados jartzeko ezintasunean dago arazoa, eta ez dago batere argi zein izan daitekeen taldearen etorkizuna. Are gehiago abenduko azken bileran, PSEk orain arte egindako lan guztia eta lantaldearen beraren zeregina «birpentsatzeko» aukera mahai gainean jarri ondotik. Berriro biltzeko datarik ez du, oraingoz, Memoria eta Bizikidetza Lantaldeak.

ESPETXEAZ MONOGRAFIKOA

Gai jakin bati buruz luze eta zabal eztabaidatzeko bilkura monografikoak egiten dira Eusko Legebiltzarrean, lantzean behin. Gisa honetako bilkurek badute bere garrantzia, bertan onartzen diren ebazpen proposamenak bete beharrekoak direlako. Aurki espetxe ereduari buruzkoa egingo da, EH Bilduk proposatuta. Koalizioaren asmoa da eztabaidarekin espetxe eredu propioa finkatzea. Mahaiak azaroaren 20an onartu zuen tramiterako koalizioaren ebazpen proposamena, eta, orain, osoko bilkuraren data zehaztea falta da. Otsailean edo martxoan izango da, ziurrenik.

Espetxe ereduaz ez ezik, EAEko Merkataritzaren egoera aztertzeko eta Tokiko Merkataritza suspertzeko politikei buruzko monografiko bat egiteko ere proposatu du EH Bilduk. Mahaiak oraindik ez du erabaki ekinbidea tramiterako onartu ala ez.

LEGE PROIEKTUAK

Gaur egun Eusko Jaurlaritzak aurkeztutako zazpi lege proiektu tramitatzen ari dira Eusko Legebiltzarrean: EAEko Poliziari buruzko legearen bosgarren aldaketa; euskal administrazio publikoen zigortzeko ahalmenari buruz- koa; Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio publikoen jasangarritasun energetikoari dagokiona; euskal kultur ondarearena; kirol arloko lanbideetan sartzeari eta jarduteari buruzkoa; Euskal Estatistika Planari buruzkoa eta EAEko kooperatibena. Guztien artean, tramitazioan aurreratuena dago administrazioaren jasangarritasun energetikoari buruzko lege proiektua -batzordearen irizpena prest dago, eta noiz eztabaidatu zain dago osoko bilkura-. Zuzenketa fasean daude, berriz, gainerakoak.

Lege proiektuen zerrenda horrez landa, aipamen berezia merezi dute aurrekontu gabeziari aurre egiteko Jaurlaritzak aurkeztutako lege proiektuak. Gobernu kontseiluak asteartean erabaki zuen atzera egitea eta hiru lege proiektutan banatzea DSBEa, funtzionarioak eta itunpeko hezkuntzarekin lotutako gaiak. Orain, legebiltzarrak tramitatu beharko ditu.

Jaurlaritzaren lege egutegiari erreparatuz gero, agintaldiaren hasieran iragarritako legeen %11 baino ez du onartu orain arte legebiltzarrak. 28 lege aurrera ateratzea aurreikusi zuen Iñigo Urkulluk legealdiaren hasieran, baina bi urtetako aurrekontuak alde batera utzita, hiru lege baino ez ditu onetsi legebiltzarrak: Euskadiko Portuen eta Itsas Garraioaren Legea, Dopinaren aurkako Legearen aldaketa eta Errepideen Plan Orokorraren legearen aldaketa. Hirurak onartu ahal izateko, PPren babesa lortu zuten EAJk eta PSEk. Bestalde, aipatu beharra dago Lanbide Heziketaren Legea Jaurlaritzaren lege egutegian jasota dagoen arren EAJk eta PSE-EEk sustatuta onartu zela.

TALDEEN LEGE EGITASMOAK

Legebiltzar taldeek proposatuta, hemezortzi lege proposamen daude orain erregistratuta. Horietako batzuk pisu handikoak. Polizia abusuen legea, esaterako, presazko bidetik ari dira tramitatzen. Urrian aurkeztu zuten EAJk eta PSEk legea aldatzeko proposamena, eta egitasmo berrian jaso zituzten Espainiako Gobernuaren eta Eusko Jaurlaritzaren artean adostutako aldaketak. Aldaketa horien ondorioz, legeak berariaz uko egingo dio delituen ikerketari, eta, beraz, auzibideari. Lege proposamenari zuzenketak aurkeztu dizkiote gainerako taldeek, eta osoko bilkuran noiz eztabaidatu zain dago.

DSBE diru sarrerak bermatzeko errentaren erreforma ere berriro aztergai izango dute taldeek. Joan den udaberrian, EAJk eta PSEk eraman zuten beren proposamena osoko bilkurara, baina ikusita ez zutela beste inoren babesa jasoko, atzera bota zuten. Ordutik, geldirik egon da ekinbidea legebiltzarrean, baina Jaurlaritza duela aste pare bat hasi zen berriro taldeekin negoziatzen.

Askoz aurreratuago daude beste lege proposamen batzuen eztabaidak. Atzo, osoko bilkurak tramiterako onartu zuen zaintza partekatuaren legea aldatzeko EH Bilduk egindako lege proposamena. Erakunde, Segurtasun eta Gobernantza Publikoaren Batzordean, berriz, hilabeteak daramatzate lanean gardentasunari eta herritarren parte hartzeari buruzko lege egitasmoa eta euskal sektore publikoarena aztertzen dituzten lantaldeak. Gainera, abenduaren 3a Euskadiren Eguna izendatzeko eta euskara jakiteko eskubidea bermatzeko EH Bilduk aurkeztutako lege proposamenak tramiterako onartu zituzten iaz, eta horiek eztabaidatzeko lantaldeak aurki osatuko dituzte.

LEGEZ BESTEKO EGITASMOAK

Ez dute legeek duten izaera loteslea, baina legez besteko proposamenek badute bere garrantzia ikuspuntu politiko batetik. Gai jakin baten inguruan legebiltzarraren gehiengoak duen jarrera finkatzeko balio dute, besteak beste. Lerrook idazteko orduan, taldeen ekimenez 124 egitasmo daude eztabaidatzeke. Besteak beste, EH Bilduk hainbat ekinbidetan eskatu du sakabanaketa politika amaitzeko, erabakitzeko eskubidearen alde agertzeko eta forudun izaera desagertzeko; Elkarrekin Podemosek, berriz, galdegin du euskara ikasteko doakotasuna eta fiskalitate feminista bat sortzeko; eta PPk, ehiza bultzatzeko eta familien laguntza politikak aldatzeko. Bilkurara adostasun zabalarekin joango diren ekinbideak ere badira. Esaterako, Altsasuko gazteen aldeko proposamena hitzartu dute EH Bilduk, EAJk eta Elkarrekin Podemosek.]]>
<![CDATA[Beldurra gotorleku]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2019-02-05/beldurra_gotorleku.htm Tue, 05 Feb 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2019-02-05/beldurra_gotorleku.htm
Datuek erakusten dute lapurretak egiteko moduak aldatu egin direla denborarekin. Garai batean, enpresen lapurretak ohikoak ziren, baina, krisialdi ekonomikoaz geroztik, egoera zeharo aldatu da. «Gaur egun lapurreta gehienak etxebizitzetan eta dendetan izaten dira. Izan ere, industrietan ez da dirurik egoten, eta lapurrek lehengaiak baino ezin dituzte eramaten fabriketatik: kobrea, aluminioa,...». Roberto Garcia Electro Alavesa segurtasun enpresako zuzendariak ongi ezagutzen ditu lapurtzeko sistemak. 37 urte daramatza segurtasun esparruan lanean, eta, dioenez, lehen ez bezala, orain etxeetan «errazago» egiten dira lapurretak. Horrek ondorio zuzena izan du segurtasun enpresen zenbakietan: «Gero eta segurtasun sistema gehiago instalatzen ditugu etxeetan».

Lapurreta kopuruak, hala ere, ez dira «alarma pizteko» modukoak, Electro Alavesako zuzendariak nabarmendu duenez. Datu ofizialek hala erakusten dute. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak emandako datuen arabera, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan gora egin du apur bat etxeetako lapurreten kopuruak azken urtean. Iaz, urtarriletik irailera, 3.289 lapurreta izan ziren etxebizitzetan, aurreko urtean baino %19 gehiago. Nafarroan, berriz, %8 inguru egin zuten behera etxeetako ebasketek.

Hego Euskal Herrian alarmak instalatzeko joera handituz badoa ere, eskaria ez da bereziki deigarria. Gizartearen «ohiturekin» zerikusia duela dio Garciak. «Hemen ez gaude oso kontzientziatuta segurtasun sistemen eraginkortasunarekin, eta konfiantza handiagoa ematen digu etxean ate seguru eta sendo bat izateak, kisketa on batekin, alarma bat jartzeak baino». Aitortu du joera hori ere aldatuz doala, batez ere komunikabideak eta segurtasun enpresak «beldurraren kultura» sustatzen ari direlako. Garcia oso kritikoa da estrategia horrekin: «Ezin dugu bezeroa beldurtu, kontrakoa baizik. Lasaitasuna transmititu behar dugu».

Datuak ez datoz bat

Segurtasun faltaren pertzepzioaz eta beldurraz egin diren ikerketa asko bat datoz ideia batean: segurtasunik ezaren sentsazioak ez du bat egiten delinkuentziari buruzko datu objektiboekin. Beldurra «eraiki» egiten dela uste dute BERRIAk kontsultatu dituen ikerlariek. «Gizarteak duen segurtasun faltaren pertzepzioa fabrikatua dago», ohartarazi du Cesar Manzanos EHUko Soziologia doktoreak. Horren atzean segurtasun industriaren «interesak» daudela uste du. «Beldurrak bermatzen du segurtasun industriaren eskaera». Kritikatu duenez, «alarma soziala» piztuta, etekinak lortzen dituzte. «Munduko ekonomiaren eta ikerketa zientifiko ugariren atzean industria militarraren interesak daude. Haiek segurtasuna saltzeko, beldurra saldu behar dute».

Antzeko hausnarketa egin du Cesar San Juan IVAC-KREI Kriminologiaren Euskal Institutuko zuzendariordeak ere. Herritarrok segurtasunaz dugun pertzepzioa da haren ikerketa eremu nagusia, eta sakon aztertu ditu fenomeno horren atzean dauden aldagaiak. «Paradoxa» bat topatu du: jendearen beldur pertzepzioak ez du bat egiten benetako delinkuentzia datuekin. Munduko delinkuentzia mailarik txikienetakoa du Hego Euskal Herriak, baina delituarekiko beldur sentsazioa handienetakoa du gainerako herrialdeekin alderatuz gero.

«Kontraesan» hori ulertzeko hainbat ikerketa egin ditu San Juanek zuzentzen duen taldeak. Beldurrarekiko delitua ulertzeko Bilboko, Donostiako eta Gasteizko errealitate soziologikoak aztertu dituzte, eta ondorio nagusi batera iritsi dira: «segurtasunaren mapa subjektiboak» ez du bat egiten «mapa objektiboarekin». Lortutako datuak hirietako mapa gainean kokatu, eta herritarrek segurtasun faltaz duten pertzepzioa norainokoa den eta pertzepzio hori zein lekutan den handiagoa aztertu dute. Eta horri segurtasun mapa subjektiboa deitu diote. Beste alde batetik, delituei buruzko datu errealen mapa legoke; mapa objektiboa, alegia. Bi mapen arteko aldea «handia» dela ondorioztatu du ikerketa taldeak.

Hori ulertzeko hainbat aldagai daudela azaldu du San Juanek. Horietako bat da hiru hiriburuetako biztanleek «oso antzera» jokatzen dutela beldurrarekiko. Funtsean, bi motatako neurriak hartuta aurre egiten diete segurtasun faltaren sentsazioari: hiriko hainbat lekuetara joatea saihestuta eta etxean segurtasun neurri handiak jarrita. Biek ala biek kontraesanak dituzte, ikerlariak nabarmendu duenez. Adibide bi jarrita azaldu ditu jokaera horiek: «Donostian, esaterako, segurtasun faltaren pertzepziorik handiena Altza auzoan dago, baina ez da delitu gehien duen auzoa. Bestalde, herritar askok adierazten dute ez direla delituen beldur, baina euren etxeak gotortuak dituzte, ateak blindatuta dauzkate, alarmak jarrita...».

Segurtasunik ezaren pertzepzioak herritarren «bizi kalitatean» dituen ondorio kaltegarriez ere ohartarazi du San Juanek. Jendeak delituarekiko duen pertzepzioaren arabera jokatzen du, eta ez delitu tasa objektiboaren arabera. «Beldurraren ondorioz hiriko zenbait tokitara joatea saihestea ez da onuragarria, hirian aske bizitzeko eskubidea urratzen duelako». Horrez gain, nabarmendu du jarrera xenofoboak ere areagotzen dituela beldurrak, eta horrek, zeharka, «bizikidetzari kalte egiten» diola.

Lohitzune Zuloaga NUPeko Soziologia irakasleak, berriz, ez du loturarik ikusten beldur sentsazioaren eta alarmak instalatzearen artean. Segurtasunik ezaren sentsazioa «oso konplexua» dela dio, eta faktore anitzek baldintzatzen dutela: adinak, sexuak, klase sozialak, biktimizazio esperientziak, bizilekuak, instituzioekiko konfiantzak, komunikabideek... Haren ustez, etxeetan gero eta alarma sistema gehiago jartzearen arrazoia da segurtasun enpresek publizitate kanpaina «oso eraginkorrak» egiten dituztela. «Beldurra astintzen bereziki oldarkorrak izaten dira iragarkiak. Baina finean hori da publizitatearen helburua, gure emozioekin jolastea produktu bat saltzeko».

Zuloagak urteak eman ditu segurtasun gabeziaren sentipenaz ikertzen, eta liburu batean bilduta du ikerlan guztia: El espejismo de la seguridad ciudadana. Claves de su presencia en la agenda política (Hiriko segurtasunaren ilusioa. Agenda politikoa duen presentziaren gakoak). Ikerlariak ondorioztatu du jendearen beldur sentsazioaren eta kriminalitate tasen arteko harremanik ez dagoela; alegia, sentsazio hori «eraikitakoa» dela.

Ondorio horretara iristeko 2003. urtera egin behar da jauzi. Urte horretan Espainiako Zigor Kodea erreformatu egin zuten, eta hura bereziki gogorra izan zen zigorraren aplikazioari zegokienez. Haatik, hura justifikatzeko arrazoi objektiborik ez zen egon. Gogortze haren arrazoia bilatzeari ekin zion orduan Zuloagak, eta ohartu zen garai hartan Espainiako Estatuak Europako Batasuneko tasarik txikienetakoa zuela. Bestelako faktoreak zeuden, beraz, Zigor Kodea gogortzearen atzean. Eta bi identifikatu zituen: komunikabideak eta alderdi politikoak. «Biek ala biek tresnak eta gaitasunak dituzte beren interesak agendaren erdigunean jartzeko», ohartarazi du.

Komunikabideek eta alderdi politikoek «beldurraren pertzepzioa» eraikitzen dutela dio, nork bere modura. Uste du hedabideek gizartean eragin nahi dutela delinkuentziari buruzko «ikuspegi jakin bat» izan dezan, eta alderdiek etekin politikoak bilatzen dituztela segurtasun arazoei irtenbide «sinpleak» proposatuta. «Beldurra astintzea kontrol soziala eskuratzeko lagungarria da».

Komunikabideen mezuak

Herritarren iritziek eta jarrerek argi adierazten dute komunikabideek berebiziko garrantzia dutela iritzi publikoan. «Hedabideetan delinkuentziari buruz ematen diren berriak modu egokian tratatzea ezinbestekoa da gizartean aurreiritziak eta beldurra ez zabaltzeko». Hala uste du Arantza Gutierrez EHUko Komunikazio fakultateko irakasleak eta Ongi Etorri Errefuxiatuak plataformako kideak. Kexu da delin- kuentziaz hitz egiten den bakoitzean immigrazioaz hitz egiten dela, eta lotura horri garrantzia ematen zaiola. «Komunikabideek askotan lapurren jaioterria nabarmentzen dute. Zertarako? Zer ekarpen egiten du horrek? Estereotipoak dira, eta jendeak pentsatzen du kanpotarra gu baino maltzurragoa dela eta delinkuentea dela».

Halako mezuek indar handia dute komunikabideetan, eta «beldurra» sortzeko erabiltzen dira, Gutierrezen ustez. «Beldurra emozio primarioa da, izakiok bizirik irauteko ezinbestekoa dugun emozioa, eta hedabideek are eta beldur handiagoa sorrarazi nahi digute, gure erraietara joz».

San Juanek, halaber, nabarmendu du hedabideek eraikitzen dituzten «diskurtso sozialek» segurtasun faltaren sentsazioa areagotzen dutela. «Bilbo hiri segurua dela diote datu ofizialek, baina hori egun bateko albistea da komunikabideetan. Urteko gainerako 364 egunetan, berriz, segurtasun gabeziari buruzko datuek betetzen dituzte egunkarietako goiburuak, nahiz eta ikuspuntu orokor batetik begiratuta, garrantzi gutxikoak izaten diren».]]>
<![CDATA[Zalantzaz beteriko bide bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1937/006/001/2019-01-29/zalantzaz_beteriko_bide_bat.htm Tue, 29 Jan 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1937/006/001/2019-01-29/zalantzaz_beteriko_bide_bat.htm Datuen Babesa eta Ganbera Legegileak mintegian parte hartu duten adituek; Eusko Legebiltzarrean egin dituzte jardunaldiak, bi egunez.

Nahitaez betetzekoa da Europako erregelamendu berria; EBk eta Europako Kontseiluak 2016ko apirilean onartu zuten, eta estatu bakoitzak propio egokitu behar izan du araua bere ordenamendu juridikora. Espainiak Datu Pertsonalak Babesteko Lege Organiko berri batekin egin du hori, eta bide berari jarraitu diote Alemaniak eta Erresuma Batuak ere. Austriak, Italiak eta Frantziak, berriz, aurretik zuten legedia moldatzea erabaki dute.

Erakunde guztiak egokitzen ari dira euren jarduera erregelamendu berrira, eta, besteak beste, datuak babesteko ordezkariaren figura sortu dute. Ordezkari hori izatera derrigortuta daude datuak eskala handian erabiltzen dituzten 250 langiletik gorako enpresak eta erakunde publikoak. Europako araudiak jasotzen duenez, haien eginbeharra da erregelamendua betearaztea, akatsak jakinaraztea eta beharrezko baimenak tramitatzea. Erronka berria dute esku artean, eta orain arte sekula jorratu ez den bide bat egin beharko dute aurrerantzean. «Pilota gure teilatuan dago», ohartarazi du Montserrat Auzmendi Eusko Legebiltzarreko Datuak Babesteko ordezkariak.

Harekin batera mintzatu dira mahai inguru batean Nafarroako Parlamentuko, Gipuzkoako eta Bizkaiko Batzar Nagusietako eta Murtziako Biltzarreko (Espainia) ordezkariak. Nabarmendu dutenez, ganbera legegileek datuen babesari buruz duten «ikuspegia» aldatzea ekarri du Europako araudiak. Iñigo Lamarka Gipuzkoako Batzar Nagusietako ordezkariak nabarmendu du datu pertsonalak «arreta handiz zaindu» beharko dituztela, informazio eskubidea eta erakundearen autonomia ahaztu gabe. Lamarcak ohartarazi du ez dela lan erraza izango, «gatazkatsua» delako legebiltzarkideen informazio eskubidearen eta datuen babesaren arteko harremana. Ataka horretan «legebiltzarkideen jardun publikoak gailendu» behar duela uste du Auzmedik: «Araudia ezin da oztopo izan datu pertsonalak eskuratzeko».

Arazoa sortzen da datuen babeserako eskubideak ganbera legegileen jardunarekin uztartu behar direnean. Gai horretan sakondu du Martin Maria Razquinek, Nafarroako Unibertsitateko Administrazio Zuzenbideko katedradunak. Haren ustez, oso garrantzitsua da bi eskubideen arteko talka saihestea eta bien arteko «oreka» lortzea.

Izan ere, Europako araudia indarrean sartu arte, legebiltzarkideek eskubide osoa zuten informazio oro eskuratzeko gobernuari kontrol lana egin ahal izateko; baina, maiatzaz geroztik, eskubide hori «mugatua» dute datu pertsonalak lortu nahi dituztenean. «Gardentasun olatutik justu kontrakora igaro gara, eta, datuen babesaren ondorioz, legebiltzarkideek apenas eskuratu dezaketen informaziorik», ohartarazi du. Hala, erdibideko irtenbide bat bilatzearen alde egin du Razquinek, «gutxieneko irizpideak» jartzeko bi eskubideak errespeta daitezen.

«Deskonexioa»

«Eskubide baten irteera lekuan gaude, ez helmugan». Rosario Garcia Zuzenbide Konstituzionaleko katedraduna argi mintzatu da araudi berriaren eraginari buruz. Aitortu du erregelamendua «oso konplexua» dela eta Europako herrialde guztiek arazoak dituztela hura interpretatzeko eta euren legedira moldatzeko. «Deskonexio bat dago lurralde esparruari dagokionez, hemendik aurrera erabaki asko Europatik hartuko direlako eta gure erabakimena galdu egingo delako».

Araudi berriaren zenbait ertz aztertu ditu Garciak, eta azpimarratu du erregelamenduak segurtasun juridikoa «indartu» ez ezik datuak babesteko esparru «sendoa» ere bermatzen duela eta horien tratamenduan «erantzukizun aktiboa» sustatzen duela. Joana Mari Cardona Kataluniako Datuen Babeserako Bulegoko zuzendariak, berriz, beste ezaugarri batean jarri du arreta: «Arrisku egoerak eta betebeharrak indartu egin dira, informazio eta adierazpen askatasunak zein erabiltzaileen eskubideak errespetatu daitezen».]]>
<![CDATA[«Herritarren kontzientzia piztu egin da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/007/001/2019-01-29/herritarren_kontzientzia_piztu_egin_da.htm Tue, 29 Jan 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1905/007/001/2019-01-29/herritarren_kontzientzia_piztu_egin_da.htm
2004an Datuak Babesteko Euskal Bulegoa sortu zenetik, aldaketa handiak egon dira datuen babesari dagokionez. Zein unetan zaudete?

Unerik ezegonkorrena kudeatzea egokitu zait. Aldaketa sakonak egon dira azken hamabost urteetan; batez ere, baliabide telematikoei dagokienez. Horrez gain, bulegoaren ardura hartu eta berehala Europako araudi berria eta Espainiako lege organikoa onartu dira, eta horiek goitik behera aldatu ditu hainbat esparru. Laburbilduta esango nuke 2018. urtea mugarria izan dela datuak babesteko orduan; besteak beste, herritarron kontzientzia piztu egin delako, teknologia esparruko enpresa handiak areago indartu direlako (Google, Facebook...) eta araudian aldaketa sakonak egon direlako. Datuak Babesteko Euskal Agentzia modu egokian erantzuten ari da erronka berri horiei. Lan handia dugu Europako araudiari erantzuteko, eta saiatzen ari gara egoera berriaren aurrean administrazioek dituzten zalantzak argitzen; besteak beste, haiei formakuntza eskainita.

Zeintzuk dira Europako araudiak ekarri dituen aldaketa nagusiak?

Herritarren artean datuen babesaren inguruko kontzientzia piztea ekarri du, hein handi batean. Grabazioekin, esaterako, nabarmen handitu da herritarren kezka, bi zentzutan. Batetik, herritarrak kezkatuago daude segurtasunarekin, askatasunarekin baino gehiago. Eta, bestetik, grabatutako irudien inguruko kezka azaleratu da, jendeak jakin nahi duelako non gordeko diren bere irudiak, zenbat denbora egongo diren gordeta... Gizarteak lehen ez zuen halako kezkarik.

Zeintzuk dira gehien heltzen zaizkizuen kasuak?

Azken boladan, batez ere, araudiari buruzko argibideak eskatzen ari zaizkigu administrazioak. Herritarrek, berriz, askotariko kezkak igortzen dizkigute: historia klinikoari buruzkoak, salaketa anonimoei buruzkoak... Azpimarratzekoa da, halaber, Osakidetzan gertatutakoak sortu dituen kezkak; batez ere, publikoak eta pribatuak diren datuak zabaltzeari buruzko zalantza ugari eragin dituelako herritarren artean. Kontuan hartu behar da mugak oso ezberdinak direla herritarrentzat edo legebiltzarkideentzat, eskubide ezberdinak daudelako tartean.

Mintegian aipatu duzue Datuak Babesteko Europako Araudiaren hainbat atal anbiguoak direla eta zalantza ugari sortzen dituela. Zer arazo eragin dizkizue?

Zalantza asko sortu dizkigu erregelamenduak Europako erakunde guztioi. Orain, Espainiako Agentziaren, Kataluniakoaren, Andaluziakoaren eta Euskadikoaren artean lantaldeak eratuko ditugu arlo teknikoetan sortutako zalantzak eztabaidatu, argitu eta irizpide bateratu bat adosteko. Saiatuko gara denon artean jarraibide batzuk hitzartzen.

Datuak Babesteko Espainiako Lege Organiko berriarekin alderdi politikoek eskubidea izango dute sarea arakatuz herritarren profil ideologikoak sortzeko?

Zalantza asko daude. Nik pentsatu nahi dut PSOEren zuzenketaren asmoa zela alderdiei muga batzuk jartzea hauteskunde kanpainetan baliabide elektronikoak erabiltzeko orduan. Alabaina, badirudi aditu askok uste dutela justu kontrakoa dela zuzenketa horren helburua, eta, antza, hemendik aurrera alderdiek, enpresek ez bezala, profil ideologikoak egin ahal izango dituztela hauteskunde kanpainak egiteko. Kezka hori iritsi zaio Datuak Babesteko Espainiako Bulegoari, eta hark ohartarazi du aukera hori ez dagoela jasota legean. Bulegoak gertutik zainduko du halakorik gerta ez dadin.

Legeak aukera hori jasotzen duen ez dago batere argi, beraz.

Ez. Horregatik, Datuak Babesteko Bulegoak instrukzio bat aterako du maiatzeko hauteskundeen aurretik legearen atal hori behar bezala interpretatzeko, eta alderdientzat bete beharreko erabakia izateko. Hori egiten duenean, ez dut uste alderdiak ausartuko direnik erabaki horren aurka egiten. Nolanahi ere, kontuan hartu behar da baliabide telematikoak oso boteretsuak direla, eta zalantzarik ez dut alderdiak baliabide horiek erabiltzen hasiak zirela legea indarrean sartu aurretik. Oso zaila da hori kontrolatzea.

Bestelako polemika bat ere badago gurean: Lanbidek ezarriko duen hatz marka bidezko identifikazio eta errekonozimendu sistema. Nola dago auzia?

Argitu gabe dago oraindik. Auzi hori kezka iturri da gizarte osoarentzat, hatz markak gero eta gehiago erabiltzen direlako. Lanbidek sistema hori ezarri nahi badu, tentu handiz ezarri beharko du. Sistema indarrean jarri aurretik, ezinbestekoa izango da aztertzea ez ote dagoen hatz marka ez den bestelako identifikazio sistema hoberik , eta horri buruzko ebaluazio bat egin. Arriskuen eragina kalkulatzeko ebaluazio bat egin beharko litzateke, eta ongi aztertu zein den babestu nahi den ondarea. Beraz, sistema ezarri nahi bada, ongi ezarri beharko da, eta ziurtatu beharko da pauso guztiak berme nahikoarekin ematen direla.]]>
<![CDATA[Oier Gomez preso ohia zendu da, eritasun larri baten ondorioz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/014/001/2019-01-27/oier_gomez_preso_ohia_zendu_da_eritasun_larri_baten_ondorioz.htm Sun, 27 Jan 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1944/014/001/2019-01-27/oier_gomez_preso_ohia_zendu_da_eritasun_larri_baten_ondorioz.htm
Minbizia zuen Gomezek. 2017ko urtarrilean diagnostikatu zioten Ewingen sarkoma, eta buruan eta aldakan metastasia aurkitu zioten. Haren gaitza «sendaezina» zela eta hilzorian zegoela adierazi zuten orduan medikuek. Oso larri egonda ere, DPS segurtasun handiko erregimenean zegoen preso Gomez Meauxeko espetxean (Frantzia). Parisko Pitie Salpetriere ospitalera eraman zuten apirilean, baina han «espetxeko baldintza berberetan» jarraitzen zuela salatu zuen Carlos Gomez haren aitak BERRIAri eskainitako elkarrizketan.

Apirilaren 25ean, hamabost urteko espetxe zigorra etetea onartu zuen Frantziako Dei Auzitegiak, argudiatuta Gomezek gaitz larria eta sendaezina zuela, eta ETAk armak uztea erabaki ostean ez zegoela delitua berriz egiteko «arrisku larririk». Haren aurka indarrean zeuden hiru euroagindu ere bertan behera uztea erabaki zuen. Zigorra eten ziotenetik, Lapurdin bizi zen Gomez.

Preso egon zen bitartean, haren aldeko elkartasun sare zabala eratu zen Euskal Herrian. Besteak beste, Oiertxo SOS plataformak, Bagoaz-ek, Etxerat-ek eta Sarek hura askatzeko mobilizazio ugari antolatu zituzten. Aurrez ere eskatua zuten hura aske uzteko. Izan ere, 2012an Hodgkinen linfoma aurkitu zioten Gomezi, eta kimioterapia jaso behar izan zuen. Kasu hartan, baina, fiskaltzak ez zuen onartu aske uzteko eskaera.

Elkartasun mezu ugari

Jaiki Hadi mediku elkartearen arabera, gaur egun 21 presok dituzte gaitz larri eta sendaezinak. Haiek baldintzarik gabe kalean egon behar dutela exijitu du elkarteak. «Beren azken aste, hilabete edo urteak duin igarotzeko eskubidea dute».

Sarek, Etxerat-ek, Sortuk eta Amnistiaren aldeko eta Errepresioaren aurkako Mugimenduak elkartasuna adierazi diote sendiari. Denek esan dute garaia dela gaixo dauden presoak askatzeko, eta ez litzatekeela itxaron behar gaitza sendaezina izan arte. Sortuk gogoratu du Juan Mari Maiezkurrena preso hernaniarra ere «hiltzear zegoela» soilik utzi zutela aske, eta hori «onartezina» dela. EH Baik «onartezintzat eta gizagabekotzat» jo du Gomez etxetik urrun hil izana. Bagoaz-ek, berriz, ohartarazi du ezin direla banatu «Oierren eritasuna, heriotza eta kartzela». ]]>
<![CDATA[Memoriagune bat, behetik gora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/006/001/2019-01-11/memoriagune_bat_behetik_gora.htm Fri, 11 Jan 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1933/006/001/2019-01-11/memoriagune_bat_behetik_gora.htm
Eliza bestela erabiltzea premiazkoa dela uste dute gasteiztar askok, aspaldi. Eta kezka horrek elkartu ditu Memoria Gara ekinbidearen barruan bildu diren hamaika esparrutako eragileak ere. Proposamen baten inguruan batu dira: San Frantzisko eliza Memoria eta Giza Eskubideen Zentroa bihurtu nahi dute, eta elkarlana galdegin diete administrazio publikoei. Duela zenbait hilabete hasi ziren urratsak egiten: euren asmoen berri eman zioten Apezpikutzari, eta baita Gasteizko Udalari ere. Ez zituzten ateak erabat itxita topatu, eta lanean jarraitzeko asmoa dute, harik eta eliza «memoria inklusiboaren» zentroa bilakatu arte. Espazioa berreskuratuta, bide bat egin nahi dute «oinazetik esperantzara», Josu Santamarina Memoria Gara-ko bozeramaileak azaldu duenez.

San Frantzisko eliza memoriagune bilakatzea «ezinbesteko ariketa» bat dela azpimarratu du Lander Garcia ekinbideko kideak. Bi arrazoi eman ditu: «Batetik, Gasteizek eta Euskal Herriak horrelako zentro baten beharra dutelako, eta, bestetik, giza eskubideen aldeko kultura bultzatzeko funtsezko elementua delako». Gainera, uste du «sarraskiaren lekuko izan den toki bat» memoria eta giza eskubideen zentro bihurtzea «oso pedagokikoa» izan daitekeela gizartearentzat etorkizunari begira.

Memoria eta Giza Eskubideen Zentroak nolakoa izan beharko lukeen ere irudikatu dute. Argi dute «behetik gora» eraikitako memoriaren isla izan behar duela. Honela dio Santamarinak: «Memoria politikak goitik beherakoak izan ohi dira, estatuek erabakitzen dutelako zer gogoratu eta zer ahaztu. Baina badago beste modu bat ahaztutako memoriaren alde egiteko, behetik gorakoa dena, eta eragile askoren parte hartzea duena».

Ez dira hutsetik hasiko. Badute nondik ikasi. Nazioartean badira-eta eredu berekoak diren zentro ugari; besteak beste, Europan, Hego Amerikan eta Hegoafrikan. Garai bateko errepresio guneak berreskuratu dituzte, eta biktimen oroimena gordetzeko zentroak dira orain. Haiengandik ideiak hartu dituzte Memoria Gara-koek, hemengo errealitatera egokitzeko. Hala, Euskal Herriak bizi duen abagune politikoa kontuan hartu dute zentroa irudikatzeko orduan. «Biktima eta bioletzia askoren» ahotsa jaso eta diskurtso «monolitikotik» aldendu nahi dute, Santamarinak azaldu duenez.

Estatu estrategiatik urrun

Uda honetan da irekitzekoa ETAren biktimen Oroimenezkoa Gasteizen, Banku Zaharraren egoitzan, baina bertan ez dute tokirik izango martxoaren 3ko biktimek. Garciak azaldu du euren proposamena ez doala Espainiako Gobernuaren oroimenezkoaren aurka, baina ziurtatu du haren aldean «oso bestelako planteamendua» izango duela. Estrategia ezberdinei erantzuten baitiete batak eta besteak. Errelatoa gatazka iturri bilakatu den garai honetan, memoria «ondare publiko» gisa ulertzea ezinbestekoa dela uste dute Memoria Gara-koek, eta argi dute Gasteizko zentroak giza eskubideen alde «bestelako kultura bat» sustatzeko gunea izan beharko lukeela. «Estatu estrategiak kontakizun faltsu bat egiten du, biktima batzuengan fokua jarrita eta besteak ahaztuta. Guk ez dugu horren aurka egingo, baina azpimarratuko dugu giza eskubideen bestelako kultura bat sortu behar dela, irekiagoa, beste eredu bati erantzuten diona».]]>
<![CDATA[Badago nora begiratu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/007/001/2019-01-11/badago_nora_begiratu.htm Fri, 11 Jan 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1952/007/001/2019-01-11/badago_nora_begiratu.htm
Europako bi museori erreparatu diete: Portugalgo Do Aljube: Resistencia e Liberdade museoari eta Ipar Irlandako Kilmainham Gaol -i. Biak ala biak kartzelak izan ziren, eta memoria espazio bilakatu zituzten duela urte batzuk. Portugalen diktaduraren aurkako borrokaren ikur bilakatu dute kartzela, eta museo historikoa egin dute erresisentziaren biktimei ahotsa emateko. Dublinen eraikitako zentroak, berriz, Ipar Irlandako historiaren pasarte esanguratsuenak biltzen ditu.

Hegoafrikan, bestalde, ugariak dira biktimen memoriaren alde sortutako zentroak, gehientsuenak apartheid garaian kartzelak izandakoak dira. Horietatik bat «oso interesgarria» dela diote Memoria Gune-ko kideek: Lurmutur Hirian dagoen Distric Six Museum. Apartheid garaian eliza izan zen, eta hura berreskuratu ostean, arrazakeriaren aurkako jarduerak antolatzen dituen museo bat da egun.

Hegoameriketan ere badira memoriaguneak, besteak beste, Argentinan eta Txilen. Argentinako Olimpo eta ESMA Escuela Mecanica de la Armada zentroak atxilotze eta tortura zentroak izan ziren diktadura garaian, eta giza eskubideen aldeko mugimenduei esker, gaur egun, memoria eta giza eskubideen zentroak dira. Txileko Villa Grimaldi, Londres 38 eta Memoria eta Giza Eskubideen museoak ere eredutzat hartu dituzte plataformakoek.

Gasteizko sarraskia erdian

Adibide horiek oinarri hartuta, Gasteizko sarraskia erdigunean jarriko duen gune bat sortu nahi dute San Frantzisko elizan. Ekinbidekoek azaldu dutenez, 1976ko gertakariak «historikoki» kokatzeko elementuak bilduko lituzkete bertan, memoria eta historia uztartuta. Gertakariak testuinguruan jartzea da asmoa, Josu Santamarinak azaldu duenez. «Martxoaren 3ko jazoerak historikoki kokatu nahi ditugu, azalduta zergatik izan zen eliza babeslekua, zer sarraski eragin zuen polizia frankistak bertan, zer lelo zeuden garai hartan, nolakoa zen langile mugimendua,...». Ondare ikuspuntu batetik, berriz, elizaren «balio arkitektonikoa» azpimarratzeko asmoa ere badute. Izan ere, eraikina gurtzarako ez ezik, langileen asanbladetarako espazioa ere izateko diseinatu zuen Luis Peña Gantxegi arkitektoak.

Foko nagusia martxoaren 3ko gertakarietan jartzea nahi badute ere, bestelako giza eskubideen urraketek ere tokia izango lukete Gasteizko memoriagunean. Toki «dinamikoa» sortu nahi dutela azaldu dute Memoria Gara-ko kideek. «Ez dugu nahi toki estatiko bat izatea», dio Lander Garciak. 1976ko jazoerei ez ezik, giza eskubideen inguruan egon litezkeen bestelako jarduerei ere irekita egongo litzateke San Frantzisko eliza. «Gizarte mugimenduek eta kultur eragileek bertan tokia izan beharko lukete, adibidez, giza eskubideen inguruko erakusketak, hitzaldiak edo tailerrak egiteko», azaldu du Santamarinak.]]>
<![CDATA[Berrikuspen bat betaurreko moreekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/006/001/2018-12-23/berrikuspen_bat_betaurreko_moreekin.htm Sun, 23 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1944/006/001/2018-12-23/berrikuspen_bat_betaurreko_moreekin.htm
Horren aurrean, feminismoak gatazka, indarkeria eta bakea kontzeptuak zabaltzea eta sakontzea proposatu du, horien inguruko berrirakurketa bat eginez. Hala uste dute Irantzu Mendia eta Itziar Mujika EHUko ikerlariek ere. Mendia Soziologia eta Gizarte Langintza saileko irakaslea da EHUn, eta Nazioarteko Harremanetako irakaslea eta kazetaritzan lizentziatua da Mujika. Biek ala biek sakon ikertu dituzte, ikuspuntu feminista batetik, nazioarteko hainbat gatazka armatu eta bake prozesu.

1990eko hamarkadan Balkanetan piztutako gatazka armatuek —eta bereziki Bosniako gerrak— eragin zuzena izan zuten Mendiaren eta Mujikaren ibilbide profesionaletan. Gatazka horrek biengan sortu zuen jakin-mina, eta akuilu izan zen beste gatazka egoera batzuetan emakumeek hartutako rolak ikertzeko. Ordutik, hainbat esparrutan jarri dute interes fokua: emakumea eta indarkeria eza historikoki izan duen loturan, indarkeria eza termino «patriarkaletan» ulertu den moduan, emakumeek gerra eta bake garaietan topatu dituzten generozko oztopoetan, horiek gainditzeko antolakuntzan... Bi ikerlariak bat datoz kontzeptu horien inguruko «berrikuspen feminista» bat proposatzerakoan, besteak beste, «estereotipoak apurtzeko». Beharrezko ikusten dute emakumeek gatazketan eta bakegintzan duten rolaz iruditeria kolektiboan nagusi den ikuspegian sakontzea. Izan ere, emakumezkoaren irudia batez ere lotzen da esparru pribatuarekin (zaintza lanak, lan erreproduktiboa,...) eta bakearen aldeko hautuarekin. Baina ez du zertan.

Berrikuspen feminista bat egiteko lehen urratsa emakumea gatazka armatuetan biktima ez ezik, subjektu ere badela ikusaraztea da, Mendiaren ustez. Gatazketan, biktimak ez ezik, emakumeak eragileak ere badirelako. Bai indarkeriaren aldeko hautua egiten dutelako, bai bakearen alde lan egiten dutelako. Lehen kasuari dagokionez, honakoa dio Mendiak: «Historian konstante bat izan da gatazka armatuetan emakumeek biolentziaren aldeko hautu kontzientea eta aktiboa egitea». Bakegintzaren aldeko hautua egin duten andrazkoen kasuan ere antzera gertatzen da. «Estereotipoen arabera, emakumeak bakegintzan daude beren ustezko izaera natural bakezaleago batengatik, eta ez hautu politiko batengatik».

Emakumeen aktibismoa

Indarkeria eta bakea kontzeptuak berraztertzearen alde daude bi adituak, tradizionalak diren definizioak gaindituta. Zertaz ari gara indarkeriaz eta bakeaz ari garenean? Zertaz indarkeria ezaz ari garenean? Gaiei «betaurreko moreekin» heltzea ezinbestekoa dela iritzi dio Mujikak. «Ikusarazi behar dugu armen indarkeria fisikoaz harago, emakumeei espezifikoki eragiten dieten indarkeria propioak daudela, eta bakeak, indarkeria zuzena ez egoteaz harago, bestelako indarkeria mota batzuen eza ere izan behar duela».

Nazioarteko hainbat herrialdetan giza eskubideen urraketa larrien aurka antolaturiko emakumeen ekintza politikoak aztertu ditu Mendia eta Mujika kide diren EHUko Hegoa Institutuak. El Salvador, Guatemala, Kosovo, Kongoko Errepublika Demokratikoa (RDC), Mendebaldeko Sahara, Chiapas eta Kolonbiako kasuak ikertu dituzte liburu batean, haien arteko konparazioa eginez.

Testuinguru bakoitzaren ezaugarri propioekin batera, herrialde horiek guztiek komuneko ezaugarriak dituzte emakumeen kontrako indarkeriaren zenbait patroitan eta «zigorgabetasunaren» aurkako emakumeen aktibismoari dagokionez, Mendiak azaldu duenez. Kasu guztietan, egia, justizia, erreparazio eta berriro ez gertatzeko berme prozesuetan parte hartzea aldarrikatu duten emakumeen mugimenduak egon dira. Eta, gehienetan, biktimizazioaz harago jo, eta euren buruak «subjektu politikotzat» jo dituzten emakumeak izan dira. Ekintza kolektiboak izan dira, antolatuak eta kontzienteak. «Gatazka aurretik jada antolatuta zeuden emakumeak dira, gerra iritsi denean antolatuta jarraitu dutenak eta gerraren dinamika legitimatzeko ala irtenbide negoziatu baten aldeko hautua eginda ere, modu antolatuan jarraitu dutenak».

Emakumeek gatazka armatuetan pairatu duten indarkeriaren antzekotasunak nabarmendu ditu Mendiak. «Sexu indarkeria konstante bat da gatazka armatu guztietan, maila handiagoan ala txikiagoan». Mendiak gogoratu du 1990eko hamarkadatik aurrera, azterketa feminista askok nabarmendu dutela sexu-indarkeria «eskala handiko estrategia edo gerra armatzat» erabili izan dela, helburu askorekin: emakumeak kontrolatzea, mendean hartzea, ahultzea...

Halaber, EHUko ikerlariak nazioartean aztertutako kasuetatik ondorioztatu du «trantsiziozko justizia» prozesuetan ezinbestekoa izan dela emakumeen mugimenduen borroka. Trantsiziozko justizia gizarteak gerratik bakera eta erregimen zapaltzaileetatik demokrazietara igarotzeko darabilten prozesu politiko eta soziala da. Ikuspegi androzentrikoak ere bete-betean eragiten dio trantsiziozko justiziari. «Justizia sistema patriarkala da, eta bi aldiz biktimizatzen ditu emakumeak gerra garaian, giza eskubideen urraketa larrien testuinguru batean edo bake garaian». Hori hala izanik, trantsiziozko justizia ezartzerakoan generoarekiko neutrotzat jotzen diren neurriak hartzen badira «mugak» jartzen ari zaizkie emakumeei egia, justizia eta erreparazioa lortzeko, eta ondorioz, zailtasun gehiago izaten da emakumeei bortxatu zaizkien giza eskubideak ezagutzeko.

Emakumeei urratutako eskubideen erreparazioa bilatzeko ariketa interesgarriak daude munduan. Balkanetako esperientzia ekarri du gogora Mujikak. Gerra ostean, emakumeen auzitegia osatu zuten, mekanismo ofizialek baztertu eta erreparatu ez zituzten emakumeak kontuan hartzeko. «Epaitegi sinbolikoa izan zen, baina ezinbestekoa andrazkoek sufritutako desberdintasun, zapalkuntza, bazterketa eta indarkeriak ikusarazteko eta horiek erreparatzeko». Mendiaren aburuz, feminismoak justizia bide alternatiboak bilatzeko ahaleginaren adierazle dira auzitegi sinbolikoak. «Horrelako ekimenek erdigunean jartzen dute emakumeen berreskurapen pertsonala, psikologikoa eta soziala, eta sinesgarritasuna ematen diote euren egiari, erreparazio eta justizia maila bat bermatuz».

Antolakuntza, gakoa

Askotan esaten da gerraostea aukera leiho bat izan daitekeela emakumeentzat, euren aldarrikapenen alde indartsuago borrokatzeko aukera zabaltzen delako. Baieztapen hori zalantzan jarri dute bi ikerlariek. Gakoa emakumeen antolakuntzan eta euren ikuspegi feministaren garapen mailan dagoela uste du Mendiak, horren arabera prestatuago egongo direlako gerraostean eman ohi den «ofentsiba patriarkalari» aurre egiteko. Haren iritziz, gatazka ondorengo garaietan «funtsezkoa» da mugimendu feminista indartsu egotea, «bakean egotearen beste ulermen batzuk mahaigaineratu nahi badira». Salvadorko kasua jarri du horren adibide: «Bake akordioak 1992an sinatu osteko hamarkadan bultzada handia lortu zuen Salvadorreko mugimendu feministaren estrategiak, eta baliagarria izan zen gerra ostean emakumeek antolakuntza autonomoa irabazteko eta politika neoliberalen olatuari aurre egiteko».

Hala ere, badira nazioartean teoria hori desmuntatzen duten adibide batzuk. Kosovo da horietako bat. «Nahiz eta hango emakumeek harreman zuzena izan Bosniako emakumeekin, eta mugimendu gisa antolatuta egon, ez zen nahikoa izan haien bazterketa soziala, ekonomikoa eta politikoa saihesteko», azaldu du Mujikak. Balkanetan gertatutakoak agerian uzten du, haren ustez, gerretan eta gerra osteko berrantolaketetan «generozko botere tradizionalak» are eta indartsuago jartzen direla erdigunean.

Nazioarteko ereduak

Ikuspuntu feminista batetik, ezinbestekoa da emakumeek gatazketan jokatu duten rola ikusaraztea. Nazioarteko erakundeek ere hainbat urrats egin dituzte norabide horretan. Esanguratsuenetakoa da Nazio Batuen Erakundeak 2000. urtean kaleratutako 1325 ebazpena, United Nations Security Council Resolution on Women, peace and security izenekoa. Ebazpen horren helburua izan zen emakumezkoek gatazka eremuetan bizitako egoerak eta jasandako biolentziak aitortzea, eta babestea euren parte hartzea bakegintzan. Mendiaren ustez, emakumeen borrokaren emaitza izan zen ebazpen hura eta «mugarri» bat ezarri zuen. «Balio izan zuen sozializatzeko emakumeek beraien ahotsa zutela genero rol tradizionaletatik harago», gehitu du Mujikak.

Alabaina, gerora, «etsipena» ere sortu zuen ebazpenak, neurrien inplementazio eta segimendu mekanismorik ez zuelako aurreikusten. Alde horretatik, Mendiak iritzi dio ebazpen hura baino «osatuagoa» izan zela 1995ean Nazio Batuen Erakundeak Beijingen antolatu zuen Emakumeei buruzko Munduko Laugarren Konferentzia, lehen aldia izan zelako emakumeei eta gatazka armatuei buruzko lan mahai bat osatu zela. Bertan, espresuki aipatu ziren militarismoaren eta emakumeen eskubideen urraketaren arteko harremanak, eta neurri lotesleak hartu ziren. Ordea, 1325 ebazpenean erreferentzia hori ez zen agertzen, eta, aldiz, emakumeek Bake Misioetako indar militarretan duten parte hartzea sustatzen zen.

Eta Euskal Herrian, zer?

Euskal Herrira etorrita, bi ikerlariek uste dute euskal gatazkan, «begirada murriztailearen» aurrean, funtsezkoa dela diagnostikoa zabaltzea eta sakontzea. Lan ildo horri heldu diote zenbait eragilek, besteak beste, Bilgune Feministak, Emagunek eta Foro Sozial Iraunkorraren Genero lan taldeak. Bake Portua plataforma ere arlo horretan ari da lanean.

Oraindik, baina, ez dago landuta euskal emakumeek euskal gatazkan izan duten rolei buruzko azterketa komun bat. Horretarako, bi aldagai aintzat hartu behar direla uste du Mendiak: batetik, «gatazkari lotuta dagoen emakumeen aurkako biolentzia politikoa», eta bestetik, «bakean gaudela baieztatzea ekiditen duten indarkeria matxistak». Azterketa horri hirugarren elementu bat gehitu dio Mujikak: «Euskal gatazkaren azterketa feminista erdigunean jartzea oztopatzen duten erresistentziak identifikatu behar dira».

Ez da erraza izango erronka horiei heltzea. «Euskal Herriko kultura politikoa oso maskulinizatua dago, eta horrek zaildu egingo du begirada feministak bidea egitea».]]>
<![CDATA[Agerian geratu da trama]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2018-12-20/agerian_geratu_da_trama.htm Thu, 20 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2018-12-20/agerian_geratu_da_trama.htm De Miguel auziaren epaiketa, eta sententziaren zain geratu da. Atzo bukatu zen Arabako Probintzia Auzitegian EAJko hainbat kide ohik ustez gidatutako legez kanpoko komisioen tramari buruzko ahozko epaiketa. Joan den urtarrilaren 8an abiatu zenetik, akusatuen eserlekuan eserita egon dira auziarekin lotutako 26 auzipetuak. Besteak beste, Alfredo de Miguel, Aitor Telleria eta Koldo Otxandiano EAJko ABBko burukide ohiak epaitu dituzte. Hamaika delitu leporatzen dizkiete; tartean, eroskeria, dirua zuritzea eta prebarikazioa.

Azken hitza hartzeko aukera izan zuten atzo auzipetuek, eta euren «errugabetasuna» aldarrikatzeko baliatu zuten hiru akusatu nagusiek. Inoiz «gaizki» jardun duela aitortuta ere, ez duela inoiz deliturik egin, eta ez dela legez kontra aritu azpimarratu zuen De Miguelek. Delitu oro ukatu zuen, halaber, Telleriak, eta «gaizki egindakoengatik» barkamena eskatu zuen hitza hartu zuenean. «Errugabe» dela esan zuen Otxandianok ere. Akusatu ia guztiek hartu zuen hitza atzoko saioan. Askok azpimarratu zuten epaiketa «gogorra» eta «luzeegia» izan dela, eta akusatuen aulkian eserita egoteak «sufrimendua» eragin diela.

Epaiketa amaituta, hilabeteak pasatuko dira epaia jakin arte. Auzia konplexua da, nahasia, ertz ugarikoa, eta, beraz, Jaime Tapia buru den epaimahaiak denbora beharko du sententzia idazteko. Hori hala, «lasai hartzeko» eskatu zuen atzo Tapiak.

2009ko abenduan eman zen argitara De Miguel auzia; gaur-gaurkoz, Euskal Autonomia Erkidegoan epaitu den ustelkeria kasurik handiena. Ainhoa Alberdi abokatu eta enpresariak fiskaltzaren aurrean jarritako salaketa batek ezagutarazi zuen afera, hark salatu baitzuen Alfredo de Miguelek eta Aitor Telleria ABBko kide ohiak 100.000 euroko komisioa eskatu ziotela Arabako Miñaoko Teknologia Parkearen hedapena kudeatzeko Urbanorma izeneko enpresa bati emandako kontratu batengatik.

Ia urtebete iraun zuten ahozko saioek, eta agerian utzi dute De Miguelek ustez gidatutako gaizkile sarea korapilatsua dela, eta ustezko iruzurraren tamaina, handia. Epaiketatik pasatu diren zenbait lekuko eta akusaturen deklarazioak gakoak izan dira, eta legez kanpoko komisioen trama bat azaleratzen lagundu dute.

LEKUKOEN DEKLARAZIOAK

Urtarrilean epaiketa hasi zenetik, uda bitartean, ehunka lekuko eta dozenaka peritu pasatu ziren Arabako Probintzia Auzitegitik. Lekuko horiei esker jakin diren datuek agerian utzi zuten ustezko ustelkeria sarearen tamaina. Besteak beste, deklaratu zuten De Miguelek 25 sozietate inguru sortu zituela propio iruzur egiteko, gehienak senideen izenean eratu zituela, sozietate askok ez zutela langilerik eta ez zutela izena emana Gizarte Segurantzan. Kataia, Errexal, Ortzi Muga eta Eskamelo S.L. enpresak hamaika aldiz aipatu dira epaiketan, ustez akusatuek haiei esleitu zizkietelako lanak nahieran, eta komisioak jaso zituztelako horien truke.

AKORDIOA FISKALTZAREKIN

Irailean ekin behar zioten inputatuek deklaratzeari, baina, hil horren amaieran, fiskalak epaileari eskatu zion bi asteko epea emateko akusatuekin negoziatzeko eta aztertzeko zer aukera zeuden akordioa egiteko. Hilabete igarota, inputatu nagusiekin —Alfredo de Miguel, Aitor Telleria eta Koldo Otxandianorekin— akordiorik lortu gabe hasi zen berriz epaiketa. Hala ere, beste bederatzirekin akordioa erdietsi zuen fiskalak: haiek delituetako batzuk onartzearen truke ordura arteko zigor eskariak murriztea adostu zuten.

INPUTATU NAGUSIEN TESIA

Horiek hala, urriaren 15ean hasi ziren akusatuak deklaratzen. Hiru inputatu nagusien estrategia akusazio oro ukatzea izan zen. Alfredo de Miguelek deklaratu zuen ez duela inoiz eskatu edo onartu komisiorik kontratu publikoak adjudikatzeagatik, eta ez duela zerikusirik leporatzen dizkioten delituekin. Deklarazioetan salatu zuen «manipulatuta» dagoela Ainhoa Alberdi enpresariari komisioa eskatu ziola frogatzen duen audioa, eta ez duela bere burua identifikatzen hark 2009an Ertzaintzaren esku utzitako grabazioetan. Alberdiren Urbanoma Consulting enpresari eman zioten Miñaoko Parke Teknologikoa zabaltzeko obra batzuk egiteko kontratua, baina De Miguelek ukatu egin zuen berak negoziazioetan eta kontratazioetan parte hartu izana.

Defentsa estrategia berari eutsi zioten Aitor Telleria EAJren ABBko kide ohiak eta Koldo Otxandiano EAJko kide ohiak ere, akusazio oro ukatuta. Telleriak «asmakeriatzat» jo zuen De Miguel auzia, eta baieztatu zuen ez duela «behin ere jaso komisiorik». Otxandianok ere ziurtatu zuen ez dagoela «dokumentuen babesik» legez kanpoko komisioak jaso zituztela frogatzeko.

DELITUEN AITORTZA

Akusatu nagusiek ez bezala, bederatzi auzipetuk aitortu egin zuten komisioak ordaindu eta jaso izana. Fiskaltzak haiekin lortutako akordioari esker aitortu zituzten irregulartasunak. Haien deklarazioak funtsezkoak izan dira epaiketan.

Azaroaren 5ean deklaratu zuen Josu Arruti Sidepur enpresako administratzaileak. Bera izan zen legez kanpoko komisioak jasotzea onartu zuen lehenbiziko akusatua. Hark aitotu zuen De Miguelek eta biek Riera eraikuntza enpresako legez kanpoko komisioak jaso zituztela Zanbranan (Araba) industrialde bat sortzeko kudeaketa lanak egitearen truke. Arrutik azaldu zuen De Miguelek 2005ean proposatu ziola Riera taldeari 161na mila euro eskatzea, eta eskaera onartu egin zuela enpresako arduradunetako batek, Francesc Fernandez Jovalek.

Hain justu, Fernandez Jovalek ere berretsi egin zuen Arrutik esandakoa. Construcciones Riera enpresako buruak deklaratu zuen 160.000 euroko komisioa pagatu ziela Zanbranako (Araba) industrialdearen proiektua «dinamizatzeko».

FISKALTZAREN ONDORIOAK

Josu Izagirre eta Manuel Pedreira fiskalak behin betiko ondorioen txostena argitara ematen hasi ziren azaroaren 13an. Zalantzarako tarterik ez zuten utzi txostenean. Izan ere, fiskalek frogatutzat jo zuten De Miguelek «enpresa sare» bat sortu zuela, Otxandiano eta Telleriarekin batera, legez kanpoko komisioak kobratzeko, kontratu publikoak esleitzearen truke. Oso argi eta gogor mintzatu zen Izagirre ondorioetan: auzipetuak erakunde publikoetatik dirua lortzeko «mafia» baten modura aritzen zirela adierazi zuen, eta sare horretan De Miguel «aitabitxia» zela, eta Otxandiano, berriz, «buru ekonomikoa». Haren arabera, «trama kriminal bat» osatu zuten akusatuek, eta kontratu publikoak-eta lortzeko «koakzioak» erabiltzen zituzten. «Inpunitatez» aritu izana ere egotzi zien.

Arabako Foru Aldundiarentzat ere hitz gogorrak izan zituen Izagirrek; haren ustez, auzian nahasitako enpresen jarduera «susmagarria» zen, eta aldundiak erraz asko erabaki zezakeen horiek ikertzea, horrelakorik egin ez zuen arren.

ZIGOR ESKAERA BERRIAK

Behin betiko ondorioekin batera berrikusi zituen fiskalak zigor eskaerak, eta guzti-guztiei murriztu zizkien zigorrak, akordioa lortu zutenei zein onartu ez zutenei. Hiru akusatu nagusiei erdira murriztu zizkien hasieran eskatutako espetxe zigorrak. Zehazki, 54 urte eta 11 hilabeteko espetxe zigorra eskatua zuen fiskaltzak De Miguelentzat, eta, orain, 29 urte eta bederatzi hilabetekoa da eskaera. Kartzelaldia ez ezik, 1.185.306 euroko isuna ere eskatu du fiskalak De Miguelentzat. Beste hainbeste laburtu zizkieten zigorrak Otxandianori eta Telleriari ere: 32 urte eta bi hilabeteko zigorrari egin behar zioten aurre lehen, eta hamahiru urteko espetxealdia eskatzen du fiskaltzak orain.

Handia da hasiera hartako eta oraingo honetako espetxe zigor eskarien aldea, kontuan hartuta akusatuek hilabete lehenago fiskalarekin akordioa lortzeari uko egin ziotela eta fiskaltzak eutsi egin diela eroskeriaren, prebarikazioaren, derrigortzearen eta diru publikoa bidegabe erabili izanaren akusazioei.

Fiskaltzarekin negoziatu eta akordioa lortu zuten gainerako akusatuei, berriz, are gehiago murriztu dizkiete zigor eskaerak. Akusatu nagusien emazteentzat, Ainhoa Bilbao, Araceli Bajo eta Iratxe Gaztelu-Urrutiarentzat, fiskalak bost urteko kartzela zigorra eskatu du, komisioak kobratzeko ustezko sarean parte hartzeagatik. Zazpi urte eskatu ditu Iñaki Etxaburu eraikitzailearentzat, eta beste bost urte Alfonso Arriola Miñaoko parkeko arduradunarentzat. Fiskalarekin akordio bat egin dutenen artean, Josu Arrutik du zigor eskaerarik handiena: bi urte eta bederatzi hilabete. Fiskaltzak absoluzioa eskatu du, bestalde, sei lagunentzat: Francesc Fernandez Joval, Placid Casas, Joaquim Sabater, Ramon Tomas, Estibaliz Arruti eta Gorka Errastirentzat. Eta inhabilitazioa, berriz, Gurutz Larrañagarentzat eta Justina Angulorentzat.

BESTE ONDORIO BATZUK

Eusko Jaurlaritzaren eta Bizkaiko Foru Aldundiaren abokatuek ere delitu zantzuak antzeman dituzte euren ondorioen txostenetan. Eusko Jaurlaritzako abokatu Javier Otaolak bat egin du fiskalaren tesiekin, eta uste du «frogatuta» geratu dela dirua «bidegabeki» erabili zuela Sanchez Robles- ek. Ordea, Gurutz Larrañaga sailburuorde ohia akusaziotik kanpo utzi du behin betiko ondorioetan. Hasieran hura ere akusatu zuen arren, orain Otaolak uste du Larrañaga «uste onaren iruzurraren biktima» izan zela. Bizkaiko Foru Aldundiak bat egin du tesi horrekin.

Hala, Jaurlaritzako abokatuak 146.230 euro ordaintzeko eskatu die Sanchez Roblesi, Alfredo de Migueli, Koldo Otxandianori, Iñaki San Juani, Josu Montesi eta Aitor Telleriari.

AKUSATUEN DEFENTSA

Akusatu nagusien defentsek ere euren ondorioak eman dituzte epaiketan. Hasierako tesiari eutsi diote; goitik behera ukatu dituzte fiskalaren akusazioak; eta hiru inputatu nagusien absoluzioa eskatu dute. Epaiketan maiz egin bezala, berriro eskatu dute froga guztiak baliogabetzeko, argudiatuta prozedura osoan «irregulartasun» ugari egon direla eta frogak «manipulatuta» daudela.

Alfredo de Miguelen abokatu Gonzalo Susaetaren iritziz, akusatuen oinarrizko eskubideak hasieratik urratu dira, «epaiketa paralelo bat» egon delako, instrukzio fasetik indarrean egon dena eta prozesu osoan eragina izan duena.

Fiskaltzarekin akordioa lortu ez duten akusatuen defentsek, bestalde, absoluzioa galdegin dute euren defendatuentzat. Antzeko argudioak erabili dituzte denek: ez zutela «inolako irregulartasunik» egin, Ainhoa Alberdiren lekukotzak ez duela «sinesgarritasunik» eta Ertzaintzaren ikerketan «akatsak eta gabeziak» egon zirela.

Jon Etxaburu enpresariaren abokatuak, gainera, kereila bat iragarri du Josu Izagirre fiskalburuaren aurka, bere defendatua «umiliatzeagatik».]]>
<![CDATA[EH Bildu, ERC eta BNG elkarrekin aurkeztuko dira Europako bozetara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/010/001/2018-12-16/eh_bildu_erc_eta_bng_elkarrekin_aurkeztuko_dira_europako_bozetara.htm Sun, 16 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1946/010/001/2018-12-16/eh_bildu_erc_eta_bng_elkarrekin_aurkeztuko_dira_europako_bozetara.htm
Josu Juaristi Europako hauteskundeetarako EH Bilduren hautagaiak atzo eman zuen erabakiaren berri, bideo baten bidez. Galiziako eta Kataluniako bi alderdi subiranistekin akordioa «ahalik eta lasterren» ixten saiatuko da EH Bildu. Akordio horretan bilduko dira alderdi txikiagoak ere, besteak beste, Asturias, Aragoi eta Kanarietako mugimendu subiranistak, eta negoziatzen jarraituko dute beste herri batzuetako «indar subiranista eta errepublikanoak» ere akordiora batu daitezen, koalizio zabalagoa osatze aldera.

Europako «indar progresistekin harremanak hobetzea» eta, batez ere, estaturik gabeko herriekiko «elkarlana sendotzea» izango da EH Bilduk, BNGk eta ERCk osatuko duten koalizioaren helburua, Juaristik azaldutakoaren arabera. Indarrak batuta, elkarrekin egin nahi diete aurre Espainiako eta Frantziako gobernuei, «konfrontazio demo- kratikoa» bultzatuta. Bruselan ere elkarren arteko «lan diplomatikoa» sustatzea izango da koalizioaren helburu nagusia, Europako instituzioen aurrean «lobby lana» egiteko.

ERC eta BNGren baiezkoa

ERCko eta BNGko zuzendaritzek ere ontzat jo dute Europako bozei begira subiranisten zerrenda bakarra eratzea. ERCko kontseilu nazionalak atzo onartu zuen EH Bildurekin eta BNGrekin koalizioa osatzea. Aldeko 122 boto jaso zituen proposamenak eta zuri bat; ez zen aurkako botorik egon. Indar subiranistek Europara «independentziaren eta justizia sozialaren ahotsa» eramatea defendatu zuen Pere Aragones ERCko presidenteordeak.

BNGko militanteek ostegunean babestu zuten balizko koalizioa, eta, atzo, zuzendaritzak berretsi egin zuen erabakia, aho batez. Ana Panton BNGko eledunak jakinarazi zuenez, hiru alderdien arteko indar batuketak berebiziko garrantzia izango du estaturik gabeko nazioen aldarrikapenei bide emateko. «Galiziako interesak defenditzeko modurik egokiena da errepublikanismoaren, estaturik gabeko nazioen eta erabakitzeko eskubidearen alde egiten duten beste indar batzuekin koalizioa osatzea».

Halaber, alderdiko buruak iragarri zuen Ana Miranda izango dela BNGko zerrendaburua boz horietan.

Europako Parlamenturako hauteskundeei begira, hiru alderdiek hasiera-hasieratik ezinbestekotzat jo dute nazioen erabakitzeko eskubidea eztabaidaren erdigunean jartzea. Helburu horiek adostuta ekin zieten hartu-emanei duela aste batzuk, eta akordioa sinatzea baino ez da falta orain.

Ez da lehen aldia Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako alderdi subiranistek aliantza egiten dutela Europako bozetara aurkezteko. 2009an, esaterako, Herrien Europa koalizioan aurkeztu ziren EA, Aralar, ERC, BNG, Berdeak eta Chunta Aragonesista alderdiak. 2014ko Europako hauteskundeetan, berriz, elkarrekin aurkeztu ziren EH Bildu eta BNG, beste alderdi txiki batzuekin batera.]]>
<![CDATA[Propaganda, pantaila txikira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2018-12-08/propaganda_pantaila_txikira.htm Sat, 08 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2018-12-08/propaganda_pantaila_txikira.htm
Europako Batasunaren araudira moldatzeko legea da Senatuak onartu berri duena. Europak 2016ko apirilean onartu zuen Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra, eta, araua Europako Batasuna osatzen duten herrialde guztietan bete beharrekoa bada ere, estatu bakoitzak propio egokitu behar du legea bere ordenamendu juridikora. Espainiak orain egin du.

Europak onartutako erregelamenduaren ezaugarri nagusia da Interneteko erabiltzaileek beren datuen gainean duten kontrola areagotuko dutela, eta, aldi berean, datuak ezabatzeko, ahaztua izateko, datuak transferitzeko eta haien trataera mugatzeko parada izango dutela. Espainiako Senatuak onartu berri duen legeak bere barruan bildu ditu printzipio horiek, baina, aldi berean, leiho bat ireki die alderdiei spam-a bidaltzeko. Izan ere, hemendik aurrera, besteak beste, alderdiek eskubidea izango dute sarea arakatzeko herritarren profil ideologikoak sortzeko. Herritarren baimenik ez dute behar izango posta elektronikora, Whatsappera edo sare sozialetara hauteskunde propaganda bidaltzeko.

Polemika, azken unean

Azaroaren 20an onartu zuen Senatuak legea. Haren tramitazioa ia inor ohartu gabe egin zen, harik eta legearen azken xedapenaren edukia jakinarazi zen arte. Espainiako Hauteskunde Legea erreformatzen duen artikulu batek —58. bis— baimena ematen die alderdiei datu pertsonalak bilduz herritarren iritzi politikoen inguruko profilak osatzeko. Lege egitasmoaren lehen zirriborroak ez zuen jasotzen artikulu hori, baina PSOEk tramitazioan erantsi egin zuen zuzenketa batean, argudiatuta beharrezkoa zela eskubide digitalak garatzea.

Kongresuak ia aho batez babestu zuen lege proposamena, eta Senatura igaro zen testua. Orduan, komunikabideetan oihartzuna izan zuen gaiak, eta polemika ziztu bizian piztu zen. Adituek salatu zuten arriskutsua zela legearen atal hori, eta kezka horrekin bat etorri ziren Unidos Podemoseko, Compromiseko, Nueva Canariako eta EH Bilduko senatariak, aurkako botoa emanda. Nolanahi ere, gainerako taldeen aldeko botoarekin aurrera egin zuen ekinbideak, eta legea adostasun handiarekin onartu zen. Gehiengo zabalak babestu zuen lege berria: aldeko 220 boto jaso zituen, eta aurkako 21.

Legearen 58. bis artikuluak «zalantza asko» sortu zizkion EH Bilduri hasieratik, eta horregatik erabaki zuen Kongresuko bozketan abstenitzea, Oskar Matute diputatuak BERRIAri azaldu dioenez. «Hainbat atal ez zeuden behar bezala araututa, eta beste batzuk, berriz, gehiegi». Kezka hori areagotu egin zen tramitazioak aurrera egin ahala, eta Senatuko azken bozketan aurkako botoa eman zuen Jon Iñarritu senatariak. «Ezin genuen babestu alderdi politikoek estatus pribilegiatu bat izatea», esan du Matutek.

EH Bilduko diputatua kritikoa da oso onartutako legearekin, alderdiek «zigorgabetasun eremu» bat izango dutelako. «Alderdiok jakitun gaude teknologia berriak ezinbestekoak direla herritarrengana iristeko, baina horrek ez du esan nahi, inolaz ere, politikariok eskubide bereziak izan behar ditugunik». Herritarren eskubideak ez ditu errespetatzen legearen artikulu polemikoak, Matuteren ustez. Bermeak falta direla dio. «Herritarrek eraso modura uler dezakete hauteskunde propaganda modu horretan jasotzea».

EH Bilduk ez bezala, EAJk legearen aldeko botoa eman du. Mikel Legarda diputatu jeltzaleak uste du «okerra» dela gaiari buruz zabaldu den informazioa, eta ukatu egin du legeak alderdiei bidea emango diela herritarren profil ideologikoak egiteko, ez eta hauteskunde propaganda «pertsonalizatua» bidaltzeko ere. Legearen defentsa sutsua egin du Legardak, eta alarma pizteko arrazoi oro uxatu nahi izan du.

Uste du «gaizki interpretatu» dela bere edukia, eta zehaztu du datuen bilketak ez duela bermatuko ez«propaganda pertsonalizatuak» bidaltzea, ez profil ideologikoak lantzea: «Alderdiok herritarrei buruzko datu pertso- nalak iturri publikoetatik bildu ahal izango ditugu jakiteko zein gai interesatzen zaizkien, eta, modu horretan, hauteskunde programak eta proposamenak landuko ditugu. Hori baino ez». Azpimarratu du alderdion praktika guztiak Europako araudiaren babespean eta Datuen Babeserako Agentzien kontrolpean egongo direla, eta, beraz, ez dela ahalbidetuko «neurrigabeko» inolako praktikarik.

Sortutako zalaparta ikusita, oharra kaleratu behar izan du Datuen Babeserako Espainiako Agentziak, legeari egindako kritikak alboratuta. Azpimarratu du araua zorrotza dela eta berme guztiak dituela, eta ohartarazi du gertutik «zainduko» duela alderdiek datuen babeserako araudia betetzen dutela.

Cambridge Analytica berria

Adituak, baina, ezkorragoak dira. Askok Cambrigde Analytica auziarekin alderatu dute artikulu polemikoaren edukia. «Alderdiei aukera emango zaie modu erraz eta doakoan Cambrigde Analytica antzeko bat legezko modu batean egiteko», ohartarazi du Jorge Campanillas Teknologietako Zuzenbideko abokatuak.

Gogoratu behar da Cambrigde Analytica auziak lurrikara politikoa sortu zuela Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan. Enpresa horrek Facebook sare sozialeko 87 milioi erabiltzaileren datuak bildu zituela zabaldu zuten The New York Times eta The Guardian egunkariek. AEBetako 2016ko presidentetzarako bozen emaitza baldintzatzea zuen helburu datu bilketak. Gerora jakin zen enpresak harremana zuela brexit-aren aldeko talde batekin, eta zalantzak sortu ziren enpresak eraginik izan ote zuen Europako Batasunetik atzeratzeko erreferendumean ere.

Aurrekari horiek ikusita, gurean ere alarma guztiak pizteko arrazoiak badirela iritzi dio Campanillasek. «Ate bat irekiko du hauteskunde garaian alderdiek herritarron datuak eskuratzeko eta horien tratamendua egiteko, guri baimenik eskatu gabe». Abokatuak uste du inolako bermerik ez duela ematen legeak, eta aukera zabaltzen duela profil ideologikoak eta hauteskunde publizitatea nahieran bidaltzeko. Ohartarazi du benetako «arrisku» bat dagoela, erabiltzaileen datuak hauteskunde kanpainetatik harago erabiltzeko parada emango baitie alderdiei. «Norbaitek uste al du behin datuak bilduta alderdiek horiek ez dituztela erabiliko hauteskunde kanpainetatik kanpo?».

«Arriskuaz» mintzo da, halaber, Matute EH Bilduko diputatua. Uste du herritarren iritziak eta usteak «boteretsuen nahierara eraikitzeko» saiakera bat egon daitekeela legearen atzean. PSOEk eta PPk elkar hartuta onartu dute legea, eta haien interesak beteko ditu, Matuteren iritziz. «Alderdi boteretsuek dirutza inberti dezakete analisten talde informatiko handiak kontratatzeko, eta haien bitartez erabiltzaileen target-ak eta profilak egiteko. Gainerako alderdiek ez dugu aukerarik horretarako». AEBetan Donald Trumpekin edo Brasilen Jair Bolsonarorekin gertatutakoarekin antzekotasunak ikusten dizkio Matutek, hango hauteskunde kanpainetan berebiziko garrantzia izan zutelako sare sozialetan lortutako erabiltzaileen datuek. «Argi dago zein eredutarantz goazen».

Kezkatzeko arrazoirik ez dagoela berretsi du, ostera, Legardak. Azpimarratu du lehen aldia dela Europako erakundeek europar guztien oinarrizko eskubide bat arautzen dutena, eta hori «nahikoa berme» dela herritar guztien eskubideak errespetatuko direla ziurtatzeko. Haren iritziz, Espainiako legearen tramitazioan ere «lan oso teknikoa» egin da erabiltzaileen datuen babesa bermatzeko. Gainera, gogoratu du herritarrei propaganda ez jasotzeko eskubidea bermatzen diela legeak.

58. bis artikuluaren bosgarren atalak jasotzen du aurka egiteko eskubide hori. Zehazki dio hartzaileari «aurka egiteko» eskubidea emango zaiola «modu erraz eta doako batean». Alegia, behin hauteskunde propaganda jasotzen denean, berriro ez jasotzeko eska dezakete herritarrek. Legea babestu dutenek aurrerapausotzat jo dute atal hori, baina adituek ez dute gauza bera pentsatzen. Campanillasek argi du: «Ezezkoa aldez aurretik eman behar da, alderdiek datu basea egiteko aukerarik izan ez dezaten».]]>
<![CDATA[Jaurlaritzarena da gaurtik Arabatik Burgosera arteko AP-1en zatia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/006/002/2018-12-05/jaurlaritzarena_da_gaurtik_arabatik_burgosera_arteko_ap_1en_zatia.htm Wed, 05 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1901/006/002/2018-12-05/jaurlaritzarena_da_gaurtik_arabatik_burgosera_arteko_ap_1en_zatia.htm
Eusko Jaurlaritzak ohar batean jakinarazi duenez, hemendik aurrera Kupotik deskontatuko du eskumen horren kopurua. Zehazki, Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari ordaindu beharreko 4.613.380 euroetatik %6,24 deskontatuko du transferentzia horrengatik, urtero. Hau da, 287.875 euro.

Aurki Arabaren esku

AP-1 autobidearen zati hori Itinere izeneko enpresak kudeatu du orain arte. 84,3 kilometro ditu, eta horietatik ia sei kilometro Araban daude. Espainiako Gobernua da azpiegituraren jabe egun, baina gaurtik aurrera, transferentzia eskualdatuta egongo denez, Arabako Foru Aldundiaren errepide sarearen barruan sartuko da zati hori ere. Jaurlaritzak 2019ko lehen seihilekoan utziko du Arabako Diputazioaren esku errepide zati horren kudeaketa.]]>
<![CDATA[Bihartik, Jaurlaritzak kudeatuko du Arabatik Burgosera arteko AP-1eko zatia]]> https://www.berria.eus/albisteak/160106/bihartik_jaurlaritzak_kudeatuko_du_arabatik_burgosera_arteko_ap_1eko_zatia.htm Tue, 04 Dec 2018 07:44:05 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/160106/bihartik_jaurlaritzak_kudeatuko_du_arabatik_burgosera_arteko_ap_1eko_zatia.htm <![CDATA[Beltran de Heredia sailburuak dio jada «autokritika» egin duela Ertzaintzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2040/003/001/2018-12-01/beltran_de_heredia_sailburuak_dio_jada_autokritika_egin_duela_ertzaintzak.htm Sat, 01 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2040/003/001/2018-12-01/beltran_de_heredia_sailburuak_dio_jada_autokritika_egin_duela_ertzaintzak.htm
Erantzukizunak zuritu ote dituzten galdetuta, berriz, gogoeta egin dutela erantzun zuen Beltran de Herediak eta une oro «justiziarekin elkarlanean» aritu direla. «Erantzukizunak, zein eratakoak? Epai bat dago. Heriotzaren ondorioz, gogoeta eta autokritika egin zuen Ertzaintzak. Sailburu naizenetik jarduteko moduak, ikertzeko moduak eta materialak aldatu ditugu Ertzaintzan».

Epaiari buruz, berriz, hura «adi irakurtzeko tartea» behar dutela adierazi zuen sailburuak, eta aurreratu zuen aztertuko dutela familiak auzitegietan jarritako kalte ordain salaketa ere. «Itxaron behar dugu. Ertzaintzak eta Segurtasun sailak justiziarekin kolaboratzen jarraituko dute».

Beltran de Herediak Eusko Jaurlaritzaren «dolumina» agertu zion Iñigo Cabacasen familiari, bai haren «heriotzagatik» eta baita heriotza hori gertatu zen «moduarengatik».

Aro baten «amaiera latza»]]>
<![CDATA[«Proiektu partekatu» baten alde lan egingo du Eusko Ikaskuntzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/016/001/2018-11-25/proiektu_partekatu_baten_alde_lan_egingo_du_eusko_ikaskuntzak.htm Sun, 25 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1946/016/001/2018-11-25/proiektu_partekatu_baten_alde_lan_egingo_du_eusko_ikaskuntzak.htm
Euskal Herriko ordezkaritza instituzional zabala izan zen erakundearen mendeurreneko ospakizunetan. Han izan ziren, besteak beste, Iñigo Urkullu, Uxue Barkos eta Jean Rene Etxegarai, Eusko Jaurlaritzako, Nafarroako eta Euskal Elkargoko lehendakariak, Ramiro Gonzalez, Unai Rementeria eta Markel Olano Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiru ahaldun nagusiak, Jesus Loza Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaria eta Euskal Herriko hainbat alkate eta hautetsi. Kultura eta gizarte alorretako eragileen ordezkari ugarik ere parte hartu zuten.

Ekitaldi nagusia hasi aurretik, Oñatiko udaletxean izan ziren agintariak, Eusko Ikaskuntzaren mendeurreneko Euskaldunon Mendea 1918-2018 liburua sinatzeko. Ostean, 1918. urtean egindakoa gogoan, Eusko Ikaskuntzaren jaiotzaren testigu izan zen plaza berean sokadantza egin zuten Oñatz Dantza taldearen eskutik. Duela ehun urte bezala, elkarri eskuak eman, eta plazara atera ziren dantzara hainbat lagun, baina, orduan ez bezala, agintariek ez zuten parte hartu dantza ikuskizunean-soilik Oñatiko alkate Mikel Biainek dantzatu zuen.

Bost lan ildo

Ondoren egin zen mendeurreneko ekitaldi nagusia San Miguel elizan, eta, han, erakundeko hainbat bazkidek erakunde adierazpena irakurri zuten. 1918ko Oñatiko Kongresuak ezarritako oinarriak gogoan, etorkizuneko erronka berriei aurre egiteko garaia dela azaldu zuten.

Hala, jakinarazi zuten Eusko Ikaskuntzak bost lan esparrutan egingo duela lan aurrerantzean, erakunde publikoekin, eragile politiko eta sozialekin, unibertsitatearekin eta herritarrekin elkarlanean. Batetik, «partekatutako proiektu» bat sendotu aldera, Eusko Ikaskuntzak eragile ezberdinen arteko harreman «egonkor eta antolatuak» errazteko gune bat sustatu du. Halaber, herritarren artean gogoeta bultzatuko du, euskal lurraldeen arteko elkartasuna indartzeko, beste herriekiko harremanak definitzeko eta demokrazian sakontzeko.

«Partekatutako identitatearen» inguruan indarrak metatzearen alde ere lan egingo du erakundeak, hezkuntza, kultura eta komunikazio sistemak baliatuta. Ekonomiaren garapenean ere lagunduko du, «gizarte garapena» eta «ingurumen jasangarria» lortzeko. Azkenik,«gobernantza demokratikoan» sakontzeko konpromisoa ere hartu du Eusko Ikaskuntzak.

Iñaki Dorronsoro Eusko Ikaskuntzako lehendakariak ildo beretik eskaini zuen hitzaldia. Haren hitzetan, etorkizuneko «erronkei» aurre egin behar die erakundeak, betiere «partekatutako etorkizuneko proiektu» bat helburu hartuta. Xabier Alkorta Kongresuko buruak, berriz, nabarmendu zuen etorkizuna eraikitzeko badirela «pertsonak, partekatutako balioak eta giza kapitala», baina euskal lurraldeen arteko harremanak indartu nahi badira, herritarren eta erakundeen arteko «kohesioan» pausoak beharrezkoak direla.

Urkulluk, Barkosek eta Etxegaraik ere hitza hartu zuten ekitaldian. Urkulluk azpimarratu zuen duela ehun urte ereindako haziak fruituak eman dituela. «Zuhaitz sendoa dugu gaur, gure kultura zaintzen eta bultzatzen duena, eta adarrak mundu osora luzatu dituena». Harekin bat etorri ziren Barkos eta Etxegarai ere; biek eskertu egin zioten erakundeari egindako lana eta gizartearen beharrekiko izandako gertutasuna.

]]>