<![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 13 Apr 2021 13:10:53 +0200 hourly 1 <![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritarren %6k jaso dituzte txertoaren bi dosiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/196188/arabako_bizkaiko_eta_gipuzkoako_herritarren_6k_jaso_dituzte_txertoaren_bi_dosiak.htm Tue, 13 Apr 2021 13:08:27 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/196188/arabako_bizkaiko_eta_gipuzkoako_herritarren_6k_jaso_dituzte_txertoaren_bi_dosiak.htm <![CDATA[Osakidetzak SMS bat bidaliko die berriz 70 eta 79 urte bitartekoei, txertatzeko txanda har dezaten]]> https://www.berria.eus/albisteak/196146/osakidetzak_sms_bat_bidaliko_die_berriz_70_eta_79_urte_bitartekoei_txertatzeko_txanda_har_dezaten.htm Mon, 12 Apr 2021 16:42:05 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/196146/osakidetzak_sms_bat_bidaliko_die_berriz_70_eta_79_urte_bitartekoei_txertatzeko_txanda_har_dezaten.htm <![CDATA[Azken hilabeteko gaixo gehien dago orain Hego Euskal Herriko ZIUetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2006/005/001/2021-04-10/azken_hilabeteko_gaixo_gehien_dago_orain_hego_euskal_herriko_ziuetan.htm Sat, 10 Apr 2021 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2006/005/001/2021-04-10/azken_hilabeteko_gaixo_gehien_dago_orain_hego_euskal_herriko_ziuetan.htm
Ospitaleetako egoerarekin kezkatuta daude osasun agintariak. Santos Indurain Nafarroako Gobernuko Osasun kontseilariak ohartarazi du lurraldearen osasun egoera «oso kezkagarria» dela, bereziki ospitaleen eta ZIUen gaineko presioagatik. Datua eman du Indurainek: ospitaleratutako pazienteak gero eta gazteagoak dira, eta gero eta larriago erietxeratzen dituzte. Eta abisua eman du: «Intzidentzia tasa gelditu beharra dago, erietxeak tentsioan jartzen ari direlako». Nafarroan 31 lagun daude ZIUetan. Eta Nafarroako Gobernuak jakinarazi duenez, 95 urteko emakumezko bat hil zen herenegun.

Transmisioari buruzko datuak ere ilunak dira oso Hego Euskal Herrian. Nafarroako Gobernuak eta Eusko Jaurlaritzak emandako informazioaren arabera, herenegun 13.901 proba egin ziren birusa detektatzeko, eta 1.085 kasu atzeman zituzten. Positiboen portzentajea ere kezkatzeko modukoa da: osteguneko testetan %7,8k eman zuten positibo. Kutsatuen datuak lurraldeka aztertuta, Gipuzkoan atzeman zuten positibo gehien: Osakidetzak 334 kasu zenbatu zituen herrialde horretan. Bizkaia du atzetik: 314 positibo izan ziren han. Nafarroan, berriz, 293 kutsatu zenbatu zituzten, eta Araban, 140.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako datuak ez direla onak aitortu du Jonan Fernandez Labiren batzorde teknikoko koordinatzaileak, baina uste du joera hori astebete barru eten egingo dela. «Espero dugu hurrengo egunetan goia jotzea goranzko joerak». Bestalde, jakinarazi du Jaurlaritza aztertzen ari dela maiatzaren 9tik aurrera alarma egoera bertan behera utziz gero zein tresna juridiko erabili pandemiaren hedapena gelditzeko.]]>
<![CDATA[Beste 1.085 positibo zenbatu dituzte Hegoaldean]]> https://www.berria.eus/albisteak/196020/beste_1085_positibo_zenbatu_dituzte_hegoaldean.htm Fri, 09 Apr 2021 09:53:09 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/196020/beste_1085_positibo_zenbatu_dituzte_hegoaldean.htm <![CDATA[Madrilek eta erkidegoek hitzartu dute AstraZenecaren txertaketa etetea 60 urtetik beherakoei dagokienez]]> https://www.berria.eus/albisteak/195922/madrilek_eta_erkidegoek_hitzartu_dute_astrazenecaren_txertaketa_etetea_60_urtetik_beherakoei_dagokienez.htm Wed, 07 Apr 2021 20:45:31 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195922/madrilek_eta_erkidegoek_hitzartu_dute_astrazenecaren_txertaketa_etetea_60_urtetik_beherakoei_dagokienez.htm <![CDATA[Hondartzetan maskara derrigorrez erabiltzea malgutu nahi du Madrilek]]> https://www.berria.eus/albisteak/195905/hondartzetan_maskara_derrigorrez_erabiltzea_malgutu_nahi_du_madrilek.htm Wed, 07 Apr 2021 15:32:56 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195905/hondartzetan_maskara_derrigorrez_erabiltzea_malgutu_nahi_du_madrilek.htm
Izan ere, kalapita handia sortu du hainbat erkidegotan martxoaren 31n indarrean sartutako legeak. Arau horren arabera, toki ireki guztietan maskarak erabiltzeko betebeharra egongo da, eta hondartzetan eta igerilekuetan ere beharrezkoa izango da maskara janztea, uretara sartzeko salbu; gainerako denbora guztian, derrigorrezkoa izango da, egonean egonda ere. Mendian ere beharrezkoa izango da jantzita izatea. Legeak zehazten du egoera guztietan izango dela beharrezkoa maskara janztea, baita pertsonen artean 1,5 metroko segurtasun tartea dagoenean ere.]]>
<![CDATA[Araba, Gasteiz eta beste 25 udalerri perimetralki itxiko dituzte gaurtik aurrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/004/001/2021-04-07/araba_gasteiz_eta_beste_25_udalerri_perimetralki_itxiko_dituzte_gaurtik_aurrera.htm Wed, 07 Apr 2021 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1951/004/001/2021-04-07/araba_gasteiz_eta_beste_25_udalerri_perimetralki_itxiko_dituzte_gaurtik_aurrera.htm
Toki horietan guztietan aparteko neurriak ezarri beharko dituzte: ezin da atera baimen berezirik gabe, eta ostatuek barruko jarduera mugatua izan beharko dute 06:30etik 09:30era eta 13:00etatik 16:00etara. Hala ere, dagoeneko ostalarien elkarteek aurreratu dute helegitea aurkeztuko dutela datozen egunetan EAEko Justizia Auzitegi Nagusian. Haien arabera, ostalariengan eragin zuzena duen erabaki hau ez da «egokia» izurritea kontrolatzeko, eta uste dute ez duela «oinarri nahikorik». Gainera, toki itxietako kirol jarduerak gehienez lauko taldeetan egin ahal izango dira, eta kirol instalazioetako aldagelak eta dutxak itxita egongo dira, igerilekuetan izan ezik.

Ia toki denetan ari da malkartzen kutsatuen malda, eta agintariak behin eta berriz ari dira arduraz jokatzeko mezuak bidaltzen. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak ohartarazi du pandemiaren amaiera «gero eta gertuago» dagoela eta «azken ahalegina» egiteko eskatu die herritarrei. Antzera mintzatu da Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako bozeramailea ere. Futbol ospakizunen harira sortutako jende pilaketak hizpide hartuta, azpimarratu du «norberaren konpromisorik ezean» oso zaila izango dela horrelako egoerak eragoztea.

Nafarroako Gobernuak, berriz, gaur berrikusiko ditu Aste Santuari begira hartutako neurri murriztaileak. Printzipioz, etzi arte daude indarrean ostalaritzari eta bilerei eragiten dizkieten neurriak.

Bien bitartean, Hego Euskal Herriko administrazioak bizkortzen ari dira txertaketa kanpaina. Eusko Jaurlaritzako eta Nafarroako Gobernuko osasun agintariek emandako datuen arabera, orain arte 584.804 dosi jarri dira Hegoaldean. Osakidetzak 469.000 dosi jaso ditu, eta horietatik 450.000 jarri ditu. Gotzone Sagardui Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburuak jakinarazi du iritsi diren txerto guztien %95 jarri dituela, stock txiki bat gordeta —Espainiako Osasun Ministerioaren datuen arabera, ordea, jasotako dosien %79 jarri ditu Osakidetzak, 370.000 inguru—. Jaurlaritzak Modernaren 18.000 dosi gehiago jasoko ditu aste honetan, eta AstraZenecaren beste bidalketa bat hila amaitu baino lehen.

Nafarroako Gobernuak, berriz, 23.000 pertsona txertatu nahi ditu aste honetan. Maria Txibite foru gobernuko presidenteak jakinarazi du txerto kopurua handitu egingo dela eta bigarren hiruhilekoan txertaketaren erritmoa «hirukoiztu» egingo dela.

Alarma egoeraren bukaera

Pedro Sanchez Espainiako Gobernuko presidenteak atzo iragarri zuen ez duela alarma egoera maiatzaren 9tik aurrera luzatzeko asmorik. «Txertaketak pandemiari erantzuteko nahikoa tresna eskainiko dizkigu». Udarako, herritarren %70 immunizatuta egotea espero du.]]>
<![CDATA[Osakidetzak iritsi diren txertoen %95 jarri ditu]]> https://www.berria.eus/albisteak/195868/osakidetzak_iritsi_diren_txertoen_95_jarri_ditu.htm Tue, 06 Apr 2021 12:44:32 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195868/osakidetzak_iritsi_diren_txertoen_95_jarri_ditu.htm <![CDATA[Zaldibiako Udalak neurri zehatzak hartzeko eskatu dio Sagarduiri, herrian transmisioa eteteko]]> https://www.berria.eus/albisteak/195864/zaldibiako_udalak_neurri_zehatzak_hartzeko_eskatu_dio_sagarduiri_herrian_transmisioa_eteteko.htm Tue, 06 Apr 2021 11:04:12 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195864/zaldibiako_udalak_neurri_zehatzak_hartzeko_eskatu_dio_sagarduiri_herrian_transmisioa_eteteko.htm <![CDATA[Ur zikinetako arrastoen bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/009/001/2021-04-06/ur_zikinetako_arrastoen_bila.htm Tue, 06 Apr 2021 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1994/009/001/2021-04-06/ur_zikinetako_arrastoen_bila.htm
Baina, zer bilatzen da hondakin uretan? Zer helburu dute horrelako egitasmoek? Noiz erabiltzen dira? «Alarma pizteko botoi bat da», azaldu du Gorka Orive EHUko Farmazia katedradunak eta EHUk iaz martxan jarritako egitasmoaren sustatzaileak. SARS-CoV-2 birusa, beste substantzia, mikroorganismo eta patogeno askoren gisara, gorotzetan ateratzen da giza organismotik, eta komun zulotik behera joaten da, estoldetara. Ur zikinetan, beraz, birusa atzeman daiteke, aurreneko kasuak diagnostikatu baino lehen. «Transmisio komunitarioa gertatuko dela aurreikusteko balio du», esplikatu du Orivek.

Zehazki, sistema horren bitartez zazpi egun arteko aurreikuspena egin daiteke, eta, ondorioz, ur zikinetan birusa atzemanez gero, «ia erabateko ziurtasunez» baieztatu daiteke hurrengo egunetan edo astebeteren buruan kasu asko agertuko direla. «Joera bat erakusten dute: ur zikinetan birusaren arrasto handiak topatuz gero, horrek esan nahi du denbora gutxian kutsatu kopuruak gora egingo duela gune jakin batean», azaldu du.

Ikerlariek ur zikinetan ikertzen dutena ez da SARS-CoV-2 birusa bera, patogeno horren material genetikoa baizik. «Koronabirusaren RNA edo egitura da bilatzen duguna», Iñaki Urrutia Urbeha proiektuko arduradunak azaldu duenez. Uraren Euskal Agentziak (Ura) martxan jarritako proiektua da Urbeha: Krispiñako (Gasteiz), Galindoko (Bilbo), Loiolako (Donostia) eta Atalerrekako (Hondarribia, Gipuzkoa) araztegietako ur zikinak aztertzen dituzte, birusaren presentzia ikertzeko. Astero hartzen dituzte horko laginak, eta laborategi batean aztertzen dituzte gero. Espainiako Gobernuko Trantsizio Ekologikorako eta Erronka Demografikorako Ministerioak hondakin uretan COVID-19aren birusa atzemateko martxan jarritako sistemaren barruan lanean ari dira Urbehan, eta azterketen emaitzak, beste erkidegoetan bildutakoak bezala, Espainiako ministerioaren datu basean gordetzen dituzte. Eusko Jaurlaritzaren Osasun Sailaren esku ere uzten dituzte datuok. «Agintarientzat alerta goiztiar bat da, pertsonak sintomak garatu baino astebete lehenago datuak ematen dizkiegulako», azaldu du Urrutiak.

Osasun agintarien tresna

Osasun agintarientzat «tresna oso baliagarria» dela azpimarratu du Orivek, tokian tokiko diagnostikoa egiteko balio duelako eta prebentzio neurriak zorrozteko modua ematen dielako. «Osasun sistema hobeto prestatzeko erreminta baliotsua da, gizarte edo komunitate batean birusaren hedapena aurreikusten duelako». Izan ere, birusaren presentzia non ari den nabarmen handitzen detektatzeko balio du, eta horren arabera, erabakiak aldez aurretik hartzeko ere bai. Horretarako, baina, laginak «jarraitutasun batekin» hartzea ezinbestekoa da, astean behin edo birritan, eta horiek laborategi batean azkar aztertzea ere bai. «Emaitzen interpretazio azkar batek bermatzen du alerta goiztiarra».

Nafarroan sistema hori erabiltzen dutenetik, kutsatzeen gorakada hainbat tokitan aurreikusteko modua izan da. Fernando Mendoza Nilsa enpresako kudeatzaileak azaldu duenez, iazko ekainean birusaren arrastoa oso txikia izan zen aztertutako ur-hondakinetan, baina Tuteran lehen kasuak atzematen hasi ziren, eta handik astebetera, positiboek gora egingo zutela iragartzeko moduan izan ziren. Iruñean ere, San Ferminen ostean kasu gorakadari aurrea hartzeko aukera eman zien ur zikinen azterketak. «Pandemia hau oso aldakorra da, eta gorabehera horiek aurrez detektatzeko gai zan gara askotan», dio Mendozak.

Hondakin urak aztertzea adierazle «objektibo eta fidagarria» da, batez ere kutsatzeen datuak oso apalak direnean, Mendozaren arabera: «Olatu baten etorrera aurreikusteko modua ematen digu, toki jakin bateko agerraldi bat...».

Europako Kontseiluak hondakin uretan birusa detektatzeko egitasmoei erabateko babesa eman die duela gutxi. Virginijus Sinkevicius Ingurumen komisarioak estatu kideei eskatu die ur zikinak aztertzeko sistema bat koordinatu dezaten, izurriari aurre egiteko tresna «errentagarria, erraza eta fidagarria» delako. Europatik etorritako babesa interesgarria dela iritzi dio Urrutiak, mahai gainean jarri duelako pandemiaren gorabeherak detektatzeko sistema koordinatu baten beharra.

Mendozak erantsi du izurriaren bilakaerari «egokitzeko» baliagarria ere badela, eta, gainera, birusaren aldaera berriak detektatzen hasteko aproposa izan daitekeela. «Aldaeren arazoa da une honetan dugun erronkarik handiena, eta egoki erantzun behar diogu». Urbehako ikerlariak ere zeregin horretan daude buru-belarri, Urrutiak azaldu duenez: «Teknika fintzen ari gara birusaren aldaera berriak detektatzen hasteko».]]>
<![CDATA[Ixteak ireki du eztabaida]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/004/001/2021-04-01/ixteak_ireki_du_eztabaida.htm Thu, 01 Apr 2021 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1929/004/001/2021-04-01/ixteak_ireki_du_eztabaida.htm
Neurri murriztaileak estutzen diren aldiro gertatzen den bezala, herritarren artean ezinegona eragin dute erabaki berriek. Oraingoan, baina, koska bat gora egin dute kezkak eta nahasmenak. Izan ere, Labik astelehenero eguneratuko du eremu gorriko udalerrien zerrenda, baina larunbatean kaleratu zuen zerrenda hori, eta apirilaren 6ra arte ez du berriz eguneratuko, hau da, Aste Santuko oporraldia igaro arte. Zehaztapena opor giroko planen mesederako egindakoa izan bada ere, erabaki horrek ulertzen zailak diren egoerak ekarri ditu: larunbatean konfinamendu perimetrala ezarri zitzaien udalerri batzuek dagoeneko 400etik beherako intzidentzia metatua daukate, baina itxita jarraitu beharko dute datorren asteartera arte.

Egoera horretan dago, esaterako, Muskiz (Bizkaia). Joan den larunbatean, 441,24ko intzidentzia tasa zuen, baina 72 orduan maila horretatik behera jaitsi zen, eta oraintxe 254koa du. Bilakaera epidemiologikoak hobera egin arren, neurri murriztaileekin jarraitu behar izatea «zentzugabea eta ulertezina» dela adierazi dute bertako herritar, dendari eta ostalariek, eta, hori dela eta, Labiren erabakia auzitara eraman dute. Zehazki, EAEko Auzitegi Nagusian helegitea aurkeztu dute, eta Labiren neurriak atzera bota ditzala eskatuz. Oinarrizko eskubideak «beharrik gabe» mugatzen ari zaizkiela eta ostalariei kalte egiten ari zaiela argudiatuta aurkeztu dute errekurtsoa.

Eusko Jaurlaritzakoek argitu dute Labiren erabakiek oinarri «teknikoak» dituztela, eta neurriok ez direla Aste Santuko oporrei begira egindako keinu bat. «Arriskuan dagoena ez da Aste Santua, herritarren datozen hilabeteetako bizimodua baizik», nabarmendu zuen atzo Bingen Zupiria Jaurlaritzako bozeramaileak.

Labik hartutako azken neurriek erakusten dute birusaren intzidentzia apaltzeko helburuarekin batera, turismo sektoreari laguntzeko keinu bat ere egin nahi izan dela. Izan ere, Aste Santuko jaiegunotan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ostaturen batean erreserba egina duten herritarrek aukera dute hara joateko, nahiz eta ostatu hori itxitako herriren batean egon.

Oraintxe, 5.000 biztanletik gorako hamar udalerri daude 400etik gorako intzidentzia metatuarekin: Bizkaian, Ermua, Elorrio eta Ondarroa; eta Gipuzkoan, Arrasate, Beasain, Lazkao, Ordizia, Zumarraga, Legazpi eta Urretxu. Araban ez dago 5.000 biztanletik gorako udalerririk eremu gorrian, baina Gasteiz hiriburua eta herrialdea bera 400eko intzidentzia metatura gerturatzen ari dira, eta oso litekeena da asteartean itxialdi perimetralean egotea. Hiriburuen artean, Bilbo ere itxialditik gertu dago, gero eta makurragoak baitira datuak: 354ko intzidentzia metatua dauka orain.

Neurria, eraginkorra?

Indarrean diren neurriek argi utzi dute Labik konfinamendu perimetralaren alde egin duela, nabarmen, herritarren joan-etorriak mugatzeko asmoz. Estrategia horren eraginkortasuna nahiko egiaztatuta dago ikuspuntu epidemiologiko batetik, baina zalantzak sor ditzake behar bezala egiten ez bada. Adrian Aginagalde epidemiologoak esplikatu du beste neurri osagarri batzuk ezarri behar direla, batez ere espazio itxietan: ostalaritzaren barrualdea ixtea eta kirol instalazioak eta gurtzarako aretoak ixtea ezinbestekoa dela uste du.

Mikel Serrano Zumarragako alkatea: «Ezin da ulertu neurri batzuk egotea Urretxun, eta beste batzuk Zumarragan»

Joan-etorriak murrizteak birusaren transmisioa apaltzen laguntzen badu ere, erkidego batean herri batzuk bakarrik ixteak beti ez du funtzionatzen, hala argitu du Aginagaldek. Epidemiologian «irla geografiko artifizialak» sortzea deitzen zaio tokian tokiko itxialdi perimetralari, eta gaixotasun jakin batzuekin bakarrik izaten da eraginkorra, esaterako, kolerarekin edo sukar horiarekin. Arnas aparatuko infekzioekin, COVID-19arekin adibidez, ez da hain baliagarria, Aginagaldek azaldu duenez: «Kasu honetan eraginkortasun handia dauka, baldin eta herri bateko intzidentzia metatua oso handia bada inguruko lurraldearekin alderatuta. Bestela, irla geografikoak sortzeak ez du zentzu handirik».

Azken hamalau egunetan 100.000 biztanleko 400etik gorako intzidentzia metatua duten udalerriak ixteak birusaren hedapena murriztu dezake, baina, Aginagalderen ustez, eraginkorragoa izango litzateke langa hori 400etik behera ezartzea. Halaber, udalerri bakoitzaren biztanle kopuruaren araberako beste mailaketa bat egitea proposatu du, batez ere biztanle gutxi dituzten udalerrietan: «5.000 eta 10.000 biztanle bitarteko udalerrietan ebaluazio azkarrak egin behar dira, intzidentzia tasak ez baitira errealistak eta ez baitute ongi islatzen zer gertatzen den». Aginagalderen iritziz, 5.000-10.000 biztanle bitarteko udalerriak banan-banan aztertzea komeni da, eta, 5.000 biztanletik beherakoetan populazioa sakabanatuago egon ohi denez, kasuak «agerraldi gisa» hartu behar dira.

Labiren udalerrien zerrendan bereizita dago intzidentzia handia duten 5.000 biztanletik beherako udalerrien zerrenda, eta, horietan itxialdia ezarri ala ez erabakitzeko, osasun eskualdearen intzidentzia metatua kontuan hartzen da. Araban, esaterako, Urkabustaiz dago eremu gorrian: 1.500 biztanle ditu udalerriak, hamar herri txikitan sakabanatuta, eta itxialdi perimetralean dago. Erabaki hori egokia izan ote daitekeen zalantzan jarri du Aginagaldek: «Ezin dira irizpide berberak erabili Gipuzkoan eta Araban, Gipuzkoako populazio demografikoa askoz ere trinkoagoa delako Arabakoa baino».

Xabier Alvarez de Arkaia Urkabustaizko alkatea: «Erabakiak hiriburuen interesen arabera hartzen dira»]]>
<![CDATA[«Higadura» sumatzen ari dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2021-03-31/higadura_sumatzen_ari_dira.htm Wed, 31 Mar 2021 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2021-03-31/higadura_sumatzen_ari_dira.htm
Sindikatuak erizainen osasun psikologikoa eta fisikoa aztertzeko ikerketak egiten ditu aldiro, eta azken urteetako datuek joera argi bat marraztu dute: hobetu beharrean, okerrera egin duela erizainen osasunak, nabarmen. COVID-19aren krisiak are gehiago larriagotu ditu erizainen lan baldintzak, eta makurragoa da orain profesional horien osasun egoera. Ikerketaren arabera, azken hilabeteetan 13 puntu hazi da lanarekin «nekatuta» egotearen sentsazioa; zehazki, % 56tik %69ra. Estresa, berriz,% 78tik %88ra igo da, hau da, hamar puntu. Era berean, «akidura emozionala» areagotu egin zaiela diote kontsultatutako hamar erizainetik ia bederatzik. Aldiz, urtebetean ia hamar puntu txikitu da erizain bakoitzak bere unitate, zerbitzu edo osasun zentroan egiten duen lanarekiko atxikimendua, eta orain hamar erizainetik lauk baino ez dute lotura hori sumatzen.

Datuon atzean arrazoi ugari daude, baina bat nabarmendu du Encarna de la Maza EAEko SATSEko antolakuntza idazkariak: lan karga handia dute. Erzain-pazienteen ratioa oso txikia da, eta egungo langile kopuruarekin nekez egin ahal diezaiokete aurre lan zamari: «Orain osasun sistemara jotzen duten gaixoek arreta handia eskatzen dute, baina bi erizain gaude 30 paziente artatzeko, eta kopuru horrekin oso zaila da behar duten arreta eskaintzea». De la Mazak esplikatu du izurriak modu gordinagoan azaleratu dituela sektoreak lehendik zituen gabezia asko, eta horrek emozionalki eta psikologikoki arrasto sakona utzi diela. «Gaixoei merezi duten zaintza ezin emateak estres handia eragiten digu».

Erizainak hilabete luzez aritu dira lanean birusarekin ez kutsatzeko babes material egokirik gabe, eta horrek «beldur» sentsazioa areagotu die. «Berrerabili ezin ziren maskarak berrerabili ditugu, etxean egindako jantziak eraman ditugu... Eta, horrekin batera, etxekoak kutsatuko genituen beldur izan gara», laburbildu du De la Mazak.

Lanarekin «nekatuta» egotearen sentsazioaren atzean aldagai bat baino gehiago dago, baina horietako bat azpimarratu du SATSEko arduradunak: erizaintza lanbide feminizatua da, eta zaintzaren ardura nagusiki emakumeek dute. «Gure lanean besteak zaintzen ditugu, baina etxean ere, zaintza lanen ardura gurea da nagusiki. Gainera, txandaka egiten dugu lan, eta familia eta lana bateratzea oso zaila egiten zaigu».

Adina ere kontuan hartzeko beste faktore bat dela azaldu du. Osakidetzan, erizainen batez besteko adina 50 urte da, eta horrek ere eragina dauka erizainen nekean.

«Gainezka egin dute»

Izurriak larriagotu egin ditu erizain gehienek pairatzen dituzten sintomak, fisikoak zein psikologikoak. SATSE sindikatuaren inkestak jasotzen duenez, maila fisikoan, besteak beste, honako sintoma hauek areagotu dira: giharretako tentsioa, gosearen edo loaren alterazioak eta arazoak sexu harremanetan. Maila emozionalean, berriz, urduritasuna, antsietatea, beldurra, larritasuna, suminkortasuna, eta kontzentrazioa lortzeko zailtasuna aipatu dituzte. Zehazki, galdetutako erizain gehienek adierazi dute horrelako sintomak pairatzen dituztela, eta erdiek baino gehiagok aitortu dute maiz edo oso maiz pairatzen dituztela. Hamarretik bederatzik, berriz, aitortu dute pandemiaren ondorioz «gainezka egin» dutela.

SATSEko bozeramaileak nabarmendu du COVID-19aren pandemiak «presio eltze» bilakatu duela erizainen lana, eta inor ez dela arduratu euren osasunarekin: «Besteak zaintzeaz arduratzen gara, baina gu zaintzeaz ez da inor arduratzen. Izurria amaitzen denean, osasun arloko profesionalak sartu beharko ditugu ZIUetan».

Inkestak administrazio publikoengan jarri du fokua, bereziki: leporatu die ez dutela nahikoa egin erizainen lan baldintzak eta baldintza profesionalak hobetzeko, eta exijitu die egiturazko neurriak abian jar ditzatela egoera hori aldatzeko. «Urte luzez osasun sistema publikoa hondatzen egon dira, zerbitzuak pribatizatuta, besteak beste. Egoera honetan bete-betean harrapatu gaitu pandemiak».]]>
<![CDATA[Balea baten sabela bezala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2021-03-31/balea_baten_sabela_bezala.htm Wed, 31 Mar 2021 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2021-03-31/balea_baten_sabela_bezala.htm Logbook (ontziko liburua) erakusketaren hazia.

Iazko udan egindako bidaia horretan, Bockek Pasai San Pedron (Gipuzkoa) dagoen Albaola Itsas Kultur Faktoria ezagutzeko aukera izan zuen. Itsasoko artisau teknologia berreskuratzeko lanek eta zurgintza-eskolak artistaren arreta piztu zuten, eta hari horretatik tiraka ezagutu zuen Ternuara joandako euskal baleontziei buruz Selma Huxley historialari ingelesak 1970eko hamarkadan egindako ikerketa bat ere. Hain justu, elementu horiek denek ardazten dute Bockek, Artium museoak eta Albaolak elkarrekin landu duten erakusketa.

Eskulturaren, arkitekturaren eta hizkuntzaren arteko etengabeko trukatzeak gorpuzten du eskultorearen ibilbidea, eta erakusketa ere horren isla da, Beatriz Herraez Artiumeko zuzendariak azaldu duenez: «Bockek testuinguruarekin egiten du lan, bertako artisauekin, jendearekin edota merkatariekin elkarlanean. Haren proiektuak norbanakotik kolektibora doaz, eta espazioak, arteak eta praktika artistikoak eraldatzeko duen gaitasunaz egiten du hausnarketa». Artistak azken bost urteetan egindako lan sorta bat da Logbook erakusketa. Artiumen ikusgai dauden artelan horietako batzuk, gainera, erakusketarako propio egin dira.

Bocken lanetan, espazioak garrantzi handia dauka. Artelanak txertatu egiten diren lekuak aldatzen ditu artistak, ateak, leihoak edo tunelak irekiz, edo lan horietara hurbiltzen denaren pertzepzioa aldatzen duten elementu berriak gehituz. Bockek Artium museoaren sotoan dagoen erakusketa espazioa ezagutu zuenean, «bitxia eta anonimoa» iruditu zitzaion, kanporako ikuspegirik gabekoa, eta lurpeko espazio hura eraldatzea erabaki zuen: aretoko hormetan irekidura zabalak eginarazi zituen, panelen eta saihets hezurren barne egitura agerian utziz, espazioak elkarrekin lotuz eta erakusketa ikusteko modua erabat aldatuz. Hala, orain arte estalita zeuden tamaina handiko leiho borobilak irekita daude orain: aretoa argi naturalez bete da, eta museoaren kanpoaldetik artelanak ikusteko aukera dago. Bockek azaldu du museoa «gune ireki bat» bilakatu nahi izan duela, arkitekturak pertsonengan eta obrengan eragina duelako: «Kanpokoa barrukoarekin konektatu nahi izan dut, eta baita alderantziz ere».

Artisauekin elkarlanean

Artistaren ekoizpena, askotan, lan prozesu baten emaitza da, non «arrazionalak» eta «ezustekoak» bat egiten duten. Horixe ispilatzen du erakusketak, Herraezek azaldu duenez: «Balearen sabela bezalakoa den museo bat marrazten du, dena aprobetxatzen baita, eta bertan pilatzen dira Moby Dick, Selma Huxley, kaskoak, hezur okerrak, koilarak, protesiak, oinetakoak, arrainak eta orkideak loretan».

Hain justu, erakusketan ikus daiteke Bocken eta Albaolako artisauen arteko elkarlanetik eta museoko espaziotik sortutako pieza bat: Segment With Unknown Radius. Ontzigintzan erabilitako haritz zurezko pieza okertu bat da. Zortzi metro luze du. Balea baten saihetsa dirudi, eta museoaren bi areto banatzen dituen horma baten zulo karratu batek zeharkatzen du, alderik alde. Zetazeo baten barrualdearen eta lurpeko museo baten espazioaren artean dauden analogiak biltzen ditu artelanak. Baina hortik harago jotzeko asmoa ere badu Bockek piezarekin: «Albaolan ikusi nuen zuhaitzak modu jakin batean landatzen dituztela, gerora zurak ontzien forma izan dezan. Okertzea, moztea, mugatzea, behartzea... ontziak egiteko ekintzak dira, baina baita zuzenketa sozialak ere».

Confusions Possibles izena du beste artelan batek, eta haren ekoizpenean ere artisauekin aritu da elkarlanean. Obra horretarako, errementari batek eta jostun batek praka erdia, soineko erdia eta kobrezko hiru pieza (zapata bat, koilara bat eta kasko erdia) egin dituzte. Pieza horiei falta zaizkien beste zati erdiak Parisen ekoiztu ditu artistak, eta guztiak osotasun gisa elkartu eta aurkeztu dira museoan. Bocken lana laburbiltzen dute piezek, Herraezek nabarmendu duenez: «Elkarrizketaren bidez egiten du lan, eta artisautzaren eta eskuz egindako lanaren balioa lehen mailara ekartzen du».

Selma zeramikazko bustoak ere lotura hori islatu nahi du. Historialariaren izena daraman artelana artistak berak ekoitzi du, museoaren eta Albaolaren arteko elkarlana islatzeko. Selma Huxley iazko maiatzaren 4an zendu zen, eta haren omenezkoa da bustoa. Artiumen ikusgai dago orain, aretoaren habe batetik zintzilikaturik, baina artistaren asmoa da Itsas Kultur Faktoriari ematea.]]>
<![CDATA[Zaldibian izandako kasu gorakadak kezka piztu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/195597/zaldibian_izandako_kasu_gorakadak_kezka_piztu_du.htm Mon, 29 Mar 2021 07:14:23 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195597/zaldibian_izandako_kasu_gorakadak_kezka_piztu_du.htm <![CDATA[Izurria kudeatzeko lege egitasmo bat erregistratu dute PSEk eta EAJk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1858/006/001/2021-03-27/izurria_kudeatzeko_lege_egitasmo_bat_erregistratu_dute_psek_eta_eajk.htm Sat, 27 Mar 2021 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1858/006/001/2021-03-27/izurria_kudeatzeko_lege_egitasmo_bat_erregistratu_dute_psek_eta_eajk.htm
Luis Javier Telleriak (EAJ) eta Ekain Ricok (PSE-EE) sinatu zuten lege proposamena, eta presaz tramitatzeko eskaera egin zuten bi taldeek. Ondorioz, ohiko prozedurarako ezarritako denborak erdira murriztuko dira. Jeltzaleen eta sozialisten asmoa da ekinbidea Eusko Legebiltzarreko jarduna amaitu aurretik onartzea, hau da, ekainaren 24a baino lehen. Horretarako, ezarritako epe guztiak erdira murriztu beharko dira.

Sei titulu

Lege egitasmoak sei titulu ditu, eta horietan aurreikusita daude bost jokaleku, sei adierazle epidemiologiko, eta arrisku maila bakoitzari egokitutako osasun eta prebentzio neurriak. Eusko Jaurlaritzaren Bizi Berri Plana lege egitasmoan txertatuta dago, eta helburuen artean ezarri da 100.000 biztanleko intzidentzia tasa 60 kasutik behera kokatzea. Hain justu, helburu hori nabarmentzen dute usu Eusko Jaurlaritzako agintariek prebentzio neurriak samurtzen hasteko eta izurriaren kudeaketan fase lasaiago batean murgiltzeko mugarritzat.

Helburu hori lortzeko pausoen eta COVID-19aren bilakaeraren berri hamabost egunean behin eman beharko dio Eusko Jaurlaritzak Eusko Legebiltzarrari, lege proposamenak jasotzen duenez. Halaber, arauak ezartzen du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan krisia kudeatzeko laguntza teknikoko talde bat eratuko dela, lehendakariak izendatuta eta gidatuta.]]>
<![CDATA[EAJk eta PSEk pandemiaren aurkako lege egitasmoa erregistratu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/195479/eajk_eta_psek_pandemiaren_aurkako_lege_egitasmoa_erregistratu_dute.htm Fri, 26 Mar 2021 14:52:03 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195479/eajk_eta_psek_pandemiaren_aurkako_lege_egitasmoa_erregistratu_dute.htm <![CDATA[Itxiera perimetrala ezartzea proposatu du Labiren aholkulari batzordeak]]> https://www.berria.eus/albisteak/195420/itxiera_perimetrala_ezartzea_proposatu_du_labiren_aholkulari_batzordeak.htm Thu, 25 Mar 2021 14:54:38 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195420/itxiera_perimetrala_ezartzea_proposatu_du_labiren_aholkulari_batzordeak.htm <![CDATA[Hego Euskal Herrian 33 lagun zendu dira birusagatik azken astean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/004/001/2021-03-25/hego_euskal_herrian_33_lagun_zendu_dira_birusagatik_azken_astean.htm Thu, 25 Mar 2021 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1894/004/001/2021-03-25/hego_euskal_herrian_33_lagun_zendu_dira_birusagatik_azken_astean.htm
Hildakoen datuetan ez bezala, birusaren transmisioaren bilakaera okertzen ari dela agerian utzi dute azken adierazleek. Osakidetzak eta Osasunbideak 14.905 proba egin zituzten herenegun COVID-19a atzemateko, eta 681 kasu positibo detektatu zituzten guztira. Hala, egindako testen %4,5ek eman zuten positibo Hego Euskal Herrian. Egun bakarrean zenbatutako kasuak herrialdeka aztertuta, Bizkaian 256 kasu zenbatu zituzten; Gipuzkoan, 150; Nafarroan, 171; eta Araban, 99.

Hegoaldeko erietxeen egoerari dagokionez, herenegun 53 lagun eraman zituzten ospitalera gaitzaren sintomak larriagotuta. Oraintxe bertan, 407 pertsona daude erietxeetan. Paziente horietako 308 zentroetako gela arruntetan daude, eta 99 daude ZIUetan, bezperan baino bat gutxiago, alegia.

Neurriak zorroztu ala ez

Birusak oldartuta jarraitzen du Hegoaldean, eta egoera konplikatzen ari dela ohartarazten ari dira osasun agintariak. Erresuma Batuko aldaerak sortzen du, une honetan, buruhauste gehien. Jonan Fernandez Labi aholku batzordeko koordinatzailearen esanetan, egoera «zaila» da, eta zalantza gehien sortzen dituen faktoreen artean aldaera horren hedapena da. Azaldu du kutsatzeen kurbak goranzko bidean jarraituko duela, baina aurreikusten dutela «30-35 egun barru goia jotzea» eta aurreko goraldiak baino «indar gutxiagokoa» izatea. Atzo arratsaldean bildu zen Labiren batzorde teknikoa, eta haren gomendioak entzunda erabakiko dute batzorde horretako erakundeek neurri berriak ezarri ala ez.

Nafarroako Gobernuak, berriz, beste bi astez luzatuko ditu azken asteetako neurri murriztaileak, eta apirilaren 9ra arte izango dira indarrean. Besteak beste, eutsi eginen dio herrialdearen itxiera perimetralari, gaueko 23:00etatik aurrerako etxeratze agindua izango da, eta eremu pribatuko bilerak bizikidetza unitatekoen artekoak bakarrik izan ahalko dira. Neurriok dekretu bidez sartuko dira indarrean, bihar bertan. Hala ere, Nafarroako Gobernuak ohartarazi du kutsatzeek okerrera egiten badute ez duela baztertzen neurriak oraindik ere gehiago gogortzea.]]>
<![CDATA[Hegoaldean 33 pertsona zendu dira birusagatik azken astean]]> https://www.berria.eus/albisteak/195386/hegoaldean_33_pertsona_zendu_dira_birusagatik_azken_astean.htm Wed, 24 Mar 2021 09:44:54 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195386/hegoaldean_33_pertsona_zendu_dira_birusagatik_azken_astean.htm <![CDATA[Kutsatzen diren 90 pertsonatik bat Osakidetzako ZIUetan sartzen da]]> https://www.berria.eus/albisteak/195385/kutsatzen_diren_90_pertsonatik_bat_osakidetzako_ziuetan_sartzen_da.htm Wed, 24 Mar 2021 09:26:18 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/195385/kutsatzen_diren_90_pertsonatik_bat_osakidetzako_ziuetan_sartzen_da.htm