<![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 14 Oct 2019 01:26:23 +0200 hourly 1 <![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Sarek gaixo dauden presoen aldeko mobilizazio dinamika berri bat abiatu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/172298/sarek_gaixo_dauden_presoen_aldeko_mobilizazio_dinamika_berri_bat_abiatu_du.htm Fri, 11 Oct 2019 13:26:22 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/172298/sarek_gaixo_dauden_presoen_aldeko_mobilizazio_dinamika_berri_bat_abiatu_du.htm <![CDATA[Arrakala berriak sortu zaizkio]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/002/001/2019-10-09/arrakala_berriak_sortu_zaizkio.htm Wed, 09 Oct 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1907/002/001/2019-10-09/arrakala_berriak_sortu_zaizkio.htm
Ezkerraren barne zatiketa Europan izan den joera orokor baten barruan kokatu du Asier Blas politologo eta EHUko irakasleak. Haren arabera, ezkerreko boto emailea ez da «masa» baten parte sentitzen, eta, kolore jakin batekin identifikatu beharrean, proposamen eta lider jakin batekin identifikatzen da. «Ezkerreko boto emaile objektiboa konplexuagoa da, eta lotura emozional gutxiago dauka alderdi politikoekin».

Espainian antzeko zerbait gertatu dela dio. Garai batean, PSOE eta Izquierda Unida lehiatzen ziren ezkerreko botoa eskuratzeko, baina Podemosen sorrerak irauli egin zuen ordura arteko hauteskunde logika. Izan ere, alderdi berriak berekin ekarri zuen boto emaile mota «konplexuago» bat, alderdiekiko lotura emozional gutxiagokoa, lider bati lotuagoa, eta erraz atsekabetu daitekeena. «Merkatua korapilatu egin da; erosleek edo boto emaileek gustuko produktua nahi dute, eta, hori topatu ezean, aldatzeko prest daude. Eskaintza egiten duena, berriz, eskaintza egokituz eta aldatuz doa erosleak lortzeko». Funtsean, Errejonen Mas Pais da horren guztiaren emaitza, Blasen ustez.

Mikel Gomez politologoak «lidergoari» erreparatu dio alderdi berri horren sorrera ulertzeko. Azaldu du ezkerreko mugimenduetan, oro har, ideologiak «pisu handia» izaten duela, militanteak «askoz exijenteagoak» direla, eta, ondorioz, errazagoa dela barne hausturak egotea. «Ezkerrean ez da ongi hartzen alderdiko egiturak edo buruzagiak ideietatik aldentzea». Gomezek uste du Podemos mugimendu «oso pertsonalista» dela, eta lotura pertsonalek garrantzia hartzen dutela haren barruan dauden talde edo egitura txikietan ere. Lehen Iglesiasekin gertatu zena Errejonekin gertatu da orain, beraz.

Mas Pais alderdi berriak mapa politikoa aldatuko du, eta are gehiago sakabanatuko ezkerreko botoa. Abstentzioari eta blokeo politikoari irtenbidea emateko sortu direla dio alderdi berriak, baina ezinbestean izango ditu ondorioak PSOEren eta Podemosen boto emaileen artean. «Berez txikia den pastel bat mahaikide gehiagoren artean banatzen bada, logikoa da pentsatzea ezkerreko indarrak ahuldu egingo direla», dio Gomezek. Nolanahi ere, zuhurra da boto aurreikuspenaz hitz egitean, testuinguru politikoa «oso aldakorra» delako eta faktore askok dutelako garrantzia. Gomezek uste du azaroaren 10ean boto emaile asko abstentziora jotzekoak zirela Espainian gobernua osatzeko ezintasunak suminduta, baina Errejonen alderdiak ezkerreko sektore horietan ilusioa piztea lortu duela, «oso ongi antolatutako kontakizun bat» baliatuta.

Bizkaiko hautagaitza

Errejonen hautagaitza ez da lurralde guztietan aurkeztuko. Zazpi eserlekutik gora aukeratzen dituzten barrutietan baino ez ditu zerrendak aurkeztuko; Euskal Herrian, soilik Bizkaian aurkeztuko da -zortzi diputatu aukeratzen dituzte bertan-. Bizkaiko hautagaitzak eman du zeresanik azken asteotan. Hasieran, PSEko eta Ahal Dugu-ko zenbait kidek osatutako Solidaria alderdi berriak jakinarazi zuen prest zegoela bere zerrendak Errejonen hautagaitzaren esku uzteko, bere marka propioari uko eginda. Mas Paisek, ordea, ukatu egin du Solidariarekin negoziatzen ibili dela. Azkenik, Txema Urkijo izango da Mas Paiseko Bizkaiko zerrendaburua. BAK Bakearen Aldeko Koordinakundean aritutakoa da Urkijo, eta Eusko Jaurlaritzako Biktimen Bulegoaren zuzendaria ere izan zen garai batean, Ibarretxerekin.

Ikusteko dago zer ondorio izango dituen bozetan ezkerraren zatiketak. Espainiako hauteskunde sistema konplexua da, eta alde handiak izaten dira barruti batzuen eta besteen artean. Blasek hiru jokaleku ezberdin aurreikusten ditu. Biztanle asko dituzten barrutiek «proportzionaltasunarekin» funtzionatzen dutenez, boto emaile gehiago mobilizatzeko gaitasuna dute, eta litekeena da ezkerreko alderdien zatiketak ezkerreko hautagaitzei berei mesede egitea, haren ustez. Madril, Bartzelona, Sevilla, Malaga eta Valentzian gerta daiteke hori. Zalantza gehiago sortzen dituzte zortzi eta hamar diputatu artean aukeratzen dituzten barrutiek. «Atomizazioak kalte egin diezaioke ezkerrari, eta mesede ere bai».

Argiagoa da panorama, berriz, hauteskunde barruti txikietan. Blasen irudiko, hamar diputatu baino gutxiago aukeratzen dituzten lurraldeetan ondorio kaltegarriak ditu ezkerrarentzat banatuta aurkezteak. Bizkaian, beraz, ezkerra ahulduta irteteko «arriskua» ikusten du Blasek. Hego Euskal Herrian, EH Bilduk, Elkarrekin Podemosek eta PSE-EEk betetzen dute «ezkerreko eremu progresista», eta beste alderdi bat lehian sartzeak bereziki azken biei egingo lieke kalte, baita Mas Paisi berari ere, EHUko irakaslearen ustetan.

Equo, «biktima bat»

Ezkerraren barne katramila horrek izan du ondoriorik Equo alderdi ekologistan. Estatuan, Mas Paisekin batera aurkeztea erabaki du Equok, Unidas Podemos bazter utzita, baina Equoren Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzarrak, erabakia errespetatu arren, iragarri du ez duela inoren aldeko kanpainarik egingo. Equoren organo federalak egindako hautua okerra iruditu zaio Juantxo Lopez de Uralde Elkarrekin Podemoseko diputatuari, eta Equo alderditik alde egin du. Joan den apirileko Kongresurako hauteskundeetan Arabaren aulkia lortu zuen Lopez de Uraldek, eta azaroaren 10eko hauteskundeetan Elkarrekin Podemos koalizioarekin aurkeztuko da berriro.

Lopez de Uraldek BERRIAri aitortu dio «suminduta» dagoela Equok hartutako erabakiarekin. Hamar urtean aritu da Equon lanean, sorreratik, eta «triste» doa alderditik. Salatu du Madrildik hartutako erabakia «inposatu» egin zaiela beste lurraldeei, eta barne eztabaidarik ez dela egon: «Oportunismoz jokatu dute».

Gertatutako guztia ikusita, Lopez de Uralde «oso ezkorra» da Equo alderdiaren geroarekin. Argi eta garbi dio Equo Mas Paisen interesen «biktima bat» dela eta etorkizunik ez dio ikusten alderdi ekologistari: «Equo erabat haustuta dago, desagertzeko zorian». Uste du Errejonen ezkutuko interesak daudela Mas Paisen eta Equoren arteko operazio politiko guztiaren atzean, eta gogor jo du Mais Paiseko buruaren aurka: «Errejonek eskaintza publiko oldarkorra egin du Equo markaz jabetzeko eta, bidez batez, Europako alderdi berdea bereganatzeko. Espazio hori bete nahi du, eta, horretarako, Equo bere interesen arabera erabiliko du».

Askoz baikorragoa da Jose Ramon Becerra Equoko kide eta Elkarrekin Podemoseko legebiltzarkidea, nahiz eta aitortu duen sentimendu kontrajarriak dituela azken gertaeren inguruan. Alde batetik, «normaltasunez» ikusten du ezkerreko alderdien barruan iritzi ezberdinak egotea eta bozei begira jarrera kontrajarriak izatea , «demokraziaren seinale» delako. Baina, bestetik, «kezkatuta» dago horrek guztiak ezkerreko hautesleen artean izan dezakeen eraginaz, botoa sakabanatu dezakeelako, eta ezkerra ahuldu. «Hautesleek akaso ez dute ulertuko zatiketa hau».

Azaroko bozei begira, hiru aukera izan zituen Equok mahai gainean: bakarrik joatea, Unidas Podemosekin aurkeztea edo Mais Paisekin koalizioan. «Estatuan azken hautua egin zen, eta emaitza onartu behar dugu, gustuko ez izan arren. Baina ez dugu galdu behar alderdi gisa dugun iparra, eta jendearen arazoak konpontzea izan behar dugu xede». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako Equok bide propioa egiteko duen autonomia defendatu du Becerrak. «Onartzen dugu estatu mailan hartutako erabakia, baina hemen oso ongi ari gara lanean Elkarrekin Podemosen esparruaren barruan, bai erkidegoan, bai udaletan».

Desadostasunek, hala ere, ez dute zertan hausturarik eragin Equon, haren ustetan: «Lasai nago, Equo barruan oso ongi jasotzen baititugu iritzi ezberdinak». Gainera, Lopez de Uraldek alderdia laga izanak ez duela hausturarik eragingo iritzi dio.

Barne aniztasunaren isla

Gaur-gaurkoz, ez da erraza irudikatzea eskuinari aurre egingo dion ezkerreko alternatiba sendorik Espainian. Pitzadurak nonahi dituenez, urrun ikusten da ezkerrak amesten duen batasuna. Hala ere, barne aniztasun hori berez ez dela «txarra» uste dute askok. Iritzi horretakoa da Miren Gorrotxategi, Elkarrekin Podemoseko Bizkaiko diputatua. «Ezkerraren ezaugarri bat da gaitasun kritikoa izatea. Haren esentzian dagoen zerbait denez, normalagoa da zatiketak egotea, edo, bestela esanda, aniztasuna agertzea». Aniztasunak eskatzen du, haren ustez, akordioak egiteko gaitasun handiagoa izatea eta kultura demokratikoan sakontzea. «Objektiboki nekezagoa da gauzak lortzea, baina horrek ez du zertan kaltegarria izan demokraziarentzat», adierazi du.

Beste gauza bat da barne desadostasunak kutsu ideologikoak ez baizik pertsona jakin batzuen botere goseak eragitea. Lopez de Uralderen iritziz, horixe utzi du agerian Mas Paisen sorrerak. «Kosta egiten zait Podemosen eta Mas Paisen artean sakoneko desberdintasun politiko edo ideologikoak topatzea. Zatiketarako arrazoiak pertsonalak dira, beste ezer baino gehiago».

Mas Paisek Bizkaian hautagaitza aurkeztea «demokraziaren joko arauen» barruan dagoela uste du Gorrotxategik, baina jokaldi horren arriskuez ere ohartarazi du: «Hautagaitza aurkezteak PPri eserlekua ematea ekartzen badu, ez litzateke berri ona izango».]]>
<![CDATA[Lankidetzarako urratsa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-10-08/lankidetzarako_urratsa.htm Tue, 08 Oct 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-10-08/lankidetzarako_urratsa.htm
Lehen aldia da Jaurlaritzak eta Euskal Elkargoak lankidetzarako akordioa sinatzen dutela. Joan den martxoan iragarri zuten bi lehendakariek Elkar Aditze Memorandum bat lantzen ari zirela «lankidetza indartua» garatzeko, eta atzo izenpetu zuten ituna. Memorandumak ezartzen duenez, bi gobernuek lankidetzarako aukera berriak aztertuko dituzte, eta zenbait proiektu landuko dituzte hainbat esparrutan. Zehazki, eremu hauetan arituko dira elkarrekin: mugikortasunean, goi mailako irakaskuntzan, prestakuntzan eta ikerketan, ekonomiaren garapenean eta turismoan, nekazaritzan, lurraldearen garapen iraunkorrean, ingurumenean eta biodibertsitatean, eta kulturan eta euskaran.

Dagoeneko hainbat esparrutan elkarlanean ari dira bi gobernuak, eta lan agenda espezifikoa dute. Besteak beste, ingurumen arloan, mugaz gaindiko ibaien kudeaketa eta kostaldearekin lotutako proiektuak garatzen ari dira. Halaber, lurralde antolamenduan eta mugikortasunean ere badituzte egitasmoak. Arlo horietan, beraz, lankidetza indartzeko asmoa dute bi aldeek, eta gainerako eremuetan elkarlanean hasteko zimenduak jarriko dituzte aurrerantzean. Atzo, baina, ez zituzten xehatu elkarlanerako esparruetan zein egitasmo martxan jarriko dituzten. Akordioak jasotzen du sei pertsonak osatutako batzorde bat arduratuko dela bertan ezartzen diren egitasmoak ebaluatzeaz, eta baita lankidetzarako beste aukera batzuk aztertzeaz ere.

Mugaz gaindiko elkarlana aspaldi hasi zuten bi erakundeek. Izan ere, badira bi urte Euskal Elkargoa sortu zela, Ipar Euskal Herriak zeuzkan hamar herri elkargoek bat eginik, eta ordutik hasiera eman zitzaion Lapurdiren, Nafarroa Beherearen eta Zuberoaren, eta Arabaren, Bizkairen eta Gipuzkoaren arteko lankidetza fase berri bati. Orain, elkarlanean «aurrerapauso garrantzitsua» eman dute bi gobernuek, Urkulluren esanetan.

«Aro berri bati» hasiera emango dio itunak, loturak «estutzeko» parada emango duelako eragile ekonomiko, sozial eta kulturalen artean, Jaurlaritzako lehendakariak azaldu zuenez. Akordioa sinatu den testuingurua ere nabarmendu zuen Urkulluk. Haren ustez, Europako Ardatz Atlantikoa ahultzeko arriskuan dago brexit-aren erruz, eta Europako Batasuneko «erronka globalei» aurre egiteko tresna izango da ituna.

Hori hala, «brexit-aren tamainako erronkari» edota ekonomia arloan bizi den «ziurgabetasunari» aurre egiteko balio izango du mugaz gaindiko hitzarmenak, Urkulluren ustetan. «Beharrezkoa da indarrak batzea Europako Batasuneko eremu periferiko gisa geratzeko arriskua gainditzeko».

Hegoaldearen eta Iparraldearen arteko loturak eta harremanak «sendotzeko» pausotzat jo zuen Etxegaraik sinatutako akordioa. «Ohoretzat» jo zuen Eusko Jaurlaritzarekin hitzarmena lortzea, eta Urkulluri adeitsu mintzatu zitzaion: «Gaur hemen gaude balio berberak ditugulako, biok lurralde beretik gatozelako, eta borondate politiko berberaren ordezkoak garelako». Etxegarairen esanetan, bi lurraldeek mugaz gaindiko «ikuspegi komuna» izatea ezinbestekoa da proiektu «handinahitsuak» aurrera atera nahi badituzte. «Ez gaude hemen hitzak nahi ditugulako, lankidetzarako proiektuak abiarazi nahi ditugulako baizik», zehaztu zuen.

Besteak beste, migrazioaren krisiari eman beharreko erantzunean ikuspegi berbera dute Eusko Jaurlaritzak eta Euskal Elkargoak. Share programaren edukiarekin bat egin zuen Etxe- garaik, haren bitartez «ozen eta sendo» defendatzen direlako giza eskubideak. Iheslariak, migratzaileak eta bidaiderik gabeko adingabeak hartzean erantzukizuna banatzeko mekanismo bat ezartzeko egitasmoa da Share, eta Euskal Elkargoak interesa du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ezartzen den mekanismo hori Ipar Euskal Herrian sustatzeko. Espainiak eta Frantziak migrazioarekiko duten politiketatik aldendu, eta jarrera propioa izatea defendatu zuen Euskal Elkargoko lehendakariak. «Euskal Herrian baditugu migrazio fluxuak gure kokapen geopolitikoaren ondorioz, eta oso ongi deritzot hemen gure eskumenen barruan jarrera propioa izateari».

Tourra, 2023an

Bestalde, Urkulluk eta Etxegaraik «interesa» azaldu zuten 2023an Frantziako Tourraren hasiera Hego Euskal Herritik egiteko. Urkulluk jakinarazi zuenez, dagoeneko Tourreko antolatzaileekin negoziazioetan ari dira urte horretan Hegoaldetik abiatu dadin lasterketa. Elkarrizketak hastapenetan daude, baina bide onean doaz, lehendakariak azaldu zuenez. Irteerako hiria eta etapak nondik igaroko den zehaztea falta da oraindik.]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak eta Euskal Elkargoak lankidetzarako akordio bat sinatu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/172129/jaurlaritzak_eta_euskal_elkargoak_lankidetzarako_akordio_bat_sinatu_dute.htm Mon, 07 Oct 2019 16:07:42 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/172129/jaurlaritzak_eta_euskal_elkargoak_lankidetzarako_akordio_bat_sinatu_dute.htm <![CDATA[Itzalpeko ahalguztidunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1883/008/001/2019-09-28/itzalpeko_ahalguztidunak.htm Sat, 28 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1883/008/001/2019-09-28/itzalpeko_ahalguztidunak.htm Spin doctors ere esaten zaie, figura horrek anglosaxoi munduan duelako jatorria: ingelesezko to spin aditzean du erroa, eta manipulatzea, bira egitea edo esku hartzea adierazi nahi du. Azken hamarkadan modan jarri da termino hori intriga politikoa lantzen duten telesail askok arrakasta handia lortu dutelako (Borgen, House of Cards, The West Wing...). Orain, fikzioak aupatu du spin doctors-en etiketa, baina izatez, aspalditik existitu dira. «Agintari politikoak boterearen kudeaketa komunikatibo eta estrategikoaren garrantziaz jabetu ziren momentutik», Txema Ramirez de la Piscina Komunikazio Zientzietan doktore eta HGH ikertaldeko kideak gogora ekarri duenez.

Eta zer dira spin doctors-ak? Funtsean, komunikazioaz eta estrategia politikoez ulertzen duten profesionalak dira. Eremu oso zabala hartzen dute, agintari politikoen proiekzio publiko guztia planifikatu eta aztertzen dutelako. Agintari politikoaren «mezua kokatzea» da aholkularien helbururik behinena, Jonatan Garcia politologoak nabarmendu duenez. «Gizarte likido honetan politikariek euren mezua zabaldu nahi badute, badakite beharrezkoa dutela merkatuan dauden tresna guztiak erabiltzea, eta, horretan, ezinbesteko elementuak dira komunikazio aholkulariak».

Izan ere, ongi komunikatzeak berebiziko garrantzia izan du beti; bereziki, politikagintzan. Historiak hamaika adibide utzi ditu. Ramirez de la Piscinak bat ekarri du gogora: 1960an, John Fitzgerald Kennedyren eta Richard Nixonen artean telebistan izandako eztabaida entzutetsua. «Kennedyk komunikazio aholkulari onak zituen. Nixonek ez zituen kontuan hartu. Horregatik, Kennedyk irabazi zuen eztabaida mitiko hura, eta baita hauteskundeak ere». Eta, gaur egun, komunikazio munduan desinformazioa, fake news-ak eta sare sozialak inoiz baino presenteago daudenean, are eta beharrezkoagoak dira «mezu argiak» eta «estrategia garbiak» dituzten politikari eta gizarte eragileak, Ramirezek azpimarratu duenez.

Eskutik doan binomioa

Komunikazioak eta aholkulariek elkar elikatzen dute. Politikan ongi komunikatzeak gero eta protagonismo handiagoa lortu, orduan eta ezinbestekoagoak dira spin doctors-ak. Idoia Camacho EHUko kazetaritza irakasleak funtsezkotzat jo du haien lana: «Gutxirako balio du zerbait ongi egiten jakiteak, gero jendeari komunikatzen ez badakizu. Politikan, transmititzen den irudiak mesfidantza sortzen badu, ezinezkoa da jendearengana heltzea».

Aholkularien garrantzia «garapen natural bat» dela zehaztu du Toni Airak, Pompeu Fabra Unibertsitateko Komunikazio Politiko eta Instituzionaleko masterreko zuzendariak eta komunikazio aholkularien lanari buruzko hainbat libururen egileak. Airak argi du komunikazio aholkularien «profesionalizazioari» esker, agenda politikoak komunikabideen eta iritzi publikoaren agenda baldintzatzea lortu duela. «Hamarkadak dira instituzioak eta alderdiak agenda politikoa perfekzionatzen ari direla hedabideengan eta iritzi publikoarengan eragin handiagoa izateko».

AEBetan eta Erresuma Batuan bereziki, joan den mendearen hasieran sortu ziren spin doctors-ak. Futboleko eta zinemako izarren harreman publikoak kudeatzen zituzten profesionalak ziren, eta «euren produktua saltzen» saiatzen ziren, Airak azaldu duenez. Politikara egin zuen salto gero figura horrek, eta hala izendatzen hasi ziren agintari politikoekin eskuz esku aritzen diren aholkulariak.

Gaur egun, komunikazioaren beharra handitu da, eta, sare sozialak hedatu direnetik, politikariak «kanpaina etengabean» bizi dira. Komunikazio behar horri erantzuteko, profesionalizatu egin da komunikazio aholkularien lana, Camachok nabarmendu duenez. Haien funtzioak zehaztu ditu: «Liderraren irudia hobetu, bere indarguneak landu, ahulguneak txikitu, komunikatzeko ahalmena handitu, mezuak prestatu eta noiz, nola eta nori transmititu behar dituen esan».

Krisi egoerak kudeatzea izan ohi da komunikazio aholkularien lanik zailenetakoa. Haizea alde dagoenean edo egoera kontrolpean denean, komunikatzea samurra izaten delako, baina gauzak katramilatzen direnean, agintari politikoen benetako dohainak agerian geratzen direlako. Halako egoerek aukera ematen dute komunikazio politika epaitzeko edo agintari politikoen lana lupaz begiratzeko. Halako zerbait gertatu da Espainian azken asteotan. Gobernua eratzeko saiakerak kale itsu batera zihoazen bitartean, analista eta iritzi sortzaile ugarik hainbat komunikazio aholkulariri leporatu diete porrota. Spin doctors-ak jomugan jarri dituzte, estrategia politiko okerrak eramateagatik.

Agintari politiko nagusien itzalpean dauden estratega politikoen artean, Pedro Sanchez jarduneko Espainiako gobernuburuaren aholkularia da denen ahotan dagoena. Ivan Redondo donostiarra da Sanchezen kabinete burua, haren spin doctor partikularra. Askoren ustez, Sanchez Moncloara eraman zuen operazio politikoaren ideologo eta estratega da, eta PSOEko militantea ez bada ere, berak finkatzen ei ditu alderdiaren estrategia nagusiak.

Ramirez de la Piscinak uste du Redondok «aura berezi» bat bereganatu duela, «estratega politiko eta komunikatibo perfektuaren» etiketa bat, baina PSOEren barruan denek ez dutela gogoko. «Sanchezen oso apustu pertsonal eta arriskutsu gisa ikusten dute, eta uste dute botere handiegia bereganatu duela», azaldu du. «Paradigmatikoa da Redondorekin gertatzen ari dena», gehitu du Airak. Ospea duen agintari politiko bat higatu nahi denean, haren aholkularia jomugan jarri ohi baita: «Aholkularia Rasputinekin edo Makiavelorekin alderatzea askotan egiten den zerbait da. Hor dugu Dominic Cummings Boris Johnsonen aholkulariaren aurkako kanpaina, adibidez».

Kontakizun propioa

Lider politikoa babesteaz gainera, hedabideen «kontakizuna» indargabetzen ere saiatzen dira spin doctors-ak. Askotan «errealitate paraleloak» eraikitzen dituzte, kontakizun propioa ezarrita, Airak dioenez. Errealitatea irakurtzeko modu bat ezartzen dute. «Markoa edo frame-a ezartzen dute, errealitatea interpretatzeko ikuspegi bat, euren erakunde, agintari edo nagusiei mesede egiten dien begirada bat», erantsi du Ramirez de la Piscinak.

EHUko ikerlariak gertuko adibide esanguratsu batekin azaldu du ideia hori. Uda honetan Iñigo Urkullu lehendakaria NBEra joan zen, autogobernuaz hitz egitera eta Vatikanora, Pietro Parolin kardinalarekin elkarrizketatzera eta Frantzisko aita santuari Share programaren berri ematera. Bi bisitek oihartzun handia izan zuten Euskal Herriko eta Madrilgo komunikabideetan. «Urkulluren komunikazio politikaz eta estrategiaz arduratzen diren aholkulariak primeran baliatu dira udako lehorte informatiboaz beren mezuak tartekatzeko», hausnartu du Ramirez de la Piscinak. Ez du zalantzan jarri ekintzon garrantzia, baina bai lehen mailako albistetzat jotzea.

Vatikanora egindako bisitarekin gertatutakoari erreparatu dio bereziki. Urkulluk aita santuari bostekoa eman eta hamar segundoz hitz egin zuen Done Petri plazan, baina bisitak titulu ugari bete zituen hedabideetan. Gainera, Ramirez de la Piszinak gogoratu du Share programan ageri diren irizpideak Europako Batasuna bera duela lau urte saiatu zela indarrean jartzen, baina artean inor gutxik errespetatu dituela. Orain Urkulluk antzeko proposamena egin eta hedabide askok laudatu dute. EHUko ikerlariarentzat, Ajuriaeneko spin doctor-ak «euskal diplomazia bere gorenera» eramateko abilezia izan du. «Abuztuan geundelako bakarrik ala Urkulluren eredua Quim Torra, Puigdemont eta Oriol Junquerasen eredu basatiarekin alderatu nahi delako akaso?».

Ezkutuko lana

Egia da azkenaldian gero eta protagonismo handiagoa hartzen ari direla aholkulariak: batetik, komunikabideek ere duten baino garrantzi handiagoa ematen dietelako, eta bestetik, haiek maiz «harrokeriaz» jokatzen dutelako, ez dagokien protagonismoa bilatuta. Hala uste du Airak: «Komunikazio aholkulari on baten eskua nabaritu behar da, baina ez da ikusi behar». Kontrakoa gertatzen denean, kaltegarria izaten da lider politikoarentzat: «Txotxongilo batekin identifikatzen da, irizpide propiorik ez duelako eta erabakiak aholkulariaren esku uzten dituelako». Airaren ustez, spin doctors-en lana komunikazio eta estrategia eremura mugatu behar da, eta erabaki politikoak agintari politikoaren esku utzi. Ideia horrekin bat dator Camacho: «Bere lana beti ezkutuan egin behar du, protagonista politikoa delako, ez aholkularia».

Adituek zalantzan jartzen dute komunikazio aholkulari horiek beren funtzioak beti profesionaltasunez eta gardentasunez betetzen dituzten. Izan ere, sarritan, «azpijokoak» eta «presioak» erabiltzen dituzte. Arriskuez ohartarazi du Ramirez de la Piscinak: «Komunikazioa gero eta gehiago laburtzen ari da, eta sarritan, mezua gehiegi sinplifikatuz gero, egiaren zati bat alboan uzten da, eta horrek demokrazia bera arriskuan jar lezake».]]>
<![CDATA[Egonkortasunari gorazarre]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-09-21/egonkortasunari_gorazarre.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-09-21/egonkortasunari_gorazarre.htm
Baina horren guztiaren aurrean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako egoera politiko «egonkorra» goraipatu du Urkulluk, eta nabarmendu du hori Jaurlaritzaren akordioetarako gaitasunari esker dela. Uste du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan «su-hesi» bat eraiki dela inguruko «etengabeko ezegonkortasunetik» babesteko, eta elkarrizketa politikoari eutsi zaiola, baita oposizioko taldeekin ere. Ohartarazi du ez duela utziko Espainiako «tentsio politikoak» EAEn eragin dezan, eta bertako «egonkortasun politikoari» eusten ahaleginduko dela. Espainiako eredutik aldendu nahi izan du horrela lehendakariak. Legebiltzar talde guztiei lankidetzarako eskua luzatu die gero, eta «indarrak batzeko» prest agertu da, herritarrentzat soluzioak bilatzeko.

Espainiako blokeo politikoak ez ezik, nazioarteko egoera ekonomiko eta politikoak ere arduratzen du lehendakaria. Brexit-a , Alemaniako ekonomiaren atzeraldia eta mugimendu populistak ziurgabetasunaren erruduntzat jo ditu, eta aitortu du Jaurlaritza «alerta gorenean» dagoela. Alarma guztiak piztuta dauzka Jaurlaritzak, eta Urkulluk ohartarazi du kanpoko faktoreek EAEko ekonomian eragina izan dezaketela: «Nahiko nuke esatea euskal gizarteak ez duela ezegonkortasunik pairatuko, baina ezin dut halakorik baieztatu».

Krisi globaletik salbu ez, baina EAEko ekonomia «prestatuta» dago egoerari aurre egiteko, lehendakariaren arabera: «Egonkortasuna da hazkunderako gure aktibo politikorik handiena». Lehendakariak esan du EAEko ekonomia «osasuntsu» dagoela, «bide onean» doala, eta hazkunde aurreikuspenei heltzen diola; aurten %2,3ko hazkundea, eta datorren urtean %2koa.

Jaurlaritzak datorren urteko aurrekontuak onartzea kanpoko ziurgabetasunari aurre egiteko tresnatzat jo du lehendakariak. Datorren hilean onartuko du gobernuak 2020.urteko aurrekontu proiektua, eta beste talde baten babesa behar du haiek onartzeko. Hala, elkarrizketarako atea ireki die Urkulluk oposizioko taldeei, betiere «errealismoz» eta «seriotasunez» negoziatu nahi badute. Gogoratu behar da 2018ko aurrekontuekin lanean ari dela Jaurlaritza, aurtengoak aurrera ateratzeko babesik ez zuelako lortu.

Estatu eredu berria

Autogobernuaren aldeko konpromisoa ere berretsi du Urkulluk, eta estatuari eskua luzatu dio itun berri bat lortzeko. Kontzertu politikoaren ideia berreskuratu du lehendakariak autogobernuan aurrera egiteko.Urkullurentzat, kontzertu ekonomikoaren ereduak balio du EAEren eta estatuaren arteko aldebiko itun politiko bat lortzeko, eta uste du aukera dagoela estatuarekin kontzertu politiko bat adosteko. «Euskadin nazio izaera duen kontzertazio akordioa eta Estatuarekin aldebikotasun bermea duen ituna». Horrela definitu du Urkulluk kontzertu politikoa. Haren ustez, etorkizunak estatuarekin konfiantzazko harreman batean oinarrituta egon behako luke, autogobernua zabaltzeko eta aldebikotasuna berma- tzeko. «Aukera dugu autogobernua sendotzeko, bere berezitasunak garatzeko Europako errealitatera moldatuta, Euskadiko instituzio egitura indartzeko eta bermeak dituen aldebiko ituna errotzeko», nabarmendu du.

Autogobernurako proposamena ez da berria. Legealdi honetan, politika orokorreko eztabaidetan eredu bera defendatu izan du Urkulluk, urtero. 2017an estatu konfederala proposatu zuen, 2018an akordioa eskatu zion estatuari, eta orain kontzertu politikoaren kontzeptuan sakondu du. Artean, baina, estatuak ez dio erantzunik eman lehendakariak behin eta berriz egindako eskaintzari. Bere agintaldiaren azken urtea du Urkulluk, eta, agerian denez, oraindik ez du asmatu zirkulu hori ixten.

Nolanahi ere, lehendakaria sinetsita dago gaur egun aukera dagoela estatuko «izaera plurinazionala» eta «autogobernuaren izaera berezia» kontuan izango dituen estatu eredu berri bat sortzeko. Bitartean, EAErako estatus berriaren testu artikulatua idazten ari da legebiltzarrak izendatutako aditu taldea, eta azaroraren 30erako izango du prest. Lehendakariak itxaropena du adituen lanetik abiatuta «akordio zabalagoa» lortuko dela. «Babes zabala duten akordioak behar ditugu, nazio gisa indartuko bagara».

Adostasun zabaletarako deia egin du, halaber, memoria eta bizkidetza alorrean. ETAren indarkeriaren «hausnarketa kritikoa» alderdi guztiek partekatzeko eskatu du. Bereziki EH Bilduri egin dio eskaera: autokritika ikuspuntu«etiko» batetik egiteko galdegin dio, ez «taktikotik». «Berebiziko garrantzia du gizartearen aurrean azaltzeak terrorismoa bidegabea izan zela, gizartearen eta giza eskubideen aurka egindako eraso makur bat. Euskadin ez dago tokirik garai horren gorazarrerako, are gutxiago horrenbeste min eragin zutenen aitorpenerako». Era berean, ezinbestekotzat jo du «salbuespenezko» espetxe politika amaitzeko lanean jarraitzea.

Hiru erronka 2030erako.

Agintaldiko azken urteari begira, hainbat neurri iragartzeko ere baliatu du Urkulluk saioa. Lehentasunen artean ezarri du hezkuntza. Aitortu du «kezkagarria» dela hezkuntzaren egoera, eta beharrezkoa dela elkarrizketa. Sare publikoaren eta itunpekoaren arteko «oreka» oinarri duen sistema defenditu du, eta iragarri du legealdia amaitu baino lehen hezkuntza legearen proiektua onartuko duela gobernuak.

Luzera begira jarrita, 2030. urterako hiru erronka abian jarri nahi ditu Jaurlaritzak: eraldaketa demografiko-soziala, energetiko-ekologikoa eta teknologiko-digitala. Atal bakoitzean hainbat ekinbide eta plan aurreikusi ditu Jaurlaritzak, baina horiek zerrendatu baino ez ditu egin Urkulluk, xehatu gabe.]]>
<![CDATA[Urkulluk dio ez duela utziko Espainiako "tentsio politikoak" EAEn eragitea]]> https://www.berria.eus/albisteak/171329/urkulluk_dio_ez_duela_utziko_espainiako_tentsio_politikoak_eaen_eragitea.htm Fri, 20 Sep 2019 18:01:13 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/171329/urkulluk_dio_ez_duela_utziko_espainiako_tentsio_politikoak_eaen_eragitea.htm Taldeak lehendakariari erantzuten ari dira arratsaldeko saioan.]]> Tweets by ebegiristain Arlo ekonomikoan Jaurlaritza "bide onetik" doa, Urkulluren esanetan, baina inguruko "ezegonkortasunak" gurean ere eragin dezakeela aitortu du. Europako "populismoak", Alemaniako ekonomia eta Espainiako egoera politikoa aipatu ditu . "Nahiko nuke esatea euskal gizarteak ez duela ezegonkortasunik jasango, baina ezin dut baieztatu". Aitortu du Espainiako egoera politikoa benetan "erdiragarria" dela. Nolanahi ere, lehendakariak azpimarratu du bere lehentasuna dela Araba, Bizkai eta Gipuzkoako "egonkortasun politikoari" eustea eta ez duela utziko Espainiako "tentsio politikoak" EAEri eragitea. Uste du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan "su-hesi" bat eraiki dela inguruko "etengabeko ezegonkortasunetik" babesteko eta elkarrizketa politikoari eutsi zaiola, baita oposizioko taldeekin ere. Bide horretan sakondu nahi duela azpimarratu du lehendakariak. Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako estatus berriaren testu artikulatua idazten ari da legebiltzarrak izendatutako aditu talde bat, eta azaroraren 30erako izango du txostena prest, Urkulluk gaur iragarri duenez. Lehendakariak gogoan izan du bost adituek esku artean duten egitekoa, etorkizun berriak "elkarrekiko konfiantzan" oinarritu beharko duela, autogobernuaren gaitasuna zabaltzeko aukera emanez, "alde bikotasunean oinarrituta" eta gatazkak konpontzeko mekanismo batekin. Urkullurentzat, Kontzertu Ekonomikoa eredugarria da arlo politikoan ere EAEren eta Estatuaren aryeko aldebiko itun bat lortzeko, eta horregatik uste du aukera dagoela Kontzertu Politiko bat adosteko. "Euskadin nazio izaera duen konzentrazio akordioa eta Estatuarekin aldebikotasun bermea duen ituna". Horrela definitu du Urkulluk Kontzertu Politikoa. Haren ustez, egun aukera dago Estatuko "izaera plurionazionala" eta "autogobernuaren izaera berezia" kontuan izango dituen estatu eredu berri sortzeko. Osakidetzako auziaz ere hitz egin du Urkulluk. Jaurlaritzak "gardentasunez" jokatu duela nabarmendu du, "justiziarekin elkarlanean" aritu dela. Nabarmendu du auzitik eratorritakoak "dagoeneko ikertuak" daudela eta dimisioa eman duten pertsonak "modu justu batean" epaitzea nahi duela. "Gertaerak erabat argitzeko interesa dugun lehenak gara. Gure konpromisoa amaieraino iristea da". Taldeen txanda Arratsaldeko saioan, taldeen erantzunetarako txanda izan da. PP izan da hitza hartzen lehena. Alfonso Alonsok Urkulluri aurpegiratu dio PPrekin ez beste alderdi guztiekin akordioak egitea. EAJk PP akordiotatik baztertu duela salatu du eta aurrekontuetarako ere PPren babesa ez duela bilatu gaineratu du. Alonsok Araba, Bizkai eta Gipuzkoako estatus politiko-juridikoaren erreformari egin dizkio Alonsok kritika nagusiak. Haren esanetan, aditu taldeak egingo duen proposamenak gainditu egingo ditu Espainiako konstituzioaren mugak, eta ohartarazi du Espainiako Gorteek baztertu egingo dutela. "Desleialtasun onartezina da". Proposamena bertan behera uzteko eskatu dio Urkulluri. Espainiako politikagintzara begira hasi da Idoia Mendia PSE-EEko bozeramailea hizketan, eta esan du euskal herritarrei ere "Pedro Sanchezen gobernu bat komeni" zaiela. Autogobernuaren alorrean, berriz, Autogobernu Lantaldeak adostutako oinarrien eta Urkulluk eginiko hitzaldiaren kontra mintzatu da. Eredu konfederalaz "ahazteko" eta egungo sistema hobetzeari begira "indarrak batzeko" eskatu dio Urkulluri. Elkarrekin Podemoseko Lander Martinezek adierazi du bere taldea "izaera sozial handiko estatutu berri baten alde" dagoela, baita indarkeriaren biktimek "egiarako, justiziarako, aitortzarako eta erreparaziorako eskubide berdina" izatearen alde ere: "Horretan guztian elkartu gaitezke, Urkullu jauna, akordio zabal eta anitzen bitartez". Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak ontzat jo du kontzertu politikoaren proposamena: "Benetako aldebikotasun bermatua gauzatuko luke". Ados dago EH Bildu, eta, Iriarteren hitzetan, "hortik etor daiteke akordioa eta irtenbidea, oinarriak errespetatuz". "Beste harreman baten" beharra azpimarratu du, eta azaldu Espainiak ez duela beste harreman hori "besterik gabe eskainiko, eta EH bilduk ez beste inork ez du lagunduko". Joseba Egibar EAJko bozeramaileak itxi du talde parlamentarioen hitzartzeen txanda, eta azaldu du estatus berrirako lantaldetik "ateratzen dena ateratzen dela, gehiengoa ahalik eta zabalena izatea" ez dela "printzipio txarra". Hala ere, erantsi du "gehiengo demokratikoek" ez dutela "gizarte bat zatitzen", eta ohartarazi du aditu taldeak idatziko duen testu artikulatua "onartutako oinarrien araberakoa" izango dela "derrigor".]]> <![CDATA[Urkulluk autogobernua «eguneratzeko» ituna eskatuko du ostiralean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/004/001/2019-09-18/urkulluk_autogobernua_eguneratzeko_ituna_eskatuko_du_ostiralean.htm Wed, 18 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1879/004/001/2019-09-18/urkulluk_autogobernua_eguneratzeko_ituna_eskatuko_du_ostiralean.htm
Eusko Jaurlaritzak atzo bidali zizkion legebiltzarrari Urkulluk eskainiko duen hitzaldiaren gidalerro nagusiak. Laburpenak jasotzen duenez, Gernikako Estatutua betetzeko eta hura «eguneratzeko eta birformulatzeko» ituna eskatuko ditu lehendakariak. Madrilekin akordioa lortzea da Urkulluk askotan defendatu duen bide orria, eta ideia bera azpimarratuko du etziko eztabaidan. Adostutako itunak «elkar aitortzan» eta «aldebikotasunean» oinarrituta egotea eskatuko du atzera.

Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako estatus berriaren testu artikulatua idazten ari da legebiltzarrak izendatutako aditu taldea, eta azarorako espero da txostena prest egotea. Urkulluk gogoan izango du bost adituek eskuartean duten egitekoa, eta adieraziko du helburua izan behar duela «barne akordioa zabaltzeak» eta autogobernua «eguneratzeak eta sakontzeak».

Estatutu berri bat lortzea izango da Jaurlaritzaren helburuetako bat, baina ez bakarra. Bizikidetzaren eta giza eskubideen esparruan, «iraganari buruzko hausnarketa kritiko globala» sustatzen jarraitu nahi du Urkulluk, «ETAren indarkeria esplizituki barne hartuta, eta, lehenbiziko aldiz, indar politiko guztiek partekatzeko modukoa». Halaber, memoriaren eta biktimen aitorpenaren inguruan «partaidetza espazioak» handitu nahi dituela jakinaraziko du.

Jaurlaritzak 2030. urtean jarriak ditu begiak, eta ordurako martxan nahi ditu «eraldaketa teknologiko-digitala», «energetiko-ekologikoa» eta «demografikoa». Hiru helburu horiek lortzeko politikak xehatuko ditu lehendakariak legebiltzarreko eztabaidan. Gainera, lehentasunen artean jarriko du legealdia amaitu baino lehen emakumeen aurkako indarkeria desagerrarazteko lege proiektua lantzea, eta hezkuntzari buruzko lege aurreproiektua onartzea.

Ostiraleko bilkuran lehendakariari erantzuteko aukera izango dute taldeek, arratsaldeko saioan. Oposizioa oso kritiko agertuko da Jaurlaritzaren kudeaketarekin. EH Bilduk, esaterako, Urkulluri eskatuko dio «Madrilera begiratzeari uzteko», eta euskal herritarren arazoei konponbideak bilatzen hasteko, EAE atera dadin bizi duen «geldiunetik». Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak atzo ohartarazi zuen Espainiako ezegonkortasun politikoa «kronikoa» bilakatu dela, eta Urkulluren erruz giro horretaz kutsatzeko «arriskua» dagoela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere.

EH Bilduren eskaerak

Bestetik, bi eskaera luzatu zizkion Iriartek Urkulluri. Batetik, estatus politikoari buruz EAJk EH Bildurekin lortutako akordioa errespetatzeko, eta, bestetik, 2020ko aurrekontuak EH Bildurekin adosteko. Aurrekontuei dagokienez, Iriartek ohartarazi zuen «ezbeharra» litzatekeela Eusko Jaurlaritzak PPrekin egitea aurrekontuetarako akordioa.]]>
<![CDATA[Polizia abusuen biktimek bi urteko epea dute kalte-ordaina eskatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/004/002/2019-09-18/polizia_abusuen_biktimek_bi_urteko_epea_dute_kalte_ordaina_eskatzeko.htm Wed, 18 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1907/004/002/2019-09-18/polizia_abusuen_biktimek_bi_urteko_epea_dute_kalte_ordaina_eskatzeko.htm
Bi urteko epea izango dute kaltetuek eskaerak aurkezteko, eta beste bi urtekoa izango da gobernuak horiei erantzuteko izango duen denbora. Josu Erkoreka Eusko Jaurlaritzako bozeramaileak atzo jakinarazi zuenez, legeak aurreikusten dituen epeak «oso zabalak» dira biktimei behar besteko denbora eman nahi zaielako arauaren berri izateko eta beraien eskaerak «behar bezala» prestatzeko. Gainera, Jaurlaritzak «prozesu zabala» sustatu nahi du eskaerak aurkezteko eta eskaera horiek aztertzeko. «Helburua da eskaerak arinegi ibili gabe eta beharrezkoa den patxadaz eta dedikazioaz aztertzea eta ebaztea».

Balorazio Batzordearen esku egongo da biktima izaera aitortzea eta kalteen balorazioa egitea. Haren egitekoa arautzen duen araudia prestatzen ari da oraindik Giza Eskubideen eta Bizikidetza idazkaritza, eta dekretu bidez onartuko du, udazkenean.

447 biktima inguru

Joan den apirilean onartu zuen Eusko Legebiltzarrak 1978tik 1999ra bitartean Poliziaren abusuen biktimei aitortza eta erreparazioa emateko legearen moldaketa, eta, ordutik, eskaerak tramitatzeko prozedura lantzen aritu da Jonan Fernandezek zuzentzen duen idazkaritza. Izan ere, legearen aurka PPk eta Ciudadanosek jarritako helegiteek moteldu egin dute erreparazioa emateko prozedura.

1978tik 1999ra estatuaren indarkeria pairatutako biktima kopuru ofizialik ez dago, baina, Jaurlaritzak egindako aurreikuspenen arabera, aitortuko dituzten biktimen kopurua 315 eta 447 artekoa izango da. Kalte-ordainei dagokienez, elbarritasun larria aitortzen zaien lagunek jasoko dute kopururik handiena: 390.000 euroko laguntza; eta elbarritasun partziala dutenek kopururik txikiena, 35.000 euro. Hildakoen senideek, berriz, 135.000 euroko ordaina izango dute. Legeak ere jasotzen du osasun arreta integralerako eskubidea, hala eskatzen dutenentzat.]]>
<![CDATA[Jone Goirizelaiak eta Miren Larrionek Eusko Legebiltzarra utzi dute, udal politikan aritzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/171164/jone_goirizelaiak_eta_miren_larrionek_eusko_legebiltzarra_utzi_dute_udal_politikan_aritzeko.htm Mon, 16 Sep 2019 09:44:48 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/171164/jone_goirizelaiak_eta_miren_larrionek_eusko_legebiltzarra_utzi_dute_udal_politikan_aritzeko.htm <![CDATA[Suak itzali nahian hasi da konbentzioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/006/001/2019-09-14/suak_itzali_nahian_hasi_da_konbentzioa.htm Sat, 14 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1879/006/001/2019-09-14/suak_itzali_nahian_hasi_da_konbentzioa.htm
EAEko PPk atzo arratsaldean hasi zuen «norabide propioa» finkatzeko xede duen biltzarra, Gasteizen, baina begirada guztiak Genovari so ziren. Izan ere, bezperan Alvarez de Toledo bozeramaileak gogor jo zuen Alonsoren alderdiaren aurka. «Oso larritzat» jo zuen EAEko PPk foruak babestea eta izaera propioa nahi izatea, eta Alonsori gogoratu zion Espainiako Konstituzioa dela «espainiar guztien berdintasunaren» bermea. Areago, PPko bozeramaileak kritikatu zuen Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako PPk «epelkeriaz» jokatu izan duela abertzaleekin, hauteskunde etekinak lortzeko.

Adierazpenok ondoeza eragin dute EAEko PPn. Konbentzioaren aurretik Alonso elkarrizketatu dute Radio Euskadin, eta esan du kide asko «suminduta» daudela Alvarez de Toledoren hitzekin. «Urteetan borrokatu diren PPko kide asko minduta daude ulertu ezinagatik, baina gu gure ideiekiko leialak gara, adinez nagusiak, eta Euskadin adiskidetzea bilatu nahi dugu, baita Espainian ere».

Hala ere, Alonso ur nahasiak baretzen saiatu da. Alvarez de Toledoren hitzak akatsa direla uste duen arren, esan du ez diola eskatuko zuzenketa bat, bere asmoa ez delako alderdi barruko kide batekin ika-mikarik izatea. Alonsok berretsi du EAEko PPk «nortasun propioa eta bereizia» duela, nahiz eta batzuek «kargu hartzen» dieten horregatik. Eta foruen defentsa egin du, gogoratuta Espainiako Konstituzioaren xedapen gehigarriak eskubide historikoak babesten dituela eta ETAren indarkeriaren ondoren foruak direla tresna «adiskidetzea» lortzeko.

Sortutako polemikan PPren zuzendaritzaren babesa duela azpimarratu du Alonsok, eta jakinarazi du Pablo Casado presidenteak elkartasun mezua bidali diola. Gaur eguerdian, haren babes publikoa jasoko du Alonsok Gasteizen, konbentzioaren amaiera ekitaldian. «Pelikula ez da amaitu. Casadok konbentzioa itxiko du, eta ziur gaude haren babes argia jasoko dugula», ohartarazi du.

Gordinago mintzatu da Borja Senper Gipuzkoako PPko presidentea. Uste du Alvarez de Toledok esandakoak «akats larria» direla: «Guk odolez eta malkoz ordaindu dugu konstituzioa eta Espainiaren ideia Euskal Herrian defendatu izana; batzuk moketa erosoen gainean ibiltzen ziren bitartean, guk bizitza jokatzen genuen hemen elkarbizitza defendatzen».

EAEko PPren bozeramaile Laura Garridok ere hitz egin du ika-mikari buruz. «Harrituta» eta «atsekabetuta» agertu da Alvarez de Toledoren hitzekin. Esan du EAEko PPren ibilbidea «ezaguna» dela, eta halako adierazpenek erakusten dutela Alvarez de Toledok ez duela ezagutzen «Euskadiko errealitatea». Halaber, gogoratu du foru eskubideak konstituzioan jasota daudela.

PPren babesa

Casado gaur agertuko da Alonsoren ondoan, Gasteizen, eta espero da hari babes publikoa azaltzea, baina, atzo, PPren zuzendaritzaren elkartasun mezua Pablo Montesinos PPren Komunikazio idazkariordearen ahotik etorri zen. Hark ukatu egin zuen Madrilgo zuzendaritzaren eta EAEkoaren arteko inolako desadostasunik, eta konbentzioa prestatzeko ere komunikazio «ona» egon dela azaldu zuen. «Bi zuzendaritzen arteko erabateko koordinazioa dago».]]>
<![CDATA[Arriskua pribilegio bihurtuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/006/001/2019-09-13/arriskua_pribilegio_bihurtuta.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1916/006/001/2019-09-13/arriskua_pribilegio_bihurtuta.htm
Polizia kopuruak eta indar armatuen presentziak lotura zuzena daukate gatazka politikoarekin. Euskal Herrian dauden polizia guztiek dituzte eskumenak -Foruzaingoak eta udaltzainek izan ezik- «terrorismoarekin» loturiko gaietan. ETAk jarduera armatua behin betirako laga zuenetik zortzi urte pasatu dira,eta urtebete erakunde gisa desegin zenetik; eta, Euskal Herrian dauden Espainiako segurtasun indarren kopuruak apur bat behera egin badu ere, «ETAren mehatxuagatik» jasotzen dituzten laguntzak eta pizgarriak ez dira murriztu. Poliziek eta guardia zibilek arrisku plus bat kobratzen dute oraindik Hego Euskal Herrian egoteagatik. ETAren indarkeria desagertuta ere, salbuespenezko neurria ez da desagertu.

Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak 30 urte luze daramatzate lansari gehigarri hori jasotzen; 1986tik ordaintzen zaie aparteko lansari bat Euskal Herrian jarduten duten Espainiako segurtasun indarretako kideei. 1980an hartu zuten neurria, Adolfo Suarez Espainiako Gobernuko presidentea zela. ETAren mehatxua zela-eta, polizia eta guardia zibilentzat Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan lan egitea «arriskutsua» zen, eta bertan egoteagatik nolabaiteko «ordaina» merezi zutela erabaki zuen Suarezen gobernuak. Handik bi urtera, Felipe Gonzalezen gobernuak neurria indarrean sartu zuen, eta lege dekretu baten bidez zehaztu zituen lansarien diru kopuruak eta horiek jasotzeko baldintzak. «Lurraldetasun osagarria» izenarekin bataiatu zuten diru gehigarri hori. «Arrisku gunean» egoteagatik jasotako gehigarri gisa ere ezagutzen da.

Gaur egun, Euskal Herrian dauden Espainiako segurtasun indarretako 6.579 agenteek kobratzen dituzte gisa horretako pizgarriak. Datuok Espainiako Gobernuak egin ditu publiko, EH Bilduk Kongresuan zein Senatuan egindako hainbat galderari erantzunez. Espainiako Barne Ministerioa arabera, 2016an arrisku plusak jasotzen zituzten 1.919 poliziek, 3.869 guardia zibilek, eta Espetxe Erakundeetako eta beste erakunde batzuetako 970 funtzionarioek. Batez beste 653 euro kobratzen dute hilero horregatik. Urtean 50 milioi euro baino gehiago bideratzen ditu gobernuak lansari horiek ordaintzera.

Arrisku plusa jasotzeaz gain, segurtasun indarrek bestelako abantailak eta pizgarriak ere izaten dituzte Euskal Herrian lan egiteagatik. Soldata gehigarriak ez ezik, «atsedenerako baimen egun bereziak» ere badituzte Euskal Herrian dauden poliziek eta guardia zibilek. «Atseden psikologikoa» esaten zaio oporraldi horri. Urtero, gainera, 11 opor egun gehiago dituzte, baita gai propioetarako baliatu ditzaketen beste hiru jai egun ere. «Euren lanaren ezaugarri eta baldintza bereziengatik» daukate jai egun horiez gozatzeko aukera, Espainiako Gobernuak emandako datuen arabera. Guardia zibilen kasuan, Meritu Ordenaren Gurutzea irabazteko «lehentasunezko eskubidea» ere badute Euskal Herrian gutxienez hiru urte lanean baldin badaude.

2010ean baino gehiago

EH Bilduk lansari horri buruzko argibideak eskatu dizkio hainbatetan Espainiako Gobernuari, eta, emandako datuei erreparatuta, ondoriozta daiteke gaur egun Euskal Herrian dauden poliziek eta guardia zibilek diru gehiago jasotzen dutela «arriskuagatik» ETA jardunean zegoenean baino. Kontuan hartu behar da Espainiako polizia indarretako kideen kopurua %22,6 murriztu dela azken hamar urteetan: 2010. urtean baino 1.523 kide gutxiago dagoela egun. Ordea, polizia horiei ordaindutako lansari gehigarrien kopurua ez da neurri berean jaitsi: 2012an, 52 milioi inguru bideratu zituen estatuak horretara, eta 2015ean, 48 milioi inguru.

Jon Iñarritu EH Bilduko diputatuak uste du «zentzugabekeria» dela ETAk jarduera armatua utzi ondotik estatuak gehigarri hori ordaintzen segitzea. Iñarrituk «onuratzat» jo ditu lansari horiek. «Garai batean diru kopuru horiek ordaintzeko erabili ziren arrazoiak nabarmen aldatu dira ETA desagertu delako, baina ordainketak ez dira desagertu. Egungo errealitate berrian zentzurik ez dauka onura eta pribilegio horiek mantentzeak», salatu du.

EH Bilduko diputatuaren irudiko, aparteko lansarien gaiak bestelako eztabaida bat ezkutatzen du: Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak Hego Euskal Herrian duten presentziaren ingurukoa, hain justu. «Arazo nagusia da estatuko segurtasun indarrek Euskal Herritik joan behar dutela. Batetik, hala eskatzen duelako gizartearen gehiengo batek, eta bestetik, haien egitekoak betetzen dituztelako Ertzaintzak eta Foruzaingoak, polizia integral gisa». Erkidegoetako polizien eskumenetan esku hartzea eta gastuak bikoiztea dakar Estatuko Segurtasun Indarrak mantentzeak, Iñarrituren ustez.

EH Bildukoak gogoratu du Foro Sozialak ere antzeko gogoeta bat egin zuela duela hilabete. Polizia kopurua murriztu izana aurrerapausoa dela esan zuen, eta nabarmendu «modu naturalean» eta «eztabaidarik eragin gabe» apaldu dela Espainiako polizia indarren presentzia. Foro Sozialak 2013an egin zituen hamabi gomendioetako bat da Espainiako indar polizialen presentzia murriztea. Zehazki, honela dio hamargarren gomendioak: «Estatuaren segurtasun indar eta kidegoen kopurua eta eginkizuna birdimentsionatzea gomendatzen dugu, eta errealitatera moldatzea. Halaber, segurtasun indar eta kidegoen gaineko kontrol mekanismoak indartu behar dituzte erakundeek eta gizarte zibilak».

Eztabaida horri heldu artean, baina, Iñarrituk beharrezkotzat jotzen du bestelako «abantailak» kentzeko pausoak ematea. «Espainiako indar polizialek Euskal Herrian jarraitzen duten bitartean, tokiz kanpo dago arrisku plusak ordaintzen jarraitzea».

Poliziak eta PP, aurka

Arrisku plusak indarrean mantenduko diren, ordea, ikusteko dago. Espainiako Gobernuak jakinarazi du ordainsari horren inguruko «berrikusketa sakona» egiten ari dela, Poliziaren eta Guardia Zibilen sindikatu eta elkarteekin batera, nahiz eta ez duen argitu gehigarria kentzeko asmoa duen.

Nolanahi ere, eztabaida eta polemika mahai gainean daude. Gaia lehen lerrora ekarri du, zeharka, Espainiako polizien eta guardia zibilen soldaten inguruko eztabaidak. Izan ere, Kataluniako mossoen soldatekin parekatu nahi dute eurena Espainiako poliziek, eta, Espainiako Gobernuaren eskariz, Ernst&Young aholkularitzak azterketa bat egin du neurri horren egokitasunaz. Azterketa horrek dio, besteak beste, Euskal Herrian «errealitate berri» bat dagoela, eta zalantzan jarri du bertan lanean ari diren segurtasun indarrek arrisku plusa kobratzen jarraitzea. Aholkularitzak dio Katalunian dauden polizien eta guardia zibilen lansaria handitzeko aukera legokeela soldata gehigarri hori kenduz gero.

Txosten horrek hautsak harrotu ditu Euskal Herrian dauden Espainiako polizien artean. Polizia eta guardia zibilen sindikatuek adierazi dute ez dutela onartuko euren lan baldintzak okertzea, eta gobernuari ohartarazi diote aparteko ordainsaria kenduz gero Euskal Herritik alde egingo dutela. ETA desagertuta ere «arriskuak» ez direla desagertu, ezin dutela bizitza normala egin, baztertuta daudela eta beldur direla. Horixe argudiatu dute lansari gehigarria kobratzen jarraitzeko.

Poliziaren sindikatuek ez ezik, PPk ere oharra bidali dio PSOEren gobernuari: ordainsari gehigarria kenduz gero poliziak eta guardia zibilak «arrapaladan» ihes egingo luketela Euskal Herritik, eta horrek mesede baino ez liokeela egingo ezker abertzalearen estrategiari. Amaia Salanueva Navarra Sumako senatariak gaiari buruko argibideak eskatu dizkio Espainiako Gobernuari. Ekinbide batean adierazi du beharrezkoa dela Euskal Herrian dauden estatuko poliziek soldata gehigarria jasotzen jarraitzea, «arriskuan» bizi direlako eta «mehatxuak» jasotzen jarraitzen dutelako.

Iñarrituk ez du zalantzan jartzen arriskuan daudela, baina uste du poliziaren ogibidearen «berezko ezaugarria» dela, eta ezin dela Euskal Herriko egoerara mugatu. Hala ere, aldaketarik ez du espero epe laburrean: «Polizia eta Guardia Zibilaren sindikatuak eta zenbait lobby Espainiako Gobernuari presio egiten ari zaizkie neurri horiek manten ditzaten».

Soldatetatik haragoko auzia ]]>
<![CDATA[Soldatetatik haragoko auzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1976/007/001/2019-09-13/soldatetatik_haragoko_auzia.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1976/007/001/2019-09-13/soldatetatik_haragoko_auzia.htm
Soldata gehigarri hori 11 urte inguru egon zen indarrean. ETAk 2001ean Ana Isabel Arostegi eta Francisco Javier Mijangos ertzainak Beasainen (Gipuzkoa) hil ostean hasi zen Jaurlaritza aparteko diru hori ordaintzen hainbat ertzaini. Azken ordainketak 2012an egin zituen. Urte hartan, Jaurlaritzak 200.000 euro inguru gastatu zituen horretan.

Berez, lansari hori ez zen ezarri ertzainek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan lan egiteagatik zuten arriskuagatik. «ETAren aurkako borrokan ardura zutenek eguneroko lanean izaten zituzten ezohiko gastuak konpentsatzeko modu bat izan zen», azaldu dio kazeta honi Roberto Seijo Erne sindikatuko bozeramaileak. Hilero 100 euro ingurukoa zen aparteko lansaria, eta, ETAk jarduera armatua amaitu zuenean, kentzea erabaki zuen Segurtasun sailak.

Hego Euskal Herrian dauden Espainiako poliziek eta guardia zibilek, batez beste, 600 euro inguru kobratzen dute arrisku plusetan, ertzainek garai batean jasotzen zuten baino dezente gehiago. Alde horretatik, Seijok uste du Ertzaintza «gutxietsita» egon dela.

Gezurtatu dute

Estatuko segurtasun indarren aspaldiko aldarrikapena da soldatak ertzainek eta mossoek dutenarekin parekatzea. Arrisku plusaren inguruko polemika, hain justu, soldaten inguruko eztabaidarekin batera piztu da, baina Ertzaintzaren sindikatu gehienek bi gaiak argitu nahi dituzte. Euskal Herrian dauden poliziek eta guardia zibilek Ertzaintzak baino gehiago kobratzen dutela gezurtatu dute. ELA Ertzaintzak, esaterako, kezka adierazi du mezu hori zabaltzen ari delako. «Ertzaintza da EAEn lan egiten duten polizietan soldata eta lan baldintza kaskarrenak dituen polizia», esan du sindikatuak.

Ideia bera azpimarratu du Erne-ko bozeramaileak ere. «Inguruko polizien artean, Ertzaintza da soldata kaskarrena duena. Euskadin dauden poliziek eta guardia zibilek guk baino gehiago kobratzen dute, besteak beste, arrisku plusa dutelako». Hala ere, Ernekoari ez litzaioke ongi irudituko Espainiako poliziei arrisku plusa kentzea: «Eskuratutako eskubide bat da, eta guri komeni zaigu egotea, haien soldatekin parekatzeko eskatzeko».

Arriskua pribilegio bihurtuta ]]>
<![CDATA[Hemendik aurrerakoari begira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/008/001/2019-09-13/hemendik_aurrerakoari_begira.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1941/008/001/2019-09-13/hemendik_aurrerakoari_begira.htm Hay razones (Badira arrazoiak) leloa hartuta, azken urteotan galdutako esparru politikoa berreskuratzen saiatuko dira popularrak Europa Jauregiko batzarrean.

Erronka ez da makala. Alfonso Alonso arabarrak gidatzen duen alderdia boto galera etengabean murgilduta dago azken urteotan, eta euskal politikan tokia topatu ezinda dabil. Bazterrean geratzeko zorian daude Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako popularrak aspaldi. Azken udal eta foru hauteskundeetan 35.000 boto, 24 zinegotzi eta sei batzarkide galdu zituzten. Espainiako Gorteetarako bozetan, berriz, botoen %36 galdu, eta eserleku bat bera ere ez zuten lortu Kongresuan. Beraz, beharrezkoa dute norabidea aldatzea. Gero eta botere instituzional txikiagoa izateak euskal politikan eragiteko gaitasuna nabarmen mugatu dio Alonsoren alderdiari, eta ezinbestekoa dute «mezua gaurkotzea» eta «nortasun propioa» finkatzea. Gasteizko konbentzioaren helburua horixe dela esan du EAEko PPk.

Datozen urteetarako estrategia politikoa zehazteko eta bide orria marrazteko batzarra izango da asteburukoa. Boto emaileen «konfiantza» berreskuratzeko lehen pausoa, asteon Amaia Fernandez EAEko PPko idazkari nagusiak azaldu duenez. Horretarako, hainbat ponentzia landu dituzte, eta horiek aurkeztuko dituzte gaur eta bihar artean. Eztabaidarik eta bozketarik gabe onartuko dira txostenak konbentzioan, aurretik jaso baitituzte afiliatuen ekarpenak.

Gaur, besteak beste, arlokako sei txosten aurkeztuko dira: Berdintasun barneratzailea; Ekintzailetza; Kontakizun demokratikoa; Erradikalizazioa nola aurreikusi; Euskal naturgunearen defentsa; Erronka demografikoa eta Hezkuntza. Bihar, berriz, txosten ekonomikoaren eta politikoaren berri emango dute, 10:30etatik aurrera. Ana Moralesek eta Iñigo Marco-Gardoquik egin dute ponentzia ekonomikoa, eta Amaia Fernandezek eta Esteban Goñik politikoa.

Pablo Casado PPko presidentea egongo da konbentzioaren amaiera ekitaldian, eta Alonsorekin batera eskainiko du bukaerako hitzaldia, bihar.

Koalizioez jarrera hartzeko

Espainiako blokeo politikoak eta hauteskunde giroak bete-betean eragingo du EAEko PPren batzarrean. Uda aurretik, popularrek konbentzioa prestatzeari ekin ziotenean, ezinezkoa zirudien Espainiako Gorteetarako bozak berriro errepikatzea, baina aukera hori ia ziurra da orain. Hortaz, hauteskunde berri posibleek baldintzatuta egingo da konbentzioa, eta berebiziko garrantzia izango du alderdiaren norabide politikoa definitzerakoan.

Ciudadanosekin eta Voxekin koalizioa egiteko Genovatik egindako proposamenaren aurrean zer jarrera hartuko duen definitu beharko du Alonsoren alderdiak. Orain arte errezeloz jaso du Espainia Sumaren gisako formula Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan errepikatzea: Ciudadanosekin bat egiteko aukerari atea irekita utzi dio, baldin eta «foralitatea» eta kontzertu ekonomikoa errespetatzen baditu, baina Vox alderdiarekin bat egiteko aukera erabat baztertu du. Eskuineko eremu kontserbadore «moderatua» berreskuratzeko lehian, ultraeskuinetik urrundu nahi izan du, batzeko aukera beti «PPren proiektuaren inguruan» egin beharko dela argi utzita.

Hauteskunde aliantzen inguruko eztabaidak agerian utzi ditu, beste behin, Madrilgo zuzendaritzaren eta EAEkoaren arteko desadostasunak. Eta, horrekin batera, edo horien ondorio gisa, EAEko PPren barruko buruzagien arteko tirabirak ere bai. Ez baitaude erabat itxita duela urte batzuk barne zatiketak irekitako zauriak. Maria San Gilek 2008an zuzendaritza utzi zuenetik, bere horretan jarraitzen dute alderdi barruan botere kuota lortzeko borrokek.

Duela lau urte, Alonsok Arantza Quirogaren tokia hartu zuenean, hitzeman zuen alderdiaren batasunaren alde lan egingo zuela eta proiektua «sendotuko» zuela. Baina EAEko PPren barruan sentsibilitate ezberdinak daude, eta denak ez dira Pablo Casadoren sektorekoak. Primarioetan Soraya Saenz de Santamariaren alde egin zuten Alfonso Alonso presidenteak eta haren gertukoek, eta Casadoren alde Bizkaiko sektorekoek, Raquel Gonzalez Bizkaiko PPko presidenteak barne. Konbentzioak, beraz, estrategia politikoa birdefinitzeko ez ezik, Madrilgo zuzendaritzarekiko duten distantzia handitzeko edo txikitzeko ere balio izango du.]]>
<![CDATA[«Patriarkatua ez dago desegite bidean, oso ongi birkokatu da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2019-09-04/patriarkatua_ez_dago_desegite_bidean_oso_ongi_birkokatu_da.htm Wed, 04 Sep 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2019-09-04/patriarkatua_ez_dago_desegite_bidean_oso_ongi_birkokatu_da.htm
Ikerlanaren izenburua bera esanguratsua da. Zergatik demokrazia patriarkala?

Nahita egin dugu. Izenburua izan zitekeen Euskal patriarkatu liberala, deskripzio egokiagoa delako, baina demokrazia izena jarri dugu arrazoi batengatik: demokrazia batean bizi garela diotelako, eta onartzen dugu, baldin eta patriarkala gehitzen badiogu. Probokazio gisa egin dugu. Adjektibo hori beti kentzen delako, alor guztietan ezabatzen delako; menderakuntza sistemarik potenteenak ikusezinak dira, eta sistema guztiek, demokraziak edo kapitalismoak barne, beti ezabatzen dute adjektibo hori.

Patriarkatuaren lau dimentsio aztertu dituzue. Zer ondoriotara iritsi zarete? Baieztatu al dira aurretik zenituzten hipotesi guztiak?

Bai, erabat. Ondorio nagusia da patriarkatua organikoa dela. Horrekin esan nahi dugu patriarkatua egitura oso malgua dela eta oso ongi moldatzen jakin duela mendez mende. Askok diote identitate maskulinoa aldatzen ari dela, eta gizonek orain zaintza lan gehiago egiten dituztela. Guk dioguna da gizonek zaintza gehiago egiten dutela, baina zaintza hori ludikoa dela. Zaintza guztiak ez direlako berdinak: ez baita gauza bera umea parkera eramatea edo amonari egunero ipurdia garbitzea eta bazkaria egitea. Horrek esan nahi du patriarkatua birkokatu egin dela, aldatzen doalako, organikoa delako. Menderakuntza sistemarik zaharrena da, kapitalismoa baino lehen existitzen dena. Ondorio nagusia, beraz, hauxe: patriarkatua ez dago desegite bidean, oso ongi birkokatu da.

Biolentzia sinbolikoak ikerketa guztia blaitu duela diozue.

Biolentzia sinbolikoaren kategoria kontuan hartzea ezinbestekoa da patriarkatuaren birsortzea ulertzeko. Batetik, biolentzia zuzenaren eta materialaren oinarria delako. Biolentzia zuzena litzateke kolpeak edo tortura, eta materiala, ekonomikoa. Eta horien oinarrian biolentzia sinbolikoa dago, hau da, biolentzia bezala antzematen ez den biolentzia. Biolentzia sinbolikoaren bidez eraikitzen dira emakumeak; emakumea da ahula, irrazionala eta emozionala, alegia, gizona ez dena. Emakumeak sortzeko mekanismoa, beraz, biolentzia sinbolikoa da: emakume moduan izan behar duzuna eta egokitzen zaizuna zehazten dizun hori. Horrela ulertzen da emakumeek lan ez-ordaindua egitea, uste dutelako beren zeregina dela. Biolentzia horrek dominatuak dauden kooperazioen bidez funtzionatzen du, langile klasearekin gertatzen den moduan. Zergatik egiten dute emakumeek lan kobratu gabe? Biolentzia sinbolikoa dagoelako.

Euskal Autonomia Erkidegoko egoerari dagokionez, ikerketak dio pribatizazio prozesuek patriarkatua elikatu dutela.

Jantokien auziak ongi islatzen du ideia hori. Lehen, eskoletan jangela publikoa zegoen, baina duela hamar urtetik hona jantokiak pribatizatuz edo kenduz joan dira. Ondorioak argiak dira: jangela horietan zeuden umeek etxean jango dute, eta emakumeek prestatuko dute bazkaria. Andrazkoen lan karga igo egingo da, lan karga hori ez da ordainduko, jangelan lan egingo duten emakumeek gutxiago kobratuko dute, eta haien prekarizazioa areagotuko da. Ondorioz: umeen osasuna okertuko da, horien zaintzaileak emakumeak izango dira, lan karga handiagoa izango dute, ez diete ordainduko, eta jantokietako emakumeen lan ordaina prekarizatuko da; pribatizazio patriarkala da, finean.

Ikerketak kritika egiten die Eusko Jaurlaritzaren politika publikoei, ez direlako gai dimentsio patriarkalari aurre egiteko.

Pribatizaziorako neurriekin, Jaurlaritzak patriarkatuaren birsortzearen aldeko jarrera hartu du. Politika publiko batzuk aztertu ditugu, eta ikusi dugu pribatizazioaren aldeko norabide patriarkala dutela. Patriarkatua birsotzen ari dira, eta birkokatzen lagundu baino ez dute egiten. Eta horren ardura Eusko Jaurlaritzak dauka, besteak beste.

Eredurik sexistenen barruan kokatu duzue EAEko ongizate sistema. Zer elementuk egiten dute hori posible?

Lau ongizate erregimen daude Europan: liberala, kontserbadorea, iparraldeko sozialdemokrazia eta hegoaldeko mediterraneoa. Ongizate erregimenak merkantilizazio eta familiarizazio kontzeptuen arabera banatzen dira, eta gure ongizate mediterraneoak dauka sexismorik edo familiarizazio mailarik handiena. Horrek zera esan nahi du: estatu erakundeek ez dutela bere gain hartzen emakumeen lan ez-ordaindua, eta, beraz, familiarizazio maila handia dutela.

Despatriarkalizazio prozesua martxan jartzeko hainbat proposamen bildu dituzue txostenean.

Guk estatu federal feminista bat sortzea proposatzen dugu, eta hor, besteak beste, beharrezkoa iruditzen zaigu egitura publikoa federalki antolatzea, emakumeek botere handiagoa izan dezaten. Konstituzionalki boterea era deszentralizatuan antolatzea emakumeei boterea emateko modu bat da. Bestetik, proposatu dugu auzo antolakunde eta elkarteek beto eskubidea izatea, eta zaintza nahitaezkoa eta txandakakoa izatea. Neurri guztiak mugimendu feministarekin elkarlanean martxan jarri behar dira. Kontsoziazionismo feminista ere beharrezko iruditzen zaigu: postu guztietan emakume batek eta gizon batek egon beharko lukete gutxienez, eta zenbait arlotan emakumeek beto eskubidea izan beharko lukete. Gauza horiek guztiak bihartik aurrera martxan jar daitezke.]]>
<![CDATA[Indarrean dagoen ongizate sistemak "patriarkatuaren birsortzea ahalbidetzen du"]]> https://www.berria.eus/albisteak/170646/indarrean_dagoen_ongizate_sistemak_patriarkatuaren_birsortzea_ahalbidetzen_du.htm Tue, 03 Sep 2019 07:15:26 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/170646/indarrean_dagoen_ongizate_sistemak_patriarkatuaren_birsortzea_ahalbidetzen_du.htm <![CDATA[Galera eteteko formula bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/006/001/2019-08-31/galera_eteteko_formula_bila.htm Sat, 31 Aug 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1876/006/001/2019-08-31/galera_eteteko_formula_bila.htm
Haatik, EAEko PPko presidente Alfonso Alonsok hotz hartu du PPren, Ciudadanosen eta Voxen artean koalizio bat egiteko proposamena. Izan ere, Espainian balio lezakeenak ez du zertan funtzionatu EAEn, Araba, Bizkai eta Gipuzkoako errealitatea oso bestelakoa baita. Pablo Casadoren PP ez baita Alonsoren PP, edo, beste era batera esanda: Alonsok EAErako duen estrategia ez baita Casadoren estrategia.

EAEko PPren barruan, baina, badira Pais Vasco Suma formula begi onez ikusten dutenak ere: horietako bat da Beatriz Fanjul EAEko PPko Nuevas Generacioneseko idazkari nagusi eta Kongresurako Bizkaiko zerrendaburu izandakoa. Casadoren ildokoa da Fanjul, eta berak eman dio hauspoa Ciudadanosekin eta Voxekin batzeko proposamenari. Publikoki onartu du «etengabea» dela EAEko PPren boto galera, eta joera hori eteteko formula egokia izan daitekeela eskuineko hiru alderdiak elkarrekin aurkeztea bozetara. «Gehiago da batzen gaituena banatzen gaituena baino». Eta hordagoa bota dio Alonsori: «Alternatiba baliagarri bat eratu beharko du, EAEko PP desagertzea nahi ez badu».

Fanjulek estualdian jarri ditu Alonsoren ildokoak, eta EAEko PPren presidenteak ez du ezkutatu hiruko aliantza bat ez duela gustuko. Atea irekita utzi dio Ciudadanosekin bat egiteko aukerari, baina baldintzak jarrita: erabat itxi dizkio ateak Voxi.

EAEko PPko presidenteak ez du ahazten Ciudadanosek pribilegiotzat jo izan dituela eskubide historikoak, eta hargatik marra gorri bakarra jarri dio alderdi horri koalizio bat osatzeko: «foru sistema» eta kontzertu ekonomikoa errespetatzea eta defendatzea. Voxekin batzeko aukera, berriz, erabat baztertu du PPko buruak. «Foru sistemaren, kontzertu ekonomikoaren eta erkidegoen aurka dagoen alderdi batekin, inoiz ez», ohartarazi du.

Ciudadanosekin bat egiteak azken urteotako boto galera eteteko eta eskuineko eremu politikoa sendotzeko aukera eman diezaioke EAEko PPri. Baina koalizioek ez dute beti batzen. Politikan bi gehi bi ez da beti lau. Alonsok badaki hori, eta argi eta garbi utzi du batzeko prest dagoela baldin eta «PPren proiektuaren inguruan» egiten bada. PPk ez duela arazorik beste alderdiekin aritzeko, baina aliantzena «tokian-tokian» aztertu behar dela. «Koalizioak eratzea egokia izan daiteke zenbait tokitan, baina ez guztietan».

Alonsoren errezeloekin bat egin dute publikoki, besteak beste, Iñaki Oiartzabal Arabako PPren presidenteak eta Borja Senper Gipuzkoakoak. EAEko PPren «izaera propioa» nabarmendu dute biek ala biek, eta urrundu egin dira eskuineko beste alderdiez. Senperrek argi utzi du: «Ezin dugu zalantzan jarri Euskadiko PPren ibilbidea, eta alderdiak nortasun propioa du, oso definitua eta argia».

Ciudadanos, prest

EAEko PPren zuzendaritzak Voxekin bat egiteko aukera alboratu du, baina mahai gainean dago oraindik Ciudadanosekin ituna egiteko aukera. Ate hori ez dago itxita. Ez da lehen aldia, gainera, EAEko PPk aliantza baterako eskaintza egiten diona Ciudadanosi; aurten, udal eta foru hauteskundeen atarian, bat egiteko proposamena egin zion, baina Ciudadanosek baztertu egin zuen eskaintza. Igaro dira udal eta foru bozak, eta bestelakoa da panorama: 2015ean, Ciudadanosek galdu egin ditu Araba, Bizkai eta Gipuzkoan zeuzkan ordezkari apurrak. Bizirik irauteko formula izan liteke PPrekin bat egitea. Indarra erakusteko baino gehiago, ahuldadea ezkutatzeko ariketa bat.

EAEko Ciudadanosi, gainera, ez zaio gaizki iruditzen PPrekin koalizio bat egitea. Alderdiko bozeramaile Luis Gordillok adierazi du «konstituzionalismoak garai zailak» dituela Nafarroan ez ezik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere, eta beharrezkoa dela indarrak batzea. Aitortu du formula egokia izan daitekeela «salbuespenezko egoerei» irtenbidea emateko. Ideia horrekin bat egin du EAEko PPren idazkari nagusi Amaia Fernandezek ere. «Arriskuan» ikusten du konstituzionalismoaren etorkizuna, eta eskatu du «ibilbide orri» berbera duten indarrak batzeko.]]>
<![CDATA[Baditu etxeko lanak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2456/003/001/2019-08-30/baditu_etxeko_lanak.htm Fri, 30 Aug 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2456/003/001/2019-08-30/baditu_etxeko_lanak.htm
Gehiengo osorako boto bat falta du Jaurlaritzak, eta horrek nabarmen zailtzen dio akordioak lortzea. EAJren eta PSEren arteko koalizio gobernuak 37 eserleku ditu Gasteizko ganberan, eta, edozein lege aurrera ateratzeko, talde baten abstentzioa edo aldeko boto bat behar du. Agintaldiaren lehen bi urteetan PPren babesak bermatu izan dio gehiengo hori, baina, 2018an, EAJk Mariano Rajoyren aurkako zentsura mozioa babestu zuenean, hautsi egin ziren PPrekin zituen zubiak. Eta horrek ondorio zuzena izan zuen legebiltzarreko aritmetika parlamentarioan ere.

Azken hilabeteotan, ordea, badirudi bi alderdiak harremana berreskuratzen ari direla. Ekaineko osoko bilkurak islatu zuen gerturatze hori, EAJk eta PSEk PPren babesari esker onartu baitzituzten hainbat lege. Horietako bat izan zen Euskal Estatistika Planaren legea: PPren abstentzioak ahalbidetu zuen arauak aurrera egitea. Gobernuko taldeek PP bidelagun izan zuten Poliziaren Legearen moldaketa aurrera ateratzeko ere. Polemikoa izan zen haren onarpena; izan ere, besteak beste, legeak jasotzen du udalek udaltzainak kontratatu ahal izango dituztela, behin-behinean, Espainiako Auzitegi Gorenak ebatzitakoaren aurka. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek legearen aurka bozkatu zuten.

EAJk eta PSEk PP bidelagun izan dute, halaber, DSBE diru sarrerak bermatzeko errentaren erreformari ateak zabaltzeko. Ekainean, PPkoak abstenitu egin ziren bozketan, eta horri esker lege proposamena tramiterako onartu zuten. Urtebete ez atzera ez aurrera egon ondoren, badirudi erreforma polemikoak aurrera egingo duela PPri esker. Proposamenak gaur egungo baldintza nagusiei eusten die, baina aldaketa garrantzitsuak ditu errentaren zenbatekoaren kalkuluan. Egun, Espainiako lanbide arteko gutxieneko soldataren arabera kalkula- tzen dute, baina, testu berriak jasotzen duenez, oinarrizko gastuen adierazle baten bitartez egingo litzateke aurrerantzean.

Legebiltzarrak beste hiru lege onetsi ditu azkenengo urte politikoan, baina kasu horietan bakar batek ere ez du PPren babesa jaso: Jasangarritasun Energetikoaren legea Jaurlaritzak eta EH Bilduk adostu zuten, Kultur Ondarearenak PP ez gainerako taldeen babesarekin egin zuen aurrera, eta Polizia gehiegikerien legearen erreforma EH Bilduren eta Elkarrekin Podemosen abstentzioari esker onartu zen, PPk aurka bozkatuta.

Gainerako legeak aurreko urte politikoan onartu zituzten: Euskadiko Portuen eta Itsas Garraioarena, Lanbide Heziketarena eta Dopinaren aurkako legea aldatzekoarena. Horiez gainera, aipatzekoak dira Jaurlaritzaren lege egutegian jaso ez arren ia talde guztien babesarekin aurkeztu eta onartu diren beste bi lege: transexualak gaixotzat ez jotzeko lege aldaketa eta merkataritza jardueren legearen erreforma.

Beste sei, bidean

Jaurlaritzak aurreikusita izanda ere onartu gabe dauden beste hemeretzi legeetatik sei legebiltzarrera bidean daude: kirolaren arloko ogibideetan lanean hasi eta aritzeari buruzkoa, herri administrazioen zigortzeko ahalmenari buruzkoa, Kooperatiben Legea, euskal enplegu publikoarena, xedapen orokorrak egiteko prozedurarena eta gurtza aretoei eta erlijio aniztasunari buruzkoa. Gainerako hamahiru lege aurreproiektuak, berriz, gobernuak onesteko zain daude.

Lege egutegitik kanpo, berriz, memoria historikoari buruzko lege proiektua dago. Jaurlaritzak ez zuen lege hori jaso egutegian, baina aurki hasiko du haren tramitazioa. Uztailaren 12an frankismoaren krimenen aurkako euskal plataformak memoria historikoari buruzko herri ekinaldi legegile bat aurkeztu zuen Eusko Legebiltzarrean, baina handik bi egunera sustatzaileek bertan behera utzi zuten prozedura, jakin zutenean Eusko Jaurlaritza ari zela antzeko lege proiektu bat prestatzen. Urkulluren gobernuak irailean aurkeztu nahi die lege proiektuaren zirriborroa taldeei eta inplikatutako eragileei, eta horren ostean abiatuko du tramitazioa legebiltzarrean.

Horrez gain, Jaurlaritzak udazkenean helduko die berriro 2020ko aurrekontuen negoziazioei. Kontu publikoen onarpena erabakigarria izan liteke Urkulluren gobernuaren etorkizunarentzat. PPri esker atera zituen aurrera lehen bi urteetako aurrekontuak, baina 2019ko aurrekontu proiektua atzera bota eta 2018ko kontuak luzatu behar izan zituen.]]>
<![CDATA[Herri txikiak berpizteko, elkarlana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2003/004/001/2019-08-29/herri_txikiak_berpizteko_elkarlana.htm Thu, 29 Aug 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2003/004/001/2019-08-29/herri_txikiak_berpizteko_elkarlana.htm
Duela urte erdi inguru erein zuten asanbladaren lehen hazia. Arabako herrien egoeraren eta horietako gazteriaren etorkizunaren gainean zituzten kezkez hitz egiteko lehen bilera egin zuten Buradon Gatzaga, Argantzun, Bernedo, Urizaharra eta Zanbranako hainbat gaztek, eta orduan erabaki zuten taldea martxan jartzea. Aurreneko bilera horretan, herri txikietako «gabeziei» aurre egitea funtsezkotzat jo zuten, Argotek azaldu duenez: «Argi genuen Arabako herri txikien arteko lotura bat beharrezkoa zela, gazteon arteko batasuna eta elkar ezagutza behar genituela, eta, noski, euskara sustatu behar genuela».

Hasierako talde hari segituan batu zitzaizkion Trebiñuko, Korresko eta Markinezko gazteak. Guztira, zortzi herrik bat egin dute asanbladarekin, baina askoz gehiago izatea nahi dute. Hala, euren aldarrikapenekin bat egitera dei egin diete Arabako beste herri txikietako gazteei.

Lautik hiru, hiriburuan

Asanblada eratu duten gazteek ongi dakite zein nekeza den Arabako herri txikietan bizitzea: herrien laurdenek hogei biztanle baino gutxiago dituzte, eta etengabea da biztanleen galera. Badakite kezkagarria dela oso Arabako herri txiki askoren egoera biztanleriaren bilakaerari dagokienez.

Azken hamar urteetan, biztanle kopurua murriztu egin da herri txiki gehienetan, eta hainbat herritako panorama muturrekoa da. Gaindegia Euskal Herriko ekonomia eta gizarte garapenerako behategiak emandako azken datuek erakusten dute hainbat herrik egiturazko arazoak dituztela biztanleriari eusteko: Haranak biztanleen %26,4 galdu ditu hamar urtean, Bernedok %13,1, Villabuenak %5,7, Urizaharrak %5,2, Lagranek %16,8 eta Lapoblacionek %22,2. Kopuru horiek erakusten dute herri askotatik gazteak joan egin direla, eta gainbehera demografikoa kezkagarria dela.

Euskal Herriko biztanleriaren %80tik gora hiriburu eta eremu urbanoetan bizi da, eta Araba da, alde horretatik, lurraldeen artean hiriaren eta landaren arteko desorekarik argiena duena: biztanleen %75 hiriburuan bizi da, lurraldearen %8,5ean. Alegia, lau arabarretik hiru hiriburuan bizi dira. Gasteizen biltzen dira zerbitzu eta jarduera ekonomiko nagusiak, eta horrek hiriburuaren eta gainontzeko eskualdeen arteko desorekak areagotu ditu. Arazo horrekin ere kezkatuta daudela dio Argotek: «Herri txikietan zerbitzu publikoak eskasak dira, eta herritar asko hiriburura joaten dira bizitzera. Enplegua lortzea ere arazo bilakatu da, eta lan aukerak gero eta urriagoak dira landa eremuan».

Horiek hala, herri txikietan gazteek apenas aurkitzen dituzten aukerak aisaldiaz gozatzeko. Gabezia horretaz ere hausnartu dute asanbladan batu direnek. «Aisialdi eredu ezberdin batera ohitu gara, eta, horren bila, hiriburura jotzen dugu, herrian ez baitugu ia aukerarik topatzen».

Gazteria herrietara erakartzeko eta bertan gera dadin animatzeko lan egiteko prest daude Herri Txikiak Bat taldekoak. Egun dagoen «hutsunea» bete nahi dute: «Gure hitza entzutea eta herrian hartzen diren erabakietan esku hartzeko aukera izatea nahi dugu». Herrietan euskara sustatzeko konpromisoa ere hartu dute asanbladakoek.

Aldarrikapen eguna

Datorren urriaren 12an euren aldarrikapenak ezagutarazteko ekinaldia ezarri dute. Egun horretan, herri txikien eguna ospatuko dute Argantzunen, egun osoz. Hego Euskal Herrian Hispanitatearen Eguna ospatzen da urriaren 12an, eta, beraz, sinbolikoa da oso jaia ospatzeko aukeratutako eguna. Arabako herri txikien egoera ezagutarazteaz gain, Hispanitateari aurre egiteko festa izatea ere nahi dute. Hala azaldu dute euren burua ezagutarazteko kaleratutako oharrean: «Espainiako Estatuak bere inperioaren gorakada ospatzen duen egunean, gure herri txikien eguna antolatuko dugu». Egun osoko egitaraua prestatzen ari dira: besteak beste, triki-poteoa, herri bazkaria, herrien arteko olinpiadak eta pintxo solidarioa izango dira. Argantzungo Udalaren laguntza izango dute jaia antolatzeko.

Urtero, Arabako herri txiki batean antolatu nahi dute jaia, eta, horretarako, gazte gehiagoren engaiamendua eta parte hartzea behar dute. «Kateak jarraipen bat izan nahi badu, gazte gehiagoren konpromisoa, lana, gogoa eta maitasuna behar ditugu», nabarmendu du Argotek.]]>
<![CDATA[«Alderdi batek boteretik baino ezin ditu bultzatu sakoneko aldaketak gizartean»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1969/008/001/2019-08-02/alderdi_batek_boteretik_baino_ezin_ditu_bultzatu_sakoneko_aldaketak_gizartean.htm Fri, 02 Aug 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1969/008/001/2019-08-02/alderdi_batek_boteretik_baino_ezin_ditu_bultzatu_sakoneko_aldaketak_gizartean.htm
Zure ibilbide politikoan, data esanguratsu bat dago: 1986ko iraila. Eusko Alkartasuna alderdi berriaren sorreran parte hartze aktiboa izan zenuen. Nolakoa izan zen EAren sorrera? Zein izan zen zure egitekoa?

Oso garai zailak izan ziren, gogorrak. Alde batean zein bestean ezagun asko geratzen ziren. Mingarria izan zen, haustura guztiak bezala. Oso zaila izan zen, dudarik gabe. Baina argi genuen hura zela modurik egokiena politika egiteko, gobernatzeko, gizarteari eskaintza hobea egiteko.

Zure iritziz, zeintzuk izan ziren EAJren hausturaren benetako arrazoiak?

Arrazoiak askotarikoak izan ziren. Batetik, herria ulertzeko modu ezberdinak genituen, batez ere boterea lurralde historikoen eta erkidegoaren artean banatzeko orduan. Bestetik, agerikoa zen bi lidergoek talka egiten zutela. Eta, noski, gizarte arloan ere bagenituen desadostasunak. EAn ikuspegi aurrerakoiagoa genuen arlo sozialean EAJk baino; ez ziren sakoneko desberdintasunak, baina gizartea ulertzeko ikuspegi diferenteak genituen. Horregatik sortu zen, funtsean, Eusko Alkartasuna.

Zer ondorio izan zituen zatiketa horrek abertzaletasunean?

Alde batetik, krisi bat eragin zuen. Alderdi bat bitan zatitzen denean, beti egongo da norbait banaketari probetxua ateratzen saiatuko dena, eta hori gertatu zen. Hala ere, uste dut haustura hura positiboa izan zela euskal gizartearentzat eta alderdi politikoentzat. Besteak beste, EAJri balio izan zion barne hausnarketa bat egiteko eta bere proiektua birpensatzeko. Uste dut haustura, neurri batean, onuragarria izan zela EAJrentzat. Eusko Alkartasuna, berriz, alderdi gazte bat zen, eta ilusio handia genuen bertan geundenok. Bagenuen gizartea ulertzeko beste modu bat.

EAren ildo politikoarekin kritiko bilakatu zinen gero. 2006an, EAk hautsi egin zuen EAJrekin zuen koalizioa, eta alderditik irten zinen. Traumatikoa izan zen?

Ez, irteera ez zen traumatikoa izan, esperientziak aukera ematen dizulako egoerak beste modu batez bizitzeko. Egiari zor, ez zen erabaki zaila izan. Ordurako ez nuen bat egiten EAren estrategia politikoarekin, uste nuelako ez zela ildo egokiena. Argi nuen eta argi dut alderdi politiko baten helburuak gobernatzea izan behar duela, eta gizartea eraldatu nahi badu gobernatzen saiatu behar duela. Alde horretatik, oraindik ere pentsatzen dut okerra izan zela EAk EAJrekin zuen koalizioa hausteko hartu zuen erabakia, eta badakit garai hartako buruzagi asko iritzi berekoak direla. Akatsa izan zen, inondik ere. Eta horren erakusle da ordutik EAk ez duela berreskuratu espazio hori. Funtsezko ideia bat dago guztiaren oinarrian, lehen esan dudan moduan: alderdi batek gizartea eraldatu nahi badu, boteretik eraldatu behar du, oposiziotik ez baita ezer aldatzea lortuko. Gauza batzuk aldatu bai, zerbaitetan eragin bai, baina oposiziotik ezin da bultzatu sakoneko aldaketarik gizartean: hori soilik boteretik egin ahal da.

Zer iritzi duzu egun EAk EH Bildun jokatzen duen rolaz?

Ez naiz ausartzen barrutik ezagutzen ez dudanari buruz iritzi bat ematera. Uste dut bere garaian ez zutela asmatu hartutako erabakiarekin, eta tira...

Zenbait instituziotan aritu zinen urteetan, kargu publiko askotan. Non ikusi zenuen zeure burua gusturago?

Kargu bakoitzak izan zuen bere alde ona. Ezingo nuke bat aukeratu. Oso garai polita izan zen Gasteizko lehen udala eratu genuenekoa; diktaduraren osteko garaiak izan ziren, eta arras interesgarria izan zen hiria oinarritik eraikitzen hastea. Legebiltzarrean eserlekua lortu nuenean, berriz, herri berri bat eraikitzeko lehen urratsak egiten hasi ginen. Orduko oroitzapen asko ditut, denak onak. Eta Arabako Batzar Nagusietako lehen presidentea izatea, pentsa! Nire ibilbide politikoan beti saiatu naiz besteekin elkarlanean lan egiten, beste taldeekin, alderdiekin.... Sailburu garaian onartu genituen lege asko aho batez onartu genituen. Ohorea da hori.

Ardanzarekin aurrena, eta Ibarretxerekin gero, Etxebizitza, Ingurumen eta Lurralde Antolaketa sailburu izan zinen. Azpiegitura handien garaia izan zen hura.

Lurralde antolaketaren eta azpiegituren arteko borroka beti egon da. Gure helburua beti zen lurraldea antolatzea edo ordenatzea, eta argi genuen horrek ez zuela zertan talka egin azpiegiturekin. Erabaki batzuk gatazkatsuak izan ziren, baina beti saiatu ginen akordioaren bidea lortzen. Beste modu batez egin zitezkeela gauzak? Bai, ziur. Baina beti esaten dut politika izan litekeenaren zientzia dela. Eta izan litekeena, batzuetan, amesten dugunaren etsai izaten da. Politikan logikoak diren gauzak adosten badira, beti izaten da onuragarria. Herriak ez luke aurrera egingo horrela izango ez balitz.

Ez duzu autokritikarik egiten?

Ez, egia esan, ez. Garai hartan kapazak izan ginen gutxiengo batzuk adosteko ikuspuntu politiko ezberdinak genituen alderdien artean. Hori da politikaren oinarria. Denek eman genuen amore zerbaitetan, eta ahalegina egin genuen legealdiaz haragoko adostasun zabalak lortzeko. Adibidez, lurralde antolaketaren irizpide nagusiak aho batez onartu genituen.

Ordutik, asko aldatu da euskal gizarteak ingurumenaren inguruan duen kontzientzia?

Erabat. Duela hogei urte, askoz ere zailagoa zen ingurumena kudeatzea, herritarrek ez zutelako hainbesteko kontzientziarik. Erotzat jotzen gintuzten ingurumenarekin lotutako zenbait proposamen egiteagatik. Gaur egun, arlo asko erabat barneratuta dauzkagu, eta uste dut izugarri egin dugula aurrera ingurumenaren garrantziaz kontzientzia hartzen. Kontuan hartu behar da duela hogei urte lehen pausoak ematen hasi ginela ingurumenaren kudeaketan, eta jasangarritasuna eta halako hitzak orduan erabiltzen hasi ziren lehen aldiz. Zaila zen jendeari halako ideiak ulertaraztea. Baina, batez ere, zaila zen interes jakin batzuekin talka egiten zuelako, eta batzuek ez zutelako beharrezkoa ikusten ingurumena errespetatzea.

Ingurumena garestiegia da oraindik instituzioentzat?

Ez, etorkizunari begirako inbertsio bat da. Munduan, ingurumena premiazko gaia da. Jabetu gara ingurumena zaindu beharreko zerbait dela gure planeta amaitu nahi ez badugu. Gero eta argiago dugu pausoak eman behar ditugula ama lurra zaintzeko, nahiz eta ez garen ari nahikoa pauso ematen.

Sailburu zinenean, nolakoa zen harremana talde ekologistekin?

Nahiko ona. Departamentuan askotan jotzen genuen haiengana. Lindanearekin egon zen gatazkan, esaterako, hainbat talde ekologista publikoki agertu ziren gure alde. Ordura arte sekula ikusi gabekoa izan zen.

EAEko lehen etxebizitza legea onartu zen gobernuan zeundela. Eta 30 urte pasatu behar izan dira beste bat onartzeko.

Euskal Autonomia Erkidegoan, batez ere hiru hiriburuetan, etxebizitzaren prezioa garestia da. Bilbon eta Donostian lurzoru eskasia dago, eta, ondorioz, merkatu librean etxebizitzaren prezioa asko garestitu da. Gasteizen, berriz, ez zuen zertan hori gertatu, lurzoru nahikoa dagoelako, baina gertatzen da. Uste dut Gasteizen lurzorua gaizki planifikatu dela. Lurzoru gehiegi bideratu da etxebizitzak eraikitzera, baina aurreikuspenak ez dira bete. Ikuspuntu teknizistegiak gailendu dira askotan, hiriaren errealitate soziala ezagutu gabe, eta horrek izugarri baldintzatu du etxebizitzaren prezioa.

Sailburu zinenean zuk esandakoa da hau: «Etxebizitza eskubidea bermatzeko, alokairua sustatu behar da». 2019an, alokairuaren burbuila errealitate bat da. Zer gertatu da?

Argi dago ez dela nahikoa egin. Babes ofizialeko etxebizitzak alokairuan jartzea irtenbide on bat izan daiteke. Alokairu librea oso garesti dago hiriburuetan, eta hori konpondu egin behar da.

1990eko hamarkadaren amaieran, Gasteiz etxebizitza garestiena zuten hiriburuetako bat zen. Jose Angel Cuerda zen orduko alkate. Zu oso kritikoa izan zinen haren politikarekin.

Oso polemika bizia izan genuen Gasteizko etxebizitza politikaren harira. Nik lursailak eskatu nituen babes ofizialeko etxebizitzak eraikitzeko, baina bera ez zegoen ados, eta ika-mikak izan genituen. Akordio bat lortu genuen gero, eta Gasteizen babes ofizialeko etxebizitzak eraikitzen hasi ginen.

Etxebizitzaren arazoak bere hartan segitzen du.

Gasteizen, etxebizitza librearen alokairuaren prezioa gero eta garestiagoa da. Uste dut alokairuaren aldeko apustu sendoa egin beharko lukeela Eusko Jaurlaritzak, tokian tokiko udalekin elkarlanean, eta etxebizitza sozialak eraiki.

Politika utzi eta berehala kooperatiben mundura itzuli zinen.

Nik beti izan dut argi sare bat izatea oso garrantzitsua dela. Eta politikan aritzen diren guztiei gomendatzen diet sare bat izatea. Gogoan dut EAJren zatiketa izan zenean drama asko izan zirela; asko eta asko EAJ uzteko beldur ziren alderditik bizi zirelako eta hura zelako euren sostengu bakarra. Nik, ordea, abantaila izan dut, eta sare bat eduki dut beti. Mondragon taldean lan egiten nuen, eta eszedentzia bat eskatu nuen kargu publikoak betetzeko. Horrek askatasun handia eman dit. Jaurlaritzako sailburu kargua utzi eta hurrengo egunean, bazkide kooperatibista nintzen, eta bertan egon nintzen erretiroa hartu arte. Oso gustura eta pozik egon naiz kooperatiben munduan.

Kooperatibismoa barrutik ezagutzen duzu. Zer egoeratan dago? Kapaza izango al da bere sorrerako filosofiari eta balioei eusteko?

Kooperatibismoa ahalegin handia egiten ari da jatorrietako balioetara jotzeko, eta hausnarketa fase batean dago hori lortzeko. Ez dut uste bere oinarrizko filosofia galtzeko arriskua dagoenik. Bide onean dago.

Gasteizko KREA eraikinean AEBetako unibertsitate baten campusa zabaltzeko proiektu polemikoaren atzean egon zinen. Porrot egin zuen, auzitegiek egitasmo hori ahalbidetzen zuen ituna indargabetu ostean.

Oso proiektu ona zen, baina traba asko topatu genituen bidean. Gasteizen aurrera eramatea erabaki genuen uste genuelako hiriak bazuela azpiegitura nahikoa halako proiektu bat garatzeko. Buru-belarri sartu ginen proiektuan, baina arazo asko sortu ziren. Ez zen modurik egon martxan jartzeko, eta alde batera utzi genuen proiektua.

Egun, nola ikusten duzu euskal politika?

Politika egiteko modua asko aldatu da. Lehen, herri bat eraikitzeko helburua genuen, eta gai ginen ia denon artean akordioak lortzeko. Abertzaleak ez zirenek ere lagundu zuten herri hau eraikitzen. Gaur egun, ordea, bakoitzak bere interesei begiratzen die. Proiektu asko daude adostasunarekin aurrera atera zitezkeenak, baina alderdi batzuek ez dute nahi; ulertezina da. Gasteizko Udalean, adibidez, hiriarentzat proiektuak adosteko gaitasunaren falta sumatzen dut.

Bihar: Mertxe Colina (AB).]]>