<![CDATA[Edurne Elizondo | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 25 Jun 2019 23:57:25 +0200 hourly 1 <![CDATA[Edurne Elizondo | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Hizkuntza, eskubide eta berme]]> https://www.berria.eus/albisteak/152587/hizkuntza_eskubide_eta_berme.htm Sun, 27 May 2018 08:49:47 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/albisteak/152587/hizkuntza_eskubide_eta_berme.htm <![CDATA[Herri boterearen eraikitzaileak]]> https://www.berria.eus/albisteak/151444/herri_boterearen_eraikitzaileak.htm Mon, 30 Apr 2018 14:11:18 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/albisteak/151444/herri_boterearen_eraikitzaileak.htm Nafarroako Hitza-n.]]> <![CDATA["Europan gogoeta egin behar dugu burujabetzari buruz, zentzu zabalean"]]> https://www.berria.eus/albisteak/119588/europan_gogoeta_egin_behar_dugu_burujabetzari_buruz_zentzu_zabalean.htm Fri, 12 Feb 2016 11:39:32 +0100 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/albisteak/119588/europan_gogoeta_egin_behar_dugu_burujabetzari_buruz_zentzu_zabalean.htm <![CDATA[Legea erabat betetzeko zain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1812/012/001/2015-10-15/legea_erabat_betetzeko_zain.htm Thu, 15 Oct 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1812/012/001/2015-10-15/legea_erabat_betetzeko_zain.htm
1983. urtekoa da Espainiako Gobernuak abortuari buruz onartutako lehendabiziko legea. 1985. urtera arte ez zen indarrean sartu, ordea, PPk helegitea aurkeztu zuelako Espainiako Auzitegi Konstituzionalean. Lege horren harira, hogei abortu inguru egin zituzten Nafarroan, 1986an eta 1987an, legeak jasotzen zituen kasuetan. 1986. urtean abortatu zuen emakume baten kontrako salaketa jarri zuen Accion Familiar izeneko taldeak urtebete geroago, bai eta emakume hura artatu zuten hiru ginekologoen eta ospitaleko zuzendariaren kontra ere. Epaitegietara ailegatu zen auzia. 1990ean epaitu zituzten medikuak, eta epaileek errugabetzat jo zituzten.

Pablo Sanchez izan zen 1990. urtean epaitutako ginekologoetako bat; gerora, egunkari honetan bertan, argi utzi zuen auzi hura politikoa izan zela, eta abortuaren legea bertan behera uztea bertzerik ez zuela izan helburu. Eragin nabarmena izan zuen auziak Nafarroan, errugabetzat jo bazituzten ere: 1980ko hamarkadako abortu haien ondotik, bertzerik ez zuten egin bertan, 2011n Antsoaingo klinika pribatua zabaldu zuten arte.

«Bidea zaila izan da», nabarmendu du Begoña Zabalak, Abortatzeko Eskubidearen Aldeko Nafarroako Plataformako kideak, gertatutako horiek gogora ekarri eta gero. Horregatik, ontzat jo du Nafarroako Gobernuak iragarritako neurria. «Bada garaia abortatzeko eskubidea sistema publikoan bermatzeko», nabarmendu du.

Nafarroako Gobernua babesten duten taldeek —Geroa Bai, EH Bildu, Ahal Dugu eta Ezkerra— akordio programatikoan jaso zuten abortuaren auzia. Zehazki, sinatutako hitzarmenak dio gobernuak «bermatuko» duela haurdunaldia eteteko ebakuntzak Osasunbidean egitea. Horretarako ari da Osasun Departamentua dekretua prestatzen. Akordioak jasotzen du, gainera, «berehalako» neurri gisa haurdunaldia botiken bidez eteteko zerbitzua jarriko duela gobernuak martxan. «Urrats hori egiteko moduan dira jada», erran du Zabalak. Eta egin dezatela eskatu die Osasun Departamentuko agintariei.

Protokoloak prestatzen

«Lanean ari gara». Horixe nabarmendu dute Nafarroako Gobernuko Osasun Departamentutik. Fernando Dominguez kontseilariak irailaren hasieran iragarri zuen urtea amaitu baino lehen aukera izanen zutela emakume nafarrek sare publikoan abortatzeko. «Jarduteko protokoloak prestatzen ari gara, eta zehazten emakumeek zer ibilbide egin beharko dituzten sare publikoan», azaldu dio kontseilariak BERRIAri. «Espero dugu laster martxan jartzea zerbitzua», gaineratu du Dominguezek, baina data zehatzik ez du eman, oraindik.

Kontseilariak argi du UPNren aurreko gobernuek aitzakiak baino ez dituztela erabili Nafarroan abortatzeko eskubidea ez betetzeko. «Borondate politikorik eza izan da arazo nagusia». UPNren azken urteotako argudio nagusietako bat izan da sistema publikoan haurdunaldia eteteko ebakuntzak ezin zirela egin, medikurik ez zegoelako horretarako prest. Zalantzan jarri du hori kontseilariak, eta nabarmendu du hala izanda ere medikuek kontzientzia eragozpena egiteko duten eskubideak ezin duela urratu emakumeek abortatzeko dutena.

Ekonomiaren aldetik ere, sare pribatuaren alde egiteko arrazoirik ez dela uste du Dominguezek. Nafarroako Kontu Ganberak egindako txostena ekarri du gogora. 2013an, txosten horrek agerian utzi zuen abortuak sare publikoan egitea merkeagoa dela gobernuarentzat. «Haurdunaldia eteteak, alde farmakologikotik, 200 euro inguru balio du sistema publikoan; pribatuan, berriz, 450 euro inguru», azaldu du, adibide gisa, Osasun kontseilariak.

Zabalak argi du, Dominguezek bezala, UPNren borondate politikoaren ondorio izan direla abortatzeko eskubidea betetzeko Nafarroako emakumeek orain arte izan dituzten zailtasunak eta mugak. Nabarmendu du, halaber, haurdunaldia eteteko ebakuntzak sare publikora eramatea ez dela egin beharreko urrats bakarra. Agerian utzi du abortatzeko eskubidea bermatzeko moduak ere baduela garrantzia. Ildo horretan, Abortatzeko Eskubidearen Aldeko Nafarroako Plataformako kideak mahai gainean jarri ditu bere kezkak: «Argi dugu administrazioak arreta integrala eskaini behar diola emakumeari; beldur gara, ordea, osasun sisteman harentzat dauden ohiko ibilbideetatik aterako ote duten abortatzeko prozesua, mediku auzi huts bilakatuz; ez lukete martxan jarri beharko bakarrik abortatzeko litzatekeen zerbitzu bat».

Zabalak argi eta garbi erran du egungo gobernuaren arazo nagusietako bat dela administrazioaren egitura, haren organigrama. «Arlo horretan ez gara aldaketak ikusten ari; lehen zegoen bezala jarrai dezan edo zenbaitetan okerrera egiteko urratsak bertzerik ez dute egin. Egiturak berritzeko beharra dago, ordea», esan du.

Aldatu beharreko bertze gai nagusietako bat heziketarena dela nabarmendu du Zabalak. Izan ere, 1997. urtean ordura arteko familia orientazioko eta sexu heziketako COFES zentroak Emakumearen Arretarako Zentro bilakatu zituztenean, heziketaren esparru hori guztia bertan behera gelditu zen: arreta ginekologiko hutserako toki bihurtu ziren. COFES zentroak emakumeentzat eta gizonentzat ziren, baina egitura berriak gizonak kanpo utzi zituen.

COFES eredura moldatu

Sexu heziketa bertan behera utzi izanak abortuen kopuruarekin harreman zuzena baduela nabarmendu du Zabalak. 2013. urtean, adibidez, 108.690 abortu zenbatu zituen Espainiako Osasun Ministerioak. «15-44 urte bitarteko 1.000 emakumeko, 11,74. Nafarroan 7,82 da portzentajea, eta Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban, berriz, 9,97. Abortu gehienak gazteek eta ailegatu berri diren migratzaileek egiten dituzte. Hezkuntza sistema aztertu, eta agerian gelditzen da sexu heziketa ez dela jorratzen modu zabal batean».

COFES zentroek gazteentzako programak bazituztela gogoratu du Zabalak, eta, zentro horien izaera aldatu zutenean, Gazteriaren Etxeko Gozamenez programak bete zuela, neurri batean, zegoen hutsunea. Baina programa hori ere bertan behera gelditu zen.

«COFES zentroen sistema berreskuratzeko garaia da», erran du Zabalak. Gobernuak berak hori jarri du helburu. Behintzat, hala jaso dute babesten duten taldeek akordio programatikoan; xedetzat hartu dute Emakumearen Arretarako Zentroak «lehengo COFES zentroen eredura moldatzea»; gizonezkoentzat eta emakumezkoentzat izanen lirateke, berriz ere, eta arreta integrala eskainiko lukete. Gobernuak akordioan jaso zuen, halaber, gazteentzat zentroak egiteko aukera aztertzea. Kontseilariak onartu du gazteekin eta migratzaileekin bereziki landu beharreko gaia dela sexu heziketa. «Helburu izan behar dugu nahi ez diren haurdunaldien kopurua jaistea; lehentasuna talde horiek izan behar dute, baina gainerakoak bazter utzi gabe».

Egungo sistema lehengo COFES zentroen eredura benetan moldatuko ote duten zalantzan jarri du Zabalak. Orain arte hori lortzeko inolako urratsik ez dela egin azaldu du, eta aurreko gobernuek ezarritako egiturei eusteak ez du aldaketa hori laguntzen, haren hitzetan.

Nafarroatik at ere, kezka bera dute hainbat emakume taldek. Abortatzeko Eskubidearen Aldeko Bizkaiko Plataformako kide Idoia Legarretak horixe nabarmendu du: «Nafarroako Gobernuak dio bermatuko duela sare publikoan abortatzeko eskubidea, baina ez dut hori egiteko konpromiso argirik ikusi; ea gauzak nola egiten dituzten. Ematen du bigarren mailako herritarrak garela emakumeok abortatzeko dugun eskubidea berma dezatela eskatzen dugunean».

Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban egiten dira haurdunaldia eteteko ebakuntzak sare publikoan. Kasu gehienak, hala ere, klinika pribatuetara bideratzen dituzte Osakidetzatik. Hori salatu du Legarretak. «Ezin dugu hori egiteko erabakia ulertu. Egia da kostua sare publikoak hartzen duela bere gain, baina, abortuak sare publikotik aterata, egoerak behar duen normalizazioa ukatu egiten zaio».

2014. urtean, 3.329 abortu egin zituzten Bizkaian, Araban eta Gipuzkoan; %80, klinika pribatuetan. Klinika horiek 700.000 euro jaso zituzten ebakuntza horiek egiteagatik. Bilboko Euskalduna klinikak jaso zuen diru gehien urte hartan: 196.000 euro baino gehiago, hain zuzen ere. «Sare publikoak behar dituen azpiegiturak baditu, ez dugu ulertzen besteei ordaintzea zerbitzu bera eskaintzeagatik; zerbitzua garestitu egiten da», erran du Legarretak. «Berma dezatela dugun eskubidea sare publikoan».

Ebakuntzak sare pribatura bideratuz abortuak, nolabait, izaera «klandestinoa» hartzen duela gaineratu du Legarretak. «Emakumeak ohiko ibilbideetatik ateratzen dituzte abortatzeko. Ohiko ibilbideetako profesionalak ezagutzen ditu emakumeak, harremana badu haiekin, baina abortatu nahi badu, kanpora eramaten dute».

Bizkaiko plataformako kideak bat egin du Zabalarekin, eta nabarmendu du arreta integrala eskaini behar diola osasun sistemak emakumeari. Sexu heziketaren esparruan gertatu diren murrizketak salatu ditu, eta emakumeak, anitzetan, bigarren mailako herritar bilakatzen direla beren eskubideak aldarrikatzen dituztenean. «Gure eskubideak ditugu, eta osasun sistemak kontuan hartu behar ditu ditugun eskubide eta behar propio horiek; modu egokian artatu behar ditu».

Nafarroan gobernuak zer urrats eginen duen ikusteko dago. Galdera anitz dago, oraindik ere, erantzunik gabe. Zerbitzua Iruñean zentralizatuko ote duten galdegin du Zabalak, adibidez. Horri buruz ez du deus zehaztu, oraingoz, Osasun Departamentuak. Emakumearen Arretarako Zentroek zer-nolako rola beteko duten ere zehazteke dago.]]>
<![CDATA[«Beranduenez abenduan» erabakiko du gobernuak ospitaleetako sukaldeaz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1848/008/001/2015-10-09/beranduenez_abenduan_erabakiko_du_gobernuak_ospitaleetako_sukaldeaz.htm Fri, 09 Oct 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1848/008/001/2015-10-09/beranduenez_abenduan_erabakiko_du_gobernuak_ospitaleetako_sukaldeaz.htm
Gobernuaren eta Mediterranea de Catering etxearen arteko egungo kontratua 2016ko irailaren 23a bitarte egonen da indarrean. «Kontratua lehenago eteteak lege auzi bat ekarriko liguke enpresarekin; ez dugu argudio nahikorik kontratua hutsean utzi ahal izateko», erran zuen Dominguezek.

Aukera hori baztertuta, egoera aztertzeari ekin dio Osasun Departamentuak, erabaki bat hartu ahal izateko. Hasteko, egun enpresa pribatu baten esku dagoen zerbitzua berriz ere publiko bilakatzeak zenbateko kostua izanen duen aztertzen ari dira departamentuko kideak. «Hainbat gauza hartu behar ditugu kontuan; ikusi behar dugu sukaldea egun dagoen tokian uztea ote den aukerarik onena; bai eta egungo ekipamendua eros dezakegun ere; langileak trebatu beharko ditugu, halaber, Mediterraneak erabiltzen duen sistema ez baita lehen sukaldeetan erabiltzen zuten bera».

Arazoak, hasieratik

2013 urteko urtarrilean hasi zen Mediterranea de Catering Nafarroako Ospitale Guneko menuak prestatzen, eta lehendabiziko egunetik jaso zituen kritikak. Batetik, pribatizazioak hamaika langile karrikan utzi zituelako; bertzetik, enpresa horrek banatzen zituen menuen kalitateagatik eta kantitateagatik. Gaixoek hasieratik egin zuten protesta. Haien haserrea areagotu duten gertaerak jazo dira, gainera: torloju bat agertu zen behin plater batean; bertze batean, bakterioak antzeman zituzten menuetan... Hainbat isun jaso ditu Mediterranea de Catering etxeak, baina lanean jarraitzen du. Eta lanean jarraituko du, 2016ko iraila bitarte.

Sukaldeetako zerbitzua pribatizatu izana «erabaki tamalgarritzat» jo zuen Ahal Dugu taldeko Tere Saezek, eta nabarmendu zuen jatekoa ere badela gaixoak sendatzeko prozesuaren parte.]]>
<![CDATA[Errefuxiatuen gaia osoki jorratu, eta eskubideak betetzeko eskatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/011/001/2015-10-01/errefuxiatuen_gaia_osoki_jorratu_eta_eskubideak_betetzeko_eskatu_dute.htm Thu, 01 Oct 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1929/011/001/2015-10-01/errefuxiatuen_gaia_osoki_jorratu_eta_eskubideak_betetzeko_eskatu_dute.htm
Errefuxiatuen eskubideak jasotzen dituzten legeak gogora ekarri zituzten gobernuz kanpoko erakundeetako ordezkariek, eta gogor salatu zuten Europako Batasuna ez dela eskubide horiek betetzen ari. Hungarian gertatutakoak jarri zituzten iheslarien aurkako tratu txarren adibide. «Kolpatu dituzte, gasa bota diete, bai eta atxilotu ere», nabarmendu zuen Villahizanek.

Europak bere mugetan ezarritako kontrolak kritikatu, eta «eraikitako harresiak bertan behera» uzteko eskatu zuen. «Errefuxiatuek borroka egin behar dute Siriatik ateratzeko; gero bertze borroka bat da Europako Batasuneko mugetara ailegatzea; kostata bizirik iraundakoak dira».

Datuek krisiaren dimentsioa islatzen dutela erantsi zuen Amnesty International taldeko Adriana Goikoetxeak: lau milioi pertsona atera dira Siriatik, hango gatazkak bultzatuta. Haietako gehienak Turkian, Libanon, Jordanian, Iraken eta Egipton dira. «Bertze zazpi milioi pertsonak herriko mugen barruan mugitu behar izan dute, Siriako herri batetik bertzera». Handik atera diren lau milioi pertsonetatik 380.000 inguruk hirugarren herri batera joateko beharra dutela nabarmendu zuen Goikoetxeak, «egoera ahulean direlako». Horiei eta Europako Batasunari babesa eskatu dieten bertze 500.000 iheslariei erantzuteko galdegin zien Goikoetxeak parlamentariei. Zehazki, Nafarroako Parlamentuari galdegin zion Espainiako Gobernuari eska diezaiola errefuxiatu horien alde egin dezala; har ditzala; berma ditzala haiek dituzten eskubideak; eta ziurta ditzatela Siriatik ateratzeko ibilbide seguruak.

«300 gutxi dira»

Parlamentariek eskertu zituzten gobernuz kanpoko erakundeek egindako proposamenak. Ontzat jo zuen haien agerraldia Geroa Baiko Isabel Aranburu parlamentariak, eta gogora ekarri zuen Nafarroak 300 errefuxiatu hartuko dituela hilabete honetan. Amnesty International erakundeko Adriana Goikoetxeak argi utzi zuen kopuru hori «motz» gelditzen dela, eta «nabarmen», gainera. «Errefuxiatu anitz dago babes bila; denei eman behar zaie erantzuna, eta argi dago zenbait herrirentzat errazagoa dela hori egitea, egoera hobean direlako», erran zuen.

UPNko, PPNko eta PSNko parlamentariek ere ontzat jo zuten gobernuz kanpoko erakundeetako ordezkarien agerraldia, baina hainbat desadostasun utzi zituzten agerian: batetik, errefuxiatu eta migratzaile ez direla gauza bera erran zuten; hizlariek parekotzat jo zituzten. «Alde egiteko beharra dute», erran zuten. Bertzetik, Europako herriek haien mugak kontrolatu behar dituztela erran zuten.

UPNko Monica Domenech parlamentariak gehiago erran zuen: «Paperak eskatzen dituzue denentzat, baina horretarako dirua behar da». Paperak Denontzat erakundeko Teresa Burgik arrazoia eman zion: «Bai, dirua behar da. Eta dirua bada. Kontua da dirua zertan gastatzen dugun. Lehentasuna pertsonak direla argi izan beharko genuke».

Ezkerrak eta EH Bilduk Europako mendebaldeko herriek duten ardura nabarmendu zuten, eta lan egiteko konpromisoa hartu zuten hizlarien aurrean.]]>
<![CDATA[Errefuxiatuen eskubideak betetzeko eskatu dute Nafarroako Parlamentuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/115179/errefuxiatuen_eskubideak_betetzeko_eskatu_dute_nafarroako_parlamentuan.htm Wed, 30 Sep 2015 12:49:18 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/albisteak/115179/errefuxiatuen_eskubideak_betetzeko_eskatu_dute_nafarroako_parlamentuan.htm <![CDATA[Aroztegiko plana bertan behera uzteko eskatu diote gobernuari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1774/009/001/2015-09-30/aroztegiko_plana_bertan_behera_uzteko_eskatu_diote_gobernuari.htm Wed, 30 Sep 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1774/009/001/2015-09-30/aroztegiko_plana_bertan_behera_uzteko_eskatu_diote_gobernuari.htm
Epaileek haren kontra egin dute.

Ondorioz, bultzatzaileek berriz aurkeztu, eta udalez gaindiko plan gisa onartu dute]]>
Aroztegia... eta gero zer? plataformako eta Sustrai Erakuntza fundazioko kideek salatu dutenez. Proiektu horren sustatzaileek luxuzko 228 etxebizitza, bederatzi zuloko golf zelai bat, lau izarreko hotel bat eta spa gune bat egin nahi dituzte Baztanen, Lekarozko Aroztegia jauregiaren 45 hektareako eremuan. Epaileek atzera bota dute, ordea: 2013. urtean, lehendabizikoz, eta aurten, bigarrenez. Bigarren sententzia hori Espainiako Auzitegi Gorenak eman zuen, uztailean. Jakin baino lehen, proiektuan hainbat aldaketa egin, eta berriz aurkeztu zuten bultzatzaileek Nafarroako Gobernuan. UPN zen agintean, oraindik ere. «Foru intereseko inbertsiotzat» jo, eta udalez gaindiko sektore plan gisa onartu zuen gobernuak, maiatzeko hauteskundeak egin baino zenbait egun lehenago. Aipagarria da gobernuak berak urrats hori ez egitea erabaki zuela 2008. urtean.

Aroztegiko egitasmo horren aurkako plataformako eta Sustrai Erakuntza fundazioko ordezkariek atzo nabarmendu zuten egungo gobernua garaiz dela, oraindik ere, proiektu horren udalez gaindiko sektore plana bertan behera uzteko. Eta horixe egiteko eskatu zioten. Eskaera horrekin bat egin dute Lekarozko herri batzarrak eta Baztango batzar nagusiek ere.

Gobernuak, oraingoz, ez du jarrera argirik erakutsi. Manu Aierdi presidenteordeak atzo erran zuenez, ez dute erabakirik hartu. Aitortu zuen gobernua babesten duten lau taldeak ez daudela ados Aroztegiko proiektuaren inguruan. Geroa Bai egitasmo horren alde agertu da, hain zuzen ere. «Akordio programatikoaren jarraipen batzordeak aztertu beharko du gaia», erran zuen Aierdik atzo.

Lehendakariordeak nabarmendu zuen arlo politikoaz gain juridikoa ere kontuan hartu beharra dagoela: «Oraingoz ez dut ikusi udalez gaindiko sektore plana legez kanpokoa dela erraten duen txostenik; kontuan hartu beharko dugu, halaber, gure erabakiek ondarearen arloan erantzukizunen bat ekar ote diezaioketen gobernuari».

Sustrai Erakuntza fundazioak atzo argi utzi zuen auzitara joko duela gobernuak plana bertan behera uzten ez badu. Erabaki hori babestu zuen Aroztegia...eta gero zer? plataformak. Talde horretako kide Agurtzane Orbegozok salatu zuen Aroztegiko proiektuak eredu ekonomiko «espekulatzaile eta suntsitzailea» ekartzen duela. «Gobernuak planarekin aurrera jarraitzen badu, aldarrikatzen duen aldaketa iruzurra dela erakutsiko du», gaineratu zuen.

Hamaseigarren herria

Aroztegiko egitasmoaren aurkako plataformako kideek argi dute golf zelaia eta hotela aitzakia direla etxebizitzak egin ahal izateko. «Proiektuak bultzatzaileei baino ez die mesede egiten; Baztanen, berriz, ondorio sozial eta ekonomiko sakonak eraginen lituzke», ohartarazi zuen Orbegozok. 228 etxebizitza eraikitzea da Aroztegia Jauregia SM enpresako kideen asmoa. «Horrek Baztango hamaseigarren herri bilakatuko luke urbanizazio hori», erantsi zuen plataformako kideak. Talde bereko kide da Garbiñe Elizegi, eta atzo gogora ekarri zuen Baztanen badirela 850 etxebizitza huts: «Kontua da ea zer-nolako garapen urbanistikoa nahi dugun. Proiektuak erakar dezakeen jendea aipatzen dute sustatzaileek; gaur egun Baztanera etortzen diren bisitariek, ordea, ez dute Aroztegian egin asmo duten eredua nahi».

Proiektuak Baztanen izan dezakeen eragina jarri zuten egitasmo horren aurkako taldeek atzo mahai gainean. Lekarozko herritarrek zuzenean jaso ditzakete ondorio horiek. Hango alkate jurado Miren Meokik ezezko biribila eman zion proiektuari, eta herritarrak «gerta daitekeenaren beldur» direla nabarmendu zuen.

2009. urtean galdeketa egin zuten herrian, eta gehiengoak erran zion ezetz Aroztegiko egitasmoari. Orduan erabaki zuten abokatu bat kontratatzea, Aroztegiko proiektuaren aurka lan egiteko. «Ziurgabetasuna erabatekoa da; ikusten ari gara, gainera, denak ez garela berdinak legearen aurrean; proiektu hau bultzatzen ari direnek nahi dutena egiten dute, udalaren eta herritarren iritzia kontuan hartu gabe», erantsi zuen Meokik.

Baztango eragileek espero dute urriko lehen hamabostaldian emango duela Nafarroako Gobernuak udalez gaindiko sektore planari buruzko erantzuna. Bitartean, Aroztegiko proiektuaren aurka lanean jarraitzeko konpromisoa berretsi zuten atzo plataformako kideek eta herritarrek. Etzi, 19:00etan, batzarra eginen dute Lekarozen, hango biztanleei egitasmoari buruzko informazioa azaltzeko. Meokik herritar guztiak deitu zituen parte hartzera.]]>
<![CDATA[«Atzera egin dugu herritarren eskubideen arloan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1761/004/001/2015-09-26/atzera_egin_dugu_herritarren_eskubideen_arloan.htm Sat, 26 Sep 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1761/004/001/2015-09-26/atzera_egin_dugu_herritarren_eskubideen_arloan.htm
Haserre agertu zara, jendaurrean, hainbat administrazioren jarrera itxiarekin. Zergatik orain?

Ez da oraingo kontua; ez dut nire haserrea edo ezinegona orain erakutsi zerbait zehatza gertatu delako. Egin dudana da egoera den bezala azaldu. Datuak jarri ditut mahai gainean. Eta datuek erakusten dute azken urtean Arartekoak egindako proposamenei inoiz baino kasu gutxiago egin dietela administrazioek. Akaso legegintzaldiko azkena zelako. Egoera horrek argi uzten du Arartekoaren lana ez dutela aintzat hartzen, hainbat arlotan. Bertze batzuetan, bai. Hori ere erran behar dut.

Nolako auzietan hartzen dute kontuan, eta nolakoetan ez?

Denetarik dago. Gobernuan, adibidez, departamentu guztiak ez dira berdinak. Zenbaitetan gehiago hartzen gaituzte kontuan, eta bertze hainbatetan, gutxiago; udaletan gauza bera gertatzen da. Arduraduna nor den, horrek ere markatzen du anitz gureganako jarrera. Etxebizitzako gaietan, adibidez, bertze arlo batzuetan baino gehiago hartu dute aintzat gure lana; Lehendakaritza Departamentuan, berriz, gutxi. Aldez aurretik bagenekien haien erantzuna ezezkoa izanen zela. Tartean, denetarik dago.

Udalen kasuan zein da egoera?

Handietan jarrera itxiagoa dute. Txikietan ere jarrera itxia da, agerian gelditzen delako hainbat arazori aurre egiteko gaitasunik ez dutela. Tamaina ertaineko udaletan hartu gaituzte kontuan, batez ere. Batetik, herritarrengandik hurbil daudelako, eta, bertzetik, txikiek baino gaitasun gehiago dutelako arazoei aurre egiteko.

Iruñeko Udalarekin zein izan da zuen esperientzia?

Hainbat kontutan aintzat hartu dituzte gure erabakiak, baina erakunde horren joera da Arartekoaren proposamenak ez onartzea. Arduraren bat onartu behar dutenean udal guztiek berdin jokatzen dute, eta ez dituzte gure erabakiak aintzat hartzen. Epaile baten sententzia izan arte ez dute ardura hori onartzen. Udalak ez dira bakarrak. Osasunaren arloan, adibidez, administrazioak ez du inoiz ardura onartzen, sententzia sendoa izan arte.

Herritarrek, beraz, auzitara jo bertze aukerarik ez dute?

Hala da. Baina bide hori ez da erraza. Helegite bat jartzea ez da merkea, eta herritarrek, anitzetan, nahiago dute amore eman. Horrek ekartzen du administrazioak garatzen duela halako kultura bat herritarrei batere onik egiten ez diena. Epaileak behartu arte administrazioak ez du herritarra aintzat hartzen. Horrek erran nahi du herritarren eskubideetan galera gertatzen dela.

Eskubide horiek urratzen dira, beraz?

Herritarrak, adibidez, informazioa eskuratzeko eskubidea du. Baina administrazioak ukatzen dio. Eta herritarra esku hutsik gelditzen da. Arartekoak herritarraren alde egiten badu ere, eta administrazioak herritarrak arrazoia duela jakin badaki ere, ez dio zor dion informazio hori ematen. Epaile batek behartu arte. Horrek ezinegona sortzen du guztiongan.

Etsipena ere bai?

Nik ez nuke erranen etsita nagoenik. Ni ez, baina herritarrak bai. Haiek etsita daude. Hasieran haien arazoak konpontzeko esperantza dute; aukerak dituztela pentsatzen dute; baina gauzak haiek uste bezala gertatzen ez direnean, eskubide bat izan arren beti betetzen ez dela konturatzen direnean, etsipenak hartzen ditu.

Gobernuan eta udal anitzetan aldaketa gertatu da. Egoera aldatuko dela uste duzu?

Aldaketa horrek berpiztu ditu herritarren esperantzak. Esperantza horiek erantzunik jasotzen ez badute, ordea, etsipenak gora eginen du. Herritarrek eta guk nahi dugu administrazioak orain arteko kultura hori bazter utzi, eta bertze bat garatzea.

Zer espero duzu zuk?

Gauzak egiteko bertze modu bat garatuko dutela espero dut nik. Herritarren arazoak kudeatzeko kultura berri bat behar dugu. Herritarren arazo horiek kudeaketa zehatza eskatzen dute, eta konponbide eraginkor eta benetako bat. Hori kudeatzeko behar dugu bertze mota bateko administrazioa: hurbilagoa, herritarrengandik gertu egonen dena, herritarrekin hitz eginen duena, herritarren azalean jarriko dena, eta azkar erantzunen duena. Orain arteko egitura berari eusten badiogu, ez dugu behar dugun aldaketa hori lortuko, eta ez gara eraginkorrak izanen.

Nolabaiteko bitartekaritza lana egiteko zerbitzua eskatzen ari zara?

Nafarroan zigor arloko bitartekaritza lanak anitz egin omen du aurrera; eta lanaren esparruan ere, gero eta gehiago egiten ari dira bitartekaritzaren alde. Nire ustez, hori da bidea. Herritarrei konponbideak eman behar zaizkie. Finean, herritarren arazo horiek agerian uzten dituzte administrazioak dituen hutsak.

Administrazioaren aitzakia izan da Arartekoaren erabakiak ez direla bete beharrekoak. Hori da eztabaidaren gakoa? Lotesle bilakatu beharko lirateke?

Anitzetan erraten da Arartekoaren figura sendotu egin behar dela, baina inoiz ez da zehazten nola. Sakoneko eztabaida hori da: lotesle izan behar duten gure erabakiek edo ez. Argi dago administrazioak ez duela nahi. Horrek erakusten du ez direla onartzen administrazioa eta herritarrak maila berean jarriko dituzten bitartekaritza formulak. Administrazioak erosoago bizi dira kontrol gehiagorik gabe, eta herritarren gainetik. Epaileengana jotzeko aukera baino ez diete ematen herritarrei. Arartekoa izan zitekeen arbitratze tresna bat herritarren eta administrazioaren artean, baina ez dut uste aukera hori emanen diotenik. Ez dut uste haren erabakiak lotesle izanen direnik.

Administrazioaren jarrerak badu zer ikustekorik azken urteotako ustelkeria giroarekin?

Denak izanen du eragina. Bada datu objektibo bat, hala ere, eta hori da herritarren eskubideen arloan atzera egin dugula. Paperean ez; paperean jasota jarraitzen dute; baina errealitatean ez dira beti betetzen. Ezin dugu ahaztu herritarrak zerbait jasotzeko eskubidea badu administrazioak zerbait hori emateko betebeharra baduela.

2007. urtean hartu zenuen kargua. Jarraitzeko gogoz zara?

Nafarroako Parlamentuaren esku uzten dut nik jarraitu behar dudan edo ez erabakitzeko ardura. Haien esku dago auzia. Aitortu behar dut, hala ere, zenbaitetan nekatuta sentitzen naizela, eta zalantzak sortzen zaizkidala. Lan gogorra da hau.]]>
<![CDATA[Badator Emakumeen Mundu Martxa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2015-09-26/badator_emakumeen_mundu_martxa.htm Sat, 26 Sep 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2015-09-26/badator_emakumeen_mundu_martxa.htm
Ekitaldi nagusia Bilbon eginen dute; parte hartzera deitu dute antolatzaileek]]>

Astebeteko egitaraua prestatu dute Euskal Herriko plataformako kideek, mundu martxak hemen eginen dituen 25 geldialdietarako. Etzi hasi, eta urriaren 4koa izanen da azken eguna; ekitaldi nagusiaren eta agurraren eguna, Bilbon, hain zuzen ere. Galiziarako bidea hartuko du handik Emakumeen Mundu Martxak.

«Oso ekitaldi eferbeszentea da; bost urtetik behin ematen digu aukera bat egiteko, elkarrekin lan egiteko; sortzen diren dinamikak, gainera, ez dira mundu martxarekin amaitzen; lan horrek badu segida. Oso emozionala da; tokikoa global bilakatzen da, eta sortzen den lotura hori sentitzen dugu». Horixe nabarmendu zuen Saioa Iraola antolatzaileak, atzo, Iruñean egindako aurkezpenean. Astelehenean izanen da karabana feminista Nafarroako hiriburuan. Arratsaldez ailegatuko da, eta abortatzeko eskubidearen aldeko aldarria izanen du protagonista. Hiriburuetan ez ezik, Leitzan, Hazparnen, Hondarribian, Hernanin, Errenterian, Agurainen, Durangon edota Igorren ere hartuko dute mundu martxa, bertzeak bertze, ibilbidea urriaren 4an Bilbon amaitu baino lehen. Jarduera guztietan, eta, batez ere, Bilboko ekitaldi nagusian parte hartzera deitu dituzte antolatzaileek herritarrak.

Emakumeen Mundu Martxak astebete eginen du Euskal Herrian. Bide hori prestatzen aspaldi hasi ziren hemengo plataformako kideak, hala ere, herriz herri. Lan horrek lau ildo nagusi izan ditu: sistemen arteko indarkeria, bizitzaren iraunkortasuna, gorputzak eta sexualitatea, eta aniztasunaren kudeaketa. «Egindako lanarekin oso pozik gaude», nabarmendu zuen Kattalin Minerrek atzo. Plataformak era askotako taldeak hartu dituela gaineratu zuen, eta egindako lanak denen kezkei eman nahi izan diela erantzuna. Denak hartu nahi izan dituela kontuan. Sistemen arteko indarkeriaren atala jarri zuen adibide, eta indarkeria matxistarekin batera, arrazakeria, lesbofobia eta bertze ere jorratu dituztela azaldu zuen Minerrek.

Elikadura burujabetza

Bertzelako hartu-emanak ekarri ditu Emakumeen Mundu Martxa prestatzeko lanak. «Emakume baserritarrekin sortu dira aliantzak, adibidez». Aurtengo martxak, hain zuzen, elikadura burujabetzaren auziari egin dio so, bereziki. Euskal Herrian prestatu dituzten ekitaldietan ere badu isla gai horrek: hazien bankua osatuko dute, herriz herri jasotako laginekin, eta Galiziara bidaliko dituzte, karabana feminista herri horretarantz abiatzen denean. «Errenterian, berriz, baso feminista egin dute, eta urriaren 1ean inauguratuko dute», erantsi zuen Kattalin Minerrek.

Azken hilabeteotan erakunde eta norbanako anitzek eman diote babesa eta atxikimendua Emakumeen Mundu Martxari. «Ekainean jarri genuen kanpaina martxan, eta ia ehun kolektibok eta ehunka norbanakok egin dute bat gurekin», erran zuen Minerrek.

Datu horiek argi erakusten dute mundu martxak babes handia duela Euskal Herrian, plataformako kideen hitzetan. «Ezin dugu ahaztu mundu martxaren harira sortutako taldeek lanean jarraitzen dutela mundu martxa amaitu eta gero; plataformarik handiena da, finean», erantsi zuen Josebe Iturriozek, mundu martxak duen garrantzia nabarmentzeko.

Emakumeen Mundu Martxarako, hain zuzen ere, abestia eta bideoa prestatu dituzte aurten Euskal Herriko plataformako kideek. Bandera moreak izena du kantak. Uxue Alberdik idatzi ditu hitzak, eta, musika, berriz, Perlak taldearena da. Karabana feminista laguntzeko propio sortutako lana da. Musika, martxan jarraitzeko.]]>
<![CDATA[Ekintza plana eskatu du Bardeako tiro eremuaren aurkako batzarrak, ixteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1736/011/001/2015-09-24/ekintza_plana_eskatu_du_bardeako_tiro_eremuaren_aurkako_batzarrak_ixteko.htm Thu, 24 Sep 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1736/011/001/2015-09-24/ekintza_plana_eskatu_du_bardeako_tiro_eremuaren_aurkako_batzarrak_ixteko.htm
Rubiok eta Bardeako Tiro Eremuaren Aurkako Batzarreko gainerako kideek argi dute azpiegitura horren ateak ixteko eskumena ez dela Nafarroako Gobernuarena, ezta parlamentuarena ere. «Baina erakundeok presioa egin dezakete; akordioak egin ditzakete, helburu hori lortzeko bidean». Eta hori eskatu zien: bide horretan urratsak egiteko jarduera plana presta dezatela.

Ezkerrak eskatu zuen batzarreko kideen atzoko agerraldia, joan den uztailean Bardean istripua gertatu eta gero. Gizon bat zauritu zen, orduan, eremutik kanpo tiro bat jaso eta gero. Martxoan, berriz, bi ke bonba erori ziren, tiro eremutik at, berriz ere, Bardeako parkeko bi bisitariren ondoan. Ezkerrako parlamentari Marisa de Simonek onartu zuen egoera aldatu dela, talde horrek agerraldia eskatu zuenetik. Izan ere, hilabete honetan benetako sua erabili dute, berriz ere, Bardeako tiro eremuan, Espainiako armadaren ariketa militarretan. Hilaren 14tik 16ra aritu ziren; 28an berriz ekinen diete ariketei, urriaren 2ra arte; eta urriaren 5etik 9ra ere Bardean izanen dira militarrak. Urrian eta azaroan, gainera, NATO Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundeak bertze ariketa militar bat eginen du. «Antza, ez dute benetako sua erabiliko, eta egun bakar batez izanen dira Bardean», azaldu zuen Rubiok.

Edonola ere, azkenaldian ariketa militarren kopuruak gora egin izana salatu zuen Rubiok, eta «kezkagarritzat» jo zuen egoera. 1951. urtean sinatu zuten Espainiako Gobernuak eta Bardeako Komunitateko batzarrak lehenbiziko kontratua. Geroztik, 30 istripu baino gehiago gertatu dira. Lehenbiziko kontratu hori 1976. urtean berritu zuten. Hurrengo hamarkadan sortu zen Bardeako Tiro Eremuaren Aurkako Batzarra, 1986. urtean, eta, 1987tik, urtero egin du azpiegitura horren aurkako martxa.

2001. urtean, tiro eremua ixteko aukera gertu ikusi zuela aitortu zuen Rubiok atzo. Espainiako Gobernuak berak azpiegitura hori bertze norabait eramateko aukera jarri zuen mahai gainean. Aukera hori, ordea, hutsean gelditu zen, eta 2008an egun indarrean dagoen akordioa sinatu zuten bi aldeek. Espainiak, gainera, «defentsa nazionalerako interesa duen azpiegituratzat» jo zuen. 2018. urtean berez berrituko da kontratua. «Ez da bozketa egiteko beharrik izanen; gainera, gora eginen du Bardeako Komunitateko kideek jasoko duten diru sailak», erran zuen Rubiok.

Biztanleen iritzia

Geroa Baik, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak ontzat jo zuten Bardeako Tiro Eremuaren Aurkako Batzarrak egindako eskaera, eta konpromisoa hartu zuten azpiegitura hori ixteko urratsak egiteko. Bertzelako iritzia erakutsi zuten, ordea, UPNk, PSNk eta PPNk.

PSNko ordezkari Santos Cerdanek zalantzan jarri zuen herritarren gehiengoa tiro eremuaren aurka dela. «2008ko bozketan 21 kidek egin zuten akordioaren alde, eta batek kontra; Bardeako batzarrak ordezkatzen ditu hango biztanleak». Biztanleei iritzia eskatzeko galdegin zion Rubiok. UPNk eta PPNk, berriz, «beharrezkotzat» jo zuten tiro eremua.]]>
<![CDATA[Elizaldek garapen iraunkorra eta parte hartzea jo ditu helburutzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1933/006/001/2015-09-23/elizaldek_garapen_iraunkorra_eta_parte_hartzea_jo_ditu_helburutzat.htm Wed, 23 Sep 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1933/006/001/2015-09-23/elizaldek_garapen_iraunkorra_eta_parte_hartzea_jo_ditu_helburutzat.htm
Helburu horiek betetzeko abiapuntua ez dela erraza onartu zuen Elizaldek, eta departamentuan azken urteotan izan diren murrizketak, edo baliabide ekonomiko gehienak arlo zehatz batera bideratu izana aipatu zituen arazoen artean. Nekazaritzaren esparruan, adibidez, Nafarroako ubidea jarri zuen adibide. «Nafarroako Gobernuak azpiegitura hori nabarmen bultzatu du azken legegintzaldietan, eta hala, bertze hainbat esparrutarako diru sailak murriztu edo kendu ditu». Gobernuak ubidearen ureztatze kanonarengatik ordaintzen duen kopuruak gora egin duela gaineratu zuen: «6,2 milioi euro, 2010. urtean, eta 15 milioi baino gehiago, 2015ean».

Ubideari buruz, hain zuzen ere, proiektua berraztertzeko beharra nabarmendu zuen kontseilariak. Bertzelako urratsik egin baino lehen, ubideak duen eragin ekonomiko, tekniko eta sozialari buruz hausnarketa egiteko beharra aipatu zuen, bai eta ingurumenean duena aztertzeko ere.

Bada berraztertu beharreko bertze hainbat kontu, Elizalderen hitzetan. Uraren kudeaketaren inguruan, adibidez, hainbat azpiegitura beharrezko ote den ikusi beharra aipatu zuen, Esako urtegia zehazki aipatu gabe.

Arlo guztietan, herritarren eta eragileen parte hartzea funtsezkotzat jo zuen, eta bide horri garrantzia eman nahi dio, halaber, Nafarroako hondakinak kudeatzeko plana egiteko. Epaileek bertan behera utzi zuten aurrekoa, eta berria egiten hasi direla azaldu zuen kontseilariak atzo, parlamentuan. Ingurumen heziketak duen garrantzia nabarmendu, eta hondakin gutxiago eragitea helburutzat jo zuen. Ekonomia zirkularraren kontzeptuaren alde egin zuen, hondakinak baliabide bilakatzeko.

Eredu kontua

Elizaldek ubideari buruz errandakoak PSNko, UPNko eta PPNko ordezkarien kritikak eragin zituen. Inbertsioak eten nahi izatea leporatu zioten. Are gehiago erran zion UPNko Maria Carmen Segurak, eta «garapenaren aurka» egin nahi izatea egotzi zion.

Kritika horiei erantzun zien Podemos-Ahal Dugu taldeko parlamentari Eduardo Santosek: «Zuena edo kaosa, hori da zuek egiten duzuen proposamena; proposamen horren atzean, ordea, mundua eta ingurumena ulertzeko bertze modu bat ezkutatzen duzue».

Santosek argi utzi zuen bertze eredu baten alde egiteko beharra, eta orain artekoak denonak diren baliabideak xahutzen dituela salatu zuen, «interes pribatuen alde». Benetako parte hartzea defendatu zuen, halaber, eta iritzi horrekin bat egin zuten Geroa Baiko eta EH Bilduko ordezkariek ere. Geroa Baiko Unai Hualdek laguntza eskaini zion Elizalderi; EH Bilduko Dabid Anautek, berriz, aldaketa «zainduko» dutela erran zuen.]]>
<![CDATA[Osin beltzak irentsi zuen egia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1869/006/001/2015-08-30/osin_beltzak_irentsi_zuen_egia.htm Sun, 30 Aug 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1869/006/001/2015-08-30/osin_beltzak_irentsi_zuen_egia.htm
Isiltasunak harresia eraiki zuen gertaera haren inguruan. Leizea enborrez, zaborraz eta bertzez bete zuten, ia ikusezin bilakatzeraino. 1936ko abuztuko gau hartan jazo zena tabu bilakatu zen herrian. Gauzak hasi dira aldatzen, ordea; hasi dira pitzadurak agertzen isiltasunak eraikitako harresi hartan. Jose Mari Esparzak egin du horma behera botatzeko ahalegin nagusietako bat, La sima. ¿Qué fue de la familia Sagardia? (Osina. Zer gertatu zen Sagardia familiarekin?) izenburuko liburuaren bidez (Txalaparta). Eta pareta zulatzeko bertze urrats bat eginen dute gaur 11:00etan: lehenengoz, omenaldia eginen diete Juana Josefa Goñiri eta haren seme-alabei, leizearen sarreran bertan. Desagertzea gogoratuko duen oroigarria jarriko dute. Mundu guztiak jakin dezan.

Oroitzea; egia azaleratzea. Hori behar dela nabarmendu du Esparzak. Idatzitako liburua Gazteluko herriari eskaini dio. Ez ditu hango biztanleak mindu nahi izan. Kezka hori izan du lana idazten hasi zenetik. Baina sagardia-goñitarren berri eman behar zuela sentitzen zuen. Nolabaiteko zorra zuela. 1986. urtean, Altafayllak Navarra 1936, de la esperanza al terror liburua (Nafarroa 1936, itxaropenetik terrorera) argitaratu zuen, eta, lan hartan, labur jaso zuten Esparzak eta bertze egileek Gaztelun gertatutakoaren berri. Informazioa urria zen. Hutsune gehiegi zituen gertaeren inguruko kontakizunak. 2009an itzalak argitzen hasi ziren arte.

Urte hartan, 167 sumarioari buruzko txostena aurkitu zuen Esparzak: Sagardia-Goñi familiaren desagertzeari buruzko agiriak. Sagardiak salaketa jarri zuen 1936an, eta hainbat urtez zabalik egon zen kasuari buruzko ikerketa. Ez zuen lortu zer gertatu zen argitzea, ordea. Esparzak uste du Sagardiaren osaba Antonio Sagardia jeneralaren eraginez onartu zutela salaketa.

Duela 79 urte Gaztelun jazo zenaz pentsatu, eta gertatu izana sinestea ere zaila egiten zaio Esparzari. «Iluna eta krudela» izan baitzen. Francoren altxamendu militarraren ondoko hilabeteak ziren, baina ez dirudi hilketaren motibazioa politikoa izan zenik. «Orduan, Gaztelun ia denek egiten zuten eskuinaren alde», gogoratu du idazleak. «Ia errepresiorik gabeko eremua izan zen».

Auziko agirietan jasotako lekukotasunek Juana Josefa Goñik «lapurreta txikiak» egiten zituela diote; akusazio hori egin zioten. «Ederregia» zela erraten zuten, halaber; bai eta ez zela mezara joaten ere. Pedro Antonio Sagardiari buruz, berriz, familia «abandonatuta» zeukala erran zuten lekuko horietako hainbatek; eta «gehiegi» edaten zuela ere bai, bertzeak bertze. «Halako zurrumurruak baziren. Ez besterik. Nola ulertu familia haren aurkako krudelkeria?».

Sorginkeria

Liburua amaitu eta argitaratu eta gero, datu berriak jaso zituen Esparzak, Juana Josefa Goñiren ahizpa Petraren senideen eskutik. «Juana Josefaren ama eta haren ahizpa Petra ez omen ziren mezara joaten; hau da, ez zuten bat egiten garai hartako erlijio nagusiarekin; azti lanak egiten omen zituzten, eta euskal jainko-jainkosa zaharrengan sinesten zuten». Senideek sorginkeriaren haria jarri zuten Esparzaren mahai gainean, 1936ko abuztuaren 30ean Gaztelun gertatu zenaren mataza askatzeko. «Uste dut sorginkeriaren hari horrek azaltzen duela hobekien zer gertatu zen; arrazoia baliatuz ezin baita ulertu jazo zena».

Gazteluko herritarren ahotik ere hasi da Esparza duela ia 80 urte gertatu zenaren berri jasotzen. «Hainbatek deitu didate, nirekin hitz egiteko gogoz». Herritarren jarrera txalotu du idazleak, eta udalak leizean bertan Sagardia-Goñi familiari eginen zaion omenaldian parte hartuko duela nabarmendu du. «Udalak babestu du, gainera, leizean zer dagoen behingoz argitzeko asmoa».

Esparzak argi du egin beharreko urratsa dela hori. Osinera jaitsi, garbitu, eta sagardia-goñitarren arrastoak bilatu behar direla zulo sakon horretan. Memoria historikoaren aldeko taldeek eskatuta, egin dira lehen urratsak. 2014an, Aranzadiko kideak jaitsi ziren leizera. Orduan aurkitu zuten 2008an desagertutako Iñaki Indart gaztearen gorpua, hain zuzen ere. «Beste gorpu bat osin berean. Aztertu, eta Sagardia familiako kideen aztarnak han badira, atera eta itxi egin beharko lukete». Zuloa eta zauria itxi.]]>
<![CDATA[Umeak nahi duen tokian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4513/008/001/2015-08-16/umeak_nahi_duen_tokian.htm Sun, 16 Aug 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/4513/008/001/2015-08-16/umeak_nahi_duen_tokian.htm
Ugaztunek edoskitzea berezko dutela eta naturalena hori dela iritzita, edoskitzeari buruzko jarduerak sustatzen dihardu Delgado Sanchezek. Alma Vegana izeneko denda zabalduko du bihar Gasteizen. Produktu beganoak saltzeko espazio bat baino gehiago izanen da. Edoskitzeari tarte berezia eskaini nahi diote. «Aholkulariak izanen ditugu, hitzaldiak emateko, edoskitzeari eta lotura oinarri duen hazkuntzari buruz. Gainera, emakume taldea sortu nahi dugu, ahalduntzeari, elikadurari eta bertze hainbat gairi buruz hitz egin ahal izateko».

Azkeneko urteetan sortu dira arazo batzuk, hainbat emakumeri debekatu egin izan dietelako haien seme-alabei titia ematea jendaurrean. 2013. urtean, adibidez, eztabaida piztu zen Bizkaian. Erandioko igerilekuetan, lehendabizi, eta Bilboko Alondegian, gero, bularra ematen ari ziren hiru andre kanporatu egin zituzten. Igerilekuan, debekatua zegoela akinarazi zion sorosle batek semeari bularra ematen ari zitzaion emakume bati. Alondegian, berriz, bi emakume kanporatu zituzten, edoskitzerako gelatik at ari zirelako titia ematen. Gertaera horiek haserrea eta kexua eragin zuten, bai eta emakumeen protestak ere.

Ez hori bakarrik. Halako egoerak saihesteko asmoz, neurriak hartzen hasi ziren hainbat udal. Bilbokoak, adibidez, edoskitze geletatik at ere haurrei bularra ematea baimendu zuen, 2013. urte amaieran. Hau da, udalaren eskumeneko instalazio guztietan bularra emateko aukera izanen zela bermatu zuen.

Eusko Jaurlaritzak egin du orain edoskitzearen aldeko urratsa, eta titia jendaurrean ematea emakumeen eskubidetzat jo du Osasun Sailak bere gutunean. Idatzi horretako bederatzigarren artikuluak jaso du gaia. Sexu eta ugaltze osasunari buruzko artikulua da. Zehazten du emakumeek badutela eskubidea edoskitzeari buruzko informazioa jasotzeko, eta haren aldeko hautua egiteko, nahi duten tokian.

Neurri horren bidez, edoskitzea bultzatu nahi du Eusko Jaurlaritzak. «Haurrek behar dutenean hartu behar dute titia, eta emakumeak ez du zertan momentu hori atzeratu, etxean edo bertze esparru pribaturen batean ez dagoelako», nabarmendu dute Osasun Saileko iturriek. Edoskitzea amentzat eta umeentzat ona dela erantsi dute: «Titia emateko eskubideak zalantzazko edozein konbentzionalismo sozialen gainetik egon behar du beti».

Genero ikuspuntua ere landu du Osasun Sailak, azaldu dutenez. Gutunak berdintasunaren alde egin du bere oinarrietan, eta sexu bazterketaren kontra.]]>
<![CDATA[Azken agurra bultzatzaileari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1926/004/001/2015-08-15/azken_agurra_bultzatzaileari.htm Sat, 15 Aug 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1926/004/001/2015-08-15/azken_agurra_bultzatzaileari.htm
Euskararen eta euskal kulturaren alde egin zuen lan Arraizak. Euskaldun berria zen. Ama asturiarra zuen, baina aitaren familiaren aldetik lehengusuak zituen Leitzan, Lekunberrin eta Elizondon (Nafarroa), eta, ondorioz, euskara txikitatik ezagutu zuen. Horixe nabarmentzen zuen Arraizak: «Beti izan dut argi euskal nortasuna banuela, euskara jakin gabe ere». Euskara ikasteak eman zionaz argi mintzatu zen, halaber: «Oso pozik nago euskara nirea ere bazela konturatu nintzelako, eta aukera eman zidalako mundua ulertzeko hemendik. Ohartu nintzen, gainera, nik aukera nuela mundu horretan parte hartzeko. Ematen du handia izan behar duzula boterea izateko, baina hori ez da ona gizakiarentzat. Izan behar dugu gu izateko adina botere, inolaz ere ez besteak zapaltzeko adina».

Arkitektura ikasketek Madrilera eraman zuten Arraiza, Iruñetik. Hark ez zuen bide hori gustuko, baina aitak bultzatuta joan zen. Ikasketek eta hiriak, ordea, ez zuten Arraiza gaztea ase, eta jesuiten bidea hartzea erabaki zuen. Hura ere ez zuen amaitu. Ez zituen azken botoak hartu. Zaragozan (Espainia) ezkondu, eta Iruñera itzuli zen, 1979an.

Handik urtebetera, Eusko Ikaskuntza martxan jartzeko lanean murgildu zen. 1980. urtean atiko bat alokatu zuten, eta han jarri zuten erakunde haren egoitza. Jose Maria Jimeno Jurio izendatu zuten Nafarroako buru. Arraiza Eusko Ikaskuntzako idazkari izan zen hainbat urtez, bai eta erakundeko arduraduna ere, Nafarroan. Gerora, utzi egin zuen.

Euskalerria Irratia

Eusko Ikaskuntza martxan jartzeko lanaren garai hartan hasi zen Arraiza euskara ikasten, Arturo Campion euskaltegian. Ordurako, hamaika proiektutan murgilduta zegoen jada. «Mintza praktikekin, aldizkari bat sortzen, bertsoekin...». 1980ko hamarkada horretakoa da, halaber, Euskalerria Irratia sortzeko lehendabiziko urratsa: «1984. urtean egin genion lehen eskaera Nafarroako Gobernuari», gogoratu zuen Arraizak 2007. urtean egindako elkarrizketa batean.

Irrati hori ez zen izan Arraizak lagundu zuen euskal hedabide bakarra. Egunkaria-ren alde ere aritu zen, eta itxi zutenean —2003. urtean—, adibidez, Arraizak bulego bat eskaini zien langileei, epaileak itxitakoaren ondoan. «Pagatu zigun telefonoa, argia eta abar; handik aritu ginen Egunero-rako, bi edo hiru ordenagailu zaharrekin», gogoratu zuen Alberto Barandiaran kazetariak 2013. urtean.

Herri mugimenduekin eta herri kulturarekin lotura estua izan zuen Arraizak beti. Horregatik erabaki zuen, hain zuzen ere, Eusko Ikaskuntza uztea. «Erakunde huts bilakatzeko bidea hartu zuelako». Eta Arraizak elkartea nahi zuen; ez, ordea, erakundea.

Bertsolaritzarekin eta kantugintzarekin lotu zen, herri kulturaren aldeko grina horren eskutik. Nafarroan bertsolaritza galtzeko zorian zela, Bertso Lagunak elkartea jarri zuen martxan. «Kultura tradizionala guztiz zapaldua eta ia galdua dugu, transmisioa moztuta. Baina euskal kulturak eguneroko kultura behar du izan. Eguneroko bizitzan egiten duzuna da benetan ardatz. Eta kultura herrikoia interesatzen zait, herria adierazten duelako, ez hiria». Herria nahi zuen Arraizak.

Horregatik, herriak sortutako hamaika proiekturi eman zion babesa. Babesa baino gehiago, martxan jartzeko bultzada. Izan ere, Arraizak ez zuen bere burua mezenas edo babesletzat. «Ez, ez. Babesle ez, arduradun izan naiz. Hasi, eta gero beste batek jarrai dezala. Arduradun bat badago, taldea edo pertsona bat, haien esku utzi ardura hori. Gainera, oso aspergarria izanen litzateke bizitza gauza batekin lotuta bakarrik».

Eta Arraiza ez zen aspertu. Beti baitzuen bultzada behar zuen proiekturen bat esku artean. Liburu bilakatu zuen Arraizak ezagutzaren aldeko bere grina, hainbat aldiz. 1994. urtean, adibidez, Udako Euskal Unibertsitatearen eskutik, Eusko Kultur Gaiak saila martxan jartzeko prozesuan aritu zen. «Hemengo gaiak jorratzea da gure eginkizuna, hemengo arazoak, hemengo ekonomia, hemengo politika, hemengo natura, hemengo kultura». 2007. urteko Durangoko Azokan, Euskal Herria ardatz liburua idatzi zuen Arraizak, bertze hainbat egilerekin batera. Udako Euskal Unibertsitateak atera zuen lan hura.

Azken urteotan, bere memoriak jaso zituzten liburuak izan dira Arraizaren lanaren ardatz nagusi. 2011. urtean aurkeztu zuen lehendabizikoa: Memorias, cerezas y golondrinas, Pamplona 1936-1946 (Memoria, gereziak eta enarak; Iruñea, 1936-1946). «Nire orduko oroitzapenak gerezi eta enarei buruzkoak dira, gero jakin nuen gerrari buruzkoez», erran zuen BERRIAn, liburu hura aurkeztu zuenean.

Bere memoriei buruzko azken liburua iazko urrian plazaratu zuen, Azpeitian (Gipuzkoa): Fiebre en los comventos. Azpeitia-Azkoitia 1959-1962 (Sukarra komentuetan. Azpeitia-Azkoitia 1959-1962).

«Ezagutzen duguna gara». Hori uste zuen Eugenio Arraizak, eta halaxe nabarmentzen zuen. «Ezagutza, eta ez informazioa, ez baita gauza bera», zehazten zuen euskaltzaleak. «Informazio asko dugu eskura, baina informazio hori barneratu behar dugu. Eta ekintzetan islatu». Arraizak horixe egin zuen. Azkenera arte, gainera.

Gaur eguerdian emanen diote azken agurra senideek eta senitartekoek, Iruñeko hilerrian. Lontxo Aburuza bertsolariak eta Kike Diez de Ultzurrun kazetari eta itzultzaileak parte hartuko dute ekitaldi horretan, bertzeak bertze.]]>
<![CDATA[Osasun auzi bat delako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4556/008/001/2015-08-14/osasun_auzi_bat_delako.htm Fri, 14 Aug 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/4556/008/001/2015-08-14/osasun_auzi_bat_delako.htm
Osasun Departamentuak har dezala autismoa duten haurrak artatzeko ardura; eta, batez ere, martxan jar dezala sindrome hori ahalik eta azkarren atzemateko protokoloa. Hori nahi dute Nafarroako Autismo Elkarteko kideek. «Osasun auzi bat baita». Nafarroan, hamasei urtetik beheitiko 300 haur inguruk dute sindrome hori.

Haur horientzat eta haien familientzat, elkarteak eskaintzen dizkien baliabideak dira eskura dituzten ia bakarrak. Udako eskolari esker, ikastetxean duten errutinak segida du udako hilabeteetan ere. Ekainaren 23an jarri zuten martxan, eta abuztuaren 28a bitarte egonen da zabalik; 09:00etatik 14:00etara. Hemezortzi hilabete eta 15 urte bitarteko 70 haur pasatu dira jada eskolatik.

Galdetegia

Aurreko Osasun kontseilariarekin saiatu ziren Nafarroako Autismo Elkarteko kideak sindrome hori atzemateko protokoloa martxan jartzen. «Baina ez genuen lortu. Baliabiderik ez zegoelako», azaldu zuen Arizek, atzo, tristuraz. Marta Bera kontseilari ohiak azaldu zien protokoloa martxan jartzen bazuten positibo faltsu anitz izanen zirela, eta, ondorioz, zerbitzuak gainezka eginen zuela.

«Eskatu genuen gauza bakarra zen pediatren kontsultetan galdetegi bat egitea gurasoei, haurrek 15, 18 eta 24 hilabeterekin egiten dituzten bisitetan. 23 galdera erantzutea zen kontua. Horrek ez zuen kosturik». Erdizka baino ez zuten lortu, ordea: «Autismoa duten haurren anai-arrebekin baino ez dute martxan jartzen protokoloa».

Dominguezek jaso zuen Arizen eskaera, atzo. Eta eman zion lehendabiziko erantzuna. Onartu egin zuen autismoarena osasun auzi bat dela, eta, ondorioz, konpromisoa hartu zuen urratsak egiteko lanean hasteko.

Duela lau urte sortu zen Nafarroako Autismo Elkartea, eta, geroztik, urtero egin du udako eskola. Hamabost langile ari dira aurten. Zazpi gela izan dituzte zabalik uda honetan. «Gela bakoitzean hezitzaile bat eta tutore bat dira, eta, haur bakoitzeko, elkarteak trebaturiko boluntario bat».

Hezkuntzaren arloan ere zer egin badela gogoratu du Arizek. «Egia da eskoletan autismoa duten haurrek jasotzen dutela laguntza zehatza, baina baliabideak urriak dira, eta bazterketa gertatzen da hainbatetan. Udan, gainera, arreta hori eten egiten da». Lanean jarraitzeko arrazoiak baditu Arizek.]]>
<![CDATA[Kontuz-ek parlamentuari eskatu dio 'CAN auzia' argitzeko lana hartzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/113727/kontuz_ek_parlamentuari_eskatu_dio_can_auzia_argitzeko_lana_hartzeko.htm Wed, 12 Aug 2015 10:32:33 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/albisteak/113727/kontuz_ek_parlamentuari_eskatu_dio_can_auzia_argitzeko_lana_hartzeko.htm <![CDATA[Kontuz-ek parlamentuari eskatu dio 'CAN auzia' argitzeko lana hartzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1736/007/001/2015-08-12/kontuz_ek_parlamentuari_eskatu_dio_can_auzia_argitzeko_lana_hartzeko.htm Wed, 12 Aug 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/1736/007/001/2015-08-12/kontuz_ek_parlamentuari_eskatu_dio_can_auzia_argitzeko_lana_hartzeko.htm
Ez dio helegitea jarriko Auzitegi Nazionalaren azken autoari]]>
CAN auziak Nafarroara itzuli behar du; ez zuen hemendik atera behar». Horixe nabarmendu du Kontuz elkarteko kide Patxi Zamorak, hedabideen aurrean egindako agerraldian. Horregatik, hain zuzen ere, Kontuz-ek erabaki du helegiterik ez jartzea Espainiako Auzitegi Nazionalak plazaratutako azken autoaren aurka, eta Nafarroako Parlamentuari eskatu dio har dezala Nafarroako Kutxa desagertu arteko bidean gertatu zena argitzeko lana. Zer ikertu badela nabarmendu dute elkarteko kideek, eta horren adibide jarri dituzte Nafarroako Kutxak azaldu gabe egindako milioika euroren gastuak.

Espainiako Auzitegi Nazionalak erabaki du CANeko eta Banca Civicako kudeatzaile eta arduradunen aurkako auzia behin-behinean ixtea. «Bi urte pasatu eta gero, bide judiziala hemen amaitzen dela onartu behar dugu; ordua da Nafarroan, eta berme osoarekin, bide instituzionala irekitzeko», erran du Zamorak.

Kontuz-ek Nafarroako Parlamentuaren esku utzi nahi du CAN auzia argitzeko auziaren zama. Horrek ez du erran nahi elkarteak lanean jarraituko ez duela. «Laguntzeko prest gara, eta segituko dugu gure zereginarekin; baina uste dut Kontuz-ek egin duela bere ekarpena». Erakundeek izan behar dute, orain, protagonista, elkarteko kideen hitzetan. Zamorak gogoratu du Nafarroako Gobernua babesten duten taldeek akordio programatikoan hartu zutela CAN auzian gertatutakoa argitzeko konpromisoa.

Ikerketa batzordea

Kontuz-ek argi du Nafarroako Parlamentuak ikerketa batzordea jarri beharko lukeela martxan, CAN auziari buruz. «Trabarik eta baldintzarik gabeko ikerketa batzordea», zehaztu du Zamorak. Ez hori bakarrik. Gobernuak gertatu diren ustelkeria kasuak ikertu beharko lituzkeela uste dute elkarteko kideek, ardurak argitzeko, eta neurriak jarri beharko lituzkeela, gainera, aurrerantzean halakorik berriz ere gerta ez dadin. «Diru publikoaren kudeaketak behar ditu tresnak kudeaketa hori bera kontrolatzeko», nabarmendu du Patxi Zamorak.

Hainbat hari utzi ditu elkarteak mahai gainean, CAN auziaren mataza askatzen hasteko. Auzitegi Nazionalak bere esku dituen hainbat datu ezagutarazi ditu Kontuz-ek, zehazki, CANek azaldu gabe egindako hainbat gasturi buruz. «Legezkoak izan daitezke; bidezkoak ere, gastu horietako hainbat; deigarriak dira, hala ere, eta herritarrek merezi dute gastu horiek zergatik egin diren azaltzea».

2012ra bitarte, eta zortzi urtez egindako gastu horietako zenbait ardoak, luxuzko autoak eta bidaiak erosteko izan ziren, Kontuz-ek salatu duenez. «Corte Ingles-en filial batek 13,6 milioi euro fakturatu zizkion CANi; bidaietan zazpi milioi euro gastatu zituzten; eta luxuzko hoteletan, berriz, bertze hiru», azaldu du Zamorak. Sarria ardotegian ere dirutza gastatu zuen CANek, Kontuz elkarteak ezagutarazi duenez: «Bi milioi euro». Hainbat enpresa eraikitzailek ere jaso zuten CANen dirua: «120 milioi euro, denera».

Zamorak gogoratu du martxan dela, oraindik, ekonomia eta fiskalitate delituak ikertzen dituen zerbitzuak (UDEF) hasitako ikerketa, Miguel Sanzen eta Enrique Goñiren ondareari buruz.]]>
<![CDATA[Zezenketen negozioa, ezbaian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2520/002/001/2015-08-07/zezenketen_negozioa_ezbaian.htm Fri, 07 Aug 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/2520/002/001/2015-08-07/zezenketen_negozioa_ezbaian.htm
Espainiako Kultura Ministerioak berak emandako datuek ere erakusten dute zezenak eta zekorrak erabiltzen eta hiltzen dituzten jaialdiek behera egin dutela, nabarmen, azken urteotan. Hego Euskal Herrian, denera, 146 egin zituzten, 2007. urtean; iaz, berriz, 80 izan ziren. Zaldi gainean egindakoak ere kontuan hartu dituzte datu horietan. Ez dituzte aintzat hartu, ordea, Euskal Herriko hamaika herritan bigantxak erabiltzen dituzten jaialdiak, herri horietako besten harira. Aurten, behintzat, Bilbon ez da bigantxarik izanen, iazko ikusle datu eskasen ondorioz.

Euskal Herrian hamaika zezen plaza bada. Ezagunenetako bat da Iruñekoa, Nafarroako hiriburuan ospatzen direlako sanferminak. Hiriko bestetan, peñak jotzen dituzte jai giroaren protagonista. Udalaren diru laguntza jasotzen dute horregatik, hain zuzen ere. «Besta alaitzeagatik», udal ordezkariek BERRIAri zehaztu diotenez. Zezen plazan izaten dira, egunero, sanferminetan.

«Tauromakiarekin zer ikustekorik duen inolako talderik ez dugu diruz laguntzen», adierazi du Iruñeko Udalak. Horrek ez du erran nahi iruindarren dirua zezenketak ordaintzera bideratzen ez dela. Miserikordia Etxea da Iruñeko zezen plazaren jabe; zaharrentzako egoitza da etxe hori. Hiru milioi euroko aurrekontuarekin antolatu ditu azken sanferminetako zezenketak. Iruñeko Udalak berak sortutako erakundea da Miserikordia Etxea; fundazio bat da egun, baina udalaren organigramaren barruan dago. Alkatea da erakundeko zuzendaritza batzordeko buru.

Miserikordia Etxeak antolatzen ditu zezenketak, bai eta entzierroak ere. «Udalak ez dio sosik ere kobratzen horregatik, eta eman ere, ez dio ematen», azaldu du Iruñeko Udalak. Aurten, zezenketetako sarrerarik ez du erosi udalak, Joseba Asiron alkateak berak bestak hasi aurretik ezagutarazi zuenez.

Eman, hala ere, zerbait ematen die udalak zezenketen antolatzaileei. Iruñeko Udaleko Kultura Sailak bi jaialdi antolatu zituen azken sanferminetan, adibidez: Zaldia eta zezena eta Zezenak familiartean. 7.260 euro ordaindu zituen Kultura Sailak. Dirua baino gehiago eman du udalak, gainera. Babesa. Uztailaren 7ko zezenketak Asiron alkatea bera izan zuen presidente (EH Bildu). Plazako palko nagusian eseri zen, gala jantzia soinean zuela.

Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban Nafarroan baino nabarmenagoa izan da zezenketen kopuruaren beherakada. Zezenak eta zekorrak 74 jaialditan erabili eta hil zituzten, 2007an, Gipuzkoan, Araban eta Bizkaian; eta 32, berriz, 2014. urtean. Zezenketei zehazki dagokienez, hiru herrialde horietan 26 egin zituzten 2007an, eta 14, berriz, iaz. Nafarroan, zezenketa eta zekorketa guztiak kontuan hartuta, 72tik 48ra jaitsi zen kopurua epe berean. Zezenketen kopuruan, hala ere, ez da alderik izan. 2007tik 2014ra, 19-20 egin izan dira urtean.

Plazaren erdia, udalarena

«Udalak ez dio euro bakar bat ere ematen zezen plazari». Bilboko Udalak horixe erantzun du, BERRIAk tauromakiarentzako diru laguntzei buruz galdetu eta gero. Erakunde horrek erantsi du, hala ere, zezen plaza dagoen orubearen zati baten jabe dela udala, eta, ondorioz, plaza kudeatzen duen batzordeko kide badela zinegotzi bat. Udalak, beraz, plazaren jardueran parte hartzen du. «Soldatarik ez du jasotzen horregatik», zehaztu dute.

«Ez da egia. Udalak ematen dio dirua zezen plazari». Horixe nabarmendu du Bilboko Udaleko EH Bilduko zinegotzi ohi Helena Gartziak. Aurreko legegintzaldian izan zen karguan. Zezenketen inguruko datuak agerian uzten saiatu zen. «Ez dute informazio osoa ematen; datuak ez dira batere argiak», salatu du Gartziak.

Datu bat nabarmendu du, ordea: Bilboko Udalak zezenketetarako sarrerak erosten dituela, eta dirutza gastatzen duela horretan, gainera. 2013ko kopuruak jarri ditu mahai gainean: «50.000 euro zinegotziei sarrerak erosteko; eta bertze 20.000, erretiratuen elkarteen artean sarrerak banatzeko», salatu du zinegotzi ohiak. Datu horiek ez direla salbuespena gaineratu du Gartziak. Udalak ez dio haien berri eman BERRIAri.

Plazaren jabegoari buruz, Gartziak zehaztu du udalak eraikinaren %50 duela bere esku. «Bertze erdia Miserikordia Etxearena da, baina erakunde horren zati bat ere Bilboko Udalarena da». Udalaren esku da, beraz, plazaren erdia baino gehiago, baina zehazki zenbat diru bideratzen dion argitzea zaila dela salatu du zinegotzi ohiak: «Ez dago diru sail zehatz bat; ustez, udalak uko egiten die plazak eragiten dizkion onurei, plazaren mantentze lanak ordaintzeko».

Casa Chopera enpresak kudeatzen du Bilboko zezen plaza, bai eta Donostiakoa ere; Espainiako bertze hainbat plazaren kudeaketa ere etxe horren esku dago: Almeria, Logroño, Palentzia eta Salamancakoak, zehazki. Donostian zezenketak antolatuko ditu enpresa horrek, berriz ere, azken bi urteotan bertan behera gelditu eta gero.

Gasteizen, Coso de Badajoz enpresak antolatuko ditu zezenketak, aurten, bai eta hurrengo urtean ere. Iruñean eta Bilbon bezala, zezenketentzat euro bakar bat ere ez dutela bideratzen erran diote BERRIAri Gasteizko Udaleko ordezkariek. Baina kontua da plaza hori ere udalarena berarena dela. 2015 eta 2016rako akordioa sinatu du udalak Coso de Badajoz enpresarekin, zezenketak antolatzeko. «3.000 euroko saria ordaindu behar du etxe horrek, denboraldi bakoitzeko; 60.000 euroko bermea jarri behar du, gainera», azaldu du Cristina Ortiz de Latierrok, Gasteizko Udaleko komunikazio arduradunak. «Udalaren konpromiso bakarra da Iradier Arena zezen plaza gisa erabiltzen uztea eta, gero, lehen bezala, espazio funtzional bat izatea», gaineratu du. Nabarmendu du, halaber, Gasteizko Udalak ez duela zezenketetarako sarrerarik erosten.

Coso de Badajoz enpresa Fusion Internacional por la Tauromaquia taldeko kide da. Espainiako eta Mexikoko hainbat enpresak egin dute bat talde horretan, «zezenen besta babesteko». Jose Cutiño da Coso de Badajoz enpresako arduradunetako bat. Hark sinatu du akordioa Gasteizko Udalarekin, zezenketak antolatzeko.

Jose Cutiñorekin batera, Alberto Bailleres eta Simon Casas dira Fusion Internacional por la Tauromaquia enpresa taldeko ordezkari. Azken horrek onartu zuen, joan den urtarrilean, tauromakia «kiebra egoeran» dagoela, eta krisiak bultzatu dituela zezenketen esparruko enpresak bat egitera, hain zuzen ere.

Herritarren protestak

Aurtengo sanferminetan inoiz baino protesta gehiago izan dira Iruñeko zezenketen aurka, eta, oro har, animalien erabileraren kontra. Equo alderdiak eta Anima Naturalis taldeak bestak hasi baino lehen egin zituzten elkarretaratzeak; PACMA alderdi animalista eta Iruñeko Ekintza Antiespezistako kideak, berriz, sanferminetan atera ziren karrikara protesta egitera.

Joan den ostiralean, Azpeitian egin zuten elkarretaratzea, herriko zezenketen aurka. Oinatz Animalista taldeak antolatu zuen protesta, Azpeitian hiltzen da izenburupean. Aste honetan ere izan da zezenketen aurkako elkarretaratzerik. Anima Naturalisek Gasteizen egin zuen protesta, asteazkenean, Andre Maria Zuriaren plazan. Hiri berean, Bezala talde antiespezistak ere egin zuen elkarretaratzea, atzo, Urrezko Zeledonen plazan.

«Estatuan 60.000 animalia erabiltzen dituzte, urtean, herrietako bestetan. Animalion aurkako indarkeria eta haien hilketa tradizioaren izenean onartzen dute herriotan. Indarkeria espezistaren aurpegietako bat da hori», salatu dute Bezala taldeko kideek. Indarkeria espezista mota horren berri emateko, hain zuzen ere, Santa fiesta (Besta santua) izenburuko dokumentala filmatzen ari da Miguel Angel Rolland. Animaliak erabiltzen dituzten Euskal Herriko hainbat bestatan gertatzen dena ere ezagutzera emanen du lan horrek.]]>
<![CDATA[Antiespezismotik, animaliak erabiliko ez dituen besta eredu baten alde]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2592/003/001/2015-08-07/antiespezismotik_animaliak_erabiliko_ez_dituen_besta_eredu_baten_alde.htm Fri, 07 Aug 2015 00:00:00 +0200 Edurne Elizondo https://www.berria.eus/paperekoa/2592/003/001/2015-08-07/antiespezismotik_animaliak_erabiliko_ez_dituen_besta_eredu_baten_alde.htm
Donostian berriz ere zezenketak egitea salatu du taldeak]]>
Festak ospatu, animaliak askatuizenburuko kanpaina antolatu zuten, eta Donostia inguruko hamaika herritan eta auzotan izan ziren animalien erabileraren aurka protesta egiten. Aurten ere bai. Horregatik, «tamalgarritzat» jo du Askekintzako kide Xabier Arratibelek Donostiako Udalak berriz ere zezenketak antolatzeko urratsa egin izana. «Atzerapauso handia da».

EH Bilduren udal gobernuak 2013ko otsailean erabaki zuen Ilunbe plaza zezenketetarako ez alokatzea, eta, ondorioz, bertan behera geratu ziren. Joan den maiatzeko hauteskundeen harira, auzi horri buruz galdeketa egiteko aukera jarri zuen mahai gainean EAJko hautagai Eneko Goiak. Hura da Gipuzkoako hiriburuko alkate, ekainaren 13tik; galdeketa antolatu gabe, zezenketak berriz antolatzea erabaki du. Akordioa egin du Casa Chopera enpresarekin, eta ia %40 merkeago alokatu dio Illunbeko plaza, Aste Nagusian zezenketak egiteko. Eguzki talde ekologistak salatu du 14.000 eurori egin diola uko udalak; eta plazak, denera, 29 milioi euroko zuloa eragin duela, jada, hiriko kontuetan.

Herritar askok ez dute ontzat jo Goiaren erabakia. 12.400 pertsonak baino gehiagok sinatu dute Donostian zezenketak ez egiteko eskaera. Donostia Antitaurinoa Orain plataformak jarri du martxan kanpaina hori. Uztailaren 30ean, zezenketen aurkako mozioa eztabaidatu zuten Donostiako udaletxean, eta plataformak protesta egin zuen. Mozioak ez zuen aurrera egin. Igandean, manifestazioa eginen dute: 18:00etan, Bulebarreko kioskoan.

Poliki, baina martxan

Askekintza da plataformako kideetako bat. Zezenketen aurkako mezu garbia zabaldu dute. Animaliak erabiltzen dituzten besta jarduera guztien kontrakoa. «Ikuspuntu orokor batetik; antiespezismoaren ikuspuntutik. Animalien erabilera ororen kontra gaudelako».

Igeldoko bestetan egin zuten Askekintzako kideek iazko lehendabiziko elkarretaratzea. Han jarri zuten martxan Festak ospatu, animaliak askatukanpaina. «Animalien erabileraren gaia mahai gainean jarri nahi genuen». Hamaika herritan eta auzotan izan ziren.

Bertze urrats bat egitea erabaki zuen Askekintzak, iazko kanpaina amaitu eta gero. Udalekin bilerak egin, eta hainbat jai batzordetan parte hartu dute taldeko kideek. Errenterian lortutakoa jarri du adibide Arratibelek. Bestak antolatzeko batzordean parte hartzera deitu zituen udalak Askekintzako kideak, iaz han protesta egin eta gero. Onartu zuten. Egindako lanaren ondorioz, aurten idi demarik ez da egin; menu beganoa izan da txosnetan, gainera; eta bigantxen erabilera ordezkatzeko, pilota erraldoiekin egin dituzte entzierroak, karriketan.

«Hor jarri behar dugu indarra. Herrietako jai batzordeetan lan egitea da kontua». B esten errealitatea barrutik aldatu nahi dute Askekintzakoek, eta herritarrak bilakatu aldaketaren protagonista. Argi dute lan anitz badela egiteko. Baina martxan dira.]]>