<![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 12 Nov 2018 21:48:01 +0100 hourly 1 <![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Oroimen osorako urratsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1966/010/001/2018-11-11/oroimen_osorako_urratsak.htm Sun, 11 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1966/010/001/2018-11-11/oroimen_osorako_urratsak.htm
Memoriaren Eguneko ekitaldi nagusia Eusko Jaurlaritzak antolatu zuen, eguerdian, Donostiako Miramar jauregian. Jaurlaritzak askotariko biktimei ahotsa eman zien ekitaldian, lehen aldiz. Bertan izan ziren ETAren, GALen eta Guardia Zibilaren bost biktima: Naiara Zamarreño, Manuel Zamarreñoren alaba; Ainara Olaziregi, Eugenio Olaziregiren alaba; eta Sandra Carrasco, Isaias Carrascoren alaba (hirurak ETAk hildakoak); Maider Garcia, GALek hildako Juan Carlos Garcia Goenaren alaba; eta Jaione Sansebastian, Guardia Zibilak hildako Alfredo San Sebastianen alaba.

Guztiek azaldu zuten urteetan «bakarrik» eta «ahaztuta» sentitu direla, eta bat egin zuten elkarbizitza eraikitzeko funtsezkoa dela indarkeria ororen biktimak aitortzea. Saminetik mintzatu ziren, eta aitortu indarkeriak irekitako zauria sendatu ezinda dutela, baina ezinbestekoa dutela aitortza aurrera egiteko. Besteak beste, Zamarreñok azaldu zuen bere familiak pairatu duen samina handia izan dela, eta gizarteak oraindik baduela «zer egin» biktimei babesa agertzeko. Bizitakoa «gogorra» izan dela aitortuta ere, Carrascok esan zuen «bestearen tokian» jartzeko ordua dela. Bestalde, Garciak azpimarratu zuen GALen biktimei «aitortza publikoa» falta zaiela.

Biktimen lekukotzak entzun ostean hartu zuen hitza Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak. Haren esanetan, biktimen bizipen horietatik «irakaspen» bat atera daiteke gizartearentzat: «Gertatu zena bidegabea eta justifikaezina izan zen».

Euskal gizarteak eta erakundeek azken 60 urteetan biktimekin izan duten jarreran «argi-ilunak» izan direla nabarmendu zuen lehendakariak. Itzalen artean, aipatu zuen «berandu» erreakzionatu zutela biktimen sufrimenduaren aurrean eta ez zietela babes nahikorik adierazi; bereziki, 1970eko eta 1980ko hamarkadetan. Bestalde, gogoratu zuen egoera hori aldatuz joan dela, eta 2000ko hamarkadatik aurrera babes instituzionala iritsi zela.

Urkulluren ustez, Memoriaren Eguna «autokritika» egiteko eguna da, eta, horretarako, hiru printzipio etiko behar dira: biktimak elkarren artean ez berdintzea, indarkeriari zilegitasunik ez aitortzea eta biktimarik ez baztertzea.

Jaurlaritzaren ekitaldia baino lehen, biktimak omendu zituen Eusko Legebiltzarrak. Urtero legez, parlamentuko gehiengo zabal baten aitortza eta babesa jaso zuten biktimek; EAJko, EH Bilduko, Elkarrekin Podemoseko eta PSEko legebiltzarkideak ez ezik, Urkullu lehendakariak, Jaurlaritzako sailburuek, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak eta Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak ere parte hartu zuten omenaldian. Ekitaldi xumea izan zen: piztutako su ontziaren inguruan eta lore eskaintza batekin oroitu zituzten biktima guztiak, isiltasunean.

Ekitaldian, Bakartxo Tejeria Eusko Legebiltzarreko presidenteak bere egin zuen Gogora Institutuak atzoko egunerako prestatutako adierazpena, eta haren pasarte batzuk irakurri zituen. Besteak beste, Tejeriak biktimekiko elkartasuna eta pertsona guztien «duintasunaren, bizitzeko eskubidearen eta giza eskubideen balio gorenarekiko» konpromisoa aldarrikatu zituen.

PPkoak, bere kabuz

2010ean, Eusko Legebiltzarrak atzoko eguna aukeratu zuen biktimak omentzeko, hain justu, euskal gatazkan ez alde bateko eta ez besteko biktimarik egon ez den eguna delako. Ordutik, ez da inoiz erabateko kontsentsurik egon biktima guztiei gorazarre egiteko, batez ere PPk ETArenak ez diren gainerako biktimak gogoratzea alboratu duelako. Atzo ere PPk adostasunetik kanpo utzi zuen bere burua, eta ekitaldi propioa antolatu zuen Irunen (Gipuzkoa), soilik ETAk eragindako biktimei omenaldia egiteko.

ETAren biktimen memoriaren «esanahi politiko sakona» aldarrikatu zuen PPk ekitaldian. Alfonso Alonso EAEko PPko presidenteak ETAren ekintzak «zuritu» nahi dituztenak kritikatu zituen, eta ETAren biktimentzat «berariazko tokia» eskatu zuen.

PPren ekitaldiaz harago, biktimak oroitzeko ekitaldi ugari egin ziren egun osoan. Oroimen osoa eraikitzeko urrats txikiak. EAEko hiru hiriburuetako udalek antolatu zituzten omenaldiak, eta baita beste udalerri askotakoek ere. Hiru foru aldundiek eta Batzar Nagusiek ere gogoan izan zituzten indarkeriaren biktimak, lore eskaintzekin eta minutu bateko isiluneekin.

Erakunde gehienetan, baina, ez zen ekitaldi bateraturik egin, nahiz eta salbuespenak egon ziren. Donostiako Udaleko ekitaldian, esaterako, talde guztiek hartu zuten parte, PPk barne. Batasun horren «balioa» azpimarratu zuen Eneko Goia alkateak.]]>
<![CDATA[Eusko Legebiltzarrak biktimak gogoratu ditu Memoriaren Egunean]]> https://www.berria.eus/albisteak/159144/eusko_legebiltzarrak_biktimak_gogoratu_ditu_memoriaren_egunean.htm Sat, 10 Nov 2018 07:39:09 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/159144/eusko_legebiltzarrak_biktimak_gogoratu_ditu_memoriaren_egunean.htm

EH Bilduko hainbat legebiltzarkide gerturatu dira Etxeraten bilkurara eta lore zuriak eman dizkiete pankartan dauden kideei. @berria pic.twitter.com/XPfJLqEYf4 - Edurne Begiristain (@ebegiristain) 2018(e)ko azaroaren 10(a) Eusko Jaurlaritzak Donostiako Miramar jauregian egin du Memoriaren Eguneko bere ekitaldi nagusia.]]> <![CDATA[Herria nola irudikatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/004/001/2018-11-02/herria_nola_irudikatu.htm Fri, 02 Nov 2018 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1932/004/001/2018-11-02/herria_nola_irudikatu.htm
Nazio ikurrei buruzko eztabaida sustatzea ezinbestekoa dela iritzita, Biltzarre eta ENA elkarteek Nazio Ikurren I. Biltzarra antolatu zuten joan den larunbaterako, Bilbon. Erabakitzeko eskubideari eta burujabetzari buruzko eztabaida mahai gainean egonda, nazio ikurrei buruz eztabaidatzeko «garai politiko ezin egokiagoa» dela adierazi dio BERRIAri Patxi Alaña Biltzarreko kideak. Alañak ikurrei buruzko eztabaida gizarteratzeko eskatu du: «Burujabetza prozesuari indarra eman nahi badiogu, denok inplikatu beharko dugu gai honetan».

Ikurrek herria egituratzen laguntzen dute, baina Euskal Herriaren kasuan bi «arazo handi» ikusten dituzte eztabaidaren sustatzaileek. Batetik, mendebaldeko eta ekialdeko sinbologiaren arteko «talka» dagoela, eta, bestetik, egoera politiko berri honetan ikur guztiak bateratu, eguneratu eta aldatu behar ote diren erabaki behar dela. «Aurrera egiten lagunduko diguten ikurrak bultzatu behar ditugu. Zerbait egiteko garaia heldu da», diote.

Bilboko biltzarrean zortzi ikur aztertu zituzten: nazioaren izena, armarria, bandera, ereserkia, nazio eguna, leloak, egutegia eta nortasun agiria. Eztabaida irekita, herritarrei aukera eman nahi diete orain euren ekarpenak egiteko. Horretarako, ikur bakoitzari buruzko foro bat zabalduko dute www.biltzarre.eus atarian, eta otsailera bitartean ekarpenak egiteko parada egongo da bertan. Irizpideak finkatuta, ikurrak berritzeko proposamenak egin ahal izango dira 2019ko martxotik aurrera, eta horiek aztertuko dituzte urriaren 26an, Iruñean egingo duten bigarren biltzarrean. Bertan aukeratutako ikur berriak bozkatu ondoren, 2020ko ekainean argitaratuko dituzte ondorioak.

NAZIOAREN IZENA

Nazioa izendatzeko hitzaren inguruan eztabaida zabala dago azken urteotan, ikuspegi estrategiko oso desberdinekin. «Eztabaida handia dago Euskal Herria arlo kultural-linguistikorako eta Euskadi edo Nafarroa arlo instituzional-politikorako erabili behar ote diren», azaldu du Alañak.

Larunbateko biltzarrean kezka hori azaleratu zen. Batzuk Nabarra edo Nafarroa erabiltzearen alde azaldu ziren, «izan dugun estatua izan delako eta hutsetik hasi beharrean hori berreskuratzea burujabetasuna lortzeko bide laburragoa izan daitekeelako». Beste batzuk, aldiz, Euskal Herria erabiltzearen alde agertu ziren, bost mendeko historia duelako eta «euskararekin, kulturarekin eta herriarekin hobeto lotzen delako». Alañak jakinarazi duenez, Euskadi hitza erabiltzea baztertu zuten gehienek, termino «nahasgarria» bilakatzen ari delako, eta lurralde osoarekin baino gehiago autonomia erkidego batekin lotzen delako.

BANDERA

Ikurrina ala Nafarroako bandera? Azken urteotan eztabaida zabala dago euskal estatua irudikatzeko bandera egokienari buruz. Bi iritzi nagusi dira. Batetik, Nafarroako bandera hobesten dutenak daude, hainbat arrazoirengatik: garai bateko erreinutik estatua berreskuratzeko bidea «erraztuko» lukeelako, Amaiurren edo Noainen independentziaren alde borrokatu zirenen ikurra izan zelako, eta nafar guztiek bat egiteko —ekialdekoak barne— ikurrik aproposena delako. Bestetik, ikurrinaren aldekoak daude, herriaren alde «bizitza eman dutenen» ordezkari egokiena delakoan. Badira, hala ere, hirugarren bide baten aldekoak eta bandera biak uztartzea defendatzen dutenak.

Biltzarreko ordezkariak uste du banderari buruzko eztabaidak «bete-betean» eragiten diola burujabetasunari. Kataluniako esteladari erreparatu dio eredua bilatzeko: «Katalanek izar bat jarri zioten euren banderari, eta estelada sortu, burujabetasunaren bila doan herri bat direla adierazteko. Guk ere hemen antzeko zerbait egin beharko genuke benetan burujabe izan nahi badugu». Bide horretan, Euskal Herriak independentzia nahi duela irudikatzeko ikur berri bat sortzea proposatu dute biltzarrean. Nolakoa izan behar duen, ordea, ez dute adostu.

ERESERKIA

Gainerako ikurretan bezala, ereserkiari buruzko eztabaidan ere ez dago adostasunik. Egun bi ereserki ofizial daude, bata EAEn (Gora eta Gora) eta bestea Nafarroa Garaian (Gorteetako Ereserkia). Zein aukeratu, ordea, herri burujabe baterako? Galdera horri erantzuten saiatu dira batzarrean, baina ez dute lortu proposamen bateraturik. Ereserki ofizialak ez ezik, bestelako kantak ere proposatu dituzte funtzio hori betetzeko: Gernikako Arbola, Eusko Gudariak, Agur jaun-andreak eta Txoria txori.

ARMARRIA

Zazpiak bat armarriak herrialdeen batasuna adierazten du, eta adostasun handiena duen ikurra da. Hala ere, armarriari buruzko eztabaida zabaltzea beharrezkoa dela uste dute Biltzarrek eta ENAk, argitzeko, besteak beste, ea egokia litzatekeen Nafarroako armarriari toki handiagoa ematea edo diasporari lekua egitea.

Larunbateko bileran parte hartu zutenek ia aho batez babestu zuten Zazpiak bat armarriaren egungo eredua, baina kritika batzuk ere entzun ziren: adibidez, Espainiako armarrian Nafarroa azken lekuan badago ere, berorren espazioaren %25 betetzen duela, eta, aldiz, Zazpiak bat-en bosgarren lekuan dagoela, espazio txikiagoan. Nafarroakoari «zentralitate handiagoa» ematea eta diaspora eta itsasoa armarrira gehitzeko proposamen bat ere egin zuten batzarrean.

NAZIO EGUNA

Burujabetzarako bidean «lagungarri» izan ohi da aberri edo nazioaren eguna ospatzea, eta hori noiz eta nola egiten den, horrek badu bere garrantzia, Alañak azpimarratu duenez. Euskal Herrian, baina, ez dago ospakizun bateraturik: Aberri Eguna ospatzen dute alderdi abertzaleek, nork bere aldetik; bere garaian, Askatasunaren Eguna ere antolatu izan zuten Orreaga taldeak eta Herri Batasunak; Euskal Herria Eguna egin izan du Bai Euskal Herriari mugimenduak, eta Independentista Sareak Independentzia Eguna ospatzen du, egun eta toki ezberdinetan. «Hori ez da beste inon gertatzen», kexu da Alaña. Uste du Euskal Herriak aberri edo nazioaren egun «indartsu bat» behar duela eta ezinbestekoa dela «estrategia bateratu bat» adostea.

Bilboko biltzarrean Kataluniako Diada jarri zuten eredu gisa. Alañak ere egun horren garrantzia azpimarratu du, erreferentziatzat hartuta: «ANC eta Omnium elkarteen lanari esker eta azken urteotan egun horrek bildutako jendetzari esker, Kataluniako burujabetza prozesua geldiezina bilakatzen ari da». Eredu horri jarraikiz, beharrezkoa ikusten du Euskal Herrian ere herri mugimenduak hartzea nazio egutegia lantzeko ardura.

LELOA

Euskal Herriaren historian mugarri izan dira hainbat eslogan. Hiru dira, nagusiki, ezagunenak. Batetik, Euzkotarren aberria Euzkadi da , Sabin Aranak sortua, foralismoarekin hautsi eta proiektu nazional propioaren alde egindako borroka laburbiltzen duena. Bestetik, Gora Euskadi askatuta, Errepublika garaian gudarien borroketan erabilitako leloa, eta gaur egun arte erabili dena. Azkenik, Jose Miguel Beñaran Argala ETAko buruzagi zenak sortutakoa, burujabetzaren alde ahalik eta jende gehienaren partaidetza eskatzeko: Denok eman behar dugu zerbait, gutxi batzuek dena eman behar izan ez dezaten.

Era berean, badira bestelako lelo batzuk hizkuntzarekin zerikusia dutenak eta kontzientziazio nazionala eta linguistikoa sortzeko lagungarriak izan direnak. Nazio ikurren biltzarrean aipatu zituzten horietako batzuk: Hizkuntza bat ez da galtzen ez dakitenek ikasten ez dutelako, dakitenek hitz egiten ez dutelako baizik (Joxan Artze), Herria da gorputza, hizkuntza, bihotza (Xalbador), Jaungoikoa eta Lagizarra (Sabin Arana)...

«Gaur egun, ordea, beharrezkoa al da lelo indartsu bat askapen bidean lagungarri izango dena?». Galdera hori mahai gainean jarri dute Biltzarrek eta ENAk, eta hausnartzeko gonbita egin diete herritarrei. «Ongi legoke oraingo egoera definitu eta iparra zehaztuko lukeen lelo berri bar sortuko bagenu», dio Alañak.

EGUTEGIA

Euskal Herriko egutegietan gorriz markatuta agertzen diren hainbat data Espainiako eta Frantziako estatuek «inposatutakoak» direla diote hainbat eragilek, eta egutegi propioa lantzeko beharra aldarrikatzen dute. Udalbiltzak, esaterako, Nazio Identitate Batzordean lau jaiegun alternatibo proposatu zituen 2003an: martxoak 3, Gasteizen 1976an eraildako langileengatik; martxoak 8, Emakumeen Nazioarteko Egunagatik; ekainak 24, euskal mitologian udako solstizioak duen garrantziagatik; eta abenduak 3, Euskararen eta Nafarroaren estatu burujabearen egunagatik. Abenduaren 3a ofizializatzeko saiakerak egin izan dira Eusko Legebiltzarrean, baina ez da adostasunik lortu. Egutegi propioaren aldeko borrokari eustea proposatu dute Biltzarrek eta ENAk, eta begi onez jaso dute ideia bileran bildutakoek. Ezinbestekotzat jo dute elkarteen eta sindikatuen esku uztea Udalbiltzaren egutegia bultzatzeko ardura.

NORTASUN AGIRIA

Euskal Herrian ekinbide bat baino gehiago egon da nortasun agiri propioa izateko: 1936an, Eusko Jaurlaritzak atera zuen Euzko Izat Agiria; 1983an, Muga txartela Euzkotarrak taldeak; 1989an, Pasaportea KASek; 1990ean Euskal Herritartasun Agiria KASek; 1997an, Euskal Nortasun Agiria ENAk; 2001ean, EHNA Euskal Herriko Naziotasun Agiria Bai Euskal Herriari mugimenduak, eta, urte berean, ENAren agiria EAJk.

Horretan ere, nortasun agiri propiorako proiektu «bakar eta indartsu» bat adostea beharrezkotzat jo dute Biltzarrek eta ENAk.]]>
<![CDATA[Benetakoa da kezka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/006/001/2018-10-27/benetakoa_da_kezka.htm Sat, 27 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1960/006/001/2018-10-27/benetakoa_da_kezka.htm
Eskuinaren eskuinera daudenak ei dira Vox alderdikoak. Horietako asko PPko kide ohiak, Mariano Rajoyren gobernuarekin sumindutakoak, alderdiaren norabidearekin gustura ez eta alde egin zutenak, eskuinerago jotzeko. Eskuin muturrera. 2014an sortu zen Vox, Europako hauteskundeen atarian, Alejo Vidal Quadrasen gidaritzapean, eta Santiago Abascal eta Jose Antonio Ortega Lara bidaide zituela. Haren programaren ideia nagusiak, honakoak: nazio espainiarraren batasun zatiezinaren defentsa; gobernu bakarra, subiranotasun nazionala gordeko duen parlamentu bakarra, Auzitegi Goren bakarra eta autonomien estatua desegitea.

Programa horrekin aurkeztu zen Vox aurreneko aldiz 2014ko Europako hauteskundeetara, baina ez zuen ordezkaritzarik lortu. 246.600 boto inguru erdietsi zituen Espainian (%1,57), eta horietatik 7.596 Euskal Herrian. 2016an, Espainiako Gorteetarako bozetan, 47.182 boto lortu zituen (%0,2), eta 774 boz baino ez EAEn (%0,07) urte berean egin ziren Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan. Datorren urteko Europako hauteskundeei begira, berriz, inkestek gorakada handia aurreikusten diote Vox alderdiari, hiru eserlekurekin. Analistak, baina, ez datoz bat pronostikoetan: Espainian eskuin muturraren gorakada geldiezina dela diote batzuek, eta fenomeno horri duen baino garrantzi handiagoa ematen ari zaiola beste batzuek. Nolanahi ere, BERRIAk kontsultatu dituen adituak bat datoz: kontuan hartzeko fenomenoa da, baita Euskal Herrian ere.

Garrantzi kualitatiboa

Miriam Urtaran EHUko Zientzia Politikako kide eta ikerlariak ez du zalantzarik: «Europan sendotzen ari den eskuin muturreko alderdi politiko ultranazionalista, xenofobo eta populisten familia berriaren barruan dago Vox». Alderdiaren hauteskunde programa aztertu du Uretak, eta argi du Abascalen alderdiak bat egiten duela ultraeskuineko ideologiarekin. Eta ohartarazi du: «Bertan geratzeko etorri dira».

Espainiaren batasunaren alde zabaltzen duen mezua da horren adibide. «Nazio bakar baten aitortza aldarrikatzen du, eta, beraz, Espainiako estatuan dauden beste nazio eta identitate batzuen ukazioa». Europako eskuin muturreko alderdien ideologiarekin bat egiten du ukazio horrek, haren ustez: «Estatu-nazioen ikuspegi mugatu batekin bat egiten ez duten adierazpenak debekatzeko, legez kanporatzeko eta kriminalizatzeko eskatzen dute ultraeskuineko taldeek, eta gauza bera egin nahi du Voxek espainiarra ez den nazioen aldarrikapenekin».

Kezkatzeko arrazoiak badaudela uste dute, halaber, Felix Arrieta Deustuko unibertsitateko Zientzia Politikoko doktoreak eta Xabier Aierdi EHUko irakasle eta soziologoak. Biek ala biek diote Voxek garrantzi handia izango duela Espainiako eskuinaren hegemonia eskuratzeko lehian. Arrietaren iritziz, eskuinaren barruan «eztabaida lerroak» baldintzatuko ditu Abascalen alderdiak, PPren eta Ciudadanosen norabide politikoa finkatzeraino. Hartara, «tentsioa» aurreikusten du eskuineko alderdien artean: «Kuantitatiboki ez da fenomeno esanguratsua izango, baina bai kualitatiboki, eskuinari interesatzen zaizkion hainbat gai eztabaida publikoaren erdian jartzeko ausardia izan baitu Voxek».

Aierdiren aburuz, ordea, kuantitatiboki ere kezkatzeko modukoa izan daiteke Voxen moduko alderdi ultraeskuineko bat zabaltzea. Europan hedatzen ari den ideologia xenofoboaren barruan kokatu du Abascalen alderdia, eta gogoratu du Europako hauteskundeetan botoen herenak lortzea dutela xede. «Ezin dugu txantxetan hartu; adi egon behar dugu joera honekin, eta gaiari merezi duen garrantzia eman».

Arrietak zalantzan jarri du ultraeskuinak betidanik defendatu dituen ideiak berpiztu direnik. Uste du ideologia hori beti egon dela Espainian, baina orain arte ez dela azaleratu PPk gaitasuna izan duelako bere baitan biltzeko eskuinaren barruko sentsibilitate guztiak, baita frankistenak ere. Orain Voxek bereganatu ditu ustez PPren barruan ezkutatuta zeuden eskuin muturreko horiek. Kezkagarria da berez fenomenoa, baina are gehiago hainbat komunikabide alderdi horren mezua zabaldu eta «legitimatzen» hastea, haren iritziz.

Voxen diskurtsoa «oso arriskutsua» da. Horretan bat datoz hiru adituak. Argi mintzo da Ureta: «Menperatzearen ideia elikatzen du, arraza, klase, genero eta naziotasun irizpideen araberako sailkapena egiten baitu». Haren ustez, gizartearen sektore «ahulenen» botoak eskuratzeko «proposamen antidemokratikoen amua» erabiltzen du alderdiak. «Alarma guztiak» pizteko arrazoiak badirela dio.

Sektore baten babesa

EHUko ikerlariak azaldu duenez, Voxek Vistalegren egindako ekitaldia «gerra diskurtso» bat zabaltzeko baliatu zuen, eta, horretarako, «ongi antolatutako lau estrategia» taularatu zituen. Lehen estrategia izan zen gizartea bera bi bloke homogeneotan banatzea, Espainiaren batasunaren aldeko «heroien» eta «traidoreen» arteko zatiketa eginez; bigarrena, Espainiaren «etsaiak» identifikatzea eta kalte guztien errudun egitea, jomugan jarrita ezkerreko sektore guztia, PP eta Ciudadanos; hirugarren estrategia «biktimizazioaren» diskurtsoa bultzatzea izan zen, Voxen jarraitzaileak etsai horien biktimatzat hartuta; eta, azkenik, «errebantxaren» ideia astintzea, herritarrak ustezko etsai horien aurka altxatzera deituz.

Santiago Abascalen lidergoa ere nabarmendu du Uretak. Izaera pertsonalista eta jendearen etsipena bideratzeko gaitasuna duten karisma handiko liderrek gidatzen dituzte eskuin muturreko alderdiak, eta profil horretakoa da Abascal, haren ustez. «Komunikazio politikoan moldatzeko trebetasuna du; sare sozialei etekin politikoa atera die, eta hautesleak mobilizatzeko diskurtso bat eraiki du».

Fenomeno horren atzean zer dagoen ulertzeko gakoak ere eman dituzte adituek. Muturreko ideologiaren goraldia elikatzen duten faktoreak askotarikoak direla gogoratu du Aierdik, baina, bereziki, egungo gizarte modernoetan krisiak jotako sektore batengan jarri du fokua. «Baztertuta sentitzen den sektore horrek bere kalte guztien erruduna bilatzen du, eta proposamen xenofoboak egiten dizkion horretan topatzen du babesa». Voxek funtzio hori betetzen du mezu argiekin eta errazekin, politikoki egokia den horretatik harago doan diskurtso batekin, eta herritarren sentimenduei eta beldur oinarrizkoenei helduta.«Vox atsekabetuen sentimenduak erabiltzen ari da bere mezua gorpuzteko, eta Abascal langile kaltetu horien ordezkari bilakatu da».

Antzeko analisia egin du Uretak ere. Azaldu duenez, krisi ekonomikoetan ohikoa izaten da gizartearen sektore batek etorkinak «mehatxutzat» jotzea, eta Voxek herritar horien botoak erakarri nahi ditu etorkinen aurkako mezu gogorra erabilita. Ongi neurtutako estrategia bat daukala uste du ikerlariak: kanpaina handiena Madrilgo auzo txiroenetan ari da egiten, mitinak antolatzen, eta auzo aldarrikapenekin bat egiten. «Langileen babesa eskuratu ohi duen ezkerrari botoak kentzeko bidea da hori».

Europako bozetan, zer?

Datorren urteko maiatzean ospatuko diren Europako hauteskundeetan jarriak ditu indar guztiak Voxek. Boz horiek izango dira, izatekotan, Espainiako eskuin muturraren benetako babesa neurtzeko lehen aukera garrantzitsua. Adituak, baina, ez dira ausartzen aurreikuspen fidagarri bat egitera. Uretak uste du Voxek «ezustea» eman dezakeela eta ordezkaritza lortu, 2014an Podemosekin gertatu zen bezala.

Arrieta, ordea, ziur da Voxek ez duela izango bozetan ordezkaritza eskuratzeko adinako babesik. «Espainian, ultraeskuinak ez du ibilbide handirik alderdi independente gisa, PPk eta Ciudadanosek betetzen baitute espazio hori». Ordezkaritzarik ez, baina kanpainaren eztabaida baldintzatuko duela uste du.

Voxen diskurtsoak Euskal Herrian ere izan dezake bazka. «Euskal Herria ez da irla bat, eta gure eztabaida politikoa Espainiakoak baldintzatuta dago neurri batean», ohartarazi du Arrietak. Ideia horrekin bat dator Aierdi, eta, horregatik, ezinbesteko deritzo ezkerreko alderdiek elkarrekin lan egiteari eskuin muturreko ideologia gurean ez zabaltzeko. «Ezkerrak inteligentziaz jokatu behar du, eta gizarteari proposamen proaktiboak eskaini behar dizkio».]]>
<![CDATA[Espetxe politika nola aldatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-10-26/espetxe_politika_nola_aldatu.htm Fri, 26 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-10-26/espetxe_politika_nola_aldatu.htm Biktimak eta espetxe politika: esperientziak eta etorkizuneko erronkak lelopean, atzo eta gaur ari dira egiten jardunaldiak, Gasteizen.

Gizarteratze politikak, euskal presoen gradu aldaketak eta espetxe onurak hizpide izan zituzten atzo arratsaldeko mahai inguruan. Adela Asua EHUko Zigor Zuzenbideko katedraduna, Julian Rios abokatu eta irakaslea eta Jose Luis de Castro Espaniako Auzitegi Nazionaleko Zaintza Espaitegiko epailea gonbidatu zituzten gaiaz solastatzeko —De Castrok ezin izan zuen han egon, eta bideo batean grabatu zuen bere ekarpena—.

Asua eta Rios bat etorri dira bi ideiatan: batetik, presoen hainbat oinarrizko eskubide urratzen dituela egungo espetxe politikak, eta, bestetik, euskal presoei ezin zaiela exijitu autokritika egitea gradu aldaketak eta espetxe onurak lortu ahal izateko.

Etorkizun «hobea» eraiki nahi bada eta indarkeriazko aroari «amaiera duina» eman nahi bazaio, gizarteratze politika egokiak martxan jarri behar dira kartzelatik irteten diren pertsonentzat, Asuak nabarmendu duenez: «Eskubidea dute gizarteratzeko, giza duintasunagatik». Haren esanetan, presoen espetxe zigorrak mugatu behar dira, eta estatuak baliabideak eskaini behar ditu askatasuna berreskura dezaten.

Bidean oztopoak

Alabaina, gizarteratzeko bidea egin nahi duten preso askok oztopoak topatzen dituztela salatu du Asuak, eta aipatu zuen horietako bat dela eragindako saminaren aitorpena egitea. Gogoratu du legean ez dagoela jasota baldintza moduan, eta, beraz, presoari hori exijitzen zaionean «trabak» jartzen ari zaizkiola gizarteratzean. Legearekin ez du bat egiten eskaerak, justiziaren esparrutik at dagoen eremu bat da, eta hori ezin da baldintza gisa jarri preso bati espetxe onurak emateko, Asuaren ustez.

Biktimari eginiko kaltea konpontzen duen «justizia lehenaratzailearen» esparruan kokatu du Asuak autokritika hori. Ohiko justiziarekiko «modu paraleloan» doan justizia da hori, «zauriak sendatzeko baliagarria» izan daitekeena, baina ez duena lekurik zigor zuzenbidean, ohartarazi duenez.

Bestalde, Riosek euskal presoen aurka ezartzen den «mendeku» politika salatu du, bakartzea, sakabanaketa, gaixorik dauden presoak espetxean mantentzea eta gradu aldaketen ukazioa adibide modura jarrita. Azken horri helduta, gogoratu du euskal preso gehienak lehen graduan daudela, erregimen itxi batean, salbuespeneko neurri gisa, eta horrek espetxe legedia garatzea eragozten diela. «Erregimen itxi batean egunero 20-21 ordu egoteak eromena eragin dezake». ETA deseginda, preso gehienak lehen graduan mantentzeko arrazoirik ez dagoela ohartarazi du.

Bakea eraikitzeko modu bakarra da «legea zorrotz» aplikatzea, Riosek azpimarratu duenez. Besteak beste, ezinbestekotzat jo du urrunketa amaitzea «giza loturak sendotzeko», eta indarkeria alboratu duten presoei gradu aldaketa eta baimenak ahalbidetzea. Gainera, presoek ez ezik, estatuak ere eragindako samina onartu beharko luke bizikidetza bermatzeko, haren ustez.

Oso bestelako ikuspuntua eman du De Castro epaileak. Adierazi du ETAren desegiteak ez duela berez esan nahi presoek hautsi egin dutenik erakunde armatuaren helburuekin, ez eta haien «arrisku» maila desagertu denik ere. Nolanahi ere, gogoratu du espetxe bakoitzeko Tratamendu Batzordearen esku dagoela preso bakoitzaren gradu aldaketa eskaerak aztertzea, eta kasu bakoitza banan-banan aztertuta hartzen dituztela erabakirik «egokienak». Presoek onurak lortzeko, gainera, delituzko erakundearekiko harremanak etetea eta indarkeriari uko egitea ezinbesteko baldintzak direla esan du.

Etxerat elkarteko ordezkaritza bat egon zen atzo Fernando Buesa fundazioaren jardunaldietan, entzule modura. Patricia Velez eta Gorka Garcia Sertucha kideak han izan ziren. Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko koordinatzaileak, berriz, sare sozialen bidez balioa eman dio Etxerat-en pausoari, eta «elkarbizitza eraikitzeko» neurritzat jo du.]]>
<![CDATA[Zigor metaketaz azken hitza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2018-10-23/zigor_metaketaz_azken_hitza.htm Tue, 23 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2018-10-23/zigor_metaketaz_azken_hitza.htm
Estrasburgoko auzitegiak gaur ebatziko duenak garrantzi handia izan dezake hainbat euskal presoren askatasunean. Epaia presoen tesien aldekoa bada, batzuk berehala aterako dira kalera, eta beste askoren espetxealdia murriztuko da, Frantzian betetako zigorraldia Espainian bete beharrekoei kenduta, kaleratze eguna aurreratuko zaielako. Lau kasu ditu mahai gainean Giza Eskubideen auzitegiak —Santiago Arrospide Sarasola, Kepa Pikabea, Alberto Plazaola eta Francisco Mujika Garmendiarenak— baina, lau kasu horien egoera berean dauden preso guztiei eragingo die epaiak, haien aldekoa bada. Horren ondorioz, hamalau preso atera daitezke giltzapetik. Gainera, 40 presoren kasuak daude auzitegietan, eta, aldeko epaia bada, haien zigorrak murriztuko lirateke, eta, beraz, azkartu haien kaleratzea.

Auziaren muinean Europako Batzordearen 2008/675 zuzentaraua dago. Europak 2008an onartu zuen esparru arau horren arabera, herritar batek herrialde batean espetxe zigor bat bete badu, urte horiek kendu behar zaizkio antzeko delitu batengatik beste herrialde batean jarritako zigorrari. Euskal presoen kasuan, Frantzian betetako kartzela urteak gutxitu beharko litzaizkieke ondoren Espainian ezarritako zigorrei. Horrek hainbat urte murriztuko lituzke espetxealdiak.

Europak hartutako esparru erabakiak derrigorrez bete beharrekoak dira Europako Batasuna osatzen duten estatu guztientzat. Kasu honetan, ezarritako irizpidea betetzeko epea ezarri zuen: 2010eko abuztuaren 15a. Ordurako, estatu bakoitzak bere legean txertatu behar zuen araua.

Espainiak, ordea, ez zuen txertatu 2014ra arte; epemuga igaro eta sei urtera. Hainbat baldintza eta murrizketarekin egin zuen euskal presoen kasuan, praktikan, aukera hori baliatzea ukatuta. PPk egindako moldaketa batzuen ondorioz onartutako arauak zehazten zuen onura ez zitzaiela ezarriko 2010eko abuztuaren 15a baino lehen zigorra jaso zutenei. Hau da, Europako arauak legean jasoa behar zuen eguna baino lehen zigortutakoak onuretatik kanpo geldituko zirela jaso zuen Espainiak legean. Horrek esan nahi zuen euskal preso gehienei ukatu zietela zigorrak batzeko aukera.

Frantzian egindako zigorra Espainian bete behar zutenetik kentzeko eskatu zuten zenbait presok helegitea aurkeztu zuten orduan, eta auziak bide malkartsua hasi zuen. Espainiako Auzitegi Nazionalak, Gorenak eta Konstituzionalak atzera bota zituzten helegiteok, baina ez aho batez, eta polemikoak izan ziren epaile progresisten eta kontserbadoreen arteko desadostasunak.

Auzitegi Nazionaleko epaileak ez ziren ados jarri presoen eskaeren harira hartu beharreko ildoari buruz, eta sekzio bakoitzaren esku utzi zuten erabakia. 2015eko martxoan erabaki zuen Grande-Marlaska epaileak osoko bilkurara deitzea, epaile batzuek arauaren aplikazioaren inguruan zituzten zalantzak argitze aldera, beren kabuz Europako Justizia Auzitegira jotzeko asmoa agertu zutenean. Aukera hori blokeatzeko mugimendu gisa hartu zuten Grande-Marlaskaren erabakia zazpi magistratu progresistek, galdera egin edo ez osoko bilkuran erabakitzearen aurka bozkatuta. Azkenean, Auzitegi Nazionalak ez zuen jo Luxenborgora.

Hilabete lehenago, eztabaida bera izan zuten Goreneko Zigor Salan, eta orduan ere Europara jotzearen aurka azaldu ziren, ozta-ozta: bederatzi kontra, sei alde. Magistratu horien boto partikularretan jaso zenez, Espainiaren lege egokitzapena Europako irizpidearen aurkakoa zen, eta ezinezko egiten zuen zuzentarauak agintzen zuena gauzatzea. Ohartarazi zuten irizpide hori gailenduta, Parot doktrinarekin gertaturikoa berriz gerta zitekeela.

Auziaren muina

Ikusi beharko da Estrasburgoren epaiak noraino heltzen dion auziaren muinari, horrek eragina izango duelako zigorra murriztuko zaien presoen kopuruan. Presoen aldeko tesia babestu eta Espainiak 2014an onartutako legearen aurkako «kritika sakona» egitea espero dute presoen abokatuek. Kasu horretan, Europak kargu hartuko lioke Espainiari bere legean euskal presoei baldintzak eta murrizketak ezarri zizkielako. Horretan sartzen bada «bere garrantzia» izango lukeela dio Urbinak, preso gehiagori eragingo bailieke epaiak.

Europak gaur Espainia zigortzen badu, logikoena litzateke auzitegiek erabakia zuzenean betetzea. Hala ere, Espainiako Gobernuak aukera du erabakiari helegitea aurkezteko, gaurtik hasita hiru hilabeteko epean, eta horrek atzeratuko luke presoen kaleratzea. Helegiterik aurkezten ez badu ere, ebazpena berrikusteko eskaera ere egin dezake Espainiak, eta, kasu horretan, zigor metaketari buruzko tramitazio guztia are gehiago luzatuko litzateke. ETAren hainbat biktima elkarte aukera horren alde egiteko estutzen ari dira gobernua. Praktikan hori «iruzurra» egitea dela dio Urbinak, Europak askatasunak urratu direla esaten badu «zentzuzkoena» delako ofizioz epaia betetzea.]]>
<![CDATA[Ate berriak kontrolerako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/006/001/2018-10-13/ate_berriak_kontrolerako.htm Sat, 13 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1907/006/001/2018-10-13/ate_berriak_kontrolerako.htm
Nazio Batuen Erakundearen 2003ko ebazpenari jarraikiz sortu nahi dituzte bulegoak Hego Euskal Herrian; ebazpen horretan, NBEk kide diren estatuei ustelkeriari aurrea hartzeko erakundeak sortzea agintzen die. Ustelkeria borrokatzeko Europako hainbat itun eta hitzarmenetan ere jasota dago horrelako organismoak sortzeko beharra. Europako hainbat herrialdetan martxan jarri dituzte jada: Belgikan eta Frantzian, esaterako. Espainiak ez du halako organismo ofizialik, baina bai Herrialde Katalanek eta Galiziak. Madrilgo eta Bartzelonako udalek ere eurenak jarri dituzte martxan.

Europak eman zuen lehen pausoa bide horretan 1999an, OLAF Europako Batasuneko iruzurraren aurkako bulegoa eratuta. Europako Batzordearen barruan egonda ere, bulegoa autonomoa da, eta aldiro Europako Parlamentuari ematen dio bere jardunaren berri. Iruzurra ikertzeko baliabideak eskaintzen dizkie Europako Batasuneko herrialdeei eta erakundeei, eta sentsibilizazio kanpainak egiten ditu herritarren artean. Ikerketak abiatzeko eskumen osoa duen arren, bere egitekoen artean ez dago delituak epaitzea, baina, ikerketen ondorioz, diziplina eta zigor neurriak ezar ditzake. Besteak beste, diruaren erabilera okerrak, iruzurrezko aitorpenak eta kontratazio publiko irregularrak ikertzeaz arduratzen da: 2010. eta 2017. urteen artean 1.800 ikerketa inguru egin zituen, eta EBko estatuei 2.300 ebazpen inguru igorri zizkien neurriak har zitzatela eskatuz.

Publikoa eta autonomoa

Nafarroako Gobernuaren akordio programatikoan jaso zuten ustelkeriaren aurkako bulego bat sortzeko beharra. Joan den maiatzean onetsi zuen Nafarroako Parlamentuak bulegoa sortzea, gehiengo zabalez: Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu, Ezkerra eta PSNren aldeko botoa izan zuen, eta UPN eta PPNren abstentzioa. Besteak beste, bulegoaren eskuduntzekin agertu dituzte zalantzak eskuineko bi alderdiek, eta Nafarroako Kontu Ganberak zeregin berberak dituela argudiatu izan dute haren sorreraren aurka egiteko. Alabaina, Kontu Ganberak berak proposamenari oniritzia eman dio. Eskumen gatazka konponduta, bulegoaren lana haren osagarri izango da.

Bulegoaren xedea izango da erakunde publikoen «galera morala», foru ogasunaren «txirotze ekonomikoa» eta zerbitzu publikoen «kalitate galera» saihestea, legeak zehazten duenez. Nafarroan ustelkeriari aurre egiteko «kontrol tresna» gehiago behar direlako babestu du Geroa Baik bulegoaren sorrera, Patxi Leuza parlamentariak BERRIAri azaldu dioenez. Foru legea tramitatu duen lantaldean aritu da Leuza azken hilabeteotan, eta baikorra da bulegoaren lanarekin. «Politikariek ez dute gustuko hainbesteko kontrola egotea, baina hau da bidea, zalantzarik gabe».

Jardunbide egokien aldeko eta ustelkeriaren kontrako bulegoa entitate publiko gisa sortuko da, eta nortasun juridiko eta independentzia organikoa eta funtzionala izango ditu. Lau printzipioen arabera lan egingo du: prebentzioa, ikerketa, ustelkeriaren aurka borrokatzeko neurrien kontrola eta ebaluazioa, eta salaketa jartzen duten pertsonen babesa. Prebentzioari dagokionez, kudeaketa publikoa eta gizarte zibilaren parte hartzea «gardentasunez» egitea bermatuko du bulegoak, administrazio publikoetan ustelkeria eta jardunbide okerrak gertatzeko arriskuak identifikatuko ditu, eta horiek desagerrarazteko proposamenak egingo ditu.

Leuzaren arabera, prebentzioarena izango da bulegoren zeregin nagusia, eta uste du Kontu Ganberaren lana osatzeko balio izango duela. Kontu Ganbera Nafarroako organo fiskalizatzailea da, eta ustelkeriaren aurkako bulegoak, berriz, ustelkeria eta jardunbide okerrak gertatzeko arriskuak identifikatuko dituela gogoratu du. «Profilaktiko baten modura, prebentzioan egingo du lan».

Horrez gain, beste zeregin nagusi bat izango du bulegoak: ikerketa. Ofizioz abiatuko ditu ikerketak, herritarrek, funtzionarioek edo erakundeek eta pertsona juridikoek zein pribatuek aurkeztutako salaketak aztertu ondoren. Hori bideratzeko postontzi bat jarriko du, herritarrek kexak, salaketak edo iradokizunak aurkeztu ditzaten. Nafarroako administrazio publikoaren agintarien, goi kargudunen eta sektore publikoko langileen jokabide irregularrak identifikatzeko ardura izango du, eta irregulartasun edo delitu zantzurik atzemanez gero, fiskaltzaren edo Kontu Ganberaren esku utziko du ikerketa.

Nafarroako hainbat ustelkeria kasu argitara atera dituen Kontuz elkarteko eledun Patxi Zamoraren iritziz, «aurrerapauso oso garrantzitsua» da bulegoa sortzea, eta ezinbesteko deritzo organo berri horrek ustelkeriari aurre egiteko «ahalik eta tresna gehienak» izateari. Legeak atal «interesgarri» ugari dituela dio Zamorak, eta horien artean azpimarratu du jokabide susmagarriak edo jarduera irregularrak salatzen dituzten pertsonak babestuko direla. Hari gertatutakoa berriro ez errepikatzeko bermea dela uste du Zamorak, bere lanpostutik kaleratu baitzuten Nafarroako Kutxaren inguruan egindako salaketen «mendeku» gisa. Haren aburuz, gaur egun dagoen «babesgabetasunari» amaiera emango dio bulegoak, salaketa egiten duenaren anonimotasuna berariaz araututa baitago foru legean.

Nafarroan bulegoa martxan jartzea da orain erronka. Lehen pausoa izango da parlamentuak zuzendaria aukeratzea, gehiengo osoz. Taldeek oraindik ez dute izenik jarri mahai gainean, baina behin urrats hori eginda, espero dute legealdiaren amaierako bulegoa martxan egotea.

EAEn falta den tresna

Nafarroan egindako lana eredu gisa hartuta egin du proposamena EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean. Larraitz Ugarte EH Bilduko legebiltzarkideak azpimarratu du ustelkeriaren aurkako borrokan baliabideak falta direla eta bulegoa «tresna eraginkor» bat izan daitekeela bide horretan. Onartu du ez dela «panazea» izango, beste baliabide askoz gehiago beharko direlako ustelkeriari aurre egiteko, baina administrazioaren funtzionamendu irregularrak antzemateko «mekanismo egokia» delakoan dago. Azken helburua argia dela dio: «Ustelkeriarik ez duen lurralde bat lortzea».

Koalizioak oinarri gisa hartu du Nafarroako legea, eta EAErako ezaugarri bertsuak dituen bulegoa sortzeko proposamena egin du. Aldaketa bakarra egin dio: arau-hausteen edo zigorren preskripzio epeak luzatu egin ditu Nafarroako legearekin alderatuta. Gainerakoan, Nafarroako bulegoaren ezaugarriak izango lituzke Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak. Izan ere, Ugartek uste du Nafarroako legea «egokia» dela teknikoki, «bideragarria» juridikoki eta politikoki ere, eta aurrera egiteko aukera handiak dituela.

Ustelkeriaren kontrako bulegoa organismo autonomoa izatea nahi du EH Bilduk, lana ahalik eta modu «independenteenean» egin dezan. Ugartek esan du herritarrei salaketak modu anonimoan jartzeko aukera bermatzea ere garrantzitsua dela, egun hori «ezinezkoa» delako.

Kontuz-eko eledunak, berriz, esan du «albiste ona» litzatekeela Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan ere ustelkeriaren kontrako bulego bat irekitzea, eta legebiltzarreko taldeak babestera animatu ditu. «Ahalik eta lege osatuena egin, orduan eta traba gehiago jarriko zaizkie iruzur egin nahi dutenei».]]>
<![CDATA[EAJk eta PSEk poliziaren biktimen legearen moldaketa aurkeztu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/009/001/2018-10-12/eajk_eta_psek_poliziaren_biktimen_legearen_moldaketa_aurkeztu_dute.htm Fri, 12 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1890/009/001/2018-10-12/eajk_eta_psek_poliziaren_biktimen_legearen_moldaketa_aurkeztu_dute.htm
Polizia gehiegikerien biktimen legea joan den 2016ko uztailaren 28an onartu zuen Eusko Legebiltzarrak, EAJren eta PSEren aldeko botoekin —EH Bildu abstenitu egin zen, eta kontra bozkatu zuten PPk eta UPDk—. Lege horren helburua da 1976 eta 1999 artean «motibazio politikoko indarkeria egoeran» gertaturiko giza eskubideen urraketak aitortzea eta urraketa horien biktimei ordaina ematea. Madrilek, ordea, helegitea aurkeztu zuen, eta arauaren hainbat atal behin-behinean eten zituen Espainiako Auzitegi Konstituzionalak. Aurtengo uztailean, Jaurlaritzak eta Sanchezen gobernuak iragarri zuten ados jarri zirela legean aldaketak egiteko, helegitea kentzearen truke.

EAJk eta PSEk gaur erregistratu duten lege egitasmoak aldaketa horiek biltzen ditu. Besteak beste, gertakariak argitu adiera ageri da 2016ko arauaren bi artikulutan, eta horiek ezabatu egin dituzte, ez dadin ulertarazi kasuak aztertuko dituen Berme Batzordeak epaitegien egitekoa ordezkatu nahi duela. Horrez gain, aurkeztutako lege proposamenaren arabera, delituak egiaztatzeko prozesuek aintzat hartu beharko dute auzitegiek ebatzitakoa, eta ustezko delitu egileek «ohorerako, errugabetasun printzipiorako eta datu pertsonalen babeserako eskubidea» bermatuko da. Lege proposamena sustatu duten bi taldeen arabera, orain «babes handiagoa» emango zaie balizko biktimarioei, haien ohore eskubidea, errugabetasun presuntzioa eta intimitate eskubidea zaintzeko. «Gure eskumenen esparruan posible genuen legerik onena egin dugu, epaileei dagokien lana gure gain hartu gabe», adierazi dute.

EAJk eta PSEk azaldu dute legeari egindako aldaketak «puntualak» direla, bere horretan uzten dutela arauaren jatorrizko zentzua, eta egindako aldaketek «segurtasun juridiko handiagoa» ematen diotela legeari. EAJk eta PSEk azaldu dute euren asmoa beti izan dela «biktimen interesak lehenestea», baina, hainbat eremutan piztutako «zalantzak eta zuhurtziak» ikusirik, horiek konpondu nahi izan dituztela. «Erreformak egingo ez bagenitu, irteerarik gabeko kalezulo batean sartuko ginateke, eta zapuztu egingo genituzke kolektibo baten itxaropenak, jakinda kolektibo hori babesgabe sentitu dela botere publikoen aldetik», argudiatu dute bi taldeek.

Legearen mamia Espainiako Auzitegi Konstituzionalean dago oraindik, Espainiako Gobernuak estatuko abokatuari jada agindu dion arren helegitea erretiratzeko. Hori hala, lege proposamena premiaz tramitatzea galdegin dute Iturratek eta Pastorrek. Halaber, gainerako taldeei eskatu diete poliziaren biktimen erreparazioaren alde egin dezatela, proposamena babestuz.]]>
<![CDATA[«Salbuespenezko» legedia amaitzea, espetxe politika «normalizatzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2050/003/002/2018-10-11/salbuespenezko_legedia_amaitzea_espetxe_politika_normalizatzeko.htm Thu, 11 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2050/003/002/2018-10-11/salbuespenezko_legedia_amaitzea_espetxe_politika_normalizatzeko.htm Garai berrietan espetxe politika berria izenburupean Foro Sozialak Gasteizen antolatutako mahai inguruan parte hartu zuten atzo hirurek, eta bat egin zuten eskaera batean: egungo espetxe politika «premiaz» aldatu behar da.

«Normaltasunera itzultzea». ETA desagertu ostean hasi den garai berrian horixe da urgentziazkoa, Tapiaren ustetan. Normalizazioa lortzeko bide horretan egin beharreko urratsak zerrendatu zituen epaileak. Haren hitzetan, presoen eskubideak errespetatuko dituen espetxe legedia beharrezkoa da, eta presoei erraztu egin behar zaie «gizarteratzea». Biktimek egun betetzen duten egitekoaz eta bete beharko luketenaz ere mintzatu zen Tapia: «Biktimek ez lukete zertan erabaki nolakoa izan behar duen espetxe legediak; ez lukete presoen egoeraren inguruan erabakitzeko ahalmenik izan behar».

Tapiaren iritziz, euskal presoek egun urratuak dituzten eskubideak berreskuratu beharko lituzkete. Horien artean daude, haren esanetan, espetxe barruko komunikazioei ezarritako mugak kentzea, eskatutako baimenak erraztea eta gradu aldaketak ahalbidetzea. Urrunketa amaitzea ere galdegin zuen epaileak, «oinarrizko elementua» delako normaltasuna berreskuratzeko. Gaixotasun larriak dituztenak eta adinez nagusiak direnak ere gogoan izan zituen; aske beharko luketela esan zuen Tapiak. «Kartzelak betetzen ari dira hirugarren adineko presoekin eta preso gaixoekin. Ezin dugu utzi hilotzak izatea».

«Mendeku politika da»

Amaia Izko abokatuak, berriz, euskal presoei ezartzen zaien espetxe politikaren «argazki erreala» azaldu zuen. Argi mintzatu zen: «Garai berri batean gaude, baina espetxe politika zaharra da, oso». Presoen oinarrizko eskubideak urratzen dituen politika dela salatu zuen, «zigorrean» eta «mendeku politikoan» oinarrituta dagoela eta Europan ez duela lekurik. Horren adibide sakabanaketa politika dela azaldu zuen, gogoratuta gaur egun oraindik euskal presoen %70 jaioterritik 600-1.000 kilometrora daudela. Halaber, gogoratu zuen sistematikoa dela gradu aldaketen eskariak atzera botatzea, erabaki «politikoak» direla medio.

Hori hala izanik, «ezinbestekotzat» jo zuen parametro horietatik at dagoen espetxe politika bat martxan jartzea, hori delako bidea normalizazioa eta bizikidetza lortzeko.«Salbuespen neurriak» amaitzea premiazkoa dela azpimarratu zuen Izkok, eta ezinbestekoa dela politika hori printzipio humanitarioetan oinarritzea, horrela bermatuko delako presoen eta haien senitartekoen eskubideak errespetatzea.

Olabarriak, berriz, esan zuen beharrezkoa dela «normaltasunera» bueltatzea, behin ETA desagertu dela. «Bakea lortu dugu, baina bizikidetza eskuratzea falta zaigu». Horretarako hainbat urrats egitea proposatu zuen: lehenik, euskal presoen aurkako «salbuespenezko legedia» amaitzea, eta, gero, «justizia konpontzailearen» alde lan egitea. Hala ere, aitortu zuen zail ikusten duela Espainian urrats horiek egitea, espetxe politika «estatu eta gobernu politika» bat delako.]]>
<![CDATA[Bermea ala abantaila?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/008/001/2018-10-04/bermea_ala_abantaila.htm Thu, 04 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1889/008/001/2018-10-04/bermea_ala_abantaila.htm
Baina zer esan nahi du forudun izateak? Definizioz, arau juridiko berezien agindupean dagoen pertsona da foruduna. Funtsean, esan nahi du ohiko legeak ezarritako auzitegi berezi batean epaitu behar direla forudunak, auzitegi arruntetan epaitu beharrean. Esate baterako, Espainiako Konstituzioaren 71.3 artikuluaren arabera, diputatu eta senatarien aurkako auzietan, Espainiako Auzitegi Goreneko zigor arloko sala izango da eskudun, eta auzitegi berean epaituko dira Espainiako Gobernuko presidentea eta ministroak, 102.1 artikuluak zehazten duenez.

Parlamentarien eta bestelako zenbait kargu publikoren estatutuetan ere badago jasoa foru berezia. Euskal Herrian, forudunak dira Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako parlamentariak, Eusko Jaurlaritzan eta Nafarroako Gobernuan ardura gorenak dituzten politikariak, eta bi erkidegoetako epaileak, fiskalak eta arartekoak. Baita polizia guztiak ere. EAEn, Gernikako Estatutuan araututa dago figura hori, eta, Nafarroan, Foru Hobekuntzan. EAEko eta Nafarroako Auzitegi Nagusietan epaitzen dituzte forudunak. Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako hautetsiek ez dute halakorik -Frantziako Estatuko gobernuko kideak soilik dira forudun-.

Espainian, forudunen kopuruak ez du parekorik Europako beste herrialdeekin alderatuta: 2.000 politikari eta 15.000 legelari inguru eta estatuko segurtasun indarrak kontuan hartuta, 250.000 baino gehiago. Espainiako erregea eta haren senitartekoak ere forudunak dira. Inguruko herrietan ez da batere ohikoa foru berezi hori. Frantzian, Errepublikako presidentea, lehen ministroa eta gainerako ministroak baino ez dira forudunak. Portugalen eta Italian, berriz, presidentea da forudun bakarra. Ohikoena da, baina, forudunik ez izatea: hori da Alemaniaren, Erresuma Batuaren eta AEBen kasua, esaterako.

Espainian figura hori mugatzeko urratsa egin nahi dute. Pedro Sanchez Gobernuko presidenteak egin du proposamena, hautetsien forua konstituziotik kentzeko, betiere hautetsi moduan egiten duten jardueratik kanpoko kontuengatik epaitu behar badituzte. Oro har, alderdi guztiak agertu dira alde, baina nori kendu, nola eta noiz egin, horretan ez dira ados jartzen.

Alderdiak, ados

Zergatik daude forudunak hain gaizki ikusita gizartean? Garbiñe Biurrun EAEko Auzitegi Nagusiko magistratuak argi du erantzuna: «Herritarrek ez dutelako konfiantzarik forudunak epaituko gaituzten auzitegietan». Espainiako Konstituzio Auzitegiak 1997an kaleratutako epaian zioen forudun izatea tresna dela Gorte Nagusien zein botere judizialaren independentzia instituzionala bermatzeko. Ordea, Biurrunek uste du errealitatea oso bestelakoa dela. Izan ere, estatuko goi auzitegiak dira gehien «politiza» daitezkeenak: haien magistratuak Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak aukeratzen ditu, eta kontseilu horretako kideak, halaber, alderdi politikoek izendatzen dituzte.

Hego Euskal Herriko alderdiak ere ados dira foru berezia desagertzeko beharrean. Horretarako, baina, Gernikako Estatutua eta Nafarroako Hobekuntza erreformatu beharko lirateke. EH Bilduk Eusko Legebiltzarrera eraman du figura hori kentzeko eskaera, legez besteko proposamen batean. «Pribilegio bat da, eta desagertu behar da», azpimarratu du Jone Goirizelaia EH Bilduko legebiltzarkideak. Koalizioak estatus berriaren testu artikulatua idazteko ardura duen adituen batzordeari eskatu dio egin ditzala lege aldaketak forua testutik kentzeko. Goirizelaiak azaldu du forudun guztiak desagertzearen aldekoa dela koalizioa, «demokraziaren ikuspuntutik zentzurik ez duelako» eta legearen aurrean berdintasun printzipioa urratzen duelako. Azaldu duenez, egun badaude «bestelako tresna» batzuk berme gisa erabili daitezkeenak, hala nola adierazpen askatasuna edo bortxaezintasuna.

Eusko Legebiltzarrean hainbat aldiz eztabaidatu dute gaia. Azkenekoz, joan den legealdian, 2016ko ekainean. Orduan, talde guztiek aho batez eskatu zuten forudunaren figura desagerrarazteko, eta, era berean, horri bide emateko lege erreformak abiatzeko galdegin zioten Espainiako Gobernuari eta Eusko Jaurlaritzari. «Jeltzaleok beti defendatu dugu zorroztasunez heldu behar diogula gaiari, bestelako ereduei erreparatuta eta akordioa bilatuta», azaldu du David Latxaga EAJko legebiltzarkideak. Haren ustez, foruduna izatea «ez da pribilegio bat, ezta eskubide berezi bat ere», baina figura horren «erabilera oker batek» gizarteak «zigorgabetasunarekin» lotzera eraman du. «Populismo oker bat dago gaiari buruz».

Nafarroako Parlamentuko talde guztiek ere begi onez ikusten dute foru berezia kentzea. «Anomalia demokratiko hutsa da», azpimarratu du Koldo Martinez Geroa Baiko bozeramaileak. Uste du ez dela «bateragarria» berdintasun printzipioarekin eta ez dela «onargarria» botere guztia Auzitegi Gorenaren esku uztea. Martinez forudun guztiak kentzearen aldekoa da, baina onartu du Foru Hobekuntzaren erreforma bat egiteak «zaildu» egiten duela prozesua.

«Foru izaerak disfuntzioak sortzen dizkio justiziari» ]]>
<![CDATA[«Foru izaerak disfuntzioak sortzen dizkio justiziari»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1998/009/001/2018-10-04/foru_izaerak_disfuntzioak_sortzen_dizkio_justiziari.htm Thu, 04 Oct 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1998/009/001/2018-10-04/foru_izaerak_disfuntzioak_sortzen_dizkio_justiziari.htm Tratado Jurisprudencial de aforamientos procesales (Aforamendu prozesalei buruzko tratatu jurisprudentziala) liburuaren egileetako bat da, Juan Luis Gomezekin batera. Foru berezi guztiak kentzearen aldekoa da Esparza.

Zer da forudun izatea?

Pribilegio bat dela esaten da, baina nik uste dut salbuespen bat dela. Arrazoiren batek egon beharko luke erabakia ulergarri egiteko, baina kasu honetan egon zitezkeen arrazoiak desagertu egin dira, eta, beraz, ez dago inolako oinarririk foru izaerari eusteko.

Zergatik existitzen da figura juridiko hori?

Mesfidantzagatik. Mesfidantza dagoelako politikarien artean, eta politikarien eta gizartearen artean. Mesfidantza giro horretatik elikatzen da foru izaera. Garai batean norbaitek pentsatu zuen mesfidantza horri aurre egiteko tresna egokia izan zitekeela. Azken batean, forudun izatea gauza tekniko txiki bat da: herritar arrunt bati dagokion epailea aldatu egiten da forudunen kasuan, eta eragin prozesalean gorantz egiten da urratsa. Adibide bat: Donostiako herritar batek ustez delitua egiten badu Donostian, probintziako auzitegi bat arduratuko da kasuaz, baina, diputatua bada, Auzitegi Gorenera joango da kasua automatikoki.

Herri akusazioak zer lotura dauka forudun izaerarekin?

Herri akusazioa soilik Espainian dago. AEBetan eta Europan, oro har, Ministerio Fiskalak izaten du akusazioa egiteko monopolioa. Ez biktimak, ez kaltetuek ezin dute akusazioarena egin. Fiskaltzak han eta hemen lotura bat dauka botere exekutiboarekin, eta horrek, nolabait, akusazioaren boterea kontrolatzea dakar. Espainian, ordea, tradizionalki akusazioa zabalagoa izan da, eta horrek onurak eta arriskuak sortu ditu. Herri akusazioa ez da askorik kontrolatu, eta forudunen kasuetan arazoak ematen hasi denean hasi gara horretaz kezkatzen. Hala ere, gai bakoitzak bere tratamendua merezi du.

Inguruko estatuekin alderatuta, Espainiakoak forudun gehiago ditu, nabarmen. Zergatik?

Sedimentazio prozedura bat gertatu delako. Hasieran, Konstituzioaren 71. artikuluak espresuki jaso zuen foru izaera; gero, Botere Judizialaren Lege Organikoak ere jaso zuen, erkidegoetako estatuek ere gauza bera egin zuten ondoren... Alegia, eredua errepikatuz eta zabalduz joan da urteekin. Forudun izaera beste edozein kasutarako aplika liteke, eta kopurua izugarri handitu.

Forudun izatea. Immunitatea. Bortxaezintasuna. Zein da ezberdintasuna?

Nahastea erraza da. Bortxaezintasuna bereziki erregeari aitortzen zaio, eta, hitz gutxitan esanda, zigorgabetasuna da. Erregea legetik kanpo dago: gertaera kriminal bat eginda ere, ez du erantzukizunik izango. Immunitatea, berriz, babes edo berme bat da. Parlamentariek daukate, eta Konstituzioak jasotzen du, adierazpen askatasuna bermatzeko. Parlamentarien eginkizunetara mugatzen da immunitatea. Eta foru izaera, esan bezala, eragin prozesal huts bat da.

Erregea, bortxaezina ez ezik, foruduna ere bada.

Erregeak, bortxaezina izanik, ez du behar forudun izatea. Zigorgabetasun puntu bat dago. Zergatik nahi dute erregea justizia sistematik at egotea? Ez diot onurarik ikusten, ezta monarkiarentzat berarentzat ere. Herritarrek pentsatuko dute zerbait ezkutatu nahi dutela.

Foruak arazorik sortzen al dio justiziari?

Disfuntzioak sortzen dizkio, Auzitegi Goreneko magistratuen ohiko lana hankaz gora jartzen baitu. Adibide garbi bat da Valentzian gertatutakoa: parlamentari asko inputatu zituzten, eta Valentziako Auzitegi Gorena kolapsatu egin zen, ez baitzegoen lan karga horri aurre egiteko diseinatuta. Simil mediko bat erabil daiteke egoera ulertzeko: gripe bat duzunean familia medikuarengana joan beharrean ospitaleko bihotz unitatera joaten bazara, osasun sistema bera kaltetu egingo da, eta, ondorioz, baita gaixoak ere, jasoko duen tratamendua ez baita egokiena izango.

Espainiako Gobernuak hautetsien forua kendu nahi du. Zer iritzi duzu?

Nik foru berezi guztiak kenduko nituzke, zalantzarik gabe. Salbuespenekin hastea ez da hasiera ona. Hala ere, prest nago txosten teknikoak irakurtzeko eta ematen diren argudioak entzuteko jakin ahal izateko zein bide egin daitekeen. Kualitatiboki ez da arazoa konponduko, pribilegioa mantenduko baita. Alemaniako edo AEBetako sistemak eredutzat hartzen baditugu, urrats bat egingo dugu norabide horretan, hemen forudunak desagertzeko pausoa ematen badugu.

Noizbait emango al da pauso hori?

Aukera paregabea dago gauzak ongi egiteko, baina horretarako adostasun politiko zabala behar da. Hala ere, hau bezalako gai tekniko bat ezin da egoera eta premia politikoekin nahastu. Ez da onuragarria.

Bermea ala abantaila?]]>
<![CDATA[Akordioa eskatu dio estatuari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1897/002/001/2018-09-21/akordioa_eskatu_dio_estatuari.htm Fri, 21 Sep 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1897/002/001/2018-09-21/akordioa_eskatu_dio_estatuari.htm
Goizeko saioan eman du Urkulluk hitzaldi nagusia, eta arratsaldeko eztabaidan mamitu ditu ideia batzuk. Lehendakaria estatu konfederalari buruz aritu da goizean. Lurralde arazoei irtenbidea emateko erreferenteak Europan topatu ditu lehendakariak; uste du Eskozian, Belgikan, Suitzan eta Bavarian dauden autogobernu ereduek balio dutela, eta hango eredu konfederalek Espainiako estatuan ere ezar litezkeela. Europako herrialde horietan ez ezik, estatuan ere posible ikusten du «demokrazia plurinazionala»ezartzea: «estatu plurinazionalek funtzionatzen dute, zergatik ez egin?».

Horretarako bidea eskubide historikoetan ikusten du Urkulluk, eta, zehazki, eskubide horien eguneraketan, euskal erakundeak eta estatuak behartuta egongo liratekeelako aldebiko printzipioen arabera jokatzera. «Eskubide historikoen eguneraketak gure herriaren nortasun politikoaren aitortza osoa berma dezake, bai eta herri gisa ditugun helburuak garatzeko botere multzo berezia izatea ere». Haren ustez, Konstituzioaren lehen xedapen gehigarriaren «irakurketa handinahitsu batek» ahalbidetuko luke bide hori egitea.

Espainiarekin «errespetuzko harreman bilateral» bat nahi du Urkulluk. Ideia horretan sakondu du goizeko hitzaldian, eta, berriro luzatu dio eskua Espainiako Gobernuari bide horretan pausoak emateko. Uste du gaur egun posible dela aldebiko harreman hori: «Subiranotasun partekatuen mundu honetan, badaude aukerak erabakitzeko eskubidea eta adosteko borondatea uztartzeko». Urkulluren ustez, Kontzertu Ekonomikoa da akordio horren adibiderik argiena eta erreferentzia nagusia autogobernuan ituna lortzeko. Itun ekonomikoa eta itun politikoa. Biak defendatu ditu lehendakariak.

Estatutua betetzea lehenik

Baina hasteko, jarrera aldatzeko galdegin dio Espainiako Gobernuari. Izan ere, «ezezko bikoitzean» kateatuta ikusten du: «Batetik, Gernikako Estatutuak bete gabe jarraitzen du, onartu zutenetik 40 urte bete diren arren; eta bestetik, estatuak ez du onartzen bere errealitate plurinazionala». Hala, ezezko bikoitz hori baiezko bikoitz bihurtzeko aukera duela ohartarazi dio PSOEren gobernuari, eta halaxe egiteko eskatu dio. Itundutakoa betetzea da lehen pausoa, eta, horrekin batera, «Euskadiren errealitate nazionala» aitortzea, autogobernu ereduaren berezitasunak aitortzea eta eskumen gehiago izatea.

Estatuarekin aldebiko harremana lortu aurretik, baina, lehendakariak uste du ezinbestekoa dela autogobernu lantaldean lortutako akordioa «zabaltzea», eta «ahalik eta esparru zabalenera eramango gaituen bidea» topatzeko ahalegina egiteko galdegin die taldeei. Urkulluk indarra jarri du EAJk eta EH Bilduk Autogobernu Lantaldean lortutako akordioa «zabaltzeko» ideian, eta akordioa babestu ez duten taldeekin adostasuna bilatzea lehenetsi du.

Haren iritziz, akordio zabalago batek bermatuko du itun berria «sendoagoa» eta «hobea» izatea, eta haren «etorkizuna» bermatuta egotea. Itun berria «instituzionalki bideragarri» egiteko ere eskatu die taldeei; iritzi dio taldeak ez direla konformatu behar lortutako adostasunarekin, nahiz eta legebiltzarraren gehiengoaren isla izan. «Demokraziaren handitasunaren isla bada gutxiengoaren iritzia gehitzea», esan du. Arratsaldeko saioan hitz egin du argiago. Esan du «sekulako porrota» litzatekeela «soilik abertzaleek» babestutako akordio bat izatea, eta «erronka» izan behar duela «anitza» izatea eta Espainiako Gorteetan «bideragarria» izatea.

Katalunia hizpide

Egoera politikoaren azterketa orokorra egiterakoan, Urkulluk Pedro Sanchezen gobernuaren «jarrera aldaketa» nabarmendu du. Gogoratu du PPren gobernuan ezinezkoa izan zela hitz egitea, eta ez zuela borondaterik izan estatutua osorik betetzeko. Sanchezi, ostera, bestelako aldartea sumatu dio lehendakariak, eta espero du «akordiorako prestasuna» izatea.

Akordiorako borondate bera eskatu du, halaber, Kataluniako «blokeo politiko eta instituzionala» konpontzeko. Alde horretatik, esan du ez dagoela justifikatuta espetxean dauden agintari katalanak preso izatea.

Bizikidetzari dagokionez, Urkulluk Bertizko Adierazpenaren balioa azpimarratu du, eta «salbuespenezko» espetxe politika amaitzeko eskatu du, xehetasun gehiagorik eman gabe.]]>
<![CDATA[Betiko ereduaren euskarri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2018-09-19/betiko_ereduaren_euskarri.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2018-09-19/betiko_ereduaren_euskarri.htm
Eusko Jaurlaritzaren gobernu kontseiluak joan den ekainaren 26an onartu zuen lege aurreproiektua, eta Eusko Legebiltzarraren esku dago jadanik, taldeek noiz tramitatuko zain. Bidean, alegazioak aurkezteko aukera izan dute erakundeek, poliziaren sindikatu nagusiek eta elkarte profesionalek. Bost sindikatuk egin dituzte ekarpen nagusienak: ESAN, UGT, Erne, CCOO eta ELAk. Horiekin, hainbat proposamen aurkeztu dituzte Euskadiko Aguazilen Elkarteak, Euskadiko Udaltzainburuen Elkarteak (AJEPLE-EUBE) eta Eudelek.

Eragile gehienak oso kritiko daude lege proiektuaren edukiarekin, eta kexu dira Jaurlaritzak apenas onartu duelako haien alegaziorik. BERRIAk kontsultatu dituen sindikatuek irmo gaitzetsi dute Segurtasun sailaren egitasmoa. «Legea oso eskasa da, eta urrun dago gure polizia eredutik», adierazi du Igor Eizagirre ELAko zerbitzu publikoko arduradunak. Legearen edukiarekin ez ezik, sindikatua desados dago tramitatzeko erabili den prozedurarekin ere, Jaurlaritzak ez duelako proiektua aurkeztu Ertzaintzaren kontseiluan eta Mahai Orokorrean. Eizagirrek iragarri duenez, ELAk legebiltzarreko taldeei eskatuko die ez babesteko legea.

Erne sindikatua, berriz, «kezkatuta» dago Segurtasun Sailaren proposamenarekin, «gabezia sakonak» atzeman dizkiolako, Roberto Seijo bozeramaileak jakinarazi duenez. Sindikatuak alegazioak egin dizkie legearen artikulu gehienei.

Poliziaren eragile gehienak bat datoz ideia batean: egungo Polizia Legea «zaharkituta» dago, eta «eguneratu» egin behar da. Hala uste du AJEPLE-EUBE Euskadiko Udaltzainburuen Elkarteak ere. Asier Erkoreka presidenteak nabarmendu du 26 urteren ostean ezinbestekoa dela «gizartean egon diren aldaketetara egokitzea». Besteak beste, iruditzen zaio ezinbestekoa dela lege berriak emakumeen presentzia indartzea, euskara bultzatzea eta udaltzainburuen lana «duin bihurtzea». Erkorekak espero du lege berriak xede horiek bermatuko dituela: «Gu baikor gaude».

Ikusteko dago polizia legeak zer babes izango duen legebiltzarrean, baina poliziaren sindikatu eta elkarte bakoitzak argi du zer-nolako legea nahi duen. «Euskal polizia modernoagoa eta eragingarriagoa» helburu duen lege bat nahiko luke Udaltzainburuen Elkarteak. «Udaltzaingoaren eta Ertzaintzaren beharretara egokitu beharko luke, eta lege eraginkor eta baliagarria izan beharko luke etorkizunean», azaldu du Erkorekak. ELAk ere argi du zerk izan behar duen helburu: «Gizartearen zerbitzura dagoen polizia nahi dugu, zibila, demokratikoa eta giza eskubideak defendatzen dituena».

Batzorde berria

Indarrean dagoen polizia ereduari bultzada emateko zenbait neurri jaso ditu Jaurlaritzak proiektuan, eta horien artean bada berritasunik: horietako bat da Jokabide Egokien batzorde bat sortzea. Organo horren egitekoa izango da Ertzaintzaren eta Udaltzaingoaren baitako jokabideak eta jardunak aztertzea, baldin eta herritarren kexak jasotzen badira eta kexa horiek poliziarenganako «konfiantzari» eragiten badiote. Halaber, poliziaren operatibo batean edo zaintza poliziala egiten den bitartean pertsona bat hiltzen bada edo larriki zauritzen bada, batzordeak ofizioz ikertuko ditu gertaera horiek. Erakunde «iraunkorra» izango da; modu «autonomoan» funtzionatuko du, eta hainbat «adituk» osatuko dute, poliziek barne.

Erne, Esan eta CCOO sindikatuak organismo hori sortzearen aurka azaldu dira alegazioetan. Ernek argi du Cabacas auziaren ondorioz erabaki dela batzorde hori eratzea, eta ez da «fio» haren egitekoaz. Seijok ohartarazi du poliziaren jarduna «eztabaida politikoarekin nahastu» eta gertaerak «manipula» daitezkeela bertan. Haren ustez, «nahikoa» da legebiltzarrak, epaitegiek eta poliziak polizia operatiboen gainean duten kontrola.

ELAri ez zaio gaizki iruditzen batzordea eratzea, baina ez lege proiektuak planteatzen duen moduan. Batzordeko kide guztiak gobernuak aukeratzearen aurka dago sindikatua, eta proposatu du legebiltzarrak eta gizarteak ere aukera izatea ordezkariak aukeratzeko. Alde horretatik, Eizagirrek kritikatu du gizartearen parte hartzea «hutsaren hurrengoa» dela lege egitasmoan.

Polizia ereduarekin lotura zuzena daukate, halaber, kode deontologikoarekin zerikusia duten legearen atalek; horietan ere hainbat aldaketa egitea proposatu dute sindikatuek. Ernek indar berezia jarri du armak erabiltzeari lotutako neurrietan; sindikatua su armen erabileraren defendatzaile sutsua da, eta maiz eskatu du ertzainek aukera izateko lanorduetatik kanpo pistolak erabiltzeko. Lege proiektuaren 34. artikuluak zehazten du su armak erabiltzea «muturreko neurria» izango dela, eta Seijok uste du «atzerapauso nabarmena» dela aldaketa hori. Gainera, ezinbestekotzat jo du udaltzain guztiek pistolak eramatea—legearen arabera tokian tokiko udal gobernuen oniritzia behar dute—.

Udaltzainburuen Elkarteak ere uste du beharrezkoa dela udaltzainek pistolak eramatea. Gainera, Erkorekak kritikatu egin du erabiltzea ukatzen duten kargudun publikoen jarrera, gaiaren inguruan «eztabaida antzua» piztu dela iritzita. Elkarteko buruak galdera bota die udaltzainei suzko armak erabiltzea debekatzen dieten agintariei: «Egoera kritiko batean ez badute tresneriarik beren burua babesteko, nola babestuko dituzte herritarrak?».

Ertzainen %33a, andreak

Gizon-emakumeen berdintasuna bermatzeko neurriak eta lanpostuekin zerikusia duten legearen atalek ere zeresana eman dute. Sindikatuek helegite ugari aurkeztu dizkiete bi alorrei, baina gobernuak gutxi batzuk onartu dizkie. Berdintasuna bermatzeari dagokionez, Jaurlaritzak emakumeen kopurua handitu nahi du, eta proposatu du emakumeak izatea ertzainen %33a gutxienez —egun %12 dira—. ELArentzat, baina, Jaurlaritzak berdintasuna sustatzeko proposatzen duena «itxurak egiteko» da: «Polizia ereduaren inguruko kanpainetan saltzen den irudia ezin da uztartu emakumeen aldeko apustuarekin», dio Eizagirrek.

Lanpostuak izendapen aske bidez betetzeko prozedurek eta lan karrerarekin lotutako neurriek ere ez dute sindikatu askoren oniritzia jaso. Izendapen askeak desagertzeko eskatu du Ernek, bai eta 2011n lan karrerari buruz sindikatuen gehiengoarekin erdietsitako akordioa indarrean sartzeko ere. Gobernuak atzera bota ditu eskaera horiek ere.]]>
<![CDATA[«Zintzotasunaren kultura politikoa eraiki behar da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/010/001/2018-09-11/zintzotasunaren_kultura_politikoa_eraiki_behar_da.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1864/010/001/2018-09-11/zintzotasunaren_kultura_politikoa_eraiki_behar_da.htm
«Ez dago instituzioetatik ustelkeria desagerrarazteko hutsik gabeko metodorik, baina badira gune ilunak murrizteko taktikak». Administrazioarekin zerikusia duten ustelkeria kasuak saihesteko neurriak ongi ezagutzen ditu Patxi Lazkoz (Iruñea, 1965) Gasteizko alkate ohiak (2007-2011). Duela hiru urte politika laga zuenetik, zuzenbide munduan buru-belarri murgilduta dabil, abokatu gisa, eta lanbide horrek eman dio, neurri handi batean, ustelkeria «ikuspuntu ezberdin batetik» aztertzeko gakoa. Guia anticorrupción. Tácticas de combate (Ustelkeriaren aurkako gida. Borrokarako taktikak) liburuan bildu du Lazkozek gaiari buruz duen ezagutza —Aranzadik argitaratua—.«Ustelkeriaren inguruko zigorgabetasuna murrizteko ale txiki bat jarri nahi izan dut».

Politika utzi eta abokatu gisa jardutea erabaki zuenean, zuzenbideari buruzko ezagutzak «eguneratzeko» ikastaroa egin zuen unibertsitatean, eta han sortu zitzaion liburua idazteko grina. Ustelkeria publikoari buruzko modulua egin zuenean ohartu zen gaiaren «garrantziaz», eta beharra ikusi zuen formakuntza saioan ikasitakoa «modu ulergarri» batean idazteko. Ikastaroko lan bat izan behar zuena liburu bilakatu zen gero, inguruko lagunek eta abokatuek horretara animatuta. Lana «borobiltzeko», Josu Izagirre Arabako fiskalburu eta lagunak idatzi dio hitzaurrea. Lazkoz gustura dago emaitzarekin: «Hitzaurre maitekorra idatzi du. Pozik nago, gidaren helburuarekin bat egin duelako».

Gasteizko alkate ohiak hasieratik izan du argi zeinek izan behar zuen xedea: «Edozein irakurlerentzat erabilgarri izatea nahi nuen». Hala, zuzenbidean aditua ez den edonork ulertzeko «eskuliburu erraz eta ulergarria» idatzi nahi izan du, baina adierazi du bereziki administrazioko langileentzat eta kargu publikodunentzat dela: «Ustelkeria delitu batek izan ditzakeen ondorioez ohartarazi nahi diet funtzionarioei, askotan ez direlako jabetzen iruzurra egiten ari direla euren eguneroko lanean».

Izan ere, «ezjakintasuna» izaten da sarri askotan ustelkeria kasuen atzean dagoen arrazoia. «Ezinezkoa da ustelkeriari aurre egitea ustelkeria kasu bat detektatzeko gai ez bagara», azaldu du Lazkozek.

Ustela, edozein

Hiru zati ditu liburuak. Lehen zatian, Zigor Zuzenbideari buruzko oinarrizko datuak ematen zaizkio irakurleari, ustelkeria zer den ulertzeko hainbat gako «era ulergarrian» azalduta. Bigarren zatiak ustelkeriari lotutako bost delituak zeintzuk diren azaltzen du, modu xehean: prebarikazioa, eroskeria, influentzia trafikoa, dirua bidegabe erabiltzea eta dokumentu publikoak faltsutzea. Hirugarren atalak, berriz, delitu horiei aurre egiteko hainbat neurri proposatzen ditu. Eranskin batean jasota daude, amaieran, Espainiako Auzitegi Gorenak aztertutako 138 ebazpen, guztiak ustelkeria kasuekin lotuta.

Ebazpen horiek guztiak aztertuta, ondorioa atera du Gasteizko alkateak: «Ustelaren profila transbertsala da, ez du adin jakinik, ezta sexu edo gizarte klaserik ere». Beste kontu bat da, bere esanetan, hedabideetan isla duten kasuak pisuzko kargu publikoekin eta boterearekin lotutakoak izatea. «Ustela, baina, dirua gustuko duen eta boterea nahi duen edozein izan daiteke».

Egoera hori izanik, posible al da administrazioan ustelkeriari aurre egitea? Lazkozen ustez, «zintzotasunaren kultura publikoa eraikita» erdietsiko da hori. Zintzotasuna da, haren ustez, ustelkeriari aurre egiteko dagoen «antidotorik eraginkorrena». Horretarako, baina,«sakoneko aldaketa» egin behar da gizartearen balioetan. «Gure herrian bide luzea dugu oraindik egiteko. Ikusi besterik ez dugu egin behar ustelkeria kasuei hauteskundeetan ematen zaien erantzun eskasa».

Gizartean sakoneko aldaketa egitea ezinbestekoa da, baina garrantzitsua da, halaber, erakundeek eskura dituzten tresnak «egoki» erabiltzea. Horietako bat da, esaterako, gardentasunarena. «Gardentasunak, berez, ez du ustelkeriaren amaiera ekarriko, baina ongi erabiltzen bada, baliagarria izan daiteke», esan du Lazkozek. Besteak beste, uste du funtsezkoa dela instituzioen gardentasun atarietan argitaratzen den informazioa «ulergarria», «erraza» eta «eraginkorra» izatea. Adibide batekin azaldu du: «Aurrekontuak publikatzera behartuta daude erakundeak, baina erabiltzen duten lengoaia, egitura eta moduagatik ulergaitza egiten zaie herritar askori».

Gardentasunean ez ezik, bestelako alor batzuetan ere ustelkeria murrizteko har daitezkeen neurriak proposatu ditu Lazkozek; besteak beste, hirigintza kudeaketan, kontratuen esleipenean, diru laguntzak emateko prozeduretan eta espedienteen antolaketetan. «Egin behar ez dena ezagutzeko gutxieneko bat da». Dioenez, instituzio guztietan egiten dira iruzurrak, baita Euskal Herrian ere, nahiz eta praktika hori ez dagoen orokortuta. «Hala ere, ezin dugu esan irla bat garenik».]]>
<![CDATA[Loza: «Gerturatzea ez da onura bat»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/009/001/2018-09-07/loza_gerturatzea_ez_da_onura_bat.htm Fri, 07 Sep 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1907/009/001/2018-09-07/loza_gerturatzea_ez_da_onura_bat.htm Vocento taldeko egunkariek atzo argitaratutako Espetxe politikaren berbideratzea artikuluan.

Lozaren arabera, Espainiako Estatuak «zuhurtziaz» egin behar du gerturatzea, eta ETAren biktimek ematen diren pauso guztien berri izan beharko dute. Iritzi artikuluan nabarmendu du hurbilketa «legezkoa» dela —«urrunketa garai batean izan zen bezala»—, ez dela «espetxe onura bat» eta presoek ez dutela «baldintza berezirik» bete behar neurri hori aurrera eramateko.

Beharrezkoa iruditu zaio ETA desegin ondoren espetxe politika «berbideratzea», uste duelako aldaketa horrek mesede egingo diola «bizikidetzari». «[Espetxe politikaren] Helburu operatiboa berbideratu behar da; terrorismoaren aurkako politikaren parte izatetik bizikidetza politikaren parte izatera igaro behar da». Horretarako, Lozak proposatu du presoak «gizarteratzeko» xedea izatea, eta Langraiz bidearen garrantziaz idatzi du du, «garai berrietarako esperientzia oso baliagarria delako».

Onuretarako, baldintzak

Euskal presoek espetxe onurak izateko —hirugarren gradua edota baldintzapeko askatasuna—, Lozak dio estatuko legediak zehazten dituen baldintzak bete beharko dituztela. Baldintzok zeintzuk diren gogoratu du: presoek espetxe zigorraren gutxieneko zati bat beteta izatea, eta iraganarekiko jarrera «autokritikoa» agertzea. Azpimarratu du gizarteratzeko erabakia presoarena baino ez dela, eta ohartarazi bide hori hartzea erabakitzen ez dutenek ez dutela espetxe onurarik izango. Sorturi eskatu dio laguntzeko presoei autokritikaren bidean.]]>
<![CDATA[Olanok dio ezin zaiela uko egin EAJ eta EH Bilduren arteko akordioaren oinarriei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-09-05/olanok_dio_ezin_zaiela_uko_egin_eaj_eta_eh_bilduren_arteko_akordioaren_oinarriei.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-09-05/olanok_dio_ezin_zaiela_uko_egin_eaj_eta_eh_bilduren_arteko_akordioaren_oinarriei.htm
Urkulluk herenegun eskatu zuen EAEko estatutu berriaren akordioa «bideragarria» izan dadila, eta uste du «aztertu» egin beharko dela EAJk eta EH Bilduk adostutako guztia. «Biderik egingo ez duen testu batekin gelditu nahi badugu, lehendik ere baditugu testuak», zioen lehendakariak, 2004ko estatutu egitasmoari aipamena eginez bezala.

Olanoren ustetan, erabakitzeko eskubidea alde batera utziko balitz, «erabat urardotuko» lirateke EAJk eta EH Bilduk Eusko Legebiltzarrean onartutako oinarriak, eta «izugarrizko etsipena» eragingo luke euskal gizartean. Gainera, uste du funtsezkoa dela bi indar politikoek Autogobernu lantaldean lortutako akordioan erabakitzeko eskubidea jasotzea, hartara Euskal Autonomia Erkidegoa «ekonomikoki eta sozialki garatzeko eta jauzi bat emateko». Halaber, nabarmendu du «EAJko afiliatu eta militante guztiok oso argi daukagu erabakitzeko eskubidea dela garai politiko berri honetako irizpide politikoa». Ondorioz, «Espainiako Estatuarekin harreman eredu berri bat» finkatzearen alde azaldu da, eta uste du lantaldearen garapenak baldintzatuko duela giro politikoa.

Gizartearen parte hartzea

EAEko autogobernuaren inguruko eztabaidan gizartearen partaidetza bultzatzea egokia dela nabarmendu du, eta eskatu du «gizartearen gehiengoaren borondateari bidea emateko eta errespetatzeko».

Ahaldun nagusiak berretsi du diputazioak konpromisoa daukala eredu sozial «integratzaile, kohesionatu eta aurreratu bat» bultzatzen jarraitzeko. Haren arabera, erkidegoko estatus berriak «aukera paregabea» eskainiko luke horretarako.]]>
<![CDATA[Urkulluren baldintzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-09-04/urkulluren_baldintzak.htm Tue, 04 Sep 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-09-04/urkulluren_baldintzak.htm
Herenegun, Isabel Zelaa Espainiako Gobernuko bozeramaileak elkarrizketa batean ohartarazi zuen EAJk eta EH Bilduk EAEko estatutu berriaren edukietan lortutako adostasunak ez duela aurrera egingo Gorte Nagusietan. Urkulluri horri buruz galdetu diote Radio Euskadin. Lehendakariak azpimarratu du legebiltzarreko taldeek oraindik «asko» dutela egiteko Autogobernu lantaldean; izan ere, dioenez, estatutua berritzeko lanak «hastapenetan» daude, eta, ondorioz, badago denbora EAJk eta EH Bilduk erdietsitakoa beste taldeei zabaltzeko. «Akordio hobea izango da baldin eta zabalagoa bada». Nabarmendu duenez, «kontsentsuetan» ez ezik «edukietan» ere nahiko luke zabaldu.

Lehendakariaren iritziz, euskal gizarteak eskertuko luke testu artikulatuak «ahalik eta adostasunik zabalena» izatea, eta, besteak beste, garrantzia eman dio testu horretan honako hauek jasota egoteari: aldebikotasuna, botere judizialarekin lotutako alorrak eta eskubide sozial eta zibilen bermea. Urkullu ziur agertu da atal horiek guztiak biltzen dituen akordio batek lekua izan dezakeela Espainiako Konstituzioan.

EAJk eta EH Bilduk edukien alorrean lortu dituzten akordioekin gustura ote dagoen galdetuta, Urkulluk adierazi du «EAJko militantea den heinean» begi onez ikusten duela jeltzaleek adostutakoa, baina lehendakari modura «gizarte osoaren onura» izan behar duela helburu, eta «gehiengoaren eta gutxiengoaren eskubideak bermatu» behar dituela. Hori hala, uste du «aztertu» egin beharko dela bi talde horiek lantaldean hitzartu duten guztia.

Adituen taldea, ostiralean

Eusko Legebiltzarreko Autogobernu lantaldeak ostiral honetan aukeratuko ditu estatutu berriaren testu artikulatua idazten hasiko diren bost adituak. Halaber, Eusko Ikaskuntzak aditu horien esku utzi behar du, irailaren 30a baino lehen, joan den ekainean Bilbon, Donostian eta Gasteizen eginiko herritarren foroetan jasotakoekin landutako txostena. Hortaz, adituak udazken honetan has litezke testu artikulatua idazten, eta aurreikusi da 2019ko ekainerako amaituko dituztela lanak. Gero, legebiltzarreko taldeen arteko eztabaida egongo da.

Dena dela, estatutu berriaren proiektuaz hizketan ari badira ere, oraindik betetzeke dago Gernikakoa (1979), hainbat eskumen falta baitira jasotzeko. Urkulluk transferentzien egutegia zehazteko eskatu dio berriro Espainiako Gobernuari. Lehendakariaren iritziz, Pedro Sanchez gobernuburuak «aukera» bat dauka lan egutegi bat osatzeko. Gogoratu du jadanik 39 urte igaro direla estatutua onartu zenetik, Jaurlaritzak eskuratzeko dituela 37 eskumen eta Eusko Legebiltzarrak eskumen horiek guztiak eskualdatzearen alde bozkatu duela.

Aurrekontu berriak, zail

Jaurlaritzaren datorren urteko aurrekontuez ere mintzatu zen Urkullu. Izan ere, gobernuari zaildu egin zaio gehiengo osoa lortzeko falta zaion boto bakarra, PPk ohartarazi baitu ez dela erraza izango aurreko bi urteetako akordioa berriro egitea. Lehendakariak ez du espero aurtengo aurrekontuak luzatzea, eta talde guztiekin «hitz egiten eta negoziatzen» saiatuko da. Nolanahi ere, argi utzi du aurrekontuak luzatzea ez litzakeela «dramatikoa» akordioa ezinezkoa balitz.

EH Bilduk eskua luzatu dio Eusko Jaurlaritzari (EAJ-PSE) kontuak babesteko, baldin eta burujabetzaren eta eskubide sozialen inguruan ondutako akordio bat erdiesten badute. Urkulluk bizkarra eman dio eskaintza horri: «Eraikitzeko ez dago zertan ezer hautsi. Ez naiz jarrera horren aldekoa».]]>
<![CDATA[Urkulluk eskatu du estatutu berriaren akordioa "zabaltzeko" eta "bideragarri" egiteko]]> https://www.berria.eus/albisteak/156224/urkulluk_eskatu_du_estatutu_berriaren_akordioa_zabaltzeko_eta_bideragarri_egiteko.htm Mon, 03 Sep 2018 07:21:50 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/156224/urkulluk_eskatu_du_estatutu_berriaren_akordioa_zabaltzeko_eta_bideragarri_egiteko.htm <![CDATA[Lege proiektuen tramitazioa, azkarrago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1984/005/001/2018-08-28/lege_proiektuen_tramitazioa_azkarrago.htm Tue, 28 Aug 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1984/005/001/2018-08-28/lege_proiektuen_tramitazioa_azkarrago.htm
Lege egitasmo bat ganberan aurkezten denean, honako hau izan ohi da tramitea: epe bat zabaltzen da taldeek zuzenketak aurkeztu ditzaten; gero, horiek eztabaidatzeko lantaldea eratzen da, eta artikuluak banan-banan aztertu eta ondorioen txostena landu behar izaten dute bertan, gero osoko bilkuran eztabaidatu eta bozkatzeko. Prozedura horrek guztiak zortzi hilabete iraun ohi du. Alabaina, eztabaida aberastu eta ekarpenak jaso aldera, taldeek adituen agerraldiak eskatzen dituzte. Adituek hilabeteak ematen dituzte azalpenak ematen, eta horrek are gehiago atzeratzen du lege egitasmoen tramitazioa. Askotan, Jaurlaritzak zera egotzi die oposizioko taldeei, bere lege egitasmoak oztopatzea eta atzeratzea hori egitean.

Eusko Legebiltzarreko araudiaren 134. artikuluak zehazten du agerraldien funtzionamendua lege egitasmo bat tramitatzen denean. Arauak dio Jaurlaritzako ordezkariek agerraldiak egiteko aukera dutela, baina praktikan bestelako elkarte, gizarte eragile eta herritarrenak ere eskatzen dituzte. Agerraldi horiek amaitu arte, taldeek ez dute zuzenketarik aurkezten. Ohiko praktika da hori, baina, epeak geldotzea ekartzen duela iritzita, Legebiltzarreko presidenteak araudia aldatzea erabaki zuen. Mahaiak onartu egin zuen proposamena, EAJren eta PSEren botoekin.

Onartutakoaren arabera, agerraldiak eskatzeko epea hilabetera mugatuko da, eskaera argitaratzen den egunetik hasita. Gainera, batzordeko presidenteak uste badu talde parlamentarioek egindako eskaera kopurua «oso handia» dela, zerrenda murrizteko eskubidea izango du, taldeetako bozeramaileekin adostu ostean.

Aurrerantzean, gainera, gizarte eragileek eta herritarrek mugatuago izango dute legeen tramitazioan parte hartzeko aukera. Orain arte, eragile horiek aukera zuten ekarpenak egiteko eta iritzia emateko denbora mugatu gabe, Jaurlaritzako kideek bezala, baina orain aditu bakoitzak hamabost minutu bakarrik izango ditu azalpenak emateko.

EH Bildu, kontra

Legealdia hasi zenetik Legebiltzarreko araudian egin den lehenengo aldaketa izan da, eta ez da talde guztien gustukoa izan. EH Bilduk aldaketaren kontra bozkatu zuen, herritarren parte hartzea mugatzeko erabakia zela iritzita. Koalizioak salatu zuen horrelako neurri bat hartzea «iraingarria» dela, eta herritar eta eragileei «errespetu falta» egiten diela. Koalizioak «ahots kritikoak isilarazten» saiatzea leporatu zien EAJri, PSEri eta legebiltzarreko presidenteari.

EH Bildu izan zen neurri horren aurka agertu zen talde bakarra. Elkarrekin Podemosek adierazi zuen ez zuela bat egiten aldaketarekin, baina abstenitu egin zen. PPk ez du ordezkaririk Mahaian, eta EAJren eta PSEren botoak nahikoak izan ziren araudiaren aldaketa onartzeko.]]>
<![CDATA[EAJ eta PSE elkar hartuta udaletan, «salbuespenekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/002/001/2018-08-17/eaj_eta_pse_elkar_hartuta_udaletan_salbuespenekin.htm Fri, 17 Aug 2018 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1942/002/001/2018-08-17/eaj_eta_pse_elkar_hartuta_udaletan_salbuespenekin.htm
2013ko irailean dago akordio horren oinarria; orduan, EAJk akordioa egin zuen PSErekin Iñigo Urkulluren gobernuari sostengua emateko eta bi urtez aurrekontuak aurrera ateratzeko. Bi urte geroago, bi aldeek akordio hura berritzea erabaki zuten. Alderdiok garai batean azaldu zuten akordioaren xedea zela toki eta foru erakundeen «egonkortasuna» bermatzea. Horretarako, bi konpromiso hartu zituzten. Batetik, legegintzaldi osoko urteko aurrekontuak elkarrekin negoziatzea, horiek onartu ahal izateko; bestetik, zentsura moziorik ez aurkeztea edo babestea legegintzaldi osoan, ez foru aldundietan, ez batera zein banaka gobernatutako udaletan. Erabaki horrekin, udalak eta aldundiak kanpoko eraginetatik salbu mantendu nahi zituzten; etortzear zeuden hauteskundeetatik, alegia.

Azken hiru urteetan, EAJren eta PSEren arteko «sintonia ona» nagusitu da udal gehienetan, eta ez dute izan arrazoirik koalizioa zalantzan jartzeko. Gatazkarik apenas egon den haien artean, eta, egon badira, ez dira publiko egin. Hala ere, badago salbuespenik. Kasu entzutetsuena Irun (Gipuzkoa) izan da. Urtarrilean hautsi zen gobernu ituna, Jose Antonio Santano alkateak (PSE) udal gobernutik kanporatu zuenean Xabier Iridoi Hirigintza zinegotzia (EAJ). Bi alderdiek nabarmendu dute hirigintza kasu batekin lotutako desadostasunek eragin zituztela haustura eta tirabira; «Irungo auzi bat» baino ez dela.

Barakaldon (Bizkaia) ere ez du luze iraun bi alderdien arteko harreman onak. Duela urtebete apurtu zuen PSEk EAJrekin zuen ituna, argudiatuta bete gabe zeudela Amaia del Campo EAJko alkatearekin adostuta zituztenak. Orain, sozialistak oposizioan daude, eta akordioaren «gutxienekoa» betetzen dute; besteak beste, udal aurrekontuak negoziatu eta babesten dituzte.

Aliantza «osasuntsu»

EAJko eta PSEko zuzendaritzek diote Irungo eta Barakaldoko udaletan izandako hausturak «salbuespenak» direla, haien arteko aliantza «osasuntsu» dagoela eta tokian tokiko tirabirek ez dutela eraginik izango beste erakunde batzuetan dituzten aliantzetan.

Dena den, badira beste udal batzuk non EAJren eta PSEren arteko itunak ez duen aurrera egin: Lasarte-Orian eta Eibarren (Gipuzkoa), esaterako, sozialistek jeltzaleen babesik gabe agintzen dute. Eibarren, PSEk eskua luzatu izan dio EAJri koalizio gobernua osatzeko, baina jeltzaleek baztertu egin zuten aukera hori, argudiatuta desadostasun handiak dituztela kudeaketan sozialistekin, eta bi alderdien arteko «sintonia falta» agerikoa dela.

Akordioa katramilatuta hasi zen: 2015eko ekainaren 13an, udalak osatzeko egunean, Maider Lainezek (PSE) izan behar zuen alkate Andoainen, EAJko zinegotzien babesari esker, baina EAJko zinegotzi batek zuri bozkatu zuen, eta hautagai sozialistak ez zuen babes nahikoa izan aginte makila eskuratzeko. Andoaingo alkatea aukeratzerakoan gertatu zenak giroa nahasi zuen, eta, erantzun gisa, PSEko zinegotziek boto zuria eman zuten Gasteizen, Gorka Urtaranen (EAJ) inbestiduran. Hilabeteak pasatu behar izan ziren egoera baretu eta PSE Gasteizko udal gobernuan sartzeko. Andoaingo eta Gasteizko udaletan izandako tirabirek tenkatu egin zituen bi alderdien arteko harremanak, eta airean utzi sinatutako ituna. Azkenean, hala ere, bi alderdien zuzendaritzek urak bere onera ekartzea lortu zuten, eta bi aldeek berretsi zuten EAEko udal eta batzar nagusietarako lortutako itunaren aldeko apustua.

Gaur egun, jeltzaleak eta sozialistak elkarrekin ari dira udal gehienetan, eta bi alderdiek diote «bakanak» direla akordioa hautsi den udalak. Udal eta foru bozetarako urtebete eskas falta da, eta ikusteko dago sozialistek eta jeltzaleek egungo aliantzari eusten dioten 2019an ere. Erabakia oraindik hartu gabe dute. PSEk bere militantziari galdetu beharko dio hauteskundeen osteko aliantzen inguruan.

Hala ere, azken asteotan, alderdiotako hainbat kidek —batez ere EAJkoak— jendaurrean esan dute PSErekin koalizio gobernua egitearen alde daudela. Besteak beste, Gorka Urtaran Gasteizko alkateak duela bi aste adierazi zuen «pozik» dagoela PSErekin gobernatzen, eta datorren urtean koalizio gobernua errepikatzearen aldekoa dela. Eneko Goia Donostiako alkatea ere antzera mintzatu da berriki elkarrizketa batean.]]>