<![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 17 Aug 2022 10:10:05 +0200 hourly 1 <![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[EHU munduko 400 unibertsitate onenen artean mantendu da]]> https://www.berria.eus/albisteak/217102/ehu_munduko_400_unibertsitate_onenen_artean_mantendu_da.htm Mon, 15 Aug 2022 10:00:49 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/217102/ehu_munduko_400_unibertsitate_onenen_artean_mantendu_da.htm
EHUk zazpi espezialitate ditu munduko lehen 200 unibertsitateen artean –iazko rankingean, berriz, sei zituen–. Munduko 150 unibertsitate onenen artean kokatu da hiru espezialitatetan: Ingeniaritza Metalurgikoa, Ingeniaritza Kimikoa eta Kimika. Eta 200 onenen artean beste lautan: Elikagaien Zientzia eta Teknologia, Materialen Zientzia eta Ingeniaritza, Nanozientzia eta Nanoteknologia, eta Matematika. Shanghaiko rankingak, funtsean, unibertsitateen ikerketen eragina neurtzen du, eta baita haien nazioarteko ospea ere. 2012an egindako ebaluazioan agertu zen lehen aldiz EHU.

Unibertsitateen bikaintasuna neurtzeko nazioarteko erreferentzia den zerrenda hori osatu ahal izateko, kontuan izan dituzte Nobel saria eta Matematikako Fields dominak eskuratu dituzten irakasle edo ikasle ohiak dituzten unibertsitateak, ikertzaile oso aipatuak edo Nature edo Science aldizkarietan argitaratutako artikuluak. Guztira, 1.300 unibertsitate baino gehiago ebaluatzen dira, eta 500 argitaratu.



]]>
<![CDATA[Bilboko Gotzaintza hamalau apaiz ikertzen ari da sexu abusuengatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-08-12/bilboko_gotzaintza_hamalau_apaiz_ikertzen_ari_da_sexu_abusuengatik.htm Fri, 12 Aug 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2022-08-12/bilboko_gotzaintza_hamalau_apaiz_ikertzen_ari_da_sexu_abusuengatik.htm
Azken urteotan tantaka azaleratuz joan dira Eliza katolikoaren ikastetxeetan gertatutako sexu abusuen salaketak, eta, horiek ikertzeko asmoz, adingabeak babesteko eta sexu abusuak prebenitzeko batzorde bat eratu zuen Bilboko Gotzaintzak, 2019ko uztailean. Aurtengo otsailean, elizbarrutiak berak jakitera eman zuen batzorde horrek hogei salaketatik gora jaso zituela, eta horietatik seik apaizei eragiten zietela. Ikerketapean zituen kasuen berri emateaz gainera, Bizkaiko Elizak abusu horietan zuen erantzukizuna aitortu zuen, eta zauriak ixteko borondatea agertu.

Sexu abusuak salatu dituzten biktimen lekukotzak sinesgarritzat jo ditu Bilboko gotzainak, eta salaketak egiten dituzten guztiei hitza ematearen alde agertu da. «Biktimei aukera eman behar zaie euren istorioa kontatzeko; ez da zalantzan jarri behar euren egia, eta lekukotza emateko ausardia aitortu behar zaie», adierazi du.

Segurak jakinarazi du Bilboko Gotzaindegia elkarlanean ari dela sexu abusuak ikertzeko Espainiako Arartekoak sortutako Egiaren Batzordearekin, eta helburu bat finkatu du: iritzi publikoak argi izan dezala ez dutela inongo informaziorik ezkutatu. Aurtengo martxoan eratu zen batzorde hori Espainiako Kongresuan, Eliza katolikoaren menpeko ikastetxeetan sexu abusuak pairatutako biktimei hitza emateko asmoz. Egiaren Batzorde independente bat da, Espainiako Arartekoaren parte hartzearekin, eta, bertan, zentro erlijiosoetan bizi izandako tratu txarrak eta abusuak kontatu ahalko dituzte biktimek.

Beste elizbarruti batzuek ikerketa ofizial horretan izan duten lankidetzari buruz, Segurak esan du haiek «autonomia» dutela «gehiago edo gutxiago laguntzen duten erabakitzeko», baina aitortu du inork ez duela laguntzeko oztoporik jarri.

Bestalde, Leioako Gaztelueta eskolan (Bizkaia) irakasle batek umetan abusuak egin zizkion gaztearen kasuaz ere aritu da Segura. Jose Maria Martinez Sanz ikastetxeko irakasleari bi urteko espetxe zigorra ezarri zioten ikasle ohi bati sexu abusu jarraituak egiteagatik; hala ere, Bizkaiko Auzitegiak erabaki zuen ez zuela espetxera sartu behar. Ebazpenaren ostean, biktimaren aitak ikastetxeari eskatu zion sexu abusuak izan zirela aitortzeko eta barkamena eskatzeko, baina ez zen halakorik gertatu. Segurak esan du bere esku egon izan balitz berak beste gutun bat idatziko zuela, eta irakasleak gertatutakoa aitor zezan saiatuko zela. Horrez gain, sinesgarritasun osoa eman dio sexu abusuak salatu zituen ikasleari.

Ertzaintzaren ikerketa

Ezin da jakin zenbat abusu kasu izan diren Eliza katolikoaren barruan, baina gero eta gehiago ateratzen ari dira argitara. Iazko azaroan, haurrei egindako abusuen salaketen berri eman zuen El País egunkariak. Kazeta horrek, orotara, 251 salaketa jaso zituen Espainiako Elizan adin txikikoei egindako abusuen inguruko txostena izeneko azterlanean. Sexu abusu horien berri Vatikanoari eta Espainiako Eliza katolikoari eman zien egunkariak, eta horietatik bost ziren Bizkaian gertatutakoak. Ertzaintzak ere abian du ikerketa lerro bat. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako Segurtasun kontseilariak martxoan jakinarazi zuen 58 abusu salaketa ikertzen zebilela .]]>
<![CDATA[Bilboko Elizbarrutia hamalau apaiz ikertzen ari da sexu abusuengatik]]> https://www.berria.eus/albisteak/216988/bilboko_elizbarrutia_hamalau_apaiz_ikertzen_ari_da_sexu_abusuengatik.htm Thu, 11 Aug 2022 12:59:57 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/216988/bilboko_elizbarrutia_hamalau_apaiz_ikertzen_ari_da_sexu_abusuengatik.htm
Segura ziur agertu da «kasu gehiago» egongo direla, baina horietako batzuk ez direla sekula ezagutuko, besteak beste biktimek ez dutelako hitz egin nahi. Nolanahi ere, biktimei hitza ematearen alde agertu da, bai eta haien lekukotzei sinesgarritasuna ematearen alde ere. «Biktimei aukera eman behar zaie euren istorioa kontatzeko; ez da euren egia zalantzan jarri behar, eta lekukotza emateko ausardia aitortu behar zaie», adierazi du. Bestalde, Leioako Gaztelueta eskolan (Bizkaia) irakasle batek umetan abusuak egin zizkion gaztearen kasuaz ere aritu da Segura. Jose Maria Martinez Sanz ikastetxeko irakasleari bi urteko espetxe zigorra ezarri zioten ikasle ohi bati sexu abusu jarraituak egiteagatik; hala ere, Bizkaiko Auzitegiak erabaki zuen ez zuela espetxera sartu behar. Ebazpenaren ostean, biktimaren aitak ikastetxeari eskatu zion sexu abusuak izan zirela aitortzeko eta barkamena eskatzeko, baina ez zen halakorik gertatu. Segurak esan du bere esku egon izan balitz berak beste gutun bat idatziko zuela, eta irakasleak gertatutakoa aitor zezan saiatuko zela. Horrez gain, sinesgarritasun osoa eman dio sexu abusuak salatu zituen ikasleari.]]>
<![CDATA[«Zauri psikologikoa ixteko lagungarria izango da ebazpena»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/010/001/2022-07-16/zauri_psikologikoa_ixteko_lagungarria_izango_da_ebazpena.htm Sat, 16 Jul 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1889/010/001/2022-07-16/zauri_psikologikoa_ixteko_lagungarria_izango_da_ebazpena.htm
Seme nagusiaz erditu zen Alkorta 2012an. «Erditze bortitza» izan zela ez du zalantzarik. Ur poltsa hautsita iritsi zen Donostiako ospitalera, eta erditzea eragin zioten, bere borondatearen aurka. Erditze gelan oxitozina eman zioten, eta denbora luzez ia mugitu ezinda egon zen, monitorizatuta. Tartean, miatze mingarri bat egin zioten baginan. Gerora jakin zuen Hamiltonen maniobra izan zela —poltsaren mintzak bereiztean datza, erditzea aktibatzen laguntzeko—: «Baimenarekin egin behar da, baina niri ez zidaten baimenik eskatu». Zesarea bat egingo ziotela jakinarazi zioten gero, eta, berak fetuaren sufrimenduari buruzko proba eskatu arren, ez zioten egin.

Hortik aurrerakoa ere ez zen samurragoa izan. Ebakuntza gelan «izugarrizko tratu txarra» pairatu zuen. Gogora ekarri du «beso zabalik» jarri zutela, biluzik, jendea sartu eta atera zebilela, eta operazioan osasun profesionalek haien artean hitz egiten zutela baina inork ez ziola kasurik egiten. Hiru ordutan ez zioten semea hartzen utzi, gainera.

Berriro ez gertatzeko

2015ean jo zuen aurreneko aldiz epaitegietara, erditzean arrazoi medikurik eta baimenik gabeko interbentzioak egin zizkiotela salatzeko. Justiziak, baina, bizkarra eman zion, eta indarkeria obstetrikoa pairatzeagatik jarritako salaketa atzera bota zuen. Horregatik erabaki zuen NBEra jotzea. 2019an aurkeztu zuen salaketa: «Argi neukan ospitalean eman zidaten tratuak ez zuela ez hanka ez buru, ez zela justua, eta erabaki nuen amaiera arte borrokatu behar nintzela, beste ahizpa batek sufritu ez zezan nik sufritutakoa».

Arrazoi eman dio orain nazioarteko erakundeak. Ebatzi du Alkorta indarkeria obstetrikoaren biktima izan zela, eta Espainiako Estatuari eskatu dio erreparazioa eman diezaiola eragindako kalteengatik. Indarkeria obstetrikoak ondorio psikologikoak utzi zizkion Alkortari— erditze osteko estres nahasmendua diagnostikatu zioten—, eta hala jaso du NBEren agiriak. «Zauri psikologikoa ixteko lagungarria izango da ebazpena», azaldu du.

Alkortaren kasua aztertzetik harago jo du NBEren ebazpenak, eta ohartarazi du osasun sistemetan «fenomeno orokortua, sistematikoa eta errotua» dela erditzean indarkeria erabiltzea. Eta eskaria egin die osasun profesionalei: emakumearen autonomia errespetatu dezatela indarrean diren protokoloak betez. «Protokoloak badaude, baina ez dira errespetatzen», deitoratu du Alkortak. Ebazpena «mugarri» bat dela iritzi dio, baina eszeptikoa da egungo egoera aldatzeko balioko ote duen. Arazoa erroan dagoela dio: «Sistema heteropatriarkala dugu osasun sisteman eta justizian. Emakumeek enbarazu egiten diogu sistemari, eta horregatik zigortzen gaitu».

Argi du osasun eta justizia sistemek indarkeria obstetrikoa «babestu» egiten dutela, eta emakumea «txotxongilo» bat bezala hartzen dutela, eta «ez subjektu gisa». Eta uste du «sistemak sustraian duen indarkeria ikusarazteko» antzeko egoerak pairatu dituzten emakumeek «saretu» behar dutela salaketa egiteko.]]>
<![CDATA[Osakidetzak ukatu egin du 2012an emakume bati indarkeria obstetrikoa eragin izana]]> https://www.berria.eus/albisteak/216022/osakidetzak_ukatu_egin_du_2012an_emakume_bati_indarkeria_obstetrikoa_eragin_izana.htm Fri, 15 Jul 2022 15:06:09 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/216022/osakidetzak_ukatu_egin_du_2012an_emakume_bati_indarkeria_obstetrikoa_eragin_izana.htm NBE Nazio Batuen Erakundearen Emakumearen Diskriminazioa Desagerrarazteko Batzordeak, atzo kaleratutako ebazpen batean, arrazoia eman zion andrazko bati indarkeria obstetrikoko kasu batean, baina Osasun Sailak eta Osakidetzak adierazi dute emakumeari emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela, eta ez zuela «kalte fisiko edo psikikorik» jasan.

NBEren arabera, emakume bati «indarkeria obstetrikoa» egin zioten Donostiako ospitalean 2012an, besteak beste, erditzea eragin eta zesarea bat egin ziotelako haren baimenik gabe. Emakumeak salaketa jarri zuen 2015ean Donostiako Administrazioarekiko Auzien Epaitegian, eta auzitegiak, epai irmo batean, atzera bota zuen salaketa. Osasun Sailak eta Osakidetzak adierazi dutenez, epaiak ebatzi zuen ospitalean ez zitzaiola inolako «kalte fisiko edo psikikorik» egin pazienteari. Are, emandako arta «protokolo medikoen araberakoa» izan zela ebatzi zuen, eta egiaztatu «pazientearen erditze prozesuan esku hartzen zuten profesional guztien jarduna zuzena eta arauetara egokitua» izan zela, Osasun Sailaren eta Osakidetzaren arabera.

Halaber, jakinarazi du ez duela NBEren prozeduraren berri izan eta, beraz, ezin izan duela horren aurrean alegaziorik aurkeztu. Oharrean adierazi dute Osasun Saila eta Osakidetza lanean ari direla «gertuko eta kalitatezko arreta» eskaintzeko, «laguntza obstetrikoa ebidentzia zientifikora eta aldaketa sozial eta kulturaletara egokituz, erditze eta jaiotze esperientzia positiboa eta ahaztezina izan dadin, segurtasun eta bikaintasun esparrua babestu behar dela ahaztu gabe».]]>
<![CDATA[NBEk arrazoia eman dio andre bati indarkeria obstetrikoko kasu batean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2022-07-15/nbek_arrazoia_eman_dio_andre_bati_indarkeria_obstetrikoko_kasu_batean.htm Fri, 15 Jul 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2022-07-15/nbek_arrazoia_eman_dio_andre_bati_indarkeria_obstetrikoko_kasu_batean.htm
Erditzean indarkeria obstetrikoa jasan zuela salatzeko, Nazio Batuen Erakundera jo zuen N.A.E.-k duela hiru urte, Espainiako justiziaren ateak itxita topatu ondotik. NBEn salatu zuen bortizkeriaz artatu zutela erditu zenean, eta tratu horrek ondorio psikologikoak eragin zizkiola. Arrazoi eman dio orain NBEk, andrazkoa indarkeria obstetrikoaren biktima izan zela ebatzita, eta Espainiako Estatuari eskatu dio emakumeari erreparazioa emateko «osasun fisikoan eta psikologikoan pairatutako kalteengatik». Halaber, galdegin dio emakumeen «autonomia eta gaitasuna errespetatzea», erditze etapa bakoitzean informazio osatua emanda eta edozein tratamendu inbaditzaile hasi aurretik «baimen askea» lortuta.

NBEren ebazpenak jasotzen duenez, haurdunaldiaren 38.astean eta ur poltsa hautsia zuela iritsi zen emakumea Donostiako ospitale batera, eta han erditzea eragin zioten, aintzat hartu gabe horrelako kasuetarako dagoen 24 orduko itxarote protokoloa. «Alternatiba posibleei buruzko informaziorik eman gabe, erditzea eragin zioten, behar baino lehen eta haren baimenik gabe», nabarmendu du NBEk.

Are, txostenean jaso du baginan baimenik gabeko miatze ugari egin zizkiotela, ez ziotela jaten utzi, eta eskuak lotuak zituela zesarea bat egin ziotela. Erditu zenean, gainera, umea ez ziotela berehala eman nabarmendu du NBEk, gogora ekarrita funtsezkoa izaten dela amaren eta umearen arteko lehen kontaktu fisikoa.

«Fenomeno orokortua»

Erditzean pairatutako tratuak kalte fisikoa eta psikologikoa eragin zizkion emakumeari, ebazpenean jasota dagoenez. Antsietate sintomekin jo zuen lehen arretako medikuarengana, eta «erditze osteko estres nahasmendua» diagnostikatu zioten. NBEk uste du ospitalean jasotako tratuak «trauma» bat eragin ziola, «fisikoa eta psikologikoa».

Horrekin batera, NBEren batzordeak azpimarratu du erditzean indarkeria erabiltzea «fenomeno orokortua, sistematikoa eta errotua» dela osasun sistemetan. Eta zera ohartarazi du: «Medikuek eta erizainek aplikatu beharreko estandar eta protokolo guztiak bete izan balituzte, zitekeena izango zen biktima modu naturalean erditzea, fisikoki eta mentalki traumatizatu zuen prozedura hartatik igaro beharrik gabe».]]>
<![CDATA[NBEk arrazoia eman dio andre bati indarkeria obstetrikoko kasu batean]]> https://www.berria.eus/albisteak/215968/nbek_arrazoia_eman_dio_andre_bati_indarkeria_obstetrikoko_kasu_batean.htm Thu, 14 Jul 2022 21:38:05 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/215968/nbek_arrazoia_eman_dio_andre_bati_indarkeria_obstetrikoko_kasu_batean.htm
Erditzean indarkeria obstetrikoa jasan zuela salatzeko, Nazio Batuen Erakundera jo zuen N.A.E.-k duela hiru urte, Espainiako justiziaren ateak itxita topatu ondotik. NBEn salatu zuen bortizkeriaz artatu zutela erditu zenean, eta tratu horrek ondorio psikologikoak eragin zizkiola. Arrazoi eman dio orain NBEk, andrazkoa indarkeria obstetrikoaren biktima izan zela ebatzita, eta Espainiako Estatuari eskatu dio emakumeari erreparazioa emateko «osasun fisikoan eta psikologikoan pairatutako kalteengatik». Halaber, galdegin dio emakumeen «autonomia eta gaitasuna errespetatzeko», erditze etapa bakoitzean informazio osatua emanda eta edozein tratamendu inbaditzailea hasi aurretik «baimen askea» lortuta.

NBEren ebazpenak jasotzen duenez, haurdunaldiaren 38.astean eta ur poltsa hautsita zuela iritsi zen emakumea Donostiako ospitale batera, eta han erditzea eragin zioten, aintzat hartu gabe horrelako kasuetarako dagoen 24 orduko itxarote protokoloa. «Alternatiba posibleei buruzko informaziorik eman gabe, erditzea eragin zioten, behar baino lehen eta haren baimenik gabe», nabarmendu du NBEk.

Are, baginan baimenik gabeko miatze ugari egin zizkiotela, ez ziotela jaten utzi eta eskuak lotuta zituela zesarea bat egin ziotela jaso du txostenean. Erditu zenean, gainera, umea ez ziotela berehala eman nabarmendu du NBEk, halaber, gogora ekarrita amaren eta umearen arteko lehen kontaktu fisikoa funtsezkoa izaten dela.

«Fenomeno orokortua» Erditzean pairatutako tratuak kalte fisikoa eta psikologikoa eragin zizkion emakumeari, ebazpenean jasota dagoenez. Antsietate sintomekin jo zuen lehen arretako medikuarengana, eta «erditze osteko estres nahasmendua» diagnostikatu zioten. NBEk uste du ospitalean jasotako tratuak «trauma» bat eragin ziola, «fisikoa eta psikologikoa».

Horrekin batera, NBEren batzordeak azpimarratu du erditzean indarkeria erabiltzea «fenomeno orokortua, sistematikoa eta errotua» dela osasun sistemetan. Eta zera ohartarazi du: «Medikuek eta erizainek aplikatu beharreko estandar eta protokolo guztiak jarraitu izan balituzte, litekeena da biktima modu naturalean erditu izana, fisikoki eta mentalki traumatizatu zuen prozeduratik igaro beharrik gabe».]]>
<![CDATA[Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileek protestak hasi dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1865/009/001/2022-07-14/arabako_etxez_etxeko_zerbitzuko_langileek_protestak_hasi_dituzte.htm Thu, 14 Jul 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1865/009/001/2022-07-14/arabako_etxez_etxeko_zerbitzuko_langileek_protestak_hasi_dituzte.htm
Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileen hitzarmena 2020ko abenduaren 31n amaitu zen, eta aldeek hitzarmen berria negoziatu behar dute. Langileek, ordea, salatu dute 2021eko uztailean negoziazio mahaia eratu zenetik administrazioak ez direla batzartu ere egin langileekin. Lan baldintzak hobetzea nahi dute beharginek. Besteak beste, landa eremuetara egiten dituzten joan-etorrien gastuak konpentsatzeko eskatu diete erakundeei, baina kritikatu dute Arabako Aldundiko Ongizate Zerbitzuak ez duela eskari hori aintzat hartu; are, soldata ez die igoko 2024. urtera arte. Etxez etxeko langileek lan zama handia dutela gogoratu dute; besteak beste, arreta pertsonala eskaini, garbiketak egin, botikak eman, otorduak prestatu, eta sendagilearenera joaten dira. Lan horiek denak baldintza «prekarioetan» egiten dituzte, gainera.

Etxez etxeko langileen lana «ezinbesteko gizarte zerbitzua» dela azpimarratu dute. Aitzitik, Arabako Diputazioak eta Gasteizko Udalak enpresa pribatuen bitartez azpikontratatuta dute zerbitzu hori, eta langileek uste dute «pribatizatzeko» asmoak daudela atzean. Gaitzetsi dutenez, «onura ekonomikoa» ateratzen ari dira langileen lan baldintzen bitartez.]]>
<![CDATA[Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileek mobilizazioak hasi dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/215906/arabako_etxez_etxeko_zerbitzuko_langileek_mobilizazioak_hasi_dituzte.htm Wed, 13 Jul 2022 15:36:46 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/215906/arabako_etxez_etxeko_zerbitzuko_langileek_mobilizazioak_hasi_dituzte.htm
Arabako etxez etxeko zerbitzuko langileen hitzarmena 2020ko abenduaren 31n amaitu zen, eta aldeek hitzarmen berria negoziatu behar dute. Langileek, ordea, gaur salatu dute 2021eko uztailean negoziazio mahaia eratu zenetik administrazioak ez direla batzartu ere egin langileekin.

Lan baldintzak hobetzea nahi dute beharginek. Besteak beste, landa eremuetara egiten dituzten joan-etorrien gastuak konpentsatzeko eskatu diete erakundeei, baina salatu dute Arabako Aldundiko Ongizate Zerbitzuak eskaria ez duela aintzat hartu; are, 2024. urtera arte ez dizkie soldatak igoko. Etxez etxeko langileek lan zama handia dutela gogoratu dute; besteak beste, arreta pertsonala eman, garbiketak egin, botikak eman, otorduak prestatu, eta sendagilearenera joaten dira. Lan horiek denak baldintza «prekarioetan» egiten dituzte, gainera.

Etxez etxeko langileen lana «ezinbesteko gizarte zerbitzua» dela azpimarratu dute, eta «babesa» eskatu diete erabiltzaileei, senideei eta herritarrei, euren eskubideak bermatuak izateko. Arabako Diputazioak eta Gasteizko Udalak enpresa pribatuen bitartez azpikontratatuta daukate zerbitzu hori, eta langileek salatu dute atzean «pribatizatzeko» asmoak daudela. Gaitzetsi dute «onura ekonomikoa» ateratzen ari direla zerbitzua aurrera ateratzen duten langileen lan baldintzen kontura.]]>
<![CDATA[Laugarren dosia 60 urtetik gorakoei «berehala» jartzeko eskatu du EMAk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/007/001/2022-07-12/laugarren_dosia_60_urtetik_gorakoei_berehala_jartzeko_eskatu_du_emak.htm Tue, 12 Jul 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1867/007/001/2022-07-12/laugarren_dosia_60_urtetik_gorakoei_berehala_jartzeko_eskatu_du_emak.htm
Bi erakundeek azpimarratu dute txertoak «oso eraginkorrak» direla oraindik ere bai ospitaleratzeak, bai gaixotasun larriak eta bai COVID-19ak eragindako heriotzak murrizteko. Kontuan hartuta kasuek eta ospitaleratzeek gora egin dutela azken aste hauetan, herrialde guztiei eskatu diete «ahalik eta azkarren» has daitezela oroitzapeneko dosia jartzen. «Ez dago denborarik galtzeko», ohartarazi du Stella Kyriakides Elikagaien Osasun eta Segurtasuneko Europako komisarioak.

EMAk eta ECDCk oraingoz ez dute beharrezkotzat jo 60 urtetik beherakoei eta osasun langileei dosi gehigarri bat ematea, larri gaixotzeko arrisku handia ez badute behintzat. Hala ere, Europako Batasuneko osasun publikoko agintariei eskatu diete udazkenerako edota negurako errefortzu gehigarriak planifikatzen hasteko kolektibo zaurgarrienentzat; aholkatu dute COVID-19aren aurkako txertoak gripearen txertoekin batera emateko.

Bestalde, bi erakundeek jakinarazi dute lanean ari direla irailean omikronen aldaeretara egokitutako txertoak onartzeko. Zehazki, aldaeretara egokitutako bi txerto aztertzen ari dira oraintxe, OME Osasunaren Mundu Erakundearekin batera.

707 lagun erietxeetan

Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak emandako datuen arabera, nabarmen goratu da koronabirusak kutsatutakoen kopurua Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta, horrekin batera, baita ospitaleen gaineko presioa ere. Osakidetzak jakinarazi duenez, oraintxe bertan 707 pertsona daude ospitalean gaitzarengatik, duela astebete baino %34 gehiago. Zehazki, herenegun beste 55 lagun sartu zituzten ospitalean birusagatik, eta, gainera, 32 pertsona daude ZIUetan, duela astebete baino ia %40 gehiago. Azken astean, 26 pertsona zendu dira birusak jota.]]>
<![CDATA[Bertan behera utzi dute Larrioni ezarritako espetxe zigorra, eta lan komunitarioak egin beharko ditu]]> https://www.berria.eus/albisteak/215791/bertan_behera_utzi_dute_larrioni_ezarritako_espetxe_zigorra_eta_lan_komunitarioak_egin_beharko_ditu.htm Mon, 11 Jul 2022 18:02:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/215791/bertan_behera_utzi_dute_larrioni_ezarritako_espetxe_zigorra_eta_lan_komunitarioak_egin_beharko_ditu.htm
Epaileak ostiralean kaleratu zuen epaia, eta gaur jakinarazi da. elDiario.es hedabideak eman du autoaren berri, eta, bertan jasota dagoenez, espetxe zigorra bertan behera uzteko arrazoi nagusia da Larrionek lehen aldiz egin duela delitua, eta dagoeneko kalte ordaina ordaindua diola biktimari –50 euro–. Horrez gain, epaileak kontuan hartu du nahasmendu psikikoko aringarria, eta frogatutzat jo dutela Larrionek arta psikologikoarekin jarraitzen duela. Maiatzean kaleratutako ebazpenaren arabera, 2020ko abendua eta 2021eko otsaila bitarte izan ziren gertakariak. Larrionek koaliziokide baten diru zorroa hartu zuen haren identitatea «ordezteko asmoz», eta, besteak beste, telefono linea bat kontratatu eta banku kontu bat ireki zituen haren izenean. Izatez, azken hori kudeatzeko koordenatuen txartel bat eskuratu ostean atxilotu zuten. 2021eko otsailaren 22an izan zen hori. Epaileak, gainera, frogatutzat jo du politikari ohiak bere «itxura fisikoa moldatu» zuela bankura joatean. Era berean, epaileak frogatutzat jo du Larrionek «estres eta antsietate nahasmendu bat» jasan zuela, eragina zuena «haren borondate eta adimen gaitasunetan». Hala, fiskaltzarekin lortutako akordioa dela medio, urtebeteko espetxe zigorra ezarri zioten estatu zibilaren usurpatze delituagatik -mozorrotu izanaren larrigarriarekin-, eta bi urteko beste bat dokumentuak modu jarraituan faltsutzeagatik. Larrionek iazko otsailean utzi zuen zinegotzi kargua, eta eginiko «akatsa» onartu zuen. Duela hilabete, berriz, sare sozialen bidez berretsi zuen «akats bat egin eta aitortu» zuela: «Une hartan, ez nintzen jabetzen kide baten izenean bankuan kontu bat irekitzea, akats bat ez ezik, laguntza eskatzeko oihu bat ere bazela».]]>
<![CDATA[Laugarren dosia 60 urtetik gorakoei eta pertsona zaurgarriei «berehala» jartzen hasteko aholkatu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/215793/laugarren_dosia_60_urtetik_gorakoei_eta_pertsona_zaurgarriei_berehala_jartzen_hasteko_aholkatu_dute.htm Mon, 11 Jul 2022 14:21:13 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/215793/laugarren_dosia_60_urtetik_gorakoei_eta_pertsona_zaurgarriei_berehala_jartzen_hasteko_aholkatu_dute.htm
EMAk eta ECDCk uste dute gaur egun baimenduta dauden txertoak «oso eraginkorrak» direla oraindik ere ospitaleratzeak, gaixotasun larriak eta COVID-19ak eragindako heriotzak murrizteko. Stella Kyriakides Elikagaien Osasun eta Segurtasuneko Europako komisarioak adierazi du COVID-19aren aurkako txertoek funtzionatzen dutela eta gaixotasun larrien eta ospitaleratzeen aurkako «babes handia» eskaintzen dutela. Azken asteotan kasuek eta ospitaleratzeek gora egin dutela kontuan hartuta, Kyriakidesek herrialde guztiei eskatu die «ahalik eta azkarren» has daitezela oroitzapeneko dosia jartzen. «Ez dago denborarik galtzeko», adierazi du.

EMAk eta ECDCk oraingoz ez dute beharrezkotzat jo 60 urtetik beherakoei eta osasun langileei dosi gehigarri bat ematea, larri gaixotzeko arrisku handia ez badute behintzat. Hala ere, Europako Batasuneko osasun publikoko agintariei eskatu diete udazkenerako edota negurako errefortzu gehigarriak planifikatzen hasteko kolektibo zaurgarrienentzat; aholkatu dute COVID-19aren aurkako txertoak gripearen txertoekin batera emateko.

Bestalde, bi erakundeek jakinarazi dute lanean ari direla irailean omikronen aldaeretara egokitutako txertoak onartzeko. Emer Cooke EMAko zuzendariak adierazi du oraintxe bi txerto egokitu aztertzen ari direla.]]>
<![CDATA[Memoriaren legea indargabetuko duela agindu du Feijook Ermuan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2060/007/001/2022-07-10/memoriaren_legea_indargabetuko_duela_agindu_du_feijook_ermuan.htm Sun, 10 Jul 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2060/007/001/2022-07-10/memoriaren_legea_indargabetuko_duela_agindu_du_feijook_ermuan.htm
Alberto Nuñez Feijoo PPko presidenteak ohartarazi zuen lege hori indargabetuko duela, eta, gainera, PSOEren babesarekin egingo duela, «elkarrekin memoria eta justizia berrezartzeko» asmoa duelako. Legea indargabetzeko «konpromisoa» Ermuan eta PPren alderdikideen aurrean hartu izanari garrantzia eman zion Feijook, eta azpimarratu zuen «euskal herritar eta espainiar gehienen izenean» ere atzera botako duela araua. Baina argi utzi zuen pauso hori sozialistekin batera eman nahi duela: «ETAko terroristek ez bazuten gu banatzerik lortu, ezin dugu baimendu haien oinordekoek halakorik egitea». Feijooren iritziz, «sumingarria» da Espainiako Gobernuak EH Bildurekin akordioak erdiestea: «Sumindu eta asaldatu egiten gaitu gobernu demokratiko batek hori sustatu eta hitzartzeak. Baldintza hauekin ez da memoria eta ez da demokratikoa, gure demokraziako pasarte lotsagarria baizik».

Feijook hitza hartu aurretik, ideia berbera azpimarratu zuen Aznarrek. Ohartarazi zuen «hiltzaileen koma bat bera ere» ez dela onargarria memoriaren proiektuan, eta salatu PSOEk «historia manipulatzea» onartu duela, EH Bildurekin ituna lortuta. «Gure artean dira krimen hura justifikatu eta iragarri zutenak, mehatxu egin zutenak eta hiltzera animatzen zutenak. Demokraziaren oinarrizko balioen suntsitzaile den politika batean, baimendu egiten zaie historia manipulatzea eta berridaztea, heroismoz protagonista izan zirenak irainduta».

Mezu eta tonu berberak erabili zituen Iturgaitzek ere. Haren ustez, «immorala eta lotsagarria» da Pedro Sanchezek EH Bildu bidelagun aukeratu izana: «PSOE eta PP heriotza korridore berean geunden, ETAk hiltzen gintuen, eta orain hilketa horiek txalotzen eta antolatzen zituztenekin negoziatzen eta akordioak egiten dituzte».

«Ermuko izpiritua»

Miguel Angel Blancoren memoria ere gogoan izan zuten atzo. Aznarrek gogora ekarri zuen PPren zinegotzi zena, eta «etorkizuneko erreferentetzat» jo zuen. Iturgaitzek erantsi zuen Blancoren hilketaren ostean sortutako «Ermuko izpiritua» Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPko zinegotziek gorpuzten dutela: «Euskadiko PPko kargudunok askatasunaren borrokalarien infanteria osatzen dugu; indarrean den ordenaren, konstituzioaren, Euskadiren eta Espainiaren aldeko defendatzaileak gara, eta horregatik ETAk akabatu nahi gintuen». Salatu zuen Blancoren hilketatik 25 urte igarota oraindik «bizikidetza» ez dela osorik lortu.

Miguel Angel Blancoren aldeko ekitaldi nagusia gaur egingo dute Ermuan; estatu omenaldia izango da, eta han izango dira, besteak beste, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea, Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Felipe VI.a Espainiako erregea. Gaurko ekitaldia izan zuen gogoan atzo Mari Mar Blancok, eta Sanchezi eskatu zion «ausarta» izateko eta hitzordua baliatzeko EH Bildurekin duen lotura apurtzeko. «Terroristak bakartzea ahalbidetu zuen batasun politikoa» berreskuratzeko deia egin zuen Blancok, eta Memoria Demokratikoaren Legeari aipamen eginez eskatu zuen «istorio faltsuek» tokirik ez izateko bertan.]]>
<![CDATA[«Pandemiaren joera aldaketa batean gaude, egoera kritiko batean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2023/008/001/2022-07-10/pandemiaren_joera_aldaketa_batean_gaude_egoera_kritiko_batean.htm Sun, 10 Jul 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2023/008/001/2022-07-10/pandemiaren_joera_aldaketa_batean_gaude_egoera_kritiko_batean.htm
Kutsatze kasuek gora egin ahala zenbait alarma pizten ari dira. Zer egoeratan gaude?

Zuhurra izan nahi dut, baina badirudi joera aldaketa baten aurrean gaudela. Omikron aldaerarekin izugarri igo ziren kasuak, eta maskara erabilita ere erraz kutsatu ginen. Txertaketa maila oso altua izan denez, immunitate handia lortu da, eta, horri esker, joan diren hilabeteak nahiko lasaiak izan dira. Haatik, beste egoera batean gaude orain, une kritiko batean. Aztertu behar duguna da ea immunitate maila hori gutxitzen ari den, BA.4 eta BA.5 aldaera berriak gehiago kutsatzeko gai diren, eta kutsatze maila altuak ospitaleetan zer presio eragiten duen. Duela hilabete batzuk BA.2 aldaerak goraldi bat ekarri zuen kutsatzeetan, baina ez zuen islarik izan ospitaleratzeetan. Ikusteko dago orain zer gertatuko den. Argi dago hilabeteek aurrera egin ahala immunitatea, batez ere antigorputzena, gutxitu dela.

Izurriaren gripalizazioaz eta egoera endemikoaz asko hitz egin da.

Kontuz ibili behar dugu horrekin, gaixotasun endemiko asko daudelako eta oso arriskutsuak direlako. Baina argi esan behar da pandemia ez dagoela amaituta. Uste dut oso jarraipen zorrotza egiten hasi behar dugula, batez ere ikusteko ea aldaera berri horiek ospitaleratze prozesua azkartzen duten, eta, hala bada, zergatik gertatzen den, aldaerak desberdinak direlako edo biztanleriaren immunitatea gutxitzen ari delako. Eta kasuan-kasuan aztertu beharko dugu laugarren dosi bat jartzea beharrezkoa den ala ez.

BA.4 eta BA.5 azpialdaerez zer dakigu?

BA.5 azpialdaera inoiz izan den kutsakorrena da, eta badirudi birika ehunari eragiteko gaitasun handiagoa duela. Hori oraindik baieztatu egin behar da, hala ere. Deltatik omikronera aldaketa garrantzitsua egon zen: omikron askoz kutsakorragoa izan zen, baina ez zien birikei hainbeste erasan. Orain ikusi beharko dugu aldaera berriak biriketan zer kalte egiten duen.

Txertoen banaketa oso desorekatua da munduan. Hori da izurria amaitzeko traba nagusia?

Gainditu gabeko arazo bat da, dudarik gabe. Pandemia arazo global bat da, eta modu globalean jorratu behar da.

Txertoen patenteak askatzea irtenbide bat izan liteke, baina ia ez da urratsik egin.

Bide hori ez da behar adina jorratu, argi dago. Hala ere, egoeraren irakurketa hotza egitea komeni da: koronabirusaren aurkako 13.000 milioi dosi inguru jarri dira mundu osoan; inoiz ez da hainbeste jende txertatu aldi berean. Marka historikoa da. Bide horretan jarraitu behar da.

Egingarri ikusten duzu koronabirusaren aurkako txerto esterilizatzaile bat sortzea?

RNA mezulariaren gisako teknologia berriek aukera asko irekitzen dizkigute, baita txerto bimodalek ere. Baina infekzioa mozten lagunduko duten txertoak sortzen saiatu behar dugu, hori bailitzateke pandemia gainditzeko urratsik handiena. Gainera, kontuan izan behar dugu kutsatzea ez dela doakoa; izan ere, gizartean, osasungintzan eta medikuntzan sortutako kostuez gain, COVID luzea edo iraunkorra sor dezake, eta milioika pertsonarentzat arazo larria da.

Gobernuek asmatu dute pandemia kudeatzen?

Oso egoera latza kudeatu behar izan dute, eta erabaki zailak hartu behar izan dituzte. Hala ere, administrazio guztiek birusaren atzetik egotearen sentsazioa eman dute. Espainiako Gobernuak hegazti griperako ondutako plana irakurri berri dut, eta hor bazeuden izurri honetarako aplikatu ahal izan zitezkeen irtenbide asko. Hori esanda, ez da nire asmoa erabaki postuetan egon direnak kritikatzea.

Estoldetako ur zikinetan SARS-CoV-2 birusaren trazak topatzeko EHUren proiektu baten buru izan zara. Gasteizko Krispiña araztegiko hondakin uretatik laginak aztertu zenituzten COVID-19aren zantzuak topatzeko.

Pandemiaren hasieran Gasteizko ur hondakinak eta ibaiak aztertu genituen. 2020ko apiriletik ekainera bitartean egin genituen analisiak, eta hor atzeman genituen lehen olatuan Txagorritxu ospitalean gehien erabilitako botiken arrastoak. Hidroxicloroquinaren eta antibiralen zantzuak topatu genituen Arabako ibai batean, eta horren berri eman genuen lan aitzindari batean. Hidroxicloroquina modan jarri zen Donald Trumpek hartzen zuelako: gaixotasun autoimmuneetan erabiltzen da, baina izurriaren hasieran ere erabili zuten, oraindik ezjakintasun handia zegoelako birusaren gainean. Datozen urteetan gehiago sakondu nahi dugu gai horretan; gure ekosistema zer egoeratan dagoen aztertu nahi dugu, eta, halaber, botiken kutsadura kontzeptutik botika jasangarria kontzeptura jauzi egin nahi dugu.

Pandemiaren kasuan, ur hondakinen azterketa tresna baliagarria izan da birusaren goraldiak aurreikusteko?

Bai. Espainiako Osasun Ministerioak sare bat antolatu du pandemiaren bilakaera ur hondakinetan neurtzeko. SARS-CoV-2 birusa gorotzetan ateratzen da giza organismotik, eta komun zulotik behera joaten da, estoldetara. Ur zikinetan, beraz, birusa atzeman daiteke, aurreneko kasuak diagnostikatu baino zazpi bat egun lehenago.

Ur hondakinetan oinarritutako epidemiologian aditua zara. Zer da, zehazki?

Norbaitek zabor poltsa bat ireki eta zer jan duen ikustea bezalakoa da ur hondakinetan oinarritutako epidemiologia. Komunitate baten egoera biologikoa eta botiken edo legez kanpoko drogen erabilera ezagutzeko aukera ematen du. Erraza, azkarra eta inpertsonala da, eta etekin handia atera dakioke. Sendagaien, legez kanpoko substantzien eta alkoholaren kontsumoa atzeman daiteke.

Eta botikek uretan eragindako kutsadura ere ikertu duzu.

Ingurumena kutsatzen duten sendagaiez ari gara. Gizakiek eta animaliek hartutako botiken zantzuak ibaietan atzematen dira, gernuak garraiatuta. Gizakien kasuan, normalean ur hondakinetan atzematen dira, baina sarritan araztegietatik ere igarotzen dira, botikak oso kontzentrazio txikietan egoten direlako, eta handik ibaietara, ibai arroetara eta lurreko substratuetara joaten dira.

Eta zer kalte egiten dute?

Ingurumenean inpaktua sortzen dute, animalia jakin batzuen heriotza eragiten dute, haien jokabidea aldatzen dute, eraldaketa biologikoak sortzen dizkiete, antibiotikoekiko erresistentzia eragiten diete... Eta gizakiarengan ere eragina dute, zuzenean edo zeharka.

Nola?

Gizakion kasuan antibiotikoekiko erresistentzia da arazo nagusia; izan ere, ur ertzetan antibiotikoen kontzentrazio txikiak egoten direnez, bakterio jakin batzuek erresistentzia hori bereganatu dezakete eta aldagai kaltegarri bihur daitezke.

Zergatik gertatzen da hori?

Botikak denbora luzez irauteko diseinatuta daudelako, baita gure gorputzetik ateratzen direnean ere. Gainera, kontzentrazio oso txikietan egon arren, efektu bat izateko adina gaitasuna dute. Gizakiok eta animaliok sistema oso antzekoak ditugu, eta botikek eragina izaten dute animaliengan. Kontuan hartzekoa da, beraz, botika batzuek ingurumenean eragina dutela.

Zer botika dira kutsagarrienak?

Orain hasi gara botiken kutsagarritasuna aztertzen. Gizakiek eta albaitariek erabiltzen dituzten sendagaietan 4.000 substantzia inguru egongo dira, eta horietatik mila inguru araztegietako uretan, lurzoruetan edo lohietan detektatu dira. Denak ez daude kontzentrazio berean, eta guztiek ez dute inpaktu berbera. Baina, adibidez, antibiotiko eta psikofarmako jakin batzuek eta sistema endokrinoarekin zerikusia duten guztiek inpaktua izan dezakete.

Ba al dago irtenbiderik botikek ura kutsa ez dezaten?

Gutxiago kutsatzen saiatu behar dugu, eta, kutsadura gertatzen den kasuetan, garbitzeko eta iragazteko konponbideak bilatu behar ditugu. Substantzia horiek, batez ere kutsatzaileenak, desagerrarazteko teknologia berriak garatu behar dira, eta gizakiontzat eta ingurumenarentzat eraginkorrak eta seguruak izango diren sendagaiak diseinatu behar dira. Are, zenbait sendagai sinplifikatzera jo beharko genuke, oso kutsagarriak direnak egiteari utzita edo haien erabilera murriztuta.

Hori egitea ez da samurra izango.

Beti ez dago irtenbide alternatiborik. Australian, esaterako, ikusi zuten ornitorrinkoek antidepresibo maila altuak zituztela botikek kutsatutako uretatik edaten zutelako, eta herritar batzuk psikiatriaren aurkako mugimendu bat hauspotu zuten, eta horrek pazienteengan eragina izan zuen, noski. Horrelako egoerak kontrolatzen saiatu behar dugu.]]>
<![CDATA[Memoria Demokratikoaren Legea indargabetzeko konpromisoa hartu du Feijook]]> https://www.berria.eus/albisteak/215733/memoria_demokratikoaren_legea_indargabetzeko_konpromisoa_hartu_du_feijook.htm Sat, 09 Jul 2022 15:49:24 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/215733/memoria_demokratikoaren_legea_indargabetzeko_konpromisoa_hartu_du_feijook.htm
Feijook hitza hartu aurretik, bide beretik mintzatu da Aznar. Ohartarazi du «hiltzaileen koma bat bera ere» ez dela onargarria memoria proiektuan. Era berean, salatu du EH Bildurekin ituna lortuta PSOEk onartu egin duela historia «manipulatua izatea». «Gure artean dira krimen hura justifikatu eta iragarri zutenak, mehatxu egin zutenak eta hiltzera animatzen zutenak. Demokraziaren oinarrizko balioen suntsitzaile den politika batean, baimendu egiten zaie historia manipulatzea eta berridaztea, heroismoz protagonista izan zirenak irainduta». Bide beretik hitz egin du Iturgaitzek ere. Haren ustez, «immorala eta lotsagarria» da Pedro Sanchezek EH Bildu bidelagun aukeratu izana: «PSOE eta PP heriotza-korridore berean geunden, hiltzen gintuzten, eta orain hilketa horiek txalotzen eta antolatzen zituztenekin negoziatzen eta akordioak egiten dituzte». Miguel Angel Blanco gogoan Miguel Angel Blancoren memoria ere gogoan izan dute PPko buruek ekitaldian. Aznarrek gogora ekarri du Blanco, eta «etorkizuneko erreferentziatzat» jo. Blancoren hilketaren ostean sortutako «Ermuko izpiritua» Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkako PPko zinegotziek gorpuzten dutela erantsi du Iturgaitzek ondoren: «Euskadiko PPren kargudunok askatasunaren borrokalarien infanteria osatzen dugu, indarrean den ordenaren, konstituzioaren, Euskadiren eta Espainiaren aldeko defendatzaileak gara, eta horregatik ETAk akabatu nahi gintuen». Iturgaitzek salatu du Blancoren hilketatik 25 urte igarota oraindik bizikidetza ez dela osorik lortu. Miguel Angel Blancoren aldeko ekitaldi nagusia bihar egingo dute, Ermuan; estatu omenaldia izango da, eta han izango dira, besteak beste, Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidentea, Iñigo Urkullu lehendakaria eta Felipe VI.a Espainiako erregea. Hori horrela, Mari Mar Blancok Sanchezi eskatu dio «ausarta» izateko eta biharko ekitaldia baliatzeko EH Bildurekin duen lotura apurtzeko. «Terroristak bakartzea ahalbidetu zuen batasun politikoa» berreskuratzeko galdegin du, halaber. ]]>
<![CDATA[Orbaindu gabeko zaurien ispilu ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1912/002/001/2022-07-06/orbaindu_gabeko_zaurien_ispilu.htm Wed, 06 Jul 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1912/002/001/2022-07-06/orbaindu_gabeko_zaurien_ispilu.htm «Gure gizartean dena da kontsumorako gai, baita argaltasuna ere» Ruiz de Azuak eta Samaniegok uste dute legebiltzarreko akordioa aurrerapauso bat dela, baina hankamotz geratu dela. Ohartarazi dute haien egoera berberean dauden gaixo askok beste erkidego batzuetara jo behar izango dutela «arta osoagoa» jasotzeko. Horretaz kexu dira. «Diziplina anitzeko adituez osatutako unitate bat nahiko genuke. Ez genuke klinika pribatuetara edo beste erkidego batzuetara jo behar sendatzeko», azaldu du Ruiz de Azuak. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ez ezik, Nafarroan ere ez dago unitate berezirik, iaztik. Urteetan indarrean egon zen elikaduraren nahasmenduak artatzeko unitatea, Osasunbideko Buru Osasuneko sarearen barruan. Unitate hark xedetzat zuen pazienteei arta osoagoa eskaintzea, ohiko arreta anbulatorioaz gain taldekako terapia eskaintzen baitzuen hamabostean behin, Iruñeko Irubide ospitalean. 2021ean, baina, lantaldean izandako aldaketek eta COVID-19aren izurriak eraginda, zerbitzua «berregituratu» zuen Osasun Departamentuak, eta elikadura nahasmenduen unitatea desagerrarazi. Tratu «iraingarria» Eritasun konplexuak dira elikadura portaeraren nahasmenduekin lotutakoak, eta, adituek diotenez, ikuspegi askotatik landu behar dira. Haatik, Samaniegok eta Ruiz de Azuak kritikatu dute Osakidetzan ez dutela sekula jaso terapia integralik. Are, jasotako tratua «iraingarria» izan dela salatu dute. Biek ala biek memorian iltzatuta dituzte gaixotasunaren zuloan igarotako garai ilunenak. Samaniego haurtzaroko bere koaderno pertsonala aztertuta jabetu zen txikitatik zegoela gaixorik: «Zortzi urte besterik ez nituela idatzi nuen jateari utzi behar niola». Helduaroan eskatu zuen laguntza: osasun mentalera bideratu zuten, eta anorexia nerbiosoa diagnostikatu zioten. Gasteizko Santiago ospitaleko jantoki terapeutikora eraman zuten, baina terapiarik ez zuen jaso: «Gela batean sartzen ninduten, janaria erretilu batean jartzen zidaten eta bakarrik uzten ninduten. Bueltatzen zirenean, jaten ez nuena eramaten zuten. Ez nuen mokadurik probatu». Hilabete eman zuen jantokian, eta, pisu asko galdu zuenenez, psikiatriako unitatean ospitaleratu zuten. Hango esperientzia are gogorragoa izan zen: «Logela batean ematen nituen eguneko 24 orduak, libururik, telebistarik eta mugikorrik gabe. Horiek lortzeko, irabazi egin behar nituen. Bakarrik nengoen egun guztian, eta komunera joan behar nuenean baino ez ziren nirekin egoten». Ruiz de Azuaren bizitza, berriz, bulimia eta ortorexiaren aurkako borroka etengabe bat bilakatu da azken urteotan. 2015ean eskatu zuen «laguntza» aurreneko aldiz, baina psikiatrian jasotako «terapiak» ez zion lagundu: «Astean behin pisatzen ninduten, eta pisua galtzen nuen bakoitzean errieta egiten zidaten. Antsietatea eta etsipena eragin zizkidaten». Handik aurrerakoa «infernu» bat izan zela gogoratu du. 35 kilo pisatzera iritsi zenean, berriz ere bere kabuz ospitalean ospitaleratzea erabaki zuen, baina kritikatu du orduko hartan jasotako arreta ere ez zela egokia izan: «Terapia bakarra zigorrak ziren, eta sendagiria hartzea erabaki nuen. Esan zidaten berriro zerbait gertatzen bazitzaidan ez nindutela artatu behar». Hondoa jo zuen ostean: «Nire buruaz beste egitea pentsatu nuen behin baino gehiagotan». Orduan erabaki zuen Ciudad Realeko (Espainia) ospitaleko unitate berezi batean ospitaleratzea. Osakidetzak ez zuen espedientea hango ospitalera igorri nahi izan, baina Ruiz de Azuak ez zuen etsi, eta hango familia baten etxean erroldatu zen Gaztela eta Leongo osasun publikoan sarbidea izateko. Bi hilabete eman zituen han: «Erabateko aldaketa izan zen. Terapia egiten da, eta arazoaren sustraietara jotzen dute». COVID-19aren izurria iritsi zenean utzi behar izan zuen unitate hori, eta gaur egun lehengora itzuli dela aitortu du: «Betekadekin eta laxanteekin jarraitzen dut». Erroetara jo behar da Gaixotasunaren zulo beltzetik irteteko, erroetara jotzea ezinbestekoa dela iritzi diote biek ala biek. Barrura begiratzea eta «sendatu gabeko zauriei» erreparatzea. Samaniegok eta Ruiz de Azuak uste dute orbaindu gabeko zauriak dituztela, eta horietan dagoela beren eritasunaren jatorria. Samaniego: «Elikadura ez da gure arazoa. Janaria icebergaren punta da, eta azpian daude gure beldurrak, segurtasunik eza, autoestimurik eza...». Txikitako bizipen traumatikoetan ikusten dituzte egungo arazoaren zioak. «Bakarrik sentitzen nintzen, bullying-a egiten zidaten... Zauri horiek hor daude. Kontroletik at zegoen mundu hori kontrolpean izateko bidea elikadura izan zen», azaldu du Ruiz de Azuak. Ideia berean jarri du azpimarra Samaniegok ere: «Kontrolpetik ihes egiten dizun bizitza mendean hartzeko modu bat da jateari uztea». Luzarora, baina, bide horrek kontrako efektua izaten duela azaldu du Ruiz de Azuak: «Zurrunbilo bat bilakatzen da. Nire burua erabateko anabasa da une honetan». Elikadura portaeraren nahasmenduak bizitzaren esparru ugaritan dauka eragina. Osasun fisikoa eta mentala izaten dira kaltetuenak, baina ez dira bakarrak. Harreman pertsonaletan, familian eta lanean ere eragin zuzena dauka. «Galerez» mintzo da Samaniego, eta bidean utzitako «hilotzez»: «Anorexiak hilekoa kendu dit, eta, besteak beste, giltzurruneko gutxiegitasuna eta osteoporosia eragin dizkit. Fisikoki suntsitu egin nau. Eta bidean hilotzak utzi ditut: lagunak galdu ditut, seme-alabekin denbora nahikorik ez dut eman, bikotekidea eta biok urrundu egin gara...». Antzeko esperientzia du Ruiz de Azuak ere: eritasunaren ondorioz, senarra eta bera banandu egin ziren, bere «ametsetako lana» galdu zuen, eta harreman pertsonal ugari ere bai. Bi emakumeek gordin deskribatzen dute eritasuna uzten ari zaien arrastoa. Samaniego: «Sufrimendua eta bakardadea ekarri dizkit». Ruiz de Azua: «Oin puntetan bizi naiz: bizirik egon arren hilda egotearen pare». Ikusi gehiago: «Gure gizartean dena da kontsumorako gai, baita argaltasuna ere» >> ]]> <![CDATA[«Hutsunea» utziko du hirian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2022-07-05/hutsunea_utziko_du_hirian.htm Tue, 05 Jul 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2022-07-05/hutsunea_utziko_du_hirian.htm
FAMI asilo, migrazio eta integraziorako Europako funtsak izan dira Adra elkartearen diru iturri nagusiena luzaroan. Duela bi urte inguru Espainiako Gobernuak Europako funtsak kudeatzeari utzi eta ardura hori erkidegoen esku utzi zuenetik, baina, Europatik ez da sosik iritsi elkartera, bertako kideek salatu dutenez. «Inork ez daki non dagoen diru hori, baina ez da erkidegoetara heldu», azaldu du Yaiza Cuestak, elkartean lan egiten duen boluntario batek. Azken bi urteotan administrazioen babes ekonomikoa ez da aski izan, eta Adra estualdi ekonomiko larrian dago, «itota». Aurrera egin badu, baliabide propioei esker izan da. Eusko Jaurlaritzaren eta Gasteizko Udalaren diru laguntzak ere jaso ditu azken urteotan, baina «oso apalak» izan dira, eta iritsi da une bat non bideraezina egin den elkartearen ateak zabalik mantentzea.

Elkartea ixteko erabakia «kolpe handia» izan da bertako langile eta erabiltzaileentzat. Bereziki sumindu ditu hara laguntza eta arta jasotzera joaten diren dozenaka migrante. Joan den ostegunean, kalera atera ziren itxieraren aurka protesta egitera, manifestazioan. Salatu zuten administrazioen erabakiaren ondorioz «babesik eta alternatibarik gabe» geratuko direla, eta erakundeei eskatu zieten «konpromiso politikoa» hartzeko migranteen eskubideen alde.

Gobernuz kanpoko erakundearen itxierak «hutsune handi» bat utziko du hiriko migranteen artean. Hala uste du Meriem Manseur aljeriarrak. Bi alabarekin batera iritsi zen Gasteizera, 2010ean. Kontatu duenez, hasieratik gaztelania ikastea izan zen haren lehentasunetako bat, baina instituzio publikoetako zerbitzuetan «ate guztiak itxita» topatu zituen. «EPA zentroan [gaztelaniaz, Pertsona Helduen Hezkuntzarako zentroa] esan zidaten ikastaroetako plaza guztiak beteta zeudela, ez zegoela tokirik. Beste ate batzuk jo nituen, baina ezer ez. Adran, berriz, parez pare zabaldu zizkidaten ateak, hasiera-hasieratik».

Gaztelaniazko ikastaroak ez ezik, enplegurako trebakuntza ere jaso zuen Manseurrek elkartean. Adineko pertsonak zaintzeko bi ikastaro egin zituen, lan munduan sartzeko laguntza jaso zuen, eta Espainiako nazionalitatea lortzeko tramiteak nola egin ikasi. «Ezinbesteko lana egiten dute migranteak eta errefuxiatuak euskal gizartean integratu daitezen». Haren iritziz, «bidegabea» ez ezik, «baztertzailea» ere bada ixtea: «Bidegabekeria bat da ez soilik migranteontzat, baita bertan musu truk lan egiten dutenentzat ere, eginahal guztia egiten baitute guri bizimodua errazteko».

«Larrialdi egoeran daude»

Hain justu ere, euren herrialdeak atzean utzi eta Arabako hiriburura iristen diren pertsonen egunerokoa samurtzen saiatzen dira elkarteko boluntarioak. Adrako langilea izandakoa da Zuriñe Gonzalez, eta azken urteotan boluntario gisa jardun du bertan, euskarazko ikastaroak eta nazionalitatea prestatzeko klaseak ematen, besteak beste. Azaldu du elkartera jotzen duten migrante gehienak «larrialdi egoeran» daudela, eta ezinbestekoa dela herritar horiei lehen mailako zerbitzuak doan eskaintzea, baina sarritan administrazioetako zerbitzuetara iristeko zailtasunak izaten dituztela: «Ez dakite hizkuntza bat nola ikasi edo diru laguntzak nola tramitatu, eta ezta zerbitzu sozialetara nola iritsi ere. Arrakala handi bat dago».

Herrialde askotatik iritsitako pertsonak artatzen dituzte elkartean —batez ere Nigeriatik, Marokotik eta Aljeriatik iritsitakoak izaten dira—, eta gehientsuenak emakumeak. Haien premia nagusiena nazionalitatea eskuratzea izaten da, baina, Gonzalezek salatu duenez, tramite aski konplexuak dira, eta instituzioek ez diete inolako babesik ematen prozesu horretan. Kezka azaldu du hemendik aurrera laguntza hori beharko duten etorkinekin zer gertatuko den: «Nazionalitatea eskuratzea eskubide bat da, eta erabat baldintzatzen die enplegua izatea eta, beraz, diru sarrerak lortzea. Zer gertatuko da orain gizarte zerbitzuetatik at dauden pertsona horiekin? Nork artatuko ditu?».

Kezkarekin bat egin du Cuestak ere. Boluntario gisa aritu da elkartean, eta haien beharrak ongi ezagutzen ditu. Baita instituzioetatik laguntza jasotzeko dituzten trabak ere. Elkartera jotzen duten migranteen kopurua handia dela adierazi du, eta badaki itxieraren erabakiak «lur jota» utzi dituela. «Gure hirira iritsi berri diren asko etsita dabiltza orain: ez dakite nora jo, ez dute alternatibarik».

Gonzalezek erantsi du migrante asko geratzen direla gizarte zerbitzuetatik kanpo, hala eskuragarri ez direlako, nola baldintza «oso zurrunak» jartzen dizkietelako, eta beharrezkoa dela haien errealitatera «malgutasunez» moldatzea. Adra elkartearen itxieraren atzean «erabaki politiko jakinak» daudela uste du: «Administrazioak argi dauka zein herritar dauden bere lehentasunen artean eta zeintzuk ez. Gu ez gara izango ixtera kondenatutako elkarte bakarra, eta horrek kezkatzen gaitu gehien».]]>
<![CDATA[Omikronaren aldaera berrietara egokitutako txertoek immunitatea handitu dezaketela adierazi dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/215398/omikronaren_aldaera_berrietara_egokitutako_txertoek_immunitatea_handitu_dezaketela_adierazi_dute.htm Fri, 01 Jul 2022 16:50:48 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/215398/omikronaren_aldaera_berrietara_egokitutako_txertoek_immunitatea_handitu_dezaketela_adierazi_dute.htm
Oraintxe, omikron aldaeraren BA.4 eta BA.5 azpialdaerak nagusi dira munduan, baina horiek ordezkatzeko gai diren aldaera berriak sor daitezkeela ohartarazi dute. Hori kontuan hartuta, eta gaur egun dauden behin-behineko ikerketa datuen arabera, sendagaien agentziek adierazi dute omikronaren aldaera batera egokitutako RNA txertoek immunitatea eta babesa handitu eta hedatu dezaketela errefortzu gisa erabiltzen badira. Gainera, adierazi dute txertoak bi aldaeretara egokituta baldin badaude –betiere horietako bat omikron bada– immunitatea handitzeko gaitasuna izan dezaketela. Gisa horretako txertoak (balio bikoak) errefortzu gisa erabiltzearen alde agertu dira nazioarteko adituak. Kutsatzeen gorakadarekin kezkatuta Koronabirus kasuak ugaritu direla-eta, maskara leku txikietan erabiltzeko gomendioa eman du gaur Carolina Darias Espainiako Gobernuko Osasun ministroak. Kutsatzeen gorakada ikusita, «zuhur» jokatzeko eskatu du Dariasek, eta maskara toki itxietan janztea aholkatu. Gaur-gaurkoz, sistema immune ahula dutenentzat eta haurdun dauden emakumeentzat da gomendagarria maskara janztea, espazio itxietan eta jendea pilatzen den tokietan.

]]>
<![CDATA[Klima aldaketaz, betaurreko moreekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/008/001/2022-06-29/klima_aldaketaz_betaurreko_moreekin.htm Wed, 29 Jun 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1953/008/001/2022-06-29/klima_aldaketaz_betaurreko_moreekin.htm Klima aldaketa genero ikuspegitik, tokiko erronka izenburupean Emakundek, Ihobek eta Eudelek antolatutako jardunaldian. Ohartarazi du klima aldaketa genero arrakala areagotzen ari dela, eta eragin negatiboa duela emakumeen eskubide sozial eta politikoetan, bereziki garapen bidean diren herrialdeetan. Horra eman duen datua: «Hondamendi naturalen ondorioz hiltzen diren bost biztanletik lau emakumeak dira».

Txanpon beraren aurkia eta ifrentzua dira klima aldaketaren inpaktua eta genero desberdintasunak. Nazio Batuen Erakundeak berak egin du oharra: klima aldaketaren aurkako borrokaren erdigunean jarri behar da berdintasuna. Ideia horretan jarri du azpimarra Aguilarrek ere, eta ingurumenari lotutako erronkei aurre egiteko ezinbestekotzat jo du «desberdintasunaren korapiloak» askatzea. Sei «korapilo» identifikatu ditu: desberdintasun sozioekonomikoak; baliabide naturalak eskuratzeko zailtasunak; merkatuetara eta teknologietara iristeko mugak; patroi patriarkalak; boterearen kontzentrazioa eta lanaren eta zaintzaren banaketa injustua.

Desoreka horiek isla dute milioika emakumeren egunerokoan, Aguilarrek ohartarazi duenez. Adibide bat jarri du: «Hego Amerikan, beste herrialde batzuetara migratu behar duen emakumea antisorgailuak hartzen hasten da badakielako bidean bortxatua izango dela». Beste adibide bat: «Emakumeentzat ia ezinezkoa da euren lurren jabe izatea, eta horrek, besteak beste, nabarmen apaltzen ditu mundu osoko ekoizpen baliabideak».

Hala ere, Aguilarrek azpimarratu du andrazkoak, klima aldaketaren «biktimak» ez ezik, «aldaketarako eragile» ere badirela. «Suspertzen ari den hirugarren merkatua gara, Txina eta Indiaren atzetik». Hala, adierazi du klima aldaketaren aurkako politiketan herrialde bakoitzak genero ikuspegia txertatzea funtsezkoa dela: «Beharrezkoa da emakumeen parte hartze zuzena bultzatzea eta politika berriak abiatzea egitura sozialak, produktiboak, ekonomikoak eta instituzionalak berdintasunaren mesedetan jartzeko».

Trantsizio ekologikoa

Bestalde, Izaskun Landaida Emakunderen zuzendariak gogorarazi du Berdintasunaren eta Indarkeriarik Gabeko Bizitzen Aldeko Herri Itunean jasota dagoela trantsizio ekologikoa genero ikuspegitik lantzeko beharra. Gaineratu du klima aldaketa eta berdintasuna arazo globalak direla, baina «tokian tokiko ekintzak» eskatzen dituela.

Bide beretik mintzatu da Maria del Mar Alonso Martin Ihobeko arduraduna ere. Klima aldaketaren aurkako borrokan berdintasun ikuspegia txertatzearen alde egin du, trantsizio ekologikoak «sektore ekonomiko kalteberenak» aintzat har ditzan.]]>
<![CDATA[Genero autodeterminazioa ardatz duen lege proiektua onartu du Madrilek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1856/006/001/2022-06-28/genero_autodeterminazioa_ardatz_duen_lege_proiektua_onartu_du_madrilek.htm Tue, 28 Jun 2022 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1856/006/001/2022-06-28/genero_autodeterminazioa_ardatz_duen_lege_proiektua_onartu_du_madrilek.htm
Trabaz eta eztabaidaz beteriko bidea egin du arauak, eskuinean ez ezik, gobernu barruan ere hautsak harrotu baititu -bereziki PSOEren barruko zenbait ahots aurka agertu dira-. Gainera, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak lege egitasmoaren hainbat alderdiren aurkako txostena kaleratu zuen apirilean, eta, besteak beste, gobernuari eskatu zion 18 urtera igotzeko epaileen baimenik gabe sexu aipamena aldatzeko gutxieneko adina. PSOEk eta Unidas Podemosek ondutako lege proiektuak, baina, 16 urtetan jartzen du muga hori. Lege egitasmoak uda ostean abiatuko du bide parlamentarioa.

DESPATOLOGIZAZIOA

Sexu aipamena aldatzeko prozesua erraztea du helburu lege proiektuak, eta, horretarako, bide emango dio genero identitatearen autodeterminazioari. Hori hala, erregistro zibileko sexu aipamena aldatzea eskatzeko ez da exijituko eskabidea egiten duenak inolako prozedura medikotan parte hartzea. Ez da galdegingo psikologoen oniritzirik edo mediku txostenik, ez eta erregistroko moldaketa egin nahi duen pertsonak bere gorputzean aldaketak egitea ere; ez hormona bidez, ezta ebakuntza bidez ere.

Sexu aipamena aldatzeko prozesua nabarmen laburtu nahi du legeak. Aurrerantzean, eskatzaileak dokumentu bat sinatuz adieraziko du bere nahia, bi fasetan: lehenbizi, inprimaki bat bete beharko du; eta, gero, hiru hilabeteko epean, erregistro zibilean beste inprimaki bat aurkeztu beharko du, nahia berresteko.

ADIN MUGAK

Lege proiektuak jasotzen duenez, 12 urtetik gorako herritarrek eskatu ahal izango dute sexu aipamena aldatzea. Hala ere, adinaren arabera hainbat muga ezartzen ditu. 16 urtetik gorako herritarrek beren kabuz eskatu ahal izango dute sexu aipamena aldatzea. 14 eta 16 urte artekoek ere egin ahalko dute eskabidea, baina baldintza batekin: tutoreek edo gurasoek lagunduta egin beharko dute. Aldiz, lege proiektuak ez die genero autodeterminaziorako eskubiderik aitortzen 14 urtetik beherakoei. 12 eta 14 artekoek sexu aipamena aldatu nahi izanez gero, epai batek eman beharko die horretarako onespena. Gainera, epaileak froga dokumentalak eta lekukotasunak galdegiteko aukera izango du halakoetan, beharrezkotzat jotzen badu. 12 urtetik beherakoek izena aldatu ahal izango dute nortasun agirian.

ESKUBIDEAK

LGTBI kolektiboaren eskubideak bermatzeko neurriak jasotzen ditu lege egitasmoak. Batetik, pertsona horien diskriminazioaren aurkako neurriak proposatzen ditu enpleguaren, osasunaren, hezkuntzaren eta administrazioaren esparruetan. Eta, bestetik, ernalkuntza teknikak erabiltzeko eskubidea eta horietarako sarbidea aitortzen diete emakume lesbianei, bisexualei, bikotekiderik gabeei eta haurdun gera daitezkeen transei -azken horiei dagokienez, Espainiako Gobernuak adierazi du sei hilabeteko epean eskubide hori bermatuko diela agindu baten bidez-. Gainera, Zigor Kodea erreformatuko da ezkontzeko beharrik gabe seme-alaben gurasotasuna aitortua izateko.

Horrez gainera, konbertsio terapiak debekatu egingo dira. Halaber, oinarrizko eskubideak arautuko zaizkie pertsona intersexualei, hala nola jaiotzean mutilaziorik ez jasateko eskubidea eta bizitzako lehen hilabeteetan definituta ez duten sexu batean inskribatu beharrik ez izatekoa.

ISUNAK

Lege egitasmoak isunak aurreikusten ditu sexu orientazioagatik edo genero identitateagatik diskriminatzen duenarentzat. 200 eta 150.000 euro artekoak dira isunak. Arau hauste larritzat joko da, besteak beste, ikasliburuetan bazterketa mezuak sustatzea sexu identitateagatik, genero adierazpenagatik eta sexu ezaugarriengatik.]]>