<![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 16 Jan 2019 07:27:12 +0100 hourly 1 <![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Memoriagune bat, behetik gora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/006/001/2019-01-11/memoriagune_bat_behetik_gora.htm Fri, 11 Jan 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1933/006/001/2019-01-11/memoriagune_bat_behetik_gora.htm
Eliza bestela erabiltzea premiazkoa dela uste dute gasteiztar askok, aspaldi. Eta kezka horrek elkartu ditu Memoria Gara ekinbidearen barruan bildu diren hamaika esparrutako eragileak ere. Proposamen baten inguruan batu dira: San Frantzisko eliza Memoria eta Giza Eskubideen Zentroa bihurtu nahi dute, eta elkarlana galdegin diete administrazio publikoei. Duela zenbait hilabete hasi ziren urratsak egiten: euren asmoen berri eman zioten Apezpikutzari, eta baita Gasteizko Udalari ere. Ez zituzten ateak erabat itxita topatu, eta lanean jarraitzeko asmoa dute, harik eta eliza «memoria inklusiboaren» zentroa bilakatu arte. Espazioa berreskuratuta, bide bat egin nahi dute «oinazetik esperantzara», Josu Santamarina Memoria Gara-ko bozeramaileak azaldu duenez.

San Frantzisko eliza memoriagune bilakatzea «ezinbesteko ariketa» bat dela azpimarratu du Lander Garcia ekinbideko kideak. Bi arrazoi eman ditu: «Batetik, Gasteizek eta Euskal Herriak horrelako zentro baten beharra dutelako, eta, bestetik, giza eskubideen aldeko kultura bultzatzeko funtsezko elementua delako». Gainera, uste du «sarraskiaren lekuko izan den toki bat» memoria eta giza eskubideen zentro bihurtzea «oso pedagokikoa» izan daitekeela gizartearentzat etorkizunari begira.

Memoria eta Giza Eskubideen Zentroak nolakoa izan beharko lukeen ere irudikatu dute. Argi dute «behetik gora» eraikitako memoriaren isla izan behar duela. Honela dio Santamarinak: «Memoria politikak goitik beherakoak izan ohi dira, estatuek erabakitzen dutelako zer gogoratu eta zer ahaztu. Baina badago beste modu bat ahaztutako memoriaren alde egiteko, behetik gorakoa dena, eta eragile askoren parte hartzea duena».

Ez dira hutsetik hasiko. Badute nondik ikasi. Nazioartean badira-eta eredu berekoak diren zentro ugari; besteak beste, Europan, Hego Amerikan eta Hegoafrikan. Garai bateko errepresio guneak berreskuratu dituzte, eta biktimen oroimena gordetzeko zentroak dira orain. Haiengandik ideiak hartu dituzte Memoria Gara-koek, hemengo errealitatera egokitzeko. Hala, Euskal Herriak bizi duen abagune politikoa kontuan hartu dute zentroa irudikatzeko orduan. «Biktima eta bioletzia askoren» ahotsa jaso eta diskurtso «monolitikotik» aldendu nahi dute, Santamarinak azaldu duenez.

Estatu estrategiatik urrun

Uda honetan da irekitzekoa ETAren biktimen Oroimenezkoa Gasteizen, Banku Zaharraren egoitzan, baina bertan ez dute tokirik izango martxoaren 3ko biktimek. Garciak azaldu du euren proposamena ez doala Espainiako Gobernuaren oroimenezkoaren aurka, baina ziurtatu du haren aldean «oso bestelako planteamendua» izango duela. Estrategia ezberdinei erantzuten baitiete batak eta besteak. Errelatoa gatazka iturri bilakatu den garai honetan, memoria «ondare publiko» gisa ulertzea ezinbestekoa dela uste dute Memoria Gara-koek, eta argi dute Gasteizko zentroak giza eskubideen alde «bestelako kultura bat» sustatzeko gunea izan beharko lukeela. «Estatu estrategiak kontakizun faltsu bat egiten du, biktima batzuengan fokua jarrita eta besteak ahaztuta. Guk ez dugu horren aurka egingo, baina azpimarratuko dugu giza eskubideen bestelako kultura bat sortu behar dela, irekiagoa, beste eredu bati erantzuten diona».]]>
<![CDATA[Badago nora begiratu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/007/001/2019-01-11/badago_nora_begiratu.htm Fri, 11 Jan 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1952/007/001/2019-01-11/badago_nora_begiratu.htm
Europako bi museori erreparatu diete: Portugalgo Do Aljube: Resistencia e Liberdade museoari eta Ipar Irlandako Kilmainham Gaol -i. Biak ala biak kartzelak izan ziren, eta memoria espazio bilakatu zituzten duela urte batzuk. Portugalen diktaduraren aurkako borrokaren ikur bilakatu dute kartzela, eta museo historikoa egin dute erresisentziaren biktimei ahotsa emateko. Dublinen eraikitako zentroak, berriz, Ipar Irlandako historiaren pasarte esanguratsuenak biltzen ditu.

Hegoafrikan, bestalde, ugariak dira biktimen memoriaren alde sortutako zentroak, gehientsuenak apartheid garaian kartzelak izandakoak dira. Horietatik bat «oso interesgarria» dela diote Memoria Gune-ko kideek: Lurmutur Hirian dagoen Distric Six Museum. Apartheid garaian eliza izan zen, eta hura berreskuratu ostean, arrazakeriaren aurkako jarduerak antolatzen dituen museo bat da egun.

Hegoameriketan ere badira memoriaguneak, besteak beste, Argentinan eta Txilen. Argentinako Olimpo eta ESMA Escuela Mecanica de la Armada zentroak atxilotze eta tortura zentroak izan ziren diktadura garaian, eta giza eskubideen aldeko mugimenduei esker, gaur egun, memoria eta giza eskubideen zentroak dira. Txileko Villa Grimaldi, Londres 38 eta Memoria eta Giza Eskubideen museoak ere eredutzat hartu dituzte plataformakoek.

Gasteizko sarraskia erdian

Adibide horiek oinarri hartuta, Gasteizko sarraskia erdigunean jarriko duen gune bat sortu nahi dute San Frantzisko elizan. Ekinbidekoek azaldu dutenez, 1976ko gertakariak «historikoki» kokatzeko elementuak bilduko lituzkete bertan, memoria eta historia uztartuta. Gertakariak testuinguruan jartzea da asmoa, Josu Santamarinak azaldu duenez. «Martxoaren 3ko jazoerak historikoki kokatu nahi ditugu, azalduta zergatik izan zen eliza babeslekua, zer sarraski eragin zuen polizia frankistak bertan, zer lelo zeuden garai hartan, nolakoa zen langile mugimendua,...». Ondare ikuspuntu batetik, berriz, elizaren «balio arkitektonikoa» azpimarratzeko asmoa ere badute. Izan ere, eraikina gurtzarako ez ezik, langileen asanbladetarako espazioa ere izateko diseinatu zuen Luis Peña Gantxegi arkitektoak.

Foko nagusia martxoaren 3ko gertakarietan jartzea nahi badute ere, bestelako giza eskubideen urraketek ere tokia izango lukete Gasteizko memoriagunean. Toki «dinamikoa» sortu nahi dutela azaldu dute Memoria Gara-ko kideek. «Ez dugu nahi toki estatiko bat izatea», dio Lander Garciak. 1976ko jazoerei ez ezik, giza eskubideen inguruan egon litezkeen bestelako jarduerei ere irekita egongo litzateke San Frantzisko eliza. «Gizarte mugimenduek eta kultur eragileek bertan tokia izan beharko lukete, adibidez, giza eskubideen inguruko erakusketak, hitzaldiak edo tailerrak egiteko», azaldu du Santamarinak.]]>
<![CDATA[Berrikuspen bat betaurreko moreekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/006/001/2018-12-23/berrikuspen_bat_betaurreko_moreekin.htm Sun, 23 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1944/006/001/2018-12-23/berrikuspen_bat_betaurreko_moreekin.htm
Horren aurrean, feminismoak gatazka, indarkeria eta bakea kontzeptuak zabaltzea eta sakontzea proposatu du, horien inguruko berrirakurketa bat eginez. Hala uste dute Irantzu Mendia eta Itziar Mujika EHUko ikerlariek ere. Mendia Soziologia eta Gizarte Langintza saileko irakaslea da EHUn, eta Nazioarteko Harremanetako irakaslea eta kazetaritzan lizentziatua da Mujika. Biek ala biek sakon ikertu dituzte, ikuspuntu feminista batetik, nazioarteko hainbat gatazka armatu eta bake prozesu.

1990eko hamarkadan Balkanetan piztutako gatazka armatuek —eta bereziki Bosniako gerrak— eragin zuzena izan zuten Mendiaren eta Mujikaren ibilbide profesionaletan. Gatazka horrek biengan sortu zuen jakin-mina, eta akuilu izan zen beste gatazka egoera batzuetan emakumeek hartutako rolak ikertzeko. Ordutik, hainbat esparrutan jarri dute interes fokua: emakumea eta indarkeria eza historikoki izan duen loturan, indarkeria eza termino «patriarkaletan» ulertu den moduan, emakumeek gerra eta bake garaietan topatu dituzten generozko oztopoetan, horiek gainditzeko antolakuntzan... Bi ikerlariak bat datoz kontzeptu horien inguruko «berrikuspen feminista» bat proposatzerakoan, besteak beste, «estereotipoak apurtzeko». Beharrezko ikusten dute emakumeek gatazketan eta bakegintzan duten rolaz iruditeria kolektiboan nagusi den ikuspegian sakontzea. Izan ere, emakumezkoaren irudia batez ere lotzen da esparru pribatuarekin (zaintza lanak, lan erreproduktiboa,...) eta bakearen aldeko hautuarekin. Baina ez du zertan.

Berrikuspen feminista bat egiteko lehen urratsa emakumea gatazka armatuetan biktima ez ezik, subjektu ere badela ikusaraztea da, Mendiaren ustez. Gatazketan, biktimak ez ezik, emakumeak eragileak ere badirelako. Bai indarkeriaren aldeko hautua egiten dutelako, bai bakearen alde lan egiten dutelako. Lehen kasuari dagokionez, honakoa dio Mendiak: «Historian konstante bat izan da gatazka armatuetan emakumeek biolentziaren aldeko hautu kontzientea eta aktiboa egitea». Bakegintzaren aldeko hautua egin duten andrazkoen kasuan ere antzera gertatzen da. «Estereotipoen arabera, emakumeak bakegintzan daude beren ustezko izaera natural bakezaleago batengatik, eta ez hautu politiko batengatik».

Emakumeen aktibismoa

Indarkeria eta bakea kontzeptuak berraztertzearen alde daude bi adituak, tradizionalak diren definizioak gaindituta. Zertaz ari gara indarkeriaz eta bakeaz ari garenean? Zertaz indarkeria ezaz ari garenean? Gaiei «betaurreko moreekin» heltzea ezinbestekoa dela iritzi dio Mujikak. «Ikusarazi behar dugu armen indarkeria fisikoaz harago, emakumeei espezifikoki eragiten dieten indarkeria propioak daudela, eta bakeak, indarkeria zuzena ez egoteaz harago, bestelako indarkeria mota batzuen eza ere izan behar duela».

Nazioarteko hainbat herrialdetan giza eskubideen urraketa larrien aurka antolaturiko emakumeen ekintza politikoak aztertu ditu Mendia eta Mujika kide diren EHUko Hegoa Institutuak. El Salvador, Guatemala, Kosovo, Kongoko Errepublika Demokratikoa (RDC), Mendebaldeko Sahara, Chiapas eta Kolonbiako kasuak ikertu dituzte liburu batean, haien arteko konparazioa eginez.

Testuinguru bakoitzaren ezaugarri propioekin batera, herrialde horiek guztiek komuneko ezaugarriak dituzte emakumeen kontrako indarkeriaren zenbait patroitan eta «zigorgabetasunaren» aurkako emakumeen aktibismoari dagokionez, Mendiak azaldu duenez. Kasu guztietan, egia, justizia, erreparazio eta berriro ez gertatzeko berme prozesuetan parte hartzea aldarrikatu duten emakumeen mugimenduak egon dira. Eta, gehienetan, biktimizazioaz harago jo, eta euren buruak «subjektu politikotzat» jo dituzten emakumeak izan dira. Ekintza kolektiboak izan dira, antolatuak eta kontzienteak. «Gatazka aurretik jada antolatuta zeuden emakumeak dira, gerra iritsi denean antolatuta jarraitu dutenak eta gerraren dinamika legitimatzeko ala irtenbide negoziatu baten aldeko hautua eginda ere, modu antolatuan jarraitu dutenak».

Emakumeek gatazka armatuetan pairatu duten indarkeriaren antzekotasunak nabarmendu ditu Mendiak. «Sexu indarkeria konstante bat da gatazka armatu guztietan, maila handiagoan ala txikiagoan». Mendiak gogoratu du 1990eko hamarkadatik aurrera, azterketa feminista askok nabarmendu dutela sexu-indarkeria «eskala handiko estrategia edo gerra armatzat» erabili izan dela, helburu askorekin: emakumeak kontrolatzea, mendean hartzea, ahultzea...

Halaber, EHUko ikerlariak nazioartean aztertutako kasuetatik ondorioztatu du «trantsiziozko justizia» prozesuetan ezinbestekoa izan dela emakumeen mugimenduen borroka. Trantsiziozko justizia gizarteak gerratik bakera eta erregimen zapaltzaileetatik demokrazietara igarotzeko darabilten prozesu politiko eta soziala da. Ikuspegi androzentrikoak ere bete-betean eragiten dio trantsiziozko justiziari. «Justizia sistema patriarkala da, eta bi aldiz biktimizatzen ditu emakumeak gerra garaian, giza eskubideen urraketa larrien testuinguru batean edo bake garaian». Hori hala izanik, trantsiziozko justizia ezartzerakoan generoarekiko neutrotzat jotzen diren neurriak hartzen badira «mugak» jartzen ari zaizkie emakumeei egia, justizia eta erreparazioa lortzeko, eta ondorioz, zailtasun gehiago izaten da emakumeei bortxatu zaizkien giza eskubideak ezagutzeko.

Emakumeei urratutako eskubideen erreparazioa bilatzeko ariketa interesgarriak daude munduan. Balkanetako esperientzia ekarri du gogora Mujikak. Gerra ostean, emakumeen auzitegia osatu zuten, mekanismo ofizialek baztertu eta erreparatu ez zituzten emakumeak kontuan hartzeko. «Epaitegi sinbolikoa izan zen, baina ezinbestekoa andrazkoek sufritutako desberdintasun, zapalkuntza, bazterketa eta indarkeriak ikusarazteko eta horiek erreparatzeko». Mendiaren aburuz, feminismoak justizia bide alternatiboak bilatzeko ahaleginaren adierazle dira auzitegi sinbolikoak. «Horrelako ekimenek erdigunean jartzen dute emakumeen berreskurapen pertsonala, psikologikoa eta soziala, eta sinesgarritasuna ematen diote euren egiari, erreparazio eta justizia maila bat bermatuz».

Antolakuntza, gakoa

Askotan esaten da gerraostea aukera leiho bat izan daitekeela emakumeentzat, euren aldarrikapenen alde indartsuago borrokatzeko aukera zabaltzen delako. Baieztapen hori zalantzan jarri dute bi ikerlariek. Gakoa emakumeen antolakuntzan eta euren ikuspegi feministaren garapen mailan dagoela uste du Mendiak, horren arabera prestatuago egongo direlako gerraostean eman ohi den «ofentsiba patriarkalari» aurre egiteko. Haren iritziz, gatazka ondorengo garaietan «funtsezkoa» da mugimendu feminista indartsu egotea, «bakean egotearen beste ulermen batzuk mahaigaineratu nahi badira». Salvadorko kasua jarri du horren adibide: «Bake akordioak 1992an sinatu osteko hamarkadan bultzada handia lortu zuen Salvadorreko mugimendu feministaren estrategiak, eta baliagarria izan zen gerra ostean emakumeek antolakuntza autonomoa irabazteko eta politika neoliberalen olatuari aurre egiteko».

Hala ere, badira nazioartean teoria hori desmuntatzen duten adibide batzuk. Kosovo da horietako bat. «Nahiz eta hango emakumeek harreman zuzena izan Bosniako emakumeekin, eta mugimendu gisa antolatuta egon, ez zen nahikoa izan haien bazterketa soziala, ekonomikoa eta politikoa saihesteko», azaldu du Mujikak. Balkanetan gertatutakoak agerian uzten du, haren ustez, gerretan eta gerra osteko berrantolaketetan «generozko botere tradizionalak» are eta indartsuago jartzen direla erdigunean.

Nazioarteko ereduak

Ikuspuntu feminista batetik, ezinbestekoa da emakumeek gatazketan jokatu duten rola ikusaraztea. Nazioarteko erakundeek ere hainbat urrats egin dituzte norabide horretan. Esanguratsuenetakoa da Nazio Batuen Erakundeak 2000. urtean kaleratutako 1325 ebazpena, United Nations Security Council Resolution on Women, peace and security izenekoa. Ebazpen horren helburua izan zen emakumezkoek gatazka eremuetan bizitako egoerak eta jasandako biolentziak aitortzea, eta babestea euren parte hartzea bakegintzan. Mendiaren ustez, emakumeen borrokaren emaitza izan zen ebazpen hura eta «mugarri» bat ezarri zuen. «Balio izan zuen sozializatzeko emakumeek beraien ahotsa zutela genero rol tradizionaletatik harago», gehitu du Mujikak.

Alabaina, gerora, «etsipena» ere sortu zuen ebazpenak, neurrien inplementazio eta segimendu mekanismorik ez zuelako aurreikusten. Alde horretatik, Mendiak iritzi dio ebazpen hura baino «osatuagoa» izan zela 1995ean Nazio Batuen Erakundeak Beijingen antolatu zuen Emakumeei buruzko Munduko Laugarren Konferentzia, lehen aldia izan zelako emakumeei eta gatazka armatuei buruzko lan mahai bat osatu zela. Bertan, espresuki aipatu ziren militarismoaren eta emakumeen eskubideen urraketaren arteko harremanak, eta neurri lotesleak hartu ziren. Ordea, 1325 ebazpenean erreferentzia hori ez zen agertzen, eta, aldiz, emakumeek Bake Misioetako indar militarretan duten parte hartzea sustatzen zen.

Eta Euskal Herrian, zer?

Euskal Herrira etorrita, bi ikerlariek uste dute euskal gatazkan, «begirada murriztailearen» aurrean, funtsezkoa dela diagnostikoa zabaltzea eta sakontzea. Lan ildo horri heldu diote zenbait eragilek, besteak beste, Bilgune Feministak, Emagunek eta Foro Sozial Iraunkorraren Genero lan taldeak. Bake Portua plataforma ere arlo horretan ari da lanean.

Oraindik, baina, ez dago landuta euskal emakumeek euskal gatazkan izan duten rolei buruzko azterketa komun bat. Horretarako, bi aldagai aintzat hartu behar direla uste du Mendiak: batetik, «gatazkari lotuta dagoen emakumeen aurkako biolentzia politikoa», eta bestetik, «bakean gaudela baieztatzea ekiditen duten indarkeria matxistak». Azterketa horri hirugarren elementu bat gehitu dio Mujikak: «Euskal gatazkaren azterketa feminista erdigunean jartzea oztopatzen duten erresistentziak identifikatu behar dira».

Ez da erraza izango erronka horiei heltzea. «Euskal Herriko kultura politikoa oso maskulinizatua dago, eta horrek zaildu egingo du begirada feministak bidea egitea».]]>
<![CDATA[Agerian geratu da trama]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2018-12-20/agerian_geratu_da_trama.htm Thu, 20 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2018-12-20/agerian_geratu_da_trama.htm De Miguel auziaren epaiketa, eta sententziaren zain geratu da. Atzo bukatu zen Arabako Probintzia Auzitegian EAJko hainbat kide ohik ustez gidatutako legez kanpoko komisioen tramari buruzko ahozko epaiketa. Joan den urtarrilaren 8an abiatu zenetik, akusatuen eserlekuan eserita egon dira auziarekin lotutako 26 auzipetuak. Besteak beste, Alfredo de Miguel, Aitor Telleria eta Koldo Otxandiano EAJko ABBko burukide ohiak epaitu dituzte. Hamaika delitu leporatzen dizkiete; tartean, eroskeria, dirua zuritzea eta prebarikazioa.

Azken hitza hartzeko aukera izan zuten atzo auzipetuek, eta euren «errugabetasuna» aldarrikatzeko baliatu zuten hiru akusatu nagusiek. Inoiz «gaizki» jardun duela aitortuta ere, ez duela inoiz deliturik egin, eta ez dela legez kontra aritu azpimarratu zuen De Miguelek. Delitu oro ukatu zuen, halaber, Telleriak, eta «gaizki egindakoengatik» barkamena eskatu zuen hitza hartu zuenean. «Errugabe» dela esan zuen Otxandianok ere. Akusatu ia guztiek hartu zuen hitza atzoko saioan. Askok azpimarratu zuten epaiketa «gogorra» eta «luzeegia» izan dela, eta akusatuen aulkian eserita egoteak «sufrimendua» eragin diela.

Epaiketa amaituta, hilabeteak pasatuko dira epaia jakin arte. Auzia konplexua da, nahasia, ertz ugarikoa, eta, beraz, Jaime Tapia buru den epaimahaiak denbora beharko du sententzia idazteko. Hori hala, «lasai hartzeko» eskatu zuen atzo Tapiak.

2009ko abenduan eman zen argitara De Miguel auzia; gaur-gaurkoz, Euskal Autonomia Erkidegoan epaitu den ustelkeria kasurik handiena. Ainhoa Alberdi abokatu eta enpresariak fiskaltzaren aurrean jarritako salaketa batek ezagutarazi zuen afera, hark salatu baitzuen Alfredo de Miguelek eta Aitor Telleria ABBko kide ohiak 100.000 euroko komisioa eskatu ziotela Arabako Miñaoko Teknologia Parkearen hedapena kudeatzeko Urbanorma izeneko enpresa bati emandako kontratu batengatik.

Ia urtebete iraun zuten ahozko saioek, eta agerian utzi dute De Miguelek ustez gidatutako gaizkile sarea korapilatsua dela, eta ustezko iruzurraren tamaina, handia. Epaiketatik pasatu diren zenbait lekuko eta akusaturen deklarazioak gakoak izan dira, eta legez kanpoko komisioen trama bat azaleratzen lagundu dute.

LEKUKOEN DEKLARAZIOAK

Urtarrilean epaiketa hasi zenetik, uda bitartean, ehunka lekuko eta dozenaka peritu pasatu ziren Arabako Probintzia Auzitegitik. Lekuko horiei esker jakin diren datuek agerian utzi zuten ustezko ustelkeria sarearen tamaina. Besteak beste, deklaratu zuten De Miguelek 25 sozietate inguru sortu zituela propio iruzur egiteko, gehienak senideen izenean eratu zituela, sozietate askok ez zutela langilerik eta ez zutela izena emana Gizarte Segurantzan. Kataia, Errexal, Ortzi Muga eta Eskamelo S.L. enpresak hamaika aldiz aipatu dira epaiketan, ustez akusatuek haiei esleitu zizkietelako lanak nahieran, eta komisioak jaso zituztelako horien truke.

AKORDIOA FISKALTZAREKIN

Irailean ekin behar zioten inputatuek deklaratzeari, baina, hil horren amaieran, fiskalak epaileari eskatu zion bi asteko epea emateko akusatuekin negoziatzeko eta aztertzeko zer aukera zeuden akordioa egiteko. Hilabete igarota, inputatu nagusiekin —Alfredo de Miguel, Aitor Telleria eta Koldo Otxandianorekin— akordiorik lortu gabe hasi zen berriz epaiketa. Hala ere, beste bederatzirekin akordioa erdietsi zuen fiskalak: haiek delituetako batzuk onartzearen truke ordura arteko zigor eskariak murriztea adostu zuten.

INPUTATU NAGUSIEN TESIA

Horiek hala, urriaren 15ean hasi ziren akusatuak deklaratzen. Hiru inputatu nagusien estrategia akusazio oro ukatzea izan zen. Alfredo de Miguelek deklaratu zuen ez duela inoiz eskatu edo onartu komisiorik kontratu publikoak adjudikatzeagatik, eta ez duela zerikusirik leporatzen dizkioten delituekin. Deklarazioetan salatu zuen «manipulatuta» dagoela Ainhoa Alberdi enpresariari komisioa eskatu ziola frogatzen duen audioa, eta ez duela bere burua identifikatzen hark 2009an Ertzaintzaren esku utzitako grabazioetan. Alberdiren Urbanoma Consulting enpresari eman zioten Miñaoko Parke Teknologikoa zabaltzeko obra batzuk egiteko kontratua, baina De Miguelek ukatu egin zuen berak negoziazioetan eta kontratazioetan parte hartu izana.

Defentsa estrategia berari eutsi zioten Aitor Telleria EAJren ABBko kide ohiak eta Koldo Otxandiano EAJko kide ohiak ere, akusazio oro ukatuta. Telleriak «asmakeriatzat» jo zuen De Miguel auzia, eta baieztatu zuen ez duela «behin ere jaso komisiorik». Otxandianok ere ziurtatu zuen ez dagoela «dokumentuen babesik» legez kanpoko komisioak jaso zituztela frogatzeko.

DELITUEN AITORTZA

Akusatu nagusiek ez bezala, bederatzi auzipetuk aitortu egin zuten komisioak ordaindu eta jaso izana. Fiskaltzak haiekin lortutako akordioari esker aitortu zituzten irregulartasunak. Haien deklarazioak funtsezkoak izan dira epaiketan.

Azaroaren 5ean deklaratu zuen Josu Arruti Sidepur enpresako administratzaileak. Bera izan zen legez kanpoko komisioak jasotzea onartu zuen lehenbiziko akusatua. Hark aitotu zuen De Miguelek eta biek Riera eraikuntza enpresako legez kanpoko komisioak jaso zituztela Zanbranan (Araba) industrialde bat sortzeko kudeaketa lanak egitearen truke. Arrutik azaldu zuen De Miguelek 2005ean proposatu ziola Riera taldeari 161na mila euro eskatzea, eta eskaera onartu egin zuela enpresako arduradunetako batek, Francesc Fernandez Jovalek.

Hain justu, Fernandez Jovalek ere berretsi egin zuen Arrutik esandakoa. Construcciones Riera enpresako buruak deklaratu zuen 160.000 euroko komisioa pagatu ziela Zanbranako (Araba) industrialdearen proiektua «dinamizatzeko».

FISKALTZAREN ONDORIOAK

Josu Izagirre eta Manuel Pedreira fiskalak behin betiko ondorioen txostena argitara ematen hasi ziren azaroaren 13an. Zalantzarako tarterik ez zuten utzi txostenean. Izan ere, fiskalek frogatutzat jo zuten De Miguelek «enpresa sare» bat sortu zuela, Otxandiano eta Telleriarekin batera, legez kanpoko komisioak kobratzeko, kontratu publikoak esleitzearen truke. Oso argi eta gogor mintzatu zen Izagirre ondorioetan: auzipetuak erakunde publikoetatik dirua lortzeko «mafia» baten modura aritzen zirela adierazi zuen, eta sare horretan De Miguel «aitabitxia» zela, eta Otxandiano, berriz, «buru ekonomikoa». Haren arabera, «trama kriminal bat» osatu zuten akusatuek, eta kontratu publikoak-eta lortzeko «koakzioak» erabiltzen zituzten. «Inpunitatez» aritu izana ere egotzi zien.

Arabako Foru Aldundiarentzat ere hitz gogorrak izan zituen Izagirrek; haren ustez, auzian nahasitako enpresen jarduera «susmagarria» zen, eta aldundiak erraz asko erabaki zezakeen horiek ikertzea, horrelakorik egin ez zuen arren.

ZIGOR ESKAERA BERRIAK

Behin betiko ondorioekin batera berrikusi zituen fiskalak zigor eskaerak, eta guzti-guztiei murriztu zizkien zigorrak, akordioa lortu zutenei zein onartu ez zutenei. Hiru akusatu nagusiei erdira murriztu zizkien hasieran eskatutako espetxe zigorrak. Zehazki, 54 urte eta 11 hilabeteko espetxe zigorra eskatua zuen fiskaltzak De Miguelentzat, eta, orain, 29 urte eta bederatzi hilabetekoa da eskaera. Kartzelaldia ez ezik, 1.185.306 euroko isuna ere eskatu du fiskalak De Miguelentzat. Beste hainbeste laburtu zizkieten zigorrak Otxandianori eta Telleriari ere: 32 urte eta bi hilabeteko zigorrari egin behar zioten aurre lehen, eta hamahiru urteko espetxealdia eskatzen du fiskaltzak orain.

Handia da hasiera hartako eta oraingo honetako espetxe zigor eskarien aldea, kontuan hartuta akusatuek hilabete lehenago fiskalarekin akordioa lortzeari uko egin ziotela eta fiskaltzak eutsi egin diela eroskeriaren, prebarikazioaren, derrigortzearen eta diru publikoa bidegabe erabili izanaren akusazioei.

Fiskaltzarekin negoziatu eta akordioa lortu zuten gainerako akusatuei, berriz, are gehiago murriztu dizkiete zigor eskaerak. Akusatu nagusien emazteentzat, Ainhoa Bilbao, Araceli Bajo eta Iratxe Gaztelu-Urrutiarentzat, fiskalak bost urteko kartzela zigorra eskatu du, komisioak kobratzeko ustezko sarean parte hartzeagatik. Zazpi urte eskatu ditu Iñaki Etxaburu eraikitzailearentzat, eta beste bost urte Alfonso Arriola Miñaoko parkeko arduradunarentzat. Fiskalarekin akordio bat egin dutenen artean, Josu Arrutik du zigor eskaerarik handiena: bi urte eta bederatzi hilabete. Fiskaltzak absoluzioa eskatu du, bestalde, sei lagunentzat: Francesc Fernandez Joval, Placid Casas, Joaquim Sabater, Ramon Tomas, Estibaliz Arruti eta Gorka Errastirentzat. Eta inhabilitazioa, berriz, Gurutz Larrañagarentzat eta Justina Angulorentzat.

BESTE ONDORIO BATZUK

Eusko Jaurlaritzaren eta Bizkaiko Foru Aldundiaren abokatuek ere delitu zantzuak antzeman dituzte euren ondorioen txostenetan. Eusko Jaurlaritzako abokatu Javier Otaolak bat egin du fiskalaren tesiekin, eta uste du «frogatuta» geratu dela dirua «bidegabeki» erabili zuela Sanchez Robles- ek. Ordea, Gurutz Larrañaga sailburuorde ohia akusaziotik kanpo utzi du behin betiko ondorioetan. Hasieran hura ere akusatu zuen arren, orain Otaolak uste du Larrañaga «uste onaren iruzurraren biktima» izan zela. Bizkaiko Foru Aldundiak bat egin du tesi horrekin.

Hala, Jaurlaritzako abokatuak 146.230 euro ordaintzeko eskatu die Sanchez Roblesi, Alfredo de Migueli, Koldo Otxandianori, Iñaki San Juani, Josu Montesi eta Aitor Telleriari.

AKUSATUEN DEFENTSA

Akusatu nagusien defentsek ere euren ondorioak eman dituzte epaiketan. Hasierako tesiari eutsi diote; goitik behera ukatu dituzte fiskalaren akusazioak; eta hiru inputatu nagusien absoluzioa eskatu dute. Epaiketan maiz egin bezala, berriro eskatu dute froga guztiak baliogabetzeko, argudiatuta prozedura osoan «irregulartasun» ugari egon direla eta frogak «manipulatuta» daudela.

Alfredo de Miguelen abokatu Gonzalo Susaetaren iritziz, akusatuen oinarrizko eskubideak hasieratik urratu dira, «epaiketa paralelo bat» egon delako, instrukzio fasetik indarrean egon dena eta prozesu osoan eragina izan duena.

Fiskaltzarekin akordioa lortu ez duten akusatuen defentsek, bestalde, absoluzioa galdegin dute euren defendatuentzat. Antzeko argudioak erabili dituzte denek: ez zutela «inolako irregulartasunik» egin, Ainhoa Alberdiren lekukotzak ez duela «sinesgarritasunik» eta Ertzaintzaren ikerketan «akatsak eta gabeziak» egon zirela.

Jon Etxaburu enpresariaren abokatuak, gainera, kereila bat iragarri du Josu Izagirre fiskalburuaren aurka, bere defendatua «umiliatzeagatik».]]>
<![CDATA[EH Bildu, ERC eta BNG elkarrekin aurkeztuko dira Europako bozetara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/010/001/2018-12-16/eh_bildu_erc_eta_bng_elkarrekin_aurkeztuko_dira_europako_bozetara.htm Sun, 16 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1946/010/001/2018-12-16/eh_bildu_erc_eta_bng_elkarrekin_aurkeztuko_dira_europako_bozetara.htm
Josu Juaristi Europako hauteskundeetarako EH Bilduren hautagaiak atzo eman zuen erabakiaren berri, bideo baten bidez. Galiziako eta Kataluniako bi alderdi subiranistekin akordioa «ahalik eta lasterren» ixten saiatuko da EH Bildu. Akordio horretan bilduko dira alderdi txikiagoak ere, besteak beste, Asturias, Aragoi eta Kanarietako mugimendu subiranistak, eta negoziatzen jarraituko dute beste herri batzuetako «indar subiranista eta errepublikanoak» ere akordiora batu daitezen, koalizio zabalagoa osatze aldera.

Europako «indar progresistekin harremanak hobetzea» eta, batez ere, estaturik gabeko herriekiko «elkarlana sendotzea» izango da EH Bilduk, BNGk eta ERCk osatuko duten koalizioaren helburua, Juaristik azaldutakoaren arabera. Indarrak batuta, elkarrekin egin nahi diete aurre Espainiako eta Frantziako gobernuei, «konfrontazio demo- kratikoa» bultzatuta. Bruselan ere elkarren arteko «lan diplomatikoa» sustatzea izango da koalizioaren helburu nagusia, Europako instituzioen aurrean «lobby lana» egiteko.

ERC eta BNGren baiezkoa

ERCko eta BNGko zuzendaritzek ere ontzat jo dute Europako bozei begira subiranisten zerrenda bakarra eratzea. ERCko kontseilu nazionalak atzo onartu zuen EH Bildurekin eta BNGrekin koalizioa osatzea. Aldeko 122 boto jaso zituen proposamenak eta zuri bat; ez zen aurkako botorik egon. Indar subiranistek Europara «independentziaren eta justizia sozialaren ahotsa» eramatea defendatu zuen Pere Aragones ERCko presidenteordeak.

BNGko militanteek ostegunean babestu zuten balizko koalizioa, eta, atzo, zuzendaritzak berretsi egin zuen erabakia, aho batez. Ana Panton BNGko eledunak jakinarazi zuenez, hiru alderdien arteko indar batuketak berebiziko garrantzia izango du estaturik gabeko nazioen aldarrikapenei bide emateko. «Galiziako interesak defenditzeko modurik egokiena da errepublikanismoaren, estaturik gabeko nazioen eta erabakitzeko eskubidearen alde egiten duten beste indar batzuekin koalizioa osatzea».

Halaber, alderdiko buruak iragarri zuen Ana Miranda izango dela BNGko zerrendaburua boz horietan.

Europako Parlamenturako hauteskundeei begira, hiru alderdiek hasiera-hasieratik ezinbestekotzat jo dute nazioen erabakitzeko eskubidea eztabaidaren erdigunean jartzea. Helburu horiek adostuta ekin zieten hartu-emanei duela aste batzuk, eta akordioa sinatzea baino ez da falta orain.

Ez da lehen aldia Euskal Herriko, Kataluniako eta Galiziako alderdi subiranistek aliantza egiten dutela Europako bozetara aurkezteko. 2009an, esaterako, Herrien Europa koalizioan aurkeztu ziren EA, Aralar, ERC, BNG, Berdeak eta Chunta Aragonesista alderdiak. 2014ko Europako hauteskundeetan, berriz, elkarrekin aurkeztu ziren EH Bildu eta BNG, beste alderdi txiki batzuekin batera.]]>
<![CDATA[Propaganda, pantaila txikira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2018-12-08/propaganda_pantaila_txikira.htm Sat, 08 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1932/006/001/2018-12-08/propaganda_pantaila_txikira.htm
Europako Batasunaren araudira moldatzeko legea da Senatuak onartu berri duena. Europak 2016ko apirilean onartu zuen Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra, eta, araua Europako Batasuna osatzen duten herrialde guztietan bete beharrekoa bada ere, estatu bakoitzak propio egokitu behar du legea bere ordenamendu juridikora. Espainiak orain egin du.

Europak onartutako erregelamenduaren ezaugarri nagusia da Interneteko erabiltzaileek beren datuen gainean duten kontrola areagotuko dutela, eta, aldi berean, datuak ezabatzeko, ahaztua izateko, datuak transferitzeko eta haien trataera mugatzeko parada izango dutela. Espainiako Senatuak onartu berri duen legeak bere barruan bildu ditu printzipio horiek, baina, aldi berean, leiho bat ireki die alderdiei spam-a bidaltzeko. Izan ere, hemendik aurrera, besteak beste, alderdiek eskubidea izango dute sarea arakatzeko herritarren profil ideologikoak sortzeko. Herritarren baimenik ez dute behar izango posta elektronikora, Whatsappera edo sare sozialetara hauteskunde propaganda bidaltzeko.

Polemika, azken unean

Azaroaren 20an onartu zuen Senatuak legea. Haren tramitazioa ia inor ohartu gabe egin zen, harik eta legearen azken xedapenaren edukia jakinarazi zen arte. Espainiako Hauteskunde Legea erreformatzen duen artikulu batek —58. bis— baimena ematen die alderdiei datu pertsonalak bilduz herritarren iritzi politikoen inguruko profilak osatzeko. Lege egitasmoaren lehen zirriborroak ez zuen jasotzen artikulu hori, baina PSOEk tramitazioan erantsi egin zuen zuzenketa batean, argudiatuta beharrezkoa zela eskubide digitalak garatzea.

Kongresuak ia aho batez babestu zuen lege proposamena, eta Senatura igaro zen testua. Orduan, komunikabideetan oihartzuna izan zuen gaiak, eta polemika ziztu bizian piztu zen. Adituek salatu zuten arriskutsua zela legearen atal hori, eta kezka horrekin bat etorri ziren Unidos Podemoseko, Compromiseko, Nueva Canariako eta EH Bilduko senatariak, aurkako botoa emanda. Nolanahi ere, gainerako taldeen aldeko botoarekin aurrera egin zuen ekinbideak, eta legea adostasun handiarekin onartu zen. Gehiengo zabalak babestu zuen lege berria: aldeko 220 boto jaso zituen, eta aurkako 21.

Legearen 58. bis artikuluak «zalantza asko» sortu zizkion EH Bilduri hasieratik, eta horregatik erabaki zuen Kongresuko bozketan abstenitzea, Oskar Matute diputatuak BERRIAri azaldu dioenez. «Hainbat atal ez zeuden behar bezala araututa, eta beste batzuk, berriz, gehiegi». Kezka hori areagotu egin zen tramitazioak aurrera egin ahala, eta Senatuko azken bozketan aurkako botoa eman zuen Jon Iñarritu senatariak. «Ezin genuen babestu alderdi politikoek estatus pribilegiatu bat izatea», esan du Matutek.

EH Bilduko diputatua kritikoa da oso onartutako legearekin, alderdiek «zigorgabetasun eremu» bat izango dutelako. «Alderdiok jakitun gaude teknologia berriak ezinbestekoak direla herritarrengana iristeko, baina horrek ez du esan nahi, inolaz ere, politikariok eskubide bereziak izan behar ditugunik». Herritarren eskubideak ez ditu errespetatzen legearen artikulu polemikoak, Matuteren ustez. Bermeak falta direla dio. «Herritarrek eraso modura uler dezakete hauteskunde propaganda modu horretan jasotzea».

EH Bilduk ez bezala, EAJk legearen aldeko botoa eman du. Mikel Legarda diputatu jeltzaleak uste du «okerra» dela gaiari buruz zabaldu den informazioa, eta ukatu egin du legeak alderdiei bidea emango diela herritarren profil ideologikoak egiteko, ez eta hauteskunde propaganda «pertsonalizatua» bidaltzeko ere. Legearen defentsa sutsua egin du Legardak, eta alarma pizteko arrazoi oro uxatu nahi izan du.

Uste du «gaizki interpretatu» dela bere edukia, eta zehaztu du datuen bilketak ez duela bermatuko ez«propaganda pertsonalizatuak» bidaltzea, ez profil ideologikoak lantzea: «Alderdiok herritarrei buruzko datu pertso- nalak iturri publikoetatik bildu ahal izango ditugu jakiteko zein gai interesatzen zaizkien, eta, modu horretan, hauteskunde programak eta proposamenak landuko ditugu. Hori baino ez». Azpimarratu du alderdion praktika guztiak Europako araudiaren babespean eta Datuen Babeserako Agentzien kontrolpean egongo direla, eta, beraz, ez dela ahalbidetuko «neurrigabeko» inolako praktikarik.

Sortutako zalaparta ikusita, oharra kaleratu behar izan du Datuen Babeserako Espainiako Agentziak, legeari egindako kritikak alboratuta. Azpimarratu du araua zorrotza dela eta berme guztiak dituela, eta ohartarazi du gertutik «zainduko» duela alderdiek datuen babeserako araudia betetzen dutela.

Cambridge Analytica berria

Adituak, baina, ezkorragoak dira. Askok Cambrigde Analytica auziarekin alderatu dute artikulu polemikoaren edukia. «Alderdiei aukera emango zaie modu erraz eta doakoan Cambrigde Analytica antzeko bat legezko modu batean egiteko», ohartarazi du Jorge Campanillas Teknologietako Zuzenbideko abokatuak.

Gogoratu behar da Cambrigde Analytica auziak lurrikara politikoa sortu zuela Ameriketako Estatu Batuetan eta Erresuma Batuan. Enpresa horrek Facebook sare sozialeko 87 milioi erabiltzaileren datuak bildu zituela zabaldu zuten The New York Times eta The Guardian egunkariek. AEBetako 2016ko presidentetzarako bozen emaitza baldintzatzea zuen helburu datu bilketak. Gerora jakin zen enpresak harremana zuela brexit-aren aldeko talde batekin, eta zalantzak sortu ziren enpresak eraginik izan ote zuen Europako Batasunetik atzeratzeko erreferendumean ere.

Aurrekari horiek ikusita, gurean ere alarma guztiak pizteko arrazoiak badirela iritzi dio Campanillasek. «Ate bat irekiko du hauteskunde garaian alderdiek herritarron datuak eskuratzeko eta horien tratamendua egiteko, guri baimenik eskatu gabe». Abokatuak uste du inolako bermerik ez duela ematen legeak, eta aukera zabaltzen duela profil ideologikoak eta hauteskunde publizitatea nahieran bidaltzeko. Ohartarazi du benetako «arrisku» bat dagoela, erabiltzaileen datuak hauteskunde kanpainetatik harago erabiltzeko parada emango baitie alderdiei. «Norbaitek uste al du behin datuak bilduta alderdiek horiek ez dituztela erabiliko hauteskunde kanpainetatik kanpo?».

«Arriskuaz» mintzo da, halaber, Matute EH Bilduko diputatua. Uste du herritarren iritziak eta usteak «boteretsuen nahierara eraikitzeko» saiakera bat egon daitekeela legearen atzean. PSOEk eta PPk elkar hartuta onartu dute legea, eta haien interesak beteko ditu, Matuteren iritziz. «Alderdi boteretsuek dirutza inberti dezakete analisten talde informatiko handiak kontratatzeko, eta haien bitartez erabiltzaileen target-ak eta profilak egiteko. Gainerako alderdiek ez dugu aukerarik horretarako». AEBetan Donald Trumpekin edo Brasilen Jair Bolsonarorekin gertatutakoarekin antzekotasunak ikusten dizkio Matutek, hango hauteskunde kanpainetan berebiziko garrantzia izan zutelako sare sozialetan lortutako erabiltzaileen datuek. «Argi dago zein eredutarantz goazen».

Kezkatzeko arrazoirik ez dagoela berretsi du, ostera, Legardak. Azpimarratu du lehen aldia dela Europako erakundeek europar guztien oinarrizko eskubide bat arautzen dutena, eta hori «nahikoa berme» dela herritar guztien eskubideak errespetatuko direla ziurtatzeko. Haren iritziz, Espainiako legearen tramitazioan ere «lan oso teknikoa» egin da erabiltzaileen datuen babesa bermatzeko. Gainera, gogoratu du herritarrei propaganda ez jasotzeko eskubidea bermatzen diela legeak.

58. bis artikuluaren bosgarren atalak jasotzen du aurka egiteko eskubide hori. Zehazki dio hartzaileari «aurka egiteko» eskubidea emango zaiola «modu erraz eta doako batean». Alegia, behin hauteskunde propaganda jasotzen denean, berriro ez jasotzeko eska dezakete herritarrek. Legea babestu dutenek aurrerapausotzat jo dute atal hori, baina adituek ez dute gauza bera pentsatzen. Campanillasek argi du: «Ezezkoa aldez aurretik eman behar da, alderdiek datu basea egiteko aukerarik izan ez dezaten».]]>
<![CDATA[Jaurlaritzarena da gaurtik Arabatik Burgosera arteko AP-1en zatia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/006/002/2018-12-05/jaurlaritzarena_da_gaurtik_arabatik_burgosera_arteko_ap_1en_zatia.htm Wed, 05 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1901/006/002/2018-12-05/jaurlaritzarena_da_gaurtik_arabatik_burgosera_arteko_ap_1en_zatia.htm
Eusko Jaurlaritzak ohar batean jakinarazi duenez, hemendik aurrera Kupotik deskontatuko du eskumen horren kopurua. Zehazki, Eusko Jaurlaritzak Espainiako Gobernuari ordaindu beharreko 4.613.380 euroetatik %6,24 deskontatuko du transferentzia horrengatik, urtero. Hau da, 287.875 euro.

Aurki Arabaren esku

AP-1 autobidearen zati hori Itinere izeneko enpresak kudeatu du orain arte. 84,3 kilometro ditu, eta horietatik ia sei kilometro Araban daude. Espainiako Gobernua da azpiegituraren jabe egun, baina gaurtik aurrera, transferentzia eskualdatuta egongo denez, Arabako Foru Aldundiaren errepide sarearen barruan sartuko da zati hori ere. Jaurlaritzak 2019ko lehen seihilekoan utziko du Arabako Diputazioaren esku errepide zati horren kudeaketa.]]>
<![CDATA[Bihartik, Jaurlaritzak kudeatuko du Arabatik Burgosera arteko AP-1eko zatia]]> https://www.berria.eus/albisteak/160106/bihartik_jaurlaritzak_kudeatuko_du_arabatik_burgosera_arteko_ap_1eko_zatia.htm Tue, 04 Dec 2018 07:44:05 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/160106/bihartik_jaurlaritzak_kudeatuko_du_arabatik_burgosera_arteko_ap_1eko_zatia.htm <![CDATA[Beltran de Heredia sailburuak dio jada «autokritika» egin duela Ertzaintzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2040/003/001/2018-12-01/beltran_de_heredia_sailburuak_dio_jada_autokritika_egin_duela_ertzaintzak.htm Sat, 01 Dec 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2040/003/001/2018-12-01/beltran_de_heredia_sailburuak_dio_jada_autokritika_egin_duela_ertzaintzak.htm
Erantzukizunak zuritu ote dituzten galdetuta, berriz, gogoeta egin dutela erantzun zuen Beltran de Herediak eta une oro «justiziarekin elkarlanean» aritu direla. «Erantzukizunak, zein eratakoak? Epai bat dago. Heriotzaren ondorioz, gogoeta eta autokritika egin zuen Ertzaintzak. Sailburu naizenetik jarduteko moduak, ikertzeko moduak eta materialak aldatu ditugu Ertzaintzan».

Epaiari buruz, berriz, hura «adi irakurtzeko tartea» behar dutela adierazi zuen sailburuak, eta aurreratu zuen aztertuko dutela familiak auzitegietan jarritako kalte ordain salaketa ere. «Itxaron behar dugu. Ertzaintzak eta Segurtasun sailak justiziarekin kolaboratzen jarraituko dute».

Beltran de Herediak Eusko Jaurlaritzaren «dolumina» agertu zion Iñigo Cabacasen familiari, bai haren «heriotzagatik» eta baita heriotza hori gertatu zen «moduarengatik».

Aro baten «amaiera latza»]]>
<![CDATA[«Proiektu partekatu» baten alde lan egingo du Eusko Ikaskuntzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/016/001/2018-11-25/proiektu_partekatu_baten_alde_lan_egingo_du_eusko_ikaskuntzak.htm Sun, 25 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1946/016/001/2018-11-25/proiektu_partekatu_baten_alde_lan_egingo_du_eusko_ikaskuntzak.htm
Euskal Herriko ordezkaritza instituzional zabala izan zen erakundearen mendeurreneko ospakizunetan. Han izan ziren, besteak beste, Iñigo Urkullu, Uxue Barkos eta Jean Rene Etxegarai, Eusko Jaurlaritzako, Nafarroako eta Euskal Elkargoko lehendakariak, Ramiro Gonzalez, Unai Rementeria eta Markel Olano Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako hiru ahaldun nagusiak, Jesus Loza Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkaria eta Euskal Herriko hainbat alkate eta hautetsi. Kultura eta gizarte alorretako eragileen ordezkari ugarik ere parte hartu zuten.

Ekitaldi nagusia hasi aurretik, Oñatiko udaletxean izan ziren agintariak, Eusko Ikaskuntzaren mendeurreneko Euskaldunon Mendea 1918-2018 liburua sinatzeko. Ostean, 1918. urtean egindakoa gogoan, Eusko Ikaskuntzaren jaiotzaren testigu izan zen plaza berean sokadantza egin zuten Oñatz Dantza taldearen eskutik. Duela ehun urte bezala, elkarri eskuak eman, eta plazara atera ziren dantzara hainbat lagun, baina, orduan ez bezala, agintariek ez zuten parte hartu dantza ikuskizunean-soilik Oñatiko alkate Mikel Biainek dantzatu zuen.

Bost lan ildo

Ondoren egin zen mendeurreneko ekitaldi nagusia San Miguel elizan, eta, han, erakundeko hainbat bazkidek erakunde adierazpena irakurri zuten. 1918ko Oñatiko Kongresuak ezarritako oinarriak gogoan, etorkizuneko erronka berriei aurre egiteko garaia dela azaldu zuten.

Hala, jakinarazi zuten Eusko Ikaskuntzak bost lan esparrutan egingo duela lan aurrerantzean, erakunde publikoekin, eragile politiko eta sozialekin, unibertsitatearekin eta herritarrekin elkarlanean. Batetik, «partekatutako proiektu» bat sendotu aldera, Eusko Ikaskuntzak eragile ezberdinen arteko harreman «egonkor eta antolatuak» errazteko gune bat sustatu du. Halaber, herritarren artean gogoeta bultzatuko du, euskal lurraldeen arteko elkartasuna indartzeko, beste herriekiko harremanak definitzeko eta demokrazian sakontzeko.

«Partekatutako identitatearen» inguruan indarrak metatzearen alde ere lan egingo du erakundeak, hezkuntza, kultura eta komunikazio sistemak baliatuta. Ekonomiaren garapenean ere lagunduko du, «gizarte garapena» eta «ingurumen jasangarria» lortzeko. Azkenik,«gobernantza demokratikoan» sakontzeko konpromisoa ere hartu du Eusko Ikaskuntzak.

Iñaki Dorronsoro Eusko Ikaskuntzako lehendakariak ildo beretik eskaini zuen hitzaldia. Haren hitzetan, etorkizuneko «erronkei» aurre egin behar die erakundeak, betiere «partekatutako etorkizuneko proiektu» bat helburu hartuta. Xabier Alkorta Kongresuko buruak, berriz, nabarmendu zuen etorkizuna eraikitzeko badirela «pertsonak, partekatutako balioak eta giza kapitala», baina euskal lurraldeen arteko harremanak indartu nahi badira, herritarren eta erakundeen arteko «kohesioan» pausoak beharrezkoak direla.

Urkulluk, Barkosek eta Etxegaraik ere hitza hartu zuten ekitaldian. Urkulluk azpimarratu zuen duela ehun urte ereindako haziak fruituak eman dituela. «Zuhaitz sendoa dugu gaur, gure kultura zaintzen eta bultzatzen duena, eta adarrak mundu osora luzatu dituena». Harekin bat etorri ziren Barkos eta Etxegarai ere; biek eskertu egin zioten erakundeari egindako lana eta gizartearen beharrekiko izandako gertutasuna.

]]>
<![CDATA[Memoria kolektiboa, osatuago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/008/001/2018-11-24/memoria_kolektiboa_osatuago.htm Sat, 24 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1894/008/001/2018-11-24/memoria_kolektiboa_osatuago.htm 3M: Memoria. Las mujeres de Gasteiz en la matanza del 3 de marzo de 1976 liburuan (Gasteizko emakumeak 1976ko martxoaren 3ko sarraskian). Emakumeen memoria berreskuratu dute, tragedia hura bizi izan zuten 21 andrazkoen lekukotzak liburu batean bilduta.

Intxorta 1937 kultur elkartearen eskutik argitaratu dute lana, Martxoak 3 elkartearekin elkarlanean. Egileek kontatu dutenez, liburuan bildutakoak baino lekukotza askoz gehiago jaso dituzte, eta horiei ere lekua egiteko asmoa dute aurreratzean. Paperezkoarekin batera, audioliburua ere prestatu dute, edukia herritar guztientzat «eskuragarri» egon dadin. Aktibista feministek eta emakumezko kazetariek parte hartu dute audioan, eta Hala Bedi irratiko webgunean entzungai dago jada. Gainera, unitate didaktiko bat ere martxan jarriko dute aurki ikastetxeetan.

Erreparazioa da

Kontaketa kronologikoa du hiru ataleko liburuak. Martxoaren 3ko egunaren lekukotzak ez ezik, aurreko hilabeteetako greben testuinguruan eta sarraskiaren osteko gertaeretan izandakoak ere jaso dituzte. Askotariko emakumeen bizipenak bildu dituzte: etxekoandreenak, sindikalistenak, protestetan parte hartu zutenenak, grebara joan zirenenak... Orain arte «oso ezkutuan» egondako istorioak direla nabarmendu du Rodriguezek. «Emakumeek ez dute inoiz bere istorioa kontatu, ez diegulako galdetu».

Inork egin ez duen lan hori euren gain hartu dute hiru ikerlariek. Isildutako errealitate horri ahotsa emateko ahalegina egin dute, eta andrazkoen lekukotzekin lortu dute martxoaren 3ko gertakarien inguruan «gizonezkoek osatu duten imajinarioa haustea». Martxoaren 3ko gertakarietan egon ziren emakumeentzat «erreparazio» moduko bat ere bada lana, Rodriguezek azaldu duenez. Bizitakoa kanporatzeak zauria «osatzen» lagundu die, eta, bidenabar, egindako lanaren «aitortza» jaso dute.

Julia Monge Intxorta 1937 elkarteko ordezkariaren ustez, bestalde, emakumeek Gasteizko gertakarietan izan zuten rola «ikusarazten» lagunduko du liburuak, memoria kolektiboa osatzeko. «Urteetan sinetsarazi nahi izan digute emakumeon bizipenak ez zirela garrantzitsuak. Baina garaia da fokua eta perspektiba aldatzeko».]]>
<![CDATA[Argi bat mundua aldatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2018-11-22/argi_bat_mundua_aldatzeko.htm Thu, 22 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2018-11-22/argi_bat_mundua_aldatzeko.htm The forgotten prisioners (Ahaztutako presoak) artikulua kaleratu zuen The Observer egunkarian, ikasle portugaldar batzuen atxiloketa salatzeko. Artikulu horrek giza eskubideen aldeko iritzi publikoa mugiaraztea lortu zuen mundu osoan, eta, bidenabar, alea jarri zuen Amnesty International gobernuz kanpoko erakundea (AI) sortzeko. Urte bereko abenduaren 10ean AIren lehen kandela piztu zen Giza Eskubideen Nazioarteko Eguna ospatzeko. Ikur xume bat. Aktibista talde txiki bati nortasuna emango zion argi izpi bat.

Hamazazpi urte geroago, eta ehunka herrialdetan taldeak osatuta zeudenean, Donostian aktibista gutxi batzuek pausoa eman zuten AIren taldea osatzeko. Munduan barrena zeuden bidegabekeriak konpondu daitezkeela sinetsita sortu zuten AIren Euskadiko adarra. 40 urte igaro dira ordutik, eta oraindik ideia berari eusten diote talde hura sustatu zutenek.

1978an zuzenbidea ikasten ari zen Iñaki Otamendi donostiarra, Amnesty International erakundearen berri aurreneko aldiz izan zuenean. Fakultateko irakasle batek proposatu zion talde bat sortzea, eta Otamendiri «interesgarria» iruditu zitzaion. Ordurako hainbat herrialdetan baziren AIren taldeak, eta Donostian ere eurena sortzea erabaki zuten Otamendik eta beste hainbat lagunek. Egoitzarik ez zuten oraindik, eta Zuzenbide fakultateko Kriminologia departamenduan biltzen ziren, astean behin. Helburu bakarrak batzen zituen, AIko kideak dioenez: «Giza eskubideen alde zerbait egiteko gogoa genuen». Ez zen hasiera samurra izan, ordea. Izan ere, egoera politiko latza bizi zen orduan Euskal Herrian, eta gizartearen sektore batek ez zuen ulertzen erakunde sortu berria etxeko arazoez baino gehiago, kanpokoez arduratzea. «Guk esaten genien kanpokoaz arduratzen bazara, barrukoez ere arduratuko zarela».

Ideia hori buruan zizelkatuta geratu zitzaion Otamendiri bilera batean. «Gogoan dut Xabier Leteren ohar bat irakurri zutela batzar batean, eta hark zioela euskaldunon arazoa zela beti begiratzen geniola gure zilborrari, ahazten genituela kanpoko arazoak. Ideia hori gordea dut ordutik». Leihoak irekitzea eta mundu zabaleko giza eskubideen urraketen berri ematea. Horixe zuten asmoa duela 40 urte AIren sorreran lagundu zutenek. Planteamendu hori «estrategia gisa» egokia izan zela eta oraindik badela uste du Otamendik: «Kanpokoei laguntzen badiegu, haiek ere guri lagunduko digute».

AIren Donostiako hasierako taldea sei bat lagunek osatzen zuten. Baliabide eskasekin, baina giza eskubideen alde borrokatzeko pasioarekin aritzen ziren. Donostiako taldeak lau urte zeramatzan martxan Iñaki Hernandok bertan sartzea erabaki zuenean. 1982. urtea zen. Komite Internazionalistak erakundean aritutakoa zen Hernando, eta, beraz, bazuen giza eskubideen urraketekiko nolabaiteko kontzientzia bat. «Behar bat nuen herriekiko elkartasuna zabaltzeko eta modu malguago batean lan egiteko». AIren iragarki bat ikusi zuen egunkari batean, eta bazkide egitera animatu zen. Lehen bilera batera joan zen Donostiara, eta ordutik jarraitzen du erakundean. Egun, AIren Espainiako Batzorde Federaleko kidea da.

Gutunak, presioa egiteko

80ko hamarkadarako AIren lehen taldeak osatuta zeuden munduan, eta talde bakoitza leku ezberdinetako bizpahiru presoz arduratzen zen, haien aldeko kanpainak bultzatuta. Horretarako, gobernuei gutunak bidaltzen zizkieten, presioa egiteko. «Gutun asko bidalita, indarra egiten genuen», gogoratu du Otamendik.

Banakako kasuak hartzen zituzten, baina ez zituzten ahazten egoera berberean zeuden beste presoak: «Kontzientzia preso baten askatasunaren alde egiten genuenean, kasu berean zeuden besteekiko presioa ere egiten genuen, zeharka».

Bi presoren aldeko askatasunaren alde borrokatuta abiatu zuen bidea AIren Donostiako taldeak: Victor Davidov Sobiet Batasuneko disidente politikoa eta Mohamed Kheir Mohamed Ali Sudango alderdi komunistako kidea. Egindako lanari esker, biak ala biak askatzea lortu zuten. Lorpen horiek oso gogoan dituzte Otamendik eta Hernandok, eta uste dute mugarriak izan zirela euren militantzian. «Oso pozgarria izan zen ikustea gure borrokak zerbaiterako balio zuela», dio Otamendik. Garaipen horiek lortzeko egindako lan eskerga ez zen nolanahikoa izan: kontzientziak piztea, lana zabaltzea, elkarlana bultzatzea... Txikitasunetik borroka globalera, Otamendik azpimarratu duenez: «Banaka ezin ditzakegu gauza asko egin, baina elkarrekin indar handia egin dezakegu mundua aldatzeko».

Hala ere, hastapenak ez ziren errazak izan. Hernandok gogoan du hasierako kanpainek oihartzun eskasa izaten zutela kalean, eta asko kostata iristen zirela jendearengana. Euskal Herriko egoera politikoak ez zuen larregi laguntzen haien lana ezagutarazten, haren ustez: «Ez gintuzten askorik estimatzen, ez alde batean ez bestean. Egoera konplikatua zen».

Atzera begiratuz gero, bi mugarri daude erakundearen ibilbidean, Hernandoren esanetan. Lehena, 1991. urtean izan zen, AIk talde armatuek urratutako giza eskubideak salatzeko erabakia hartu zuenean —ordura arte soilik gobernuen urraketen aurka lan egiten zuen—. Bigarren mugarria 2001. urtean izan zen, AIren printzipioen artean ezarri zenean giza eskubideak bakarrak eta banaezinak zirela. «Garrantzi handiko erabakia» izan zela nabarmendu du Hernandok, maila berean jarri zituztelako eskubide guztiak, desberdintasunik egin gabe.

Pauso horrek, baina, ika-mika dezente piztu zituen, ez soilik AIko kideen artean, baita euskal gizartearen barruan ere. AIri «ekidistantziarekin» jokatzea leporatzen zioten batzuek eta besteek, Hernandok gogoratu duenez. «Une gogorrak izan ziren. ETAren atentatuak eta torturak indar berarekin gaitzesten genituenean, alde guztietatik jasotzen genituen kritikak». Otamendiren ustez, berriz, AIk asmatu egin zuen pertsona ororen «duintasuna» erdigunean jarrita, nahiz eta erabaki horrek mesfidantzak sortu zituen hainbat sektorerengan.

Erronka nagusia, haztea

Urteak behar izan dira Amnesty Internationalen lanak gizartearen aitortza eskuratzeko. Hernandok uste du erakundearen «independentziari» esker erdietsi dutela sinesgarritasuna. Hala ere, garrantzitsua deritzo giza eskubideen aldeko beste taldeekin «sinergiak» izateari, eta egun hala egiten dute, gobernuz kanpoko beste erakundeekin elkarlanean arituta.

Hemendik aurrera erakunde gisa «haztea» da AIren helburu behinena. Gaur egun 6.330 bazkide dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta sei talde aritzen dira lanean Bilbon, Gasteizen, Donostian, Irunen (Gipuzkoa), EHUko Leioako campusean eta Deustuko unibertsitatean. «Giza eskubideen alde borrokatzeko alternatiba bat eskaini behar diogu gizarteari. Mundua alda daiteke, baldin eta denon artean aldatzeko indarra egiten badugu».

Euskal Herrian bake prozesua dago AIren agendan, eta lehentasunen artean du biktima guztiei egiarako, justiziarako eta ordainerako eskubidea bermatzea. Horretarako, alderdi politikoei eta erakundeei eskatu die giza eskubideen agenda komun bat sustatzeko. «Biktima guztien aitortza lortzen ez dugun bitartean, herri honetan gabeziak egongo dira giza eskubideetan», ohartarazi du Hernandok.

Otamendiren ustez, AIren lana funtsezkoa da Euskal Herrian, «oraindik giza eskubideak urratzen direlako». Gogoratu du Altsasuko auziko gazteek ez zutela izan bidezko epaiketarik, tortura kasu askok argitu eta zigortu gabe jarraitzen dutela, eta emakumeen aurkako indarkeriak etenik ez duela. «Asko dugu egiteko».]]>
<![CDATA[Ez du lortu inor konbentzitzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2018-11-17/ez_du_lortu_inor_konbentzitzea.htm Sat, 17 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2018-11-17/ez_du_lortu_inor_konbentzitzea.htm Herenegun unitate didaktikoa, Jonan Fernandez Eusko Jaurlaritzako Giza Eskubideen eta Bizikidetza idazkariak joan den urriaren 11n prentsaurrekoan aurkeztu zuenetik. Alde batekoek zein bestekoek egin dizkiote kritikak. ETAren biktimenak, zein estatuarenak. Ia inork ez du bere burua identifikatuta ikusten unitate horren edukiarekin. Alderdi politiko gehienenek ere ez. Jeltzaleek salbu, gainerako taldeek programa kritikatu dute, arrazoi desberdinak argudiatuta.

Sortutako polemika guztiaren ostean, Fernandez unitate didaktikoari buruzko azalpenak ematera joan zen atzo Eusko Legebiltzarreko Hezkuntza Batzordera, eta EAJren babesa baino ez zuen lortu. Giza Eskubideen eta Bizikidetza idazkariak ez ezik, Maite Alonso Hezkuntza sailburuordeak, eta programan aholkulari gisa aritu diren Juan Pablo Fusik, Mari Carmen Garmendiak eta Mariano Ferrerrek ere eman zituzten azalpenak.

Herenegun unitateak sortu duen ika-mikari heldu zion Fernandezek hitza hartu orduko. «Polemikak erakusten du iraganak mina eta zatiketa eragiten duela. Lan asko geratzen zaigu aurretik». Egindako kritika gehienak baztertu zituen arren, programa «hobetzeko» borondate osoa agertu zuen. «Material guztia, bideoen lehen eszenatik azkenera arte, eta testuen lehen hitzetik azkenera arte, zabalik dago hobekuntzetara», gaineratu zuen. Kontsentsuak landu eta jarrerak hurbiltzeko prest agertu zen, beti ere «bi muga etiko» gainditzen ez badira: bata, «terrorismoaren eta indarkeriaren legitimazio eza», eta bestea, 60 urteetan giza eskubideen eta bizitzaren eskubidearen aurka egondako edozein «eraso larri» kontuan hartzea.

Horiek hala, Jaurlaritzak atzo itxi zuen epea eragileen ekarpenak jasotzeko —honezkero hamasei elkaterenak jaso ditu—, eta urtarrilera bitartean ariko da ekarpen horiek aztertzen. Behin betiko materiala urtarril amaierarako eduki nahi du prest, apirilerako zortzi ikastetxeetara eramateko programa piloto modura. «Ahalik eta adostasun handiena» lortzen saiatuko da.

Doktrinatzerik ez

Unitate didaktikoari egindako kritikei erantzun zien Fernandezek. Haren ustez, kritika horietako asko oinarririk gabeak eta «faltsuak» dira. Azaldu zuen helburua dela gazteek «iraganaren analisi kritikorako gaitasuna» izatea, eta haren bitartez ez dela «instrukziorik eta doktrinarik» eman nahi. Materialak «funtsezko helburu etikoa» dauka eta iraganean pairatutako indarkeriaren deslegiti- mazioaz «kontzientzia kritikoa» sustatu nahi du, haren hitzetan. «Material didaktikoa ahalegin serioa eta zintzoa da, azken bost hamarkadetako Euskadiren historia bigarren hezkuntzako eta batxilergoko bigarren mailako historia irakasgaira eramateko».

Fernandezek irmo baztertu zuen programak ETAren historiari «zilegitasuna» eman nahi dionik, eta argitu zuen euren asmoa ez dela «kontakizun bat ixtea», ikasleek iraganari buruzko gogoeta kritikoa egitea baizik. Azaldu zuen unitateak «sentsibilitate politiko guztiak» biltzeko borondatea duela, baina kontakizunari buruzko adostasuna lortzen ez den bitartean, ez dela posible izango guztiak «gustura» egotea.

Unitate didaktikoa osatzen lagundu duten adituek ere hitza hartu zuten. Landutako programa ez ezik, lan egiteko metodologia ere defendatu zuten, presio oro baztertuta. Garmendiak, Ferrerrek eta Fusik azpimarratu zuten «independentziaz» eta «askatasunez» egin dutela lan, eta ikuspuntu historiografiko batetik «zorrotza» dela edukia. Garmendiak azpimarratu zuen «pluraltasun handienarekin» lan egin dutela giza eskubideak oinarri hartuta eta saiatu direla «oreka» batera iristen. Kontakizun «ahalik eta zintzoena» egiten saiatu direla nabarmendu zuen, bestalde, Ferrerrek. Nahi izan dutela kontakizun hori «historikoa eta orekatua» izatea ikasleek iraganari buruzko gogoeta kritikoa egin dezaten eta gertatutakoaz jabetu daitezen. Argitu zuen, halaber, Jaurlaritzak ez duela haien lana «inolaz ere baldintzatu».

Fusiren arabera, berriz, unitateak ikuspuntu «historiografiko garbia» dauka eta «egiaren perspektiba» jasotzen du. ETAren indarkeriak Herenegun programan duen pisua ere defendatu zuen, PPk eta hainbat biktima elkartek egindako kritiken aurrean: «ETA orri guzti-guztietan ageri da, eta unitate hau existitzen bada izan da ETA existitu zelako, ETAk sortu zuelako gatazka».

EH Bilduk ekarpenik ez

Eusko Jaurlaritzako ordezkarien eta adituen azalpenak entzun eta gero hartu zuten hitza legebiltzar taldeek, eta, oposizio guztiak Herenegun programa kritikatu zuen, PSE-EEk barne. Hala, jeltzaleak bakarrik geratu ziren unitatearen defentsan. Kritika zorrotzenak EH Bildurenak eta PPrenak izan ziren. EH Bilduk progra- ma erretiratzeko eskatu zion Jaurlaritzari, gertatutakoaren «irakurketa politiko, ideologiko, subjektibo eta eztabaidagarri bat hedatzeko» tresna delako. Hori dela eta, EH Bilduk ez dizkio alegaziorik aurkeztuko egitasmoari, ekarpenekin programaren edukiak «legitimatzea» bilatzen dela iritzita. Julen Arzuagaren ustez, Euskal Herrian azken 50 urteotan jazotakoaz «akats objektiboak» biltzeaz gain, Herenegun ez da «egia» agertzeko tresna bat, «EAJren errelato partziala» ezartzeko tresna baizik.

Programa «sakonki» aldatzeko eskatu zuen PPko Borja Senperrek, «gabezia handiak» dituelako eta ETAk izan duen erantzukizuna «urtzen» duelako. Hori erakusten saiatu zen Senper, hainbat adibide jarrita. Besteak beste, «deigarritzat» jo zuen unitate didaktikoak ez jasotzea PPko eta PSEko kargudun politikoek urtetan pairatutako «jazarpena», ez azaltzea ETAren asmoa «erregimen totalitario» bat ezartzea zela, edota Lizarra-Garaziko akordioaren helburua zela abertzaleak ez zirenak «baztertzea».

Elkarrekin Podemosentzat eta PSErentzat, berriz, programa dagoen moduan ezin da ikasgeletara eraman, eta bi taldeek aldaketak egiteko eskatu zioten Jaurlaritzari. Elkarrekin Podemoseko Iñigo Martinezen iritziz, «erantzukizun falta izugarria» litzateke ikastetxeetan horrelako material didaktikoa egotea legebiltzarraren eta biktimen gehiengoa- ren babesik gabe. Izan ere, kritikatu zuen unitate didaktikoa nahasia dela gatazkaren inguruko analisian, eta, besteak beste, kanpoan uzten duela abertzaleak ez diren alderdien protagonismoa. Hala, programa hobetzeko «adostasun zabalagoa» bilatzea eskatu zuen, baina eztabaida publikotik at.

Sozialistentzat, bestalde, programak ez du «modu argian» laguntzen ETAren indarkeriaren deslegitimatzen. Horrela mintzatu zen Jose Antonio Pastor: «Gazteen kontzientzia kritikoa sendotu nahi badugu, argi esan behar dugu hemen hiltzeko erabakia hartu zuena ETA izan zela. Beste talde batzuk ere egon ziren, baina horrek ezin du estali ETAren historia».

Programaren defentsa egin zuen Iñigo Iturrate jeltzaleak, historia hurbilaren «errealitatea» kontatzen duelako eta baztertu zuen indarkeria justifikatzen duenik. Hainbat taldek egindako «neurriz kanpoko kritikak» alboratu zituen, gainera.]]>
<![CDATA[EAJ bakarrik geratu da 'Herenegun' unitate didaktikoaren defentsan]]> https://www.berria.eus/albisteak/159406/eaj_bakarrik_geratu_da_039herenegun039_unitate_didaktikoaren_defentsan.htm Fri, 16 Nov 2018 10:15:56 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/159406/eaj_bakarrik_geratu_da_039herenegun039_unitate_didaktikoaren_defentsan.htm <![CDATA[Oroimen osorako urratsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1966/010/001/2018-11-11/oroimen_osorako_urratsak.htm Sun, 11 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1966/010/001/2018-11-11/oroimen_osorako_urratsak.htm
Memoriaren Eguneko ekitaldi nagusia Eusko Jaurlaritzak antolatu zuen, eguerdian, Donostiako Miramar jauregian. Jaurlaritzak askotariko biktimei ahotsa eman zien ekitaldian, lehen aldiz. Bertan izan ziren ETAren, GALen eta Guardia Zibilaren bost biktima: Naiara Zamarreño, Manuel Zamarreñoren alaba; Ainara Olaziregi, Eugenio Olaziregiren alaba; eta Sandra Carrasco, Isaias Carrascoren alaba (hirurak ETAk hildakoak); Maider Garcia, GALek hildako Juan Carlos Garcia Goenaren alaba; eta Jaione Sansebastian, Guardia Zibilak hildako Alfredo San Sebastianen alaba.

Guztiek azaldu zuten urteetan «bakarrik» eta «ahaztuta» sentitu direla, eta bat egin zuten elkarbizitza eraikitzeko funtsezkoa dela indarkeria ororen biktimak aitortzea. Saminetik mintzatu ziren, eta aitortu indarkeriak irekitako zauria sendatu ezinda dutela, baina ezinbestekoa dutela aitortza aurrera egiteko. Besteak beste, Zamarreñok azaldu zuen bere familiak pairatu duen samina handia izan dela, eta gizarteak oraindik baduela «zer egin» biktimei babesa agertzeko. Bizitakoa «gogorra» izan dela aitortuta ere, Carrascok esan zuen «bestearen tokian» jartzeko ordua dela. Bestalde, Garciak azpimarratu zuen GALen biktimei «aitortza publikoa» falta zaiela.

Biktimen lekukotzak entzun ostean hartu zuen hitza Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak. Haren esanetan, biktimen bizipen horietatik «irakaspen» bat atera daiteke gizartearentzat: «Gertatu zena bidegabea eta justifikaezina izan zen».

Euskal gizarteak eta erakundeek azken 60 urteetan biktimekin izan duten jarreran «argi-ilunak» izan direla nabarmendu zuen lehendakariak. Itzalen artean, aipatu zuen «berandu» erreakzionatu zutela biktimen sufrimenduaren aurrean eta ez zietela babes nahikorik adierazi; bereziki, 1970eko eta 1980ko hamarkadetan. Bestalde, gogoratu zuen egoera hori aldatuz joan dela, eta 2000ko hamarkadatik aurrera babes instituzionala iritsi zela.

Urkulluren ustez, Memoriaren Eguna «autokritika» egiteko eguna da, eta, horretarako, hiru printzipio etiko behar dira: biktimak elkarren artean ez berdintzea, indarkeriari zilegitasunik ez aitortzea eta biktimarik ez baztertzea.

Jaurlaritzaren ekitaldia baino lehen, biktimak omendu zituen Eusko Legebiltzarrak. Urtero legez, parlamentuko gehiengo zabal baten aitortza eta babesa jaso zuten biktimek; EAJko, EH Bilduko, Elkarrekin Podemoseko eta PSEko legebiltzarkideak ez ezik, Urkullu lehendakariak, Jaurlaritzako sailburuek, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak eta Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak ere parte hartu zuten omenaldian. Ekitaldi xumea izan zen: piztutako su ontziaren inguruan eta lore eskaintza batekin oroitu zituzten biktima guztiak, isiltasunean.

Ekitaldian, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidenteak bere egin zuen Gogora Institutuak atzoko egunerako prestatutako adierazpena, eta haren pasarte batzuk irakurri zituen. Besteak beste, Tejeriak biktimekiko elkartasuna eta pertsona guztien «duintasunaren, bizitzeko eskubidearen eta giza eskubideen balio gorenarekiko» konpromisoa aldarrikatu zituen.

PPkoak, bere kabuz

2010ean, Eusko Legebiltzarrak atzoko eguna aukeratu zuen biktimak omentzeko, hain justu, euskal gatazkan ez alde bateko eta ez besteko biktimarik egon ez den eguna delako. Ordutik, ez da inoiz erabateko kontsentsurik egon biktima guztiei gorazarre egiteko, batez ere PPk ETArenak ez diren gainerako biktimak gogoratzea alboratu duelako. Atzo ere PPk adostasunetik kanpo utzi zuen bere burua, eta ekitaldi propioa antolatu zuen Irunen (Gipuzkoa), soilik ETAk eragindako biktimei omenaldia egiteko.

ETAren biktimen memoriaren «esanahi politiko sakona» aldarrikatu zuen PPk ekitaldian. Alfonso Alonso EAEko PPko presidenteak ETAren ekintzak «zuritu» nahi dituztenak kritikatu zituen, eta ETAren biktimentzat «berariazko tokia» eskatu zuen.

PPren ekitaldiaz harago, biktimak oroitzeko ekitaldi ugari egin ziren egun osoan. Oroimen osoa eraikitzeko urrats txikiak. EAEko hiru hiriburuetako udalek antolatu zituzten omenaldiak, eta baita beste udalerri askotakoek ere. Hiru foru aldundiek eta Batzar Nagusiek ere gogoan izan zituzten indarkeriaren biktimak, lore eskaintzekin eta minutu bateko isiluneekin.

Erakunde gehienetan, baina, ez zen ekitaldi bateraturik egin, nahiz eta salbuespenak egon ziren. Donostiako Udaleko ekitaldian, esaterako, talde guztiek hartu zuten parte, PPk barne. Batasun horren «balioa» azpimarratu zuen Eneko Goia alkateak.]]>
<![CDATA[Eusko Legebiltzarrak biktimak gogoratu ditu Memoriaren Egunean]]> https://www.berria.eus/albisteak/159144/eusko_legebiltzarrak_biktimak_gogoratu_ditu_memoriaren_egunean.htm Sat, 10 Nov 2018 07:39:09 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/159144/eusko_legebiltzarrak_biktimak_gogoratu_ditu_memoriaren_egunean.htm

EH Bilduko hainbat legebiltzarkide gerturatu dira Etxeraten bilkurara eta lore zuriak eman dizkiete pankartan dauden kideei. @berria pic.twitter.com/XPfJLqEYf4 - Edurne Begiristain (@ebegiristain) 2018(e)ko azaroaren 10(a) Eusko Jaurlaritzak Donostiako Miramar jauregian egin du Memoriaren Eguneko bere ekitaldi nagusia.]]> <![CDATA[Herria nola irudikatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/004/001/2018-11-02/herria_nola_irudikatu.htm Fri, 02 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1932/004/001/2018-11-02/herria_nola_irudikatu.htm
Nazio ikurrei buruzko eztabaida sustatzea ezinbestekoa dela iritzita, Biltzarre eta ENA elkarteek Nazio Ikurren I. Biltzarra antolatu zuten joan den larunbaterako, Bilbon. Erabakitzeko eskubideari eta burujabetzari buruzko eztabaida mahai gainean egonda, nazio ikurrei buruz eztabaidatzeko «garai politiko ezin egokiagoa» dela adierazi dio BERRIAri Patxi Alaña Biltzarreko kideak. Alañak ikurrei buruzko eztabaida gizarteratzeko eskatu du: «Burujabetza prozesuari indarra eman nahi badiogu, denok inplikatu beharko dugu gai honetan».

Ikurrek herria egituratzen laguntzen dute, baina Euskal Herriaren kasuan bi «arazo handi» ikusten dituzte eztabaidaren sustatzaileek. Batetik, mendebaldeko eta ekialdeko sinbologiaren arteko «talka» dagoela, eta, bestetik, egoera politiko berri honetan ikur guztiak bateratu, eguneratu eta aldatu behar ote diren erabaki behar dela. «Aurrera egiten lagunduko diguten ikurrak bultzatu behar ditugu. Zerbait egiteko garaia heldu da», diote.

Bilboko biltzarrean zortzi ikur aztertu zituzten: nazioaren izena, armarria, bandera, ereserkia, nazio eguna, leloak, egutegia eta nortasun agiria. Eztabaida irekita, herritarrei aukera eman nahi diete orain euren ekarpenak egiteko. Horretarako, ikur bakoitzari buruzko foro bat zabalduko dute www.biltzarre.eus atarian, eta otsailera bitartean ekarpenak egiteko parada egongo da bertan. Irizpideak finkatuta, ikurrak berritzeko proposamenak egin ahal izango dira 2019ko martxotik aurrera, eta horiek aztertuko dituzte urriaren 26an, Iruñean egingo duten bigarren biltzarrean. Bertan aukeratutako ikur berriak bozkatu ondoren, 2020ko ekainean argitaratuko dituzte ondorioak.

NAZIOAREN IZENA

Nazioa izendatzeko hitzaren inguruan eztabaida zabala dago azken urteotan, ikuspegi estrategiko oso desberdinekin. «Eztabaida handia dago Euskal Herria arlo kultural-linguistikorako eta Euskadi edo Nafarroa arlo instituzional-politikorako erabili behar ote diren», azaldu du Alañak.

Larunbateko biltzarrean kezka hori azaleratu zen. Batzuk Nabarra edo Nafarroa erabiltzearen alde azaldu ziren, «izan dugun estatua izan delako eta hutsetik hasi beharrean hori berreskuratzea burujabetasuna lortzeko bide laburragoa izan daitekeelako». Beste batzuk, aldiz, Euskal Herria erabiltzearen alde agertu ziren, bost mendeko historia duelako eta «euskararekin, kulturarekin eta herriarekin hobeto lotzen delako». Alañak jakinarazi duenez, Euskadi hitza erabiltzea baztertu zuten gehienek, termino «nahasgarria» bilakatzen ari delako, eta lurralde osoarekin baino gehiago autonomia erkidego batekin lotzen delako.

BANDERA

Ikurrina ala Nafarroako bandera? Azken urteotan eztabaida zabala dago euskal estatua irudikatzeko bandera egokienari buruz. Bi iritzi nagusi dira. Batetik, Nafarroako bandera hobesten dutenak daude, hainbat arrazoirengatik: garai bateko erreinutik estatua berreskuratzeko bidea «erraztuko» lukeelako, Amaiurren edo Noainen independentziaren alde borrokatu zirenen ikurra izan zelako, eta nafar guztiek bat egiteko —ekialdekoak barne— ikurrik aproposena delako. Bestetik, ikurrinaren aldekoak daude, herriaren alde «bizitza eman dutenen» ordezkari egokiena delakoan. Badira, hala ere, hirugarren bide baten aldekoak eta bandera biak uztartzea defendatzen dutenak.

Biltzarreko ordezkariak uste du banderari buruzko eztabaidak «bete-betean» eragiten diola burujabetasunari. Kataluniako esteladari erreparatu dio eredua bilatzeko: «Katalanek izar bat jarri zioten euren banderari, eta estelada sortu, burujabetasunaren bila doan herri bat direla adierazteko. Guk ere hemen antzeko zerbait egin beharko genuke benetan burujabe izan nahi badugu». Bide horretan, Euskal Herriak independentzia nahi duela irudikatzeko ikur berri bat sortzea proposatu dute biltzarrean. Nolakoa izan behar duen, ordea, ez dute adostu.

ERESERKIA

Gainerako ikurretan bezala, ereserkiari buruzko eztabaidan ere ez dago adostasunik. Egun bi ereserki ofizial daude, bata EAEn (Gora eta Gora) eta bestea Nafarroa Garaian (Gorteetako Ereserkia). Zein aukeratu, ordea, herri burujabe baterako? Galdera horri erantzuten saiatu dira batzarrean, baina ez dute lortu proposamen bateraturik. Ereserki ofizialak ez ezik, bestelako kantak ere proposatu dituzte funtzio hori betetzeko: Gernikako Arbola, Eusko Gudariak, Agur jaun-andreak eta Txoria txori.

ARMARRIA

Zazpiak bat armarriak herrialdeen batasuna adierazten du, eta adostasun handiena duen ikurra da. Hala ere, armarriari buruzko eztabaida zabaltzea beharrezkoa dela uste dute Biltzarrek eta ENAk, argitzeko, besteak beste, ea egokia litzatekeen Nafarroako armarriari toki handiagoa ematea edo diasporari lekua egitea.

Larunbateko bileran parte hartu zutenek ia aho batez babestu zuten Zazpiak bat armarriaren egungo eredua, baina kritika batzuk ere entzun ziren: adibidez, Espainiako armarrian Nafarroa azken lekuan badago ere, berorren espazioaren %25 betetzen duela, eta, aldiz, Zazpiak bat-en bosgarren lekuan dagoela, espazio txikiagoan. Nafarroakoari «zentralitate handiagoa» ematea eta diaspora eta itsasoa armarrira gehitzeko proposamen bat ere egin zuten batzarrean.

NAZIO EGUNA

Burujabetzarako bidean «lagungarri» izan ohi da aberri edo nazioaren eguna ospatzea, eta hori noiz eta nola egiten den, horrek badu bere garrantzia, Alañak azpimarratu duenez. Euskal Herrian, baina, ez dago ospakizun bateraturik: Aberri Eguna ospatzen dute alderdi abertzaleek, nork bere aldetik; bere garaian, Askatasunaren Eguna ere antolatu izan zuten Orreaga taldeak eta Herri Batasunak; Euskal Herria Eguna egin izan du Bai Euskal Herriari mugimenduak, eta Independentista Sareak Independentzia Eguna ospatzen du, egun eta toki ezberdinetan. «Hori ez da beste inon gertatzen», kexu da Alaña. Uste du Euskal Herriak aberri edo nazioaren egun «indartsu bat» behar duela eta ezinbestekoa dela «estrategia bateratu bat» adostea.

Bilboko biltzarrean Kataluniako Diada jarri zuten eredu gisa. Alañak ere egun horren garrantzia azpimarratu du, erreferentziatzat hartuta: «ANC eta Omnium elkarteen lanari esker eta azken urteotan egun horrek bildutako jendetzari esker, Kataluniako burujabetza prozesua geldiezina bilakatzen ari da». Eredu horri jarraikiz, beharrezkoa ikusten du Euskal Herrian ere herri mugimenduak hartzea nazio egutegia lantzeko ardura.

LELOA

Euskal Herriaren historian mugarri izan dira hainbat eslogan. Hiru dira, nagusiki, ezagunenak. Batetik, Euzkotarren aberria Euzkadi da , Sabin Aranak sortua, foralismoarekin hautsi eta proiektu nazional propioaren alde egindako borroka laburbiltzen duena. Bestetik, Gora Euskadi askatuta, Errepublika garaian gudarien borroketan erabilitako leloa, eta gaur egun arte erabili dena. Azkenik, Jose Miguel Beñaran Argala ETAko buruzagi zenak sortutakoa, burujabetzaren alde ahalik eta jende gehienaren partaidetza eskatzeko: Denok eman behar dugu zerbait, gutxi batzuek dena eman behar izan ez dezaten.

Era berean, badira bestelako lelo batzuk hizkuntzarekin zerikusia dutenak eta kontzientziazio nazionala eta linguistikoa sortzeko lagungarriak izan direnak. Nazio ikurren biltzarrean aipatu zituzten horietako batzuk: Hizkuntza bat ez da galtzen ez dakitenek ikasten ez dutelako, dakitenek hitz egiten ez dutelako baizik (Joxan Artze), Herria da gorputza, hizkuntza, bihotza (Xalbador), Jaungoikoa eta Lagizarra (Sabin Arana)...

«Gaur egun, ordea, beharrezkoa al da lelo indartsu bat askapen bidean lagungarri izango dena?». Galdera hori mahai gainean jarri dute Biltzarrek eta ENAk, eta hausnartzeko gonbita egin diete herritarrei. «Ongi legoke oraingo egoera definitu eta iparra zehaztuko lukeen lelo berri bar sortuko bagenu», dio Alañak.

EGUTEGIA

Euskal Herriko egutegietan gorriz markatuta agertzen diren hainbat data Espainiako eta Frantziako estatuek «inposatutakoak» direla diote hainbat eragilek, eta egutegi propioa lantzeko beharra aldarrikatzen dute. Udalbiltzak, esaterako, Nazio Identitate Batzordean lau jaiegun alternatibo proposatu zituen 2003an: martxoak 3, Gasteizen 1976an eraildako langileengatik; martxoak 8, Emakumeen Nazioarteko Egunagatik; ekainak 24, euskal mitologian udako solstizioak duen garrantziagatik; eta abenduak 3, Euskararen eta Nafarroaren estatu burujabearen egunagatik. Abenduaren 3a ofizializatzeko saiakerak egin izan dira Eusko Legebiltzarrean, baina ez da adostasunik lortu. Egutegi propioaren aldeko borrokari eustea proposatu dute Biltzarrek eta ENAk, eta begi onez jaso dute ideia bileran bildutakoek. Ezinbestekotzat jo dute elkarteen eta sindikatuen esku uztea Udalbiltzaren egutegia bultzatzeko ardura.

NORTASUN AGIRIA

Euskal Herrian ekinbide bat baino gehiago egon da nortasun agiri propioa izateko: 1936an, Eusko Jaurlaritzak atera zuen Euzko Izat Agiria; 1983an, Muga txartela Euzkotarrak taldeak; 1989an, Pasaportea KASek; 1990ean Euskal Herritartasun Agiria KASek; 1997an, Euskal Nortasun Agiria ENAk; 2001ean, EHNA Euskal Herriko Naziotasun Agiria Bai Euskal Herriari mugimenduak, eta, urte berean, ENAren agiria EAJk.

Horretan ere, nortasun agiri propiorako proiektu «bakar eta indartsu» bat adostea beharrezkotzat jo dute Biltzarrek eta ENAk.]]>
<![CDATA[Benetakoa da kezka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/006/001/2018-10-27/benetakoa_da_kezka.htm Sat, 27 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1960/006/001/2018-10-27/benetakoa_da_kezka.htm
Eskuinaren eskuinera daudenak ei dira Vox alderdikoak. Horietako asko PPko kide ohiak, Mariano Rajoyren gobernuarekin sumindutakoak, alderdiaren norabidearekin gustura ez eta alde egin zutenak, eskuinerago jotzeko. Eskuin muturrera. 2014an sortu zen Vox, Europako hauteskundeen atarian, Alejo Vidal Quadrasen gidaritzapean, eta Santiago Abascal eta Jose Antonio Ortega Lara bidaide zituela. Haren programaren ideia nagusiak, honakoak: nazio espainiarraren batasun zatiezinaren defentsa; gobernu bakarra, subiranotasun nazionala gordeko duen parlamentu bakarra, Auzitegi Goren bakarra eta autonomien estatua desegitea.

Programa horrekin aurkeztu zen Vox aurreneko aldiz 2014ko Europako hauteskundeetara, baina ez zuen ordezkaritzarik lortu. 246.600 boto inguru erdietsi zituen Espainian (%1,57), eta horietatik 7.596 Euskal Herrian. 2016an, Espainiako Gorteetarako bozetan, 47.182 boto lortu zituen (%0,2), eta 774 boz baino ez EAEn (%0,07) urte berean egin ziren Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan. Datorren urteko Europako hauteskundeei begira, berriz, inkestek gorakada handia aurreikusten diote Vox alderdiari, hiru eserlekurekin. Analistak, baina, ez datoz bat pronostikoetan: Espainian eskuin muturraren gorakada geldiezina dela diote batzuek, eta fenomeno horri duen baino garrantzi handiagoa ematen ari zaiola beste batzuek. Nolanahi ere, BERRIAk kontsultatu dituen adituak bat datoz: kontuan hartzeko fenomenoa da, baita Euskal Herrian ere.

Garrantzi kualitatiboa

Miriam Urtaran EHUko Zientzia Politikako kide eta ikerlariak ez du zalantzarik: «Europan sendotzen ari den eskuin muturreko alderdi politiko ultranazionalista, xenofobo eta populisten familia berriaren barruan dago Vox». Alderdiaren hauteskunde programa aztertu du Uretak, eta argi du Abascalen alderdiak bat egiten duela ultraeskuineko ideologiarekin. Eta ohartarazi du: «Bertan geratzeko etorri dira».

Espainiaren batasunaren alde zabaltzen duen mezua da horren adibide. «Nazio bakar baten aitortza aldarrikatzen du, eta, beraz, Espainiako estatuan dauden beste nazio eta identitate batzuen ukazioa». Europako eskuin muturreko alderdien ideologiarekin bat egiten du ukazio horrek, haren ustez: «Estatu-nazioen ikuspegi mugatu batekin bat egiten ez duten adierazpenak debekatzeko, legez kanporatzeko eta kriminalizatzeko eskatzen dute ultraeskuineko taldeek, eta gauza bera egin nahi du Voxek espainiarra ez den nazioen aldarrikapenekin».

Kezkatzeko arrazoiak badaudela uste dute, halaber, Felix Arrieta Deustuko unibertsitateko Zientzia Politikoko doktoreak eta Xabier Aierdi EHUko irakasle eta soziologoak. Biek ala biek diote Voxek garrantzi handia izango duela Espainiako eskuinaren hegemonia eskuratzeko lehian. Arrietaren iritziz, eskuinaren barruan «eztabaida lerroak» baldintzatuko ditu Abascalen alderdiak, PPren eta Ciudadanosen norabide politikoa finkatzeraino. Hartara, «tentsioa» aurreikusten du eskuineko alderdien artean: «Kuantitatiboki ez da fenomeno esanguratsua izango, baina bai kualitatiboki, eskuinari interesatzen zaizkion hainbat gai eztabaida publikoaren erdian jartzeko ausardia izan baitu Voxek».

Aierdiren aburuz, ordea, kuantitatiboki ere kezkatzeko modukoa izan daiteke Voxen moduko alderdi ultraeskuineko bat zabaltzea. Europan hedatzen ari den ideologia xenofoboaren barruan kokatu du Abascalen alderdia, eta gogoratu du Europako hauteskundeetan botoen herenak lortzea dutela xede. «Ezin dugu txantxetan hartu; adi egon behar dugu joera honekin, eta gaiari merezi duen garrantzia eman».

Arrietak zalantzan jarri du ultraeskuinak betidanik defendatu dituen ideiak berpiztu direnik. Uste du ideologia hori beti egon dela Espainian, baina orain arte ez dela azaleratu PPk gaitasuna izan duelako bere baitan biltzeko eskuinaren barruko sentsibilitate guztiak, baita frankistenak ere. Orain Voxek bereganatu ditu ustez PPren barruan ezkutatuta zeuden eskuin muturreko horiek. Kezkagarria da berez fenomenoa, baina are gehiago hainbat komunikabide alderdi horren mezua zabaldu eta «legitimatzen» hastea, haren iritziz.

Voxen diskurtsoa «oso arriskutsua» da. Horretan bat datoz hiru adituak. Argi mintzo da Ureta: «Menperatzearen ideia elikatzen du, arraza, klase, genero eta naziotasun irizpideen araberako sailkapena egiten baitu». Haren ustez, gizartearen sektore «ahulenen» botoak eskuratzeko «proposamen antidemokratikoen amua» erabiltzen du alderdiak. «Alarma guztiak» pizteko arrazoiak badirela dio.

Sektore baten babesa

EHUko ikerlariak azaldu duenez, Voxek Vistalegren egindako ekitaldia «gerra diskurtso» bat zabaltzeko baliatu zuen, eta, horretarako, «ongi antolatutako lau estrategia» taularatu zituen. Lehen estrategia izan zen gizartea bera bi bloke homogeneotan banatzea, Espainiaren batasunaren aldeko «heroien» eta «traidoreen» arteko zatiketa eginez; bigarrena, Espainiaren «etsaiak» identifikatzea eta kalte guztien errudun egitea, jomugan jarrita ezkerreko sektore guztia, PP eta Ciudadanos; hirugarren estrategia «biktimizazioaren» diskurtsoa bultzatzea izan zen, Voxen jarraitzaileak etsai horien biktimatzat hartuta; eta, azkenik, «errebantxaren» ideia astintzea, herritarrak ustezko etsai horien aurka altxatzera deituz.

Santiago Abascalen lidergoa ere nabarmendu du Uretak. Izaera pertsonalista eta jendearen etsipena bideratzeko gaitasuna duten karisma handiko liderrek gidatzen dituzte eskuin muturreko alderdiak, eta profil horretakoa da Abascal, haren ustez. «Komunikazio politikoan moldatzeko trebetasuna du; sare sozialei etekin politikoa atera die, eta hautesleak mobilizatzeko diskurtso bat eraiki du».

Fenomeno horren atzean zer dagoen ulertzeko gakoak ere eman dituzte adituek. Muturreko ideologiaren goraldia elikatzen duten faktoreak askotarikoak direla gogoratu du Aierdik, baina, bereziki, egungo gizarte modernoetan krisiak jotako sektore batengan jarri du fokua. «Baztertuta sentitzen den sektore horrek bere kalte guztien erruduna bilatzen du, eta proposamen xenofoboak egiten dizkion horretan topatzen du babesa». Voxek funtzio hori betetzen du mezu argiekin eta errazekin, politikoki egokia den horretatik harago doan diskurtso batekin, eta herritarren sentimenduei eta beldur oinarrizkoenei helduta.«Vox atsekabetuen sentimenduak erabiltzen ari da bere mezua gorpuzteko, eta Abascal langile kaltetu horien ordezkari bilakatu da».

Antzeko analisia egin du Uretak ere. Azaldu duenez, krisi ekonomikoetan ohikoa izaten da gizartearen sektore batek etorkinak «mehatxutzat» jotzea, eta Voxek herritar horien botoak erakarri nahi ditu etorkinen aurkako mezu gogorra erabilita. Ongi neurtutako estrategia bat daukala uste du ikerlariak: kanpaina handiena Madrilgo auzo txiroenetan ari da egiten, mitinak antolatzen, eta auzo aldarrikapenekin bat egiten. «Langileen babesa eskuratu ohi duen ezkerrari botoak kentzeko bidea da hori».

Europako bozetan, zer?

Datorren urteko maiatzean ospatuko diren Europako hauteskundeetan jarriak ditu indar guztiak Voxek. Boz horiek izango dira, izatekotan, Espainiako eskuin muturraren benetako babesa neurtzeko lehen aukera garrantzitsua. Adituak, baina, ez dira ausartzen aurreikuspen fidagarri bat egitera. Uretak uste du Voxek «ezustea» eman dezakeela eta ordezkaritza lortu, 2014an Podemosekin gertatu zen bezala.

Arrieta, ordea, ziur da Voxek ez duela izango bozetan ordezkaritza eskuratzeko adinako babesik. «Espainian, ultraeskuinak ez du ibilbide handirik alderdi independente gisa, PPk eta Ciudadanosek betetzen baitute espazio hori». Ordezkaritzarik ez, baina kanpainaren eztabaida baldintzatuko duela uste du.

Voxen diskurtsoak Euskal Herrian ere izan dezake bazka. «Euskal Herria ez da irla bat, eta gure eztabaida politikoa Espainiakoak baldintzatuta dago neurri batean», ohartarazi du Arrietak. Ideia horrekin bat dator Aierdi, eta, horregatik, ezinbesteko deritzo ezkerreko alderdiek elkarrekin lan egiteari eskuin muturreko ideologia gurean ez zabaltzeko. «Ezkerrak inteligentziaz jokatu behar du, eta gizarteari proposamen proaktiboak eskaini behar dizkio».]]>
<![CDATA[Espetxe politika nola aldatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-10-26/espetxe_politika_nola_aldatu.htm Fri, 26 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-10-26/espetxe_politika_nola_aldatu.htm Biktimak eta espetxe politika: esperientziak eta etorkizuneko erronkak lelopean, atzo eta gaur ari dira egiten jardunaldiak, Gasteizen.

Gizarteratze politikak, euskal presoen gradu aldaketak eta espetxe onurak hizpide izan zituzten atzo arratsaldeko mahai inguruan. Adela Asua EHUko Zigor Zuzenbideko katedraduna, Julian Rios abokatu eta irakaslea eta Jose Luis de Castro Espaniako Auzitegi Nazionaleko Zaintza Espaitegiko epailea gonbidatu zituzten gaiaz solastatzeko —De Castrok ezin izan zuen han egon, eta bideo batean grabatu zuen bere ekarpena—.

Asua eta Rios bat etorri dira bi ideiatan: batetik, presoen hainbat oinarrizko eskubide urratzen dituela egungo espetxe politikak, eta, bestetik, euskal presoei ezin zaiela exijitu autokritika egitea gradu aldaketak eta espetxe onurak lortu ahal izateko.

Etorkizun «hobea» eraiki nahi bada eta indarkeriazko aroari «amaiera duina» eman nahi bazaio, gizarteratze politika egokiak martxan jarri behar dira kartzelatik irteten diren pertsonentzat, Asuak nabarmendu duenez: «Eskubidea dute gizarteratzeko, giza duintasunagatik». Haren esanetan, presoen espetxe zigorrak mugatu behar dira, eta estatuak baliabideak eskaini behar ditu askatasuna berreskura dezaten.

Bidean oztopoak

Alabaina, gizarteratzeko bidea egin nahi duten preso askok oztopoak topatzen dituztela salatu du Asuak, eta aipatu zuen horietako bat dela eragindako saminaren aitorpena egitea. Gogoratu du legean ez dagoela jasota baldintza moduan, eta, beraz, presoari hori exijitzen zaionean «trabak» jartzen ari zaizkiola gizarteratzean. Legearekin ez du bat egiten eskaerak, justiziaren esparrutik at dagoen eremu bat da, eta hori ezin da baldintza gisa jarri preso bati espetxe onurak emateko, Asuaren ustez.

Biktimari eginiko kaltea konpontzen duen «justizia lehenaratzailearen» esparruan kokatu du Asuak autokritika hori. Ohiko justiziarekiko «modu paraleloan» doan justizia da hori, «zauriak sendatzeko baliagarria» izan daitekeena, baina ez duena lekurik zigor zuzenbidean, ohartarazi duenez.

Bestalde, Riosek euskal presoen aurka ezartzen den «mendeku» politika salatu du, bakartzea, sakabanaketa, gaixorik dauden presoak espetxean mantentzea eta gradu aldaketen ukazioa adibide modura jarrita. Azken horri helduta, gogoratu du euskal preso gehienak lehen graduan daudela, erregimen itxi batean, salbuespeneko neurri gisa, eta horrek espetxe legedia garatzea eragozten diela. «Erregimen itxi batean egunero 20-21 ordu egoteak eromena eragin dezake». ETA deseginda, preso gehienak lehen graduan mantentzeko arrazoirik ez dagoela ohartarazi du.

Bakea eraikitzeko modu bakarra da «legea zorrotz» aplikatzea, Riosek azpimarratu duenez. Besteak beste, ezinbestekotzat jo du urrunketa amaitzea «giza loturak sendotzeko», eta indarkeria alboratu duten presoei gradu aldaketa eta baimenak ahalbidetzea. Gainera, presoek ez ezik, estatuak ere eragindako samina onartu beharko luke bizikidetza bermatzeko, haren ustez.

Oso bestelako ikuspuntua eman du De Castro epaileak. Adierazi du ETAren desegiteak ez duela berez esan nahi presoek hautsi egin dutenik erakunde armatuaren helburuekin, ez eta haien «arrisku» maila desagertu denik ere. Nolanahi ere, gogoratu du espetxe bakoitzeko Tratamendu Batzordearen esku dagoela preso bakoitzaren gradu aldaketa eskaerak aztertzea, eta kasu bakoitza banan-banan aztertuta hartzen dituztela erabakirik «egokienak». Presoek onurak lortzeko, gainera, delituzko erakundearekiko harremanak etetea eta indarkeriari uko egitea ezinbesteko baldintzak direla esan du.

Etxerat elkarteko ordezkaritza bat egon zen atzo Fernando Buesa fundazioaren jardunaldietan, entzule modura. Patricia Velez eta Gorka Garcia Sertucha kideak han izan ziren. Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko koordinatzaileak, berriz, sare sozialen bidez balioa eman dio Etxerat-en pausoari, eta «elkarbizitza eraikitzeko» neurritzat jo du.]]>
<![CDATA[Zigor metaketaz azken hitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2018-10-23/zigor_metaketaz_azken_hitza.htm Tue, 23 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2018-10-23/zigor_metaketaz_azken_hitza.htm
Estrasburgoko auzitegiak gaur ebatziko duenak garrantzi handia izan dezake hainbat euskal presoren askatasunean. Epaia presoen tesien aldekoa bada, batzuk berehala aterako dira kalera, eta beste askoren espetxealdia murriztuko da, Frantzian betetako zigorraldia Espainian bete beharrekoei kenduta, kaleratze eguna aurreratuko zaielako. Lau kasu ditu mahai gainean Giza Eskubideen auzitegiak —Santiago Arrospide Sarasola, Kepa Pikabea, Alberto Plazaola eta Francisco Mujika Garmendiarenak— baina, lau kasu horien egoera berean dauden preso guztiei eragingo die epaiak, haien aldekoa bada. Horren ondorioz, hamalau preso atera daitezke giltzapetik. Gainera, 40 presoren kasuak daude auzitegietan, eta, aldeko epaia bada, haien zigorrak murriztuko lirateke, eta, beraz, azkartu haien kaleratzea.

Auziaren muinean Europako Batzordearen 2008/675 zuzentaraua dago. Europak 2008an onartu zuen esparru arau horren arabera, herritar batek herrialde batean espetxe zigor bat bete badu, urte horiek kendu behar zaizkio antzeko delitu batengatik beste herrialde batean jarritako zigorrari. Euskal presoen kasuan, Frantzian betetako kartzela urteak gutxitu beharko litzaizkieke ondoren Espainian ezarritako zigorrei. Horrek hainbat urte murriztuko lituzke espetxealdiak.

Europak hartutako esparru erabakiak derrigorrez bete beharrekoak dira Europako Batasuna osatzen duten estatu guztientzat. Kasu honetan, ezarritako irizpidea betetzeko epea ezarri zuen: 2010eko abuztuaren 15a. Ordurako, estatu bakoitzak bere legean txertatu behar zuen araua.

Espainiak, ordea, ez zuen txertatu 2014ra arte; epemuga igaro eta sei urtera. Hainbat baldintza eta murrizketarekin egin zuen euskal presoen kasuan, praktikan, aukera hori baliatzea ukatuta. PPk egindako moldaketa batzuen ondorioz onartutako arauak zehazten zuen onura ez zitzaiela ezarriko 2010eko abuztuaren 15a baino lehen zigorra jaso zutenei. Hau da, Europako arauak legean jasoa behar zuen eguna baino lehen zigortutakoak onuretatik kanpo geldituko zirela jaso zuen Espainiak legean. Horrek esan nahi zuen euskal preso gehienei ukatu zietela zigorrak batzeko aukera.

Frantzian egindako zigorra Espainian bete behar zutenetik kentzeko eskatu zuten zenbait presok helegitea aurkeztu zuten orduan, eta auziak bide malkartsua hasi zuen. Espainiako Auzitegi Nazionalak, Gorenak eta Konstituzionalak atzera bota zituzten helegiteok, baina ez aho batez, eta polemikoak izan ziren epaile progresisten eta kontserbadoreen arteko desadostasunak.

Auzitegi Nazionaleko epaileak ez ziren ados jarri presoen eskaeren harira hartu beharreko ildoari buruz, eta sekzio bakoitzaren esku utzi zuten erabakia. 2015eko martxoan erabaki zuen Grande-Marlaska epaileak osoko bilkurara deitzea, epaile batzuek arauaren aplikazioaren inguruan zituzten zalantzak argitze aldera, beren kabuz Europako Justizia Auzitegira jotzeko asmoa agertu zutenean. Aukera hori blokeatzeko mugimendu gisa hartu zuten Grande-Marlaskaren erabakia zazpi magistratu progresistek, galdera egin edo ez osoko bilkuran erabakitzearen aurka bozkatuta. Azkenean, Auzitegi Nazionalak ez zuen jo Luxenborgora.

Hilabete lehenago, eztabaida bera izan zuten Goreneko Zigor Salan, eta orduan ere Europara jotzearen aurka azaldu ziren, ozta-ozta: bederatzi kontra, sei alde. Magistratu horien boto partikularretan jaso zenez, Espainiaren lege egokitzapena Europako irizpidearen aurkakoa zen, eta ezinezko egiten zuen zuzentarauak agintzen zuena gauzatzea. Ohartarazi zuten irizpide hori gailenduta, Parot doktrinarekin gertaturikoa berriz gerta zitekeela.

Auziaren muina

Ikusi beharko da Estrasburgoren epaiak noraino heltzen dion auziaren muinari, horrek eragina izango duelako zigorra murriztuko zaien presoen kopuruan. Presoen aldeko tesia babestu eta Espainiak 2014an onartutako legearen aurkako «kritika sakona» egitea espero dute presoen abokatuek. Kasu horretan, Europak kargu hartuko lioke Espainiari bere legean euskal presoei baldintzak eta murrizketak ezarri zizkielako. Horretan sartzen bada «bere garrantzia» izango lukeela dio Urbinak, preso gehiagori eragingo bailieke epaiak.

Europak gaur Espainia zigortzen badu, logikoena litzateke auzitegiek erabakia zuzenean betetzea. Hala ere, Espainiako Gobernuak aukera du erabakiari helegitea aurkezteko, gaurtik hasita hiru hilabeteko epean, eta horrek atzeratuko luke presoen kaleratzea. Helegiterik aurkezten ez badu ere, ebazpena berrikusteko eskaera ere egin dezake Espainiak, eta, kasu horretan, zigor metaketari buruzko tramitazio guztia are gehiago luzatuko litzateke. ETAren hainbat biktima elkarte aukera horren alde egiteko estutzen ari dira gobernua. Praktikan hori «iruzurra» egitea dela dio Urbinak, Europak askatasunak urratu direla esaten badu «zentzuzkoena» delako ofizioz epaia betetzea.]]>