<![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 21 May 2019 17:21:22 +0200 hourly 1 <![CDATA[Edurne Begiristain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Herritarrek badakite ez garela abenturazaleak, pausoz pauso goazela»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2610/005/001/2019-05-21/herritarrek_badakite_ez_garela_abenturazaleak_pausoz_pauso_goazela.htm Tue, 21 May 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2610/005/001/2019-05-21/herritarrek_badakite_ez_garela_abenturazaleak_pausoz_pauso_goazela.htm
Udal legealdiaren balantze bat eginez gero, aurreikuspenak bete dituzula uste duzu?

Bai, zalantzarik gabe. Hasiera oso zaila izan zen, baina, oztopoak oztopo, lortu dugu proiektuak aurrera ateratzea eta hiria hobetzea. Oso balantze positiboa egiten dut.

Aginteak higatu ala indartu egin zaitu?

Indartuta atera garela esango nuke. Egia da lau urte hauek ez direla errazak izan; aldaketak ez dira samurrak izaten, eta denbora bat behar dute sendotzeko. Gasteizen aldaketa inportantea gauzatu dugu azkeneko lau urteotan: enplegu gehiago sortu dugu, mugikortasunaren aldeko proiektuak aurrera atera ditugu, AHTaren proiektua adostu dugu Espainiako Gobernuarekin... Gasteizko agendan daude definituta etorkizuneko proiektuak, eta finantzaketa badute.

Zertan egingo zenuke autokritika?

Nahiago izango nuke aurrekontu guztiak onartu izan bagenitu aurrenekoa bezala. Niretzat etsigarria izan da EH Bilduk izan duen jarrera. Elkarrekin abiatu genuen bide hau, baina, EH Bilduk ikusi zuenean gobernuak aurrera egiten zuela eta proiektuak onartzen zituela, aldaketaren gurditik jaitsi zen, eta gure kontrako politika abiatu zuen. Hori ez dago ulertzerik. Niri hitza ez betetzea egotzi zidaten, baina errealitatea zen ez zegoela diru sarrera nahikorik proiektu batzuk gauzatzeko.

Alkatetzara eraman zintuzten alderdiek jada ez zaituzte babesten. Zer gertatu da?

2016an, EH Bilduk bere estrategia alderdikoia lehenetsi zuen. Ikusi zuenean gobernua martxan zegoela, akordiotik aldendu zen, eta PPrekin estrategia bera partekatu zuen. Estrategia politikoagatik hautsi da gure arteko harremana.

Damutu al zaizu 2015ean egindako apustua?

Ez, inola ere ez. Harro nago hartutako erabakiaz. Banekien oso erabaki arriskutsua zela, giro politikoa oso nahastuta zegoelako eta oso zaila zelako alkatetza hartzea bost zinegotzirekin. Baina izugarrizko lana egin dugu, eta gure konpromisoa erakutsi dugu Gasteizko hiriarekin.

Inkestek oso lehia estua iragarri dute Miren Larrionen eta bion artean. Zer espero duzu?

Inkestek diote hor dagoela EH Bildu eta, beraz, kontuz ibili beharko dugula, baina ziur nago gasteiztarrek kontuan izango dutela gure lana. Badakite nolakoa den gure kudeaketa, lan gardena, zuzena eta gertua egin dugula, eta ziur naiz igandean arazorik gabe irabaziko dugula.

Larrionek irabaziz gero, haren inbestidura babestuko al zenuke?

Ez dut egoera hori aurreikusten. Uste dut gasteiztarrek kontuan izango dutela gure lana. Badakite ez garela abenturazaleak, pausoz pauso goazela, eta badakite hiria gure lehentasuna dela.

Alkate bazara, PSE izango da berriro zure lehentasunezko bazkidea?

Gasteiz plurala da, eta ni gobernu plural baten aldekoa naiz. Horrek esan nahi du alderdi batek baino gehiagok egon beharko luketela gobernuan, PSEk ez ezik beste batzuek ere bai. Ni koalizio gobernuen aldekoa naiz, eta prest nago gobernu plural bat eratzeko.

Zein da zure hauteskunde programaren proiektu nagusia?

AHTaren sarbidea Gasteizen. Lau urte hauetan lortu dugu AHTaren sarbidea lurperatua izatea. Horrekin batera, Salburuaren eta Zabalganaren arteko ekobulebarra sortzea da gure erronka.

Gasteiz antzokiaren obrak lizitatu berri dituzue. Zergatik atzeratu da hainbeste?

Oposizioak ez du bereziki lagundu, baina errealitateak erakutsi du gure apustua Gasteiz antzokia aurrera ateratzea zela. Kolektibo euskaltzaleen eta gobernuaren artean lortu dugu aurrera ateratzea.

Alkate bazara, zer gertatuko da Errekaleor auzoarekin?

Gure asmoa da auzoa hustea eta etxebizitza horiek suntsitzea. Okupazioa ez da eredu baliogarri bat, ez duelako bermatzen berdintasun printzipioa. Negoziazioaren bidea agorturik dago, eta okupazioa amaitu behar da.]]>
<![CDATA[Trebiñu. Bozen bidegurutzean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2481/007/001/2019-05-17/trebintildeu_bozen_bidegurutzean.htm Fri, 17 May 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2481/007/001/2019-05-17/trebintildeu_bozen_bidegurutzean.htm
Arabako bihotzean dago Trebiñuko konderria, baina Burgosko administrazioaren menpe dago XVII. mendetik. Trebiñarrek hamaika aldiz adierazi dute Araban sartzearen aldekoak direla: horren lekuko dira 1940an, 1958an, 1980an eta 1988an egindako galdeketak. Haatik, sekula ez zaie errespetatu libre eta demokratikoki adierazitako borondate hori. Artean, eskaera horri eutsi diote PPk ez gainerako alderdiek.

Duela lau urteko udal hauteskundeek hauspoa eman zieten trebiñarren aldarrikapen historikoei: Trebiñu Araban sartzearen alde zeuden indarrek botoen %85 lortu zituzten Trebiñuko eta Argantzongo udalerrietan. Trebiñuko konderriak duen anabasa administratiboa amaitu, eta Arabara batzeko eskatzen duten bi hautagaitzek eskuratu zuten aginte makila: Trebiñun CDC herri hautagaitzako Ernesto Argotek, eta Argantzonen AINP Nueva Puebla hautagaitza independenteko Roberto Ortizek.

Legealdia, baina, ez da batere samurra izan bi udalerrietan. Eskualdearen gatazka politikoaren konponbiderik ezak gogaituta, planto egin zuen Trebiñuko alkateak. Argotek 2016ko abenduaren 16an eman zuen dimisioa, erakundeak Trebiñuko auziari «bizkarra» ematen ari zaizkiola salatzeko. Haren salaketari batu zitzaion egun gutxira Ignacio Portilla talde independenteko (AEICT) zinegotzia ere, kargua utzita. Argoteren dimisioaren ondotik, Elena Ramirez zerrendako bigarrenak hartu zuen udaleko aginte makila.

Orekarik ez Trebiñun

Udalerriak duen gatazka politikoaren erakusgarri izango dira berriro maiatzaren 26ko hauteskundeak. Izan ere, biztanleriaren eta hautagai zerrenden kopuruaren artean izan ohi den oreka hautsiko da atzera, eta zazpi zerrenden artean aukeratzeko tenorean izango dira herrian. Udalerriak 1.400 biztanle baino gutxiago ditu, eta, bederatzi eserleku aukeratzeko, honakoak lehiatuko dira: hiru talde independente -Ciudadanos del Condado CDC, Condado para Todos CPT, eta Agrupacion Independiente Condado de Treviño AICT-, EH Bildu, EAJ -lehen aldiz aurkeztuko da herrian-, PP eta Ciudadanos.

Argantzongo egoera oso bestelakoa da. Soilik EAJ,EH Bildu eta PP lehiatuko dira udalerrian. Izan ere, Roberto Ortiz egungo alkateak politika lagatzea erabaki du karguan hamabi urtez egon ondotik. Bere hautagaitzak, baina, ez du lortu zerrendarik osatzea, eta ez da aurkeztuko udal hauteskundeetara. Duela lau urte, AINPk bost zinegotzi eskuratu zituen (botoen %64,69), eta EAJk (%13,53) eta EH Bilduk (%12,54), bana. PP ordezkaririk gabe geratu zen, botoen %7,92 lortuta. Hartara, ezohiko egoera izango dute herrian, EAJren edo EH Bilduren esku geratuko baita alkatetza, historian lehen aldiz.

Egoera berriak irekiko dituen aukerekin «itxaropentsu» daude EH Bildu eta EAJ. Biek ala biek ikusten dute euren burua irabazle. «EAJren eta EH Bilduren artean egongo da lehia, eta guk baikor egoteko arrazoiak ditugu», adierazi du Pablo Ortiz de la Tierro EH Bilduko zerrendaburuak. Hark azaldu duenez, Trebiñuko lurralde auzia lehenbailehen konpontzearen alde daude herrian, eta Araban sartzea defendatzen duten hautagaitzek dute babesik handiena. PPk, ordea, gero eta boto gutxiago ditu.

Trebiñun ere antzeko egoeran daude. Azken bozetan, hautesleek zigortu egin dute eskuineko alderdiak trebiñarren nahiari oztopoak jartzen ibiltzea. PPren gainbeheraren erakusle dira azken deialdietako udalerriko emaitzak: 2007an, 266 boto eta lau zinegotzi lortu zituen; 2011n, 216 boto eta hiru zinegotzi; eta 2015ean, 111 boto eta bi hautetsi.]]>
<![CDATA[EH Bilduk eta EPk trantsizio ekologikoaren alde egin dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2414/004/001/2019-05-16/eh_bilduk_eta_epk_trantsizio_ekologikoaren_alde_egin_dute.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2414/004/001/2019-05-16/eh_bilduk_eta_epk_trantsizio_ekologikoaren_alde_egin_dute.htm
EH Bilduk dokumentu bat aurkeztu zuen CO2 isuriak murrizteko eta 2040an Gasteiz «neutroa» izan dadin karbono isurketetan. Koalizioak landutako dokumentuak klima aldaketaren aurka borrokatzeko eta trantsizio ekologiko «osoa» egiteko bide orria jasotzen du. Gasteizko alkategai Miren Larrionekin batera, Ulrik Kohl Kopenhageko Udaleko zinegotzi ohia eta urbanista ekologista izan zen atzoko aurkezpenean. Kopenhage Karbonoan Neutroa 2025 planaren eta trantsizio berdearen arduradunetako bat izan da Kohl, eta EH Bilduk eredutzat hartu ditu herrialde horretan trantsizio energetikoarekin abiatu diren hainbat neurri.

Larrionek azpimarratu zuen Gasteizek badituela baldintzak trantsizio energetikoari aurre egiteko eta hiriaren energia hornidura guztia berriztagarria izateko. «Trantsizioaren oinarriak dira autokontsumoa, energiaren kudeaketa publikoa eta hiritarren parte hartzea. Berriztagarrien gordailu bat dugu aurrez aurre». Larrionek proposatu zuen teilatuetan kokatutako panel fotovoltaikoak izatea energia berriztagarria lortzeko tresna nagusia.

EH Bilduren bide orriak hainbat mugarri izango ditu, alkategaiak azaldu zuenez. Koalizioak proposatu du, besteak beste, 2023rako hiriaren argindar kontsumoaren %100 autokontsumo berriztagarriaren bidez eskuratzea, eta tokiko biomasarekin beroa banatzeko sistemak ezarri nahi ditu Koroatze eta Ariznabarra auzoetan.

Ekoizpen eredu berria

Elkarrekin Podemosek, berriz, enplegua sortuko duen nekazaritza eta abeltzaintza eredu berri baten aldeko egitasmoak aurkeztu zituen. Arantxa Abecia Arabako ahaldungai nagusia Arespalditzan egon zen, eta, han, eskatu zuen landa eremurako politika jasangarri «sendoa eta parte hartzailea» abiatzeko. Horretarako, trantsizio ekologikoarekin eta aldaketa klimatikoaren aurkako borrokarekin bat egiten duen ekoizpen eredua defendatu zuen: «Lurra landatzeko bide demokratikoak sustatu nahi ditugu gazteentzat, eta Lurren Bankua martxan jarri nahi dugu».

Bestalde, Oscar Fernandez eta Garbiñe Ruiz Gasteizko hautagaiek hiriko nezakaritzaren garrantzia defendatu zuten. Besteak beste, proposatu zuten hiriaren inguruan nekazaritza eraztun bat egitea, «elikadura burujabean» aurrera egiteko eta nekazaritza jarduera ekologikoak garatzeko.]]>
<![CDATA[«Gehiengo progresista bat artikulatu nahi dugu udal lidergoa hartzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2610/005/001/2019-05-15/gehiengo_progresista_bat_artikulatu_nahi_dugu_udal_lidergoa_hartzeko.htm Wed, 15 May 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2610/005/001/2019-05-15/gehiengo_progresista_bat_artikulatu_nahi_dugu_udal_lidergoa_hartzeko.htm
Inkestek diote Gasteizko lehen alkate emakumea izateko benetako aukera duzula.

Hori herritarrek erabakiko dute. Ziurtasun osorik ez dut, baina posible eta egingarria da.

Azken urteotan hiriburua aldaketen paradigma bilakatu da. Zer gertatu da?

2015ean mugarri bat ezarri zen, eta, ordutik, hauteskunde deialdi ezberdinetan ikusi da gehiengo progresista bat dagoela hirian. 2015eko udal hauteskundeetan 35.000 boto izan ziren Marotoren diskurtsoaren alde, 30.000 boto EAJren eta PSEren alde, eta beste 40.000 inguru bloke progresistaren alde. Ordutik, ikusi dugu aldaketa gauzatzeko benetako aukera bat dagoenean, gehiengo aurrerakoi hori artikulatu egiten dela.

Espainiako hauteskundeetan PSEk irabazi zuen Gasteizen, eta EH Bildu bosgarren indarra izan zen. Gogoetarik?

Guk argi ikusten dugu gizarteak eredu bati baiezkoa eman diola eta beste bati, berriz, bizkarra. EH Bilduk eserlekua lortu izanak poztu egin ditu gehiengo progresista horren baitan dauden herritar asko. Eraikitzen ari den gehi- engo horri begira oso irakurketa positiboa egiten dugu emaitza horiez. Lausotzen ari dira garai bateko mugak, eta posible da norabide batean indarrak batzea. Oso abiapuntu onean gaude.

Maiatzaren 26an zure aurkari zuzena PPko Leticia Comeron da?

Guk ez dugu PP areriotzat hartzen. Maiatzaren 26ko benetako erronka da gehiengo progresista bat artikulatzea Gasteizko Udalean lidergoa hartzeko. Horretarako, noski, guk izan beharko dugu lehenengo indarra, beste indar batzuekin gobernatzeko.

Siglak ez direla akordiorako oztopo izango esan izan duzu. Norekin josi nahi dituzu konplizitateak?

Argi dugu lidergo sendoak eta partekatuak beharrezkoak direla. Uste dugu pertsona eta sigla bakar batek ez dituela erantzun guztiak, eta ezinbestekoa dela elkarlana. Akordio orotatik erabat baztertzen dugu ultraeskuina. Hortik aurrera, akordio zabalak bilatuko ditugu gobernatzeko edo proiektuak gauzatzeko.

Duela lau urteko egoera berbera gertatuko balitz, Gorka Urtaran berriro babestuko zenuke?

EH Bilduk EAJk baino bozka bat gehiago baldin badu, ni inbestidurara aurkeztuko naiz, ulertzen dugulako hori dela herritarren mandatua. Eta ez dugu aurreikusten PPk eta EAJk botoak batzea horren aurka egiteko.

Urtaranekiko zenuten konfiantza apurtu al da?

Duela lau urte Urtaran alkatetzan jarri genuen, eta aukera bat eman genion. Baina berak ez du aukera baliatu aldaketarako norabidean jartzeko. Bere hautu politikoa izan da. Politika eraldatzaileak aurrera eramateko gaitasunik ez du erakutsi, eta PPri keinu gehiago egin dizkio guri baino.

Damutu zara 2015ean babesa eman izanaz?

Ez, inoiz ez. Egia da duela lau urte aldaketarako norabidean itxaropen handiak piztu zirela hirian, eta ilusio horiek ez direla inondik inora bete, baina ez naiz sekula damutuko egindako apustuaz. Oso argi daukat egin beharrekoa egin genuela.

Gasteizek ez duela hiri proiekturik diozu. Zergatik?

Urtaran noraezean dabilelako. Hasieran hirirako zituen zutabeak herdoiltzen eta ahultzen joan zaizkio. Uste dugu ezinbestekoa dela hiriaren norabidea finkatzea; arlo materialean eta kulturalean behar handiak ditu Gasteizek, eta bere burua interpretatzeko irizpideak finkatu behar ditu. Gehiengo progresistak horrelako zerbait eskatzen du, eta hori gauzatzeko gaude gu.

Zeintzuk dira hirirako duzuen proiektuaren zutabeak?

Argi duguna da etorkizuna jasangarria izango dela edo ez dela izango. Hortik abiatuta, uste dugu etorkizuneko erabakiak modu adostuan eta lidergo partekatu batekin hartu beharko direla. Hainbat zutaberen gainean egin beharko da hori: mugikortasun eredua aldatuz, berrikuntzaren aldeko apustua eginez, gain behera doan industria eredua bultzatuz, aldaketa klimatikoari aurre eginez eta arlo sozialean eta kultur arloan hamaika proiektu martxan jarriz.]]>
<![CDATA[PPk dio Gasteiz eta Arabaren alde lan egingo duela «siglen gainetik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2472/005/001/2019-05-11/ppk_dio_gasteiz_eta_arabaren_alde_lan_egingo_duela_siglen_gainetik.htm Sat, 11 May 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2472/005/001/2019-05-11/ppk_dio_gasteiz_eta_arabaren_alde_lan_egingo_duela_siglen_gainetik.htm
Arabako PPk Gasteizko hotel ezagun batean egin zuen hauteskunde kanpainako lehen ekitaldi nagusia, dozenaka militanteren aurrean. Alonso izan zen hitza hartzen lehena. Onartu zuen apirilaren 28ko emaitzak «txarrak» izan direla, baina ez zuen inolako autokritikarik egin. Areago, alderdia «sendo» eta «batuta» dagoela azpimarratu zuen, eta esan zuen «ohorea» dela PPkoa izatea. Haren hitzetan, Araban PPk historikoki izan duen babesa akuilu izango da maiatzaren 26an garaipena lortzeko. Hala, ohartarazi zuen maiatzaren 26an «irabazi» egingo dutela, eta Gasteizko Udala eta Arabako Aldundia gobernatuko dituztela berriro.

Botoa eskatu zien Alonsok Gasteiz eta Araba «maite» dituzten guztiei, eta hiriak eta lurraldeak «merezi dutena» aldarrikatzen dutenei. Hala, ziurtatu zuen PPrentzat Gasteiz eta Araba direla lehentasunak, eta haien alde lan egingo duela «siglen gainetik». Ildo horretan, azken lau urteotan EAJk bi instituzioetan egin duen kudeaketa «tamalgarria» izan dela salatu zuen, eta nabarmendu zuen egoerari buelta ematea PPren esku baino ez dagoela: «Ez dugu nahi Araba batzoki batek aginduta egotea. Araba indartsua da eta geure burua gobernatzea gustuko dugu».

«Geldiunea ala aldaketa»

Ideia berbera azpimarratu zuten gero Comeronek eta Oiartzabalek ere. «Gasteizek asko du jokoan maiatzaren 26an: geldiunearekin jarraitzea ala aldaketa gauzatzea», adierazi zuen Gasteizko alkategaiak. Gorka Urtaranen agintaldia kritikatzera mugatu zen Comeron, inolako proposamenik egin gabe.

Salatu zuen EAJk «ahaztuta» izan duela hiria eta proiektu berririk ez duela aurrera eraman. Comeronen iritziz, Urtaran EAJren «menpe» dago, eta, haren «gaitasunik ezaren» ondorioz, hiriari dagokion dirua beste hiriburu batzuetara bideratu da. Haren ustez, popularrak dira hiriari bultzada eman diezaioketen bakarrak. «Gasteiz defendatzen duen alternatiba bakarra gara, hiria siglen gainetik jartzen dugulako».

Arabak behar duen aldaketa PPren eskutik etorriko dela agindu zuen, ostean, Oiartzabalek. Eta hark ere nabarmendu zuen herrialdearen defentsa PPren interesen gainetik dagoela. «Sigletatik harago doan proiektua dugu Arabarentzat. Gurea defendatu nahi dugulako». Gogor kritikatu zuen jeltzaleek herrialdearekin duten jarrera: «Bigarren mailako herritarrak bagina bezala tratatzen gaituzte; ez dute lotsarik. Guk ez dugu nahi Arabako diputazioa Eusko Jaurlaritzaren sukurtsal bat izatea».

Oiartzabalen esanetan, dirua ezinbestekoa da Araba behar bezala defendatzeko. Horretarako Ekarpen Legea aldatzeko exijitu zion Eusko Jaurlaritzari, uste duelako Arabak «dagokiona baino gehiago» ordaintzen duela, baina «dagokiona baino gutxiago» jasotzen duela. Areago, Jaurlaritzari exijitu zion itzul diezaiola Arabari «280 milioi euroko zor historikoa». Oiartzabalek ohartarazi zuen urtero Eusko Jaurlaritzari eskatuko diotela Arabari bideratzeko 50 milioi euro inbertsioetarako.]]>
<![CDATA[Aukera guztiak zabalik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/004/001/2019-05-10/aukera_guztiak_zabalik.htm Fri, 10 May 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1881/004/001/2019-05-10/aukera_guztiak_zabalik.htm
PP

Urteetako gotorlekua berreskuratzen saiatuko da PP. Araban berak lortu zuen boto gehien 2015ean, baina galdu egin zituen bi instituzio nagusien aginte makilak. Boterea berreskuratzea ez du erraz izango, areago azken urteotako boto galera ikusita.

Gasteizko alkategai Leticia Comeronek badaki PP siglek zama handia dutela. Eta zama hori gainetik kendu nahian dabil kanpainan. Joan den ostiralean aurkeztu zuen Comeronek hiribururako duen hauteskunde programa, eta argi utzi zuen ideia bat: PPren siglak «gainditu» egiten dituela bere proiektuak. Maroto efektua desagertuta, PPren erronka nagusia Gasteizko Udala berreskuratzea izango da. Arabako Aldundiari dagokionez, ahaldun nagusi izaten saiatuko da Iñaki Oiartzabal hautagaia. Kontuan hartu behar da Arabako Batzar Nagusietako eserlekuen %65 Gasteizek erabakitzen dituela, eta hor PPk duela boto gehiago. Herrietan, berriz, jeltzaleek dute babes zabalagoa, eta horri esker dute Arabako Aldundiko aginte makila.

EH BILDU

Azken urteotan Araban izan den eraldaketa soziologikoak gauzabat erakutsi du: EH Bilduk eskura du herrialdeko lehen indarra izatea. 2011ko hauteskundeez geroztik, gorakada nabarmena izan du indar subiranistak herrialdean, eta emaitzak sendotzeko garaia iritsi zaio. Gorteetarako bozetan sumatu du sendotze hori koalizioak, eta lortu egin du PPri diputatua kentzea.

Azken urteotan indar subiranistak erakutsi duen joera pragmatikoak eta konpromiso instituzionalak erakargarri egin du koalizioa abertzale askorentzat. Gasteizen, PPren aurkari zuzena da EH Bildu, eta hiriburuan jarriakditu indar guztiak, Miren Larrionen hautagaitzarekin.

EAJ

2015etik jeltzaleen esku daude Arabako bi instituzio nagusiak: Gasteizko Udala eta Arabako Aldundia. Erronka, beraz, ez da makala jeltzaleentzat: bi erakunde horietan aginte makilari eustea. Hiriburuan baino, herrialdean du eskurago garaipena EAJk. Espainiako hauteskundeetan Araban lortutako garaipenak, gainera, indar berezia eman dio EAJri.

Zailagoa du irabaztea, ordea, Gorka Urtaran alkategaiak. Hirugarren indarra izan zen EAJ duela lau urte Gasteizen, eta ezkerreko alderdien babesari esker iritsi zen alkatetzara. Baina aldaketaren indarrek ohartarazi diote orain ezinezkoa izango dela orduko batasuna berriro lortzea.

PSE-EE

Indarberrituta ekingo dio PSEk hauteskunde kanpainari. Gorteetarako hauteskundeetan lortutako emaitza bikainek hauspotuta iritsi dira sozialistak udal eta foru hauteskundeetara. Itxura batean, sendatu egin dituzte Arabako PSEren barne krisiak duela lau urte irekitako zauriak, eta baldintza hobeagoetan egingo diete aurre hauteskunde berriei.

Gasteizen erraza dute 2016ko emaitzak hobetzea. Egun, PSElaugarren indarra da Gasteizko Udalean, eta lau zinegotzi ditu. Orain, baina, haizea alde du. Izan ere, hamar urteren ostean, PSEk berriro irabazi ditu hiriburuan Espainiako hauteskundeak -EAJri 5.000 botoren aldea atera dio-, eta olatu hori baliatu dezake maiatzaren 26ko bozetan emaitzak hobetzeko. Sozialisten erronka, baina, ez da alkatetzara iristea, baizik botoetan gora egitea eta akordioetan baldintzatzeko gaitasuna izatea. Gasteizen ez ezik, Araban ere gobernurako giltza izaten jarraitu nahi dute.

ELKARREKIN PODEMOS

2015eko bozetan ezustea eman ondotik, aurreikuspenak ez dira hain onak alderdiarentzat. Arabako Batzar Nagusietan alderdiak izan duen barne krisiak -zortzi batzarkideetatik lau kargugabetu zituzten, eta alderditik bota- lausotu egin du, nabarmen, 2015eko garaipena. Krisi hori gainditutzat jo du alderdiak, eta, udal eta foru bozei begira, badu aldeko beste faktore bat: Ezker Anitzarekin eta Equorekin batera aurkeztuko da bozetara, eta horrek ezkerreko boto ugari berreskuratzea ahalbidetu diezaioke.

CIUDADANOS ETA VOX

Hiriburutik aparte, oso toki gutxitan aurkeztu dituzte hautagaitzak Ciudadanosek eta Voxek. Ciudadanos Gasteizen, Erriberabeitian, Iruña Okan eta Trebiñun aurkeztuko da. Vox, berriz, Gasteizen, Dulantzin, Amurrion eta Laudion. Duela lau urte Ciudadanosek bi ordezkari erdietsi zituen Araban: zinegotzi bat Guardian, eta batzarkide bat Batzar Nagusietan -botoen %5,63 lortu zituen-. 2015eko emaitzak hobetzeko erronka du Ciudadanosek orain. Bestalde, ikusi beharko da PPren boto ihesak noraino egiten dien mesede Ciudadanosi eta Voxi.

Nafarroa. Aldaketaren estres testa

Bizkaia. Urak bare segitzen du

Gipuzkoa. Itxura berekoaren bila]]>
<![CDATA[«Konponbide osoan» aurrera egitera deitu dute EH Bilduk eta EH Baik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/012/001/2019-05-05/konponbide_osoan_aurrera_egitera_deitu_dute_eh_bilduk_eta_eh_baik.htm Sun, 05 May 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1946/012/001/2019-05-05/konponbide_osoan_aurrera_egitera_deitu_dute_eh_bilduk_eta_eh_baik.htm
Arnaldo Otegik eta Anita Lopepek irakurri dute testua, EH Bilduren eta EH Bairen izenean. Haiekin batera, beste kide batzuk ere izan dira agerraldian; besteak beste, Maddalen Iriarte, Pello Urizar, Xabi Larralde eta Adolfo Araiz. Otegik eta Lopepek nabarmendu dute duela urtebete ETAk hartutako erabaki historikoak ziklo baten amaiera eta berri baten hasiera ekarri zuela, eta orain «arduraz» aritzeko garaia dela.

Izan ere, «kezka» agertu dute denbora tarte horretan Espainiako eta Frantziako estatuak «oztopoak jartzera» mugatu direlako. Ohartarazi dute «tamalez» preso, iheslari eta deportatuen auziak konpondu gabe dagoela oraindik ere. «Sakabanaketa eta urrunketa mantentzea, gaixo dauden presoen egoera bere horretan mantentzea, gradu progresiboen ukatze sistematiko eta bidegabea, salbuespenezko legediari eustea eta zigor bikoitzen aplikazioa», salatu dituzte. Alde horretatik, gaitzetsi egin dute bi estatuek ez heldu izana «bakea eraikitzeko duten ardurari», eta aitzineko jarreretan «gotortu» direla. Horregatik, testuinguru berriak eskatzen duen aldaketan sakontzera deitu dituzte bi estatuak.

Kontakizunen mosaikoa

Bizikidetzaren eta biktimen esparruan, berriz, «kontakizunaren inguruko lehian» katramilatuta ikusten dituzte bi estatuak. Horri aurre egiteko, EH Bilduk eta EH Baik «arduraz eta errespetuz» aritzera deitu dute: «Guztion artean memoria eta kontakizun anitzen mosaikoa osa dezagun».

Biktima guztien aitorpena, eta haien «egiarako, justiziarako eta erreparaziorako» eskubidea gauzatzeko beharra ere nabarmendu dute indar subiranistek. Hala, biktima guztiekiko begirunea eta sufrimendu guztien aitorpena adierazi dute, eta, haiekiko gertutasuna agertu ez ezik, giza eskubide guztiekiko konpromisoa ere berretsi dute. Proiektu politiko guztiak defendatzeko eta gauzatzeko aukerarekin ere engaiatu dira.]]>
<![CDATA[EAJk irabazi du, eta EH Bilduk lortu du laugarren eserlekua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/004/001/2019-04-29/eajk_irabazi_du_eta_eh_bilduk_lortu_du_laugarren_eserlekua.htm Mon, 29 Apr 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1893/004/001/2019-04-29/eajk_irabazi_du_eta_eh_bilduk_lortu_du_laugarren_eserlekua.htm
PSE-EE izan da bigarren indarra. Botoetan gorakada handia izan dute sozialistek ere, eta, jeltzaleek bezala, duela hiru urte baino 13.200 boto inguru gehiago erdietsi dituzte. Sozialistek eserleku bat erdietsi dute Araban, eta bana EAJk, Elkarrekin Podemosek eta EH Bilduk. Botoen %100 zenbatuta, honako hauek izan dira emaitzak: EAJk bozen %22,74 eskuratu ditu (40.199boto); PSEk, %22,40 (39.595 boto); Elkarrekin Podemosek, %17,73 (31.346 boto); EH Bilduk, %13,96 (24.687 boto); PPk %13,75 (.24.304 boto); Ciudadanosek, %3,98 (7.039 boto); eta Voxek, %3,16( 5.587 boto).



Elkarrekin Podemosek ezin izan ditu errepikatu duela hiru urteko emaitzak, eta, lehen indarra izan ostean, hirugarrena da orain. Beherakada handia pairatu du alderdi moreak, bidean botoen erdiak galduta: 20.000 boto inguru galdu ditu. Nolanahi ere, Juan Lopez de Uralde buru duen hautagaitzak eutsi egin dio aurreko legealdian zuen eserlekuari, eta arabarra diputatu izango da berriro Kongresuan.

Maroto ez doa Madrilera

Motel joan da Arabako boto zenbaketa, gainerako herrialdeena baino askoz astiroago, eta nahiko berandu jakin da eserlekuen behin betiko banaketa. Horrenbestez, azken unera arte ez da argitu azken eserlekuaren borroka nork irabazi duen. Laugarren diputatua dantzan egon da EH Bilduren eta PPren artean. Lehia estua iragarrita zegoen bi alderdien artean, eta aurreikuspenak bete dira. Azkenean, 380 boto gutxiren arabera makurtu da balantza EH Bilduren alde, eta PPren kaltetan. EH Bilduk erdietsi du eserlekua, eta, beraz, Iñaki Ruiz de Pinedo abertzale beteranoa egongo da Kongresuan. Botoetan, duela hiru urte baino 8.800 boto gehiago lortu ditu EH Bilduk.

PPri, ordea, justu kontrakoa gertatu zaio. Emaitza oso txarrak izan ditu eskuineko alderdiak, eta 11.000 boto inguru galdu ditu 2016ko bozen aldean. Gainera, Javier Maroto ez da egongo Madrilen. Lehen aldia da 1989tik PPk ez duela eserlekurik lortzen Kongresuan.

Posta bidezko botoak berebiziko garrantzia izan du lurraldean, eta inoizko handiena izan da: 28.198 boto eman dira bide horretatik, erroldaren %10,9 (2016an 579 izan ziren). Maiatzaren 1etik 4ra bitartean kontatzen dira atzerriko botoak, eta ikusiko da behin betiko emaitzetan eragina duen, batez ere laugarren eserlekuan.

Senatuko emaitzei dagokienez, EAJk hiru ordezkari izango ditu, eta PSEk bat. Hego Euskal Herriko emaitzak ]]>
<![CDATA[«Estatuaren agenda politikoan eragin nahi dugu, indarrak batuz»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1949/008/001/2019-04-26/estatuaren_agenda_politikoan_eragin_nahi_dugu_indarrak_batuz.htm Fri, 26 Apr 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1949/008/001/2019-04-26/estatuaren_agenda_politikoan_eragin_nahi_dugu_indarrak_batuz.htm
Zer sentitu zenuen Arabako zerrendaburu izatea proposatu zizutenean?

Hasiera batean, bertigoa, zorabio pixka bat, ez nekielako erronkari erantzuteko gai izango ote nintzen. Zalantza nagusia hori nuen, eta erabakiak maila pertsonalean izango zuen eraginak ere kezkatzen ninduen.

Zerk bultzatu zaitu politikara itzultzera?

Egungo egoera politikoak. Oso egoera konplexua bizi dugu; aukera ederrak ditu, baina baita mehatxu handiak ere. Argi nuen ezin niola ihes egiten utzi prozesu politiko honetan parte hartzeko aukerari.

Zer dago jokoan hauteskunde hauetan?

Inboluzioa ala aurrera egitea. EH Bildun, apustu egin dugu autodeterminazioaren alde borrokatzen ari diren estatuko beste herri batzuekin elkarlanean aritzeko, batez ere Kataluniarekin. Estatuko beste herri batzuekin ere lan eremu komuna eratzen ari gara. Estatuko periferien arteko elkarlan plataforma bat abian jartzea ahalbidetu nahi dugu, egungo egoerak hala eskatzen duelako. Hiru bloke ikusten ditugu: inboluzioarena, PSOEk gidatzen duen jarraitutasunaren blokea, eta indar eraldatzaileok osatzen duguna. Subiranotasunaren eta erabakitzeko eskubidearen alde lanean ari garen nazioak gaude, eta horren barruan sistemaren indar periferikoak ere badaude; alegia, borroka politikoan isla ez duten ezkerreko indar herrikoi horiek. Guk estatuaren agenda politikoan eragin nahi dugu, indar horiek guztiak batuz.

Madrilgo gobernuan eragin nahi duzue. Nola?

Agenda politikoan bi modutan eragin dezakegu. Batetik, aritmetika parlamentarioaren bitartez. Baina, bestetik, aurrekoa baino garrantzitsuagoa da gizartearen eskaera artikulatzeko gaitasuna izatea. PSOEk Ciudadanosekin gobernu atzerakoi bat eratzeko eduki dezakeen tentaldiak kostu politiko garrantzitsuak izatea da gure helburu behinena. Indar korrelazio instituzional eta sozial indartsu bat lortu behar dugu PSOErengan eta Ciudadanosengan eragiteko, eta haien agenda politikoa baldintzatzeko.

Pedro Sanchezek argi esan du ez duela onartuko erabakitzeko eskubidea. Baduzue konfiantzarik PSOErengan?

Oso gutxi. Hala ere, PSOEk badaki sozialki aurrera egin nahi badu ezin izango duela bakarrik egin, eta periferiako indarren babesa beharko duela. Indar horiek euskarri bakarra izango gara etorkizuneko proiektu bat aurrera atera nahi badu eta inboluzioari aurre egin nahi badio. Beraz, ezinbestekoak izango dira maila desberdinetako akordioak eta aliantzak, eta PSOEk hautua egin beharko du: inboluzioaren blokea ala aurrerapausoak eman nahi dituen blokea. Baina argi esaten dugu: ezin izango du gure babesa erdietsi demokrazian sakontzen ez badu.

Zeintzuk dira marra gorriak?

Gobernu faxista bat eragoztea eta eskuina botatzea ezinbesteko baldintza dira guretzat, eta gobernua babestuko dugu baldin eta norabide horretan bermeak eta konpromisoak hartzen baditu. Espainiako Gobernuari babesa emango diogu baldin eta hiru baldintza betetzen baditu: estatuko biztanleen baldintza sozialak hobetzen baditu, bideak zabaltzen baditu herrien erabaki askea bermatzeko, eta preso politikoak etxera ekartzen baditu. Badakigu zaila dela, baina ezinbestekoa izango da haiek gutxieneko horiek onartzea Espainiako Gobernuari babesa eman diezaiogun.

Araban lehia estua aurreikusi da bozetan. Laugarren eserlekua PPren eta EH Bilduren artean egon liteke.

Ia ziur gaude gertaera historikoa izango dela apirilaren 28an. EH Bildu tresna bilakatuko da PPri Arabako eserlekua kentzeko. Egoera honetara iritsi gara Araban hainbat baldintza egon direlako: kontzientzia politikoa sendotu da, EH Bilduk erakutsi du boto baliagarria dela eskuina erakundeetatik botatzeko, eta koalizioaren oinarri soziala handitu egin da. Faktore asko daude pentsatzeko laugarren eserleku hori gurea izango dela.

ETAk borroka armatua amaitu zuenetik, euskal gaiak Espainiako Kongresutik desagertu dira, eta arreta beste leku batzuetan jarri da. Berriro ere Euskal Herriaz hitz egiteko aukera egongo al da legealdi berrian?

Bai, seguru. Agenda politikoan lehentasuna galdu du, baina Euskal Herria garaitu nahi duten etsai bat da oraindik, Kataluniarekin batera. Izan ere, Espainiako nazionalkatolizismo berriaren kohesiorako elementu funtsezkoa da barne etsaiak izatea. Kataluniako prozesuak erresistentzia parametroetan kokatu du subiranotasunaren borroka, eta sektore subiranisten erantzuna ezinbestekoa da aurrera egiteko. Estatua estutasunean ipintzeko, garrantzitsua da fronte bat eraikitzea.

Maiatzean, udal eta foru hauteskundeak eta Europakoak daude. Lehen itzulia al dira oraingoak?

Bi hauteskunde deialdi ditugu, baina testuinguru desberdinetan egingo dira. Apirilekoak lehen fasetzat har daitezke; estatuari erantzuteko bozak izango dira, eta EH Bilduren hazkundea sendotzeko balio izango dute. Maiatzean, udal eta foru hauteskundeetan, sendotze prozesu hori ikusiko da bere osotasunean.]]>
<![CDATA[«Ongizatea» eta «autogobernua» bermatuko dituela dio PSEk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1957/007/001/2019-04-21/ongizatea_eta_autogobernua_bermatuko_dituela_dio_psek.htm Sun, 21 Apr 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1957/007/001/2019-04-21/ongizatea_eta_autogobernua_bermatuko_dituela_dio_psek.htm
Arabako Errioxan izan zen Zelaa, Guardia herrian. Hurrengo bozen garrantziaz ohartarazi zuen, eta, politika sozialak bermatu ahal izateko, sozialistei botoa ematera animatu zituen herritarrak : «Gizarte politiketan atzera egin nahi duten hiru eskuinen aurrean, PSOEk ongizate estatua blindatuko du, demokrazia leheneratuko du, eta zerga diziplinari eutsiko dio, defizita eta zorra murrizteko bidea delako».

PSOEren gobernuari esker igo da gutxieneko soldata 900 euroraino, eta KPIarekin igo dira pentsioak, Zelaaren arabera. Halaber, gogora ekarri zuen PSOEk agindu duela bozak irabaziz gero pentsioak Espainiako Konstituzioan bermatuko dituela. Zelaak ziurtatu zuen norabide berean lan egiten jarraituko duela Sanchezek aurrerantzean, Moncloara iristen bada: «Orain arte garatutako politika sozialek apirilaren 29tik aurrera idatziz joango den liburu baten hitzaurrea baino ez dute osatu».

Hezkuntzari dagokionez, berriz, LOMCE legea indargabetuko dutela ziurtatu zuen Zelaak, ikasleen artean «bazterketa» sortu duelako. Horrekin batera, lanbide heziketa bultzatzeko konpromisoa hartu zuen, hura «lehen mailan» kokatzeko.

«Guk ala haiek»

Eskuinaren mehatxuaz ohartarazi zuen Patxi Lopez Bizkaiko zerrendaburuak, Castro Urdialestik (Kantabria, Espainia): «Guk ala haiek irabaziko dute». Lopezen esanetan, datorren igandekoak «inoizko bozik garrantzitsuenak» izango dira, eskuin muturra panorama politikoan agertu delako. Haren ustez, «zirt edo zart» egin beharko da, eta «erdibideko botoek» ez dute balio, «ez EAJrenak, ezta Madrilen eragin nahi dutela diotenenak ere».

Gogoratu zuen urteetan eskuina haziz joan dela Europan, proposamen «antisozialak eta antidemokratikoak» eginez, eta beti pentsatu dela olatu hori ez zela hona iritsiko. «Baina hemen daude, eta, Europako beste herrialdeetan eskuin muturra baztertu eta gaitzesten den bitartean, hemen harekin itunak egiten dira, eta haren ideologiarekin bat egiten dute». Egoera «larria» dela eta eskuinari aurre egin beste aukerarik ez dela uste du Lopezek.

Besteak beste, gogor kritikatu zituen Vox alderdiak gizarte politiketan dituen proposamenak. Aberastasun handienei zergak kentzeko eta bestelako zergak jaisteko proposamena egin du Voxek, eta hezkuntza sistema, osasun arloa eta pentsioak pribatizatu nahi ditu. Neurri horiekin ongizate sistema «hondoratuko» dela eta «itun soziala» apurtuko dela ohartarazi zuen Lopezek. «Banderek ez dute herri bat definitzen. Herri bat definitzen dute bere balioek, printzipioek eta zerbitzu publikoek». Eskuineko alderdiekin hori dena «arriskuan» dagoela berretsi zuen Bizkaiko zerrendaburuak.

Inkesten arabera, sozialistek irabaziko dituzte Gorteetarako hauteskundeak, baina Elorza Gipuzkoako zerrendaburua ez da fio: «Ez gara fidatu behar, PPk, Ciudadanosek eta VOXek batzeko duten aukera benetakoa baita». Hori hala, boto bakar bat «ez nahasteko» eskatu zuen Elorzak: «Euskal autogobernua bermatzeko eta PPk lapurtutako eskubide sozialak berreskuratzeko, eta herri honek ez egiteko atzera berrogei urte».

Iglesiasen eskaera

Pablo Iglesias Unidas Podemoseko idazkari nagusia, berriz, Elkarrekin Podemosen Bilboko ekitaldian izan da, eta eskaera egin die sozialistei alderdi moreari botoa emateko, haren esanetan Elkarrekin Podemosen alde bozkatzea baita «ezkerreko gobernu bat bermatzeko modu bakarra». «Badakit euskal sozialistak gure programarekin ados daudela», nabarmendu du. Roberto Uriarte Espainiako Kongresuko bozetarako Elkarrekin Podemosen zerrendaburuarekin eta Lander Martinez Elkarrekin Podemoseko idazkari nagusiarekin izan da Iglesias Otxarkoaga auzoan egindako ekitaldi horretan, eta ohartarazi du Unidas Podemos izango dela hauteskundeetako «sorpresa». «Espainiak ez du zertan izan fatxek menderatutako herri bat».

Martinezek ere ohar egin du, «alderdi moreak bultzada ez badu ematen» PSOEk «kolore laranja» hartuko duela eta Ciudadanosengana hurbilduko dela: «Soilik gure indarrak gera ditzake hiru eskuinak».]]>
<![CDATA[Egia bahiturik, oraindik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/002/001/2019-04-19/egia_bahiturik_oraindik.htm Fri, 19 Apr 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1913/002/001/2019-04-19/egia_bahiturik_oraindik.htm
Oraindik argirik ez du ikusi auziak, Maritxu Paulus Basurko abokatuak nabarmendu duenez. «Hamar urte pasatu dira, hainbat instrukzio eskaera bideratu ditugu, baina hasieran geunden modu berean gaude». Hasieratik zeuzkaten kezka eta zalantza berberek jarraitzen dute erantzunik gabe, eta familiak Anzaren desagerpenari eta heriotzari buruzko «gauza txiki batzuk» baino ez du lortu jakitea. «Beste hainbat, berriz, ilundu egin dira», salatu du abokatuak. Atzera begiratu, eta auziaren bilakaeraz balorazio «ezin okerragoa» egin du. «Guk esperantza handiak genituen instrukzioan, baina hilabeteak aurrera joan ahala, konturatu gara ez zegoela benetako nahi bat gertatutakoa argitzeko eta indar guztiak ez zirela jarri Jon Anzari zer gertatu zitzaion jakiteko».

Maixo Pascassios neska lagunak utzi zuen Baionako tren geltokian Anza, 2009ko apirilaren 18an, Okzitaniako Tolosarako trena hartzeko, ETAko kide batzuekin biltzeko. Geroztik desagertu zen, eta familiak haren desagerpena salatu zuen maiatzean. Baionako prokuradoreak hura atzemateko ikerketa ireki zuen orduan. 2010eko martxoaren 11n jakinarazi zuten haren gorpua Tolosako Purpan erietxean zela. Bertsio ofizialaren arabera, osasun zerbitzuek Estrasburgo etorbidean hartu zuten Anza apirilaren 30ean, eta erietxera eraman. Maiatzaren 11n zendu zen. 11 hilabetez gorputegian atxiki zuten, argitu gabe nor zen.

Desagertu eta hilabetera, ETAk agiria kaleratu zuen Gara egunkarian. Anza ETAko kidea zela zioen, eta Poliziak bazekiela hori. Apirilaren 18an Tolosan ETAkoekin gelditua zela, baina ez zela iritsi. «Gerra zikinarekin» lotu zuen desagertzea. Gainera, Anzaren familiak salaketa jarri zuen egun berean, guardia zibil talde batek arrapaladan utzi zuen Tolosako Adagio hotela, eta gelako ohearen azpian bi pistola ahaztu zituen. Baionako prokuradoreak egindako ikerketak, baina, ebatzi zuen horrek ez zuela loturarik Anzaren desagerpenarekin. Hala ere, agerian utzi zituen ikerketako «irregulartasunak». Tolosako instrukzio epaileak hartu zuen ardura gero, eta berehala jakinarazi zuen Anzaren heriotzaren arrazoiak ikertuko zituela soilik, ez «disfuntzionamenduak».

Anza ETAko militantea zen, eta hogei urte pasatu zituen Espainako espetxeetan. Tolosarako bidaia egin baino lehen, Poliziak bazekien ETAko kidea zela. Abokatuek bere garaian Anzaren militantzia politikoa azpimarratu zuten, eta agerian utzi ez zela sinesgarria ez jakitea, hamar hilabeteren buruan, Purpan erietxeko gorputegian zeukaten hura harena zela. Paulus Basurko abokatuak ez du ukatzen «susmo txarra» hartu ziola auziari: «Ziurra den gauza bakarra da ez zela egin indar nahikorik gertatu zena argitzeko, eta horrek susmo txarra mantentzera garamatza».

Gerra zikinaren itzala

Anzak osasun arazo larriak zituen. Tumorea zuen buruan eta ez garatzeko tratamendu zorrotza segitu behar zuen. Gainera, ikusmen arazo larriak zituen.Tolosara joan zenean, hilabeterako tratamendua eraman zuen. 2009ko apirilaren 30ean Purpan erietxera eraman zutenean, aldean zuen Baiona-Tolosa tren txartela. Ebakuntzen traza ere bazuen. Haatik, gorpua urtebetez atxiki bazuten ere, ez zituzten kontuan hartu hura nor zen balia zitezkeen aztarna horiek. Anzaren pasaportea eta botika agiriak Tolosako objektu galduen bulegoan agertu ziren. Polizia batek utzi zituen han, izena eman gabe. Oraindik ez da argitu nor zen eta nola atzeman zituen. Sei hilabetez egon zen han pasaportea, familiari jakinarazi gabe. «Irregulartasun gehiegi sinesgarriak izateko. Argi dugu zerbait ezkutatu zutela, zerbait ilun gorde nahi zigutela», dio Koldo Anzak.

Auzi honetan, «disfuntzioak» bata bestearen atzetik ikusi dituzte senideek hasieratik, eta horietatik larriena da «hamar egun horietako hutsunea», Anzaren anaiak azaldu duenez. Apirilaren 18tik 29ra bitarteko tarte horretan zer gertatu zen jakin gabe jarraitzen dute. Tolosako parte batean agertu zen arte, Jon non egon zen ez zutela ikertu nahi salatu dute, nahiz eta beraiek konbentzituta dauden «bahituta» egon zela. Sendiari heriotza naturalaren bertsioa sinesgaitza egin zaio beti, eta, gerra zikinaren itzala ezagututa, argi dute «estatuaren estoldekin» zerikusi zuzena duela Anzaren kasuak. «Gerra zikina izan zen. Ez dugu datu objketiborik hori egiaztatzeko, baina sinistuta gaude bahitu egin zutela».

Hain justu, gerra zikinaren itzala egon da beti Anzaren heriotzaren atzean. 2010ean Gara egunkariak, iturri sinesgarriak aipatuz, argitaratu zuen Espainiako Poliziak Anza trenean harrapatu, legez kanpo galdekatu, hil eta lurperatu egin zutela. Le Monde egunkariak ere sinesgarritasuna eman zion hipotesi horri. Ordurako, gerra zikineko ekintza bat izan zen susmoa bazuen sendiak, eta hala salatu zuen jendaurrean abokatuekin eta beste hainbat eragileekin batera. Susmo horrek konbentzimendu osoa du egun familiarentzat. Eta galderak ditu: «Nahiko genuke jakin nola, noiz, nork eta zergatik hil zuten Jon», dio anaiak.

Urteotan senideek ez dute etsi eta borrokan jarraitu dute egia argitzeko. 2015eko apirilaren 1ean, familiak eskatuta, Frantziako Gobernuak izandako erantzukizuna agerian uzteari buruzko epaiketa egin zuten Parisen. Alabaina, Parisko Auzitegiak ebatzi zuen Frantziako Gobernuak ez zuela inolako erantzukizunik izan Jon Anzaren desagerpenean eta heriotzean izandako «irregulartasunetan». Batetik, ebatzi zuen senideek salatu zituzten «disfuntzio» batzuk akatsak ez direla. Bestetik, irregulartasun batzuk egon zirela onartu arren, adierazi zuen ez zirela akats «larriak». Ondorioztatu zuen estatuak ez zuela inolako loturarik izan.

Ikerketaren irregulartasunetan estatuaren erantzukizuna argia izan zela pentsatzen jarraitzen du Paulus Basurkok: «Fiskalak, poliziak... horiek denek gaizki egin zuten lana, baina hori ez zen difuntzio larria izan? Izugarria da familiari ematen zaion mezua». Sendiak eusten dio bere aldarrikapenari: «Frantziako Estatuak aitortu beharko luke bere erantzukizuna». Eta badu beste nahi bat: «Jon Anza Euskal Herriko memoria historikoaren parte izatea nahiko genuke».

Ekitaldia Ziburun

Hamar urte igaro ondoren, Jon Anza kolektiboarentzat premiazkoa da egia jakitea, eta argi dute garai hartako testuinguru politikoak gerra zikinaren tesia indartu besterik ez duela egiten. Horregatik, egia aldarrikatzeko eta Anza omentzeko ekitaldi bat antolatu zuten atzo Ziburun. Dozenaka lagun bildu ziren, eta, besteak beste, kolektiboko Jokin Etxeberriak hartu zuen hitza: «Auzian gertatutakoaren egia jakiteko eskubidea dugu», ohartarazi zuen. Espainiaren eta Frantziaren jarrera ere deitoratu zuten, eta auzia gerra zikinarekin lotu. Xumai Murua bertsolariak pare bat bertso eskaini zion Antzari, eta agurra eta lore eskaintza egin zieten etakide ohiaren sendiari. Gainera, mural bat ere marraztu zuten Anzaren omenez.]]>
<![CDATA[Madrilen eragin, ala eskuina sendotu]]> https://www.berria.eus/albisteak/165102/madrilen_eragin_ala_eskuina_sendotu.htm Fri, 12 Apr 2019 13:44:15 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/albisteak/165102/madrilen_eragin_ala_eskuina_sendotu.htm
GEROA BAI, @geroabai Navarra Sumak Geroa Bairen ekitalditik metro gutxira egin du berea, Gazteluko plazan. Javier Esparza UPNko buruak argi adierazi du eskuineko koalizioa "nazionalismoaren kontra" sortutako proiektua dela. PSNrengandik urrundu nahi izan du. Esparzaren esanetan, Navarra Sumak ez du sekula nazionalistekin itunik sinatuko. Haren esanetan, PSNk hala egin duela dirudi. Esparzak Barkosi leporatu dio "Nafarroaren defentsa" EAJren esku uztea.
NAVARRA SUMA, @navarra_suma PSNk Iruñeko bere egoitza nagusian ekin dio kanpainari. Maria Txibite alderdiko idazkari nagusiak Pedro Sanchez Espainiako presidentearen gobernua goraipatu du. Haren esanetan, asko dago jokoan apirilaren 28ko bozetan. "Atzera bueltatzea ala jendearen bizitza hobetzeko aurrerapausoa ematea. Hori da hauteskunde kanpaina honetan erabakiko dena". Santos Cerdan Kongresurako hautagaiak adierazi du PSNk moderazioaren eta elkarrizketaren aldeko apustua egiten duela, beste alderdi batzuek ez bezala.
PSN, @PSNPSOE EAJk Araban hasi du hauteskunde kanpaina, eta berme gisa aurkeztu du bere burua eskuina geldiarazteko eta autogobernua eta gizarte eskubideak defendatzeko. "Indarra, seriotasuna eta egiten jakitea", hiru ezaugarri horiek egokitu dizkio EAJri Aitor Esteban Kongresurako Bizkaiko zerrendaburuak. Estebanek aurreratu du PSOEk ez diela euskal herritarren interesei erreparatuko Ciudadanosen eskutik Espainian gobernua osatzeko aukera baldin badu. EH Bilduk ere Araba aukeratu du kanpaina hasierarako. Hain zuzen, herrialde horretan dago estuen alderdien arteko lehia. Iñaki Ruiz de Pinedo Kongresurako EH Bilduren Arabako zerrendaburuak lehia horri erreparatu dio. Adierazi du Javier Maroto PPko hautagaia Kongresutik kanpo uzteko boto gutxira dagoela koalizioa. "Soilik lortuko dugu saiatzen bagara eta gogor lan egiten badugu". Ruiz de Pinedok ziurtatu du EH Bildu eskuina "geldiarazteko" ezinbestekoa izango dela, eta "eskubideetan eta askatasunetan sakontzeko erabakigarria". Elkarrekin Podemosek ere Araba aukeratu du kanpainari ekiteko. Lander Martinez Araba, Bizkai eta Gipuzkoako Ahal Dugu-ko idazkari nagusiak adierazi du gizarte politikak garatzeko aukera eta EAEko autogobernua daudela jokoan Espainiako hauteskundeetan. Horiek arriskuan ez jartzeko, Martinezen iritziz, ezinbestekoa da eskuineko indarren gobernua eragoztea, baina baita PSOEren eta Ciudadanosen arteko balizko gobernu itun bat eragoztea ere. Elkarrekin Podemos indartsu bat beharrezko jo du bi aukera horiek oztopatzeko.
JOSE RAMON BECERRA, @JoseRa_Becerra Araba. Azken eserlekua dantzan Indarrak neurtzeko plaza da Araba. Lehia estua egon ohi da hauteskunde orotan, eta hala izango da Gorteetarako bozetan ere. Herrialdeari launa eserleku dagozkio Kongresuan eta Senatuan. 2016ko Gorteetarako bozetan eserleku bana eskuratu zuten Kongresurako Elkarrekin Ahal Dugu-k, PPk, EAJk eta PSEk, hurrenez hurren. Orduko hartan, inkestek iragarritakoaz bestera, PSEk ordezkariari eutsi egin zion, eta aldiz, diputatu gabe gelditu ziren EH Bildu eta Ciudadanos. Inkesta gehienek iragarri dute lau indar politikoen arteko lehia egongo dela, eta EAJ, PSE, Ahal Dugu eta PPk ordezkari bana lortuko dutela datorren legealdian. Alderdi guztiek indar berezia jarriko dute Araban kanpaina honetan, jakina baita oso banatuta dagoela botoa herrialdean. Hain justu, EAJk, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta PPk Gasteiz aukeratu dute kanpainari hasiera emateko. Hala ere, inkestek zalantza asko utzi dituzte airean, laugarren eserlekua nork eskuratuko duen ez baitago batere argi. Boto gutxi batzuk erabaki dezakete balantza EH Bilduren ala PPren alde. Gakoa, beraz, bi alderdi horien arteko lehia estuan egon liteke. 2015eko eta 2016ko Gorteetarako hauteskundeetan PSEk erdietsi zuen laugarren eserleku hori: 25.331 botoekin lortu zuen 2015ean, eta 26.381 botoekin 2016an. Soziometroak kaleratutako inkestaren arabera, ordea, azken diputatu hori PPk lortuko luke, eta haren atzetik geratuko litzateke EH Bildu; ordezkaririk gabe, beraz. Bien arteko aldea 6.500 boto ingurukoa litzateke. 2016an, Ahal Dugu izan zen gehien bozkaturiko alderdia herrialdean, bozen %30,9 eskuratuta eta gainerako alderdiei alde nabarmena aterata. Orain oso zail izango du orduko emaitzak berritzea, baina gaur egun duen diputatuari eutsiko dio ziurrenik. 2016an, EH Bilduk urrun izan zuen azken eserlekuaren borrokan sartzea, eta orain, orduan bezala, apustu egingo du hautagai berri batekin: Iñaki Ruiz de Pinedo ezker abertzaleko beteranoarekin. PPk ere asko du jokoan lurraldean. Hainbat urtez bere gotorlekua izan du Araba, baina boto galera etengabea izan du azken hauteskundeetan. Madrilen Arabako PPk duen eserlekuari eusten saiatuko da Javier Maroto. Bizkaia. EAJ nagusitasunaren bila Bizkaira ere marea morea iritsi zen 2016ko bozetan, Ahal Dugu lehen indar bilakatu zen herrialdean, eta nagusitasuna kendu zion EAJri, jeltzaleen betiko gotorlekuan. Botoetan alde txikia atera arren (3.700 boto baino ez), jokoan zegoen azken diputatua eskuratu zuen Ahal
Dugu-k, EAJren kaltetan. Orain, EAJren eta Ahal Dugu-ren arteko lehiarik ez da aurreikusten, eta jetzaleek erraz lor dezakete lehenengo indarra izatea, hiru diputatu eskuratuta. Ahal Dugu-ren boto bilakaera gakoa izango da, halaber, PSEra bueltatuko den boto kopurua ikusteko. Kontuan hartu behar da 2016an Ezkerraldeko herri guztietan, historikoki PSEren gotorlekuan, lehen indarra izan zela Ahal Dugu, toki batzuetan, botoen %35 baino gehiago lortuta. Sozialistek espero dute orduko odolustea ixtea eta emaitzak hobetzea orain. EH Bilduk, berriz, Ahal Dugu 2016an indartsu egin zen hiriguneetan dauka erronka nagusia. Sozialisten antzera, azken urteotako boto galera etetea eta eremu hori berreskuratzea du xede. PPri dagokionez, emaitza aurreikuspenak ez dira batere onak Bizkaian. Inkestek iragarritakoa betez gero, kezkatzeko arrazoiak baditu PPk, diputaturik gabe gera litekeelako Bizkaian eta Beatriz Alvarez Fanjul zerrendaburu berria Kongresutik kanpo. Gipuzkoa. Lehia abertzaleen artean Duela hiru urte, abertzaleak izan ziren Gipuzkoan gehien nabaritu zutenak Espainiako bozak izatea, Podemos-Ahal Dugu efektua eta, neurri batean, baita abstentzio handia ere. Ahal Dugu-k irabazi zituen bozak herrialdean bi eserleku lortuta, eta EAJrekiko eta EH Bildurekiko aldea handituta 2015eko bozekin konparatuta. Koalizio subiranistak galdu zituen boto gehien 2015eko bozekin alderatuta, eta oso urrun geratu zen 2011n Amaiurrek lortutako emaitzetatik. Oso bestelako panorama aurreikusi dute inkestek orain: EH Bilduk eskuratuko luke Ahal Dugu-k galdutako aulkia eta 2011n Amaiurrekin lortutako bi diputatu eskuratuko lituzke. Koalizio subiranistak bezala, bi diputatu lituzke EAJk ere, eta PSEk bakarra. PPk azken hauteskunde zikloko beheranzko joerarekin jarraituko luke herrialdean, eta ordezkaririk gabe geratuko litzateke, inkesten arabera. Beste zalantza bat argitzeko geratzen da: abstentzioa zenbatekoa izango den. Izan ere, duela lau urte Espainiako bozetan inoizko handiena izan zen herrialdean, 2008 eta 2000koak kenduta. Nafarroa. Unionismoa batuta, gakoa Nafarroan unionistek analisi argia egina dute: elkarrekin badoaz, euren interesetarako hobea da, batu egiten dute. Nafarroako eskuineko hiru alderdi nagusiak (UPN, PP eta Ciudadanos) elkarrekin aurkeztuko dira Navarra Suma izeneko koalizioaren aterkipean, jakinik bakarrik aurkeztuta ahultzeko arriskua zutela. Formula horrek norainoko arrakasta izango duen ikusteko dago, baina, inkesten arabera, badirudi jokaldia ez zaiela gaizki aterako eta bi diputatu lor ditzaketela. Historikoki, Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan Nafarroako Parlamentukoetan baino emaitza hobeak lortu izan dituzte sozialistek, baina 2015eko eta 2016ko bozetan ez zen hala izan. Oso bestelako panorama aurreikusten da orain, PSOEk Espainian izan dezakeen gorakada irits daitekeelako Nafarroara ere. CISeko inkestaren arabera, PSN litzateke gehien bozkaturiko indarra herrialdean, bi eserlekurekin. Nafarroari bost eserleku dagozkio Kongresuan, eta lau Senatuan, eta, beraz, zail du EH Bilduk diputatua lortzea. Eserlekua lortzeko langa 45.000 bototik gorakoa da, eta 34.900 erdietsi zituen 2016an. Ahal Dugu-k behera egingo duela aurreikusten da, baina eserleku bat lortuko duela ia ziurra da (81.216 boto eskuratu zituen duela lau urte).Kongresura bakarrik aurkeztu beharko du Geroa Baik, eta zail dauka eserlekua lortzea.]]>
<![CDATA[Madrilen eragin, ala eskuina sendotu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1990/002/001/2019-04-12/madrilen_eragin_ala_eskuina_sendotu.htm Fri, 12 Apr 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1990/002/001/2019-04-12/madrilen_eragin_ala_eskuina_sendotu.htm
Alderdi abertzaleak Kongresuan eragiteko ahalmena berreskuratzen saiatuko dira. EAJk eta EH Bilduk eragitera joan nahi dute Madrilera, eta horretarako indar nahikoa izan behar dute. Duela hiru urte, Ahal Dugu indarrez sartu zen agertoki politikora, eta argi geratu zen lortu zuela mobilizatu gabekoak mugiaraztea, gainerako alderdien boto asko zakura eramanda. Ahal Dugu-ren olatuaren ondorioz, jeltzaleek eserleku bat galdu zuten Bizkaian, eta orain diputatu hori berreskuratu eta are indartsuago egon nahi dute Madrilen. EH Bilduk duela hiru urteko hondoratzea atzean uztea du xede, eta Podemosen mesedetan galdutako eremua berreskuratzea. PSEk, berriz, zentro guztia du irabazteko, PPk are gehiago egin baitu eskuinera. Nafarroan, ikusteko dago eskuina batu izanak zer emaitza ematen duen.

ARABA

Azken eserlekua dantzan

Indarrak neurtzeko plaza da Araba. Lehia estua egon ohi da hauteskunde orotan, eta hala izango da Gorteetarako bozetan ere. Herrialdeari launa eserleku dagozkio Kongresuan eta Senatuan. 2016ko Gorteetarako bozetan, Elkarrekin Ahal Dugu-k, PPk, EAJk eta PSEk eserleku bana eskuratu zuten Kongresurako. Orduko hartan, inkestek iragarritakoaz bestera, PSEk ordezkariari eutsi zion, eta aldiz diputaturik gabe gelditu ziren EH Bildu eta Ciudadanos. Inkesta gehienek iragarri dute lau indarren artekoa izango dela lehia, eta EAJk, PSEk, Elkarrekin Podemosek eta PPk ordezkari bana lortuko dutela.

Kanpaina honetan, alderdi guztiek indar berezia jarriko dute Araban, jakina baita herrialde horretan oso banatuta dagoela botoa. Hala ere, inkestek ez dute argitu nork eskuratuko duen laugarren eserlekua. Baliteke boto gutxi batzuen arabera makurtzea balantza EH Bilduren ala PPren alde. Gakoa, beraz, bi alderdi horien arteko lehia estuan egon liteke. 2015eko eta 2016ko Gorteetarako hauteskundeetan, PSEk erdietsi zuen laugarren eserleku hori: 25.331 botorekin lortu zuen 2015ean, eta 26.381 botorekin 2016an. Soziometroak kaleratutako inkestaren arabera, ordea, azken diputatu hori PPk lortuko luke, eta haren atzetik geratuko litzateke EH Bildu; ordezkaririk gabe, beraz. Bien arteko aldea 6.500 boto ingurukoa litzateke.

2016an, Ahal Dugu izan zen gehien bozkaturiko alderdia herrialdean, bozen %30,9 eskuratuta. Orain oso zail izango du orduko emaitzak errepikatzea, baina diputatuari eutsiko dio ziurrenik.

BIZKAIA

EAJ nagusitasunaren bila

Bizkaira ere marea morea iritsi zen 2016ko bozetan; Ahal Dugu lehen indarra bilakatu zen herrialdean, eta nagusitasuna kendu zion EAJri, jeltzaleen betiko gotorlekuan. Botoetan alde txikia atera arren -3.700 boto soilik-, jokoan zegoen azken diputatua eskuratu zuen Ahal Dugu-k, EAJren kaltetan. Orain, EAJren eta Elkarrekin Podemosen arteko lehiarik ez da aurreikusten, eta jetzaleek erraz lor dezakete lehenengo indarra izatea, hiru diputatu eskuratuta.

Ahal Dugu-ren boto bilakaera gakoa izango da, halaber, PSEra bueltatuko den boto kopurua ikusteko. Kontuan hartu behar da 2016an Ezkerraldeko herri guztietan -historikoki PSEren gotorlekuan- lehen indarra izan zela Ahal Dugu, toki batzuetan botoen %35 baino gehiago lortuta. Sozialistek orduko odolustea itxi eta emaitzak hobetzea espero dute.

EH Bilduk, berriz, Ahal Dugu 2016an indartsu egin zen hiriguneetan du erronka nagusia. Sozialisten antzera, azken urteotako boto galera eten eta eremu hori berreskuratzea du xede. PPri dagokionez, emaitzen aurreikuspenak ez dira batere onak Bizkaian. Inkestek iragarritakoa betez gero, popularrek badituzte kezkatzeko arrazoiak, balitekeelako Bizkaian diputaturik gabe geratzea, eta Beatriz Alvarez Fanjul hautagai berria, Kongresutik at.

GIPUZKOA

Lehia abertzaleen artean

Duela hiru urte, Gipuzkoan abertzaleek nabaritu zuten gehien Espainiako bozak zirela, Podemos-Ahal Dugu efektua dela medio eta, neurri batean, abstentzio handiagatik ere bai. Ahal Dugu-k irabazi zituen bozak herrialdean, bi eserleku lortuta eta EAJrekin eta EH Bildurekin aldea handituta 2015eko bozen konparazioan. Koalizio subiranista izan zen boto gehien galdu zituena 2015eko bozekin alderatuta, eta oso urrun geratu zen 2011n Amaiurrek lortutako emaitzetatik -hiru diputatu 2011n, eta bakarra 2016an-.

Oso bestelako panorama aurreikusi dute inkestek orain: EH Bilduk lortuko luke Ahal Dugu-k galdutako aulkia, eta bi diputatu eskuratuko lituzke. Koalizio subiranistak bezala, EAJk ere bi diputatu lituzke, eta bakarra, berriz, sozialistek.

PPk azken hauteskunde zikloko beheranzko joeran jarraituko luke herrialdean, eta ordezkaririk gabe geratuko litzateke, inkesten arabera.

NAFARROA

Unionismoa batuta, gakoa

Nafarroan, unionistek irakurketa argia egin dute: elkarrekin badoaz, haien interesetarako hobea da; batu egiten dute. Nafarroako eskuineko hiru alderdi nagusiak (UPN, PP eta Ciudadanos) elkarrekin aurkeztuko dira Navarra Suma izeneko koalizioaren aterkipean, jakinik ahultzeko arriskua zutela bakarrik aurkeztuz gero. Ikusteko dago horrek norainoko arrakasta izango duen, baina, inkesten arabera, badirudi jokaldia ez zaiela gaizki aterako, eta bi diputatu lor ditzaketela.

Historikoki, sozialistek emaitza hobeak lortu izan dituzte Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan Nafarroako parlamentukoetan baino, baina 2015eko eta 2016ko bozetan ez zen hala izan. Oso bestelako panorama aurreikusten da orain, PSOEk Espainian izan dezakeen gorakada irits litekeelako Nafarroara ere. CISeko inkestaren arabera, PSNk jasoko lituzke boto gehien herrialdean, eta bi eserleku irabaziko.

Nafarroari bost eserleku dagozkio Kongresuan. Eserlekua lortzeko langa 45.000 bototik gorakoa da, eta EH Bilduk 34.900 erdietsi zituen 2016an. Beraz, koalizioak ez du erraz izango diputatua lortzea. Kongresura bakarrik aurkeztuko da Geroa Bai, eta zail dauka, halaber, eserlekua lortzea.]]>
<![CDATA[Botoa, oporretara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2019-04-09/botoa_oporretara.htm Tue, 09 Apr 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2019-04-09/botoa_oporretara.htm
Espainiako Gorteetarako hauteskundeak opor garaian izateak hainbat eta hainbat herritarren planak aldrebestu ditu. Besteak beste, apirilaren 28an hauteskunde mahaian egon behar izateak hankaz gora jarri ditu lagun askoren bidaiak. Joan den astean aukeratu zituzten hauteskunde mahaietako kideak, zozketa publikoen bidez, eta bertan egotea egokituko zaie oporretara joatea pentsatuta zuten askori. Hauteskunde legeak dio egokituz gero derrigorrezkoa dela hauteskunde mahaira joatea, eta bertaratzen ez denari zigor administratiboa, isun ekonomikoa nahiz urtebete arteko espetxealdia ezar diezaioketela. Baina badira salbuespenak. Arrazoi pertsonalak, familiarrak edo profesionalak tarteko, posible da mahaiko kide izateari uko egitea, betiere behar bezala justifikatuz gero.

Eta oporrak hartu dituztenei hauteskunde mahaian egotea egokitzen bazaie, zer? Bidaiak ez daude hauteskunde mahaiaren zereginetatik libratzeko arrazoien zerrendan, baina tokiko hauteskunde batzordeen esku dago egoera jakin bakoitza interpretatzeko eskumena. Izan ere, bidaiei buruz ez dago irizpide zehatzik, eta bidaia bat salbuespentzat hartzea tokiko hauteskunde batzordeak hartutako «erabaki subjektibo eta partikularra» izango da.

Gasteizko hauteskunde batzordeak, esaterako, erabakia hartu du jadanik: otsailaren 15a baino lehen bidaia erreserbatu zutenek ez dute zertan hauteskunde mahaian egon, hala egokituz gero. «Pedro Sanchezek hauteskunde eguna iragarri zuen otsailaren 15ean, eta pentsatzekoa da ordura arte inork ez zuela zertan jakin noiz deitu behar zuen bozetara», adierazi diote BERRIAri Gasteizko hauteskunde batzordetik. Data hori baino lehen bidaia hartu zutenei onartuko zaie hauteskunde mahaian ez egoteko aitzakia, bidaia txartelak eta ordainketa ziurtagiriak aurkezten badituzte. Otsailaren 15etik landa erreserba egin dutenek, ordea, ez dute aukera hori.

Posta bidezko botoa

Apirilaren 28ko hauteskundeek badute beste berezitasunik: posta bidezko botoak nabarmen egingo du gora. Posta bidezko botoa eskatzeko epea martxoaren 5ean ireki zuten, eta apirilaren 18ra arte izango da zabalik. Epea amaitu arte datu ofizialik ez da zabalduko, baina jakina da modu horretan botoa ematea aukeratu dutenen kopurua izugarri handitu dela.

Apirilaren 28ko hauteskundeetan posta bidezko botoak izan dezakeen garrantziaz jabetu dira alderdi politikoak ere. Betidanik erronkatzat jo dute abstentzioa jaistea; aurten, are gehiago sumatu liteke abstentzio hori. Kontuan hartzekoa da 2016koetan inoizko parte hartzerik txikiena izan zela (%66,48). Horregatik, botoa ematea funtsezkoa dela azpimarratzen ari dira alderdi gehienak. Besteak beste, Espainian ustez eskuinak izan dezakeen gorakadari aurre egitea da askoren helburu behinena. Orain, etxean ez geratzeko eskatzeaz gain, oporretara joan aurretik botoa emango dutela ziurtatu nahi dute alderdiek.

Parte hartzea eta abstentzioa kezka iturri nagusi dira alderdietan. Hori dela eta, botoa posta bidez emateko erraztasunak ematen ari zaizkie herritarrei. Baliabide guztiak ari dira erabiltzen horretarako: dela sare sozialak erabilita, dela bulegoetan aurrez aurreko arreta eskainita. Posta bidezko botoa emateko aukera zabaltzeko «ahalegin berezia» egiten ari direla ziurtatu diote BERRIAri hainbat alderdik.

EAJ, besteak beste, batzokietan eta hauteskunde bulegoetan ari da informazioa ematen, eta «are eta indar handiagoz» Arabaren kasuan. Izan ere, Espainiako Kongresurako eta Senaturako 2016ko hauteskunde deialdiarekin alderatuta, posta bidezko boto eskaerak dezente egin du gora, bereziki Araban. Hauteskunde erroldaren bulegoak emandako datuen arabera, %333 egin du gora eskariak herrialdean.

Araban, alderdi guztiek sumatu dute gorakada hori euren bulegoetan. PSEk Gasteizko Foruen plazan duen egoitzara, esaterako, jendetza joaten ari da: «Lehen egunetik ikaragarria izan da posta bidezko botoaz galdezka etorri zaigun jende kopurua. Izugarria benetan», diote PSEko ordezkariek. Aurreko hauteskunde deialdiekin alderatuta, «parekorik ez» du oraingo eskaerak, ziurtatu dutenez.

EH Bildukoak Sanchezek hauteskunde data iragarri zuen «egunean bertan» ohartu ziren posta bidezko botoak izango zuen garrantziaz, eta lanean jarri ziren jendeari «ahalik eta informazio osatuena» eskaini ahal izateko, alderdiko iturriek jakinarazi dutenez. Sare sozialetan eta Whatsapp bidez zabaldu dituzte posta bidezko botoa emateko jarraibideak, eta bideo bat ere prestatu dute informazioarekin. EH Bilduk herri eta hiriburuetan dituen bulegoetan ere sumatu dute jende askoz gehiago joan dela galdezka. «Guk argi esaten diegu: kontuz kanpora baldin bazoazte, ez ahaztu aurretik botoa emateaz».

Posta bidezko botoa emateko tramiteak ez dira samurrak izaten, eta horretan ere laguntza eskaintzen ari dira alderdiak. Ahal Dugu-k uste du erakundeen betebeharra ere izan beharko lukeela baliabideak jartzea tramite hori errazte aldera. Hauteskundeetan parte hartzea bermatzea funtsezkoa dela uste dute alderdian, eta, aurten, oporrak tartean izanda eta denbora gutxian hauteskunde deialdi ugari egonda, arrazoi gehiagorekin. «Aurten oztopo guztiak gainditzeko baliabideak jarri behar ditugu».]]>
<![CDATA[Memoria, itzaletik argira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/006/001/2019-04-02/memoria_itzaletik_argira.htm Tue, 02 Apr 2019 00:00:00 +0200 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1880/006/001/2019-04-02/memoria_itzaletik_argira.htm
Euskal Herrian ez ezik, Europako beste herrialde askotan ere egiten ari dira memoria gordetzeko ahaleginak; hemen, baina, beranduago eman dira pausoak, eta emaitzak orain ari dira ikusten. Iritzi horretakoa da Patxi Juaristi soziologoa: «Gu Europako beste toki batzuetan baino beranduago hasi gara memoria historikoa lantzen, eta beste herrialde batzuek gure aurretik egin duten bide bera egiten ari gara».

Askotan, elkarte memorialistak sortu dira norberaren interes pertsonaletik abiatuta, etxean tabuak ziren gaiak ezagutzeko grinatik, eta nor garen eta nondik gatozen ulertzeko nahitik. Hala, asko dira Euskal Herrian norbere etxeko eta herriko historia ezagutzeko helburuarekin memoria historikoa lantzen hasitako norbanakoak eta taldeak. Gaur egun, gainera, lehen baino errazagoa da informazioa eskuratzea eta artxiboetan sartzea, eta horrek ere erraztu egin du memoria historikoa jorratu ahal izatea.

Hainbat arrazoi daude elkarte memorialistek azken urteotan izan duten hazkundearen atzean. Horietako batzuk identifikatu ditu Juaristik; haren ustetan, Iraganari buruzko memoria «galtzeko arriskua» sumatzea da arrazoi horietako bat: «Gure memoria historikoa betirako desagertzeko arriskua antzeman dugu, Gerra Zibilarena, adibidez, eta, beraz, ulergarria da hori ez ahazteko elkarteak sortu izana».

Juaristik arrazoi «moralak» ere aipatu ditu elkarte horien gorakada ulertzeko. Uste du gizarte «osasuntsu» guztiek nahitaez jorratu behar dutela memoria historikoa, aurrera egin nahi badute: «Ikuspuntu moraletik, gehiegikerien biktimen senideek euren aurrekoek jasan zuten mina ezagutzeko aukera izan behar dute, eskubideak izan behar dituzte jasan zituzten kalteak ikertu eta epaitzeko, kalte ordainak jasotzeko eta duintasuna eta babesa izateko. Herri baten arima horrelako gaiez osatzen da».

Gaur egungo gizarteen ezaugarrietako bat ziurgabetasuna izanik, memoria historikoa jorratzeak «identitatea» eraikitzen laguntzen du, eta «ziurtasuna» ematen du, Juaristiren ustez. Haren iritziz, parametro horietan ere ulertu behar da elkarte memorialisten hazkundea. Gogoratu du, halaber, giza eskubideen alorreko nazioarteko legediak «oinarrizko esparrua» ematen duela erakunde horiek euren aldarrikapenak bururaino eraman ditzaten.

ETAren osteko aroa

Beste faktore bat ere aintzat hartu beharrekoa da: ETA desagertu ostean Euskal Herrian zabaldu den giro politikoa abagune aproposa bilakatu da elkarte memorialisten lanari dagokion balioa aitortzeko. «Momentu egokia da atzera begiratzeko eta azken urteotan gertatu denaren inguruan gogoeta egiteko», dio Juaristik. EHUko soziologoak ezinbesteko deritzo memoria historikoa jorratzeari zauriak behar bezala ixteko.

Memoria horrek bere baitan biltzen du argitu eta zigortu gabe dauden estatu indarkeriaren biktimen oroimena ere. Egiari Zor Fundazioak horren alde lanean dihardu 2012tik. «Estatua beti baliatu izan da biolentziaz eta errepresioaz. Estatu frankistak biolentzia baliatu zuen boterea lortzeko, mantentzeko eta erreformatzeko, eta ostean etorri zirenek ere berdin egin zuten», azaldu du Ainara Esteran fundazioko kideak. Euskal Herriko gatazka politikoaren testuinguruan estatuen errepresioak hildakoen senideek, zaurituek eta torturak jasandakoek osatzen dute Egiari Zor Fundazioa, eta, azken urteotan, haien aldarrikapenek oihartzun zabala izan dute. «Jaio ginen ekarpen positiboa egiteko 2011. urtean zabaldu zen bake agertoki berrian, eta oraindik bide handia dugu egiteko», ziurtatu du Esteranek.

Andoni Txasko Martxoak 3 Biktimen elkarteko eledunaren ustetan, berriz, ETAren osteko aroa lagungarri izan da elkarte memorialisten lanari«ikusgarritasun handiagoa» emateko. «ETAren existentzia aitzakia bat zen erakundeek pausorik ez emateko beste biktima batzuen alde». Hala ere, azken urteotan elkarte memorialisten aldarrikapenek indarra hartu badute, elkarte horien ahaleginari esker izan da. Biktimen memoriaren aldeko politika aldatzen ari bada, elkarteen lanari eta gizartearen bultzadari esker da; argi du Txaskok. «Elkarte memorialistek ugaritu egin dute euren presentzia; horrek piztu egin du gizartearen kontzientzia, eta, ondorioz, klase politikoa mugitzen hasi da».

Juaristik ere argi du hori. Elkarte memorialisten ekimenari esker lortu da biktimen gaia agendaren erdigunea jartzea: «Herri ekimena izan da nagusi arlo honetan. Alderdi politikoak eta erakundeak beranduago iritsi dira, eta elkarteen lanaren ostean hasi dira gaiari garrantzia ematen».

Indar metaketa

Garai ezberdinetako errepresioaren biktimen aldeko elkarte ugari daude Euskal Herrian, eta hori berez «albiste ona» dela uste du Amaia Kowasch Sanferminak 78 Gogoan elkarteko kideak. Uste du positiboa dela tokian tokiko errealitatea ezagutzeko eta lantzeko bertako taldeak egotea, baina «lokalismoan» ez geratzeko ezinbestekoa dela «koordinazio maila handitzea eta gorpuztea».

Izan ere, memoriaren aldeko elkarte asko egoteak sarri zaildu egiten du haien aldarrikapenek nahikoa ikusgarritasun eta zabalkundea izatea. Horregatik, eragile gehienek uste dute ezinbestekoa dela elkarlana sustatzea. Bide horretan urratsak egin dituzte hainbat elkartek; besteak beste, 30 bat elkarte memorialistak Martin Villa ministro ohia epaitzearen aldeko kanpaina abiatu dute duela gutxi —tartean daude Ahaztuak, Egiari Zor, Goldatu, Sanferminak 78 Gogoan eta Martxoak 3 elkarteak, eta baita Galiziako, Herrialde Katalanetako eta Espainiako beste hainbat talde ere—. «Elkarlana da bidea», ziurtatu du Carlos Otxoa Ahaztuak-eko kideak: «Elkarte asko gara memoriaren alde lanean ari garenok, eta, proiekzio publikoa eta eraginkortasuna lortu nahi baditugu, ezinbestekoa da memoria historikoaren berreskurapenean jauzi kualitatiboa ematea eta elkarrekin jardutea».

Indar metaketa horren abantailak azpimarratu ditu, halaber, Kowaschek. Hiru aipatu ditu: batetik, uste du elkarlanak balio duela nork bere aldetik egiten eta bultzatzen dituen ekimenak «zabaltzeko eta indartzeko». Bestetik, esan du aukera ematen duela elkarte bakoitza bere kabuz iritsi ezin den lekuetara iristeko eta jorratu ezin dituen ekinbideak gauzatzeko. Azkenik, Euskal Herritik harago dauden elkarte memorialistekin batera aritzeak «hemengo bidegabekeriak lau haizetara zabaltzeko» eta estatukoen berri izateko parada ematen duela azpimarratu du.

Txaskok nabarmendu du, halaber, tresna baliagarria dela elkarlana, justizia eta aitortza lortzeko. Frankismoaren Krimenen aurkako Kereilaren Euskal Plataformaren lana jarri du horren adibide. Bertan parte hartzen du Martxoak 3 elkarteak, eta haren bitartez lortu nahi dute, besteak beste, Eusko Legebiltzarrak memoriaren lege integral bat onartzea. «Guk bakarrik ezingo genuke halako ekinbide bat proposatu».

Indar metaketa hori ere funtsezkoa izango da Espainian —eta Europan— gorantz doan ultraeskuinari aurre egiteko. Izan ere, baliteke orain arte memoria historikoaren alorrean egin diren lorpenak galtzeko arriskua egotea. «Berez ahul dagoen Memoria Historikoaren legeak geldialdi bat izan lezake», ohartarazi du Juaristik. Horren aurrean atzerapausorik ez ematea eta «borrokatzen jarraitzea» beste biderik ez dagoela iritzi dio Otxoak. Iritzi berekoa da Kowasch ere: «Gure aldarrikapenak lortzeko aldaketa demokratiko sakona egin behar dugu, eta trantsizio garaian baztertuak geratu ziren planteamendu asko mahaigaineratu behar ditugu». Alderdiei eskaera bat luzatu die Esteranek: «Garaia da zauriak denon artean sendatzeko, ez zabalik mantentzen dituzten iraganeko formuletan behin eta berriro katramilatzeko».]]>
<![CDATA[Bertsolari aro berri baten lekuko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2276/033/001/2019-03-31/bertsolari_aro_berri_baten_lekuko.htm Sun, 31 Mar 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2276/033/001/2019-03-31/bertsolari_aro_berri_baten_lekuko.htm
Aurten finala gaztetu dela nabaria izan zen saio guztian. Eta gaztetasun horri aipamen egin zioten agurrean bertan ia bertsolari guztiek: «Gazte jendea» aipatu zuen Agirrek, «aro berriaz» mintzatu zen Perea... Artega izan ziren bertsolari gazteenak, eta publikoak sumatu egin zuen hori. Zaleek sutsu animatu zuten Arrizubieta bertsotan ari zela huts egin zuenean. Perea bera ere gerturatu zitzaion gero aulkira animoak ematera, eta elkarrekin kantatu zutenean ere, goxo besarkatu zuen elkar.

Bestelako berezitasunik ere izan zuen saioak, sei finalistetatik hiru aramaioarrak baitziren: Xabi Igoa, Manex Agirre eta Peru Abarrategi. Eta zale aramaioarren berotasuna oso presente izan zen finalean. Gogotsu aritu ziren saioan herriko bertsolarien aldeko oihuekin, hasieratik amaiera arte.

Giro beroa egon zen Arabako Bertsolari Txapelketako finalean. Principal antzokiaren kanpoaldean ere, finala hasi baino ordubete lehenago, nabaritzen hasia zen giroa. Antzokiko inguruak zalez bete baino lehen iritsi zen oholtzara igoko zen seikotea. Lehena iristen izan zen Perea, eta ondoren, Agirre. Elkar besarkatu zuten, eta animoak eman zizkioten elkarri. Gauza bera egin zuten, gero, Arrizubietak, Viñasprek, Abarrategik eta Igoak, taldera batu zirenean. Antzoki barrura sartu ziren seirak eta handik tarte batera bide bera hartu zuten zaleek. Finala galdu nahi ez zuten aurpegi ezagunen artean izan ziren, besteak beste, Josu Zabala musikaria, Igor Elortza bertsolaria, Gorka Urtaran Gasteizko alkatea eta Miren Larrion EH Bilduko zinegotzia.

Barruan animo eta indar olatu batek bete zuen aretoa. Pankartetan, oihuetan zein txaloetan sumatu zen zaleen berotasuna. Bost pankarta eskegi zituzten palkoetatik, Arrizubietari, Igoari eta Abarrategiri eskainitako mezuekin. Saio guztian etzun ziren sei bertsolarien aldeko oihuak, baina bereziki ozenak izan ziren Abarrategiren eta Igoaren aldekoak. Buruz buruzkora igaroko ziren bi bertsolarien izenak jakiterakoan lehertu zen aretoa, bereziki Viñaspreren izena entzutean. Abetxukoarrak txapela jantzi zuenean zutik jarri zen aretoa. Beroa izan zen publikoaren erantzuna eta beroa finala.]]>
<![CDATA[Legeari planto, legea aldatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1919/006/001/2019-03-22/legeari_planto_legea_aldatzeko.htm Fri, 22 Mar 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1919/006/001/2019-03-22/legeari_planto_legea_aldatzeko.htm
Katalunian jarrita dago fokua, baina desobedientzia zibilak bide luzea du Euskal Herrian ere. Lege, erabaki eta ebazpen askori egin zaie planto indarkeriaz besteko bideen bitartez. Mugimendu antimilitarista desobedientzia zibilaren aitzindari izan zen, 1980ko hamarkadan, eta haren ondotik etorri ziren beste hamaika protesta, mugimendu eta ekintza desobediente ezberdin.

Ekintza desobedienteek sakoneko eztabaida politiko bat sortzen lagundu dute. Hala ikusi da Katalunian, eta baita Euskal Herrian ere; «demokraziaren esentziari» eragiten baitio desobedientziak. Horixe uste dute BERRIAk kontsultatu dituen adituek. Izan ere, desobedientzia zibila sistemaren zilegitasunik eza agerian uzteko bidetzat jotzen da, dauzkan kontraesanak ikusarazteko eta gehiengo sozialak apurka irabazteko bidetzat. Paradoxa bati erantzuten dio: desobedientziarik ez da egongo baldin eta ez badago zenbait ekintza debekatu edo agintzen dituen arau bat. Legea dagoelako egiten baita desobedientzia. Legea bera aldatu nahi duelako desobeditzen duenak.

Kontzeptuaren definizio akademiko bati erreparatuz gero, desobedientzia zibilak ezaugarri jakin batzuk ditu. Mario Zubiaga EHUko Zientzia Politikoetako irakasleak zehaztu ditu: «Legearen kontrako jarduera bat da, publikoa, kontzientea, politikoa, eta ez-bortitza». Zubiagak uste du horixe bera egin zutela Auzitegi Gorenean epaitzen ari diren Kataluniako buruzagi independentistek. Haren irudiko, Katalunian aurrez aurre jarri dira autoritate bati desobeditzean egindako kaltea eta eztabaida demokratikoaren barruan aldarrikapen zehatz batzuk egiteko asmoa. «Demokraziaren bihotzean» dago, beraz, desobedientzia zibila: «Ezinbesteko elementu bat da zuzenbide estatuen garapenerako».

Zubiagaren hitzetan, desobedientzia zibilak aukera ematen du zuzenbide estatuetan eskubide eta askatasun berriak eskuratzeko, edo mugatuta daudenak zabaltzeko; hori gertatzen zaio erabakitzeko eskubideari. «Quebecen, desobedientzia parametroetan egin zuten galdeketa, eta ostean etorri zen Auzitegi Gorenaren erabakia galdeketa baimenduz. Katalunian ikusi dute legeak ez duela biderik ematen eskubide hori legeztatzeko, eta desobedientziaren bitartez eskubide hori gauzatu eta aldarrikatu dute», azaldu du.

Xabier Etxeberria Deustuko Unibertsitateko Filosofia eta Etika irakasleak zehaztu du desobedientzia zibilak demokrazia «hobetzea» bilatzen duela, demokrazia bera apurtzea bainoago. «Sendotasun etiko, politiko eta demokratikoa dauka». Sistema demokratiko inperfektuetan izaten dela dio, «zama moral sendoa» duela eta lege bat aldatzeko egiten dela, uste delako hainbat eskubide urratzen dituela.

Demokraziaren beraren esentzia dago jokoan desobedientzia zibilarekin. Hori uste du Antonio Casado da Rocha EHUko Filosofia irakasleak ere. John Rawls filosofoaren teoria gogoan hartuta, desobedientziaren izaera demokratikoa nabarmendu du. Azpimarratu duenez, «demokrazia garatuenetan» ohikoa da tresna hori erabiltzea, eta justifikatuta dago «ikuspuntu etiko, politiko eta juridiko» batetik. «Desobedientzia zibila demokraziaren gizarte erakunde oinarrizkoena da, eta haren bitartez komunitatearen justizia sena piztu nahi da». Da Rochak iritzi dio ezaugarri horiekin bat egiten dutela Kataluniako prozesu independentistaren harira egun epaitzen ari diren zenbait jazoerak. Besteak beste, urriaren 1eko erreferenduma desobedientzia zibilaren ikuspuntu batetik aztertu behar dela dio, baina baita «autodeterminazio kolektiboa» gauzatzeko ekintza gisa ere.

Komunitate bat atzean

Eztabaida politiko edo soziala dago desobedientzia ekintza ororen azpian. Jarrera norberak hartzen du, edo taldeak, baina desobedientzia zibila tresnatzat hartzea erabakitzen duenak ez du bere arazoa konpondu nahi. Ideia horretan indarra jarri du Irati Tobar Lurralde Askea egitasmoko kideak. 2015ean sortu zuten Lurralde Askea, «desobedientzia eraikitzailea» helburu hartuta. Horretarako, «ongi bizitzea» erdigunean jartzen duten proiektuak sustatu eta berriak eraikitzen dituzte. Tobarrek azaldu duenez, eraiki nahi duten sistema berriranzko pausoak emateko tresnatzat dute desobedientzia zibila.

Ertz ugari dituen erresistentzia mota bat da desobedientzia, eta Lurralde Askeak bi eremutan planteatzen du. Batetik, eguneroko ohiturei aurre eginez: «Bizi eta ikasi dugun horri desobedientzia egiten diogun neurrian joango gara praktika eta ohitura berriak eraikiz». Eta, bestetik, ekintza zuzenak egitea proposatzen dute: «Gaur egun Euskal Herrian dugun testuinguruan, zenbait gauza azaleratzeko edo salatzeko ezinbestekoa da ekintza zuzena. Ez da, agian, masiboa izango, baina balio lezake kontzientziak astintzeko, gogoetarako bidea emateko eta su txikiak pizteko». Tobarren iritziz, bi bide horiek uztartu daitezke etorkizunean desobedientzia zibila erabiliko duen komunitate bat sortzeko.

Baina desobedientziak lege arau batzuk haustea dakar, eta, beraz, ondorio batzuk. Eta ondorio horiek asumitzea ere badago desobedientzia zibilaren filosofiaren barruan. Horregatik, Tobarrek uste du desobedientziak etorkizuna izateko funtsezkoa dela desobedientzia moldeekin «engaiatuta» eta «sinistuta» dagoen komunitate edo kolektibo bat egotea.

Horren lekuko dira, esaterako, Euskal Herrian sarritan egin diren herri harresiak. 2013an egin zuten lehena, Donostiako Bulebarrean; ehunka herritar bildu ziren Segi gazte erakundeko kide izatea egotzita Espainiako Justiziak zigortutako zortzi gazteri babesa emateko, eta herri harresi bat sortu zuten haiek espetxeratu ez zitzaten —atxilotu nahi zuten gazteetako bat zen Tobar—. Ordutik, hainbat herritan egin dituzte gisa horretako ekinaldiak, antzera zeuden herrikideak babesteko. «Desobedientzia zibilaren erakusle dira herri harresiak, sententzia injustu bati aurre egiten zaiolako modu publiko eta ez-bortiz batean, eta atzean erantzun dinamika antolatu bat sortzen delako», azaldu du Tobarrek.

Delitua eta zigorra

Baina desobedientziak ondorio penalak izan ditzake, eta baditu, gehienetan. Legeak aukerak ematen ditu desobedientzia zibila zigortzeko. Espainiako Zigor Kodeko 551. artikulutik 556. artikulura dago araututa. Desobedientzialariak badaki hori, eta ondorioak baliatu egin nahi ditu, desobedientzia egitera zerk eraman duen azaleratzeko. «Zigor injustuak gorentasun eta zilegitasun bat ematen dio desobedienteari estatuaren aurrean», azaldu du Zubiagak. «Legitimitate talka» horren ondorioz, desobedientzia egiten duenari «komeni» zaio estatuak erantzun bat ematea, nahiz eta erantzuna zigorra izan. Zigor horrek desobedientzia ekintzaren «neurrikoa» izan behar duela uste du Zubiagak, eta ez , Katalunian gertatzen ari den moduan, «neurrigabea». Hala, Auzitegi Gorenean epaitzen ari diren gertaerak ekintza biolentotzat jotzea deitoratu du EHUko irakasleak.

Etxeberria ere argi mintzo da desobedientziaren ondorio penalaz: «Desobedientzia zibila, berez, delitu bat da. Deliturik gabe ez dago desobedientzia zibilik». Etxeberriak dioenez, estatuari «krisia» eragiten dio desobedientzia ekintza batek, eta horri bi erantzun eman diezazkioke. Erantzunik irmoena legea «hertsiki» betearaztea da, eta, haren ustez, horrela jokatzen ari da orain Espainiako Estatua Kataluniarekin.

Haatik, legeak hainbat aukera ditu interpretaziorako, eta, beraz, eskubideak bermatzeko. Zigorraz harago, estatuak badu aukera desobedientziari bestelako «sentsibilitate» batekin erantzuteko, Etxeberriaren ustez. «Estatuak pentsa lezake desobeditu duenak konpromiso etiko batek bultzatuta jardun duela, demokrazia gehiago nahi duelako, eta, ondorioz, zigor arinagoa ezar diezaioke, edo indultua eman».]]>
<![CDATA[Argi-ilunak azaleratu dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2378/008/001/2019-03-15/argi_ilunak_azaleratu_dituzte.htm Fri, 15 Mar 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2378/008/001/2019-03-15/argi_ilunak_azaleratu_dituzte.htm
Elizak euskal gatazkan izan duen egitekoaz gogoeta egiteko asmoz, Eliza ETAren indarkeriaren aurrean jardunaldiak egin dituzte Gasteizko EHUko Letren Fakultatean, bi egunez. Bertan bildutako apaizek, teologoek, bake mugimenduetako kide ohiek eta irakasleek bat egin dute ideia batean: Eliza katolikoak beti arbuiatu du biolentzia, baina «jarrera epela» izan du ETAren biktimekin eta «berandu» eskatu die barkamena.

Lekukotzen bitartez eta ekarpen akademikotik landu dute gaia mintegian. Lehen eguneko saioan, testigantzak eskaini dituzte Maite Fuertes BAK Bakearen Aldeko Koordinakundeko sortzailea izandakoak, Angel Maria Unzueta eta Felix Placer apaiz eta teologoek eta Pilar Aranburo Libertad Ya! plataformako kideak. Haien lekukotzek agerian utzi dute Elizak ez duela jarrera bateratua izan euskal gatazkaren aurrean eta sarritan ez dela egon egoerak eskatzen zuen mailan.

Hain justu ere, Unzuetak «argi-ilunak» aipatu ditu Elizaren rola aztertu duenean. Azpimarratu du euskal gotzainek beti gaitzetsi dituztela ETAren hilketak, bakearen eta bizikidetzaren aldeko apustu argia egin dutela eta gatazka amaitzeko «prestasuna» agertu dutela. Ordea, aitortu du Elizak «ahaztuta» izan dituela biktimak eta «berandu»babestu dituela. Haren ustez, Elizak ezinbestez egin behar du autokritika, adiskidetzea eraikitzeko.

Bestelako ikuspegia eman du Placerrek. Azpimarratu du funtsezkoa dela ETAren indarkeria gatazka politikoaren barruan kokatzea Elizak bete duen rola ulertzeko. Herria 2000 Elizako kide ohia eta Euskal Herriko Apaizen Koordinakundeko ordezkaria da Placer, eta argi utzi du elkarte horien asmoa beti izan dela «indarkeria guztiak» konpontzea eta Euskal Herriko «eskubide kolektiboak» aldarrikatzea. Placerrek gogoan izan du euskal presoen egoera ere, eta haiek hurbiltzea galdegin du, bizikidetza lortzeko.

Elizaren aurkako kritika latzenak Fuertesek eta Aranburok egin dituzte. ETAren indarkeriaren aurrean «koldarkeriaz» jokatzea eta biktimen saminari «bizkarra» ematea egotzi diote biek Elizari. Gogor eta irmo mintzatu dira, ahoan bilorik gabe. Biek ala biek gogoratu dute ETAren jardunaren urterik ilunenetan erakunde armatuaren hainbat biktimak salatu zuela Euskal Herriko elizak -eta bereziki gotzainek- ez zutela izan behar adinako begirunea haiekin, eta ulerberago jokatu zutela «terroristekin». «Euskal gizartea koldarra izan zen ETAren aurrean, baina are koldarragoa izan zen Elizaren hierarkia. Lotsa ematen dit», salatu du Fuertesek. Gogoratu du 1988an BAKek lehen manifestazioa antolatu zuenean Elizak «hiru aldiz» ukatu ziela babesa, eta Jose Maria Setien Donostiako orduko gotzainak «axolagabe» jokatu zuela ETAk Jose Maria Aldaia bahitu zuenean.

Zorrotz mintzatu da, halaber, Aranburo. «Euskal Eliza urteetan hotza eta koldarra izan da sufrimenduarekin. Ez da harritzekoa, beraz, elizaren hierarkiak ere berdin jokatu izana». Ez du ezkutatu desadostasun sakonak dituela «eliza nazionalistarekin», Euskal Herrian eta Katalunian «kalte ikaragarria» egiten ari delako. Horren aurrean, «eliza unibertsala» aldarrikatu du Aranburok.

Elizaren rola ikuspegi historiko batetik aztertu duten irakasle eta akademikoen artean, berriz, erabateko adostasuna dago: EAEko gotzainak beti egon dira ETAren indarkeriaren aurka, baina biktimak «ahaztuta» izan dituzte 1990eko hamarkadaren erdira arte.

«Isilik» eta «berandu»

Jarrera hori ulertzeko gakoetako bat azaldu du Jose Maria Ortiz Orruño EHUko Historia Garaikideko irakasleak: «Euskal gizartea, erakundeak, estatua eta Eliza berandu hurbildu ziren biktimengana». Elizaren kasuan, EHUko irakasleak uste du «isiltasun koldarra» erakutsi zuela eta Miguel Angel Blanco hil zuten arte ez zuela «iraultza zibikorik» bultzatu ETAren aurka.

Gogoeta horrekin bat egin du Galo Bilbao Deustuko unibertsitateko irakasleak. Uste du EAEko gotzainek «beranduegi» aitortu zutela biktimen oinazea «bidegabea» izan zela, nahiz eta apustu garbia egin zuten beti bakearen alde. «Argi dago Eliza ez dela egon egoerak eskatzen zuen mailan, baina ziur naiz uste dugun baino hobeto jokatu duela», ondorioztatu du.

Gogoeta autokritiko batekin amaitu ditu jardunaldiak Juan Maria Uriarte Donostiako gotzain emerituak. Argi mintzatu da: «Euskal Elizak ez zuen nahikorik egin adiskidetzearen alde. Mehatxuen aurrean ausartago izan behar zuen eta gertuago egon biktimengandik. Hasieran ez genuen ongi jokatu, baina norabidea zuzentzea lortu dugu».

«Eliza aitzindaria izan zen era guztietako indarkeriak salatzen»]]>
<![CDATA[«Eliza aitzindaria izan zen era guztietako indarkeriak salatzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2359/009/001/2019-03-15/eliza_aitzindaria_izan_zen_era_guztietako_indarkeriak_salatzen.htm Fri, 15 Mar 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/2359/009/001/2019-03-15/eliza_aitzindaria_izan_zen_era_guztietako_indarkeriak_salatzen.htm
Euskal Herriko gatazkan eragile garrantzitsua izan da Eliza. Zer zeregin izan du?

Luzaroan, bakegintza izan da gure elizbarrutietan izan dugun ardura eta zeregin behinenetariko bat. Era askotako ekintzak antolatu izan dira, jendaurrean zein isilpean: otoitzaldiak, hitzaldiak, ibilaldiak, gogoetak, elkarrizketak, ikustaldiak... Hainbat eliztarrek ekin diote injustizia salatzeari, zauriak sendatzeari eta minak arintzeari. Elizako arduradunek ere makina bat ahalegin egin dute norabide horretan.

Aieteko Konferentzian parte hartu zenuen. Euskal Herriko Elizaren ordezkari bakarra izan zinen. Zer egiteko izan zenuen konferentzia hartan?

Aieten begirale antzera egon nintzen; ez nuen inolako egitekorik izan. ETAren bukaerarako bidea errazteko balio izan zuen konferentzia horrek, eta horretarako egon nintzen.

Euskal Elizak ba al du ikuspegi bateraturik euskal gatazkaren inguruan?

Euskal Herrian ez dago Euskal Elizarik zentzu estuan. Elizbarrutiak daude, eta bakoitzak bere egoera bizi du gizartean eta kristau elkartean. Hori dela eta, bakoitzak bere eginkizuna eta planteamendua ditu gai horri buruz, nahiz eta hainbat puntutan bat etorri. Adiskidetzeari begira, hari nagusiak berdin samarrak izan arren, elizbarruti bakoitzak bere zehaztasunak bilatzen ditu.

ETA desagertuta, adiskidetzean jarriak ditu Elizak indar guztiak?

Dudarik gabe. Joan den larunbatean, urteroko Bake Topaketa izan genuen Bilboko elizbarrutian, Bizikidetza eta adiskidetzea lelopean. Bizikidetza duina lortzea ez da gutxi, baina gure helburua da gizarte honetan adiskidetzea lortzea. Epe luzerako lana da, batez ere kontuan izanik gaur egun bakegintza ez dela gehiengoaren ardura.

Indarkeriaren biktimek izan behar dute adiskidetzearen oinarria?

Bai, noski. Biktimek erakutsi digute indarkeriak tokia izan duela gure artean. Haien zauriek dute guztiok sendatzeko indarra. Biktimen egoeraz jabetu gabe ez dago adiskidetzerik. Gure elizbarrutian, biktima talde batekin aztertzen gabiltza azken urteotako historia, ikasteko, gaurko egoera argitzeko eta egindako hutsak aurrerantzean ez errepikatzeko.

Arriskurik ikusten duzu biktima batzuen zauriak irekita eta sendatu gabe gelditzeko?

Arriskua hor dago, eta ez arriskua bakarrik; seguruenik zauri bat baino gehiago osatu barik geratuko da. Bakoitzak bere tratamendua behar du, gizon-emakumeok eta bakoitzaren zirkunstantziak oso desberdinak direlako. Gure historia zatiketaz beterik dago, eta nekez senda daitezke zauri guztiak eta gainditu hartutako minak.

Jardunaldietatik atera daitekeen ondorio nagusia da denak bat zatoztela kritika batean: Elizak berandu erreakzionatu zuela biktimei elkartasuna agertzerakoan.

Bai. Baina esango nuke aitzindaria izan dela beste zenbait alorretan: besteak beste, era guztietako indarkeriak eta hilketak salatzen, elkarrizketa eskatzen eta bultzatzen eta adiskidetzearen mezua zabaltzen. Biktimen ondoan egoten, berriz, astiroago ikasi dugu.

Euskal presoen korapiloa askatzea falta da oraindik. Presoei legean jasota ez dauden baldintzak eskatzen ari zaizkie gradu aldaketak eskuratzeko; tartean, biktimei barkamena eskatzea. Zer iritzi duzu?

Barkamena eskatzeak sano bultzatuko luke bizikidetza eta adiskidetzea hurbilduko luke, baina hori ezin daiteke arautu edo legedian sartu. Egindako mina aitortzea eta damua agertzea pauso garrantzitsuak dira, eta horrekin nahikoa dela esango nuke.

Espainiako Estatuak barkamena eskatu beharko luke eragindako sufrimenduagatik?

Min eman duenari barkamena eskatu behar duela gogoratzea ondo dago, baina, aurrekoan esan dudanez, mina aitortzea ez da gutxi. Edozein erakunderi kostatzen zaio barkamena eskatzea. Oso gutxik egiten dute hori... Baina, hara! Eliza duzu horietako bat.

Euskal presoek urrunduta jarraitzen dute. Hori amaitu behar da?

Korapiloa askatzeko bideak zabalik daude, neurri batean, baina bidea egin egin behar da, eta, horretan, bakoitzak du hitza, aske eta presiorik gabe jokatuz. Orain, euskal presoen urrunketa politika senideei -hau da, errugabeei- ezartzen zaien zigorra da. Beraz, ez du inolako zentzurik gaur egun, eta lehenbailehen amaitu behar da neurri hori.

Argi-ilunak azaleratu dituzte ]]>
<![CDATA[Zauria itxi ezinda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2019-02-26/zauria_itxi_ezinda.htm Tue, 26 Feb 2019 00:00:00 +0100 Edurne Begiristain https://www.berria.eus/paperekoa/1913/006/001/2019-02-26/zauria_itxi_ezinda.htm
Baina ez daude besoak gurutzatuta geratzeko prest. Suminduta daude, eta erantzunak nahi dituzte. Horregatik, erasoa publikoki salatzeaz gainera, urrats bat gehiago egin dute, eta poliziaren aurrean ere salaketa formala aurkeztu dute. Egileak identifikatu eta erantzukizunak argitu nahi dituzte. Izan ere, «onartezin» iritzi diote agintarien jarrerari, ez baitute ofizioz jardunbiderik abiatu erasoa ikertzeko. «Axolagabe jokatzen ari dira», salatu du Gonzalezek. Sendiak Poliziarenean aurkeztu duen salaketak aipamena egiten die, halaber, plakari egindako erasoaren alde sare sozialetan egin diren aipamen iraingarriei. Horiek ere ikertzeko galdegin du familiak.

Ez da lehen aldia Yolanda Gonzalezen omenez jarritako oroitarriei eraso egiten dietela. Deustuarra ikasle zela bizi izan zen Madrilgo Aluche auzoko parke bati jarri zioten bere izena, 2015ean. La Latinako Udal Batzordeak onartu zuen proposamenari Madrilgo PPko Udal Gobernuak ez zion trabarik jarri, eta «faxismoaren biktima gisa» aitortu zuten.

Gonzalezen memoriaren aurkako erasoak iaz hasi ziren. Madrilgo Udalak kartel bat jarri zuen parke horretan joan den urteko azaroaren 18an, Gonzalezen historia ezagutarazi eta gogorarazteko. Ikur hori bertan jarri zutenetik, lau eraso jasan ditu: margoz estali dute idatzitakoa, svastika bat marraztu diote, ikurra apurtu eta edukiontzi batera bota dute, eta kartela bera lapurtu egin dute.

Zergatik eraso horiek? Nor edo nortzuk daude atzean? Galderak baino ez ditu gazte deustuarraren sendiak. Eta erantzunak bilatu nahi ditu. Eraso egin dutenak nortzuk diren ziurtasun osoz ez dakien arren, erasotzaileen ideologia zein den oso argi dauka Gonzalezen nebak: «Bere garaian faxista batzuek hil zuten Yolanda, eta, gaur egun, oraindik faxistak egon badaude. Ez dira desagertu, tamalez». Eskuin muturreko ideologiak Espainian izan duen loraldiak erasoekin harremana izan dezakeela iritzi dio Gonzalezek: «Azkenaldian dugun giro politikoak eragina izan dezake, eta giro horrek halako taldeen sorrera hauspotu dezake». Salatu duenez, gaur egun «inpunitate osoz» jardun dezakete eskuin muturreko taldeek estatu indarkeriaren biktimen aurka.

Herritarren elkartasuna

Agintariena ez bezala, auzokideen babesa oso gertu sentitu du beti Gonzalezen familiak. Eraso bakoitzari erantzun egin dio Alucheko auzokideen elkarteak, hondatutako plaka konpondu eta bere tokian behin eta berriz paratuta. Horrez gain, urtero omenaldi xume bat egiten diote auzotarrek Yolanda Gonzalez zenari, haren hilketaren urtemugan. Bilbon ere hala egiten du Deustuibarrako auzotar talde batek, urtero. Deustun ere plazatxo bat dago Yolanda Gonzalezen omenez, 2016tik. Urte horretan, Bilboko Udalak Deustuibarrako izen gabeko enparantza txiki bati Yolanda Gonzalez Plazatxoa izena eman zion ofizialki, auzotar talde baten eskaerari erantzunez. Yolandaren familia bizi zen etxe ondoan dago plazatxo hori.

Baina Madrilen ez bezala, Deustun ez diote sekula Gonzalezen omenezko plazari erasorik egin. Ez bederen 2016tik aurrera. 2013an gauzak bestelakoak ziren, ordea. Bilboko Udaleko langileek Yolanda Gonzalezen omenez auzotarrek margotutako horma irudia ezabatu zuten Erriberan. Hori dela eta, Deustuibarra-Zorrotzaurreko zazpi elkartek gutun ireki bat bidali zioten Iñaki Azkuna Bilboko alkate zenari. Ostean, horma irudia berriro margotu zuten. Oraindik ikus daiteke.

«Guk beti nabaritu dugu herritarren babesa eta elkartasuna, ez hainbeste erakundeena», dio Gonzalezen nebak. Yolanda hil zuten egunetik bertatik sentitu dute herritarren berotasun hori. Yolanda militante komunista zen, Partido Socialista de los Trabajadores (PST) alderdikoa, eta hilketa izan zenean alderdiko kideen babes osoa jaso zuen familiak, Gonzalezek oroitu duenez. «Yolanda bezalako pertsonak ziren, borrokalariak, ausartak, ... Nire familiak haien elkartasuna jaso zuen, eta haiek ere bai gurea. Elkarri eman genion babesa».

Bi aldiz biktima

Erakundeen elkartasuna, ostera, ez da izan espero zutena. «Korrontearen aurka borrokatu behar izan dugu justizia eskatzeko», dio Gonzalezek. Sumindura eragiten dio familiari hainbat erakunde eta alderdi politikoren jarrerak, Yolanda «bi aldiz biktima» egiten dutelako. Adibiderik lazgarriena 2013an gertatu zen, jakin zenean Emilio Hellinek —Gonzalez hil zuen Fuerza Nueva talde ultraeskuindarreko kideak— Espainiako Poliziarentzat eta Guardia Zibilarentzat lan egiten zuela. «Izugarria izan zen. Oso kolpe gogorra jaso genuen», gogoratu du.

43 urteko espetxe zigorra jarri zioten Hellini Yolanda Gonzalez hiltzeagatik. 14 urtez egon zen preso, bi zatitan —Paraguaira ihes egin zuen baimena eman ziotenean, eta Interpolek atxilotu eta estraditatu zuenean bete zuen falta zitzaion zatia—. Giltzapetik atera zenean izena aldatu zuen, eta Espainiako segurtasun indarrentzako lan egin zuen. Artean, familiak ez du lortu Espainiako Barne Ministeriotik azalpen argirik, ez eta erantzukizunik argitzea ere. «Ez da ikertu eskatutako guztia, eta Espainiako Gobernuak ez digu bermatu Hellinekin gertatutakoa berriro ez gertatzea». Horregatik guztiagatik, Gonzalezek dio familia askotan sentiarazi dutela «gaizkile, biktima beharrean».

39 urte igaro dira, baina Yolandaren hilketak familian utzitako oinazea ez da oraino desagertu. Penatuta dio Gonzalezek: «Ez dugu lortu zauria ixtea».]]>