<![CDATA[Ekhi Erremundegi Beloki | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 21 Feb 2019 13:26:49 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ekhi Erremundegi Beloki | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[G7koen goi bilera blokeatzeko asmoa azaldu diote Michel Veunaci]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/004/001/2019-02-21/g7koen_goi_bilera_blokeatzeko_asmoa_azaldu_diote_michel_veunaci.htm Thu, 21 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1907/004/001/2019-02-21/g7koen_goi_bilera_blokeatzeko_asmoa_azaldu_diote_michel_veunaci.htm
«Biziki jarrera suharrarekin hartu gaitu», azaldu zuen Dominika Daguerre plataformako kideak: «Etengabe hitza mozten zigun». Plataformako kideen arabera, orain arte jendaurrean emandako diskurtsoari eutsi zio Veunacek: «G7koen goi bilera Miarritzera etor zedin berak nahi zuela erran digu. Sinetsia da onura ekonomikoak ekarriko dituela», adierazi zuen Pettan Latailladek.

Alta, plataformakoen hitzetan, Miarritzeko dendariak kexatzen hasiak dira hornikuntza aldetik arazoak izango dituztela eta segurtasun neurri zorrotzak bete beharko dituztela aurreikusten dutelako. «Goi bilera jorratzera etorriko diren 4.000 kazetariek bertan erosketak eginen dituztela diote, baina, izanen diren segurtasun neurriekin pentsa dezakegu ez dutela [Ipar] Euskal Herria bisitatzeko denbora eta aukera handirik izanen», iradoki zuen Danielle Nopalek. Plataformako kide izateaz gain, Miarritzeko herritarra ere bada; gailurraren garaia miarriztarrentzat «infernua» izanen dela baieztatu du. 2011n G8koen gailurra hartu zuen Frantziako Dauville herriko auzapezaren balorazio gazi-gozoa ekarri zuen gogora, halako goi bilerek hiriarentzat onurarik ez dutela ohartarazteko. Atzo arratsean egitekoa zuten G7koen gailurrari buruzko lehen informazio bilkura, herriko kasinoan, auzapezarekin eta Herve Jonathan Baionako suprefetarekin. Beste halako bost aurreikusiak dituzte hurrengo asteetarako.

G7koen gailurraren harira hartuko dituzten polizia neurriei begira ere kezka agertu zioten G7 Ez plataformako kideek Michel Veunaci. «Iazko Alemaniako G20koenean istilu larriak egon ziren, 2001ean poliziak gazte bat hil zuen Genevan (Italia)», oroitarazi zuen Hartzea Lopezek. Abenduaren 18an Miarritzen izandako gertakariak ere gogora ekarri zituen. «Polizia dispositibo arina hitz eman ziguten, eta, azkenerako, neska gazte bat larriki zauritu zuten pilotakada baten ondorioz», salatu zuen, Lola Villabrigaren kasua gogora ekarriz.

Pirinio Atlantikoetako prefetak departamendu guztian manifestatzeko debekua ezartzea aipatu ondotik, G7koen goi bileraren kontrako ahotsak zer leku izanen zuen argitzeko eskatu zioten plataformako kideek Veunaci, eta hura manifestazioak egitearen alde agertu dela baieztatu zuten. «Baina eskapatu zaio nahiago duela manifestazio horiek isiltasunean eginen balira», ironizatu zuen Latailladek. Oraingoz, aukera guztiak aztertzen ari dira plataformako kideak, eta espero dute laster jakinarazi ahal izatea agorril bukaerarako planteamendua. «Gure helburua da gailurra ez egitea, eta, egiten bada, erabat blokeatzen saiatu gara», aurreratu zuen Lopezek.

Oldartu gazte dinamika

G7koen goi bilera Miarritzen antolatzearen «inposizioari eta probokaziari» aurre egiteko Oldartu dinamika abiatu du Ipar Euskal Herriko gazte talde batek. «Ez dugu G7koen goi bilerarik nahi, ez hemen ez nehon», adierazi dute agiri batean, «haserrea eta sumina» antolatzera deituz.

«Kapitalaren legeak bermatu, elite ekonomikoen interesak defendatu eta esplotazioa betikotzeak elkartzen ditu G7koen estatuburuak. Finantza erakunde handienekin batera, sistema kapi- talistaren mundu mailako norabidea finkatzeko boterea dute eskuen artean», adierazi dutenez. G7koek ordezkatzen duten sistema errotik iraultzeko borondatea erakutsi dute, baina haien iritziz, goi bilerak iraunen duen egunetan mobilizatzeaz gain, etengabekoa izan behar da euskal gazteriaren borroka sistema kapitalistak Euskal Herrian dituen «aliatuen» kontra. «Jakintza teoriko eta praktikoak kolektibizatu, desobedientzia zibila landu, eta alternatiben bozgoragailu izan nahi dugu gazteok. Bide batez, pertsona askez osaturiko herri burujabe baten alde gure ekarpena eginez».]]>
<![CDATA[G7koen gailurra bertan behera uzteko eskatu diote Biarritzeko auzapezari]]> https://www.berria.eus/albisteak/163078/g7koen_gailurra_bertan_behera_uzteko_eskatu_diote_biarritzeko_auzapezari.htm Wed, 20 Feb 2019 07:13:36 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/albisteak/163078/g7koen_gailurra_bertan_behera_uzteko_eskatu_diote_biarritzeko_auzapezari.htm <![CDATA[G7koen aurkako Oldartu dinamika abiatu dute Ipar Euskal Herriko hainbat gaztek]]> https://www.berria.eus/albisteak/163040/g7koen_aurkako_oldartu_dinamika_abiatu_dute_ipar_euskal_herriko_hainbat_gaztek.htm Tue, 19 Feb 2019 07:18:31 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/albisteak/163040/g7koen_aurkako_oldartu_dinamika_abiatu_dute_ipar_euskal_herriko_hainbat_gaztek.htm <![CDATA[ELBk ez du parte hartuko laborantza ganberan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1887/014/002/2019-02-15/elbk_ez_du_parte_hartuko_laborantza_ganberan.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1887/014/002/2019-02-15/elbk_ez_du_parte_hartuko_laborantza_ganberan.htm
Halaber, ELBk berretsi du Euskal Elkargoaren eremuan laborantzako eragile guziak bilduko dituen Laborantza eta Elikaduraren Erakunde Publikoa sortzearen alde lan eginen duela. Egitura horretan, laborarien lansaria, kalitatezko laborantza eta etxaldeen atxikitzea izanen dira «lehentasunak» sindikatuarentzat.

Emaitzen faltan, bi irabazle

Urtarrilaren 31n iragan ziren Pirinio Atlantikoko Laborantza Ganberako hauteskundeak, eta lehengo astean jakinarazi zituzten departamenduko emaitzak: FDSEA nagusi 2.825 bozekin (%53,98), ELBk 1.267 boz (%24,21), Biarnoko Laborarien Konfederazioak 690 boz (%13,19), eta Landa-koordinazioak 451 boz (%8,62). Horraino denek bat egiten dute, baina tokian tokiko kontaketarik egiten ez denez, Ipar Euskal Herriko emaitzak ateratzeko bakoitzak bere kalkuluak ditu. Otsailaren 6an, lehen indarra zela aldarrikatu zuen ELBk agiri batean; eta otsailaren 11n prentsaurrekoa eman zuen FDSEAk, ministeriotik jasotako datuen arabera lehen indarra zela baieztatzeko. Datu berdinekin, «itxura guzien arabera» lehen indarra dela berretsi zuen atzo ELBk prentsaren aitzinean.

Nor sinetsi? Bakoitzaren kalkulu eta hipotesiak baztertuta gaur-gaurkoz baiezta daitekeen bakarra da Ipar Euskal Herriko bozen kontaketarik ezean ezinezkoa dela lehen indarra nor den erratea. ELBk adierazi zuenez, 2017ko udatik eta EHLGrekin batera, behin baino gehiagotan jo dute FDSEA sindikatua eta departamenduko laborantza ganberarengana, lauen artean, Ipar Euskal Herriko bozen kontaketa egin dezala eskatzeko administrazioari; FDSEAk eta ganberak uko egin diote. «Ipar Euskal Herriko parte hartze datuak ikusirik, bakoitzak duen indarra jakitea merezi dute laborariek», uste du ELBk. «Zenbakien eta hipotesien batailak hautesleak okaztatzeko baizik ez du balio».]]>
<![CDATA[Frantziako bandera ikasgela guzietan jartzearen alde agertu da ministroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1858/011/001/2019-02-13/frantziako_bandera_ikasgela_guzietan_jartzearen_alde_agertu_da_ministroa.htm Wed, 13 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1858/011/001/2019-02-13/frantziako_bandera_ikasgela_guzietan_jartzearen_alde_agertu_da_ministroa.htm Marseillaise-ren hitzak geletan jartzea ere onartu dute. Eric Ciotti Errepublikanoetako diputatuak egin zuen proposamena. «Konfiantzaren eskola baten aldeko» legea eztabaidatzen ari dira, eta zuzenketa gisa egin zuen eskaria. Legea aurrera aterako balitz, Ipar Euskal Herriko ikastetxe guzietan aplikatuko litzateke: publikoetan, pribatuetan eta kontratupekoetan. Asanblea Nazionaletik Senatura joanen da lege proiektua han azter dezaten, eta, ondotik, azken bozka bat izanen da Asanblean. Ondorioz, oraindik aldaketa franko izan ditzake.

Ciottiren hitzetan, Frantziako Errepublikaren balioen eta sinboloen defentsan eta hedapenean «ekintza nagusia» da onartutako zuzenketa, eta beharrezkotzat jo du balio eta sinbolo horiek haurrek txikitatik «berenganatzea». Jean Michel Blanquer Frantziako Hezkuntza ministroak ere babestu du erabakia, eta garrantzitsutzat jo du «oposizioaren proposamenak» ere kontuan hartuz «eztabaida parlamentarioa irekitzea». Neurria aplikatzea biziki sinplea litzatekeela gaineratu du: «Bi banderak eta ereserkia erakutsiko lituzkeen afixa baten bidez egin liteke».

Ezkerra, haserre

Ezkerreko oposizioak gogor kritikatu du gertatutakoa. Elsa Faucillon PCF alderdi komunistako diputatuak salatu duenez, goizaldeko oren batean bozkatzeaz gain, ezkerreko talde politikoei ez zieten hitza hartzeko aukerarik utzi, eta bozketaren momentuko «nahasketa» deitoratu du. Deliberoa berriz har dadila eskatu du. Michel Larive Frantzia Intsumisoko diputatuak salatu du «berdintasunetik identitatera» igaro nahi dutela proposamen horren bitartez. «Ez dugu inolako lezio patriotikoren beharrik; lerratze nazionalista baten beldur naiz».

Neurria bere horretan ezarriko balute azkenean, eragina izanen luke Ipar Euskal Herriko ikastetxeetan ere. Kasu horretan Seaskako ikastoletan hartuko luketen jarreraz galdetuta, federazioko arduradunek adierazi dute ez dutela iritzirik emango legea osoki onartua izan arte.]]>
<![CDATA[Larhun 2020 ezeztatzea eta proiektua berrikustea erabaki dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1883/012/002/2019-02-12/larhun_2020_ezeztatzea_eta_proiektua_berrikustea_erabaki_dute.htm Tue, 12 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1883/012/002/2019-02-12/larhun_2020_ezeztatzea_eta_proiektua_berrikustea_erabaki_dute.htm
Josu Iratzoki Agirre Berako (Nafarroa) auzapezak eman zuen gibel egitearen berri, atzo goizean, Euskal Irratietan. Haren hitzetan, bada jadanik bilkura bat baino gehiago Larhungo proiektuari beste begirada bat ematen ari zaiola: «Hasierako zirriborroak gatazka anitz sortu zuen; hura pixka bat alde batera gelditu da. Gidaritza Batzordean erabaki da proiektua berrikusi egin behar dela, eta inguruan garen lau herrien parte hartzea bermatu behar dela. Udalez gain, gainerako elkarteak ere kontuan hartu behar dira».

Pirinio Atlantikoetako Departamenduak izendatutako Andueza kabineteak ebatzi du desegokiak direla Larhungo kaskoan egin nahi zuten pasabidea eta tren geltoki ondoan antolatu nahi zituzten aparkalekuak; horiek ziren, hain zuzen ere, gatazka iturri nagusia. «Kaskoari ahalik eta kalterik gutxien egitea izan da erabakia», azaldu du Iratzoki Agirrek. Haatik, berretsi du trenbideko eta geltokiko lanak nahitaezkoak direla. Aparkalekuei dagokienez, aztertzen ari dira inguruko herrietatik garraio publikoa antolatzea. «Gu lasaitu gara, eta pentsatzen dut elkarteak ere baietz».

«Atrakzio parke bat»

Larhungo kaskoa «atrakzio parke» bilakatu nahi zutela salatu du herritar andana batek 2017ko irailean Pirinio Atlantikoetako Departamenduak Lapurdiko mendi altueneko tontorrean obrak egitea aipatu zuenetik. Larhun Ez Hunki plataforman antolatuta, egitasmoaren aurka egiteko ekintza andana antolatu dituzte proiektuaren kontrakoek.]]>
<![CDATA[Miss Cote Basque lehiaketa salatu du talde feminista batek]]> https://www.berria.eus/albisteak/162711/miss_cote_basque_lehiaketa_salatu_du_talde_feminista_batek.htm Mon, 11 Feb 2019 07:40:29 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/albisteak/162711/miss_cote_basque_lehiaketa_salatu_du_talde_feminista_batek.htm Ipar Euskal Herriko Hitza-n).]]> <![CDATA[«Ikastolak ekosistema inplikatuago baten parte izan behar du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/005/001/2019-02-10/ikastolak_ekosistema_inplikatuago_baten_parte_izan_behar_du.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1915/005/001/2019-02-10/ikastolak_ekosistema_inplikatuago_baten_parte_izan_behar_du.htm
Nola aldatu da garairik garai Seaskaren publikoa?

Hautua egin da publiko zabalago eta ondorioz erdaldunago bati zabaltzeko; horrek ekarri du aldaketa bat hizkuntzaren erabileran. Aldi berean, ikastolak hein batean normalizatu badira ere, gaur egun ez da normala ogi bat euskaraz erostea. Gizartean baditugu gabeziak betetzeko.

Ikastolan euskarak duen lekua eta gizartekoa ezin dira bereizi.

Gizarteari irekiak gara, eta gizarteko eragina bizi dugu ikastoletan. Horretan funtsezkoa da murgiltzea. Beharbada, garai batez uste genuen eskolarekin bakarrik konponduko zela euskararen osotasunaren gaia, baina hor ikusten dugu murgiltzea bera oinarri bat dela, saihetsezina, hori gabe zaila dela gaurko testuinguruan aitzina joatea euskaraz, eta horrek eskatzen duela inguruan esku hartze espezifikoago bat.

Erran daiteke ikastoletako ikasle kopurua emendatu ahala euskararen presentzia apaldu dela?

Ez doa berez, ez da faktore bakarra. Ikusi behar da familia tipologia aldatu den. Talde profesionalaren esku hartzeari begiratu behar zaio, eta zer inguru soziolinguistikotan bizi garen. Irakasleek erraten dute ez dela batere ofizio bera Azkaraten edo Donibane Lohizunen. Pentsatzen dut hastapenetik hala izan dela. Ikusten ari gara adin bat arte eskolak izaten ahal duela eragina osotasun horretan, eta batez ere erabilera informal eta espontaneo horretan.

Duela hogei urte, ikastoletako aire hartzeetan euskara zen nagusi; egun, tokika, frantsesa.

Aztertu beharko litzateke nola zen posible, zinez hala zen edo gure pertzepzioa zen. Gaur ere, lehen maila arte, gurasoen sentsibilizaziotik, irakasleen esku hartzetik eta gizartean eskaintzak baldin badira, lortzen dira biziki egoera interesgarriak aire hartzeetan. Adin batetik goiti konplikatuagoa da, eskolak ez baitu guk uste genuen eragina erabilera informal eta espontaneo horretan.

Zergatik?

Informala eta espontaneoa... Eskola hala ote da? Ez. 14 urtetan, ontsalaz, 10 urtetan baino hobeki dakigu euskaraz, baina gutxiago erabiltzen dugu. Arrue ikerketak urtez urte frogatu du: erabilerak beheiti egiten du, salbu inguruan eskaintza sendo eta iraunkor bat bada aisialdian, kulturan eta gizarte proiekzioan, eta helduen portaera eta jarreretan. Horrek adin batetik goiti du eragina. Eta, beharbada, hori behar dugu hobeki barneratu, ukatu gabe gure eskolak badituela oraindik gauzak hobetzeko —orain ari gara euskara plan baten inguruan, eta ardatza emana dugu ahozko hizkuntzaren lanketan—.

Aire hartzean frantsesa nagusi izateak zenbateraino eragiten dio murgiltze ereduari? Euskalduntze erronkari?

Luzaz eta anitz tematu gara sentsibilizazio kanpainetan. Badute eragina, baina mugatua. Ikasi dugu adin nahasketak aise eragin handiagoa zuela euskararen erabileran, kanpaina batek baino. Tutoretza sistemak ezarri ditugu. Gure proiektu pedagogikoarekin bat egiten du: haurraren ardura eta autonomia lortu nahi dugu, eta hizkuntzaren erabilera ariketa biziki konkretua da hori lantzeko.

Bada beste faktore bat ere: denbora. Esku hartze berezi batzuk eginez, adibidez, ikasturte hastapenean edo opor txikietatik itzultzean, aktibazio bat gertatzen da; beharrezkoa da, eta lortzen dira gauza biziki interesgarriak.

Dena ezin du eskolak egin.

Hizkuntza batek baditu hainbat funtzio: balio du lan egiteko, jostatzeko, besta egiteko, pentsatzeko, gogoetatzeko... Baina euskaraz lan egiten ikasten dute ikasgelan. Haurra ikastolatik ateratzean, horren jarraipen logikoa ez da besta edo kirola euskaraz egitea, ez. Funtzio sozialago edo informalagoetan, espazio egokiagoak landu beharko ditugu, eta, seguruenik, ez dira eskolaren barruan kokatzen.

Euskalduntze prozesuan bere funtzioa betetzen du ikastolak?

Niretzat, ikastola oinarri bat da, oinarri sendo bat. Zerbaitegatik ari dira beste eskola sareetan murgiltze gehiago esperimentatzen; batez ere, ama eskolan. Murgiltzeak bere funtzioak ekartzen ditu, baina ez guziak. Horregatik, ikastolak behar du izan ekosistema inplikatuago baten parte. Hori hasten da familiarekin eta etxearekin, baina ikusten ari gara gizarte mailan ere beharko ditugula ekarpenak. Gaur egun zer heinetarainoko esku hartzeak dira euskara planak egiteko enpresetan? Esku hartze zuzenagoak behar ditugu. Horri deitzen diot ekosistema inplikatuagoa.

Zenbaterainokoa da irakasle eta gurasoen kontzientzia?

Mendebaldeko zibilizazioan bizi gara, eta eskolari garrantzi handia ematen zaio. Beharbada, hobeki hartu beharko genituzke gurasoen beharrak. Erraten diegu behar dutela inplikatu, bilkuretara joan, talo erretzera joan, Herri Urratsen parte hartu... Baina iruditzen zaigu gurasoek badutela pista konkretu batzuen beharra ikusteko zer egin euskararen presentzia bermatzeko etxean.

Azken urteetan, hasi gara irakasleei begira euskararen gaia aspektu soziologikoan gehiago lantzen, kontzientzia hartzea heziketatik izan dezaten. Oro har, euskararen erabilpena gure muinean izan dadin. Euskaraz Bizi programa bat zen; hizkuntza proiektuak bat egin nahi du hezkuntza proiektuarekin. Gure mugez kontziente izanez, baina kontziente izanez esku hartze zehatz batek anitz ekartzen ahal duela.

Zer garapen espero duzu ondoko urteei begira?

Segitzen badugu esku hartze horiekin, ekarriko dituzte fruituak. Inportanteena da kontziente izatea gertatzen ari denaz, gure ekarpenaz, martxan dena zergatik den martxan. Hor bada jarduera ekintzetan bilketa lan baten beharra. Guraso eta profesionalen saretze bat behar dugu, giro konkretu eta egingarri bat sortzeko euskararen erabileraren gaia bermatzeko. Dimentsio kolektibo hori gabe zailago izanen da. Ez ditugu ahantzi beharko bi elementu: identitatea eta gogoeta. Nor garen eta nora goazen, eta zer diren helburuak.

Euskalgintzaz ari zara, oro har.

Horrek behar du partekatua izan; batez ere, 50 urteren buruan; memento interesgarria da puntu bat egiteko gauza horietaz. Jabetu soziolinguistikak ekartzen dituen argitasunez, eta ikusi lehentasunak eta ardatzak non eman. Erran nahi dut beharbada behar dugula hainbat aktore berriz hartu, bildu, eta problematizatu haien ekarpena hizkuntzarekiko. Eta hor ikusiko dugu gure xantierrean non diren gabeziak. Niretzat, gure artean gauzak berriz argitzea ez da itxaropen edo ezkortasun istorio bat. Lan hori egiten badugu, baldin badakigu nor garen, adostasuna baldin badugu nora goazen kolektiboki xantierrak ongi definituz, ez da esperantza istorio bat. Are, goazen!]]>
<![CDATA[Testuinguru berria aintzat hartuta zigortu ditu epaileak Pla eta Sorzabal]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-02-06/testuinguru_berria_aintzat_hartuta_zigortu_ditu_epaileak_pla_eta_sorzabal.htm Wed, 06 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-02-06/testuinguru_berria_aintzat_hartuta_zigortu_ditu_epaileak_pla_eta_sorzabal.htm
Akusazioaren eta defentsaren argumentuak entzun ahal izan ziren atzoko auzi saioan. Prokuradoreak gogor egin zuen Plaren eta Sorzabalen kontra: «Gaur ez dituzue bakearen aldeko aktibista batzuk epaitu behar, terroristak baizik». ETAren desegitea arte emandako urratsak erakundearen «porrotaren erakusgarri» direla ebatzi zuen, erakundearen bakerako borondatea zalantzan emanez. «Zein zen 2015ean ETAren egoera? Jarduera armatuaren bukaera onartuta ere, ez zen armagabetua eta bere ekintza gaitasuna atxikitzen zuen, bere jarduera logistikoa atxikitzen baitzuen. 2011tik 2015era 30 bat kide atxilotuak izan ziren, denek armak eta batzuek lehergaiak ere bazituzten. Atxilotu biak ETAko kide dira, arma eta dokumentu faltsuak zituzten, diru zama handiak. Prest ziren behar izanez gero tiro egiteko!». Sei eta bederatzi urteko presondegi zigorrak iradoki zituen, hurrenez hurren, eta inpunitaterik ez izateko eskatu zuen. Zigor txikiagoak ezartzea erabaki zuen azkenean epaileak.

Alde biko gatazka

Cachenautek euskal gatazkaren «konplexutasuna» azpimarratu zuen, eta egia judiziala eta egia politikoa biak kontuan hartzeko eskatu. Prokuradorearen zorroztasuna deitoratu zuen, halaber: «Onartu behar dut beste tonu bat espero nuela nire baitan». Osloko (Norvegia) elkarrizketa saiakera ekarri zuen gogora. «Hamabost hilabete pasatu ahal izan bazituzten, ETAko kide gisa, Espainiak eskatuta eta Frantzia jakitun zela, ez zen eragile horiek ETArengadik errendizio bat espero zutelako. Ez zuten haien atxiloketarik eskatu Norvegian zeuden bitartean. Elkarrizketa ezinbestekoa da erakundearen eta gobernuen artean, helburua ez delarik errendizioa, konponbidea baizik».

Prokuradorearen errekisizioa ETAren alde militarrean oinarritu izana gaitzetsi zuen. «Iragana baizik ez du begiratzen, oraina eta etorkizuna kontuan hartu gabe. Atentatuak bakarrik aipatzen dira; biktimak. Ez da zuzena, ez intelektualki ezta historikoki ere». Gatazka batek aldebikotasuna suposatzen duela gaineratu zuen: «Ezin da alde bat ahantzi, Espainiako Gobernuak egin duen gisan. Euskal gatazka erakunde armatu baten eta estatuaren arteko gatazkara mugatzea ere ez da zuzena». Eta prokuradorearen hitzei erreferentzia eginez: «Garaile eta garaitu eskema arriskutsua da. Bake iraunkorra arriskuan jar lezake». Espainiako Estatuak eragindako mina ere kontuan hartu behar dela argudiatu zuen. «Sakabanaketa, paramilitarrak, tortura... Sorzabalen torturapeko deklarazioek ez dute prozeduraren funtsa aldatzen, baina elementuak ematen ditu. Gaur egun, frogatua da torturak egon direla. Kasu bat da, 4.000tik gora kasuren artean». Gogorarazi zuen 50 urteko gatazkan min handia eragin dela eta joan den apirilean ETAk agiria atera zuela eragindako kaltea onartuz.

Prokuradorearen eta abokatuaren ondotik, Sorzabal eta Pla akusatuek ere hitza hartzeko parada izan zuten. «ETAren helburua zen denboran luzatzen ari zen inertziarekin hautsi eta ziklo armatuari bukaera ematea. Bestalde, konfrontazioaren logikarekin hautsi eta bide politiko eta demokratikoa bilatzea zinezko gatazka politiko bati erantzuteko. Prozesu horretan, ETAk bide egin du eta bururaino eraman du», adierazi zuen Plak. 2010-2015ko epean ETA atentatuak egiteko prest zela erranez prokuradoreak egindako «intsinuazioak» ere hizpide izan zituen. «Urte horietan zehar beti intsinuazio horiek izan ditugu aurrean, gatazkaren konponbidean urratsik ez egiteko aitzakia hori erabiltzen zuten pertsonengandik. Baina errealitateak guztiz kontrakoa erakutsi du. Errealitatea da 2010etik saialdi zintzoak izan direla bake prozesua irekitzeko».

Sorzabalek, berriz, edozein konponbide prozesuk aitzina egin ahal izateko «aktore guztien parte hartzea ezinbestekoa» dela baieztatu zuen, justiziak ere bere rola duela nabarmenduta. «Badira oraindik sufrimenduak, erantzun beharreko galderak». Oier Gomezen kasua aipatuta, eri diren presoak gogora ekarri zituen, presorik gabeko egoera bat beharrezkoa dela erranez.]]>
<![CDATA[Jean Pierre Massias: "Arriskutsua litzateke prozesua errendiziotzat hartzea"]]> https://www.berria.eus/albisteak/162659/jean_pierre_massias_arriskutsua_litzateke_prozesua_errendiziotzat_hartzea.htm Tue, 05 Feb 2019 18:37:53 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/albisteak/162659/jean_pierre_massias_arriskutsua_litzateke_prozesua_errendiziotzat_hartzea.htm
Zergatik erabaki duzu lekuko izatea?

Eskatu zidaten eta garrantzitsua iruditzen zait: justizia-lekuak gauzak errateko eremuak dira, kontzientziak aldatzeko aukera delako. Epaiketaz gain, entzuna izateko parada da, eta, beharbada, frantziar magistratuengandik ulertuak izateko aukera ere bai. Haientzat ere menperatzen ez duten errealitate bat ezagutzeko aukera delako. Uste dut garrantzitsua dela mintzatu ahal izatea.

Franco hil zenetik konpontzeko aukera bat baino gehiago izan dituen gatazka bat aurkeztu duzu.

Paradoxikoki, berez konponbide erraza izan beharko luketen gatazka batzuk ez dira hain erraz konpontzen, beti pentsatzen delako beranduago konpontzen ahalko dela, eta gatazkak iraun dezakeela. Teknikoki ez da konponbide zaila, baina politikoki, Euskal Herriaren independentziaz harago doa. Uste dut Espainia bere historiako kontradikzioetara eramaten duela, frankismora, Espainiaren lurralde identita- tera, independentzietara... ez dira gai errazak. Uste dut ere, frankistek duten boterera eramaten duela, masiboki amnistiatuak izan baitziren.

Eta euskal gatazkak gizartea masiboki mobilizatu du, besteak beste, biktimen elkarteak; biktimak kontuan hartu behar dira, baina zailtasun bat izan daitezke gatazkaren konponbidean, haien sufrimendua samindua eta politikoki erabilia denean, konponbiderako oztopo izan daitekeelako.

Erran duzu Espainiak ez duela ETArekin negoziatu nahi izan, ez zuelako Amnistia Legea zalantzan ezarri nahi.

Espainiarentzat, negoziazioan urrunegi joanez gero, negoziazio horretan galdera atera daiteke zergatik hainbeste torturatzaile amnistiatuak izan diren. Eta zer gelditzen den, gaur egun, erregimen frankistatik. Ez da bereziki aterabide erraza duen gaia, are gutxiago Espainiako eskuin kontserbadoreak indarra duenean, eta behin baino gehiagotan jarrera neofrankistak hartzen dituenean. Ez da hain erraza. Guardia Zibilaren eta armadaren pisua Espainian garrantzitsua da, estatu kolpe saiakera bat izan zen 1981ean... ez da hain erraza.

ETAren negoziaziorako zailtasunak ere aipatu dituzu.

Negoziazioak suposatzen du momentu batean politikoak militarrari gaina hartzea; negoziazioak afera politiko bat dira. Erakunde bat klandestinoa denean, mugimendu oso bat debekuz joa denean -alderdiak, egunkariak...-, horrek gauzak zailtzen ditu, eta, ondorioz, negoziatzeko buruzagi militarrak daude. Ez dut erran nahi negoziatzeko gai ez direnik, baina ez da logika bera. Eta uste dut, badela kezka hori negoziazioak mugimenduaren bukaera ekarriko duela, eta hori ere ez da gauza erraza. Argiki, huts egin duten azken bi negoziazio saiakerek tentsioak eta zatiketak erakusten dituzte mugimendu independentistaren barruan.

Epaitegiak galdera egin dizu alde bakarreko prozesu bat ala errendizio bat ote den.

Alde bakarreko prozesua da, ezbairik gabe. Uste dut ez dela errendizio gisa ulertu behar, gerorako arriskutsua litzatekeelako. Funtsean, gutxi axola du alde bakarreko prozesua ala errendizioa den. Garrantzitsua da gudari guztiek, indar guztiek, Espainiako gizartean leku bat aurkitu ahal izatea. Espainiako trantsizioa egin zen frankistei leku bat eman zitzaielako; bakerako, trantsizioa egin behar da mugimendu abertzaleari eta ezker abertzaleari leku bat emanez.]]>
<![CDATA[Konponbiderako saioak nabarmendu dituzte Plak eta Sorzabalek Parisen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-02-05/konponbiderako_saioak_nabarmendu_dituzte_plak_eta_sorzabalek_parisen.htm Tue, 05 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-02-05/konponbiderako_saioak_nabarmendu_dituzte_plak_eta_sorzabalek_parisen.htm
2015eko sarekadan, Pantxo Flores eta Ramon Sagarzazu ere atxilotu zituzten, baina, testuinguru politiko berria onartuta, bien auziak artxibatu zituen epaileak udazkenean. Sagarzazuren kasuan, epaileak azaldu zuen ez dela delitua ETAko kideekin «bake prozesuaz eztabaidatzea». Hori baita aferaren funtsa: Sagarzazurekin ETAren elkarrizketarako ordezkari gisa elkartu zela adierazi zuen Plak atzo, «prozesuaren blokeoa ikusita nola aitzinatu zitekeen aztertzeko. Militante ohi gisa, Sagarzazuren iritzia entzun nahi genuen». Euskal Herriko gatazkaren konponbidean urratsak egiteko klandestinitatean egin zuten azken bilkura izan zen. Helburu berarekin aitzinetik egindako ibilbidea ezagutzeko aukera izan zen atzoko auzialdia.

Aieteko Konferentzia aitzin egindako urratsak esplikatu zituen Plak. Azaldu zuen 2010etik aitzina ETAren elkarrizketarako ordezkari izendatu zutela, eta nazioarteko eragileekin bilkurak egiten hasi zela, «bake prozesu bat abiatzeko aukerak ikusi eta ondorengo urratsak aztertzeko». 2010eko otsailean onartu zuen su etena ETAk —ez publikoa—, Espainiako Gobernuarekin elkarrizketa prozesu bat abiatzeko helburuarekin. Nazioarteko bitartekarien bidez Espainiari mezua bidali, eta aurre akordio batera iritsi zirela kontatu zuen. Hala, 2011ko urrian ETAren ordezkaritza Europako herrialde batera mugitu zela adierazi zuen, Frantzia eta Espainiarekin negoziazioak irekitzeko. «Ordezkaritza ez zegoen klandestinitatean; ordezkaritza ofizial gisa zegoen, herrialdeko autoritateek onartuta».

Plak azaldu zuenez Espainiako Gobernuak egin zion eskaera herrialde horri (Norvegia), baina ondoren ez zuen urratsik egin erakundearekin elkarrizketak abiatzeko. 2013ko otsaila arte egon zen han ETAren ordezkaritza, nazioarteko eragileekin. Irlandako eta Hego Afrikako prozesuen esperientziak aztertzeko aukera izan zela esplikatu zuen atzo. Artean, bi gobernuekin egindako saiakeren berri eman zuen Plak:2012ko udazkenean, armategiaren zati handi bat suntsitzeko proposamena egin zion Frantziako Gobernuari, hark, elkarrizketak abiatzeko ordezkari bat bidali zezan. «ETAk ez zuen baldintzarik eskatzen. Lehen blokeoa gaindituta, pentsatzen genuen elkarrizketaren bidez akordioetara iristea. Borondate osoa genuen konfrontazioaren amaierara iristeko», azaldu zuen Plak. Proposamena «serioa» zela erantzun zuen Frantziak, baina zerbait egitekotan Espainiari zegokiola. Urte berean, Espainiako Gobernuak bitartekari bat bidali zuen, ETArekin «elkarrizketa iraunkor, egonkor eta diskretua» abiatzeko. Ez zen gobernuko kide bat, Eliza Katolikoarekin harremanean den pertsona bat baizik, beste bake prozesu batzuetan jardun duena. «ETAk baiezkoan erantzun zion proposamenari, baina bitartekariari eskatu zion Espainiak argitu zezala zer helburu zuen». Hortik aitzina, bidea itxi zuen Espainiak. «ETAk borroka armatua uztearekin, Espainiak ez ditu hartutako engaiamenduak bete».

Armak eta klandestinitatea

Epaitegiak egindako galdera guziei erantzun zieten Plak eta Sorzabalek, baina ez zuten haien eskuetan aurkitutako, arma, dokumentu faltsu eta bestelakoen xehetasunetan sartu nahi izan. «Kontua ez da arma horiek norenak diren, baizik eta, ez zutela gehiago urte batzuk lehenago zuten helburu bera». Zertarako zeramatzaten eskatuta, beren burua babesteko zela adierazi zuen Plak, urteetan ETAko kideak «erasotuak eta hilak» izan direla ohartarazita. Besteak beste, GALen garaiak eta Jon Anzaren desagerpena eman zituen adibidetzat. 2011ko irailean Nazioarteko Egiaztatze Batzordearekin hartutako engaiamendua zela adierazi zuen. Xantiana Cachenaut abokatuak ohartarazi zuen orduz geroztik ez duela nehork armarik erabili.

Klandestinitatean eta armekin bizi zirela azpimarratu zuen magistratu batek. «Zer aldatu da 2010etik?», galdetu zuen. «Aldatu ez den bakarra funtzionamendu klandestinoa izan da», erantzun zion Plak. «Ez da izan ekintza armaturik, ez da bilatu ekintza armatuen helbururik, ez da lehergailurik prestatu, eta ez da zerga iraultzailerik jaso». Kolonbiako prozesua adibidetzat hartuta, adierazi zuen klandestinitatea ez dela egun batetik bestera uzten, eta hori zela konponbide prozesuaren helburuetako bat. ETAk egindako ekintzei buruz ere galdetu zieten bi akusatuei. «ETAko kide gisa, ekintza guziak asumitzen ditut. Nahiagoko genuen Euskal Herriaren eskubideak defendatzeko indarra erabili behar izan ez bagenu, eta jadanik ETAk publikoki adierazi bezala sentitzen dugu eragindako mina».

Sorzabalen aurrekariak zerrendatu zituen epaileak, Espainiar justiziaren dokumentuak aipatuz. Hunkituta, torturapean egindako deklarazioetan oinarrituak direla erran zuen Sorzabalek. Istanbulgo Protokoloa aplikatu diote auzi honetarako, eta jasandakoa baieztatzen duela berretsi zuen Cachenautek.

Lekukoek ere hartu zuten hitza. Anne Marie Borde Sud Ouest-eko kazetari ohia eta Bake Bideko kideak, Ipar Euskal Herriko gizarte zibilak gatazkaren konponbidearen alde hartu zuen hitza, eta Jean Pierre Massias zuzenbide irakasleak justizia trantsizionaleko neurrien beharra azpimarratu zuen.

Jende andana hurbildu zen Euskal Herritik bi auzipetuei babesa erakustera, tartean, Anaiz Funosas Bake Bideko presidentea eta Graxi Etxebehere. EH Baik eta EH Bilduk ere ordezkaritza bidali zuten: «ETAren amaiera prozesua Plak eta Sorzabalek gidatu zuten, Frantzia eta Espainiako gobernuen oztopoen gainetik», adierazi zuen Julen Arzuagak.]]>
<![CDATA[Bi hilabete Euskal Elkargoaren lurralde proiektua definitzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1947/010/001/2019-02-03/bi_hilabete_euskal_elkargoaren_lurralde_proiektua_definitzeko.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1947/010/001/2019-02-03/bi_hilabete_euskal_elkargoaren_lurralde_proiektua_definitzeko.htm
«Estrategia orokorra, ildoa, iparrorratza» finkatzea da helburua, Etxegarairen hitzetan, ondoren erabakiko diren politika publikoak proiektu orokorraren barruan koka daitezen. Atzo aurkeztutako dokumentuan, Ipar Euskal Herriaren «metropolizazioari» begira dituzten erronkak zerrendatu zituen. Lurraldearen erakargarritasuna eta harrera hobetzea, demografiaren emendatzea aipatuz; ondarea eta paisaiak babestea; lurralde eta gizarte ezberdintasunak murriztea; hirigintza antolamendu ereduak bertutezkoagoak izatea; inguruko lurraldeekiko eta mugaz gaindiko harremanetan aliantzak egitea. Bi «anbizio estrategiko» nabarmendu zituen: gizarte eta lurralde kohesioa eta bestelako garapen eredu baterako trantsizioa.

Halaber, Ipar Euskal Herriaren neurrira egokitutako elkargo baten beharra ere azpimarratu zuen elkargoko lehendakariak. Horretarako, oinarri batzuk ezarri dituzte: herritarren eta herrien zerbitzuko hurbileko ekintzak eta elkargo mailakoak paraleloki eramatea, lurraldearen berezitasunen eta eraldaketen araberako ordezkaritza adostea, elkargo politiken arteko kohesioa, diferentziazioaren printzipioa, administrazioa lurralde guzian egituratzea, hautetsiak erdigunean izatea eta herritarren parte hartzea bermatzea.

Poloen presentzia

Collette Capdevielle Baionako PSko hautetsiaren arabera, orain arte egindako bidearen bururapena izateaz gain, Frantziako Estatuaren aitzinean instituzioa indartzeko aukera ere bada lurralde proiektuaren definizioa. Jaka Horien krisiari aurre egiteko Emmanuel Macron Frantziako presidenteak abiatu duen Frantziako Nazio Eztabaida Handia eta Frantziako Konstituzioaren erreforma izan zituen aipagai Capdeviellek, Euskal Elkargoak behar dituen legezko garapenak Parisek kontuan har ditzan aukera gisa.

Alain Iriart Hiriburuko (Lapurdi) auzapez eta EH Baiko kideak hautetsiak erdigunean ezartzeko beharra berretsi zuen, elkargoko poloak «birdinamizatu» behar direla defendatuta. Barnealdeari leku handiagoa ematearen alde egin zuen Mixel Etxebeste Mauleko (Zuberoa) auzapezak ere. «Kontseilu iraunkorreko bilkura batera joateko oren bat eta laurden eman behar badugu errepidean, euripean... Beharbada, momentu batean joateari utziko diogu», adierazi zuen. Herri txikiei eta barnealdeari indar handiagoa ematearen aldeko mezu gehiago ere izan ziren hitz hartze anitzetan. «Orain diren arazoak lehen ere baziren: herrien zailtasunak aipatzen dituzuen eremuetan, lehen, herri elkargoak ziren zailtasunetan. Batuketa egin ez bagenu, ez genuen gaurko aukera izanen», ondorioztatu zuen Martine Bisauta Baionako hautetsiak.

Euskal Elkargoaren lurralde proiektua ez zen izan atzo goizean eztabaidagai izan zen gai bakarra. Bilkura hasi aitzin, dozenaka herritar elkartu ziren Baionako unibertsitate aitzinean ELB sindikatuaren eta Lurzaindia-ren deiari erantzunez. Elkargoak Kanboko hirigintza plan berria errefusatzea nahi zuten, gaur egun laborariek baliatzen dituzten hamar hektarea lur galduko direla salatuta. Azkenean, hirigintza plana aurrera ateratzea erabaki zuten elkargoko hautetsiek: 136 alde, 23 kontra eta 36 abstentzio.]]>
<![CDATA[G7koen goi bilerari begira, beren jarrera finkatzen ari dira gizarte eragileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/014/001/2019-02-02/g7koen_goi_bilerari_begira_beren_jarrera_finkatzen_ari_dira_gizarte_eragileak.htm Sat, 02 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1891/014/001/2019-02-02/g7koen_goi_bilerari_begira_beren_jarrera_finkatzen_ari_dira_gizarte_eragileak.htm
Miarritzen iraganen den gailurrerako zazpi hilabete falta direla, Ipar Euskal Herriko gizarte eragile gehienak beren jarrera finkatzen ari dira. Goi bileraren «eta haren munduaren» kontra mobilizatzea erabaki dute G7koen kontrako plataforman elkartu diren eragile politiko, sozial eta sindikalek, eta jarrera bera hartzeko eskatu diote Garapen Kontseiluari. «Bere zilegitasun faltagatik egiten zaizkion kritikei aurre egiteko helburuarekin, aktualitateko gaiak mahaigaineratu eta gizarte zibila eztabaidatzera bultzatzen dute G7koek urtero. Errealitatea da G7koek ez dituztela sekula errespetatu hartutako engaiamenduak», adierazi du plataformak Garapen Kontseiluko zuzendaritzako kideei helarazitako gutun batean. Atzo arratsaldean, interpelazioa egin zieten Euskal Elkargoko egoitza aitzinean.

Nazioarteko estatuburu indartsuenak Lapurdiko kostaldean elkartuko direla jakin denetik, lurraldearentzat «onuragarria» izanen dela errepikatu dute behin eta berriz arduradun politiko nagusiek. Bestelako diskurtso bat atxiki zuen Andre Garreta Merkataritza eta Industria Ganberako presidenteak astelehenean, enpresaburuen aitzinean urteroko agiantzak aurkeztu ondotik: «Nahiko nukeena da gure komertzio eta enpresetan ez dezala izan eragin handiegirik, eta batere eraginik ez izatea posible balitz, hobeki litzateke. Begiratzen ari gara zer ekarri duen G7koen bilerak beste lekuetan, puntu baikor eta ezkorrak parekatzeko. Galderak baditugu, eta ikusi nahi dut zer antolamendu izanen den gure komertzio guzietara sarbidea ahalbidetzeko. Sasoi betean izanen gara; ez ote da arazorik sortuko ostalaritzan? Ikusi beharko da zer aurkezten diguten».]]>
<![CDATA[Migratzaile adingabe bati eginiko «jazarpena» salatu du Bizik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2019-02-01/migratzaile_adingabe_bati_eginiko_jazarpena_salatu_du_bizik.htm Fri, 01 Feb 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2019-02-01/migratzaile_adingabe_bati_eginiko_jazarpena_salatu_du_bizik.htm Mediterraneoak ez ditu hondoratu... Departamenduak arduratu nahi du horretaz. Mezu gogorrarekin egin zuen protesta atzo Bizi mugimenduak Pauen (Okzitania), Pirinio Atlantikoetako departamenduko kontseiluaren egoitzaren aitzinean; migratzaile adingabe baten kontrako «jazarpena» salatu zuen.

Orain dela urtebete hasi zen Moriba Koivogui ginear gaztearen afera. Beste migratzaile gazte batekin batera, departamenduko harrera zerbitzuen esku gelditu zen, arta emango dien inor ondoan ez duten adingabeei babesa eskaintzea instituzioaren ardura baita. ASE Haurrentzako Gizarte Laguntza arduratzen da horietaz: harrera familia aurkitu, eskolatu... Beren kargu hartu behar dituzte adingabeak, edozein nazionalitate edo jatorri izanik ere.

Baina Pirinio Atlantikoetako departamenduak bi migratzaile gazteen kontrako salaketa ezarri zuen haien adinaz gezurra erran zutelakoan, kalte-ordainak eskatu zituen, eta bi gazteak Baionako presondegian sartu zituzten. Geroztik, Baionako epaitegiak adingabe gisa identifikatu ditu biak, eta haien kontrako prozedura baztertu egin du. ASEk bere gain hartu du bi gazteetarik bat, baina Moriba Koivogui adinez heldua dela adierazi du. Alta, Bizik salatu duenez, bere hezur azterketatik ondorioztatu dute ezinezkoa dela adinez heldua dela frogatzea, eta Gineako enbaxadaren dokumentu batean Moriba Koivogui adingabea eta umezurtza dela ageri da.

Mugako Poliziaren aitzinean 22 urte zituela deklaratu zuela ezartzen du froga gisa departamenduak, baina, Gineako enbaxadaren dokumentuan haren ama 1988an sortu zela ageri da: 2018ko otsailean Moriba Koivoguik 22 urte bazituen, bere ama 7-8 urterekin erditu zela erran nahiko luke. «Ezinezkoa da», salatu du Bizik. «Departamendua edozertarako prest da etorkin horiek adingabeak ez direla errateko, egindako akats ikaragarria gorde nahi dutelako: inolako azterketarik egin gabe presondegian sartu izana».]]>
<![CDATA[27 gomendio hirigunea hobetu dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2019-01-26/27_gomendio_hirigunea_hobetu_dadin.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2019-01-26/27_gomendio_hirigunea_hobetu_dadin.htm
Herritar ikuskaritza bat antolatu dute azken asteetan, Ipar Euskal Herriko lehen instituzioa sortu eta bi urtera lehen balorazioa egiteko. Hiru fase izan ditu gogoetak, eta 270 bat pertsonak parte hartu dute. 27 gomendioko txostena argitaratu dute, legean aldaketarik egin gabe, Euskal Elkargoaren gaur egungo funtzionamendua hobetzeko balioko dutelakoan. Joan den larunbatean eman zioten Jean Rene Etxegarai lehendakariari lanaren emaitza.

GOBERNANTZA PAKTUA

2017an bozkatutako gobernantza paktuak 2020an du epemuga. Horrek finkatzen du Euskal Elkargoaren instantzia bakoitzaren osaketa; Batera plataformakoen iritziz, joko arauak ez badira hauteskundeak aitzin finkatuak, arriskua dago sekulako kalapitak sor daitezen eserlekuen banaketari begira. Horiek horrela, 2019 hondarrean hauteskunde kanpainan sartu aitzin, araudi berria finkatua izatea nahiko lukete.

Aldaketen artean, lehendakariorde postuetan ardura tematikoak eta lurraldeei lotuak bereiztea proposatzen dute, batzorde eragileko parte hartzaileen kopurua emendatuz.

Arduren metaketa mugatzea ere gomendatu du Batera-k, departamenduko edo eskualdeko kontseilari edo auzapez kargu bat Euskal Elkargoko ardura postu batekin bateragarria ez dela kontsideratuta.

TEKNOKRAZIA EKIDITEA

Bildutako iritzien arabera, hautetsi anitzek duten irudipena da erabaki batzuetan zerbitzuetako teknikariek gaina hartzen dutela, eta, proiektuen edukiaren gogoetan parte hartu ordez, aitzinetik idatzitako proiektuen artean hautatzera mugatzen dela beren lana. Horregatik, hautetsien parte hartzea faboratzeko neurriak hartzea proposatu dute.

Araberan, dosier garrantzitsuenak aitzin, batzorde tematikoak biltzea segurtatzea eta batzorde horiek gizarte zibileko eragileei irekitzea beharrezkotzat jo dute.

LURRALDE POLOAK

Bere garaiko hamar herri elkargoen araberako hamar poloz osatua da gaur egun Euskal Elkargoa; eremu horiek berrikustearen beharra adierazi du Batera-k, eta haien parte hartzea indartzea gogoeta eta erabakietan. Gaur egun, hautetsiei informazioa emateko guneak bilakatuak dira polo horiek, zinezko dinamismorik gabe.

Halaber, beharrezkotzat jo dute zerbitzu batzuen deskontzentrazioa —gaur egun denak Baionan dira—, bereziki barnealdeari lotuak direnak lekuz aldatuz —laborantza, adibidez—.

HERRITARREKIN LOTURA

Herritarren informazioa eta parte hartzea hobetzeko hamar neurri proposatu dituzte herritar ikuskaritzan parte hartu dutenek, hala nola batzarren zuzeneko hedapena, tokiko informazio bilkurak egitea, elkargoaren organigrama argi bat agerraraztea... Gaur egun herritar anitzek instituzioarekiko duten urruntze sentimendua gainditu nahiko lukete horrela.]]>
<![CDATA[«Euskal Elkargoaren koadroaren menpe gelditzea da arriskua»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2019-01-26/euskal_elkargoaren_koadroaren_menpe_gelditzea_da_arriskua.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2019-01-26/euskal_elkargoaren_koadroaren_menpe_gelditzea_da_arriskua.htm
Batera-ren rola ote da Euskal Elkargoaren kontu ikuskatzea egitea?

Aldarrikatu dugun heinean, gure iduriko, badugu erantzukizun bat herritarrei eta mobilizatu ditugun sektoreei buruz; lekuak hustea sortzen den mementoan ez da arduraz jokatzea. Beraz, herritar zaintza egin behar dugu, lobby lana, interpelazio lana hautetsiei... Ikusiko da nolako segida izanen duen, baina auditaren inguruan atzeman dugu formula bat aktibazio lanean segitzeko.

Zer iritzi eman dute herrritarrek?

Lehen iritzia baikorra da: badugu ezagupena, ahalbidetzen du euskarari —sinbolikoa bada ere— ofizialtasun maila bat ematea, ahalbidetzen du oreka bat sortzea politika publiko batzuen inguruan. Baina aski fite erortzen gara urruntze sentimenduan. Lehen ere ez zen erraza, baina jendeak bazekien nortzuk ziren auzapezak, proiektu bat zutenean norengana jo, nori eskatu. Hor, mintzaideak ez dira beti ongi identifikatuak. Ez gara hor auzi bat egiteko non bukaeran erran behar dugun egitura desegin behar dela, edo Ipar Euskal Herri mailan ez dela egokia. Guk pentsatzen dugu beharrezkoa dela, baina beste tresna batzuei buruz lan egin behar dela, estatus bereziko lurralde kolektibitatea, adibidez.

Nola?

Lortu behar dugu Euskal Elkargoak sentimendu baikorra sor dezan, justifikatzeko beste etapa batera pasatzea. Ez baldin bada etapa hau erreusitzen, arriskua da jendartean eta klase politikoan erratea Ipar Euskal Herri mailan ez duela funtzionatzen, eta atzera pauso bat eman behar dela.

Ez ote gaude biziki urrun kolektibitaterako garapenetik?

Hori segur. Eta estrategia guzia berriz idatzi beharko dugu. Hutsetik abiatzean biziki erraza da erratea departamendua deseginen dugula gurea eraikitzeko. Baina hor badugu gure lehen instituzioa, kiskun-kaskun funtzionatzen duena. Hautetsi batzuekin, konpetentzia batzuekin, eta lortu behar duguna da urrats horretatik beste urratsera pasatzea. Lege bat beharko da, hori segur.

Lege bat berezitua Ipar Euskal Herriko instituzioa sortzeko?

Bai. Edo izan daiteke ere erratea XXL elkargo erraldoi horiei lurralde kolektibitate izaera emanen zaiela. Metropoliekin hori gertatu da. Pistak badira. Lyonek eta Parisek badute haien lurralde kolektibitatea; Korsikak ere badu aspaldi; Alsaziak badu esperimentazio berri bat —Europa mailako lurralde kolektibitate bat—. Posible da. Gure 27 proposamenekin kontzentratu gara legea aldatu gabe zer hobekuntza ekartzen ahal diren. Aldiz, ekain aldera beste saio bat eginen dugu ikusteko nola pasa gaitezkeen lurralde kolektibitate batera.

Zuen gomendioek ez dute eraginen instituzioaren gaitasun politikoan.

Ez. Baina bai funtzionamenduan eta herritarren pertzepzioan. Eta ez da gutxi oroitaraztea instituzioak hor direla zerbitzu publiko bat emateko, artetan ahazten baitugu herritarren zerbitzuko direla. Herritar pataforma gisa, lortzen badugu konektatzea Euskal Elkargoa Ipar Euskal Herriko herritarrekin, ez da gutxi, eta lurralde kolektibitatearen bideari segitzeko lagunduko du. Ekainetik aitzina ikusiko dugu nola egiten dugun koadro horretatik ateratzeko, eta kolektibitatea urrun den sentimendu hori txikitzeko edo gutxienez pista batzuk emateko. Agerian uzteko posible dela eta ez dela beste munduko pauso bat.

Zer lege beharko da lurralde kolektibitatera urratsa egiteko?

Galdera ona. Ez dugu eskurik horretan.

Aztertu duzue?

Ez %100 oraindik. Batzuek diote gaurkoa desegin beharko litzatekeela eta beste batzuek —gehienek, nire iduriko— ezin dugula zerotik abiatu, egitura bat badugula eta egitura horrek hartu beharko duela estatus berezi bat lege baten bidez. Biziki konplikatua da. Gaur egungo ariketaren muga nagusia da ez dugula beti barneratzen Euskal Elkargoa dela herrien tresna bat. Legedian herrien blokea izena du: herriko etxeak eta herri elkargoak. Erran nahi du herri elkargo mailan kudeatzen direla herriek kudeatzen ez dituzten gauza batzuk; ez sobera zatitzeko, ez dutelako nahikoa indar... Adibidez, herri txiki batek ez du bere haurtzaindegia garatuko, horretarako da herri elkargoa. Dugun zailtasuna da, guk nahi dugula Ipar Euskal Herria ordezkatzen duen egitura politiko bat eta eskumen anitz dituena, baina momentu berean Euskal Elkargoak herriko etxeen laguntzaile izan behar duela. Eta horrek erran nahi du bihar lurralde kolektibitate bat lortuko bagenu, berriz 5, 6, 10 herri elkargoko eskemara itzuliko ginatekeela; jendeak gaur egun hori ez du ulertzen.

Zer epetan da egingarria?

Ez dakit. Bada instituzioen erreforma, bertan aipatzen da diferentziatze eskubidea. Ez dakit atxikiko duten. Konpetentzia bat kudeatzeko aukera genuke epeetan mugatu gabe. Eskubide berri horrekin aukera izan genezake, adibidez, sufragio unibertsala esperimentatzeko. Hori posible izan liteke, baina egutegia ez dugu menperatzen; gaurko gobernuarekin ere, inork ez daki sei hilabetera hauteskundeak izanen diren, erreferendum bat... Horregatik antolatzen dugu ekaineko memento hori: azterketa sakon bat egiteko eta ikusteko zer nolako bide orria jartzen ahal dugun.

Garai batean aukera historiko gisa aurkeztu zena ez ote da garapen instituzionala blokeatuko duen zurrunbilo bilakatzen ari?

Egiazko gogoeta bat da, hirigunearen eztabaida abiatu zenetik. Galdera atera zen ea zepoa ote zen proposamena onartu eta kuadro horretan preso gelditzea urte luzeetarako, ala zepoa ote zen ezetz erran eta ezer gabe gelditzea. Nik ez dakit. Hala ere, gaur egun Euskal Elkargoa mekanika bat da Ipar Euskal Herriaren mailako sentimendu hori sortzeko, eta klase politikoan agerikoa da. Kostaldeko hautetsi batzuek Donazaharren bilkura dutelarik eta egun osoa hartu behar dutelarik non den ez dakitelako, batzuek bilkurak huts egin dituzte bidean galdu direlako... Irrigarria da, baina iruditzen zait Ipar Euskal Herriaren sentimendu bat sortzen ari dela, elkar ezagutza... Ez gara oraindik barnealde-kostalde oreka batean, baina bide egiten dugu. Badira puntu baikorrak. Ez dakit zepoa zein zen, onartzea ala ez onartzea, baina egia da gaur egungo arriskua dela kruadro horretan mugatu eta ondoko 30-50 urteetan horren menpe egotea. Hala ere, tresna hor da, eta ikusi dugu euskara arloan adibidez —sinbolikoa bada ere—, ez da beste hirigunerik Frantziak horrelako deliberorik hartu duena. Gauza guti dira, baina mentalitateetan ari gara bide egiten.

Lurralde proiektua eta dagokion aurrekontua onartuta, martxan jarriko da Euskal Elkargoa.

Lehen aurrekontuarekin ikusiko dugu zeintzuk diren hautu politikoak, eskumen bakoitzari zenbat diru emanen dioten ikusiko baitugu. 2019. urtean dosier anitz trenkatu beharko dituzte, eta urte bukaeran hauteskunde kanpainan izanen dira. Baina horrek bide emanen du 2020-2026 mandatua gauzapenarena izateko, hautu politikoetan sartuz.

Lurralde proiektu ezberdinen konfrontazioa eta talde politikoen osatzea?

Kontsentsuaren fasea bukatzen da. Etxegaraik hartu zuen lehendakaritza naturalki, baina ez da errana berriz horrelako eskema batean izanen garenik. Ez dakigu Baionan zer gertatuko den, baina horrez gain, inork ez du erraten ahal zer parametroren arabera eginen den ondoko gehiengoa.]]>
<![CDATA[Segurtasun neurri oso zorrotzak izango ditu G7koen agorrileko bilkurak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/007/001/2019-01-24/segurtasun_neurri_oso_zorrotzak_izango_ditu_g7koen_agorrileko_bilkurak.htm Thu, 24 Jan 2019 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1834/007/001/2019-01-24/segurtasun_neurri_oso_zorrotzak_izango_ditu_g7koen_agorrileko_bilkurak.htm
Bi segurtasun zona prestatuko dituzte agorrilaren 23tik aitzina. Lehena, erabat itxia, itsasargitik Bellevue kasinoa arte izanen dena. Perimetro horren barruan bizi den orok identifikatua izan beharko du, eta gunera sartzean edo edozein kontroletan erakutsi beharko dute identifikazioa. Ibilgailuen aparkatzea eta zirkulazioa debekatua izanen da eremu horretan. Bigarrena, zabalagoa, Miarritze erdigunetik harago joanen dena. «Elementu asaldagarriak blokeatzeko marjina emanen digu», azaldu du Payetek. «Badakigu desiragarria ez den jendea hurbilduko dela, gailur guzietara bezala. Lehen zonaraino hurbilduko balira biziki txarra litzateke irudiarentzat», gaineratu du. Bigarren zona horretan ere identifikazioa beharrezkoa izanen da, eta bizitzaileek eta profesionalek eskatzen ahalko dute. Garai horretarako bizitegia alokatu duten turistek ere identifikazioa eskatzen ahalko dute. «Hasieran, zona hori askoz ere zabalagoa zen, baina ahalik eta gehien apaltzea lortu dugu», esplikatu du Veunacek, segurtasun neurriek eztabaidak eragin dituztela aditzera emanez. «Edonork erabaki dezake egun horietan Miarritzera ez etortzea, Miarritzen bizi direnek edo bizitegia dutenek erabaki dezakete egun horietan Miarritzen ez gelditzea. Horiei ez diegu identifikaziorik eskatuko», adierazi du prefetak.

Gailurrak iraunen duen lau egunetan zehar garraioa ere kontrolatuko dute. Miarritzeko aireportua «neutralizatua» izanen da, eta eremu zabal batean itsasoz eta airez izanen diren mugimendu guziak zainduko dituzte. «Momentu jakin batzuetan» errepide batzuk «pribatizatzea» ere aurreikusi dute.

Azkenik, «eremu zabal batean» manifestatzeko debekua ezarriko dutela iragarri du Payetek. Eremu hori zehazteko eskatuta, hona erantzuna: «Ez dugu zehaztua baina Baiona-Angelu-Miarritze eremua baino askoz ere zabalagoa izanen dela pentsa daiteke. Ez dut ikusten nola baimendu genezakeen manifestazio bat Baionan».

Lurraldearen erakusleihoa

Veunacek behin baino gehiagotan errepikatu du lurraldearen erakusleihoa izateko baliatuko dutela gailurra. Tokiko enpresak kontratatuko dituzte ahalik eta gehien parte hartuko dutenek bertan kontsumi dezaten ahaleginak eginen dituzte. Mundu guziko 3.500 kazetari espero dituzte Iarti gelan prestatuko duten prentsa aretoan: «Joan-jinkariak emanen ditugu Miarritze erdigunera, hango komertzioek balia dezaten».]]>
<![CDATA[Etxebehere, Lekunberri eta Mateo preso ez sartzea erabaki du Parisko epaileak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2365/005/001/2018-12-20/etxebehere_lekunberri_eta_mateo_preso_ez_sartzea_erabaki_du_parisko_epaileak.htm Thu, 20 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/2365/005/001/2018-12-20/etxebehere_lekunberri_eta_mateo_preso_ez_sartzea_erabaki_du_parisko_epaileak.htm
Zigor «gogorrak» dira Clara Rouget abokatuaren hitzetan. Auzitegi korrekzionalean epaitzea berritasun gisa aurkeztua izan bada ere, bere hitzetan ez da lehen aldia, eta auzipetuei leporatzen zietena kontuan hartuta «logikoa» zen. «Ezin da erran Frantziako justiziak urrats bat egin duenik, eta emandako zigorrak ez dira apalak», deitoratu du. Bere hitzetan, epaileak ez du kontuan hartu Euskal Herriko testuinguru politikoa. «Retak eta Goienetxeak ihes eginda eman dituzten urte gehienak 2011tik aitzina izan dira. Hau da, epaiketan azaldu duten gisan, ihesaldian zehar bake prozesuaren alde, eta ETAren armagabetzea posible egiteko aritu dira lanean, Frantziako eta Espainiako gobernuetatik erantzun baikorrik izan gabe. Kontuan hartuta 2017ko apirilaren 8tik erakundea armagabetua dela, eta joan den maiatzetik ez dela gehiago existitzen, zazpi urteko kartzela zigorra biziki kondena gogorra da», salatu du Rougetek.

Astelehenean eta herenegun iragan zen bost euskal herritarren kontrako epaiketa Parisko auzitegi korrekzionalean. Gaizkile taldeko kide izatea eta armak eta dokumentazio faltsua edukitzea leporatzen diete Retari eta Goienetxeari. ETAko kideak aterpetzea beste hirurei. Arriskuen jakitun eta egiten zutena euren gain hartuta egin zutela esplikatu zuen Jeff Mateok epailearen aitzinean. Aitzinetik ere beharrean zen jendeari ateak ireki zizkietela adierazi zuen Mateok, eta ETAk jarduera armatua utzi eta lau urtera bake prozesua laguntzeko aukera gisa ikusi zutela. Bi urte geroago armagabetu zen ETA, hamarnaka herritarren parte hartzearen ondorioz. Gertakariek arrazoia eman dietela aldarrikatu zuen. Ildo berdinetik egin zituzten adierazpenak Etxebeherek eta Lekunberrik ere, eta presoen hurbilketa eta larriki eri direnen egoera aipatuta, justizia trantsizionaleko neurrien beharra aldarrikatu zuten. Gibelapenezko zigorrak eman zizkien atzo epaileak.

Indar harreman berria

Urtarrilaren 12tik aitzina Frantziako Gobernua mugiarazteko indar harreman berri bat eraiki nahi du Bake Bideak. Hala esplikatu zuen, atzo goizean, Anaiz Funosas elkarteko presidenteak. Joan den astean iragarri zuten Ipar Euskal Herriko ordezkaritzaren eta Frantziako Justizia ministerioaren arteko elkarrizketak «etenak» zirela. Azaroaren 15ean egin zuten azken bilkura. «Elkarrizketak hasi ditugunetik 25 euskal presoren hurbilketak izan dira Lannemezango eta Mont-de-Marsaneko presondegietara. 22 presori DPS estatusa kendu diete», azaldu du Funosasek. Mediatikoki ezagunenak diren presoek sortu dute desadostasuna, horiek ez dituela hurbilduko erran baitu Justizia Ministerioak. Bigarren arazoa teknikoa da, ez baitago emakumezko presoak hartzeko presondegi egokirik Euskal Herritik hurbil dagoena.

Funosasen iritziz, PSOE Espainiako Gobernura iritsi denetik berriz Espainiarekin «lerrokatu» da Frantziako Gobernua, eta horregatik, beharrezkotzat jo du herritarren presioa areagotzea. «Urtarrilaren 12ko manifestazioak dinamika berri baten abiatzea izatea nahi dugu, indar harreman berri bat sortzeko Frantziako Gobernuarekin». Ondoko asteetan gatazkaren konponbidean eman diren azken urratsak eta euskal presoen egoera laburbiltzen dituen aldizkaria banatuko dute 50.000 aletan, eta hautetsiekin eta eragileekin ere lanketa berezia abiatuko dute.]]>
<![CDATA[Etxebehere, Mateo eta Lekunberri preso ez sartzea erabaki du epaileak]]> https://www.berria.eus/albisteak/160704/etxebehere_mateo_eta_lekunberri_preso_ez_sartzea_erabaki_du_epaileak.htm Wed, 19 Dec 2018 07:13:55 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/albisteak/160704/etxebehere_mateo_eta_lekunberri_preso_ez_sartzea_erabaki_du_epaileak.htm <![CDATA[G7koen bilera: lehen argazkia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-12-19/g7koen_bilera_lehen_argazkia.htm Wed, 19 Dec 2018 00:00:00 +0100 Ekhi Erremundegi Beloki https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2018-12-19/g7koen_bilera_lehen_argazkia.htm
Momentu berean, CGTko trenbideetako langileak eta Jaka Horiak Santa Eugenia eliza parean ziren, oldarraldi batzuen ondotik blokeatuak. Denbora batez han egon ondotik, Gare du Midi antzokitik Clemenceau plazara iristeko saiakera egin zuten. Han ziren Bizi mugimenduko kideak, poliziaren hesien aitzinean, zain. «Goazen denak, ken ditzagun hesiak eta pasa gaitezen», Jaka Hori batek. Ez bat, ez bi, hesiei bultzaka hasi, eta segurtasun perimetroan sartu ziren poliziak harrituta. Bat ezkerrera, bestea eskuinera... Poliziak noraezean, manifestariak oihuka: «A-anti-antikapitalista», «Macron dimititu». Tentsioa handitzen ari zen.

Clemenceau plaza gainetik eta herriko etxetik polizia gehigarriak iritsi zirenean piztu zen egoera. Abisatu gabe oldartu ziren manifestarien kontra, borra kolpeak, negar gasa eta gomazko pilotak erabilita. Manifestari batzuek era guzietako objektuekin erantzun zieten, eta inguruko karriketara eta hondartza bazterrera hedatu ziren istiluak, baina laster baretu zen egoera. Zauritu andana eragin zuen Poliziaren oldarraldiak, eta horietako bat, emakume bat, Miarritzeko poliklinikara eraman behar izan zuten suhiltzaileek, matrailezurrean gomazko pilotakada bat jaso ondoren. Gutxienez pertsona bat atxilotu zuen Poliziak.

«Gaur, adierazi nahi izan dugu Frantziako Gobernuak ez duela ezer egiten klimaren alde», azaldu zuen Mattin Ihidope Bizi mugimenduko kideak. «Aberatsen pribilegioak atxikitzeko ari da Macron». Aitor Servier Aitzina gazte antolakundeko bozeramailearen hitzetan, «agerikoa da Macronek zilegitasun krisia bizi duela». Frantziako presidenteak «beldurra» zion atzoko mobilizazioari, Servierren iritziz. Salatu zuen Miarritze «setio egoeran» zegoela, eta ez zela errespetatu herritarren manifestazio eskubidea. «Gaur egin dezakegun galdera da ea zer gertatuko den agorrilean. Gaur ikusi duguna da errepresio plana praktikan ezarri dutela».

Lurraldearen erakusleiho

G7koen bilerari begira Frantziak dituen helburuak aurkeztea zen atzoko bilkuraren asmoa. Frantzian diren enbaxadoreen eta tokiko hautetsi eta enpresaburuen aitzinean mintzatzekoa zen Emmanuel Macron presidentea, baina, «azken asteetako aktualitateak behartuta», Parisen gelditu zen, eta Jean Yves Le Drian Europako eta Kanpo aferetako ministroak hartu zuen haren lekua. Mundu mailako ezberdintasunak «murriztea» izanen da aurtengo goi bileraren lehentasunezko helburua, Le Drianen hitzetan. «G7aren parte diren herrialdeek erakutsi dute lege baliabide eta politika publiko egokiekin posible dela ezberdintasunak murriztea; beste herrialde batzuek ere egin dute». Ekimen horietarik ikasi behar dela iradoki zuen ministroak. Lan baldintzak aipatu zituen, «langile bakoitzak lansari duin baten eskubidea du»; zerga sistemaren arloko kooperazioa «ustelkeria endemikoari eta paradisu fiskalei aurre egiteko»; herritar guzientzako babes soziala: «gizarte segurantza unibertsalaren aldeko dinamika bultzatu behar da»; gizon eta emazteen arteko «berdintasuna». Diskurtso «sozial» bat ezarri zion G7koen bileraren aurkezpenari. Halaber, Afrikarekin aliantza berriak eratzea eta terrorismoaren aurkako borroka ere hizpide izan zituen.

«Guretzako abagune bat da gure lurraldeak dituen baliabideak mundu guziari erakusteko», adierazi zuen Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakariak. «Gaur goizean, lurralde honen indarra zer den oroitarazi dugu: nortasuna duen lurraldea, baina baita ekintza lurraldea ere. Oroitarazi nahi izan dugu tokiko enpresekin lanean ari garela merkatu berriak lortzeko; gure interesa da, lurralde honen intereserako da, eta baita gure biztanleriaren intereserako ere, ororen buru enpleguak lortzea dagoelako jokoan. G7koen bilera arrakasta izan dadin, hemengo jarduera ekonomikoaren erakusleiho izan beharko da», azpimarratu zuen. Emmanuel Macron presidentearen hurbileko hiru aholkularirekin ere mintzatzeko aukera izan zuen «Euskal Herriari loturiko gaiei buruz», baina ez zuen xehetasunik eman nahi izan hizketaldiaz.]]>