<![CDATA[Eihartze Aramendia Iparragirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 18 Sep 2018 23:26:49 +0200 hourly 1 <![CDATA[Eihartze Aramendia Iparragirre | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Sorkuntzarako eremuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1875/030/001/2018-09-19/sorkuntzarako_eremuak.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1875/030/001/2018-09-19/sorkuntzarako_eremuak.htm
Itsasbazterreko Kontserbatorioak 1979an erosi zuen Nekatoenea baserria, eta garai hartan oraindik ere jendea bizi zen bertan, erretretan zeuden hiru anaia. Azkenak etxea utzi zuenean hasi ziren artisten etxea izango zen ideia gauzatzen. Hendaian bazen elkarte sortu berri bat, zientzialariak, artistak eta pedagogoak batzen zituena: Abbadiako Adixkideak. Ganix Grabieres elkartearen sortzaileetako bat izan zen, eta horrela gogoratzen du Nekatoenearen urteurrenaren haritik egindako liburuan: «Elkarte sortu berri bezain dinamikoa gogoetan ere aritu zen bere kabuz, eta hasia zen natura eta kultura horrenbeste batzen eta elkar elikatzen dituen leku honetan kultura zentro baten sorrera serioski proiektatzen».

Kontserbatorioaren argitalpen baterako eskaera egin zion Marval argitaletxeari, eta ekoizpen bat egin zuen Michel Semeniakok, Nekatoenean aterpetuta egon zen lehen artistak. Esperientzia hori baikorra izan zen, eta bultzada eman zion egoitza artistikoa bihurtzeko.

«Euskal Herrian lehendabizikoetarikoa izan zen, ez bazen lehena. Frantzian 1980ko hamarkadan hasi ziren egonaldien kontzeptuarekin; Hego Euskal Herrian ez zegoen horrelakorik», kontatu du Aintzane Lasartek; Nekatoeneako euskal literatura egonaldiak kudeatzen ditu, bai eta mugaz gaindiko egitasmoak ere.

Hasiera gogoangarria

Etxalde zaharra zen Nekatoenea, eta zaharberritzeari ekin zioten 1996 inguruan. Bi urte geroago, sormen egonaldiak antolatzen hasi ziren. Urte bakoitzean bi egonaldi eskaintzen hasi ziren, baina gerora lau hilabeteko egonaldi bakarra egitea erabaki zuten. Egonaldi horretako lehenean Asier Perez Gonzalez izan zen; ongi gogoan du Lasartek: «Elkarteko bazkide nintzen ni orduan, eta artista horrek egin zuen aurkezpenean egon nintzen. Izugarria izan zen. Merkataritza guneei buruzko fanzine baten modukoa egin zuen. Garai horretan, Txingudi sortu berria zen, eta hemengo hautetsiak zur eta lur geratu ziren». Ordutik, artista plastiko anitz pasatu dira bertatik, baina ez soilik diziplina horretako artistak; dantzariak, idazleak, musikariak, koreografoak eta beste ere izan dira sormen lanetan.

Bi apartamentu daude Nekatoenean, diziplina bereko edo desberdinetako bi artista aterpetzeko. Edo artista bat eta zientzialari bat. Bi etxebizitzak banatzen dituen ate bat dago tartean, gako batekin. Hala azaldu du Grabieresek: «Ostatu hartutako bi protagonisten proiektua komuna bada, haize korronteak saihesteko soilik ixten da atea. Proiektuak eta jardunak zeharo ezberdinak badira, aldiz, gakotu egiten da sarraila. Norberaren gogoaren arabera irekitzen ala ixten da».

Euskarazko gazte literaturaren egonaldiak gerora etorri ziren, 2011n, hain zuzen —tartean EIZIE Ingurumenaren aldeko Ekimen Zentro Iraunkorraren nazio ziurtagiria lortu zuen Nekatoeneak—. Fernando Morillo idazlea izan zen lehenengoa, eta, gerora, sei idazle izan dira, hala nola Yolanda Arrieta, Patxi Zubizarreta eta Amaia Hennebutte.

Aurten euskal idazleen egonaldiaren zortzigarren aldia izango da, azaroaren 5etik aurrera; Iñaki Martiarena Mattin sortzaileak hartuko du aterpe lau astez. Kamishibai ipuin bat idatzi eta marraztea du helburu, eta horretarako Nekatoenea inguruko elementuak erabiliko ditu —itsasoa, kaioak, sagastia...—. Nekatoenearen egonaldiak, baina, ez dira horretara mugatzen. Beste hainbat egiturarekin partaidetzan antolatzen dituzte egonaldiak 2010az geroztik, besteak beste.

Urte horiek guztiek eman duten eskarmentua lagun, aurrera begira jarrita daude. Lasarteren erronka ez da makala: «Ipar Euskal Herriaren eta Hego Euskal Herriaren arteko harremanak lortu nahiko nituzke. Sustatu baino gehiago, lortu, zailtasunak baitaude. Kontziente naiz hemen txikiak garela, erakunde batzuentzat ez gaude nahiko urruti Frantzia izateko, baina Hegoaldekoak ere ez gara; beraz, ez gara ez batean ez bestean sartzen. Bi aldeen artean zubi berriak nola sortu ikusi behar da, baina baikor nago; badaude gauzak egiteko».]]>
<![CDATA[Euskarara lerratzeko eguna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2018-09-15/euskarara_lerratzeko_eguna.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1872/040/001/2018-09-15/euskarara_lerratzeko_eguna.htm
Lerra kirolak ere euskal kirolak direla aldarrikatzea eta aisialdietan euskararen erabilpena bultzatzea dira ekitaldiaren helburu nagusiak, Ramuntxo Etxeberri Glissegunaren antolatzaileak azaldu duenez: «Ikastolen eta euskararen irudia gaztetu nahi dugu. Hor, baina, bada hertsapen bat, kirol horietan ez dela hainbeste euskaldun, baina ahal delarik euskaraz egiten ditugu». Hortik abiatu zen, hain justu, Glisseguna antolatzearen ideia edo beharra: «Inkesta soziolingustiko bat egin zen, eta emaitzetan ikusi zen euskararen irudia XIX. mendeari lotua zela eta gazteek ez zutela euskara modernitatearekin lotzen. Hori aldatu nahian, garai hartako Seaskako arduradunek lerra kirolen egun bat antolatzea pentsatu zuten, eta surfarekin hasi ziren».

Berritasunak

Aurtengo aldian izango dira beste urteetan egon ez diren ekitaldiak; hala nola fitness saioa euskaraz izango da aurten, eta, Zen Stretching edo luzatze ariketak nola egiten diren erakusteaz gain, entsegatzeko aukera ere izango da, eta 3 eta 6 urte bitarteko haurrek gimnastika gune bat edukiko dute. Musikak ere bere tokia izango du. Lau kontzertuz gozatzeko parada egongo da; esaterako, Maialen Alfaro sofrologoaren kontzertu berezi eta intimoa: «Hondartzako txoko batean sofro kontzertua emango du Alfarok».

Beste urteetan eskainitako lerra kirolek ere ez dute hutsik egingo: skatean aritzeko txokoa egongo da, kung fuan, hip hop erakustaldian izango dira, yoga... Sihatsu masajeak emango dituen pertsona bat ere egongo da, zortzi orduz arituko da masajeak ematen. «Masajeak emanen dituenak, adibidez, ez daki euskaraz, baina bere modua da ikastolak laguntzeko», azaldu du Etxeberrik. Nahiz eta dohainik izan, Sihatsu masajea hartu nahi duenak izena eman beharko du bihar lekuan berean. Urte hauetan formula desberdinak probatu dituztela aipatu du Etxeberrik: «Lehen, ikastoletan lerra kiroletan aritzen ziren pertsonek hitzaldiak ematen zituzten, haurrek ikus zezaten halako kiroletan ere badirela aditu euskaldunak. Orain asteburu batean fokalizatzen dugu».

Surf lehiaketa

Glissegunaren egun handia bihar bada ere, badira zenbait urte bezperan surf lehiaketa antolatzen dutena, Lapurdi Surf elkartean eskutik. Hala, Miarritzeko Kluba eta Urrezko hondartzetan izango da aurten ere lehiaketa gaur eta lau sailetan banatua da: gizonak surfean eta bodyboardean, emazteak eta 16 urtetik beherakoak. «Lehiatzera etortzen denik ere baden arren, gehienak momentu goxo baten pasatzera etortzen dira eta hori da garrantzitsuena», adierazi du Ander Ithurbide Lapurdi Surf elkarteko lehendakariak. 08:00etatik aurrera eman beharko da izena, eta txapelketa 09:00etan hasiko da. Lehiaketa bukatu eta sariak eman eta gero, 17:00etan zintzur bustitzea eta animazioak antolatu dituzte: «Sokatira izanen da, espartin jaurtiketa, euskaraz ez dakitenentzat joko bat ere eginen dugu...». Garrantzitsua iruditzen zaio Glisseguna Ithurbideri, euskara «kostaldera eramaten» laguntzen duelako.

Etxeberri kontent da Glissegunak uzten duen arrastoarekin eta adibide bat eman du: «Ikastolako haur gehiago badira surfean, lehen aldiz Glissegunean entseatu ziren, eta gerora surf elkarteetan eman dute izena, eta horrek pozten nau. Duela zenbait urte ez ziren ausartuko, pentsatuko baitzuten kostaldeko edo arrotz den mundu bateko kirol bat zela». Glissegunean elkartzen diren bi publikoen artean —propio ikastolen aldeko egun bat dela joan direnak eta hortik pasatzen direnak— «lotura» egin behar dela uste du Etxeberrik.]]>
<![CDATA[«Gauza politak egiten ahal dira erabilitako jantziekin »]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2018-09-12/gauza_politak_egiten_ahal_dira_erabilitako_jantziekin_.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1888/032/001/2018-09-12/gauza_politak_egiten_ahal_dira_erabilitako_jantziekin_.htm Bittori jantziak eman dion sariarekin.

Nolakoa da Bittori?

Biziki polita. Goiko partearen egiteko jeansak erabili ditut, eta gonaren egiteko, palto bat. Arropa bakarra da, baina bi jantzi direla iduri du.

Zein baldintza bete behar zenituen lehiaketan parte hartzeko?

Neurri bat errespetatu behar nuen, haiek casting bat egiten baitute gero modelo batzuekin lan egiteko. Batetik hori, eta, bestetik, jantziaren %80 erabilitako jantzietatik ateratakoa izan behar zuen. Fularrak ezin ziren erabili, adibidez, ezta xingolak ere, sobera erraza baita horien erabiltzea. Horiek ziren baldintza garrantzitsuenak.

Zaila egin zaizu?

Anitz denbora eman dut egiteko, hilabete bat eta erdi gutxi, gorabehera. Ideiak banituen, baina, josten hasten nintzelarik, ez zen batere ontsa ematen, eta berriz hasten nuen. Epe bat banuen, gainera; igorri behar nuen, eta, azken momentuan, jantzien artean topatu nuen nahi nuena, eta hori atera zen.

Anitz dira mota horretako lehiaketak?

Ez, gutxi dira. Denetan xerkatu nuen, baina ez nuen gauza handirik atzeman. Sortzaile frantses batzuek parte hartu zutelako jakin nuen lehiaketaren berri.

Zeelanda Berrian gelditu da, ordea, Bittori.

Saririk lortu ez banu, hamahiru hilabetez egonen zen han, baina, saritua izan naizenez, han egonen da betiko, euren bilduman sartzeko eta jendeari erakusteko. Beraz, beste bat egin dut. Ez da arras berdina, ez baititut jantzi berdinak atzeman, eta hori ere polita da, jantzi guziak desberdinak baitira, esklusiboak. Baionako Lafayette galerian dago jarrita urriaren 10era arte, fularrekin egin dudan beste jantzi batekin batera. Hortik aitzina, saltzen ahalko ditut.

Nondik nora hasi zinen honetan lanean? Eta zergatik erabilitako jantziekin?

Lizeoan hasi nintzen pixka bat, eta, lehen lanean hasi nintzelarik, prototipoak egiten nituen jantziekin. Produkzioa Indian egiten genuen, baina gure jantzia nolakoa izanen zen erakusteko prototipoak egiten nituen. Horrela hasi nintzen, eta jantzi anitz bazela konturatzen hasi nintzen, eta mozten genituen piezetatik beste bat sortzen ahal zela ikusten nuen. Jadanik, jantzi anitz botatzen ditugu, eta interesgarria atzematen dut jantzi horiek berriz baliatzea zerbaiten sortzeko.

Zein jantzi erabiltzen dituzu?

Jeansak anitz erabiltzen ditut; kasik denek baditugu, eta errazak dira atzemateko. Jeans desberdinen oihalak elkartuta ere ontsa joaten dira, eta horregatik maite ditut. Negu honetan, bestalde, amatxiek erabiltzen zituzten artilezko gonak atzeman ditut, eta, horrekin, atorrak edo paltoak eginen ditut.

Nondik eskuratzen dituzu?

Zenbaitetan, jendeak ekartzen dizkit, edo Emausetik eskuratzen ditut; bestela, Kanboko Orratzetik Harira joaten naiz.

Elikadurarekin kontsumitzaile mota bat dagoen bezala,existitzen da moda jasangarriaren kontsumitzailea ?

Ez dira anitz oraino. Errazagoa da joatea merkataritza guneetara, eta han erostea. Zaila da oraino horrelako moda saltzea. Gauza politak egiten ahal dira erabilitako jantziekin, eta hori erakutsi nahi diot jendeari irabazitako sariarekin.

Ehungintza industriak ez daki zer egin erabilitako jantziekin.

Arazoa hor da: sobera jantzi egiten ditu. Dendetan jantzi anitz dira, eta, gainera, biziki fite aldatzen dituzte, eta ez dut uste denak saltzen dituztenik. Jantzien %15 birziklatzen dira soilik. Gainera ez dira kalitatezkoak, ez dute urteetan irauten, eta fite botatzen ditugu. Jeansek oraindik kalitate bat badute, eta ontsa dira gero ere erabiltzeko, baina kamisetak, adibidez, ez ditut erabiltzen, ez baitira kalitatezkoak.]]>
<![CDATA[«Gure ideien plazaratzeko ziren kantaldiak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/038/001/2018-09-09/gure_ideien_plazaratzeko_ziren_kantaldiak.htm Sun, 09 Sep 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1947/038/001/2018-09-09/gure_ideien_plazaratzeko_ziren_kantaldiak.htm
Lantziria, zure sortetxearen izena, gero goitizentzat hartu zenuen idazle gisa. Nolako haurtzaroa gogoratzen duzu?

Urepelen haur guztiek bezala iragan dut nire haurtzaroa, baserri munduan, laborantzan. 6-7 urtetan abiatu nintzen ez ikastolara, orduan frantses eskola bakarrik baitzen, eta bistan dena: gure euskara atean uztea galdegiten ziguten, denei bezala, baina gu bihurriak ginen pixka bat, eta euskaraz aritzen ginen, frantsesa nekez ikasten genuen bitartean.

Isiltasuna nekez ezagutu duzue etxean.

Orotara, baginen hamazazpi haurride bizi, baina gure amak hogei haur sortu ditu hemeretzi haurdunalditan.

Meritu galanta.

Bai, segur! Beti erraten dut orduko emazteak atletak zirela! Hainbeste haur ukaiteko, kanpoko lanetan barnekoetan bezain usatuak ziren, zinez azkarrak behar zuten izan.

Apezgai gisa ikasketak segitu zenituen; gero, ordea, baztertu egin zenuen bide hori.

Denbora hartan, apezak eta serorak segidaren segurtatzen ibiliko ziren, eta ikusiko zituzten mutiko edo neskak itxuraz haien iduriko apezgai edo seroragai egin zezaketenak. Pentsatzen dut orduan familiarekin harremanetan jarriko zirela, eta, beraz, eskolara bideratzen zuten, eta ni Hazparneko kolegiora igorri ninduten apezgai gisa; 10 urte nituen orduan.

Ume kozkor bat oraindik.

Garai hartan, 10 urtetan handiak ginen jada! 10 urterekin, hiru hilabeterentzat joaten ginen etxetik, eta moztura handia zen; etxeko goxotasuna galtzen genuen.

Zerekin egin zenuen topo?

Urtez urte gure bidea egin genuen; kolegioan lagunak atzeman genituen, gu bezala euskaldunak, zorionez. Hazparnen bost urte iragan nituen, gero beste bospasei Uztaritzeko seminario ttipian. 17-18 urtetan, hasiak ginen anitz gauzei ohartzen, eta bereziki erranen dut bagenuela gure taldean aitzindari bat: Manex Pagola. Hark bazituen beti ideia berriak; kantu berriak egiten hasia zen jadanik 1953an, Uztaritzeko kolegioan, eta horrelaxe, gauzak berritu nahi genituen gure artean.

Zuen aldarrikapenak plazaratzeko aldizkari bat ere ba omen zenuten.

Uztaritzen bazen apaizgaien artean argitaratzen zen aldizkari bat; Milizia deitzen zen. Armadako izen bat da, baina... Beraz, hartan argitaratzen zuen nahi zuenak, eta guk, gure ideia arraroekin, bistan da, ez genuen sarbide handirik aldizkari horretan. Hor ere Manex Pagolaren ideia izan zen gure gisako aldizkaria eginen genuela euskaraz: Txantzikitin izena eman genion, eta hor gure ideiak argitaratzen hasi ginen.

Gure aldetik, Eliza berri baten aukera ikusten genuen; urrats ttipi batzuk ziren, zinez, eta galdegiten genuen euskarazko formakuntza bat, Euskal Herriko apaiz izan nahi genuela eta. Meza euskaraz, ateraldiak parrokietarat... Gure gisako moldaketa bat egin genezan jendearen artean ere, baina ideia sobera barrabasak ziren; ez zituzten onartzen.

Inoiz ez zenuen zalantzan jarri apaiz izan nahi ote zenuen?

Zerbait egiten da, baina bide batean engaiatua zara edo engaiatu zaituzte, eta gustura aurkitzen duzu zeure burua, lagun talde batean... Eta nik ez nion galdeketa berezirik egin nire buruari; bide hori nahiko egoki atzematen nuen. Bagenuen helburu ideologiko edo espiritual bat; helburu ederra zen Euskal Herriaren zerbitzuko aritzea. Ongi bizi genuen, baina gure gisakoa nahi genuen, hala ere, eta haiek, zuzendaritzakoek, erraten ziguten ezetz, edonora deituak izaten ahal ginela, eta beraz frantsesezko formakuntza hartu behar genuela. Hor ziren gure gatazkak.

Noiz erabaki zenuen uztea?

Giro nahasi horretan, Manex Pagola kanporatu zuten, eta, hori ikustean, nik deskargua eman nion idatziz zuzendariari, eta gure euskal mundura joan ginen.

Ordutik makina bat lanetan aritu izan zara.

Hastapenean, atez ate ibili ginen, eta galdegiten ziguten zer diploma genuen. Teologia ikasi genuela erantzuten genuen, eta hori zer zen galdegiten ziguten harriturik! Laborantzan ibili nintzen zakuak kargatzen Bokalen, eta gero beste hainbat enpresatan. Seminariotik atera eta Baionan finkatu aitzin, Iruñera joan nintzen; Donapaleuko lagun batek proposatu zidan —Iruñeko ikastolako frantses irakaslea zen— Iruñeko komertzio eskolan zerbait ikasten ahalko nuela, eta, zerendako ez, Nafarroa ezagutzeko gogoa nuen, gainera. Orduan, industrializazioa garatzen ari zen Nafarroan, eta herri anitzetan lantegi berriak sortzen ari ziren.

Kazetaritzan ere ibilia zara.

Enpresetan ibiltzen ginen, eta garai hartan Herria, Zeruko Argia edota Anaitasuna aldizkarietan izkiriatzen aritzen nintzen, eta erreportajeak egiten nituen. Gustukoa nuen lan hori; euskarazkoak Herria-ri pausatzen nizkion, eta frantsesezkoak, berriz, Marijane Minaberriri ematen nizkion. Basque Eclaire-n idazkari zen, eta horrela ezagutu nuen. Gustukoa atzeman zuten nire lana. Horrela egin nituen zazpi-zortzi bat erreportaje, eta, Baionara itzultzerakoan, Zelai garraiolariaren etxean hasi nintzen lanean. Han ari nintzela, Minaberri jin zitzaidan egun batez, proposamen bat egitera: Janbattitt Dirassar kazetaria Sud Ouest-era joatekoa zen; beraz, toki bat libre gelditzen zen, eta toki hura hartzea zen proposamena. Nik izkiriatzea gustukoa nuen, eta, beraz, zerendako ez? Eta horrela sartu nintzen Basque Eclaire-n, eta bospasei urte egin nituen. Gero, Sud Ouest-ek erosi zuen, eta itxi egin zen. Pauera joateko proposamena egin zidaten, baina nik nahiago nuen aitzur lanean ari izan Pauera joan baino!

Nola hurbildu zinen kantuaren mundura?

Piarres Laffitek Uztaritzeko seminario ttipian kantua erakusten zion nahi zuenari, eta hark, batez ere, kantu zaharrei gustua hartzean izan du nigan eragina. Sekula oroitzen naiz berak sustaturik parte hartu genuela kantari lehiaketa batean; jendea kantura bildu nahi zuten, eta lehiaketa gisako bat antolatu zuten —pentsatzen dut Euskaltzaleen Biltzarrak antolatu zuela—. Uztaritzeko besten kari izan zen, fraideen plaza handi horretan. Parte hartzeko 40 kantu zahar ikasi behar ziren gogoz! Gu aspalditik ari ginen kantu zaharren ikasten, eta Manex eta biak joan ginen. Nonbait heldu ginen 40ak ikastera, eta parte hartu genuen. Galdegiten ziguten horrelako kantuaren lehen kopla, bosgarrena, hamargarrena... Egia da kantu zaharren gustua horrela hartu nuela nik, eta horrek naturalki ekarri zuela bertsoetako gustua, pentsatzen dut, zeren eta geroztik bai bainuen gogoa mementoko pentsamoldea idatzirik uzteko. Denborarekin, berriz irakurtzen dituzu, eta harritu ere egiten zara [barreak].

Kantaldiak antolatzen ere hasi zineten.

1968tik aitzina hasi ginen horretan. Tartean zeuden Beñat Sarasola kantaria, Manex Pagola, Joanes Borda... Hegoaldeko kantari zenbait ezagutzen genituen, Ez Dok Amairuren inguruko Lertxundi, Lete, Lourdes... Beraz, beti horietako bat jiten zen Euskal Herriaren batasuna erakusteko eta han eta hemen euskaldunak garela erakusteko. Gure ideien plazaratzeko bide bat ziren kantaldiak; gustuko genuen, eta ohartu ginen jendeak ontsa hartzen zuela. Giro ona sortzen zuen, eta sekulako ametsak egiten genituen, independentzia eta hori dena, eta aitzinatzeko horrelako ideiak behar zirela...

Zerk bultzatuta sortu zenuten Elkar argitaletxea?

1972an, Goiztiri argitaletxea, Jakes Abeberrik Enbataren inguruan sortu zuena, gelditu egin zen. Manex Pagolak erraten zuen absolutuki ordezkatu behar zela, Baiona ez zela argitalpenik gabe utzi behar. Gure artean mintzatuz deliberatu genuen argitaletxe bat sortzea, eta dirua biltzen hasi ginen. Bakoitzak orduko 1.000 libera eman genituen. Proiektu hartan hogei idazle eta kantari bildu genituen; Elkar izena eman genion. Elkarrekin, baina bazen ere Euskal Liburu eta Kantuen Argitaletxea. Urte berean sortu genuen Zabal aldizkaria, idazle multzo baten inguruan.

1975ean, beraz, galdu nuelarik Basque Eclaire-ko lana, Zabalen lanean ari ziren Joseba Jaka eta Jokin Apalategi. Jaka jin zen niregana jakinik langabe nintzela —ez nintzen batere gaizki langabezian, pixka bat pausatzen ari nintzen—, hirugarren batentzat tokia bazutela zabalkundea egiteko. Harritu nintzen hirugarren pertsona batentzat lan saria aterako zutela pentsatzean, baina beraiek baietz, lortuko genuela eta horrela hasi ginen. Parioa egin genuen; lagunak ginen, eta engaiatu ginen. Zaku handietan sartzen genituen gure liburu eta diskoak, saltegietan erakutsi... Anitzetan, bistan da, gure itzuliak egiten genituenean bizpahiru kasete baizik ez genituen saltzen, baina orduan ez zen beste biderik eta horrela ibili ginen ttuku-ttuku.

Patxika Erramuzperekin batera Kantuz kantu albuma sortu zenuen 1980ko hamarkada hasieran, haurrei zuzendua. Orduko haur euskaldunek gaur egun seme-alabei kantatzen eta kontatzen segitzen dizkiete istorio horiek.

Bai, harrigarria da; ez genuen uste albumak horrelako oihartzunik ukanen zuenik. Istorio eta kantu horiek denak xoko batean neuzkan, eta, gure haurrak ikastolara abiatu zirelarik, irakasle batek galdegin zidan ateratzeko, eta Elkarrek argitaratu zituen. Orain dela bi urte, gainera, berriz argitaratu dira, gaur egungo garaietara egokitutako formatuarekin.

Aire berri bat ekarri zuen album horrek? Batik bat gaiei dagokienez, beharbada?

Bai, garai hartan kantu eta istorio guziek errege-erreginak eta horrelakoak kontatzen zituzten. Hori hautsi nahi genuen.

Seaskan ere engaiatu, eta lehendakari ere izan zinen.

Ahantzia nuen hori [barreak].

Zer momentutan zegoen orduan Seaska?

1985-1986an hartu nuen kargua, eta momentu txarrak ziren; manifestaldiak, negoziazioak... 1986an, Seaskako Bulegoa berritu zen. Aurrekoek denek utzi zuten aseak leporaino, bistan da, akituak, eta segida segurtatu behar zen. Ni, orduan, Seaskako pedagogia taldean ari nintzen, eta nehork ez zuen bere burua lehendakari presentatu nahi. Azkenean, eskua altxatu nuen; denak ados ziren, bistan dena! Urtebetez arituko nintzela izan zen jarri nuen baldintza, eta hala izan zen.

Kartzela ere ezagutu zenuen urte batzuk geroago.

Bai egia da, hori ere gertatu zitzaidan. Denbora hura errefuxiatuen denbora zen; baziren jadanik zenbait urte gure etxea ezagutua zela errefuxiatuengandik, gure etxean bazuten sustengua eta ostatua. Gau batez, atea jo zuten; ireki, eta adiskide handi bat zen: «Badiat hemen lagun bat; lekuz aldatu behar dik, eta ez du nehon lekurik atzematen. Hartzen ahal duzue?». Adiskide bati nola errefusa laguntza? Etxean hartzen genuen azkena izan zen.]]>
<![CDATA[Parez pareko aldarrikapena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/040/001/2018-09-09/parez_pareko_aldarrikapena.htm Sun, 09 Sep 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1956/040/001/2018-09-09/parez_pareko_aldarrikapena.htm
Autoz eta bi autobusetan iritsi ziren Pauera, eta autobusean jadanik bazen gogoa bertan zer topatuko. «Calandretakoak ikusi nahi ditut, ea zertan diren», adierazi zuen guraso batek. Izan ere, Seaskako kideak ez ziren izan kexua azaltzera joan ziren bakarrak: hor ziren Paueko eskola publikoetakoak eta okzitanierazko eskolak diren Calandretako kideak ere. Eskatutako hamahiru postuetatik bi soilik eskuratu dituzte; Seaskakoek, eskatutako 25etatik bost eta erdi.

Azokaren sarreran bildu ziren hastapenean, Blanquer noiz iritsiko zain, eta barrura sartzen ahalegindu ziren gero. Tentsio momentuak izan ziren orduan: CRS poliziek bortizki itxi zizkieten ateak, «hemen gaude euskararen alde» oihuen artean.

Bien bitartean, Seaskako kide Filipe Lazkaraik Blanquerrekin zuzenean mintzatzeko aukera izan zuen: «Erran diot alimaleko kolpea eman diola gure hezkuntza ereduari, eta ez dugula laxatuko, bururaino eramanen dugula, eta, beraz, zerbait egin beharko dela. Seaska ezagutzen duela, gure egoera ezagutzen duela erran dit ,eta ahalak emanen dituztela». Lazkaraik garrantzitsutzat jo du ministroarekin zuzenean hitz egitea: «Azkenean hura Parisen da bere kabinetean: Seaskaz zerbait entzuten du, baina gaur zuzenean entzun gaitu».

Seaskako ordezkariekin bilkura bat egiteko galdegin dionean, baietz erantzun du, baina, Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariaren iritziz, «momentutik ateratzeko hitzak» ziren: «Hainbat hobe hitzordu bat baldin bada, baina, egia erran, ez dugu sobera sinesten; erran du jadanik aski postu baditugula. Gure errealitatea ezagutu beharko luke, eta ikusi zer lan egiten dugun ahal biziki gutirekin». Hain justu, Seaskako ordezkaritza bat —Gorostiaga tartean— Hezkuntza ministroaren kabineteko bi aholkularirekin bildu zen Paueko prefeturan, protestek iraun bitartean. «Egoera esplikatu diegu, erran diegu sartze honetan 200 ikasle gehiago ditugula, eta Parisek eta errektoreak emandako bost postu eta erdirekin nola egiten ahal ziren gauzak. Erran digutena da afera horiek Bordelen konpondu behar direla eta ez Parisen, Bordelek badituela hornidurak guri emateko; aldiz, aste honetan Bordelen erran digute Parisen behar zirela aferak konpondu. Beraz, erran diegu beren artean konpontzeko», azaldu zuen Gorostiagak. Ondoko urteetarako ere «beste jokamolde bat» eskatu dute Seaskako ordezkariek: «Jadanik, heldu den sartzea izugarri handia ikusten dugu. Aurten 2 urteko 81 sartu dira; beraz, heldu den sartzea izugarria izanen da. Ondoko urteetan postu anitz beharko ditugu, eta aterabideak beharko ditugu». Eskaera «aztertuko» dutela erantzun diete ministroaren aholkulariek, «baina biziki zaila» izanen dela.

Bayrouren kargu hartzea

Politikarien hitzartzean, François Bayrou Paueko auzapez eta Hezkuntzako ministro ohia gogor mintzatu zitzaien Seaskako kideei: «Ikastolak gaur egun existitzen badira, ministro batek Debre legean sarrarazi zituztelako da». Blanquerrek adierazi zuen hitz egitearen aldekoa dela, baina nabarmendu zuen Errepublikako ministro den aldetik «denekin berdin» jokatu behar duela.

Txoria txori kantatuz eta «Gora Seaska eta gora ikastolak!» aldarrikatuz bukatu zuten protesta.]]>
<![CDATA[Hezkuntza ministroarengana eraman du aldarrikapena Seaskak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156420/hezkuntza_ministroarengana_eraman_du_aldarrikapena_seaskak.htm Sat, 08 Sep 2018 07:46:24 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/albisteak/156420/hezkuntza_ministroarengana_eraman_du_aldarrikapena_seaskak.htm Tweets by earamendia Asteartean erabaki zuten Seaskako kideek gaur Pauera joatea. Seaskako ordezkariek eta Bordeleko Akademiako arduradunek bilera egin zuten egun horretan irakasleen aferari buruz, baina ez zen berritasunik izan: estatuak ez du postu gehiago onartuko. Ate hori itxita, bi bide jorratuko ditu Seaskak, Hur Gorostiaga zuzendariak aurreratu zuenez. Batetik, protestak gogortuko dituzte; eta, bestetik, ardura hartzeko eskatuko diete tokiko instituzioei. Hala, mobilizazioen arloan kokatzen da gaurkoa. Izan ere, tentsioa areagotzen ari da Seaskako irakasle postuak direla eta. Gero eta ikasle gehiago dauzkate Lapurdiko, Nafarroa Behereko eta Zuberoako ikastolek, baina ez dizkiete onartzen haiei kasu egiteko adina irakasle. Iaz baino 230 ikasle gehiago dituzte aurten, eta Seaskak dio 25 irakasle behar dituela gorakada horri erantzuteko; ministerioak, berriz, bost postu eta erdi eman dizkio, eskatutakoen laurdenak ere ez.]]> <![CDATA[Inertziak astintzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/029/003/2018-09-05/inertziak_astintzeko.htm Wed, 05 Sep 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1890/029/003/2018-09-05/inertziak_astintzeko.htm
Datu horiek aldeko eta ikasturte berriak ematen duen indarrarekin, gogotsu hasiko da Mintzalasai; guztira 75 ekitaldi antolatu dituzte 45 elkartek auzolanean. Aurtengo berritasunen artean ordaintzeko modua dago; bakoitzak bere nahiaren eta ahalaren arabera ordainduko ditu ekitaldiak.

Momentuak

Prestatutako ekitaldiak momentutan banatu dituzte. Esate baterako, larunbat guziz haur eta gurasoen arteko momentuak egongo dira dantzaren bidez, bidaia musikalen bidez... Momentu azkarrak ere proposatzen dituzte, hainbat belaunaldi euskararen inguruan elkartzeko asmoz. Horren barruan, Seaskaren Gliss Eguna, Euskaraldiaren izen emateen abiatzea eta Euskal Irratien euskal rocka omentzeko Esker 1000 egitasmoa izango dira.

Gazte eta helduentzako momentuak ere egongo dira: bisita gidatuak, tailerrak, mintzapraktika... Gogoetaldien barruan, bestalde, zenbait hitzaldi eta euskararen inguruko formakuntza proposatzen dituzte. Jaialdia hilaren 30ean bukatuko da, eta egun osoko festa egingo dute Miarritzeko Marion aintziran.

Egitarau osoa ikusteko, jo webgune honetara: mintzalasai.eus.

Mintzalasai

Baionan, Angelun eta Miarritzen (Lapurdi), hilabete osoan.]]>
<![CDATA[Iraganaren lekuko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2267/030/001/2018-08-28/iraganaren_lekuko.htm Tue, 28 Aug 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/2267/030/001/2018-08-28/iraganaren_lekuko.htm
Berehala nabaritzen da freskotasuna; Aude Labarge bisitaren gidariak jakinarazi du hamalau gradu daudela. Zer topatuko zain, bisitari guztiak isil-isilik sartu dira harpera, gidariak haur bati kargu hartu dion arte: «Ahoan duzun gozoki hori kendu, mesedez». Arauek argi diote ezin dela edan, ezta erre ere, lurrera erortzen diren gauza guztiak kaltegarriak baitira leizearentzat, bakterio erasoak sortzen dituztelako. Orain bai, denak prest. Labargek azalpenak eman ditu Homo sapiens-en historiaurreko aurinagciarren kultura eta haien inguruan arkeologoek aurkitutakoa : «Aurinagciarrek egiten zuten jardueren arabera, bizilekua egituratu zuten, eta hiru lan eremu aurkitu dituzte hemen: harategia, animalien larrua lantzeko eremua eta apaingarrien eremua». Hiru eremu horiek aztertuta, ikerlariek zera ondorioztatu dute: aurinagciar gizakiek ekonomia garatu zutela Pirinioen mendilerroan, landutako objektu zein materiala inportatuz eta esportatuz. Horrez gain, ondorioztatu dute apaingarriak gizataldeen nortasunaren adierazgarri zirela, eta oso gizarte eredu antolatua zutela. «Orain dela 40.000 urte ezarri zituzten gizarte garaikideen oinarri sozialak, ekonomikoak eta politikoak», esan du Labargek.

Beste areto batera gidatu ditu bisitariak, Madeleine aldiko Homo sapiens-ak bizi izan ziren aretora, hain zuzen, aurinagciarrak han egon eta 30.000 urtera. 1913tik 1953ra, ikerlarientzat lehentasuna izan zen areto hori, Izturitzeko areto handia ere deitua. Urte horietan zehar, milaka objektu, animalien hezur eta artelan berreskuratu zituzten. Horiek denak Saint-Germain-en-Layen daude, Frantziako Arkeologia Museoan. Maiz galdetzen diete ea aurkikuntza horiek guztiak ezin ote diren ekarri Euskal Herrira, baina erantzuna beti bera da: dirua. Dena den, Paris ondoko museo horretan objektuak erakusketa batetik bestera mugitzeko filosofia dute, eta horrekin kontent da harpeen jabe Darricau familia.

Areto nagusi horretan, Madeleine aldiko gizakiek zutabe batean zizelkatutako animaliak ikus daitezke: oreinak, zaldiak, arrainak... Zizelkatutako zutabe bakarra da, eta, Labargek azaldu duenez, munduan ez dago hain bestiario oparoa duen beste zutaberik. Egun areto nagusia horma batek estaltzen badu ere, aretoak argi naturala zeukan orain dela 17.000 urte, irekidura bat baitzuen hegoaldetik; horrela zizelkatu ahal izan zuten zutabea. Ikerlariek Madeleine aldiko gizakien egunerokoa nolakoa zen irudikatu ahal izan dute; esaterako, lan eremu batzuk aurkitu dituzte, eta horietako hainbat, gainera, sutondo bati lotuta.

90 eskailera eta Otsozelaira

Izturitzeko harpea utzi eta Labargek eskailera batzuk seinalatu ditu, «behean itxaron» esanez. Bat, bi, hiru, lau... 90 eskailera jaitsita, gidak jakinarazi du: «Otsozelaiko harpean zaudete orain». Bidexka bat ikus daiteke, ohar batekin. Laplace galeria ikusteko oharra da; bertan daude zizelkatutako zaldien irudiak, baina igandeetan bisita berezi bat egiten dute horiek ikusteko; beraz, momentu horretan ezin sartu. Bada zer ikusia bestela ere, eta itzultzeko aitzakia ere ematen du, bide batez.

Aurrera egin eta argiak pizterakoan, jendea aho-zabalik geratu da, naturak urteen poderioz sortutako artelanak txunditurik. Momentu horretan, Labargek aprobetxatu du azaltzeko nola sortzen diren estalaktitak eta estalagmitak. Bada beste elementu bat, gortinak deitutakoa, pareta osoan barreiatzen diren urek sortua. Gortina horiek berezitasun bat dute: kolpe leun batzuk emanez gero, bibratu egiten dute, eta melodia bereziak sortzen. Labargek horren adibide entzungarria jarri du minutu gutxi batzuez. Pierre Esteve musikologoak sortutako musika jarri du, areto horretan bertan sortua. Leizeetarako propio sortutako mailu batekin bibrarazi zituen gortinak, eta ateratako soinuak grabatu zituen. Soinu horiekin konposizioak egin zituen; instrumentu natural horiei litofono esaten zaie.

Areto magiko hori atzean utzi, eta Bizarzuri izeneko aretora gonbidatu ditu bisitariak. Bertan, gidariak azaldu du nola sortu ziren Gazteluko mendixkako leizeak. Hurrengo aretoan leize baten bizitzaren zikloak izan ditu mintzagai, hala nola ur jauzi distiratsua. Ur jauziak euri ura jasotzen du aldizka; kaltzita etengabe sortzen da bertan, eta distira egiten du. Konkrezio lehorrak ere badaude, euri urik jasotzen ez dutenak eta beraz jardunik ez dutenak.

Neguan atsedena

Izturitzeko eta Otsozelaiko harpeak zortzi hilabetez egoten dira irekita, martxoaren 15etik azaroaren 15era. Gero, atseden hartzen du lau hilabetez; ezinbestekoa da hori kontserbaziorako. Ikerketen arabera, harpeak oso ongi kontserbatuta daude, eta arduradunek gutxi esku hartuz lortzen dute hori; hau da, batzuetan ur asko dago, besteetan gutxiago, baina bere kasa erregulatzen da.

Urtean 40.000 bisita izaten dituzte, eskaintzen dituzten bisita mota guztiak kontuan hartuta: bisita berezi bat dute argazkilarientzat soilik, sentimenezkoa itsuentzat, soinu-bisita, haurrei zuzendua, bisita geologikoa, historiaurreari buruzko bisita... Argazkilarientzako bisitetatik eta soinu bisitetatik ateratako dirua ikerketara bideratzen dute; gaur egun, Akitania Berriko Arkeologiako Eskualde Zuzendariordetzak egiten ditu egin beharreko ikerketak.

Izturitzen ez, baina Donapaleuko Chemins-Bideak espazioan (Nafarroa Beherea) egun osoko jardunaldi bat antolatzen ari dira urriaren 20rako. Ordu erdian behin, zientzialari batek mintzaldi bat emango du. Jendea bertako altxorraz jabetzea nahi dute.]]>
<![CDATA[Ezagutzaren hartu-emana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2227/031/001/2018-08-28/ezagutzaren_hartu_emana.htm Tue, 28 Aug 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/2227/031/001/2018-08-28/ezagutzaren_hartu_emana.htm
Gazteluko muinoa Darricauren familiaren lurren parte zen, belaunaldiz belaunaldi pasatu dena. Garai batean, tokiak «gauenara anitz eta hori besterik ez» bazirudien ere, lehen aurkikuntza arkeologikoek Darricau familiaren etorkizuna markatu zuten, «denok oso inplikatuta gaude». Izturitze eta Otsozelaiko harpeen ardura izanagatik, Joelle Darricauk nabarmendu du ez duela jabetza sentimendurik: «Denen zerbitzura dago. Toki hau jakintza partekatzeko izan da betidanik, ezagutzaren hartu-emanerako; hori da toki honen izpiritua».

Bertako harpeek irteera natural bat dutenez horizontalean, legez ez dira lur azpikotzat hartzen; beraz, ez dira eremu publiko. «Hori Otsozelaiko harpea deskubritu zenean izan zen, 1929. urtean. Frantziako estatuak beretzat hartu nahi zuen, eta nire aitatxik epaiketa galdu zuen, baina helegitea jarri eta hori izan zen azkenean epaia. Baliagarri izan zen Frantziako kobazulo askotarako. Gaur egun, Frantzian lurpeko munduaren %66 pribatua da; hortik %25, historiaurrekoa, eta beste %25 monumentu historiko gisa sailkatua dago».

Darricau familiaren patua XIX. mendearen bukaeran aldatu zen. Ordu hartan, guanoa ustiatzen zen Izturitzeko harpean, eta Hego Amerikara bidaltzen zen. «Langile bat nire aitatxirengana joan zen erranez bazirela hezur anitz ateratzen ari ziren lurraren artean, eta hezur horiek ez zirela orduko garaikoak», azaldu du Darricauk. Ikertzaile bat ekarrarazi zuten, eta hark baieztatu zuen hezur horiek mamutenak, bisonteenak eta abarrenak zirela. Orduan ulertu zen toki hura historiaurreko toki bat zela. «Nire aitatxik guanoaren ustiaketa geldiarazi zuen, eta ikerketaren lehen fasea hasi zen. Berak ere bere lana utzi zuen, arkitekto gisa lan egiten baitzuen Hiriburun».

Emmanuel Passemard ikerlariak Izturitzeko zutarri grabatua eta geruza estratigrafikoen seriea aurkitu zituen, eta, 1928tik 1959ra bitarte, De Saint Perier kondeek abiatu zuten ikerketek historiako 80.000 urte azaleratu zituzten.

Otsozelaiko kobazuloa kasualitatez aurkitu zuen herriko laborari batek: «Etxegarai jaunak txakurra galdu zuen. Bila joan, eta zulo bat ikusi zuen; orduan konturatu zen kobazulo bat zela». Hala, Andre Darricauk -Joelle Darricaun aitatxi- eskailera luze bat eraikiarazi zuen bi harpeak lotzeko, eta monumentu historikotzat hartu zituzten. 1953tik daude publikoari irekita. Geroztik, lekuari garrantzia eman dioten hainbat aurkikuntza egin zituzten: grabatuak eta margoak, Erberoa hirugarren harpea -ezin da bisitatu-, hezurrezko elementuak eta okrezko narrioak, beste hainbaten artean.]]>
<![CDATA[Dena prest bazterrak giro onez betetzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/027/001/2018-08-11/dena_prest_bazterrak_giro_onez_betetzeko.htm Sat, 11 Aug 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1873/027/001/2018-08-11/dena_prest_bazterrak_giro_onez_betetzeko.htm
Aurten, antolatzaileek garrantzia berezia eman diete kontzertuei. Jaietako ekitaldi nagusienetako bat Doctor Deseo talde bizkaitarraren kontzertua izango da. La fuerza de la Fragilidad [Hauskortasunaren indarra] lan berria aurkeztuko du etzi, Juan Urrutia plazan, gauerdian. Hurrengo egunean, Glaukomak rap eta reggae doinuak zabalduko ditu herrian. Bi talde horien aurretik, gainera, Amurriock 2018 lehiaketako irabazleek joko dute, Meridian eta Deus Ez taldeek, hurrenez hurren. Hilaren 15eko kontzertu nagusia Korrontzi folk taldearen esku izango da, eta hurrengo eguneko dantzaldia Garilak 26 taldeak emango du. Aiko taldeak emango du jaietako azken kontzertua, hilaren 17an.

Haur eta nerabeentzako jarduerak ere nabarmentzekoak dira aurten; hilaren 13an izango dira. Adibidez, Lagunekin baratzean antzerkia ikusteko aukera izango da, Txiki Zumba, buruhandiak... Kaleguai ezarriko dute Urrutia Jauregia Landan, 11 urtetik gorako gaztetxoentzako gunea. Bertan, parkour erakustaldia zein tailerra eta pizza eta koktel tailerrak egiteko aukera eskainiko dute.

Horrez guztiaz gain, beste hamaika ekitaldi ere antolatu dituzte, denen gustura egokituak: Amurrioko jaietan ohikoak diren karroza lehiaketa, gastronomia lehiaketak, kaleko animazioak...

104 urteko pregoilaria

Suziria bota aurretik, pregoia irakurtzen dute udaletxean, eta aurten 104 urteko Mateo Balbuena Iglesiasek irakurri du. Leonen jaio zen, baina Lezaman bizi da; borrokalari komunista eta idazlea da Balbuena.

Asturiasko (Espainia) 1934ko iraultzan parte hartu zuen, eta Alderdi Komunistarekin batera borrokatu zen 36ko gerran. Hainbat liburu ere idatzi ditu; azkena iaz argitaratu zuen, bere kabuz. Liburuetan, gogoeta egiten du komunismoaz, eta egungo gizartearen nondik norakoak ere aztertzen ditu.]]>
<![CDATA[«Gure elikatzeko era monotonoa da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2018-08-02/gure_elikatzeko_era_monotonoa_da.htm Thu, 02 Aug 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1887/032/001/2018-08-02/gure_elikatzeko_era_monotonoa_da.htm Apetitu-on bere blogean. Heldu den irailetik goiti, irakurtzeko ez ezik, haren errezetak ikusteko aukera ere izango da, Euskal Telebistako Txoriene saioan kolaboratzen hasiko baita.

Osasuntsu jatea aspergarria dela esan ohi da.

Ni horren kontra naiz. Ez dut batere debekatzen gantza, ezta azukrea ere, baina azken mendean sartu dizkiguten produktu findu horiei —irinak, azukre zuria...— kasu emanez. Gure elikatzeko era monotonoa da: supermerkatura goaz, eta zereal gisa bada garia, arto pixka bat, eta deus besterik; baina badira ehunka zereal munduan askoz interesgarriagoak eta osasuntsuagoak.

Blogean denetarik proposatzen dut: badira errezeta tradizionalak, beste batzuk glutenik gabekoak, beganoak... bakoitzak nahi duena hartzeko. Ez da bat beganoa delako besteentzat debekatua dela, eta ez du erran nahi zaporerik ez dutenik: probatzera animatu nahi dut jendea; harritua izanen da.

Kulpabilitaterik gabeko cookies-ak izena duen errezeta baduzu...

Ezin dut egun bat pasatu gozorik jan gabe, eta, batzuetan, badakit ez dela biziki ona. Hor da erakusteko gauza sanoekin ere, fruituen azukrea erabiliz, egiten ahal direla cookie batzuk. Zuk kozinatzen baduzu, badakizu zer den barnean.

Errezetak zerorrek sortzen dituzu?

Anitz irakurtzen dut gaiaren inguruan, eta segur naiz inspiratzen nauela. Buruan baditut neurri batzuk, hainbat irin behar dela edo hainbat likido; baina irinak aldatzen dituzularik, errezeta egokitu behar da. Gainera, beti nire ukitua ematen diet; beraz, nireak direla erraten ahal dut.

Proba asko egiten dituzu blogean sartu aurretik?

Denbora anitz hartzen dut; blogean ezartzeko, zinez presio anitz ezartzen diot neure buruari. Ez da berdin behin egitea eta funtzionatzen duela ikustea. Jendeak etxean egiteko eta euren etxean ere funtzionatuko diela segurtatzeko, bizpahirutan egiten dut errezeta bera.

Elikagaiak nondik hartzen dituzu errezetak prestatzeko?

Amak baratze bat badu, eta bientzat hornitzen du, eta, gero, nik ia dena biologikoa erosten dut merkatuan, Biocoopen eta Interneten. Ez dut %100 bio kontsumitzen; gainera, horren inguruan badira gauzak aipatzeko. Bio eta bio daude. Filosofia oso bat da bio jatea.

Zer da zuretzat sukaldea?

Etxe bat erosiko dudalarik anitzetan begiratuko dudan txokoa, hori segur. Baina, gero, partekatzeko tokia da, elkartzeko toki bat... Zerbait berezia sortzen du. Bizirik irauteko gure behar bat plazer bat izatea harrigarria da; arnasa hartzen dugularik, ez dugu plazer hartzen; jaten dugularik, bai; beraz, bada zerbait.

Gizarte honek daraman bizitza azkarra eta elikadura osasuntsua bateragarriak al dira?

Uste dut baietz; nik super bizitza azkarra dut! Antolaketa kontua da. Astean behin erosketak egin, eta gauzak hozkailuan edo izozkailuan prest edukitzea da kontua. Asteburuetan, asko kozinatzen dut, eta aste barruan, guti. Sinetsarazi digute sinpleago dela supermerkatura joan eta prest den taboule bat erostea; baina behin asko egiten baduzu, gero fite egina da.

Thailandian izan berri zara. Handik errezeta berriak egiteko ideiekin sartu zara?

Bidaiak horregatik gustatzen zaizkit ikaragarri, produktu berriak eta kozinatzeko moduak ikusteko, probatzeko, eta horretatik ere inspiratzen naiz. Orduak pasatuko nituzke merkatuetan.

Aurrera begira zein asmo dituzu?

Nire asmoa da egun batez nire lana uztea, edo, behintzat, denbora erdiz aritzea nire pasioari denbora gehiago utzi ahal izateko.]]>
<![CDATA[Ur bizien sentsazioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/030/001/2018-08-01/ur_bizien_sentsazioak.htm Wed, 01 Aug 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1917/030/001/2018-08-01/ur_bizien_sentsazioak.htm rafting-a egiteko norberak soinean eraman beharrekoak. Eta orduan hasi da errituala: aldagelara sartu, neoprenozko jantzi umelari buelta eman, zango bat sartu, bestea sartu, tira gogor gora... Ongi, gerriraino sartuta. Bigarren zatia orain. Beso bat, gero bestea; aldagelako beste biktimari begiratu eta, hura ere baldar dabilela ohartzean, bien irri konplizea. Aldagelatik atera, kaskoak, pala eta salbamendu jakak hartu, eta furgonetara: Errobi ibaian rafting jaitsiera egiteko prest.

Bi familia sartu dira furgonetan, ahal zuten moduan, palak bata bestearen kontra joz. Normandiatik etorri dira aita eta bi semeak, eta bigarren aldia dute rafting-a Bidarrain (Nafarroa Beherea) egiten dutena. Orduko oroitzapen onak bultzaturik, esperientzia berritzea erabaki dute, oporretako azken egunean. Centre-Val de Loire eskualdetik etorritako senar-emazte batzuk eta alabak lehen aldia dute Errobiko ibaian, eta gogotsu daude, zer ekarriko dien. Furgonetaren gidari Rossignolek -zeina Bibi kapitaina izango baita uretan- Ortzaizerako (Nafarroa Beherea) bidea hartu du: hortik abiatuko dira. Ondoan du Carmen Agirregomezkorta, rafting enpresaren ondoko Erramundeya ostatuaren jabea, gero hark hartuko baitu furgoneta atzera itzultzeko. Ur Bizia Bidarraiko lehen rafting enpresa izan zen, eta Rossignolek hastapenak kontatu dizkie parte hartzaileei: «Orain dela 27 urte sortu genuen Ur Bizia, 1991n. Frantziako Estatuko rafting diploma atera nuen, eta Euskal Herrira etorri nintzen bizitzera, Baionara. Parisen sortua naiz: kayakean ibiltzen nintzen, eta Errobi ibaira etortzen ginen. Hemen rafting-aren inguruan zerbait egin zitekeela pentsatu nuen». Garai hartan, rafting hitza bera ere arrotza zen askorentzat, eta Agirregomezkortak berak ere hala onartu du: «Toki bat xerkatzen ari ziren instalatzeko, eta honat heldu zirenean eta zer egin nahi zuten entzun nuenean, ez nuen fitsik konprenitzen. 'Horrek arrakastarik ukanen du?', galdegiten nien. Eta bai, begira orain...». Rossignolek asko eskertzen du Erramundeyako familia, beste ate batzuk jo baitzituzten lehenago eta ezezkoa izan baitzuten erantzun gisa: «Haien harrera ez da ahaztekoa».

Ortzaizera iritsi da eskifaia. Denak jaitsi, ontzia hartu, Agirregomezkortari «gero arte» esan, eta ibaira. Rossignolek, Bibi kapitainak, ikastaro labur bat eman du: palak nola hartu, norbait uretara erortzean zer egin behar duten eroritakoak zein besteek... Batzuetan, frogatxo bat egiten omen du jendeak igeri badakiela egiaztatzeko, baina oraingo parte hartzaileekin konfiantza baduela esan du, denen barren artean.

Orain bai, egiaren ordua. Bibi kapitainak bakoitzari eman dion tokian jarri, eta aurrera. Hastapena lasaia da, konfiantza hartzeko eta ingurura egokitzeko. «Errobi ibaia ez da oso kirol mailakoa, baina beste toki batzuk baino gehiago bai: Paueko edo Oloroeko uhaitzak baino gehiago, adibidez. Jendeak irudi edo paraje jakin batzuekin lotzen du rafting-a: Gavarnie, Cauterets... baina toki hau estetikoki biziki polita da», azaldu du Rossignolek. Eta hala da; ibai berdeak eta inguruan dituen zuhaitzek, harriek eta landarediak lasaitasuna ematen dute. «Hemen urte guztian egin daiteke rafting-a, negua ala uda izan: beti ura dago. Hemen ez dago ura mozten duen presarik beste toki batzuetan bezala, eta ura ez da hotza, azken finean euri ura delako», kontatu du Rossignolek, besteek lasai arraun egin bitartean. «Eta urak igotzean nahiz jaistean rafting-a egin daiteke?», galdetu du batek. Ibilbidean zehar atxikitze gune batzuk daudela erantzun dio, eta ur asko nahiz gutxi egon nabiga daitekeela horri esker. Zehaztu du arazorik ez dela ibaiaren profilari esker -gune lasaia, jaitsiera, gune lasaia, jaitsiera...-, urak gorago edo beherago egon. Eta hara non jaitsiera horietako bat. Kapitainak arraun egiteko agindu die batzuei, eta besteei gelditzeko, eta, denen lanari esker, lehen jaitsiera gainditu dute. Pozik daude denak, jaitsieraren emozio hori esperimentatuta. Hurrengo lasaiguneaz baliatuta, ontzia momentu batez gelditzeko esan die kapitainak. Bera jaitsi eta ingurumenean ugariak diren lore arrosa batzuk hartu ditu, Saponaria officinalis deiturikoak. «Gero esango dizuet zertarako balia daitezkeen», esan du.

Bidean aurrera egin ahala, begi bistakoak dira orain lau urte izandako uholdeen arrasto eta ondorioak: ibai bazterretan adarrak pilatuta, adarrak zuhaitzetan erabat okertuta, trena pasatzen den burdinazko zubian ura noraino igo zen erakusten duen marka... Aurretik gertatutako uholdeen arrastoak ere ikusten dira: nabarmenenak, harrizko zubiak erorita. Bat-batean, ibaiaren erdi-erdian, egundoko harria: «Hori ez da uholdeen eragina, baina bai naturak eragindakoa. 1995ean, hango menditik erori zen [behatzarekin ezkerrean gelditzen den mendia seinalatuz]. Gauez gertatu zen; orduan ez zegoen oraingo errepidea, eta auto gutxiago pasatzen zen».

Ontziarekin harritzarra saihestu eta aurrera. Uhaina Bidarraiko beste rafting enpresaren ontzi batekin topo egin dute. Bazter batean utzia dute ontzia, eta arroka batera igota daude, handik uretara jauzi egiteko prest. «Nahi al duzue zuek ere salto egin?», galdetu du kapitainak. Erantzun baino lehen, denak ontzian zutik dira, hortik irteteko asmotan. Behin jauzi eginda, kasu eman behar da, korronteak indar handia baitu. Arrokak ukitu dituztenez, abenturazaleek zikin-zikinak dituzte eskuak: Rossignolek momentu hori aprobetxatu du aurretik bildutako loreen berri emateko: «Lore hauen izena xaboi-belar sendagarria da [saponiere esan du, frantsesez], eta latinezko sapon hitzetik dator: xaboi esan nahi du». Petaloak kendu, uretan busti, igurtzi eta aparra ateratzen hasi da, xaboi baten moduan: «Eskuak garbitzeko erabil ditzakezue lore hauek: %100 bio da».

Charlotte harria pasatu dute berehala, eta horren istorioa ere kontatu du Rossignolek: «Beti kayakean aritzen zen Baionako emazte bat ibiltzen zen hemen, eta, egun batean harri hori kontra jo, eta besoa txikitu zuen, baina aurrera jarraitu zuen hala ere, ibilbidea bukatu arte. Harriari haren izena jartzea pentsatu genuen, Charlotte». Istripuez galdetuta, oso gutxi gertatzen direla adierazi du. «Dagoeneko esperientzia handia dugu, eta ibilbideak, txokoak eta abar ezagutzen ditugu. Iaz edo orain dela bi urte, baina, hildako bat izan zen. Euren kabuz etorri ziren, eta azkargune horietako batean ez dakigu zer pasatu zen, baina bertan gelditu zen. Oso arraroa da horrelakorik gertatzea», esan du.

Jolas bat proposatu du: partaide bat ontziaren puntan zutik ezarri, eta gainontzekoek arraun egin behar dute zirkuluan. Zutik itzuli gehien egiten duena txapeldun. Batek bi itzuli, zazpi besteak, bederatzi... ausarki egin dute barre denek. Halako batean, ahate familia bat: ahate kumeek ibaia gurutzatu dute amaren atzetik.

Arrantzalerik ez da ikusten inguruan: «Zati honetan arrantzale gutxiago ikusten dira orain, 2014ko uholdeak izan eta gero Donibane Garazi eta Bidarrai arteko zatia nokill gunea izendatu baitzuten, hau da, arrainak harrapatu bai baina uretara bota behar dira berriz, bizirik». Arrantzaleekin orain ongi pasatzen bada ere -Errobi ibaia bera elkarrekin garbitzen dute-, hastapeneko urteak «zailak» izan zirela aitortu du Rossignolek: «Jende biziki gogorrarekin egin genuen topo; ez zuten onartzen gu ibaitik pasatzea. Gertatu izan da ontzia pasatzen ari zela arrantzale bat harriak botatzen hastea. Guk diploma pasatzeko eskolan ongi ikasi genuen beste erabiltzaileekiko jarrera ona erakutsi behar dela, besteak beste. Orain dela urte batzuk, agiri bat sinatu genuen elkar errespetatuko genuela adieraziz». Ordutegi bat ere badute rafting zaleek: neguan 10:00etatik 18:00etara, eta udan 09:30etik 19:00etara.

Pixkanaka ibilbidearen bukaerara ailegatzen ari dira. Hainbat geldiunerekin eta beste, ibilbideak dituen bost kilometroak ordu eta erdian egin dituzte. Ontzitik atera eta denen artean kanpamentu nagusira eraman dute. Berriz errituala, neoprenozko jantzia kentzera. Orain ez da hain zaila izan, behintzat. Marrubi usainarekin bukatu da abentura, jantziak desinfektatzeko produktuak ematen baitu. Zapore ona uzten du rafting-ak.

Bihar: Piragua.]]>
<![CDATA[Oasis txikiak, lasai arnasteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/038/001/2018-07-29/oasis_txikiak_lasai_arnasteko.htm Sun, 29 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1918/038/001/2018-07-29/oasis_txikiak_lasai_arnasteko.htm
Bazkarian, 80 bat lagun elkartu ziren atzo. Egun hauetan bestetan egindakoaz, albisteetan entzundakoaz eta kontzertu hau eta beste komentatuaz aritu ziren, besteak beste: herri bazkariak horretarako baitira, patxadaz hitz egiteko eta, ahal bada, mundua konpontzen saiatzeko.

Eonian elektrotxaranga Gipuzkoatik etorritako taldeak kantuan eta dantzan jarri zuen jendea, bazkarian bapo bazkaldu zutenak zein girora hurbildu zirenak. Elektrotxarangak jarritako martxari lasaitasuna ekarri zion Antton Larrandaburu eta Bitxiloreak taldeak: aurten atera duten diskoa aurkezteko aukera izan zuten. Batzuek eskertuko zuten arratsalde erdian kontzertu lasai bat egotea, gaua luzea izan baitzen hainbatentzat, antza.

Gorputza gehiago mugitzeko aukera eman zuen taldea etorri zen gero, Foisis Jaunak. Itsasuko (Lapurdi) taldeak Itoiz talde mitikoaren bertsioak egiten ditu: izena ere Itoizen kantu batetik datorkio, lehen diskokoa. Foisis zen Itoizen beste mugarrietako bat, Jose Garate, hain zuzen ere. Nostalgikoenek gozatu ederra hartu zuten, hain segur. Gaua Garilak 26 taldearen dantzaldiarekin bukatu zen, Zea Mays taldearen kontzertuaren ondoren.

Giro ona izan zela ez dago zalantzarik. Giro «euskalduna eta herrikoia» izan zela nabarmendu zuen Lapeyradek: «Horri deitzen diogu alternatiboa, herriko etxeak proposatzen duenari konparatuz, hala baita. Baionako bestak helburu ekonomiko bat du, dena kario da, eta, aurten, gainera, sarrera ordaindu behar da. Guk ez dugu bat egiten gaur egungo besta ereduarekin: gure hiria bost egunez norberaren etxean egiten ez diren zernahikeriak egiteko gune bat bilakatzen da».

Izan ere, Zizpa gaztetxeko kideei «ezinbestekoa» iruditzen zaie Euskal Herriko eta Baionako kulturaren «oinarri» den hizkuntzak presentzia «pribilegiatua» izatea eta festen programazioaren barruan presentzia bermatzea. «Erran izan dugu jadanik Baionako bestek euskararen eta euskal kulturaren erakusleiho izan behar luketela. Kultur aniztasunaren aldekoak gara, noski, baina bost egun hauetan euskararen falta handia sentitzen dugu». Eta horri lotuta aurtengo berritasuna: dokumentu txiki bat atera dute, Patxa plazan proposatzen dena eta euren ideiak azaltzen dituena: «Horrela, jendearekin horretaz hitz egiteko denbora dugu, edo agian ez, baina hori proposatzen dugu jendeak irakur eta uler dezan zertan ari garen gure Patxa plazan».

Elkarlanean aritzeak dakartzan onuren jabe ere badira festa alternatiboko antolatzaileak, eta ongi dakite horren gabeziak zer dakarren: «Baionako bestak herritarren parte hartze murritzarekin antolatuak direla ikusten dugu. Herritarrak kontsumitzaile soilak bezala kontsideratzeak ondorio larri anitz ditu: gainkontsumoa, arduragabekeria... Herritarren parte hartzea bultzatzen duen besta ereduaren aldekoak gara, herritar orok bere iritzia emateko aukerak sortuz, festa herrikoi eta arduratsuago batzuk sortzearen aldekoak gara, herriaren beharren eta gogoen araberakoak».

Besta errespetuz

Baionako bestetan oasis txiki bat da Patxa plaza, askok eta askok lasai arnasa hartzen duten tokia. Herriko etxeak eskaintzen duen ereduarekin ados ez, eta bestelako jai moldea aldarrikatu eta proposatzen duen beste toki bat Patxoki da, Patxa plaza kolektiboko beste kide bat. Gaur egun, duela bospasei urtetik, Bizi mugimenduak kudeatzen du Patxoki, eta hango kide Mattin Ihidope horrelako gune batek Baionako bestetan duen garrantziaz mintzatu da: «Besta eredu alternatibo bat proposatzea eta besta errespetuz egiten den leku batzuk antolatzea garrantzitsua da. Baionan, Euskal Herrian gara, eta euskal kultura presente izan behar da bestetan. Herriko etxearen eskaintza zabala dela ikusten da, baina masazko besta basati batean nahasten da». Masa horretan, Patxa plaza eta beste leku alternatiboak izateari garrantzi handia eman dio: «Garrantzitsua da ikusteko hemen urte osoan ere badela mugimendua, alegia, ez dela Baionako bestetara mugatzen eta urte osoan ere beste eredu baten alde lan egiten dugula».

Hori horrela izan dadin, egunero arrautza eta xingar plater merkeak egiten dituzte, eta kontzertuak antolatu. «Euskal kantuekin, adibidez, kanpotarrekin zubi bat egitea da helburua. Kantuen hitzak ulertzen ez dituztenekin denbora bat eskaintzen da hitzen erranahia azaltzeko», adierazi du Ihidopek. «Masa hortik harago, jendeak prezatzen du leku bat izatea Baiona handi honetan, non besta errespetu osoz egiten den».

Zizpa gaztetxea eta Patxokiz gain, badira festa alternatiboa eskaintzen dutenak, Patxa plaza kolektiboaren parte diren Patxondo peña eta Mami Txula ostatua, besteak beste.

Ofizialaren barruan

Herriko etxeak proposatzen duen egitarauaren barruan, badira nolabaiteko arnasguneak ere. ELB laborarien sindikatuaren tabernak, esaterako, tokiko produktuekin egindako janaria eskaintzen du Xaho kaian orain bost urtetik. Jacques Portes plaza ere euskal kulturaren leku bihurtzen da arratsaldeetan Karrikaldiri esker. Dantza ikusgarriak, jendeak parte har dezakeen dantza saioak, kontzertuak eta kantuan hartzeko mementoak daude egitasmoaren barruan. Hor ere ikastolako gurasoek ostatua dute. Guillaume Irigoien antolatzaileetako bat da, eta Karrikaldiren garrantzia azaldu du: «Garrantzi historikoa du, lehenik. Duela kasik 30 urte gerora, Euskal Herriko besta guztietan erreferente izan diren ekitaldiak sortu ziren: dantzazpi mutxikoen inguruan dabilena, Baionan kantuz eta Kanta Leon izeneko euskal kantu liburuxka. Horiei esker, bestaren praktikatzeko beste modu bat eman zaio jendeari».

Hiriratzearen garrantzia ere aipatu du: « Ordura arte, gauza horiek naturalki egiten ziren herriko plazetan, eta, herriak hiritzen ari direnez eta euskal kultura hirira sartu behar denez, nolabait horrelako tresnak asmatu ziren, eta horiek dira Karrikaldiren zutabeak». Euskaldunentzat zein kanpotarrentzat «aberasgarri» ikusten du, eta adibide bat jarri du: «Kanpotarrek ikusten dute hor badela zerbait desberdin, eta askotan gertatzen da ostegunean nahigabe deskubritzea, maitatu, eta egunero horra azaltzea».

Festak beste modu batera antolatu eta ospatzen ahal direla frogatu dute egungo festa ereduarekin ados ez dauden taldeek.]]>
<![CDATA[Haurren loria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/034/001/2018-07-27/haurren_loria.htm Fri, 27 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1872/034/001/2018-07-27/haurren_loria.htm Donostiako martxa-rekin hasi zuten, eta kalez kale ibili ziren bazterrak alaitzen; merkatura ere sartu ziren, eta ustekabean hartu zituzten han zirenak.

Bitartean, haurren eguneko ekitaldi arrakastatsuenetako bat abiatzekotan zen: entzierroa. Animatzaileak, guztia frantsesez, musikarekin laguntzarekin beroketa ariketak egiteko proposatu zien korrikalari txikiei. Zangoa gora, behera, jauziak... Ehunka haur zeuden zezenen aurrean lasterka egiteko prest. «Zezenak, zezenak!», oihukatzen zuten denek batera. Haurrak bakarrik ez uzteko eskatu zuen antolatzaile batek, batez ere 10 urte baino gutxiagokoak. Antza, beste urteetan galdu izan da haurrik. Hala, ongi berotuta, atzerako kontaketa egin, eta unibertsitateko maldatik behera zezenak jaisten hasi ziren, denen emozioak azaleratuta. Haur batzuk urduritasun aurpegiarekin, eta txikienak negarrez. «Beldur naiz», adierazi zien haur batek aita-amei. Eta haiek, lasai egoteko, ez zirela egiazko zezenak, kartoizkoak zirela. Korrika saio ederra egin zuten denek, eta hasierako urduritasuna barreek ordezkatu zuten, konfiantza hartutakoan haurrak baitziren zezenak zirikatzen zituztenak.

Eguerditan, familia gehienak Askatasunaren plazara joan ziren, Leon erregearen iratzartzera. «Erregea lo dago, eta isil zaitezte», esan zuen bozgorailu batetik irtendako ahots batek, horrek ere frantsesez. Oihu artean erantzun zuten haurrek, «iratzarriko dugu!» esanez. Erregearen zurrungak ere entzun ahal ziren bitarte horretan.

«Leon, Leon!», haurrek, baina deus ere ez. Azkenean, herriko etxeko erlojuak hamabiak zirela esan zuenean, hara non agertu zen Leon erregea; iratzarri zen azkenean. Herriko hainbat kirolarik hiru giltza bota zituzten balkoitik, haurrentzat ere bestak ofizialki hasi zirela adierazteko.

Piknika Poternen

Denak gosetuta, urtero gisa, Poterne parkera joan ziren familiak piknika egitera. Iaz bezala, parkera sartzeko segurtasun neurriak jarriak zeuden, eta segurtasun lanean zebiltzanek zakuak miatzen zituzten. «Aurten, hala ere, lasaiago dabiltza. Iaz segurtasun neurri zorrotzak ezarri zituzten: haurrei eurei ere miatzen zieten; gehiegizkoa zen», adierazi zuen bi haurrekin zegoen ama batek. Beste taldetxo bat ere bazen segurtasun neurrien gaia komentatzen: «Niri ongi iruditzen zait; seguruago sentiarazten nau. Denentzat onuragarria dela pentsatzen dut».

Ados izan ala ez, ordea, gunera sartzeko pasatu beharreko baldintza bat da kontrolarena.

Behin barruan, familia asko eta asko sartu, eta berehala dagoen postura joan ziren. Haurrei eskumuturrekoa jartzeko aukera zegoen han, eta gehienek nahiago izan zuten seme-alabei ezarri. «Iaz alaba galdu genuen, eta momentu biziki txarra pasatu genuen. Orduan ez genion eskumuturrekoa jarri; ez genuen pentsatu ere egiten begi bistatik galduko genuenik, baina, gutxien espero duzunean, haur hauek lasterka joaten zaizkizu! Aurten, espero dut ez dela galduko, baina, badaezpada ere, eskumuturrekoa ezarriko diogu», esan zion aita batek bertako laguntzaileari, haurraren izena eta telefono zenbakia jartzen zituen bitartean.

Egun bakarrean irekitzen dute Poterneko parkea, haurren egunean soilik. Jolasteko txoko bat egotearekin batera, Idokik bere txokoa du, Miam Idoki izenekoa. Txoko horren bidez, haurrei eta familiei etxeko ekoizpenak ezagutarazten dizkie urtero, «tokian bertan kalitatezko janari anitz eskura daitezkeela erakusteko». Barazkiak, matahamiak, izozkiak, edariak... denetarik zerbitzatu zuten han lanean aritu ziren 40 laborari inguruk. Horrez gain, Sarde-Sardexka elkarteak haurrentzako tailer pedagogiko eta ludikoak zuzendu zituen egunean zehar.

Patxa plazan, herri kirolak egin zituzten, eta haur andanak parte hartu zuen. Gaia elkartea aritu zen animatzaile lanetan, eta aurten bigarren urtea zuten Patxa plazan. Iaz jendea gustura egon zela-eta, antolatzaileek berriz ere errepikatzea erabaki dute, eta, berriz ere, jendeak ongi erantzun du. Gaia elkartea Arberoan (Nafarroa Beherea) dago, eta bisitatzen dituen herrietan pedagogia egiten saiatzen dira. Atzo ere ikusi zen, herri kirol bakoitzaren ondoan herri kirol hori zer den eta haren historia laburra azaltzen duten panelak baitzeuden, euskaraz eta frantsesez. Hizkuntza aldetik ere, parte hartzaileak gutxienez euskarazko hitz batzuk esatera animatzen zituzten.

Lasto botatzean, arpana edo trontzan, lasto altxatzean, sokatiran, tokan eta lokotx biltzean aritzeko aukera izan zuten bertaratutakoek, haur zein heldu.

Arpanak arrakasta handia izan zuen; egur xafla nork azkarren moztuko ibili ziren. «Gure lagunek 33 segundoan moztu dute; guk, beraz, hori baino gutxiagoan moztu behar dugu», esan zuen parte hartzaile batek. Bi segundorengatik, baina lortu zuten. Ondoan arpana txiki bat ere bazegoen; hortxe jarri ziren Damian eta Ibai mutikoak. Xafla 27 segundoan moztea lortu zuten haiek. ]]>
<![CDATA[«Bestak politak izan daitezke denak berdin jantzi gabe ere»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/036/001/2018-07-27/bestak_politak_izan_daitezke_denak_berdin_jantzi_gabe_ere.htm Fri, 27 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1888/036/001/2018-07-27/bestak_politak_izan_daitezke_denak_berdin_jantzi_gabe_ere.htm
Noiztik egiten dituzu Baionako bestak?

Txikitatik ibili naiz bestetan, aita-amekin, eta nerabezaroan urtero-urtero. Betidanik erranen nuke.

Nola aldatu dira?

Anitz aldatu dira, eta, bereziki, azken urte hauetan. Txikitako oroitzapenik ez dut hainbeste, baina 16-17 urtetan ateratzen hasi nintzelarik jendea oraindik ez zen zuri-gorriz janzten, gero hasi zen horrekin. Ez zen hainbeste jende, ez zen besta masiboa orain den bezalakoa, eta aski zaila dut erratea baina zikinagoak ziren bestak. Oroitzen naiz langileen peto urdinekin janzten zela jendea eta zikin-zikinak egoten zirela. Gero, hala ere, besta egiteko aukera berberak dituzu urdinez, beltzez, txuriz edo nahi duzun bezala.

Noiz gertatu zen masifikaziorako aldaketa hori?

Aski berria da. Pentsa, 1988an oraindik ez zen batere masiboa, eta handik hamar urtera-edo aldatu zen. Nik beti gogoan dut 2000. urtean urtats gaua Baionako besten seigarren eguna deitu zutela, eta hor bazen jadanik masifikazioa, beraz, pentsatzen dut hortik izan zela aldaketa, 1990eko hamarkada bukaeran. Besta bera ere aldatu da: orain, egunez jende askoz gehiago ateratzen da; lehen gaueko festa bat zen eta ostatuek bazuten egun bat gau guzian irekitzen ahal zutena.

Jantzi aldaketa ere horrekin batera etorri zen?

Bai, berdin. Zerendako? Ez dakit, batzuk jakinen dute ni baino zehazkiago, baina Iruñearen eragina bada, eta beste hainbat teoria ere badaude.

Zein da zurea?

Nire ustez, Iruñearen modeloa segitzeko gogo bat izan da, kopia bat egin da.

Zuri-gorriz janzten zara?

Baionan ez; Iruñean, aldiz, bai. Hemen ez dut ohitura hori izan, eta gero, bat-batean, hasi direlarik zuriz janzten, nire alde errebeldeak erran du ezetz. Jendearekin mintzatzen zara, eta erraten dizu horrela politagoak direla bestak, baina bestak politak izan daitezke denak berdin jantzi gabe ere.

Zer aldatuko zenuke?

Jende gutxiago ekarriko nuke, baina horri buelta ematea zaila da. Orain dela hogei urte egindako promozio kanpainaren ordaina da, eta aurten bi zentzutan gainera. Euskaldun gehiago ekarriko nituzke, kaleko giroa indartuko nuke musikarekin, kanpoko ostatuak ken nitzazke, bozgorailu handi horiek ere, zezenketak ere kenduko nituzke, prezioak apaldu... Ordutegia ere aldatuko nuke, bestak asteazkenean gaueko hamarretan hastea gezur bat da denentzat, eguerdian denak hasiak baitira besta egiten aperitifarekin batera. Gauza pila bat aldatuko nituzke!

Ordaintzea aipatu duzu. Nola ikusten duzu?

Herriko etxeari dirua ekarriko dio. Problematika ez dut zehazki ezagutzen, baina besta ereduari lotua dela iruditzen zait. Segurtasun arazoengatik ordainarazten dute herriko etxeari kario ateratzen zaiolako, baina besta modeloak du hori egiten. Beste besta eredu bat pentsatzen ahal da ordainarazi gabe. Baionarra izanki ez dut ordaintzen, baina ez dut gustukoa neurri hori. Sistema horrekin ez naiz oso eroso sentitzen: ez dakit segituko duen edo ez, esperimentazio bat ote den, baina egia da gero gibelera egitea zaila izaten dela.

Kazetari lanak egin dituzu jadanik bestetan?

Ez, kazetari lanak ez ditut inoiz egin bestetan; oporrak hartzen saiatu naiz beti, eta kausitu dut.

Egingo bazenu, zein albiste eman nahiko zenuke?

Albiste onak. Euskarak presentzia handiagoa izatea bestetan, adibidez. Baionako bestetan, orokorrean hartuta, euskarak presentzia oso txikia du: atzeman nahi duenak topatzen du, baina, hala ere, euskarak oso leku txikia du.]]>
<![CDATA[Surfa pantaila handian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/024/003/2018-07-10/surfa_pantaila_handian.htm Tue, 10 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1890/024/003/2018-07-10/surfa_pantaila_handian.htm
Sorkuntza eta alor artistikoa uztartzen dituzten filmak lehiatuko dira aurten ere jaialdian. Guztira, 21 dokumental eta film labur proiektatuko dituzte itsasoaren ondoan jarri dituzten bi pantaila erraldoietan. Horietatik hogei lehiatuko dira; hala nola Alena Ehrenolden Tan filma, Elizabeth Pepin Silva eta Paul Ferrarisen Introducing the Super Stocked Surf Mamas of Pleasure Point, Karim Mahdjoubaren Michel Bourez, des racines du surf à la cime du monde eta Luca Merliren Nausicaa.

Lehiaketatik kanpo proiektatuko dute Evolution film luzea, Paul Witzig australiarrarena. Besteak beste, Wayne Lynch eta Nat Young surflariak agertzen dira 1968an egin zuten Angeluko Barrako hondartzaren iragarki mitikoan. Dokumentala bukatuta, gainera, Nat Youngekin solasaldia izango da. Horrez gain, Trajectoires Libres izeneko erakusketa jarriko dute ikusgai festibalak irauten duen lau egunetan.

Omenduak

Irekitze ekitaldian (gaur, 21:30ean), Angeluko herriak surfaren lekuko «handiak» omenduko ditu: Maritxu Darrigrand, Joel de Rosnay, Tom Curren eta Nat Young. Egindako ibilbidea aitortuko zaie.

Nazioarteko Surf Film Festibala

Gaurtik ostirala bitarte, 17:00etatik aurrera, Angelun (Lapurdi).]]>
<![CDATA[«Enpatia besteari eman aitzin, neure buruari eman behar diot lehenik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2018-07-04/enpatia_besteari_eman_aitzin_neure_buruari_eman_behar_diot_lehenik.htm Wed, 04 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1886/032/001/2018-07-04/enpatia_besteari_eman_aitzin_neure_buruari_eman_behar_diot_lehenik.htm
Sariak eta zigorrak, aginduak... normaltzat hartzen dira. Komunikazio bortitza normalizatuta dago?

Komunikazio ez-bortitzaren ikuspegitik, pertsona bat ona sortzen da, eta gure egiteko ohituretan gehiago kontsideratzen da pertsona bat sortzen delarik norbait hezi behar dela, behar zaiola erakutsi: «hau txarra da, hau ongi da...»; koadro horretan handitu behar duela. Ondorioz, koadro horretan sartzen dira zigorra, saria eta beste, horiek baitira pertsona on bilakatzen lagunduko diguten tresnak. Komunikazio ez-bortitzaren ikuspegitik, pertsona berez ona da, eta, urruntzen bada tarteka on horretatik, enpatiak lagunduko dio berriz bestearengana irekitzen eta besteari konektatzen.

Eguneroko ogia da irakaskuntzan?

Beharbada, irakaskuntza eremu bat da non beste ikuspegia oraindik gehiago zabaldua den. Erran nahi dut: ikastetxeetan uste da berez ikasleak hezi behar direla, ikasi behar dutela hau edo beste egiten gelara eta ikastetxera egokitzeko; errespetarazten den barne araudi bat egiten da... Beharbada, biziki urrun gara beste ikuspegitik, non sinesten dugun ikasleak berez onak direla, besteen ongizatea nahi dutela... Hori ahazten dugu.

Enpatia aipatu duzu. Nondik dator besteenganako enpatia falta?

Hasteko, ttipi bat behatuz gero, ikus daiteke berez enpatikoa dela, eta, hortaz, badira ikerketak. Berez, ttipi batek maite du laguntzea; beste bat negarrez ikusten badu, urdurituko da, edo negar eginen du. Horrek frogatzen du zinez sortzean badugula enpatia hori jendearen artean. Gero, zergatik urruntzen da? Nik uste dut ongia eta gaizkia zer diren irakasten digutelako dela, eta, haurrei irakasten diegularik egin dutena gaizki zela, orduan ez du enpatia gehiagorik merezi. Nolabait, beste pertsona baztertu egiten da, eta txarra bilakatzen denetik ez dugu enpatia ukaiterik beretzat. Enpatia, besteari eman aitzin, nire buruari eman behar diot lehenengo, eta uste dut hori ikastekoa dugula.

Zer hezkuntza eredu proposatzen du komunikazio ez-bortitzak?

Ikasle bakoitzaren harrera segurtatuko duena. Harrera erran nahi dut ikaslea pertsona oso gisa onartuko duena zinez, hau da, pertsona hori bere sinesteekin, bere bizipenekin, bere usteekin, bere beldurrekin, bere plazerarekin... Pertsona oso gisa hartuko duena.

Eman dezakezu adibide bat?

Egunerokoan, maite dut eguna hastea lehenik pertsonekin konektatuz, eta ez ikasleekin. Lehenik eskatuko diet «nola zaudete aste honetan?», eta horrek forma anitz hartzen ahal ditu, baina hasteko da ematea tarte bat bakoitzak azaldu ahal izateko nola den.

Zein da irakasleen egitekoa?

Maite dut erratea, Rosenbergek erraten zuen bezala, komunikazio ez-bortitzean bestearekin dugula boterea; orduan, gelan, irakasle batek boterea du ikasleekin, eta ez du boterea ikasleengan.

«Bizitzan oinarrizko hautu bat egin behar da: zoriontsu izan edo arrazoia ukan», zioen Rosenbergek.

Goizean esaldi hori atera dut, eta eztabaida sortu da taldean; batzuentzat, hori ez da entzungarria, edo ez berehala. Niretzat, erranaldi hori askatze bat izan da. Gaztetan, nik banekien zer zen egia, ona, eta denbora pasatzen nuen argudiatzen, hori inposatzen besteei, eta horrek nigan estresa sortzen zuen. Erranaldi hori hitzaldi batean entzun nuen lehen aldikotz; idatzi nuen, eta geroztik hari bat bezalakoa bilakatu da niretzat. Nik ez dut nahi arrazoia ukan; nik badakit zein diren nire balioak, zer maite dudan, eta ikasi dut partekatzen ahal nuela besteak konbentzitzen saiatu gabe.

Nola uztar daiteke gizarteak daraman bizitza azkarra komunikazio ez-bortitzarekin?

Lehen urratsa da ikastea orainean egoten, behatzen nola garen gorputzean, bihotzean, buruan, eta hori etengabe egun osoan, nonbait gure ongizatea zaintzen. Nik uste dut horrek berez eramanen gaituela erritmoa mantsotzera.

Entrenamendu asko eskatzen du?

Teoria laburra da, eta intelektualki fite ulertua eta ikasia da; ez du inongo zailtasunik. Gero, aldiz, bizitzeko bizi osoko bidea dela uste dut.]]>
<![CDATA[«Txistua euskaldun mantentzeko tresna bat zen; normalizatu egin zen gero»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1975/046/001/2018-07-01/txistua_euskaldun_mantentzeko_tresna_bat_zen_normalizatu_egin_zen_gero.htm Sun, 01 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1975/046/001/2018-07-01/txistua_euskaldun_mantentzeko_tresna_bat_zen_normalizatu_egin_zen_gero.htm
Montaubanen sortua zara; zer dela eta?

Nire gurasoak Euskal Herritik ihes egin zuten Espainiako gerran, aita Irungoa zen eta ama Donostiakoa. Egoera hobetu zenean Irunera joan ginen bizitzera, 2 urte nituen orduan. Mugaz oroitzen naiz: ogia erostera Hendaiara joaten ginenean, Poliziak ikusten genituen beti, eta horrek asko markatu ninduen. Zaila izan zen. Gero Miarritzera joan ginen bizitzera; nire izeba bat han bizi zen, eta hara joan ginen. Nire aitak zurgin gisa lan egiten zuen, eta errefuxiatuekin Oldarran elkartzen zen. Batzoki bat zegoen han, eta hantxe elkartzen ziren denak. Polizia memento horretan nahiko ongi portatzen zela esango genuke: aurretik pasatzen ziren, baina ez zuten ezer esaten, kontrolatzen zuten.

Txistuari lotuta ikusi ohi da zure izena. Noiz hasi zinen?

12 urte nituenean dantzan hasi nintzen, eta futbolean jokatzen ari nintzen batean, hanka hautsi nuen, eta bukatu ziren niretzat dantza eskolak. Baina bitarte horretan Narcis Ibarrondo txistularia etxera etorri zen, eta txistua aurkeztu zidan. Mundu bat ireki zitzaidan.

Horretara bideratu zenuen zure ibilbide profesionala.

Bai, erabat. 1960an lehiaketa bat izan zen Baionan txistu eskolak sortzeko, ordura arte musika tradizionala ez zen erakusten Frantzia osoan, lehenengoa izan zen Baionakoa. Lehiaketa pasatu nuen, aukeratu ninduten, eta kontserbatorioan hasi nintzen urtebete geroago. Ikasle asko hasi ziren txistua ikasten; ia esango nuke gurasoek behartzen zituztela eskoletara etortzera! Gerora, txistua normalizatu egin zen beste edozein instrumentu bezala, eta hor jadanik lasaitu zen. Txistua euskaldun mantentzeko tresna bat zen; gero, hori ere normalizatu egin zen.

Soldadutzara ere eraman omen zenuen txistua.

Espainiatik soldadutza egiteko deitu zidaten, eta kontserbatorioa utzi behar izan nuen denboraldi baterako. Frantzian jaio arren, Irunen izena emanda nintzen, eta Espainiako Kontsulatutik deitu zidaten, baina soldadutza Baionan bertan egiteko. Oldarrarekin Italiara joatekoak ginen; pasaportea egin zidaten, hara joan nintzen, eta ez ninduten gehiago ikusi. Ez nintzen soldadutza egitera joan, baina 21 urte nituela, Frantziak deitu ninduen soldadutza egiteko. Frantziako hiru tokitan egin nuen eta horietako bat Montaubanen, hori bitxia izan zen, ez nuen oroitzapenik, 2 urte bainituen handik alde egin genuenean, baina azken batean han jaioa nintzen, eta, hango tabernetara sartzen ginenean, bertan jaio nintzela esaten nienean, ez zidaten sinesten, barre batzuk egin izan genituen. Eta, bai, musikan ibili nintzen soldadutzan, eta, behin, zuzendariak galdetu zidan zein instrumentu jotzen ote nuen, eta nik txistua erantzun nion. «Zer da hori?», galdetu zidan; ez zuen ezagutu ere egiten. Atera nuen, eta pieza batzuk jo nizkion, zer-nolako doinua ateratzen zuen ezagut zezan. Kantu batzuk ere konposatu nituen bertan.

Hiru urtez Euskal Herriko Txistulari Elkarteko presidentea izan zinen. Zein zen egoera orduan? Zein ziren zure helburuak kargu hori hartuta?

Gipuzkoako eta Bizkaiko txistularien artean elkar hitz egitea zen helburu nagusia; bai, izugarria zen. Elkartea bertan behera uzteko zorian egon zen, bata bestearen kontra zegoen, giro txarra zen orduan. Mugaz bestaldeko batek giro hori baretzen lagunduko zuela pentsatu zuten, eta ni jarri ninduten presidente. Hasieran, zuzenean hautatuta, eta, gero, bozketa eginda. Ez zen erronka makala eta pazientziarekin hartu nuen. Zorionez, dena konpondu zen. Beste egiteko bat ere bazen: Txistulari aldizkaria mantentzea. Diru asko kostatzen zen, eta hori aurrera eramateko zailtasunak izan genituen aldi batzuetan.

Koru bat zuzentzen norekin ikasi zenuen?

Juan Eraso elizondoarra ezagutu nuen, eta hark egin ninduen benetan koruko zuzendari. Ahotsa landu nuen harekin, eta hark dena irakatsi zidan; zoragarria izan zen, izugarrizko zortea izan nuen. 1986an, gizonek osatutako koru bat sortu zen Baionan, eta zuzendari lanak egiten hasi nintzen hamar urtez.

Musikarekiko zaletasuna betidanik izan duzu?

Bai, gurasoek asko maite zuten musika. Etxeko irrati handi bat gogoratzen dut, eta amak beti pizten zuen, musika jartzeko. Oldarraren barruan ere dena musikaren inguruan izan da; beraz, ez dut batere meriturik! Kar-kar-kar.

Ia mende erdia daramazu Oldarrako korua zuzentzen; gauzak asko aldatuko ziren denbora tarte horretan.

Gauzak ikusteko modua aldatu dugu; orain, askoz interesgarriagoa da. Aldatu dira, baina onerako.

Beti izan da gizonezkoen koru bat? Emakumeek ere abestu nahiko zuten...

Hastapenean, koru misto bat izan zen, eta, gero, ikusgarriak egiten ziren, baina otxoteekin. Gerora, emakume batzuk etorri zitzaizkidan galdetzera ea zergatik ez zuten beraiek ere abesten, eta etortzeko esan nien, baina, ordurako, gizonezko koru sendoa bihurtua ginen. Entseguak egin genituen, baina zaila izan zen koru misto bat egitea. Kontzertu bakarra eman genuen, Makean, baina lehenengoa eta azkenekoa izan zen. Egoera politikoa ere hor zegoen, batzuk hasten ziren koruan, gero hiru hilabetetan ez zenuen ikusten... Geroztik, ez da beste saiakerarik izan.

Oldarra izena beti duzu ahotan.

Oldarra dena izan da niretzat. Giro politikoa ezagutu nuen, errefuxiatuak... horrek asko ireki zidan mentalitatea. Askok leporatu izan didate baldintzatuta egon naizela, baina ez da horrela;ni barruan nintzen, eta egoera zer zen ikusten nuen.

Miarritzen horrelako leku bat egoteak zer ekarri zuen?

Zaila zen, arazoak ere izan genituen. Hauteskundeak egin ziren, eta Maurice Abeberri aurkeztu zen —Frantziako hautetsirik gazteen bilakatu zen—, eta Guy Petit alkatea etorri zitzaidan esatera Oldarratik Abeberri anaiak kentzen bagenituen nahi genituen diru laguntzak lortuko genituela. Imajinatzen duzu? Hori zen egoera, abertzaleak ginelako. Egun batean, batzokian ginen, entsegua baino lehen, eta batek ohartarazi zigun pakete bat zegoela atearen aurrean. Bonba bat zen. Polizia eta suhiltzaileak deitu genituen, eta leherrarazi egin zuten. GALekoak izango zirela pentsatzen dugu. Beste egun batean, Oldarratik gertu GALen lehergailu batek eztanda egin zuen, eta ikusezinak ikusi genituen. Beldurgarria zen. Miarritzeko jendearentzat, bestalde, ez ginen egokiak. Denborarekin aldatuz joan da ikuspegi hori.

Euskara ez zizuten transmititu etxean.

Beldurra zuten, edo horregatik izango zela pentsatzen dut, ez zuten istoriorik nahi. Etxean, guk ulertzea nahi ez zuten zerbait komentatu behar zutenean, gurasoek euskaraz hitz egiten zuten euren artean. Gerora, Oldarran euskarazko eskolak hartu nituen, baina ez dut ikasi.

Oraindik ere konposatzen jarraitzen duzu?

Orain, Les sept péché capitaux (Zazpi bekatu nagusiak) idazten ari naiz. Zergatik hori? Ez dakit, gau batez burura etorri zitzaidan, eta konposatzen hasi nintzen, koroarekin, flautarekin, klarinetearekin... eta nire anaia Manueli testu bat idazteko eskatu diot. Orain dela gutxi, gainera, Oldarraren historiari buruzko liburu bat argitaratu du Elkarrekin.

Profesionalki beti egon zara musikari lotua?

Beti-beti. Agian pena bat da, beste zerbait egin nezakeen, baina beti musikari lotua egon da nire ibilbide profesionala. Futbolari izan nahi nuen, baina hanka hautsi nuen. Nire aitaren lehengusu batek Bordeleko Girondinsen jokatzen zuen, eta hara joateko esan zidan, eta partida batean izan nuen ezbeharra. Kontua hor gelditu zen, eta, gero, Parisko Racingera eraman nahi ninduten, eta, garai hartan, talde batekin sinatzen bazenuen, 35 urtez taldeari lotzen zinen; ez da orain bezala. Etxera etorri ginen, eta gurasoek ez zidaten utzi Parisera joaten; nik nahi nuen, baina, azkenean, horretan gelditu zen. Hemen, Aviron Bayonnaisen ibili nintzen maila nahiko onean. Agian, futbolari izan nintekeen; zergatik ez? Baina ez naiz damutzen, inondik inora ere, musikari gisa egin dudan ibilbidearengatik.]]>
<![CDATA[Ondarearen bideetatik barna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1941/038/001/2018-06-30/ondarearen_bideetatik_barna.htm Sat, 30 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/1941/038/001/2018-06-30/ondarearen_bideetatik_barna.htm
«Horrelako urteurrenak gure arteko harremanak azkartzen ditu, eta hori interesgarria da. Ospitalepearekin [Nafarroa Beherea] ez genuen harremanik, eta orain plaka agertze bat proposatu dugu elkarrekin. Bi herrien arteko harreman bat aurkeztuko dugu», adierazi du Olzomendik. Horrez gain, jakinarazi du Euskal Hirigune Elkargoak interpretazio gune bat ezarriko duela Donejakue bideetan.

Via Turonensis, Via Lemovicensis, Via Podiensis eta Via Tolosana dira lau bide horiek eta lehengo hirurak Izura-Azmen (Nafarroa Beherea) elkartzen dira, Puyko Bidea gisa ezaguna den [Via Posiensis] zazpigarren zatian, hain justu. Izura-Azmeko auzapez ere bada Olzomendi, eta ederki daki zer esan nahi duen herri txiki horretan horrelako bide bat pasatzeak: «Urtean 10.000 erromes pasatzen dira, eta horrek herriaren itxura aldatu du». Badira ekonomikoki horra bideratu direnak, logelak alokatuz, ostatuak irekiz, okindegiak... Ekonomia arloan horrelako egitasmoak sustengatu direla adierazi du. «Laborari etxeetako ganerrak konpondu eta erromesentzat bideratu direnak ere badira. Nik hori biziki ongi atzematen dut; hori da egiazko turismoa: harremanak zuzenki izatea bertako jendearekin, euskaldunekin. Anitz mezu pasarazten dira, anitz kultura trukatze dira eta uste dut herri batek eragin biziki baikorra baduela horrelako bideetan, barnealdean bereziki», esan du. Unescoren izendapenak «ezagutza kultural handiagoa» eman duela ziur da: «Ez ginen kontziente zer nolako ondarea genuen».

Unescok Frantzian abiapuntua duten lau bideak gizateriaren ondare izendatu baino lehen, bost urte lehenago, Donejakue bidearen ardatz nagusi edo ezagunenak jaso zuen izendapen bera. Frantses Bidea —edo Nafarroako Bidea— izenez ezagutzen den bidea Donibane Garazin hasten da, Santiago de Compostelaraino. Bide horretan, Gares dago (Nafarroa), urtean 30.000 erromes baino gehiago pasatzen diren herria. Jakue erromesen aterpetxeko jabea da Pedro Jose Aldaz. 1990. urtetik errezibitzen dituzte erromesak. 1990eko hamarkadan, Donejakue bidearen berpiztea herrian batik bat ostalaritzan nabaritu dela kontatu du, hotel bat eta aterpetxe bat izatetik zazpi hotel, sei aterpetxe, pentsioak eta apartamentu turistikoak izatera pasatu baitira. «Garesetik aurrera bide bakarra dago; hori, guretzat, urtero loteria egokitzea bezala da!», esan du pozik. Kontent ez zeudenak herritarrak eurak ziren, ordea: «Nik uste orain barneratuago dagoelako kontua, baina momentu batean ez dut esango molestia bat zenik, baina ia. Hemen kasik herritar guztiak gidari edo turismo bulego txiki batzuk bezalakoak gara, egunean zehar hainbat aldiz galdetzen baitigute non dagoen farmazia, ez dakit zein hotel... Eta horrekin bizi gara».

Ez du uste Unescok Donejakue bidea munduko ondasun izendatzeak jende gehiago erakarri duenik, baizik eta jende oldea Elizak Done Jakueren urteak —Santiago eguna, uztailaren 25a igandez egokitzen denean— izendatzeak ekarri duela pentsatzen du: «Ni Garesko zubi erromanikoaren ondoan jaio nintzen, eta nire gaztaro guztian ez nuen sekula erromesei buruzko ezer ere entzun. Orain, batzuek diote dena komertzializatua dagoela, batez ere bide hau». Hori dela eta, Garestik bertatik abiatzen den eta Caravaca de la Cruzera (Murtzia, Espainia) doan bideak indarra hartuko duela uste du.

Ondare izateko arrazoiak

1987an, Europako Kontseiluak Europako Ibilbide Kultural izendapena eman zion Donejakue bideari, eta, urte batzuk geroago, Unescok gizateriaren ondare izendatzea erabaki zuen. Horretarako hainbat arrazoi izan zituen Unescok, hala nola «garrantzi historikoa duten ondare askoren multzoa». Ondare horiek erromanikoaren eta barrokoaren garaietako artea eta arkitektura islatzen dituzte, Unescoren arabera: zubiak, ospitaleak, aterpetxeak, elizak eta bestelako eraikinak barne.

Horrez gain, Erdi Aroan garatu zen Donejakueren bide komertzialak eginkizun «erabakigarria» izan zuen Iberiar penintsularen eta Europaren artean, aurrerapen kulturalari dagokionez. Balio handia ematen dio, halaber, mila urtez baino gehiago erromes bide izan diren ibilbideei: «gehienak, gainera, jatorrizko bideak dira oraindik, eta ezaugarri historikoak mantentzen dituzte, garapenaren kalteak edo arduragabekeriak pairatu gabe». Unescok klase sozial guztietako lekuko gisa ere baloratzen du Donejakue bidea.]]>
<![CDATA[Erdi Arotik datorren bidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2001/039/001/2018-06-30/erdi_arotik_datorren_bidea.htm Sat, 30 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eihartze Aramendia Iparragirre https://www.berria.eus/paperekoa/2001/039/001/2018-06-30/erdi_arotik_datorren_bidea.htm Compostelako bidea historian zehar izeneko erakusketa Zitadela karrikan dago, Apezpikuen Presondegian.

Elkarteko kide Jean-Louis Aspirotek eman ditu azalpenak paneletako informazioari buruz: «Hiru mendetan, kristauak jarraituak izan ziren, eta katakonbatan otoitz egiten zuten, martirien hilobietan. Hori izan zen erlikiei gurtza egitearen jatorria». Bertan jasotako historiaren arabera, Santiago apostoluak Jainkoaren hitza erromatarren Hispaniatik zabaldu zuen, Palestinan hil baino lehen. Haren bi dizipuluek gorpuzkiak Galiziara eraman zituzten, Libredon mendira.

«Erdi Aroan, Santiago apostoluaren gorpuzkiak atzeman zituzten, eta Alfontso II.a erregeak basilika bat eraikitzeko agindu zuen», kontatu du Aspirotek. Urte batzuk geroago, 899. urtean, Alfontso III.a erregeak basilika handiago bat eraiki zezaten agindu zuen. Santiago apostolua bertan lurperatuta zegoela zabaltzen hasi zen berehala kristauen artean, eta orduan hasi ziren lehen erromesaldiak. Santiagora Al-Mansur -kristauentzat Almanzor- sartu zenean, hiria zein basilika suntsitu zituzten 997. urtean. «Gerora berreraiki zuten, eta historian zehar moldatuz joan da estiloari dagokionez», azaldu du Aspirotek.

Lehen gida turistikoa

Erakusketako panel batean Kalistoren Kodexari (Codex Calixtinus) buruzko informazioa ageri da, Aspiroten arabera, «Donejakueko bideari dagokion lehen gida turistikoa izan zen». Kodexak bost liburu ditu, eta laugarrena baliatzen zuten erromesek Santiago de Compostelara iristeko. Kalisto II.ak 1122. urtea Jakuetar Urte Santua izango zela erabaki zuen, eta gerora Santiago eguna (uztailak 25) igandea zen urteak Done Jakueren urteak izango zirela erabaki zuten.

Donejakue bidea egiteko «motibazioek» ere badute tokia erakusketan: «Hastapenean, erromesek erlijio arrazoiengatik egiten zuten bidea, eta gero motibazioak aldatuz joan dira; norberaren burua ezagutzeko aukera, kirola egiteko besterik gabe...». Beste panelak Santiago de Compostelara iristeko dauden bideek osatzen dituzte, besteak beste.]]>