<![CDATA[Eneko Etxegarai Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 19 Aug 2019 07:48:21 +0200 hourly 1 <![CDATA[Eneko Etxegarai Urain | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Laborantza iraunkorrean da geroa, konbentzitua naiz»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/008/001/2018-08-29/laborantza_iraunkorrean_da_geroa_konbentzitua_naiz.htm Wed, 29 Aug 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1855/008/001/2018-08-29/laborantza_iraunkorrean_da_geroa_konbentzitua_naiz.htm
Ahatea ekoizteaz gain, beste adar batzuk ere lantzen dituzu. Zergatik?

Alde batetik, kanika guziak ez sartzeko produkzio bakarrean, zerbait gertatzen bada ere. Eta ahatearekin ikusi dugu; eskerrak bagenituela ondoan funtzionatzen zuten produkzioak. Bestetik, aspertuak ginelako produkzio bakarraren intentsifikazioarekin. Ez dugu gehiegi sinesten. Ingurumenaren kezka ere bada. Geroz eta animalia gehiago daude gure baserrietan, geroz eta hektarea gehiago, produktu kimikoen erabilpena... Ez du zentzurik.

Lehen hegazti gripea ezagutu zenuten 2016an.

Iritsi zenean 30.000 ahate genituen. Txoke handia izan zen ekoizle guzientzat. Hasieran, gripea Gers eskualdean hasi zen. Gu Euralis laborantza kooperatiban ginen, industrialak deitzen diren horietako batean. Ez zitzaigun azalpenik ematen, inor ez zen gai errateko nondik zetorren, nolaz hain fite hedatzen zen. Maiz Euraliseko teknikariaren bisita genuen, eta erraten zigun nola garatzen zen. Horrez gain, azaltzen zizkigun zein ziren Cifog interprofesionalak birusaren oztopatzeko aurreikusi neurriak.

Zer zioen?

Anaia eta biok txokatuak ginen hasieratik. Zioena ez zitzaigun logikoa iruditzen. Adibidez, tunelezko eraikinak debekatuak izango zirela, eraikin gogorretan inbertitu beharko genuela. Murruak leunak izateko, errazago garbitzeko, eta desinfektatzeko. Ahateengana joateko desinfektazio gune batetik pasatu beharko genuela, jantziz aldatu, eskuak garbitu... Gure ahateen ikustera joateko. Hori laborari bati erratea zernahi da. Eskatzen zigutenak, gure ustez, ez zuen inongo zentzurik.

Halako inbertsioetan badituzte interes partikularrak?

Bai, noski. Horren atzean partaidetzak dira; hori segur da. Gero zure etxera heldu dira beste enpresa bateko teknikariarekin. Lurberrik, adibidez, berak egiten ditu bere eraikinak. Komertzio handia bada horren gibelean.

Zer eragin du horrek guztiak?

Geure burua anitz galdekatu dugu. Paraleloki, ELB sindikatuarekin biltzen hasi gara, ikusteko laborarien defentsan zer egin genezakeen. Ordu arte ez genuen inolako kontakturik etxaldeko ahatea egiten zuten laborariekin, hau da, modu industrialean ez zebiltzanekin. Soilik gu bezala industrialean ari ziren ahate ekoizleekin genuen harremana.

Zer ekarri zizuen haiekin hitz egiteak?

Beti oroituko naiz laborari batek erraten zidala bere ahateak ez zituela inoiz txertatu. Harritua nintzen. Gaixotzen ote ziren galdegin nion, eta harriduraz ezetz azaldu zidan. Gu hasieratik behartzen gintuzten ahateak txertaraztera. Txertoak egin eta eritasun berriak agertzen ziren, eta albaitariak txertoak gehitzen zizkigun. Normala iruditzen zitzaigun. Laborari harekin hizketan, ez genuen ulertzen zer gertatzen zitzaigun.

Zertaz ohartu zineten orduan?

Ohartu gara eritasunak biziki lotuak direla animalia kopuruari eta arrazari. Hemengo arraza, kriaxera, landugabea da, eta eritasunen aitzinean askoz azkarragoa. Paraleloki, Euralisen dagoen laborari batekin hitz egin genuen. 30 urte daramatza ahatea egiten, eta garapena ikusi du ahate taldean. Euralisek gero eta kopuru handiagoko taldeak nahi ditu, eta ahateak gero eta ahulagoak dira. 2016an asko galdekatu genuen geure burua, eta erabaki genuen erokeria horren gelditzea.

Nola funtzionatzen du eredu industrialak?

Biziki zatikatua da. Lehenik, badira inkubagailuak; gero, gu bezalako hazleak; beste batzuek galkatzen dituzte, eta hortik hiltegira. Hegazti gripea sistema zatikatu horrengatik hedatu da, garraio asko badelako. Orain, inkubagailuan hartzen ditugu, eta hemen bertan hiltzen ditugu.

Etekin pertsonala ere ezberdina izango da.

Bai, noski, eta beste plazer bat da. Industrialean, 3.000ko saldora iristean, oso inpertsonala da. Egun batez ahate bat ikusten dugu, eta segur aski akabatu arte ez dugu berriz ikusiko. Kriaxera arraza landugabea da, gehiago mugitzen da. Lehen bezala, kanpoan ditugu, baina lehen lokatza besterik ez zen, bata bestearen gainean ziren, ez da baitezpada plazer iturri. Orain, gainera, gure ahateak zuzenean saltzen ditugu, eta jendeak etxaldea ikusi nahi du. Ateak plazer handiz zabaltzen ditut. Industrialki lan egin dugula asumitzen dut, tarte batean biziarazi gaitu, baina hor ez da kalitatea.

Bi laborantza eredu ezagutu dituzu.

Laborantza iraunkorrean da geroa, konbentzitua naiz. Gure lagun batzuek segitzen dute modu industrialean. Gripea izan delarik, ez dira ausartu aldaketa ematera. Egia da konplikatua dela, baina egin behar da; laborantza industrialak ez du gerorik. Azken hogei urteetan, geroz eta laborari gutxiago daude, baina geroz eta etxalde handiagoak. Beti ari dira animalia kopurua emendatzen, baina laborariak hiltzen ditu. Jokoan dago herri laborariek bizirik irautea ere.

Laborantza iraunkorreko produktuak garestiagoak izaten dira.

Industrialek prezio apala dute, baina kalitatea ez. Erosleak ere beti ahal bezain merke nahi du. Guri dagokigu lan bat egitea, ulertaraztea zergatik den garestiago. Ez gaude biologikoan, baina txertorik ez da gehiago, eritasunik ere ez. Belarra jaten duen ahatea da, naturan egoten da asko, eta naturak ekartzen diona hartzen du. Beste zerbait da. Orain, gibeltasunarekin ez naiz inondik ere damutzen. Soluzioak aurkitu ditugu, eta lortzen dugu ekoiztutakoa saltzea.

Zer garrantzi du ELBk?

Benetan ari da laborariaren defentsan, ez dagoelako lobby-rik, adiskidekeriarik industrialekin. Horiek haien interes ekonomikorako ari dira. Nork defendatu ditu laborariak? ELBk eta Laborarien Konfederazioak, zeinaren partaide baita ELB. FDSEA ez da mugitu, Cifog elkartearen parte da, eta industrialak dira.

Mobilizazio garrantzitsuak antolatu zituen sindikatuak.

ELBn biziki harrituak izan gara ikustean gizarte zibila nola mobilizatu den gure mugimendua sostengatzeko. Zerk eragiten du Ipar Euskal Herrian elkartasun handiagoa egotea? Ez dakit. Pentsatzen dut badela ere kulturala, ez uztearena egiten, eta arduratsua izatearena. Gure kultura dela uste dut. Zer nahi dugun, eta, batez ere, zer ez dugun nahi. Badakigu gurea defendatzen, gure egoera eskutan hartzen. Beste lekuetan falta dena, beharbada: indibidualistagoa da, bakoitza bere etxean, buru-belarri lanean. Ez da begiratzen zer egiten den ondoan, eta elkartasun gutxiago bada, segur aski. ELB elkartasun froga bat da.]]>
<![CDATA[«Euskaldunak gaur zurekin izan behar dituzu, koipea eman, baina nik ez dut inoiz horrela funtzionatu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1969/004/001/2018-08-08/euskaldunak_gaur_zurekin_izan_behar_dituzu_koipea_eman_baina_nik_ez_dut_inoiz_horrela_funtzionatu.htm Wed, 08 Aug 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1969/004/001/2018-08-08/euskaldunak_gaur_zurekin_izan_behar_dituzu_koipea_eman_baina_nik_ez_dut_inoiz_horrela_funtzionatu.htm
Nola bizi izan dituzu azken boladako gertakariak? Bake prozesuaz-eta zer diozu?

Bazen garaia, denek itxaroten genuen bake prozesua. Pazifista naiz, biolentzia hastio dut, eta horretaz sufritu dugu; Donostia ordu erdira da. Atentatuak ikustea miserablea zen. Sentitzen genuen, gainera, ez zela soluzioa, bide itsua zela, biolentziak ez zuela ezer ekarriko, inoiz. Alde batera utzirik ohartzen gira askoz fiteago aitzinatzen ari garela. Historiak dakarren erakaspena da. Herri zoragarri honen irudi kontraproduktiboa ematen genuen. Parisen uste zuten gerra zibila zela. Ezetz erraten nien, normalki bizi ginela. Biolentzia batez ere bestaldean zen, GALen erreakzioa izan zen, SACeko ohiek kontuak konpontzen zituzten.

GALen inguruan Frantziaren ardura aipatzen da maiz.

Pentsatzen dut estatuaren partetik ez dela politika argirik izan arazo horreri begira. Bestalde, hona etortzen zirenek odola zuten eskuetan, ETArenak 900 heriotz baino gehiago dira. Errefuxiatu politiko estatusa galdegiten ahal zuten, ez zitzaien onartuko. Berehala estraditatuak izango ziren Espainiara, klandestinoak ziren. Garai anbiguoa zen, denentzako zaila. Uros eta harro naiz azkenean Euskal Herriak ulertu izana ez zela soluzioa. Nahi edo ez Espainia herri demokratikoa da, ez gira Francoren garaian. Ez dira gauzak egiten eriak klaskatuz. Ez dut iraultzan sinesten, garapenean baizik.

Desarmea Baionan eman da.

Ez naiz ados horrekin. Gatazka armatua, Espainia, Gaztela eta Hego Euskal Herriaren artean izan da. Guk hemen zer izan dugu? GAL eta iheslari batzu. Gureganatzen dugu desarme bat ez dena gurea. Ez da Frantzia eta Espainiaren arteko gerra bat izan. Hego Euskal Herria Madrileko botere zentralaren kontra izan da. Haien arteko gerra bat da, ez gurekin.

Armak mugaren alde honetan zeuden.

Uste dut gehiago bestaldeko iniziatiba zela, alde honetakoa baino. Harritu naiz jende batek bereganatzea bake artisauak, Kanbo... Lehen lerroan ez zirenek erraten dute arazoa konpondu dutela. «Ez, ez duzue arazoa konpondu». ETAk desegitea erabaki du, armak zeharka itzuli ditu. Bestaldean konplikatuagoa da, beti daude tentsioak. Espainian duten arazoa hemen ez dugu. Katalunian gertatzen dena beste leku batzuetara hedatzea arriskatzen du Madrilek: Andaluzian, Hego Euskal Herrian, Galizian. Ez gara batere kontestu berdinean Frantzian.

Arbolaren Egia estreinatu da.

Nere ustez goizegi da, neurri desegokia da, ez du lasaitzen, eta lasaitzea behar dugu. Bai polemikoa zen, probokatzailea. Froga da hori egin dutela eta ez dakitela orain non jarri. Baionako biztanleei erreferendum bitartez eskatzen bagenie, nere ustez, ez lukete nahi. Ez dugu horren beharrik, gehiegi iraun duen gatazka izan da, arrastoak utzi dituena, denborari denbora utzi behar zaio orain. Horrez gain, ezin dugu kontsideratu arte garaikideko maisulan bat denik.

Hedatzen duen ideiaz zer diozu?

Aukeratzekotan Gernikako arbola nahiago dut.

Zergatik?

Sinbolo biziki ederra delako, lehenik eta behin arbol bat da, eta Euskal Herria zer den ongi adierazten du. Merezi duen errekonozimendua, eta, ezagutu dugun guziarekin, bake desiragarria. Lazgarria da, hala ere, bazkaltzen ari zara jatetxe batean, tipo bat heldu da eta tiro bat ematen dizu buruan. Arazoak ez dira horrela konpontzen, esperientziak erakutsi du. Begira kartzelan dauden guziak. Diputatu nintzenean, hitza hartu nuen presoen hurbilpenerako.

Zein izan zen erantzuna?

Bizpahiru Justizia ministrori galdera egin nien, baina ez dizute erantzuten.

2011n Aiete izan zen, 2012an Aurore Martinen kasua... Urte horietan zer zioten Parisen?

Alde nabarmena zegoen hemengo arduradun politikoek eta Pariskoek sentitzen zutenaren artean. Guk erraten genien: «Aski da, nahiko ongi kokatuak gira jakiteko zer pasatzen den». Anekdota bat kondatuko dizut. Astearte batez Jean Louis Borlooren bulegoan naiz. Telefono dei bat jasotzen dugu. Eliseoa zen nitaz galdezka. Orduan informatzen naute: Nicolas Sarkozy lehendakarigaia Baionara datorrela ostegunean. Erran nien: «Barkatu? Errepikatu otoi. Ongi pentsatu duzue?». Erran nien: «Begira, ez didazue iritzia eskatu, baina emanen dizuet: pitokeri galanta da, orain egin nahi duzuena». Dena konpondua zela erran zidaten, eta kortesiaz abisatzen nindutela. Hara zein zen Paris eta hemengo errealitatearen arteko aldea. Eskatu bazidaten errango nien ez zuela balio probokatzera etortzea. Arazo batzuk bertatik hobeto hautematen dira.

Bidai horren inguruan Alliot Marie biziki kritikatua izan zen

Ez dut hitz egin nahi; joker.

2017ko urtarrilaren 1ean Euskal Hirigune Elkargoa sortu zen.

Garapen baten aldekoa nintzen, baina ez halakoa. Hamar elkargotik bakarra egin dugu, nik hiru egingo nituen, bat probintziaka, eta horren gainetik konpetentzia orokorrekin, polo metropolitanoa. Bi printzipio ditut: hurbiltasuna bata -arazo batzu hurbiletik konpontzen direlako-, eta subsidiariotasuna bestea. Errango nuke, beraz, eraginkorragoak ginatekeela hiru elkargorekin, Lapurdik, Zuberoak eta Nafarroa Behereak problematika ezberdinak dituztelako. Amankomunean kudeatzen ahalko ziren, ura, edo turismoa adibidez. Galdeiozu Baionako bati zer pasatzen den Ligi-Atherein (Zuberoa). Zer errango dizu? Ezer ez.

Eskumenetaz zer diozu?

Batzuk beharrezkoak dira, besteak hautazkoak. Dena hartzea erabaki da. Goldea idiak baino lehenago jarri da, eskumenetatik haratago, baliabideak daudelako, eta lehentasunak.

Elkargoak euskara eta gaskoia ofizialki aitortu ditu lurraldeko hizkuntza gisa.

Ortodoxoa naiz. Konstituzioaren bigarren artikuluak oso ongi dio frantsesa dela hizkuntza ofiziala. Ez du kentzen lokalki beste hizkuntza bat erabili daitekeela, eta eskerrak ez dagoen euskara bakarrik. Hizkuntza horiek biziarazi behar dira, ez nau trabatzen. Sortu nintzenean, inork ez zuen euskara erakasten, ez bazen zekiten familietan. Eskolan lotsa zenuen euskaraz hitz egiteaz. Gaur egun ez gaude horretan. Baina segur da konstituzionalki ezin direla maila berdinean jarri frantsesarekin; hori ez da egia.

Ezberdintze eskubidean sakondu behar da?

Kasu egin behar da beste lekuetan gertatzen dena ikusirik. Kataluniari buruz pentsatzen dut, batez ere. Gaztelaniaz baino gehiago katalanez ikasten dutelako dira gaur egungo arazoak. Belaunaldi horiek normaltasun osoz beraien hizkuntz propioa dute. Identifikazio eta errekonozimendu behar bat sortzen du horrek, independentzia saiakera dakarrena. Geroa ez da Europa federala, ez dut inondik ere sinesten. Kontserbadorea naiz, baina zinez sinesten dut Frantzia hexagonalarentzat, frantsesa dela hizkuntz naturala.

Antieuskaldunen taldean sailkatzen zaituen mitoa faltsua da?

Inoiz ez naiz horietakoa izan, inoiz ez. Ez dakit mundu abertzalean nola kontsideratzen nauten, baina ez dut uste euskaldunak borrokatu ditudanik, edozein modutan. Demokrazian gauden bitartean, marko horretan adierazten girenean; ni biolentziaren kontrakoa naiz. Demokrazian lehen gauza bestea errespetatzea da, eta bere iritziak. Ni ez naiz Etxeberri edo Etxegarai deitzen, Grenet dut izena. Ulertzen dut jende horrek lurraldeari begira sentsibilitate bat duela, ez dudana baitezpada. Baina kontsideratzea mugimendu horretan ez dauden guziak antieuskaldunak direla, faltsua da. Lagunak ditut euskaldunak direnak. Sentsibilitate bat dut herri honentzat, ezin ukatua da, bertan bizitzeaz harro naiz, errespetu asko dut tradizioentzat, hizkuntzarentzat... Garrantzitsua da atxikitzea, garatzea. Horrek ez du erran nahi lurralde nazionalean ezin dugunik kokatu. Semea futbolari profesionala zen eta euskadiko taldek selekzionatu zuen. Ohore bezala bizi izan zuen; baita nik ere.

Max Brissonek dio borroka armatu garaian bi alde zeudela.

Politikaren haur gastatua naiz. Hautagai deklaratu, eta inbestidurak heldu ziren, inoiz ez naiz belaunikatu. Erosoa da. Euskal hauteslearen pisuaz inoiz ez naiz arduratu, beraz. Gaur egun, alderdi guzietan ainitz pausatzen den galdera da. Abertzaleak aski finak eta aski inteligenteak dira, eta ulertua dute. Euskaldunak zurekin izan behar dituzu, koipea eman. Zure konbikzioak, sentsibilitate politikoa, pentsatzen duzuna, edozer izanik ere, boz bat, boz bat da. Promesek, entzuten dituztenak soilik engaiatzen dituzte. Nik ez dut inoiz horrela funtzionatu.

Elkargoari loturiko herritartasun bat garatzen zioala dio Jean Rene Etxegarai presidenteak.

Ez dago dudarik, nire lehen auzapezordea izan da 20 urtez. Sustengatu nuen, Modem alderdikoa zen, eta UMPren bozak izateko, etiketa borobilago bat behar zuen. Eskutik hartu nuen Jean Rene Etxegarai, eta UDIko lehendakari Borloren ikustera eraman nuen. UDIko etiketa oraindik badauka, inbestidura eskuratzea ahalbidetu dio. Ezin daiteke erran, beraz, ez naizela nere segidaz okupatu. Bera bakarrik aurkeztu zen, beraz, ez dut hautatzerik izan. Zilegia iduritzen zitzaidan. Gainera, uste dut berriz aurkeztu banintz ez zela nerekin geratuko, denbora luze egiten ari zitzaiolako.

Nola garatuko da hau dena?

Ez naiz Jean Rene bezainbat engaiatua euskalkerian, eta autonomia borondatean Baiona hiri gaskoia zen. Ez dut aholkurik emateko, baina kasu egin behar da jendea ez gehiegi txokatzea, hazkunde handiko euskalkeriarekin. Gauzak egiten utzi behar dira, naturalki eginen dira. Abiadura bortxatzen denean, erreakzioak eragiten ditu. Adibidez, Euskotan bozkatzea aurrekontua. Hori jendeak ez du ulertzen.

Mugaz gaindiko harremanaz zer diozu?

Mugaz gaindiko agentziaren barruan bilkura asko genituen, baina ohartzen gira biziki zaila dela. Ez ditugu egitura berdinak, eta konpetentzia batzu dituzte, guretzat, eskualdean direnak. Bi zenbakik dena azaltzen dute. Euskal Herri espainolean 2.800.000 dira, eta Euskal Herri frantsesean 350.000 gira. Ez da besterik, horiek dira indar demografikoak. Espainia aldeko Euskal Herria biziki aberatsa da, gainera, gu baino askoz gehiago. Oso azkarra da. Existitzen gira, baina ezin gira konparatu.

Besta iragan dira. Eraso sexista zein bortxaketen aurrean, emakumeen janzkerarekin ez zela harrigarri erran zenuen garaian.

Bai, zintzoki erran nuen. Jendetza, jendetza da. Ez dugu gizonen natura aldatuko, batzuentzat bereziki; harrapariak. Arras gustuko ditut emakumeak, baina inoiz ez zait burutik pasa jarrera edo portaera desegoki bat izatea batekin. Basapiztiak dira batzuk.

Ez al da hezkuntz arazo bat?

Uste dut edozein gizarte eredutan izan direla harrapariak, eta beti existituko direla. Gizakiaren naturan da, testosterona... Bakoitzak egiten du nahi duen erabilpena, edo ahal duena. Kasu guzietan hezkuntza bada, baina faktore asko dira. Ez du balio batzuengan gogoak piztea. Guraso banintz, eta alaba nerabe bat banu, janzkera batzu ez nituzke aholkatuko.]]>
<![CDATA[EEPk eta Eusko Jaurlaritzak iazko diru laguntzen kopuruei eutsi diete]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1847/006/001/2018-07-14/eepk_eta_eusko_jaurlaritzak_iazko_diru_laguntzen_kopuruei_eutsi_diete.htm Sat, 14 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1847/006/001/2018-07-14/eepk_eta_eusko_jaurlaritzak_iazko_diru_laguntzen_kopuruei_eutsi_diete.htm
Bi multzotan banatzen da. Alde batetik hitzarmena duten zortzi eragileri 1.555.000 euro ematen zaizkie: Seaskari 405.000 euro, Ikas-Biri 40.000 euro, Biga Bairi 23.000 euro, Euskal Haziak-i 28.000 euro, AEKri 500.000 euro, Euskal Irratiei 310.000 euro, Uda Lekuri 179.000 euro, eta Bertsularien Lagunak elkarteari 65.000 euro. Azken horrek 2017. urteko diru laguntzei konparaturik, 10.000 euro gehiago eskuratu ditu. Besteek iazko kopurua izan dute.

Hizkuntza jarduera proiektu deialdirako 380.000 euro banatuko dituzte erakundeek. Oreka zirku eskolak 11.000 euro eskuratuko ditu; Iparraldeko dantzarien biltzarrak 1.000 euro, eta Nautika elkarteak beste 4.000. Euskal Hedabideei dagokienez: Ipar Euskal Herriko Hitza-k zein Kazeta-k 28.000 euro lortu dituzte bakoitzak, Kanaldudek 80.000 euro, Herria-k 48.500 euro, Radio Kulturak 35.000 eta Xiberoko telebistak 2.000 euro. Programazioan euskarazko eskaintza integratzeagatik, TVPIk 32.000 euro lortuko ditu, eta Mediabaskek beste 5.000. Horrez gain, euskarazko 25 libururen ediziorako 45.567 euro banatuko dituzte; 3.033 ekoizpenen komertzializaziorako. Hainbat proiektuk, ordea, ez dute izan eskatu zuten diru laguntza. Araudiaren arabera, balorazio maila txikiegia lortu dute, besteak beste, Bai Euskarari ziurtagiriaren elkarteak edota Lurzaindiak. Beste bost egitasmo baztertu dituzte, nahiz eta beste diruz laguntzeko modu bat aurreikusi dieten hirurei. Besteak beste, MintzaLasai elkarteak BAM hirigunean euskarazko jarduerak zerrendatzeko webgune baten sorrera lagunduko dute.]]>
<![CDATA[«Belaunaldi berriek elkartzeko bideak aurkituko dituzte»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/003/001/2018-07-12/belaunaldi_berriek_elkartzeko_bideak_aurkituko_dituzte.htm Thu, 12 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1874/003/001/2018-07-12/belaunaldi_berriek_elkartzeko_bideak_aurkituko_dituzte.htm
Ipar Euskal Herrian intersindikal bakarra egiteko zailtasunak daude. Sindikatu batzuek ez dute onartzen LABekin elkartzea, tartean CGT.

Ez dut egoera lokalaren ezagutza aski, baina batasun zale jaioa naiz. Ez soilik nazionalki, edo lokalki, baita internazionalki ere; Lanaren Nazioarteko Erakundean militatzen dut. Mugimendu sindikala banatua delarik, langileak ahulduak dira beren baldintzak hobetzeko, eskubide sozialak ahulenak diren herrietan ere. Hala eta guztiz ere, badakit baldintza lokal bereziek batasuna zailtzen ahal dutela, baita baldintza nazionalek ere. Hemen mugimendu ezberdinak existitzen dira; Euskal Herrian, egoera oso espezifikoa da, baina iduritzen zait maila lokaleko militanteei dagokiela ebazteko ardura.

Beraz, bertako sekzioak izan behar du azken hitza, eta ez Pauek, orain arteko gisan?

Bai, hala iduritzen zait, nahiz eta ezberdintasunak egon daitezkeen gero. Badakit eztabaidak dituztela ea zer sindikatu den ordezkatzailea, zein ez.

Zertan da batasun sindikala Frantzian?

FO sindikaturen kongresua ikustea besterik ez da falta. Bere posizioak moldatuko ote dituen? Batasun handiago bat ondorioztatuko duen? Nik hala espero dut. Segur dena da Frantziako lehendakaria sakabanaketa sindikalaren gainean oinarritzen dela.

Parisko azken manifestazioetan, ohiko sindikatuak mugimendu autonomo batekin ateratzen dira kalera. Haietako batzuen biolentziaren erabilpena salatu izan duzue, baina leporatzen zaizue ahaztea askoz bortitzagoa izan zela 68ko maiatza.

Ezberdintasun batzuk badira. 1968. urtean, ikasle mugimendua mugimendu sendoa zen, eta errepresio polizial biziki bortitza jasan zuen. Batez ere 1968ko maiatzeko 10etik 11 gauera. Parisen ehundik gora zauritu izan ziren, eta 500 atxilotu inguru. Ordurako, enpresetan baziren greba mugimendu batzuk, baina gertakari giltzarria izan zen. Errepresio bortitz horri erantzuteko, CGTk beste sindikatuei egun bateko greba nazionala proposatu zien. Azken manifestazioetan, berriz, beste ekintza mota batzuk izan dira. Talde autonomoek batzuetan bateratua den mobilizazio sindikal bat baliatzen dute beren aldarrikapenak egiteko eta beren ekintzekin manifestazioak zikintzeko. Nahiz eta manifestazioak oso garrantzitsuak izan, hedabideek leku gehiago ematen diete bazter nahasleak deitzen direnei. Aski da autobus geltoki bat hautsia izatea, banku baten berina... hori izanen da gauean pasatuko den lehen irudia, eta eguna zikintzen du.

Horrek eguna zikintzen du, ala hedabideek kasu guzietan erabiltzen dute mobilizazio sindikala zikintzeko?

Gisa guziz, aitzakia gisa erabilia da, eta, mugimendu horien antolatzaileek egiten dutelarik, ontsaxko dakite egun sindikalaren zikintzeko balio izango duela. Alde horretatik, ez dut kontsideratzen mobilizazio sindikala indartzen duenik: elbarritzen du.

Errepresio polizialaz zenioen 68an biziki bortitza zela. Gaur egun, biolentzia polizialaren adibideak badira, Adama Traore, Theo, Remy Fraisse, NDDL...

Argi da baduela urte zonbaitzuk okertzen ari dela egoera, eta ez da Macroni lotua. Erregularki Parisko manifestazioetan parte hartzen dut. Urteak dira dispositibo poliziala manifestariengan hertsitzen ari direla. Horrek tentsioa eragiten du. Hiri guzietan ados dira manifestazio sindikaletan indar polizialek presente egon behar dutela, segurtasunerako. Baina Parisen jartzen diren dispositiboek xede dute durduzatzea, eta horren parean kaleratuak izango diren langileak direlarik, ez da harritu behar erreakzioak eragiten dituelako. Aiherkundeak sortzeko aitzakia izaten da. Manifestariak ez karrikara ateratzea ere badu xede dispositiboak, gibelerat egin dezaten, familian heldu direnak, haurrak... Ez da 1968ko Poliziaren indarkeria berdina, baina, nolanahi den, segurtasun indarren portaera estuegia da gaur egun, eta ez du ezerk justifikatzen.

Bortxaketak, heriotzak... existitzen dira.

Bai, ikusi dugu NDDLen, aireportu proiektua abandonatua izan delarik. Gobernuak har zezakeen erabaki bakarra zela uste dut. Ez zegoen arrazoirik beste etapa batera pasatzeko, baina hala egin dute, eta biolentzia atera da garaile. Gainera, suprefeturak hitz egiteko tartea zabaldu zuen, geroan horren antolatzeko. Baina hori ere ez al da autoritarismo politikoa azpimarratzeko saiakera bat? Galdera egitean, erantzuna irudikatu dezakezu.

Gazteon belaunaldiari zer erranen zenioke?

Ez dut erantzun magiko bat; esperientzia sindikaleko ekarpen xumea izanen da nirea. Batzuek erraten dutenaren kontra, nahiz eta kontestu ezberdinetan izan, ekintza kolektiboa da oinarrizkoena. 68arekin konparatuta, alde nabarmena da orduan enpresa handiak zeudela, milaka langile batzen zituztenak: industrian, autogintzan... Enplegatzaile bakar batek milaka eta milaka langile zituen. Gaur egun, kapitalismoa berriz antolatu da: milaka ziren lehen, baina gutxiago dira orain; gainera, enpresa batean lan egin ordez, 30 edo 35 enplegatzaile dituzte, gune bakarrean. Banatu, erreinatzeko erramolde zaharrak oraindik balio du. Mugimendu sozialari eta gaurko belaunaldiari dagokio norbanakoen bateratzeko formak aurkitzea, nahiz eta lan kontratua ez den berdina. Langileen elkartzearen beharra, haien bateratzea, mahai gainean dago, indar harreman nahikoa sortzeko. Ez dut argumenturik ikusten gerta ez dadin. Kontestu berri batean gara, bai, belaunaldi berriak dira, baina ez dut ikusten zergatik litzatekeen ezinezkoa. Konbentzitua naiz belaunaldi berriek elkartzeko bideak aurkituko dituztela; ez dago besterik.

Esperantza, beraz?

Bai, noski. Ez da ahantzi behar mundu hau ez dela bideragarria sozialki. Aberastasun kantitate bat dago munduan geroz eta ezberdinkiago banatua. Gainera, bada pertsona kopuru bat oinarrizko ondasunak eskuratzen ez dituena: etxebizitza, elektrizitatea... Baina, gainera, mundu hau ere ez da bideragarria ingurumen aldetik; beraz, alternatibak sortu behar dira, eta horien bateratuz etorriko dira soluzioak. Bateratzea, bere ezaugarri guzietan: soziala, kulturala...]]>
<![CDATA[Ezina hitzez egina]]> https://www.berria.eus/albisteak/154278/ezina_hitzez_egina.htm Sun, 08 Jul 2018 17:33:01 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/albisteak/154278/ezina_hitzez_egina.htm Urte luzeetan hitzik ez diote egin elkarri, ez bazen interpelazio zuzenen bitartez, gatazkaren bi aldeetan, bi blokeetan banatuak zirelako. Baina Anaiz Funosasek eta Max Brissonek azpimarratu dute konfiantza harremana pausoz pauso eratu dutela 2011ko Aieteko bake konferentziatik. Ipar Euskal Herrian ezberdinen arteko elkarrizketarako kultura berri bat asmatuz joan direla diote. Duela hamar urte ez zuten sinetsiko bi orduko elkarrizketa bat egingo zutela elkarrekin.

Konfrontazio armatuaren garaiak
Nola oroitzen duzue garai hura?

MAX BRISSON: Galdera konplikatua da. Bistan da gatazka armatuan tentsioek markatu nautela. Garai batez, Baiona txikian nire aurpegia xede batekin agertu zen, Jean-Jacques Laserre eta Barthelemy Agerrerekin batera. Posizioak hartu ditut, ekintza bortitz guziak kondenatu ditut, zinezko beldurrik inoiz izan gabe. Era berean, sakonki herri honetakoa sentitzen naiz, zinez nire etxean sentitzen naiz. Linguistikoki sakrifikatua izan den belaunaldikoa naiz, ez euskararena, baina bai gaskoiarena. Politikarentzat dudan pasioa De Gaullentzat dudan miresmenetik heldu da: Jeanne D'Arcen epopeia... Euskaldunen problematikatik oso urrun nintzen. Miarritzera 1989an iritsi nintzen; gatazkaren garairik gogorrenak atzean ziren, baina tentsioak bizi izan ditut, ETAren ekintzak... Aldi berean, bide pertsonal bati ekin nion, lurralde honen berezitasuna ulertzeko. Konplikatua da korapiloa askatzea, garapen pertsonal bat da, garatuz joan den testuinguru batean. Suprefetaren mahaian deskubritzen dut herri bat, identitate bat, eta ulertzen dut elkarrekin bizitzeko beharra dugula, ezin dugula segitu kopeta kopetaren kontra izaten. Michel Intxauspe eta Henri Greneten garaian erraten zen bazirela euskaldunak alde batetik eta besteak bestetik. Horrek ezin du funtzionatu, denak euskaldunak garelako; denek maite dugu herri hau, baina maitasun hori ezberdinki adierazten diogu.

ANAIZ FUNOSAS: Nik gauzak aski bortitz bizi izan ditut. Engaiatzen naizenean, nuen adinari lotua dela pentsatzen dut, eta jasaten genuenari. Urte luzaz haserrea bazegoen. Politikari batzuk ikusten nituen biolentzia forma batzuen kondenatzen, eta, aldiz, enpatia gutxi erakusten guk bizi genuenarentzat. Militante politiko gisa ez genituen aukera berak ere, Hego Euskal Herrian ilegalizatuak ziren erakundeetan parte hartzen baikenuen. Erregularki sarekadak egiten zituzten, eta kideak atxilotu, torturatu eta espetxeratu. Momentu batez aitortzen dut bazirela etsaiak Frantzian eta Euskal Herrian.

Zer harreman zenuten?

M.B.: Ez zegoen. Hautetsi gaztea nintzen, eta ikusten nuen amildegi baten gisan: bi mundu baziren, bakoitza bere aldetik bizi zirenak. Ez genuen topo egiten, eta elkarguneak gatazkatsuak ziren. Bizitza politiko bat bazen Iparraldean, Frantziako beste lekuetan bezala, baina ez ikusiarena egiten zen. Bi mundu ziren, etsaigo indartsu eta sakona zutenak. Ez zen enfrentamenduekin adierazten; ezjakintasun absolutua zen.

A.F.: Aski ados naiz analisi horrekin: ez zen, ez bazen interpelazioen edo kanpainen bitartez. Hala ere, nire adinean, bazen lehen nahasketa bat arlo instituzionalean eta hizkuntzarenean. Baina errepresioa berdin bizi izan dut. Ez genuen elkar ezagutzen, ez ginen elkarrekin egoten; bi mundu ziren, momentu batzuetan talka egiten zutenak. Ez ginen elkarrekin egoten.

Zein izan da gaurko egunera iristeko bidea?

A.F.: Aurore Martinen euroaginduak ahalbidetu dit, Maxek dioen bezala, elkarbizitzaren ikuspegitik gauzak ezberdinki ikustea. Ulertarazi dit, halaber, Parisek lurralde hau kudeatzeko duen manera dela arazoa, eta horri elkarrekin erantzun behar diogula. Ados jartzeko gai izan behar dugu, elkarrekin aitzinatzeko, nahiz eta ikuspegi ezberdinak ditugun; politikoki bakoitzak defendatzen duena beste zerbait baita. Auroreren kasuak ulertarazi dit ariketa demokratikoa premiazkoa dela.

M.B.: Niretzat ere klik bat izan zen kasu hori. Kontseilu Nagusira nindoala, erran nuen: «Ez da posible». Ezin genuen errepresioarekin segitu. Ez ginen gehiago bloke bat bestearen kontra; boterean ziren hautetsiek keinuak eginak zituzten, Euskal Herria 2010 eta Euskal Herria 2020 planak, Garapen Kontseilua, EEPren sorrera. Abertzaleek ere bidea egina zuten, Miarritzeko Herriko Etxean haiekin lan egiten nuen. Euroaginduaren desbideratze bat ere bazen, eta beste dimentsio bat ere bazegoen, beharbada Anaizentzat ez dena ulergarria, baina neska hori [Aurore Martin], berak ukatzen badu ere, frantsesa da niretzat. Beraz, Frantziatik estraditatua izatea eta hori arrazoi politikoengatik izatea arazo bat da niretzat. Adierazpen politikorako eskubidea du. Pentsaera hori ez da nirea, eta borrokatzen dut, baina errespetatzen dut. Egiten nuen gauza bera egiten zuen berak, eta Voltaireren, Rousseauren, giza eskubideen eta argien mendeko herriko batentzat ezin da arazo izan hori. Adierazpen bat egin nuen, beraz, eta badakizu, nire ibilbidean luzaz gertatu den bezala, leporatu zidaten ea zintzotasunez ari ote nintzen. Hizkuntzan eta kulturan ari nintzelarik ere hala zen; baina jakin Euskararen Erakunde Publikoaren sortzaile eta lehendakari izan izana dela nire agintalditik dudan harrotasunik handiena.

Aietek ahalbidetzen du elkar ulertzea, baina ez da hain sinplea. Ez daude bi posizio bakarrik. Hain sinplea balitz, soluzioa sinplea izango litzateke, eta gauzak konponduak izango ziren aspaldi Anaiz Funosas


Aietetik Arnagara
Nola gogoratzen duzue Aiete?

M.B.: Aiete meza handi bat izan zen, biziki azkarra, oso sinbolikoa, indartsua. Nentorren lekutik, sentitzen nuen gainditzen ninduen zerbait bizitzen ari nintzela. Batzuek ukatzen dute oraindik bake prozesu baten beharra, gerrarik ez zegoelako. Gerra hitza erabil daiteke, nahiz eta ez den ulertzen dugun moduan. Baina biktimak izan dira, hilak, bi aldeetan sufrimendua; historia konplexua da. Iragan indarrez begiratu nahi izan dugu, eta hori da, beharbada, Aieteren ekarpena.

A.F.: Aieten egikaritu zen Maxekin dugun harremana. Pausoa ematera eraman gintuen: elkartu, eta mahai baten inguruan esertzera behartu. Denek behar genuena izan da, metodo bat eman digu, eta bagoaz.

Baionako Adierazpena izan zen gero.

M.B.: Ohitura hartu genuen Aieten ginen hautetsian biltzeko eta ondoren Baionako Adierazpena izango zena prestatzeko. Elkartzen gintuena idazten saiatu ginen orduan, zeri buruz joaten ahal ginen. Erretorika ariketa konplikatua izan zen, hitz bakoitza neurtua. Elkartzen gintuena pausatzea ahalbidetu zigun: balio demokratikoak, giza eskubideak. Oinarri komun bat, zeinetan borrokatu gaitezkeen, baina ez da gerra zibila. Parisko nire lagunei hori erraten diet beti. Gerra zibil batera joaten ahal ginen. Ohartzen ziren Korsikan prefeta eraila izan zelarik drama ikaragarria izan zela, normala den bezala, baina Euskal Herrian askoz gehiago izan zirela.

A.F.: Aieten, ETAren erabaki historikoa etorri zen, baina Frantziako Estatuari ere mintzo zaio adierazpen hori. Gu, garai hartan, 25 pertsonaz osaturiko gizarte zibileko ordezkari talde bat ginen, euroaginduen inguruan lanean ari zena. Ardurak hartu behar genituela pentsatu genuen orduan, Aietek mahaigaineratu zituen galderei erantzuteko. Sentimendua genuen ariketa egiten ez bagenuen belaunaldi oso bat ezjakintasun batean handituko zela. Are gehiago, bake prozesuak gazteriaren igurikatzeei erantzuten ez bazion, guhaurrek sortuko genituela biolentzia berriz hasteko baldintzak. Beraz, joan ginen. Sinesten genuen bake prozesuak gizarte zibil aktibo bat beharko zuela, eta aski fite ados jarri ginen plurala izan beharko zuela. Gehienak ezkerrekoak ginen, eta lortu behar genuen zentrotik, eskuinetik, enpresen mundutik hurbiltzen; erronka hor zegoen. Denek sentimendua genuen baliabideak genituela elkarbizitza eta elkar ulertze bat sortzeko.

M.B.: Anaizek dioena osatzeko, Aieteraino, eta ETAren iragarpena bitarte, aldarrikapen batzuk -hizkuntza eta aldarrikapen instituzionala aparte- batzuen proiektu baten parte ziren. Orain, badago elkarrizketa, kasik demokrazia parte hartzaileko prozeduretan eraikia. Gizarte zibila engaiatua da azkarki, eta oso positiboa da eragiten duen fusioa. Iparraldearen irudia berriz dinamizatzen du, eta orain galdera politiko soilak daude. Lehen, ez-erran bat bazen; hautetsien kontseiluan ez genuen inoiz hitz egiten presoez, bakeaz, prozesuaz... Bagenekien, alta, egiten genuena elkarbizitza sortzeko zela, eta, elkarbizitza sortzen saiatzean zarenean, horrek erran nahi du ez dagoela. Adibidez, hizkuntza politika Barne Ministerioaren begiradapean egiten zen. Harrigarria da Pierre Joxe Barne ministroa etorri zela Euskal Kultur Erakundearen sortzera. Errektoreak edo Kultura Ministerioak EEPtik genituen aldarrikapenei erresistitzen zuenean, Barne Ministeriotik pasatzen ginen.

Estatuak momentu batean hizkuntza bat desagerrarazi nahi izan zuen, nahiz eta ez zuen hori bilatu. Gaur egun erreparazio bat galdegiten du horrek Max Brisson

Hizkuntzak lurralde egiten du, ala nazio?

M.B.: Galdera konplikatua da. Desadostasun puntua badago, ez dut ukatzen. Eraikuntza politiko hori Frantziako Errepublikaren barnean ulertzen dut. Gizakia aski konplexua da mota anitzetako identitateak maneiatzeko, eta euskal identitatea argitan ematen dutenak eta proiektu nazionala dutenak errealistak ere badira. Untsako badakite herri honen gehiengoak euskal identitate bat aldarrikatzen duela, geroz eta azkarragoa, baina beste identitate batzuk ere badituztela. Ni euskalduna sentitzen naiz, euskara ez dudan arren, baina ez dut nire historia pertsonala berriz asmatuko. Gaizki biziko nuke erratea ez naizela hemengoa, baina banaiz sakonki frantses herritarra ere, europar herritarra, eta munduko herritarra. Beste eraikuntza batzuk badaude; nirea hau da, eta errespetua eskatzen dut. Ez da itxia, eta, hala adierazia ez bada ere, pentsatzen dut gehiengoa dela lurraldean. Pentsatzen dut Anaiz ere ez dela beste identitateei itxia, edo bestela gaizki solastatu gara. Nire euskal, frantses, europar identitatea esparru ireki batean ulertzen dut.

A.F.: Niri, osatzeko, iduritzen zait lurraldean badaudela proiektu ezberdinak, epe luzera haren eraikuntza ezberdinki aurreikusten dutenak. Baina egia da denek bide egin dugula ulertzeko lurralde hau plurala dela. Elkartu gaituena eztabaida demokratikoa da; denek dakigu bidea dugula egiteko, eta gehiengoaren borondatea errespetatu beharko dugula. Ez dugu bide horren beldurrik. Lurraldearen instituzionalizazioari begira, ez dugubeldurrik guregandik erabat ezberdinak direnekin konfrontatuak izateko. Uste dut denek hori ulertua dugula; kultura aberastasun handiko lurralde plural batean gaude. Kultura ezberdin asko daudela azpimarratzea garrantzitsua iduritzen zait.



Konponbidea
Ez al zarete Ipar Euskal Herriko herritartasun bat sortzen ari?

M.B.: Bai, bistan da. Hasieratik diodana identitate berezi bati lotua da. Egia da Frantziak zailtasun handiak dituela kultura eta identitate bereziak ezagutzeko. Izan ere, 1789ko iraultzatik datorren herritartasunaren eraikuntza osoa nahasten dute. Beraz, ez da sinplea. Frantziako sistemak asimilazioa erabili du; dena ahazten genuen frantses bilakatzeko. Gaur egun, zailtasunetan da eredu hori. Eredu ederra ere bada, herritarrak garelako jatorriz, arrazak edo sustraiak edozein izaki ere. Baina egiten dugunak hori guzia nahasten du, eta ez da sinplea, nik nire barrenean modu konplikatuan bizi baitut. Ulertzen dut identitate kultural berezi horri esparru bat aurkitu behar zaiola politika publikoak egiteko, baina, nire frantses herritartasunean, oinarrizkoa den berdintasun osoaren kontzeptua ere bada. Konplikatua da. Desberdintze eskubidean sakondu behar dugu, baina oso konplikatua da gure eraikuntza politikoan. Europan gertatzen da, baina frantsesek ez dute horrela pentsatzen. 1789ko iraultzak beste eraikuntza politikoak desagerrarazi zituen, eta Frantziaren historia orduan hasi zela uste da. Gure eliteak ez dira gai beste herrietan gertatzen dena ulertzeko.

A.F.: Nik ez dakit herritartasun berri bat sortzea lortu dugun edo ez, baina ideia orokor bat edo kidetasun berri bat bai. Horretara ari gara bideratzen gure indar guziak. Denak lurralde honetakoak garela; lehen ez zen baitezpada hala pentsatzen, ez genion besteari hori onartzen. Ez dugu oraindik neurtu herritartasun berri bat sortzen ari garen, baina kultura politiko berri bat, hori segur. Ez dugu beldurrik elkarrekin lan egiteko, eta gure ezberdintasunekin ere elkarrekin eraiki dezakegula badakigu. Eta beharbada nire desmartxa pertsonala da, baina sinesten dut ezberdintasuna gauza ona dela eztabaidarako. Bakoitza behartzen du bere posizioetan gehiago sakontzera; on egin dit nirekin erabat ados ez zirenekin hitz egiteak.

Ados zaudete gatazkaren iturburua zapaldu-zapaltzaile paradigman dagoela, ETAk zioen gisan?

A.F.: Pentsatzen dut identitate baten ukapena gertatu dela, eta zilegiak ziren aldarrikapenak ezin izan ditugula aldarrikatu, eta pentsatzen dut gatazkaren oinarria izan dela hori.

M.B.: Ñabardura zenbait jarriko ditut, ETAren gisako erakunde baten agiriak biziki bikoak direlako, eta errealitatea ez da bikoa. Bai, errepresioa izan da, eta ukapena, baina modu konplexuagoan. 1975-76an, frankismoa desagertzean, Gernikako Estatutua plantan jarri zen, eta bi aldeetan bazeuden euskaldunak. Ez da izan alde batetik estatu espainola, eta bestetik euskal gizartea baturik. Hori baino askoz konplikatuagoa izan da, eta gaur egun ditugun zailtasunak esplikatzen ditu horrek. Frantziako aldean gauza bera da: estatuaren aldetik ez da inoiz izan sentimendua errepresiboa zela. Gauzak ez dira hala pentsatuak izan; gertakari errepresiboak izan dira, ez dut ukatzen hori, baina eskatzen dut gauzak ez-biko begiratzea.

A.F.: Pentsatzen dut erakundearen garapenean gauzak ez direla hain bikoan pausatzen gehiago. Uste dut denak ados garela bake prozesu baten logika normalean gaudela. Konfrontazioa dagoenean, polarizazio bat gertatzen da, eta horrek egiten du gauzak biko pausatzen segitzea. Ez dugu lortzen gatazka beste modu batean pentsatzen, ez bada bi posizio, bi etsai mahaiaren inguruan eseri behar direnak. Aietek ahalbidetzen du elkar ulertzea, baina ez da hain sinplea. Ez daude bi posizio bakarrik. Hain sinplea balitz, soluzioa sinplea izango litzateke, eta gauzak konponduak izango ziren aspaldi. 50 urteko konfrontazioak denei ulertarazi digu gatazkaren oinarri politikoei heldu behar bazaie denekin heldu beharko zaiela. Batez ere lurralde honetan bizi direnekin. ETA erakundean ere garapen hori dago: kontsideratzea lurralde osoari dagokiola, eragile guziekin.

1789ko iraultzak beste eraikuntza politikoak desagerrarazi zituen, eta Frantziaren historia orduan hasi zela uste da. Gure eliteak ez dira gai beste herrietan gertatzen dena ulertzeko Max Brisson


Bake prozesua bururaino eramateko, Frantziak eta Espainiak garatu beharko dute?

M.B.: Bistan da, nabaria da. Frantziarentzat konplikatua da, zalantzan jartzen duelako iraultzatik gaur arteko eraikuntza politikoa. Korapiloaren muina gaitzekoa da. Eredu jakobinista, zentralizatua, funtzionamendu bakarrekoa ez dute zalantzan jartzen herri honetako eliteek; alderantziz, krisitik ateratzeko soluzio gisa ikusia da. Begira frantses kazetariek nola tratatu duten Kataluniakoa. Ezin dute ulertu beste eredu bat, ez bada duela bi mende Frantzian dagoena, onena dela kontsideratzen baitute. Zinezko arazoa da.

A.F.: Gauzak ezingo dira bururaino joan Espainian ez baditugu gauzak aldatzen. Tronpatuko ginateke pentsatuko bagenu guk hemendik ororen soluzioa dugula. Madril ez bada garatzen, ez badu onartzen iragana begiratzea, memoriaren orrialdea ezingo da idatzi. Badakigu euskal gatazkaren historian aurrera egiteko frankismoaren orrialde are ilunagoetan ere aurrera egin beharko dugula. Sinetsi nahi dut Hegoaldean masa kritiko aski handia izango dela politikariak eta instituzioak horren egitera bultzatzeko. Madril eraman behar da baldintzak sortzera.

M.B.: Lehen errandakora itzuliz, adibide bat jarriko dut. Parisekin borrokatzen garelarik euskarazko irakaskuntzan postuak eskuratzeko, zer erraten digute? Herritarren berdintasunagatik baliabide berberak izan behar direla lurralde guzian. Batzuetan erantzungo nieke, baina ez litzateke ulertua izango, erreparazio historiko bat badela hemen egiteko. Langileek, gaizki egiten zutenaren sentimendua izan gabe, estatuak momentu batean hizkuntza bat desagerrarazi nahi izan zuen, nahiz eta ez zuen hori bilatu. Gaur egun erreparazio bat galdegiten du, baina hori frantses sisteman ezin pentsatua da, estatu egiturekin topo egiten dugulako. Beste gai bat hartzeko, ez dut uste gaur egun estatua gai denik ulertzeko justizia trantsizionalera joan behar dugula gatazkatik ateratzeko, memoriak mahai gainean jartzeko.


Presoak, biktimak, memoria. Zein da zentzuzko epea?

A.F.: Zentzuzko epea, niretzat, adierazten diren ahotsetan kuantifikatzen da. Ez dut bide orri bat ikusten, baina sentitzen dudanean familientzat ezin jasana dela, niretzat seinale bat da, eta aktibatu behar dela. Entzuteko inteligentzia behar dugu dosier hori aurreratzen ari garenok. Presoentzat eta haien familientzat, Aietetik egunak gehituz doaz, eta horren kontzientzia izan behar da. Horientzat, Aietek berehalako soluzioa ekarri behar zuen, eta ez da hala izan. Pixkanaka, denbora hori geroz eta zailagoa da. Gizartearen parte batentzat geroz eta zailago da, politikek gaizki elikatzen dutelako, komunikabideek ere bai... nahiz eta mugaren alde honetan komunikabideek beren lana egiten duten, ulermenerako elementuak ematen dituzten... Baina Espainian ez da batere hala. Horretaz ari naizenean, biktimen elkarteez ari naiz, eta biktimei buruz. Etengabe mantenduak dira giro batean, non egiten den guzia haien umiliatzeko egina dela transmititzen zaien. Ez dugu lortzen ulertaraztea egiten ditugun pausoak polarizazio horretatik ateratzeko eginak izan direla. Bi aldeentzat balio du. ETAren biktimen elkarteei begira keinu bat egiten duzunean, beste aldea da umiliatua sentitzen dena. Neurria hartzen dugu orain; pentsatzen genuen orain arte egindakoa zela zailena, baina orain ohartzen gara zailena orain tokatzen zaigula.

M.B.: Anaizekin ados naiz, eta dosierra nik baino gehiago segitzen du. Soilik gehitu nahiko nuke gauzarik okerrena litzatekeela dinamika gelditzea, eta gatazkaren bueltatzea. Oso arriskutsua litzateke. Gaur egungo egoeran, gauza ainitz egin daitezke oraindik, eta, beraz, badugu dinamika zerekin elikatu.

Duela hamar urte erran izan bazenit bi orduko elkarrizketa bat egingo genuela Maxekin, ez zintudan sinetsiko. Ez dakit nora eramango gaituen honek denak Anaiz Funosas

Bake prozesua modu perfektuan bururatzen bada, nola ikusten duzue Euskal Herriaren geroa?

M.B.: Ez dakit gure elkarrizketa ezberdintasun bat markatuz bukatu behar dugun. Ez naiz abertzalea, eta inoiz ez diot Anaizi eskatu ez izatea gehiago. Bere desmartxa euskal nazio batean kokatzen du, eta hori ez dena nire testuingurua. Nik ez dakit Europa zer izango den; Europa federal baten aldekoa naiz, baina, gaur egun, neurriz kanpoko anbizioa da. Sakonki, nire herriaren balioak eramango nituzke, Frantziarenak. Euskal Herrian gauza original bat eraikitzen ahal dugu. Zergatik giltzatu XIX. mendeko eskemetan? Batzuetan, nire lagunek erraten didate abertzale bilakatu naizela. Ez dut nahi Gasteiz hiriburu izango lukeen eraikuntza nazionalik, hara. Frantses parlamentaria naiz, osoki bizi dut, eta osoki ulertzen dut hemengo identitatea, eta uste dut ahokatzen ahal direla biak. Nire arimaren gainbalioa da, eta bihar nire haurrek hori guzia bizitzen ahalko dutela da nire ideala. Pixka bat utopian naiz, baina utopia beharrezkoa ere bada.

A.F.: Niretzat oso zaila da hain urrun proiektatzea; duela hamar urte erran izan bazenit bi orduko elkarrizketa bat egingo genuela Maxekin, ez zintudan sinetsiko. Ez dakit nora eramango gaituen honek denak, eta etorkizunean nola eta zertan izanen garen dena ongi egiten badugu. Dena ongi egitea da nire lehentasuna. Elkarbizitza sortu behar dugu, biktimekin, preso ohiekin, errefuxiatuekin. Bere garapena aurkitua izango duen eta hori guzia kudeatzeko eskumenak izango dituen instituzio batekin. Hegoaldearekin dugun lotura kudeatu beharko da, halaber. Max ez bezala, ez naiz arriskatuko argazki bat ematera, pentsatzen baitut bukaeran harrituak izango garela ikusiz non gauden.]]>
<![CDATA[EZINA HITZEZ EGINA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2018-07-08/ezina_hitzez_egina.htm Sun, 08 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2018-07-08/ezina_hitzez_egina.htm
Konfrontazio armatuaren garaiak

Nola oroitzen duzue garai hura?

MAX BRISSON: Galdera konplikatua da. Bistan da gatazka armatuan tentsioek markatu nautela. Garai batez, Baiona txikian nire aurpegia xede batekin agertu zen, Jean-Jacques Laserre eta Barthelemy Agerrerekin batera. Posizioak hartu ditut, ekintza bortitz guziak kondenatu ditut, zinezko beldurrik inoiz izan gabe. Era berean, sakonki herri honetakoa sentitzen naiz, zinez nire etxean sentitzen naiz. Linguistikoki sakrifikatua izan den belaunaldikoa naiz, ez euskararena, baina bai gaskoiarena. Politikarentzat dudan pasioa De Gaullentzat dudan miresmenetik heldu da: Jeanne D'Arcen epopeia... Euskaldunen problematikatik oso urrun nintzen. Miarritzera 1989an iritsi nintzen; gatazkaren garairik gogorrenak atzean ziren, baina tentsioak bizi izan ditut, ETAren ekintzak... Aldi berean, bide pertsonal bati ekin nion, lurralde honen berezitasuna ulertzeko. Konplikatua da korapiloa askatzea, garapen pertsonal bat da, garatuz joan den testuinguru batean. Suprefetaren mahaian deskubritzen dut herri bat, identitate bat, eta ulertzen dut elkarrekin bizitzeko beharra dugula, ezin dugula segitu kopeta kopetaren kontra izaten. Michel Intxauspe eta Henri Greneten garaian erraten zen bazirela euskaldunak alde batetik eta besteak bestetik. Horrek ezin du funtzionatu, denak euskaldunak garelako; denek maite dugu herri hau, baina maitasun hori ezberdinki adierazten diogu.

ANAIZ FUNOSAS: Nik gauzak aski bortitz bizi izan ditut. Engaiatzen naizenean, nuen adinari lotua dela pentsatzen dut, eta jasaten genuenari. Urte luzaz haserrea bazegoen. Politikari batzuk ikusten nituen biolentzia forma batzuen kondenatzen, eta, aldiz, enpatia gutxi erakusten guk bizi genuenarentzat. Militante politiko gisa ez genituen aukera berak ere, Hego Euskal Herrian ilegalizatuak ziren erakundeetan parte hartzen baikenuen. Erregularki sarekadak egiten zituzten, eta kideak atxilotu, torturatu eta espetxeratu. Momentu batez aitortzen dut bazirela etsaiak Frantzian eta Euskal Herrian.

Zer harreman zenuten?

M.B.: Ez zegoen. Hautetsi gaztea nintzen, eta ikusten nuen amildegi baten gisan: bi mundu baziren, bakoitza bere aldetik bizi zirenak. Ez genuen topo egiten, eta elkarguneak gatazkatsuak ziren. Bizitza politiko bat bazen Iparraldean, Frantziako beste lekuetan bezala, baina ez ikusiarena egiten zen. Bi mundu ziren, etsaigo indartsu eta sakona zutenak. Ez zen enfrentamenduekin adierazten; ezjakintasun absolutua zen.

A.F.: Aski ados naiz analisi horrekin: ez zen, ez bazen interpelazioen edo kanpainen bitartez. Hala ere, nire adinean, bazen lehen nahasketa bat arlo instituzionalean eta hizkuntzarenean. Baina errepresioa berdin bizi izan dut. Ez genuen elkar ezagutzen, ez ginen elkarrekin egoten; bi mundu ziren, momentu batzuetan talka egiten zutenak. Ez ginen elkarrekin egoten.

Zein izan da gaurko egunera iristeko bidea?

A.F.: Aurore Martinen euroaginduak ahalbidetu dit, Maxek dioen bezala, elkarbizitzaren ikuspegitik gauzak ezberdinki ikustea. Ulertarazi dit, halaber, Parisek lurralde hau kudeatzeko duen manera dela arazoa, eta horri elkarrekin erantzun behar diogula. Ados jartzeko gai izan behar dugu, elkarrekin aitzinatzeko, nahiz eta ikuspegi ezberdinak ditugun; politikoki bakoitzak defendatzen duena beste zerbait baita. Auroreren kasuak ulertarazi dit ariketa demokratikoa premiazkoa dela.

M.B.: Niretzat ere klik bat izan zen kasu hori. Kontseilu Nagusira nindoala, erran nuen: «Ez da posible». Ezin genuen errepresioarekin segitu. Ez ginen gehiago bloke bat bestearen kontra; boterean ziren hautetsiek keinuak eginak zituzten, Euskal Herria 2010 eta Euskal Herria 2020 planak, Garapen Kontseilua, EEPren sorrera. Abertzaleek ere bidea egina zuten, Miarritzeko Herriko Etxean haiekin lan egiten nuen. Euroaginduaren desbideratze bat ere bazen, eta beste dimentsio bat ere bazegoen, beharbada Anaizentzat ez dena ulergarria, baina neska hori [Aurore Martin], berak ukatzen badu ere, frantsesa da niretzat. Beraz, Frantziatik estraditatua izatea eta hori arrazoi politikoengatik izatea arazo bat da niretzat. Adierazpen politikorako eskubidea du. Pentsaera hori ez da nirea, eta borrokatzen dut, baina errespetatzen dut. Egiten nuen gauza bera egiten zuen berak, eta Voltaireren, Rousseauren, giza eskubideen eta argien mendeko herriko batentzat ezin da arazo izan hori. Adierazpen bat egin nuen, beraz, eta badakizu, nire ibilbidean luzaz gertatu den bezala, leporatu zidaten ea zintzotasunez ari ote nintzen. Hizkuntzan eta kulturan ari nintzelarik ere hala zen; baina jakin Euskararen Erakunde Publikoaren sortzaile eta lehendakari izan izana dela nire agintalditik dudan harrotasunik handiena.

Aietetik Arnagara

Nola gogoratzen duzue Aiete?

M.B.: Aiete meza handi bat izan zen, biziki azkarra, oso sinbolikoa, indartsua. Nentorren lekutik, sentitzen nuen gainditzen ninduen zerbait bizitzen ari nintzela. Batzuek ukatzen dute oraindik bake prozesu baten beharra, gerrarik ez zegoelako. Gerra hitza erabil daiteke, nahiz eta ez den ulertzen dugun moduan. Baina biktimak izan dira, hilak, bi aldeetan sufrimendua; historia konplexua da. Iragan indarrez begiratu nahi izan dugu, eta hori da, beharbada, Aieteren ekarpena.

A.F.: Aieten egikaritu zen Maxekin dugun harremana. Pausoa ematera eraman gintuen: elkartu, eta mahai baten inguruan esertzera behartu. Denek behar genuena izan da, metodo bat eman digu, eta bagoaz.

Baionako Adierazpena izan zen gero.

M.B.: Ohitura hartu genuen Aieten ginen hautetsian biltzeko eta ondoren Baionako Adierazpena izango zena prestatzeko. Elkartzen gintuena idazten saiatu ginen orduan, zeri buruz joaten ahal ginen. Erretorika ariketa konplikatua izan zen, hitz bakoitza neurtua. Elkartzen gintuena pausatzea ahalbidetu zigun: balio demokratikoak, giza eskubideak. Oinarri komun bat, zeinetan borrokatu gaitezkeen, baina ez da gerra zibila. Parisko nire lagunei hori erraten diet beti. Gerra zibil batera joaten ahal ginen. Ohartzen ziren Korsikan prefeta eraila izan zelarik drama ikaragarria izan zela, normala den bezala, baina Euskal Herrian askoz gehiago izan zirela.

A.F.: Aieten, ETAren erabaki historikoa etorri zen, baina Frantziako Estatuari ere mintzo zaio adierazpen hori. Gu, garai hartan, 25 pertsonaz osaturiko gizarte zibileko ordezkari talde bat ginen, euroaginduen inguruan lanean ari zena. Ardurak hartu behar genituela pentsatu genuen orduan, Aietek mahaigaineratu zituen galderei erantzuteko. Sentimendua genuen ariketa egiten ez bagenuen belaunaldi oso bat ezjakintasun batean handituko zela. Are gehiago, bake prozesuak gazteriaren igurikatzeei erantzuten ez bazion, guhaurrek sortuko genituela biolentzia berriz hasteko baldintzak. Beraz, joan ginen. Sinesten genuen bake prozesuak gizarte zibil aktibo bat beharko zuela, eta aski fite ados jarri ginen plurala izan beharko zuela. Gehienak ezkerrekoak ginen, eta lortu behar genuen zentrotik, eskuinetik, enpresen mundutik hurbiltzen; erronka hor zegoen. Denek sentimendua genuen baliabideak genituela elkarbizitza eta elkar ulertze bat sortzeko.

M.B.: Anaizek dioena osatzeko, Aieteraino, eta ETAren iragarpena bitarte, aldarrikapen batzuk -hizkuntza eta aldarrikapen instituzionala aparte- batzuen proiektu baten parte ziren. Orain, badago elkarrizketa, kasik demokrazia parte hartzaileko prozeduretan eraikia. Gizarte zibila engaiatua da azkarki, eta oso positiboa da eragiten duen fusioa. Iparraldearen irudia berriz dinamizatzen du, eta orain galdera politiko soilak daude. Lehen, ez-erran bat bazen; hautetsien kontseiluan ez genuen inoiz hitz egiten presoez, bakeaz, prozesuaz... Bagenekien, alta, egiten genuena elkarbizitza sortzeko zela, eta, elkarbizitza sortzen saiatzean zarenean, horrek erran nahi du ez dagoela. Adibidez, hizkuntza politika Barne Ministerioaren begiradapean egiten zen. Harrigarria da Pierre Joxe Barne ministroa etorri zela Euskal Kultur Erakundearen sortzera. Errektoreak edo Kultura Ministerioak EEPtik genituen aldarrikapenei erresistitzen zuenean, Barne Ministeriotik pasatzen ginen.

Hizkuntzak lurralde egiten du, ala nazio?

M.B.: Galdera konplikatua da. Desadostasun puntua badago, ez dut ukatzen. Eraikuntza politiko hori Frantziako Errepublikaren barnean ulertzen dut. Gizakia aski konplexua da mota anitzetako identitateak maneiatzeko, eta euskal identitatea argitan ematen dutenak eta proiektu nazionala dutenak errealistak ere badira. Untsako badakite herri honen gehiengoak euskal identitate bat aldarrikatzen duela, geroz eta azkarragoa, baina beste identitate batzuk ere badituztela. Ni euskalduna sentitzen naiz, euskara ez dudan arren, baina ez dut nire historia pertsonala berriz asmatuko. Gaizki biziko nuke erratea ez naizela hemengoa, baina banaiz sakonki frantses herritarra ere, europar herritarra, eta munduko herritarra. Beste eraikuntza batzuk badaude; nirea hau da, eta errespetua eskatzen dut. Ez da itxia, eta, hala adierazia ez bada ere, pentsatzen dut gehiengoa dela lurraldean. Pentsatzen dut Anaiz ere ez dela beste identitateei itxia, edo bestela gaizki solastatu gara. Nire euskal, frantses, europar identitatea esparru ireki batean ulertzen dut.

A.F.: Niri, osatzeko, iduritzen zait lurraldean badaudela proiektu ezberdinak, epe luzera haren eraikuntza ezberdinki aurreikusten dutenak. Baina egia da denek bide egin dugula ulertzeko lurralde hau plurala dela. Elkartu gaituena eztabaida demokratikoa da; denek dakigu bidea dugula egiteko, eta gehiengoaren borondatea errespetatu beharko dugula. Ez dugu bide horren beldurrik. Lurraldearen instituzionalizazioari begira, ez dugubeldurrik guregandik erabat ezberdinak direnekin konfrontatuak izateko. Uste dut denek hori ulertua dugula; kultura aberastasun handiko lurralde plural batean gaude. Kultura ezberdin asko daudela azpimarratzea garrantzitsua iduritzen zait.

Konponbidea

Ez al zarete Ipar Euskal Herriko herritartasun bat sortzen ari?

M.B.: Bai, bistan da. Hasieratik diodana identitate berezi bati lotua da. Egia da Frantziak zailtasun handiak dituela kultura eta identitate bereziak ezagutzeko. Izan ere, 1789ko iraultzatik datorren herritartasunaren eraikuntza osoa nahasten dute. Beraz, ez da sinplea. Frantziako sistemak asimilazioa erabili du; dena ahazten genuen frantses bilakatzeko. Gaur egun, zailtasunetan da eredu hori. Eredu ederra ere bada, herritarrak garelako jatorriz, arrazak edo sustraiak edozein izaki ere. Baina egiten dugunak hori guzia nahasten du, eta ez da sinplea, nik nire barrenean modu konplikatuan bizi baitut. Ulertzen dut identitate kultural berezi horri esparru bat aurkitu behar zaiola politika publikoak egiteko, baina, nire frantses herritartasunean, oinarrizkoa den berdintasun osoaren kontzeptua ere bada. Konplikatua da. Desberdintze eskubidean sakondu behar dugu, baina oso konplikatua da gure eraikuntza politikoan. Europan gertatzen da, baina frantsesek ez dute horrela pentsatzen. 1789ko iraultzak beste eraikuntza politikoak desagerrarazi zituen, eta Frantziaren historia orduan hasi zela uste da. Gure eliteak ez dira gai beste herrietan gertatzen dena ulertzeko.

A.F.: Nik ez dakit herritartasun berri bat sortzea lortu dugun edo ez, baina ideia orokor bat edo kidetasun berri bat bai. Horretara ari gara bideratzen gure indar guziak. Denak lurralde honetakoak garela; lehen ez zen baitezpada hala pentsatzen, ez genion besteari hori onartzen. Ez dugu oraindik neurtu herritartasun berri bat sortzen ari garen, baina kultura politiko berri bat, hori segur. Ez dugu beldurrik elkarrekin lan egiteko, eta gure ezberdintasunekin ere elkarrekin eraiki dezakegula badakigu. Eta beharbada nire desmartxa pertsonala da, baina sinesten dut ezberdintasuna gauza ona dela eztabaidarako. Bakoitza behartzen du bere posizioetan gehiago sakontzera; on egin dit nirekin erabat ados ez zirenekin hitz egiteak.

Ados zaudete gatazkaren iturburua zapaldu-zapaltzaile paradigman dagoela, ETAk zioen gisan?

A.F.: Pentsatzen dut identitate baten ukapena gertatu dela, eta zilegiak ziren aldarrikapenak ezin izan ditugula aldarrikatu, eta pentsatzen dut gatazkaren oinarria izan dela hori.

M.B.: Ñabardura zenbait jarriko ditut, ETAren gisako erakunde baten agiriak biziki bikoak direlako, eta errealitatea ez da bikoa. Bai, errepresioa izan da, eta ukapena, baina modu konplexuagoan. 1975-76an, frankismoa desagertzean, Gernikako Estatutua plantan jarri zen, eta bi aldeetan bazeuden euskaldunak. Ez da izan alde batetik estatu espainola, eta bestetik euskal gizartea baturik. Hori baino askoz konplikatuagoa izan da, eta gaur egun ditugun zailtasunak esplikatzen ditu horrek. Frantziako aldean gauza bera da: estatuaren aldetik ez da inoiz izan sentimendua errepresiboa zela. Gauzak ez dira hala pentsatuak izan; gertakari errepresiboak izan dira, ez dut ukatzen hori, baina eskatzen dut gauzak ez-biko begiratzea.

A.F.: Pentsatzen dut erakundearen garapenean gauzak ez direla hain bikoan pausatzen gehiago. Uste dut denak ados garela bake prozesu baten logika normalean gaudela. Konfrontazioa dagoenean, polarizazio bat gertatzen da, eta horrek egiten du gauzak biko pausatzen segitzea. Ez dugu lortzen gatazka beste modu batean pentsatzen, ez bada bi posizio, bi etsai mahaiaren inguruan eseri behar direnak. Aietek ahalbidetzen du elkar ulertzea, baina ez da hain sinplea. Ez daude bi posizio bakarrik. Hain sinplea balitz, soluzioa sinplea izango litzateke, eta gauzak konponduak izango ziren aspaldi. 50 urteko konfrontazioak denei ulertarazi digu gatazkaren oinarri politikoei heldu behar bazaie denekin heldu beharko zaiela. Batez ere lurralde honetan bizi direnekin. ETA erakundean ere garapen hori dago: kontsideratzea lurralde osoari dagokiola, eragile guziekin.

Bake prozesua bururaino eramateko, Frantziak eta Espainiak garatu beharko dute?

M.B.: Bistan da, nabaria da. Frantziarentzat konplikatua da, zalantzan jartzen duelako iraultzatik gaur arteko eraikuntza politikoa. Korapiloaren muina gaitzekoa da. Eredu jakobinista, zentralizatua, funtzionamendu bakarrekoa ez dute zalantzan jartzen herri honetako eliteek; alderantziz, krisitik ateratzeko soluzio gisa ikusia da. Begira frantses kazetariek nola tratatu duten Kataluniakoa. Ezin dute ulertu beste eredu bat, ez bada duela bi mende Frantzian dagoena, onena dela kontsideratzen baitute. Zinezko arazoa da.

A.F.: Gauzak ezingo dira bururaino joan Espainian ez baditugu gauzak aldatzen. Tronpatuko ginateke pentsatuko bagenu guk hemendik ororen soluzioa dugula. Madril ez bada garatzen, ez badu onartzen iragana begiratzea, memoriaren orrialdea ezingo da idatzi. Badakigu euskal gatazkaren historian aurrera egiteko frankismoaren orrialde are ilunagoetan ere aurrera egin beharko dugula. Sinetsi nahi dut Hegoaldean masa kritiko aski handia izango dela politikariak eta instituzioak horren egitera bultzatzeko. Madril eraman behar da baldintzak sortzera.

M.B.: Lehen errandakora itzuliz, adibide bat jarriko dut. Parisekin borrokatzen garelarik euskarazko irakaskuntzan postuak eskuratzeko, zer erraten digute? Herritarren berdintasunagatik baliabide berberak izan behar direla lurralde guzian. Batzuetan erantzungo nieke, baina ez litzateke ulertua izango, erreparazio historiko bat badela hemen egiteko. Langileek, gaizki egiten zutenaren sentimendua izan gabe, estatuak momentu batean hizkuntza bat desagerrarazi nahi izan zuen, nahiz eta ez zuen hori bilatu. Gaur egun erreparazio bat galdegiten du, baina hori frantses sisteman ezin pentsatua da, estatu egiturekin topo egiten dugulako. Beste gai bat hartzeko, ez dut uste gaur egun estatua gai denik ulertzeko justizia trantsizionalera joan behar dugula gatazkatik ateratzeko, memoriak mahai gainean jartzeko.

Presoak, biktimak, memoria. Zein da zentzuzko epea?

A.F.: Zentzuzko epea, niretzat, adierazten diren ahotsetan kuantifikatzen da. Ez dut bide orri bat ikusten, baina sentitzen dudanean familientzat ezin jasana dela, niretzat seinale bat da, eta aktibatu behar dela. Entzuteko inteligentzia behar dugu dosier hori aurreratzen ari garenok. Presoentzat eta haien familientzat, Aietetik egunak gehituz doaz, eta horren kontzientzia izan behar da. Horientzat, Aietek berehalako soluzioa ekarri behar zuen, eta ez da hala izan. Pixkanaka, denbora hori geroz eta zailagoa da. Gizartearen parte batentzat geroz eta zailago da, politikek gaizki elikatzen dutelako, komunikabideek ere bai... nahiz eta mugaren alde honetan komunikabideek beren lana egiten duten, ulermenerako elementuak ematen dituzten... Baina Espainian ez da batere hala. Horretaz ari naizenean, biktimen elkarteez ari naiz, eta biktimei buruz. Etengabe mantenduak dira giro batean, non egiten den guzia haien umiliatzeko egina dela transmititzen zaien. Ez dugu lortzen ulertaraztea egiten ditugun pausoak polarizazio horretatik ateratzeko eginak izan direla. Bi aldeentzat balio du. ETAren biktimen elkarteei begira keinu bat egiten duzunean, beste aldea da umiliatua sentitzen dena. Neurria hartzen dugu orain; pentsatzen genuen orain arte egindakoa zela zailena, baina orain ohartzen gara zailena orain tokatzen zaigula.

M.B.: Anaizekin ados naiz, eta dosierra nik baino gehiago segitzen du. Soilik gehitu nahiko nuke gauzarik okerrena litzatekeela dinamika gelditzea, eta gatazkaren bueltatzea. Oso arriskutsua litzateke. Gaur egungo egoeran, gauza ainitz egin daitezke oraindik, eta, beraz, badugu dinamika zerekin elikatu.

Bake prozesua modu perfektuan bururatzen bada, nola ikusten duzue Euskal Herriaren geroa?

M.B.: Ez dakit gure elkarrizketa ezberdintasun bat markatuz bukatu behar dugun. Ez naiz abertzalea, eta inoiz ez diot Anaizi eskatu ez izatea gehiago. Bere desmartxa euskal nazio batean kokatzen du, eta hori ez dena nire testuingurua. Nik ez dakit Europa zer izango den; Europa federal baten aldekoa naiz, baina, gaur egun, neurriz kanpoko anbizioa da. Sakonki, nire herriaren balioak eramango nituzke, Frantziarenak. Euskal Herrian gauza original bat eraikitzen ahal dugu. Zergatik giltzatu XIX. mendeko eskemetan? Batzuetan, nire lagunek erraten didate abertzale bilakatu naizela. Ez dut nahi Gasteiz hiriburu izango lukeen eraikuntza nazionalik, hara. Frantses parlamentaria naiz, osoki bizi dut, eta osoki ulertzen dut hemengo identitatea, eta uste dut ahokatzen ahal direla biak. Nire arimaren gainbalioa da, eta bihar nire haurrek hori guzia bizitzen ahalko dutela da nire ideala. Pixka bat utopian naiz, baina utopia beharrezkoa ere bada.

A.F.: Niretzat oso zaila da hain urrun proiektatzea; duela hamar urte erran izan bazenit bi orduko elkarrizketa bat egingo genuela Maxekin, ez zintudan sinetsiko. Ez dakit nora eramango gaituen honek denak, eta etorkizunean nola eta zertan izanen garen dena ongi egiten badugu. Dena ongi egitea da nire lehentasuna. Elkarbizitza sortu behar dugu, biktimekin, preso ohiekin, errefuxiatuekin. Bere garapena aurkitua izango duen eta hori guzia kudeatzeko eskumenak izango dituen instituzio batekin. Hegoaldearekin dugun lotura kudeatu beharko da, halaber. Max ez bezala, ez naiz arriskatuko argazki bat ematera, pentsatzen baitut bukaeran harrituak izango garela ikusiz non gauden.]]>
<![CDATA[Iparraldetik inspirazio bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2018-07-05/iparraldetik_inspirazio_bila.htm Thu, 05 Jul 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2018-07-05/iparraldetik_inspirazio_bila.htm Ipar Euskal Herria paradigma berriaren inspirazio iturri? galderari erantzuten saiatu ziren atzo, bigarren egunez jarraian, Baionako Bernat Etxepare lizeoan, UEU Udako Euskal Unibertsitateak antolatutako ikastaroan. Goizean, hiru eztabaida taldetan banatu zituzten hogei parte hartzaileak; burujabetza materiala, instituzio publikoak eta herri zilegitasuna izan zituzten aztergai, ulermenerako gako batzuk atera eta Euskal Herrirako baliagarriak izango direlakoan.

Burujabetza materialaren inguruan aritu zen taldearen bilanaren laburpena egin zuen Argitxu Etxandi ikastaroko antolatzaileak. I-Ener, Lurzaindia, Laborantza Ganbera, Euskoa eta halako egituren ekina izan zuten aztergai, eta egitasmo horiek komunean dituzten irizpideak identifikatzen saiatu ziren. Nabarmendu zuten proiektu guztiek «eskubide zilegia» dutela «arlo publikoan parte hartzeko»; egitasmoek erantzun egiten diotela Ipar Euskal Herriko gizartearen beharrei eta lurraldean falta den botere legegileari, eta horrek ematen diela zilegitasuna. Gainera, azpimarratu zuten egitura horiek deklinatu dituzten praktikek eta dinamikek korronte globalagoekin konektatzea lortu dutela.

Herri zilegitasunari buruzko lantaldearen ondorioak azaldu zituen, gero, Txomin Castetsek. Taldekideen ustez, legearen eta herriaren nahia deskonektatzen direnean sortzen da zilegitasun mota hori, eta bien arteko talkak eragiten ditu aldaketa politiko sakonak gizartean. Duela urtebete ELB sindikatuak hegazti gripearen inguruan izandako borroka jarri zuten adibide gisa.

Txomin Povedak izan zuen gero instituzio publikoen inguruan hausnartu duen taldearen bilana egiteko ardura. Gizarte mugimenduei bi funtzio ikusi zizkieten herri mugimenduei: kanpoko akuilu izatea instituzioei begira, eta instituzioekin harreman espazio bat sortzea, zeinetan elkarrizketa egoten ahalko den. Bi helburu orokor ere jarri zizkieten: alde batetik, arazo konkretuetatik abiatzea eta helburuak problematizatzea, eta, bestetik, «garaipen txikien eskalan» kokatzea, jendeak eskura ikusten dituen helburuei arreta emateko. Azken elementu hori kultura politikoaren aldaketaren baitan kokatu zuten taldekideek.

Herri mugimenduen eta instituzioen arteko ahokatzeari buruzko galderari erantzutea aztertu zuten, azkenik, Martine Bisauta Euskal Elkargoko hautetsiak, Philippe Arretz Garapen Kontseiluko langileak eta Eñaut Aramendi LAB sindikatuko kideak. «Iparraldeak bere geroa eskuetan hartu du beti. Zergatik hemen funtzionatzen du? Motor identitarioa badelako», nabarmendu zuen Bisautak. Arretzen iduriko, hurrengo erronka Iparralderako garapen eredu baten pentsatzea da, «eta horretan zer nahiko genukeen partekatzea». Aramendik hurrengo urteetan zer herri politika beharko litzatekeen galdegin zuen, eta garraioa jarri zuen adibide gisa: «Frantziako Estatuko zerbitzu pribatua nahi dugu ala Euskal Estatuko zerbitzu publikoa?».

Arratsaldeko saioan, parte hartzaileen artean behin eta berriz etorri zen bezperan Jean Claude Iriart Baionako hautetsiaren erran bat: «30 urte behar izan ditugu hona iristeko; nola egin hurrengo fasea motzagoa izateko?».]]>
<![CDATA[Baionako epaitegia ezgai azaldu da bi etorkinen epaitzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/010/002/2018-06-29/baionako_epaitegia_ezgai_azaldu_da_bi_etorkinen_epaitzeko.htm Fri, 29 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1936/010/002/2018-06-29/baionako_epaitegia_ezgai_azaldu_da_bi_etorkinen_epaitzeko.htm
Bi gazteak prestazio sozialak eskuratzeko paper faltsuak erabiltzeaz akusatu zituzten. Ginearrak lau aldiz izan dira epaituak, eta auzi batetik bestera haien adingabetasuna neurtzeko probak egiteko eskatu dute abokatuek. Defentsak, ordea, atzoko epaia bururaino eramateko eskatu du, adingabetasunaren frogak bildu zituztelako. «Zehatza izan behar da bere sortze egunaren inguruan», agindu die epaileak gazteei. «Ezagutzen dugularik», erantzun dio abokatuak. Fontangek azaldu du: «Afrikarrak direla azpimarratu dute abokatuek, eta gehien-gehienek ez dutela beren sorteguna ezagutzen, ez eta ere hilabetea, urtea soilik». Defentsak, gainera, epaileari ohartarazi dio posible dela paper faltsuak erabili izana, baina horrek ez duela erran nahi ez direnik adingabeak. Hitza ekintzari lotu, eta Gineako enbaxadak bidali agirien datak zein diren irakurri dizkie defentsak; 2001eko abenduaren 24a, eta 2001eko abuztuaren 4a. Biak adingabeak, beraz. «Kontrakoa frogatu arte, ontzat eman behar dituzue agiriak», azaldu dio bi gazteen abokatuak epaileari. Epaiketaren ondoren azaldu dute atzokoa jurisprudentzia interesgarria izan daitekeela.

Adingabe batzuek paper faltsuak erabiltzeagatik epaitegi korrekzionalean eginiko lehen epaiketa izan da. Lehena izatekotan, emaitzaren garrantzia azpimarratu du Fontangek: «Lehen aldi hau irabazi dugu, baina ez da bukatu; adingabeen epailearen erabaki positiboa behar dugu orain». Ez da jakina noiz pasatuko diren epailearen aitzinean, baina segurua da elkarteen sostengua izango dutela. Horien garrantzia azpimarratu dute abokatuek.]]>
<![CDATA[16 urteko gazteek eginen dute hilabetez «zerbitzu nazionala»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2018-06-27/16_urteko_gazteek_eginen_dute_hilabetez_zerbitzu_nazionala.htm Wed, 27 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2018-06-27/16_urteko_gazteek_eginen_dute_hilabetez_zerbitzu_nazionala.htm Liberation egunkariak eta Europe 1 irratiak. Haien arabera, hau izanen da Zerbitzu Nazional Unibertsalaren oinarria: 16 urtetan hilabeteko derrigorrezko saio bat, eta, horrez gain, 25 urte bete arte, hautazko hiru hilabeteko beste saio bat. 2022an gazteen erdiei aplikatzea da gobernuaren helburua, eta lehen «boluntarioek» 2019an egiten ahalko dute saioa. Horretarako, konstituzioa aldatu beharko dute Frantzian, herritarren zati batek aldi batez jarduna gelditzeko. Gobernuaren arabera, helburua da «frantses nazioaren parte» diren sentimendua hedatzea gazteen artean, eta «gizarte erresilienteago bat» izatea.

Derrigorrezko hilabete hori bi denboralditan banatuko lukete. Lehen bi asteetan, «elkarteekin eta kolektibitateekin harremanetan», gazteen eginkizuna izanen da «proiektu kolektibo bat» eratzea. Europe 1 irratiaren arabera, lehen fase hori gazteen osasun egoera aztertzeko ere baliatuko lukete, eta analfabetismoa detektatzeko. Horren bidez, gobernuaren helburua da jakitea zenbat gaztek utzi duten eskola oinarrizko gaitasunik gabe.

Bigarren zatian, berriz, ikasketa modukoak izango lituzkete. Liberation egunkariaren arabera, bi aste horietan heziketa zibikoa jasoko dute gazteek, eta lehen sorospenak egiteko formakuntza. Horrekin batera, Frantziako Armadako ordezkarien mintzaldiak izango lituzkete. Europe 1 irratiak erantsi du gai batzuk emanen dizkietela aukeran gazteei. Honako hauek lirateke: pertsonen zaintza, ingurumena eta garapen iraunkorra, defentsa eta segurtasuna, kultura eta numerikoa, eta tutoretza —azken hori, eskola utzi dutenei laguntzeko—.

Ikusteko dago derrigorrezko egonaldi hori noiz eginen duten. Liberation-en arabera, eskola garaian eginen dute erdia, eta beste erdia, oporraldian; Europe 1 irratiaren erranetan, Omiasainduko, otsaileko, apirileko eta udako oporraldien artean iraganen da.

Bigarrenean, elkarteak

Lehen zati horren ondoren, hautazko hiru hilabeteko saioa egiten ahalko dute gazteek. Ez dute zuzenean armadaren eskutik eginen, egunkariak azaldu duenez: Zerbitzu Nazional Unibertsalaren labela eskuratu duen elkarte edo organismo batean egiten ahalko dute. Irratiaren arabera, lehen fasean hautatutako gaiari buruzkoa izanen da bigarren egonaldia ere, eta aukera izanen da hiru hilabete baino luzeagoa ere izan dadin.

Frantziako Gobernuak kalkulatu du urtean 800.000 gazte inguru deituko dituela egonaldi horietara. Mugikortasuna bultzatu nahi du, gainera: etxetik gertu ez, ahal den kasuetan «edozein eskualdetara» bidaliko dituzte gazteak. Nolanahi ere, gobernuak ez du egitura berririk eraikitzeko aurreikuspenik, baizik eta jadanik badaudenak baliatuko ditu.

Oraindik ez dago argi nolakoa izanen den hilabeteko egonaldia, baina martxan jartzeko 1,7 milioi euroko aurrekontua izanen du gobernuak. Horri erantsi behar zaio urteko funtzionamendu gastua: 1,5 milioi euro inguru.

Gazteei galdezka

Benjamin Griveaux gobernuko bozeramaileak RTL irratian adierazi du gazteekin harremanetan jarriko direla egitasmoa martxan jartzeko: «Udazkenean kontsulta bat irekiko dugu gazte antolakundeekin, gazteekin aztertzeko nola eraikitzen ahal ditugun gauzak, errepublikarekiko lotura berriz eraikitzeko».

Ekain hasieran, hain justu ere, gazte erakunde batzuek kritikatu egin zuten Zerbitzu Nazional Unibertsala derrigorrezkoa izatea. Iritzi hori gainditu nahi du Eliseoak: «Oraindik bazegoen zerbitzu militarraren ideia, baina denentzako onuragarria den momentu bat sortzea da helburua, batez ere eskolako arazoak eta gizartekoak atzemateko helburuarekin». Hain zuzen ere, Europe 1 irratiaren arabera, Hezkuntza Ministerioak izanen du egitasmoaren ardura nagusia.]]>
<![CDATA[20 urteko gizon bat espetxeratu dute, Miarritzen emakume bati eraso diolakoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/005/002/2018-06-23/20_urteko_gizon_bat_espetxeratu_dute_miarritzen_emakume_bati_eraso_diolakoan.htm Sat, 23 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1918/005/002/2018-06-23/20_urteko_gizon_bat_espetxeratu_dute_miarritzen_emakume_bati_eraso_diolakoan.htm
Azaroaren 17an salatu zuten sexu erasoa. 20 urte ditu salaketa jarritako emakumeak. Haren arabera, Baionan festa egin ondoren, Miarritzera bueltatu zen, etxera, lagun baten eta akusatutako gizonaren laguntzarekin. Etxean utzi zutenean, joan egin ziren laguna eta akusatutako gizona, baina, salaketaren arabera, bueltatu egin zen gizona, emakumearen etxera sartu, eta bortxatu egin zuen. Emakumeak salaketa jarri zuen biharamunean. Gizonak ukatu egin zuen, eta atxilotu ondoren libre utzi zuten. DNA probaren emaitzak ikusita sartu dute orain espetxera.

Bilbon, bestalde, gizon bat atxilotu zuten atzo udaltzainek, bikotekideari eraso egin ziolakoan. Emakumea ospitalera eraman zuten, zauriekin. Udaleko talde guztiek adierazpen bat kaleratu dute erasoa salatzeko, eta babesa agertu diote emakumeari.]]>
<![CDATA[Lau urteko obren ostean, hiru bide zabaldu dituzte Biriatu-Miarritze tartean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4652/012/001/2018-06-23/lau_urteko_obren_ostean_hiru_bide_zabaldu_dituzte_biriatu_miarritze_tartean.htm Sat, 23 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/4652/012/001/2018-06-23/lau_urteko_obren_ostean_hiru_bide_zabaldu_dituzte_biriatu_miarritze_tartean.htm
2014an hasi zituzten obrak Biriatu eta Miarritze artean, 22 kilometroko autobide zatia zabaltzeko. Norabide bakoitzean bi bide zituen ordura arte, eta bakoitzari beste bat eranstea zuten helburu. Horrekin batera, lanak baliatu dituzte zarataren aurkako babes handiagoa jartzeko: 65.000 metro koadro babes gehitu dituzte. Gainera, elkarteen eta herriko etxeen presioaren ondorioz, 22 kilometroetan 100.000 landare jartzeko konpromisoa hartu du Vinci enpresak. Hasiak dira, eta aurten bukatzea espero dute.

Euskal Elkargoa Vinci enpresarekin negoziatzen ari da. Biriatu eta Ondres (Okzitania) arteko prezioak berrikusi nahi ditu instituzioak. Hala jakitera eman du Claude Olive elkargoko Mugikortasun arduradunak. Helburua da Baionako hirigunea «askatzea». France Bleu irratiari esan dio egoera aztertzen ari direla: «Aterabide teknikoa badugu prezio erakargarriak jartzeko».]]>
<![CDATA[Kanporatze agiria onartu dute Angeluko ibiltarien 120 karabanentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4668/007/002/2018-06-20/kanporatze_agiria_onartu_dute_angeluko_ibiltarien_120_karabanentzat.htm Wed, 20 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/4668/007/002/2018-06-20/kanporatze_agiria_onartu_dute_angeluko_ibiltarien_120_karabanentzat.htm
Igandean iritsi ziren Lapurdiko hirira, eta dauden eremuan sartzeko segurtasun sistema hondatzeagatik kondenatu ditu epaiak. Hots, hondartzara bertaratzea oztopatzen duten hesi eta harriak mugitu dituztela. Uxer bitartez abisatu dituzte epaitegiaren erabakiaz. Horrez gain, Olivek itsasbazterreko legea baliatu du ibiltariak kanporatzeko eskatzeko, eta prozedurak irekirik segitzen du. Legearen arabera, eremu horretan ezin da bizigarria den egiturarik jarri.

Udaro errepikatzen ari den errealitate bat da, eta konstatazioa bera da: instituzioek ez dute ibiltarien harrerarako legea betetzen. Lege hori 2000ko uztailaren 5ekoa da, eta 5.000 biztanle baino gehiagoko herriak behartzen ditu pasabide handientzako eremu bat izatera. Gaurko egunean Euskal Elkargoari doakio legearen betetzea, baina ez da oraingoz inolako proiekturik instituzioaren egitasmoetan.]]>
<![CDATA[Hilabete bat greban, eta gehiagorako prest]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1787/016/001/2018-06-19/hilabete_bat_greban_eta_gehiagorako_prest.htm Tue, 19 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1787/016/001/2018-06-19/hilabete_bat_greban_eta_gehiagorako_prest.htm
«Hamaseigarren blokean gaude, eta bigarrenetik jada mugimendua hatsanturik dela erraten dute komunikabideek. Gezurretan ari dira, iritzi publikoa manipulatzen», azaldu du Julien Delion CGTko kideak. Haserre dago komunikabideekin; haren iritziz, SNCFren joko berean aritzen delako: «Gaur, adibidez, erraten dute hiru TERetatik bakarra ez dela ibiltzen, baina gezurra da: trenak ez dabiltza, eta autobusekin ordezkatzen dituzte». Akitania Berria eskualdean SNCFk azaldu zuen TERen %53ek funtzionatzen zutela, baina Delionek erran du datua faltsua dela. «Eskualdean, TER gidarien %96 greban dira; AHTetan, ordea, %53. Gehiago izatea nahiko genuke, baina horrela da».

SNCFk %70 kontrolatzen duen enpresa bat arduratzen da autobusez: Keolis. Egunerokoan bidaiariak eramaten baditu ere, greba egunetan protestaren eragina gutxitzeko erabiltzen dutela salatu dute langileek. Atzo goizean, Baionako geltokitik hurbil, Keolisen hamarren bat autobusen errotak zulaturik agertu dira.

Uda honetan greba mugimendua segitzeko borondatea erakutsi dute grebalariek. Justifikazioa Geronimo Prieto LABeko kideak eman du: «Hiru hilabetez ez da mugimendu handirik sortu; udan, turismoa blokeatuz segitzen badugu, agian». Prietok dio Emmanuel Macronek SNCFa kosta ahala kosta liberalizatu nahi duela: «Ez gara ergelak, EDF, GDF... denekin egin duten bezala». Frantziako Parlamentuak zein Senatuak erreforma onartu dute, baina oraindik dekretua eskas da, eta horrekin aldizkari ofizialean agertzea. Dekretuaren atarian CPE lan kontratuarena izan da onartu ez duten bakarra.

Hogei lanpostu gutxiago

Erreformarekin nahikoa ez, eta kaleratze iragarpenek «giroa tentsionatu» dutelako kexu da Prieto. Izan ere, Baionako geltokitik 2019an hogei langile kaleratuko dituztela jakin dute asteburuan, SNCFren telefono deiak jasotzen dituztenak. «Oso lan gogorra da; jende gutxik irauten du, hogei segundo baino gehiago ezin dira egon norbaitekin telefonoan aritu gabe», azaldu du Delionek. «Probokazio moduan bizi dugu. Denek kolpeak jasotzen ditugu, baina erantzungo dugu, elkarrekin», gaineratu du Prietok.

Batzarrak bozketa bukatu bezain laster, zuzendaritzaren bulegoetara igo dira sindikalistak, umeak besoetan batzuk, «gure familien geroa jokoan da» esaldia irudikatuz. Koadro guziek ospa egina zuten, ordea; bakar bat utzia zuten, baita uxer bat ere, kalte materialak seinalatzeko.

Momentu tirabiratsuak bizi izan dira bi aldeen arteko talkan. Alde batetik, SNCFko koadroak; bestetik, langileak. Bien artean, zanga bat. «Emazte hori badu hamar urte hemen dela lanean. Alde batetik bestera bidaltzen dute; zuzendaritzaren manuak betetzen ditu, eta promozioak izaten ditu», azaldu du LABeko Ramuntxo Dabatek.

Beste aldean, berriz, 150 sindikalista, XXI. mendeko bigarren hamarkadan arraroak diruditen ideiekin. «Gure haurren geroarentzat borrokan ari gara; zer mundu utziko diegu?», eskatu zuen Delionek. Bi munduren arteko talkaren adibiderik garbiena Dufauk eman zuen: «Aquarius itsasontzia gogoan dugu: nola posible da 629 pertsona itsaso erdian uztea? Ez dut mundu hori nahi, ahalkegarria da».]]>
<![CDATA[Etxeratzeko eskaera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2078/016/003/2018-06-17/etxeratzeko_eskaera.htm Sun, 17 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2078/016/003/2018-06-17/etxeratzeko_eskaera.htm Txistor euskal presoen baldintzapeko askatasuna galdegiteko manifestazioa egin da Baionan. 1.600 pertsona inguru batu dira Egun bat gehiagorik ez lelopean, aurten presondegian 29. urtea igaroko duten lau lapurtarrak aska ditzatela eskatzeko. Lauga gelatik hasi, eta Xaho kaian bukatu da manifestazioa, «euskal presoak etxerat» oihuen artean, eta senideek pankarta zeramatela. Hainbat lagun ezagun izan da: besteak beste, Mixel Berhokoirigoin eta Jean Noel Etxeberri Txetx bakegileak, Rufi Etxeberria Sortuko kidea, Lucien Betbeder Ipar Euskal Herriko Auzapezen Biltzarreko presidentea eta Philippe Poutou NPA alderdiko burua.

«Baionatik besarkadarik beroena, haiei eta haien senideei», adierazi du Emilie Martin Bagoaz-eko bozeramaileak manifestazio bukaeran. Txaloekin erantzun du jendeak, eta Martinek aldarrikatu du lau presoek kalean egon beharko luketela jada, «kondenak beteak dituztelako». «Nola onartu bake prozesua ez kontuan hartzea, ez ETAren desegitea, eta ez desarmatzea?», galdetu du Bagoaz-eko bozeramaileak. Frantziako Justiziak datozen erabakietan elementu horiek kontuan hartuko ez balitu bere «borondate txarra» eta «mendeku nahia» azaleratuko lituzkeela azaldu du. Emmanuel Macron Frantziako Errepublikako presidenteari aterabiderako deia egin diote ondoren: «Joan den urtetik, gomutazio eskaera bat du bulego gainean. Macron jaunak egoera konpon dezake».

Altsasuko (Nafarroa) gazteen aldeko manifestazioa ere gogoan izan dute Baionakoan, eta «sostengua» bidali diete. Bilbon datorren urriaren 20an Orain presoak lelopean eginen den manifestaziora joateko deia egin dute.

Eskaera guztiak, ezeztatuak

Frantziako Estatuko espetxeetan diren hiru presoen kasuan Ion Parot, Esnal eta Haranburu; Unai Parot Espainian dago preso—, orain arte egindako baldintzapeko askatasun eskaera guztiak ezeztatu egin dizkiete. Atzoko manifestaldira deitzeko eskaini prentsaurrekoan Martinek zioen «erabaki politiko bat» badela erabaki judizialen gibelean. Otsailaren 23an Ion Parotek egindako bosgarren baldintzapeko askatasun eskaera atzera bota zuen Parisko Dei Auzitegiak. «Hori onartzea ez litzateke biktimen edo parte zibilaren interesen aldekoa, ezta gizartearen interesetan ere, ordena publikoari eragiten ahal dizkion nahasmendu larriak ikusita», zioten epaileek.

Iazko urrian, ordea, beste epaimahai batek onartu egin zuen Parot baldintzapean aske uztea, baina prokuradoreak helegitea jarri zuen. Abenduaren 21ean iragan zen epaiketa, eta askatasun eskaeraren aurka egin zuen berriro prokuradoreak. Prozeduren luzera salatu zuen Bagoaz-ek.]]>
<![CDATA[Parot anaiak, Esnal eta Haranburu baldintzapean askatzeko eskatu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/153424/parot_anaiak_esnal_eta_haranburu_baldintzapean_askatzeko_eskatu_dute.htm Sat, 16 Jun 2018 09:21:30 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/albisteak/153424/parot_anaiak_esnal_eta_haranburu_baldintzapean_askatzeko_eskatu_dute.htm <![CDATA[Seaskak protestan segitzen du eskas dituen 25 postuengatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2321/009/001/2018-06-14/seaskak_protestan_segitzen_du_eskas_dituen_25_postuengatik.htm Thu, 14 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2321/009/001/2018-06-14/seaskak_protestan_segitzen_du_eskas_dituen_25_postuengatik.htm
Mobilizatzen hasi denetik, Ipar Euskal Herriko ikastolentzat eskatu dituen 25 irakasle lanpostuetatik 5,5 lortu ditu Seaskak. Hala, Pierre Barriere akademiako zuzendaria izan dute gogoan: «Hezkuntza Nazionalarekin hitzarmen bat bada behar horien betetzeko, eta Barriere jaunak hitzarmena errespetatzeko gutizia mikorik ez du». Lanpostuen ez eskuratzeak ekar lezakeenaren adibideak eman dituzte. «Ikastola handietan, Barriereren kalkuluekin, haur kopurua 50 ikaslera arte igo daiteke». Baionako kolegioko seigarrenean, erraterako, 46 ikaslez osaturiko gelak izango lirateke, eta Bernat Etxepare Lizeoan, 39 ikaslez osaturikoak.

Datorren ikasturtean, Seaskak 230 ikasle gehiago izango ditu. Hur Gorostiaga Seaskako zuzendariak maiatzean BERRIAri azaldu zionez: «Martxoan, Hezkuntza Ministerioarekin bilkura bat izan genuen, hiru urterik behin berritzen den hitzarmena negoziatzeko. Bilkura hasi baino lehen, erran ziguten hitzeman zizkigutenak ez dituztela beteko, eta zero postu izanen zirela». Adostutakoak ez errespetatzea egotzi dio Seaskak estatuari.]]>
<![CDATA[«ETA desagertu ondoren, fite iritsi behar dute estatuaren keinuek»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/010/001/2018-06-10/eta_desagertu_ondoren_fite_iritsi_behar_dute_estatuaren_keinuek.htm Sun, 10 Jun 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1942/010/001/2018-06-10/eta_desagertu_ondoren_fite_iritsi_behar_dute_estatuaren_keinuek.htm
Frantziako Justizia Ministerioarekin elkartzen den ordezkaritzaren parte zara. Zein da bilana?

Frantziako Justizia Ministerioarekin kasik hilabetero biltzen gara, eta gobernuaren borondatea ikusten dut. Baina zailtasunak daude espetxeetako administrazioaren partetik, hurbilpen prozedurak haren esku direlako, eta haien pisua ez da neutroa. Zailtasun bat ere bada epaitegiek programaz alda dezaten. Alta, Euskal Herrian desarmatzea gauzatu dugu, eta ETA desagertu da, modu argian, gainera. Epaitegiak independenteak dira, ongi kokatua naiz hori jakiteko, baina horrek ez du erran nahi politika penalak eta espetxe politikak ez dituztenik kontuan hartu behar elementu horiek. Orain ez da auzia luzatu behar; estatuek, baina batez ere Frantziako Estatuak, keinuak erakutsi behar ditu.

Zerbait galdegin diezue?

Bistan da baietz. Duela egun batzuk errezibituak izan gara, eta uztail hasieran ere joango gara. Topaketa garrantzitsua izango da: baldintzapeko askatasunak aitzinarazteko balio izango du. Ion Paroten egoera, adibidez, ezin da ulertu; euskal herritarra ez balitz, kanpoan legoke. Zergatik salbuespenezko erregimen bat, eduki politikorik ez dagoela erraten badugu? Ezin da ulertu, Giza Eskubideen Adierazpenari begira ere. Politikoki ez da ona. Bake prozesuan sartu behar dugu, eta presoen partea garrantzitsuena da.

Presoak bisitatzen ere izan zara.

Paris inguruko kartzeletan bat baino gehiago ezagutu dut. Presoek rol handia izan dute prozesuan, eta errekonozitzen jakin behar da. Erraten ere jakin behar da; gauden egoeran bagaude, haiei esker da. Jakin behar da zer kostu izan duen haientzat; batzuek, barkamena eskatuz eta guzti. Gauden egoeran, itxaroten diren keinuek estatutik etorri behar dute.

ETAren desegiteak eraginik izan du?

Ez aski. Gaur egun ez behintzat, nahiz eta biziki berria den oraindik.

Frantzia bake prozesuan dabil, baina inoiz aitortu gabe. Zergatik?

Estatuaren posizioa ez da baitezpada anbiguoa, baina bai pixka bat konplexua. Bernard Cazeneuve lehen ministro ohiak desarmatzea posible egin zuen, Baionako epaitegiak ere bai: hori aitortu behar da. Azken hilabeteetan preso batzuk hurbildu dituzte, DPS estatusa kendu diete. Horiek denak gauzak aitzinarazteko estatuaren borondatearen isla dira. Biktimen elkarteen pisua garrantzitsua da, ordea.

Frantziako Estatuarekiko?

Ez diot elkarte denenak, baina biktimen elkarte baten posizio maximoek ziur pisua dutela Espainiako Gobernuan, eta Frantziakoan segurtasun gutxiago dago. Elkarte horiek ezagutzen ditut, eta ohartzen naiz lobby lana egin dutela. Mugaren bi aldeetan gauzak esplikatzen dituzte, eta, beraz, ariketaren konplexutasunaz jabetu beharra dago. Ez diot hori estatuaren beranta barkatzeko, berandu doala iruditzen baitzait, baina ETAren desagerpenaren ondoren keinuek fite iritsi behar dute. Desagerpena elementu garrantzitsua izan da, denek nahi genuen, eta gai batzuen inguruan eztabaidatzen hasten ginenean erraten zen lehendabizi desagertu behar zutela. Gaur egun egina da; beraz, desegite horren ondorioak atera ditzagun, argia izan baita, gainera. Ez dezagun ahantz Aieten ETAk hartu zuen konpromisoa ere, gatazka armatuan ez segitzeko. Egiaztatu dugu. Keinuak dira.

Badira urteak Frantziako Estatua lehen lerroko eragilea izan dela. Aieteren aurretik, polizia operazioen bitartez, eta are gehiago ondoren. Zergatik ez onartu?

Pentsatzen dut onartzen ari dela, baina gauzak aitzinarazteko duen borondatearen keinu publikorik egin gabe. Pentsatzen dut Frantziako Estatua justizia trantsizionaleko eskema batean dagoela; hala espero dut behintzat. Lan handia dugu oraindik: bake prozesua ez da bukatu. Zer eginen dugu presoekin? Biktimekiko elkarrizketarekin? Lan ikaragarria da, eta, bi estatuak ez badaude, luze joko du; elkarri begiratuko diogu, eta batak besteari egotziko dio egin ez direnen erantzukizuna. Hori ez da posible. Ez dakit zer forma hartuko duen. Nazioarteko Egiaztatze Batzordea izan da, baina bakearen gobernantza modu batera iritsi beharko dugu. Ez dakit nola, baina bake prozesuaren gobernantza modu bat jarri behar da plantan, non ez diren soilik gizarte zibila eta hautetsiak izanen. Hautetsi horien parte naiz, baina bake prozesuaren dispositiboan oraindik gutxiengoa dira hautetsiak. Estatuek bake prozesuan sartu behar dute.

Erreala ikusten duzu?

Bistan da, espero dut.

Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariaren erreakzioak piztu ditu bake prozesuan izan duzun eginkizunak.

Maiz erran dut historiaren bizipen ezberdinak ditugula mugaren bi aldeetan. Ez dugu berdin interpretatzen egoera, ezta behar diren soluzioak ere, baina helburu bera dugu. Urkulluk bakea nahi du nik bezainbat. Horretara iristeko, Ipar Euskal Herriko hautetsien militantzia behar izan da. Elkargoaren sorrerak ere efektu bat izan du, lehen aldiz erabakiak hartu ahal izan baititugu. Horietako bat Euskal Herriko bake prozesuaren aldekoa izan da. Bide horretan joateko mandatu bat eman didate; ez da nire burukeria bat. Horrek zilegitasuna ematen dio, eta armagabetzean, adibidez, ezinbestekoa izan da.

Lehendakari bat besteari erantzuten. Ez al da mugaz gaindiko edo Euskal Herriko eztabaida politiko baten adierazle?

Eztabaida politikoa sanoa da beti, baita Iparraldearen eta Hegoaldearen artean egiten bada ere. Ez dugu arazorik EAJrekin, eta oroitarazten dut Kanbon oso ongi ordezkatua zela. Horrek erakusten du lerroak mugitzen direla.

Aieten ere bazegoen.

Bai, baina egoteko modu ezberdinak ere badira. Aieten nintzen, baita Kanbon ere. Ohartzen naiz lerroak mugitzen direla. Urkullurekin topaketa bat desio dut. Gero badakizue Espainian Espainiako aktualitatearekin hartuak direla. Utziko ditugu, beraz, Espainia barneko eztabaidetatik ateratzen, gero elkarrekin Euskal Herriaz hitz egiteko.

Hipotesia egingo bagenu Euskal Herri mailako hauteskundeak liratekeela, aurkeztuko zinateke?

Hori oso futurista da. Nik soilik hautetsi batzuen ahotsa eraman nahi dut. Nik bezala ez dutenek beren burua abertzale aldarrikatzen, eta abertzaletasuna errespetatzen dutenak, baina euskaltzaleak deitzen direnak. Adibidez, Frantziako Errepublikaren batasuna ez dutenak zalantzan jartzen, baina lurraldearen berezitasuna ezagutua izatea eskatzen dutenak. Desmartxa horretan bururaino joango naiz, eta, ideia politiko horren eramateko, energia baldin badut, ez dut zertan hautagai izan; herritar gisa ere egin dezaket.

Beti baduzu Frantziako Errepublikaren baldintza, izan euskararen erabilpenerako, izan lurraldearen batasunerako. Nola azaltzen duzu muga hori?

Ipar Euskal Herria biziki erakargarria da, eta jende asko heldu da, baina ez dute, zuk eta nik bezala, arbasoen lur kontsideratzen. Biziki lotua naiz horri. Pentsatzen dut mugaz gaindiko soluzioak existitzen ahal direla, Iparraldearen eta Hegoaldearen artean, harreman are sendoagoa egin dezaketenak.

Nola ikusten duzu?

Garat anaiek uste zuten departamendua zela erantzuna; gaur egun, desagertze bidean dira. Tartean Europa sortu da, eskualdeek garrantzi handia hartu dute. Nire ustez, Euskal Herriak noizbait ahots bakar batez hitz egiten ahal balu Europan, gauza biziki ona litzateke. Hegoaldearen eta Ipar Euskal Herriaren elkartze bat ez da beharrezkoa politika publikoak aitzinarazteko.

Zergatik ez zaude bateratze horren alde?

Urrundik gatoz. Gai horiek aski konplikatuak dira jada aitzinarazteko. Ez diot abertzaleen ideala absurdoa denik, baizik ez natorrela bat ideal horrekin.

]]>
<![CDATA[Macronen gobernua nahitaezko soldadutza nola ezarri aztertzen ari da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1736/009/001/2018-05-30/macronen_gobernua_nahitaezko_soldadutza_nola_ezarri_aztertzen_ari_da.htm Wed, 30 May 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1736/009/001/2018-05-30/macronen_gobernua_nahitaezko_soldadutza_nola_ezarri_aztertzen_ari_da.htm Soldadutza ez diote deitzen, ordea, baizik eta Zerbitzu Nazional Unibertsala. Menaouinek uste du nahitaezkoa izateak arazoak sor ditzakeela. Izan ere, gobernuaren erreformen kontra jadanik mobilizatzen ari da gazteriaren parte bat, eta soldadutzarekin kontu handiz ibili nahi dute haren eramaileek, lizeoko zein unibertsitateko ikasle gehiago karrikara ateratzen ahal lituzkeelakoan. Gerta ez dadin, «Zerbitzu Nazional Unibertsala definitzeko» gazteria kontsultatzea proposatu du generalak, eta Emmanuel Macron Frantziako presidenteak onartu egin du. Erreferendumaren ideia baztertu bada ere, gazte antolakundeen iritzia eskatzea aurreikusi dute: ikasle sindikatuak, Gazte Langile Kristaua... Baina gazteria osoaren iritzia eskatzeak baditu bere arriskuak, eta oraindik ez da argi nola iragango den.

«Nazioa egiteko hilabeteko zerbitzu militar nahitaezko eta unibertsala» nahi zuen Macronek hauteskunde kanpainan. Udaberri honetarako espero ziren lehen pausoak, baina inolako egutegirik ez dago oraingoz, eta lantaldeak eginiko txostena gobernuan aztertzen ari dira. Txostenak «nahitaezko» zerbitzua izateak dakarren arriskuaz ohartarazi du gobernua, nahiz eta aldi berean zerbitzu militarrak derrigorrezkoa izan behar duela dioen lantaldeak. Honela formulatzen dute egitasmoa: «Zerbitzu Nazional Unibertsala ez da pentsatua edo ulertua izan behar gazteria bihurriari epe batez egiazko balioak eta autoritatea irakasteko, helduen proiektu arrazoizko eta zaharkitu bat bezala».

«Nahitaezkoa» izateak FAGE, eta UNEF unibertsitateko ikasle sindikatuen aurkakotasuna eragin du. Le Monde egunkariari egin adierazpenetan, Jimmy Losfeld FAGEko lehendakariak adierazi du: «Nahitaezko zerbitzua jasango du gazteriak, eta porrotera kondenatua da. Engaiamendua derrigortzen bada, gazteek ahal duten guzia egingo dute ihes egiteko». Lehen ministroari lotutako Gazteriaren Politiken Orientazio Kontseiluak ere borondatezko zerbitzu baten alde egin zuen urtarrilaren 30ean.

Lantaldeak aurkeztu txostenak proposatzen du «Zerbitzu Nazional Unibertsal derrigortua» bi txandatan egitea: hamabost eguneko bi aldi, 15 eta 18 urte bitartekoentzat. Lehen bi asteak oporretan igaroko lirateke, «balioetan zentratuak», «kohesiorako» eginak; gazteak elkarrekin aterpetzea aurreikusten du txostenak. Beste hamabost egunek «engaiamendurako proiektu kolektibo bat» muntatzeko balioko lukete. Ondoren engaiamendurako bigarren fase baterako aukera izango lukete gazteek, hiru edo sei hilabetez, 25 urtetik aitzin, eta norberaren borondatearen araberakoa.

Boluntariotzarako prest

Gazteriaren Zuzendaritzaren 2016ko inkestaren emaitzen arabera, 18 eta 30 urte artekoen %56 prest agertu dira elkarteetan boluntario izateko. Are gehiago, France Benevolat erakundeak azaldu du 2010etik 2016era 15 eta 35 urte bitartekoen boluntario kopurua %33 emendatu zela. Olivier Galland CNRS ikerketa zentroko zuzendariaren arabera: «Zappinga egiten dute: engaiatzen eta desengaiatzen dira; eskaintza erakargarri egin behar zaie».]]>
<![CDATA[Korrika okzitanieraren alde]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1838/007/001/2018-05-26/korrika_okzitanieraren_alde.htm Sat, 26 May 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/1838/007/001/2018-05-26/korrika_okzitanieraren_alde.htm
Jean Rene Etxegarai Euskal Hirigune Elkargoko lehendakariak eta Beñat Arrabit elkargoko hizkuntza arduradunak hartu zuten lekukoa lehen kilometroan. Horren aurretik, lehendakaria Bidaxuneko lehen eskola elebidunaren estreinaldira joana zen. Bazen politikari gehiago ere atzo Bidaxunen. Jean Jacque Lasserre departamenduko lehendakaria ere han zegoen, eta Florence Lasserre diputatua ere bai.

AEK-k ere ordezkaritza bat bidalia zuen ekitaldira; Jakes Bortairu ordezkariak abiatzean parte hartu zuen, eta pozik agertu zen egitasmo berriarekin. Lagundu ere egin dutela esan zuen: «Guretzat pozgarria da, duela urte bat Korrikaren ikusterat etorri zirelako, eta laguntza eskatzera». Euskaldunak gaskoien laguntzen, beraz; hainbatek nahi dutenaren kontra, benetakoa da elkarlan hori. «Poz handiarekin ikusten dugu dinamika handia piztu dela; hizkuntza gutxituen aldeko edozein borroka guretzat on da, lagungarria da; elkarrekin badugu zer egin», azaldu zuen Bortairuk. AEK-k, sustenguz, 10. kilometroa ere erosia zuen, eta euskaltzaleei lasterkaldian parte hartzeko deia egin zien.

Ez zen lan samurra izan atzokoa, eta elkarte bati baino gehiagori laguntzeko eskakizuna egin zieten antolatzaileek. Stephanie Meigant Bidaxuneko motozaleen klubeko ordezkaria, adibidez, horien artean zegoen. «Etorri gara zirkulazioa antolatzen laguntzera, gogotik gainera», adierazi zuen. Begi onez ikusten du dinamika: «Euskararen aldekoa ezagutzen genuen, eta egia da ni hemengoa izanki oso ongi iduritzen zaidala okzitanieraren aldeko korrikaldi bat antolatzea; azkenean, nire haurtzaroaren parte ere izan da». Datozen urteetan garapena opa dio egitasmo berriari.

Hilzorian dago

Franck Dolosor Baionako Gaskoi Akademiako kidea da; aste honetan, hedabideetan jardun du azaltzen zein den okzitanieraren egoera. «Biziki larria da, hilzorian da; ez da gehiago irakasten, ez bada Bidaxuneko kolegio bakarrean, non aukera hori ematen den. Bestenaz, galdua da», ohartarazi du.

Oroitarazi du, alta, 400 urtez hizkuntza ofiziala izan zela Baionan eta inguruetan: «Euskarak inoiz lortu ez duen bezala». Pentsatzen du, beraz, ezin dela ahantzi Euskal Herria okzitanieraren eremu historikoaren barruan dagoela: «Nafarroa Beherean eta Zuberoan, eragina begi bistakoa da: hitz asko daude, eta ahoskera moduak ere bai; zuberotarren ü hori, adibidez». Hizkuntza gal ez dadin lanean segitzeko borondatea eta nahikaria azaldu ditu Dolosorrek.]]>
<![CDATA[Bagoaz-ek ekainaren 16an Baionan eginen den manifestaldira deitu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2140/009/001/2018-05-25/bagoaz_ek_ekainaren_16an_baionan_eginen_den_manifestaldira_deitu_du.htm Fri, 25 May 2018 00:00:00 +0200 Eneko Etxegarai Urain https://www.berria.eus/paperekoa/2140/009/001/2018-05-25/bagoaz_ek_ekainaren_16an_baionan_eginen_den_manifestaldira_deitu_du.htm Txistor, Jakes Esnal eta Unai Parot baldintzapean aske uzteko eskatuko dute. 28 urte daramatzate laurek Frantziako eta Espainiako estatuen kartzeletan preso, Euskal Herritik urrunduak.

Bagoaz-eko Emili Martinek oroitarazi du baldintzapean aske uzteko orain arte eginiko eskaera guztiak ezeztatu dizkietela lau presoei, «nahiz eta beren kondena bete duten eta gizarteratze txosten onak aurkeztu dituzten». Salatu du, halaber, baldintzapeko askatasunak aztertzeko epeak biziki luzeak direla: «Kasik bi urte erabaki bat izateko». Bagoaz-eko kidearen erranetan, epaileek eta prokuradoreek baldintzapekoak ukatzeko erabili dituzten argudio juridikoen atzean erabaki politiko bat dago, «argi eta garbi».

Martinek oroitarazi du 2018ko maiatzaren 4an Kanboko Arnaga Etxean (Lapurdi) eginiko adierazpenetik kasik hilabete pasatu dela, eta testuingurua aldatu dela: «ETAren argumentuak ez du balio, eta, erabiliz gero, agerian geratuko litzateke justiziaren borondate txarra». Justiziak «bere rola bete» dezala eskatu du Bagoaz-eko kideak. Azpimarratu du euskal gizartea elkarbizitzaren alde ari dela, eta ez dutela erabaki «absurdorik» onartuko. «Arnagan nazioarteko ordezkariek azpimarratu zuten bake prozesuak ezin zuela aurrera egin presoen gaia tratatu gabe. Azken hilabeteetan hamabi hurbilketa izan dira. Oso ongi da hori, baina ez da aski. Fiteago, pauso gehiago behar dira», azpimarratu du Bagoaz-eko bozeramaileak.

Serbielleren auzia

Parisko Auzitegiak, berriz, atzo jakinarazi zituen Peio Serbielle, Robert Arricau, Maryse Lavier eta Didier Arricauren zigorrak: hiru eta bost urte artekoak. Guztiak aske dira gaur egun, eta, jada presondegian pasatu duten denbora kontuan harturik, inork ez du kartzelara itzuli beharrik.

Serbielle bost urtera kondenatu dute, horietatik 42 hilabete gibelapenezko espetxe zigorrarekin; Robert Arricau, beste bost urtera, lau urteko gibelapenezko zigorrarekin; Lavier, lau urtera, 42 hilabeteko gibelapenezkoarekin; eta Didier Arricauri hiru urteko gibelapenezko zigorra ezarri diote. Horrez gain, epaitegiak 2.500 euroko isuna jarri die Lavier, Didier Arricau eta Serbielleri.

Auzia bertan behera uzteko eskatu zuen defentsak, prozedurak hamalau urte iraun duenez «zentzuzko epea» pasatu dela argudiatuz. Horretarako, Jean François Blanco abokatuak argudiatu zuen akusazioak ez duela errespetatu Frantziako Estatuak Giza Eskubideen Europako Ituneko seigarren artikulua. Olivier Dabin prokuradorea aurka agertu zen, «terrorismoari» lotutako delituen kasuan preskribatzea hogei urtekoa dela argudiatuz.

1999tik 2004an atxilotu zituzten arte, ETAko Marixol Iparragirre Anboto eta Mikel Albisu Antza ETAko kideak laguntzea eta aterpetzea leporatu diete. Epaiaren arabera, Serbielle eta Robert Arricauren bitartez lortu zuten Salies-de-Bearnen (Okzitania) etxe bat, Didier Arricau eta Maryse Lavierek alokatutakoa. Iparragirre eta Albisuren atxiloketekin loturik, Frantziako eta Espainiako poliziek 21 lagun atxilotu zituzten ondoko asteetan. 2010ean epaitu zituzten gehienak. Jean-François Lefort Lof 2004aren hondarrean atxilotu zuten. Haren auzia artxibatu dute, eta momentuko prokuradoreak ez du helegiterik jarri.]]>