<![CDATA[Enekoitz Esnaola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 26 Sep 2020 00:58:32 +0200 hourly 1 <![CDATA[Enekoitz Esnaola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Bizitza bat bitan]]> https://www.berria.eus/albisteak/186142/bizitza_bat_bitan.htm Sun, 30 Aug 2020 22:19:43 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/186142/bizitza_bat_bitan.htm Haurtzaroa LANDER GARRO: Gu ume eta gaztetxo ginenean, oso herri gatazkatsua zen Errenteria: Polizia beti zegoen kalean, eta istiluak, egunero. Baina auzoko bizitza handia zegoen. Etorkinen auzo batean bizi ginen gurasoak eta lau anai-arrebok: Pontikan, hirigunetik pixka bat kanpora. Beti kalean geunden, gurasoen zaintzarik gabe. Jende pila bat ezagutzen genuen. Auzo guztia zen gure etxea.

ZIGOR GARRO: Gure familia eskas zebilen baliabide aldetik; adibidez, ez genuen telefonorik. Alboko bizilagunak bazuen, eta hara deitzen ziguten senideek, lagunek eta besteek, eta bizilaguna han etortzen zen gure etxera, deia genuela esanez. Kontrastearen oroitzapena dut nik ere: kalean lasai ibiltzen ginen, baina, Landerrek aipatu bezala, presentzia poliziala itogarria zen. Behin, umeak ginela, polizia batek pilotakada bat bota zuen gure etxera, itxitako pertsiana batera, eta zulo bat egin zuen.

LANDER: Eta, Zigor, gogoratzen Ertzaintza 1997an gu biok atxilotzera etorri zenean nik zulo horretatik ikusi nituela bazetozela?

Aitaren atxiloketa

LANDER: 1997a baino lehenago ezagutu genuen kartzela guk, aita 1987an atxilotu eta espetxeratu egin zutelako. Hamabi urte genituen. 1983ko abuztuan ihes egin zuen, Ipar Euskal Herrira. ETAkoa zen. Hendaian jarri zen bizitzen.

ZIGOR: Oso giro politizatua zegoen Euskal Herrian, eta gogoan dut, aitak ihes egin aurretik, ikastolako andereño bati esan niola noizbait Iparraldera joango ginela bizitzera. Gurasoek ez gintuzten doktrinatu, baina ume-umetatik bagenekien zer lubakitan geunden.

LANDER: 1983-1984ko ikasturtea Errenteriako ikastolan bukatu genuen, eta gero joan ginen Hendaiara bizitzera. Donibane Lohizuneko ikastolan hasi ginen.

ZIGOR: Bixente Perurenak egin zion harrera gure aitari; etxean hartu zuen. Guretzat oso-oso pertsona kuttuna zen Bixente. GALek 1984ko otsailean hil egin zuen, Hendaian, Angel Gurmindorekin batera.

LANDER: Metrailetaz hil zituzten. Biharamunean, Bixenteren etxera joan ginen, senide batek autoko balazuloak erakutsi zizkigun, eta hatzak sartzen genituen.

ZIGOR: Markatu egin gintuen hilketak. Estatua edo estamentu ofizial hori guztia guretzat ez zen babes egitura bat; hiltzen gintuen munstro bat zen.

LANDER: Bixenteren heriotzarekin, Espainiako Estatua guretzat etsai bihurtu zen. Guk artean ez genituen 10 urte, heriotza oso abstraktua zen guretzat, baina harekin oso zehatza bihurtu zen. Nire liburu Gerra txikia-ren [2014] abiapuntua Bixente Perurenaren heriotza da, eta nire asmoa zen gatazka haur baten ikuspegitik kontatzea, haurrek ere sufritu dutelako gatazka, ez helduek bakarrik.

ZIGOR: Aita Hendaian bertan atxilotu zuten, iheslarien aurkako sarekada batean, eta azkar Espainiaratu zuten. Atxilotu bezperan gurasoek dei bat jaso zuten…

LANDER: …Bai, Blanquirena [Pascual], Bixenteren alargunarena.

ZIGOR: Eta esan zien: «Gaur gauean gizon bat pasatuko da sare handi batekin». Hurrengo egunean goizeko zortziak aldera etorri ziren etxera poliziak. Txirrina jo eta jo, eta gure anaia Borja entzun nuen «GAL da, GAL da» esanez. Gelatik atera nindutenerako aita eskuburdinekin zuten, eskuak atzean. Kafesne bat hartzen utzi zioten, eta gure arreba Nereak eraman zion katilua ahora. Umiliagarria.

LANDER: Poliziak idazmakina batekin azaldu ziren, aitari lehen datuak eta deklarazioa hantxe hartzeko.

ZIGOR: Ataka zail batean zegoen gure familia, baina poliziek ez zuten enpatiarik erakutsi. Boterearen erakusketa bat izan zen; irudikatu nahi zuten haiek ordezkatzen zituztela ordena eta zilegitasuna.

LANDER: Gure eraikin berean beste iheslari bat bizi zen, Ramon Mintegi, eta harreman handia genuen. Poliziek aita eraman bezain pronto Ramonengana joan ginen, eta haren etxeko ate aurrean geundela barruan idazmakina hotsa entzun genuen...

ZIGOR: ...Eta atea ireki zuten! Polizia batek! Gogoratzen?

LANDER: Ez.

ZIGOR: Eta zer egin genuen biok? Pareko ateko txirrina jo! Eskerrak hor inor ez zegoen... Isil-isilik joan ginen handik, ezer gertatu izan ez balitz bezala. Gero jakin genuen Ramon ez zegoela etxean; haren arreba zegoen.

LANDER: Aita bisitatzeko Madrilerainoko lehen bidaia oso luzea egin zitzaigun. Auto batean joan ginen, sei lagun, eta gaua Carmen Gurrutxaga kazetariaren etxean pasatu genuen. Lohizune Txarolaren [2011-2015ean Gipuzkoako Batzar Nagusietako presidentea, Bildu] ama Mari Josek eraman gintuen, gure gurasoen oso laguna baitzen, eta haren ahizpa da Carmen.

ZIGOR: Ez ziguten aita bisitatzen utzi. Ama negarrez oroitzen dut.

Zigor eta Lander Garro. Gorka Rubio / Foku
Zigor eta Lander Garro.. GORKA RUBIO / FOKU LANDER: Bigarren bidaia jada autobusez egin genuen, pare bat astera, lau anai-arrebok eta amak. Aitari egin genion lehen galdera izan zen ea torturatu zuten. Burua jaitsi zuen, eta ahopeka «bah» moduko bat bota zuen. Gero atzamarra zintzurrera eraman, eta esan zuen itotzeko imintzioak egin zizkiotela sarri, baina ondo zegoela...

ZIGOR: Hendaian segitu genuen bizitzen. Handik lau hilabetera askatu zuten aita, 1987ko urri aldera.

LANDER: Ama ere atzeman zuten, 1988ko urtarrilean, gure etxera beste iheslari baten bila etorri zirenean, eta, aldi batez, Borja eta neu beste iheslari baten etxean bizi izan ginen, eta Zigor eta Nerea, barnetegi batean. Zorionez, ama berehala utzi zuten libre. 1987-1988ko ikasturtea amaitzean, Errenteriara itzuli ginen.

Bien atxiloketa

ZIGOR: 1997an gu bion txanda izan zen... Hain zuzen, gure aita atxilotu eta hamar urtera.

LANDER: Pertsianako zulo hartatik ikusi nituen etortzen ertzainak.

ZIGOR: Neuk ireki nien atea, eta ohartu nintzen atea botatzeko tramankulu batekin zeudela.

LANDER: Frantziako Polizia baino basatiago sartu ziren etxera. Guztia eraman zuten: liburuak, diskoak... Artean etxean gintuztela, kakagura sartu zitzaidan, eta utzi zidaten komunera joaten, baina ertzain bat ere sartu zen! Niretzat umiliagarria izan zen.

ZIGOR: Lander, zu ere atxilotu izana tragikoa izan zen niretzat.

LANDER: Kale erasoak egitea leporatu ziguten, baina hori gero jakin genuen. Arkautin [Gasteiz] zibilez jantzitako ertzain batzuk etorri zitzaizkigun, sekulako irain jarioarekin. Neuk idatziz ere ezingo nuke halako jariorik izan. Poliziak badauka besteok ez dugun dohain bat pertsona beheratzeko.

ZIGOR: Aurretik, ertzain batek autoan dosier lodi bat hartu, eta esan zidan: «Hau da zutaz dakigun dena», iradokiz kartzelatzeko bidean nengoela. Halako batean, ordea, aipatu zidan azaroaren 28an jaiotakoa naizela, eta neure artean nioen: nola honek guztia dakiela gutaz, ez daki-eta jaioteguna! Azaroaren 25ekoak gara.

LANDER: Leporatzen zigutena gezurra zen, gainera.

ZIGOR: 1997ko abuztuan Errenterian autobus bat erretzea egotzi zidaten, eta gezurra zen, nik ez nuelako parte hartu. Eta banekien Landerrek ere ezetz.

LANDER: Kalabozoan etengabe musika jartzen ziguten: Mecanorena eta Alejandro Sanzena; ozen, loa eragozteko. Zuk denboraren zentzua galtzea nahi dute. Galdeketaren estrategia bat da hori. Halako batean, auzi medikua etorri zen, ea zer moduz geunden galdetu zigun, eta esan nion musikarena, eta hark: «Zer nahi duzu esatea ertzainei, Oskorri jartzeko?».

ZIGOR: Handik hiru hilabetera askatu gintuzten: 1998ko urtarrilaren 22an.

LANDER: Bion kasuan, fiskalaren eta abokatuaren akordio bat egon zen, eta urtebete eta zortzi hilabete izan zen kondena. Epailearen aginduz, 2001eko apirilean berriz atzeman ninduten: Bartzelonan -ikasten nengoen han-, zigorra betearazteko. Lizarra-Garaziren ondoren, ETA 2000tik ekinean zen berriz, eta estatuak errepresioa azkartu zuen. Egunkari bateko argazki bat oroitzen dut: ama prentsaurreko batean, kexu ni sarri kartzelaz lekualdatzen nindutelako; oso keinu tristea zuen. 2002ko irailean atera nintzen espetxetik.

Klandestinitatea

ZIGOR: Nik 1998ko maiatzean ihes egin nuen. Klandestinitatera.

LANDER: Niretzat hondamendi bat izan zen zu joatea, Zigor; nire bizitzako trantzerik zailenetako bat. Izua neukan; zer gertatuko zitzaizun galdetzen nuen. Eta pena ere banuen, ez nekielako noiz etorriko zinen, edo etorriko zinen.

ZIGOR: Niretzat ere hondamendia izan zen zuek uztea, eta, batez ere, zu uztea. Klandestinitateko lehen astean ez zara ezertaz enteratzen, eta ohartzen zarenean familia, lagunak, eguneroko plazer txikiak eta abar galdu dituzula, zerua gainera datorkizu. Gero hasten zara, nolabait, plazer txiki batzuez gozatzen -irakurtzen...-, eta sumatzen duzu zaintzen zaituen ingurune bat badaukazula. Baina sasiko lehen bi urteak oso gogorrak izan ziren. Hala ere, ni joan eta lau hilabetera, Lizarrako Akordioa eta ETAren su-etena [1998ko iraila] gertatu ziren, eta itxaropen handiarekin bizi izan nuen sasoi hura.

LANDER: Zigor etxean laster ikusteko itxaropenarekin bizi izan genuen guk. Esaten genuen: «Hau ondo ateratzen bada, konponbidea baldin badago, Zigor laster izango dugu etxean». Baina... Denbora asko pasatu zen Zigorren berri izateko. Berriro kartzelan nintzela izan nuen lehen albistea.

ZIGOR: Klandestinitatean familiarekiko harremana oso urria baita. Kartzelan Kortsikako edota Turkiako erakunde armatuetako kide batzuk ezagutu nituen, eta nabari nuen ETAren klandestinitateko arauak haienak baino askoz zorrotzagoak zirela. Lander ez nuen ikusi zortzi urte eta erdian, ihesean egon nintzen garaian. Ama eta anaia zaharrena, Borja, bai.

LANDER: Eta argazkiak atera zenituzten. Orduan ikusi zintudan aurreneko aldiz iheslari gisara. Ile luzea zenuen.

ZIGOR: Arreba sasian zela, behin elkarrekin egon ginen. Asteburu batean, kanpin batean. Oso-oso polita izan zen.

LANDER: Zure zenbat gutun jasoko nituen guztira, lau?

ZIGOR: Neuk ere zuen oso gutun gutxi jaso nituen.

LANDER: Ez zen erraza zuri helaraztea. Itsu kolpeak joz bezala, eskutitza halako bati ematen nion, hark beste bati emango zion... Ez nekien ezer iritsiko zitzaizun.

ZIGOR: Familian mina sortu nuen, eta militante eraginkor bat izatera bilakatu nahi nuen familiarekiko lotura eta maitasuna. Era berean, nahi nuen bizimodu polit bat izatea, literatura eta musikarekiko atxikimendua gordetzea, etxean pelikulak ikustea, itsasoa ikustea... Hala ere, klandestinitatean zure zeregin bakarra militantzia da, eta egun osoa horretara zaude. ETAn nengoen, eta banekien zertan ari nintzen. Herri zapaltzaileari biolentziaren monopolioa lehiatzen zion ETAk, eta gauzatzeko moduko proiektu bat bezala sentitzen genuen independentzia.
"Lehen hilabeteetan, familiarekin askotan egin nuen amets. Harekin egoteko subkontzientearen mekanismo bat zen, eta lasaitu moduko batekin esnatzen nintzen."

Zigor Garro


LANDER: Nire kezka zen gaixotzen bazinen ea zer egin behar zenuen.

ZIGOR: Sasian beti zaude tentsioan, paper faltsuekin zaudelako, lapurtutako autoetan ibiltzen zarelako, kontrol bat egonik ihesari ekin behar diozulako... Baina nik, behintzat, hartu nion neurria. Aske izatearen sentsazio bat neukan.

LANDER: Banekien nahi zenuen tokian zinela. Gure amak gauza bera pentsatzen zuen. Seme-alabak ondo egotea nahi zuen, baina oso bizitza gogorra izan zuen, absentziak eta segurtasunik ezak markatutakoa. Pentsa, momentu batez Nerea eta ni preso geunden, eta zu, sasian; eta geroago, preso Nerea eta zu.

ZIGOR: Lehen hilabeteetan, familiarekin askotan egin nuen amets. Harekin egoteko subkontzientearen mekanismo bat zen, eta lasaitu moduko batekin esnatzen nintzen. Urteetan egunero egin nuen negar. Egoera gogorra zen, baina militantzia pasio bat zen, eta bizitza eder bat. Hura dena zurekin partekatzeko gogoa nuen, Lander.

LANDER: Sasian zeundela, idazten nuenean zu zintudan buruan, galdetuz ea leituko zenuen. Zurekin hitz egiteko modu bat zen idaztea.

ZIGOR: Behin baino gehiagotan egin nuen, Parisen-eta, ziberkafe batera joan, eta zure blogean sartu: Eta Garro nago-n.

LANDER: BERRIAren gazte astekarikoa zen, Matraka-koa.

ZIGOR: Edo Googlen Lander Garro jartzen nuen, zure berri izateko.

LANDER: 2001ean atxilotu nindutenean, neure artean nioen noiz eta nola jakingo zenuen zuk berria.

ZIGOR: Kide batek gau batean irratia jarri, eta galdetu zidan: «Lander Garro zure anaia da?». Baietz nik. «Atxilotu egin dute, Bartzelonan». Une latza izan zen. Arrebaren atxiloketaren [2000ko azaroa] berri ere irrati bidez izan nuen: Baionatik gertu auto batean nindoan, Oihane Errazkin zenarekin batera, eta irratian esan zuten Nerea atxilotu zutela, Madrilen.

Zigorren kartzelaldia

ZIGOR: 2006ko azaroan atxilotu ninduten [Frantzian], eta Fresnesko kartzelan sartu. Divina Commedia-ren esaldi bat etorri zitzaidan burura: «Hemen sartu zaretenok galdu itxaropen oro». Une beldurgarri bat da sarrera; espetxe osoa zeharkatzen duen korridore bat dago, luzea eta zaharra, zurezkoa.

LANDER: Bisitak hilero egin nituen. Frantzian bisitak aurrez aurrekoak direnez, tartean beirarik gabekoak, hainbestean. Lehen baimen eskaera ukatu egin zidaten, eta uste dut handik pare bat hilabetera egin nizula lehen bisita. Ama eta biok joan ginen, eta txantxa txiki bat egin nizun: ezkutatu egin nintzen, eta amak esan zizun ez nintzela joan; sorpresaz atera nintzen, eta esan nizun: «Ostia, zer txikia zaren!». Distantziarekin, nire buruan handitu egin zinen.

Zigor eta Lander Garro. Gorka Rubio / Foku
ZIGOR: Espetxealdiaren hasiera oso berezia da: fisikoki barruan zaude, baina burua, ez. Oso-oso bizia da mina, baina banekien familia ikusiko nuela, eta eguneroko bizimodu gogorrari eusteko indar handia ematen zidan horrek. Bestetik, euskal presoak badu beste presoek ez dutena: kolektibo baten parte da; beraz, babesa daukazu, kideen begirada humano bat.

LANDER: Bisitetan, gauez aterpetik korrika joaten nintzen Fresnesera, eta muino batera igo eta Zigorren ziega zein ote zen jakiten saiatzen nintzen. Biok 1997an atxilotu gintuztenean, kalabozoan elkarrekin komunikatzeko soinu bat genuen, Gremlins-eko melodia, eta Fresnes kanpoan jotzen nuen, ea Zigorrek entzun eta seinaleren bat bidaltzen zuen. Baina ezer ez.

ZIGOR: Ezinezkoa zen entzutea. Galeriak ikaragarri handiak dira, eta milaka preso daude. Gainera, Fresnesek badu soinu banda: musulmanen errezokoa. Nire ziega azpiko islamista batek otoitzerako dei melodikoa zuen, eta grabatu egin nion behin. Beste behin, neuretzat egin zuen errezo bat. Nire familiari bideo bat egin nion, eta preso haren kantua sartu nuen. Mutil hura gero Sirian hil egin zuten.

LANDER: Biok asko idazten genion elkarri. Dozena eta erdi pasa orriko gutunak izaten ziren gureak!

ZIGOR: Espetxera bidaltzen zenizkidan gutun eta artikulu denak harrotasun handiarekin irakurtzen nituen. Kartzelan mugak jartzen dizkizute, eta ni ere saiatzen nintzen familiarekiko lotura ahal zen oparoena izan zedin. Kartzelak zure identitatea kolokan jarri nahi du, eta autoafirmazio ariketa iraunkor batean aritzen zara han.

LANDER: Baina, aizu, ez zen hain txarra izan zure espetxealdia...: bost liburu itzuli zenituen, koadroak egin, bideo tailer batean egon zinen, argazkigintzakoan...

ZIGOR: Eta bateria jo nuen! Denbora lapurtu egiten dizu kartzelak, eta han daukazun denborari etekina ateratzen saiatzen zara.

Iraganari begirada

LANDER: Gure herriaren kontakizuna egin behar baldin badugu, gure emoziotik kontatu behar dugu, sentiberatasunetik eta zintzotasunetik, dogmak baztertuta.

ZIGOR: Eta ezin da izan kontakizun anonimo bat, generikoa, nortasunik gabekoa. Guri ukatzen digutena hori da. Eskatzen digute beste aldeko biktimak errespetatzeko eta haien mina eta dolua aitortzeko, eta gu prest gaude horretarako, guk eragin baitugu min hori, baina eskatzen digute gure hildakoak alfonbra azpian sartzeko, eta hori ezin dugu onartu.

LANDER: Guztiok dugu parte bat ona eta beste bat gaiztoa. Testuinguru historikoak abagune batean jarri gintuen gu, eta hortik eraiki dugu gure bizitza. Humanitatearen historia ondasunen arteko borroka bat da, eta parte baten deshumanizazioa bilatzen da.

ZIGOR: Eta zer hoberik, izen-abizenak kentzea baino. Hori egin zuten euskal presoen argazkiak erakustea debekatu zutenean. Esan nahi zuten ilegalak garela, herri ilegal bat garela, ez dugula eskubiderik, eta indarra haiena dela. Herri zapaldu bat izaten jarraitzen dugu, eta ikuspegi horretatik egin behar da azterketa.

LANDER: Azken batean, zio politiko bati berniz morala ematen diote, haien posizio politikoari zilegitasuna emateko asmoz.

ZIGOR: Herri bat kolonizatzeko funtsezkoa da humanizaziorik eza. Hori egin zuten indigenekin. Gurekin antzeko prozesua ezarri zuten, azalpen moral bat emanez gure kasuan, biolentoak eta demokratak dikotomia faltsuaren bidez. Gure epaiketan, Euskal Herriaren historia azaltzeko polizia bat eraman zuten! Hurrengo egunean, neuk han esan nuen erakutsi nahi zutela gure herriaren historia ez dela historialarien kontua, baizik antiterrorismo kontu bat.
"Lotsati, herabe, konbentzimendurik gabe ari gara gure askatasunaren alde hizketan, batik bat Madrilekiko dialektika batean"

Lander Garro

Etorkizunari begirada

ZIGOR: ETAren sorrera garaian, frankismoan, pizkunde bat gertatu zen kulturalki eta politikoki, eta hamarkadetan benetan sinistu izan dugu posible zela Euskal Herriaren askatasuna. Egin eta eraiki ziren gauza asko, ikastolak-eta, sinismen bat bazegoelako. Gaur egun, berriz ere depresio fase batean gaude, eta gure subjektibitatean oso errotua dago ezin dela. Uste hori gainditu egin behar da, eta horretarako pizkunde berri bat behar da. Ez dakigu noren edo zeren eskutik helduko den. Zikloak izaten dira herrien askapen prozesuetan ere, eta neguan gaude orain.

LANDER: Gakoa diskurtsoan dago. Aberriaren proiektuari diskurtso bat falta zaio. Bestea konbentzitzeko saiakeran gabiltza beti, eta geure diskurtsoa galdu egin dugu. Ez dakigu geure burua aldarrikatzen, ez dakigu diskurtsoa positiboan egiten gure askatasunaren alde. Lotsati, herabe, konbentzimendurik gabe ari gara gure askatasunaren alde hizketan, batik bat Madrilekiko dialektika batean.

ZIGOR: Eta Madrilek ez du ezer proposatzeko, ez du entzuten. Presoen auzian ikusten da hori. Eta hori gertatzen da, beharbada ez garelako gu. Mozorro batekin azaltzen gara, ea onartzen diguten festara sartzea; baina ez. Ez dagoen solaskide hori, etsaia, baztertzea falta zaigu, eta gure komunitateari hitz egitea.

LANDER: Askatzea falta zaigu, eta autoafirmazio fase batean sartzea. AEBetan izan diren mobilizazioetan, beltzek erabilitako kontzeptuak garbiak eta gardenak dira, eta ozen eta harrotasunarekin egin dituzte aldarrikapenak. Hori da hitzen bidez jendea kohesionatzea.

ZIGOR: Askatasunaren alde jarraitu behar dugu. Diskurtso horren bidez lortuko dugu komunitate izatearen harrotasuna, komunitatea politikoki gauzatzeko sinismena eta ilusioa, eta, agian, hortik sortuko da berriro askatasunera eramango gaituen bultzada, txinparta.]]>
<![CDATA[BIZITZA BAT BITAN]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2020-08-30/bizitza_bat_bitan.htm Sun, 30 Aug 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2020-08-30/bizitza_bat_bitan.htm Haurtzaroa

LANDER GARRO: Gu ume eta gaztetxo ginenean, oso herri gatazkatsua zen Errenteria: Polizia beti zegoen kalean, eta istiluak, egunero. Baina auzoko bizitza handia zegoen. Etorkinen auzo batean bizi ginen gurasoak eta lau anai-arrebok: Pontikan, hirigunetik pixka bat kanpora. Beti kalean geunden, gurasoen zaintzarik gabe. Jende pila bat ezagutzen genuen. Auzo guztia zen gure etxea.

ZIGOR GARRO: Gure familia eskas zebilen baliabide aldetik; adibidez, ez genuen telefonorik. Alboko bizilagunak bazuen, eta hara deitzen ziguten senideek, lagunek eta besteek, eta bizilaguna han etortzen zen gure etxera, deia genuela esanez. Kontrastearen oroitzapena dut nik ere: kalean lasai ibiltzen ginen, baina, Landerrek aipatu bezala, presentzia poliziala itogarria zen. Behin, umeak ginela, polizia batek pilotakada bat bota zuen gure etxera, itxitako pertsiana batera, eta zulo bat egin zuen.

LANDER: Eta, Zigor, gogoratzen Ertzaintza 1997an gu biok atxilotzera etorri zenean nik zulo horretatik ikusi nituela bazetozela?

Aitaren atxiloketa



LANDER: 1997a baino lehenago ezagutu genuen kartzela guk, aita 1987an atxilotu eta espetxeratu egin zutelako. Hamabi urte genituen. 1983ko abuztuan ihes egin zuen, Ipar Euskal Herrira. ETAkoa zen. Hendaian jarri zen bizitzen.

ZIGOR: Oso giro politizatua zegoen Euskal Herrian, eta gogoan dut, aitak ihes egin aurretik, ikastolako andereño bati esan niola noizbait Iparraldera joango ginela bizitzera. Gurasoek ez gintuzten doktrinatu, baina ume-umetatik bagenekien zer lubakitan geunden.

LANDER: 1983-1984ko ikasturtea Errenteriako ikastolan bukatu genuen, eta gero joan ginen Hendaiara bizitzera. Donibane Lohizuneko ikastolan hasi ginen.

ZIGOR: Bixente Perurenak egin zion harrera gure aitari; etxean hartu zuen. Guretzat oso-oso pertsona kuttuna zen Bixente. GALek 1984ko otsailean hil egin zuen, Hendaian, Angel Gurmindorekin batera.

LANDER: Metrailetaz hil zituzten. Biharamunean, Bixenteren etxera joan ginen, senide batek autoko balazuloak erakutsi zizkigun, eta hatzak sartzen genituen.

ZIGOR: Markatu egin gintuen hilketak. Estatua edo estamentu ofizial hori guztia guretzat ez zen babes egitura bat; hiltzen gintuen munstro bat zen.

LANDER: Bixenteren heriotzarekin, Espainiako Estatua guretzat etsai bihurtu zen. Guk artean ez genituen 10 urte, heriotza oso abstraktua zen guretzat, baina harekin oso zehatza bihurtu zen. Nire liburu Gerra txikia-ren [2014] abiapuntua Bixente Perurenaren heriotza da, eta nire asmoa zen gatazka haur baten ikuspegitik kontatzea, haurrek ere sufritu dutelako gatazka, ez helduek bakarrik.

ZIGOR: Aita Hendaian bertan atxilotu zuten, iheslarien aurkako sarekada batean, eta azkar Espainiaratu zuten. Atxilotu bezperan gurasoek dei bat jaso zuten…

LANDER: …Bai, Blanquirena [Pascual], Bixenteren alargunarena.

ZIGOR: Eta esan zien: «Gaur gauean gizon bat pasatuko da sare handi batekin». Hurrengo egunean goizeko zortziak aldera etorri ziren etxera poliziak. Txirrina jo eta jo, eta gure anaia Borja entzun nuen «GAL da, GAL da» esanez. Gelatik atera nindutenerako aita eskuburdinekin zuten, eskuak atzean. Kafesne bat hartzen utzi zioten, eta gure arreba Nereak eraman zion katilua ahora. Umiliagarria.

LANDER: Poliziak idazmakina batekin azaldu ziren, aitari lehen datuak eta deklarazioa hantxe hartzeko.

ZIGOR: Ataka zail batean zegoen gure familia, baina poliziek ez zuten enpatiarik erakutsi. Boterearen erakusketa bat izan zen; irudikatu nahi zuten haiek ordezkatzen zituztela ordena eta zilegitasuna.

LANDER: Gure eraikin berean beste iheslari bat bizi zen, Ramon Mintegi, eta harreman handia genuen. Poliziek aita eraman bezain pronto Ramonengana joan ginen, eta haren etxeko ate aurrean geundela barruan idazmakina hotsa entzun genuen...

ZIGOR: ...Eta atea ireki zuten! Polizia batek! Gogoratzen?

LANDER: Ez.

ZIGOR: Eta zer egin genuen biok? Pareko ateko txirrina jo! Eskerrak hor inor ez zegoen... Isil-isilik joan ginen handik, ezer gertatu izan ez balitz bezala. Gero jakin genuen Ramon ez zegoela etxean; haren arreba zegoen.

LANDER: Aita bisitatzeko Madrilerainoko lehen bidaia oso luzea egin zitzaigun. Auto batean joan ginen, sei lagun, eta gaua Carmen Gurrutxaga kazetariaren etxean pasatu genuen. Lohizune Txarolaren [2011-2015ean Gipuzkoako Batzar Nagusietako presidentea, Bildu] ama Mari Josek eraman gintuen, gure gurasoen oso laguna baitzen, eta haren ahizpa da Carmen.

ZIGOR: Ez ziguten aita bisitatzen utzi. Ama negarrez oroitzen dut.

LANDER: Bigarren bidaia jada autobusez egin genuen, pare bat astera, lau anai-arrebok eta amak. Aitari egin genion lehen galdera izan zen ea torturatu zuten. Burua jaitsi zuen, eta ahopeka «bah» moduko bat bota zuen. Gero atzamarra zintzurrera eraman, eta esan zuen itotzeko imintzioak egin zizkiotela sarri, baina ondo zegoela...

ZIGOR: Hendaian segitu genuen bizitzen. Handik lau hilabetera askatu zuten aita, 1987ko urri aldera.

LANDER: Ama ere atzeman zuten, 1988ko urtarrilean, gure etxera beste iheslari baten bila etorri zirenean, eta, aldi batez, Borja eta neu beste iheslari baten etxean bizi izan ginen, eta Zigor eta Nerea, barnetegi batean. Zorionez, ama berehala utzi zuten libre. 1987-1988ko ikasturtea amaitzean, Errenteriara itzuli ginen.

Bien atxiloketa



ZIGOR: 1997an gu bion txanda izan zen... Hain zuzen, gure aita atxilotu eta hamar urtera.

LANDER: Pertsianako zulo hartatik ikusi nituen etortzen ertzainak.

ZIGOR: Neuk ireki nien atea, eta ohartu nintzen atea botatzeko tramankulu batekin zeudela.

LANDER: Frantziako Polizia baino basatiago sartu ziren etxera. Guztia eraman zuten: liburuak, diskoak... Artean etxean gintuztela, kakagura sartu zitzaidan, eta utzi zidaten komunera joaten, baina ertzain bat ere sartu zen! Niretzat umiliagarria izan zen.

ZIGOR: Lander, zu ere atxilotu izana tragikoa izan zen niretzat.

LANDER: Kale erasoak egitea leporatu ziguten, baina hori gero jakin genuen. Arkautin [Gasteiz] zibilez jantzitako ertzain batzuk etorri zitzaizkigun, sekulako irain jarioarekin. Neuk idatziz ere ezingo nuke halako jariorik izan. Poliziak badauka besteok ez dugun dohain bat pertsona beheratzeko.

ZIGOR: Aurretik, ertzain batek autoan dosier lodi bat hartu, eta esan zidan: «Hau da zutaz dakigun dena», iradokiz kartzelatzeko bidean nengoela. Halako batean, ordea, aipatu zidan azaroaren 28an jaiotakoa naizela, eta neure artean nioen: nola honek guztia dakiela gutaz, ez daki-eta jaioteguna! Azaroaren 25ekoak gara.

LANDER: Leporatzen zigutena gezurra zen, gainera.

ZIGOR: 1997ko abuztuan Errenterian autobus bat erretzea egotzi zidaten, eta gezurra zen, nik ez nuelako parte hartu. Eta banekien Landerrek ere ezetz.

LANDER: Kalabozoan etengabe musika jartzen ziguten: Mecanorena eta Alejandro Sanzena; ozen, loa eragozteko. Zuk denboraren zentzua galtzea nahi dute. Galdeketaren estrategia bat da hori. Halako batean, auzi medikua etorri zen, ea zer moduz geunden galdetu zigun, eta esan nion musikarena, eta hark: «Zer nahi duzu esatea ertzainei, Oskorri jartzeko?».

ZIGOR: Handik hiru hilabetera askatu gintuzten: 1998ko urtarrilaren 22an.

LANDER: Bion kasuan, fiskalaren eta abokatuaren akordio bat egon zen, eta urtebete eta zortzi hilabete izan zen kondena. Epailearen aginduz, 2001eko apirilean berriz atzeman ninduten: Bartzelonan -ikasten nengoen han-, zigorra betearazteko. Lizarra-Garaziren ondoren, ETA 2000tik ekinean zen berriz, eta estatuak errepresioa azkartu zuen. Egunkari bateko argazki bat oroitzen dut: ama prentsaurreko batean, kexu ni sarri kartzelaz lekualdatzen nindutelako; oso keinu tristea zuen. 2002ko irailean atera nintzen espetxetik.

Klandestinitatea



ZIGOR: Nik 1998ko maiatzean ihes egin nuen. Klandestinitatera.

LANDER: Niretzat hondamendi bat izan zen zu joatea, Zigor; nire bizitzako trantzerik zailenetako bat. Izua neukan; zer gertatuko zitzaizun galdetzen nuen. Eta pena ere banuen, ez nekielako noiz etorriko zinen, edo etorriko zinen.

ZIGOR: Niretzat ere hondamendia izan zen zuek uztea, eta, batez ere, zu uztea. Klandestinitateko lehen astean ez zara ezertaz enteratzen, eta ohartzen zarenean familia, lagunak, eguneroko plazer txikiak eta abar galdu dituzula, zerua gainera datorkizu. Gero hasten zara, nolabait, plazer txiki batzuez gozatzen -irakurtzen...-, eta sumatzen duzu zaintzen zaituen ingurune bat badaukazula. Baina sasiko lehen bi urteak oso gogorrak izan ziren. Hala ere, ni joan eta lau hilabetera, Lizarrako Akordioa eta ETAren su-etena [1998ko iraila] gertatu ziren, eta itxaropen handiarekin bizi izan nuen sasoi hura.

LANDER: Zigor etxean laster ikusteko itxaropenarekin bizi izan genuen guk. Esaten genuen: «Hau ondo ateratzen bada, konponbidea baldin badago, Zigor laster izango dugu etxean». Baina... Denbora asko pasatu zen Zigorren berri izateko. Berriro kartzelan nintzela izan nuen lehen albistea.

ZIGOR: Klandestinitatean familiarekiko harremana oso urria baita. Kartzelan Kortsikako edota Turkiako erakunde armatuetako kide batzuk ezagutu nituen, eta nabari nuen ETAren klandestinitateko arauak haienak baino askoz zorrotzagoak zirela. Lander ez nuen ikusi zortzi urte eta erdian, ihesean egon nintzen garaian. Ama eta anaia zaharrena, Borja, bai.

LANDER: Eta argazkiak atera zenituzten. Orduan ikusi zintudan aurreneko aldiz iheslari gisara. Ile luzea zenuen.

ZIGOR: Arreba sasian zela, behin elkarrekin egon ginen. Asteburu batean, kanpin batean. Oso-oso polita izan zen.

LANDER: Zure zenbat gutun jasoko nituen guztira, lau?

ZIGOR: Neuk ere zuen oso gutun gutxi jaso nituen.

LANDER: Ez zen erraza zuri helaraztea. Itsu kolpeak joz bezala, eskutitza halako bati ematen nion, hark beste bati emango zion... Ez nekien ezer iritsiko zitzaizun.

ZIGOR: Familian mina sortu nuen, eta militante eraginkor bat izatera bilakatu nahi nuen familiarekiko lotura eta maitasuna. Era berean, nahi nuen bizimodu polit bat izatea, literatura eta musikarekiko atxikimendua gordetzea, etxean pelikulak ikustea, itsasoa ikustea... Hala ere, klandestinitatean zure zeregin bakarra militantzia da, eta egun osoa horretara zaude. ETAn nengoen, eta banekien zertan ari nintzen. Herri zapaltzaileari biolentziaren monopolioa lehiatzen zion ETAk, eta gauzatzeko moduko proiektu bat bezala sentitzen genuen independentzia.

LANDER: Nire kezka zen gaixotzen bazinen ea zer egin behar zenuen.

ZIGOR: Sasian beti zaude tentsioan, paper faltsuekin zaudelako, lapurtutako autoetan ibiltzen zarelako, kontrol bat egonik ihesari ekin behar diozulako... Baina nik, behintzat, hartu nion neurria. Aske izatearen sentsazio bat neukan.

LANDER: Banekien nahi zenuen tokian zinela. Gure amak gauza bera pentsatzen zuen. Seme-alabak ondo egotea nahi zuen, baina oso bizitza gogorra izan zuen, absentziak eta segurtasunik ezak markatutakoa. Pentsa, momentu batez Nerea eta ni preso geunden, eta zu, sasian; eta geroago, preso Nerea eta zu.

ZIGOR: Lehen hilabeteetan, familiarekin askotan egin nuen amets. Harekin egoteko subkontzientearen mekanismo bat zen, eta lasaitu moduko batekin esnatzen nintzen. Urteetan egunero egin nuen negar. Egoera gogorra zen, baina militantzia pasio bat zen, eta bizitza eder bat. Hura dena zurekin partekatzeko gogoa nuen, Lander.

LANDER: Sasian zeundela, idazten nuenean zu zintudan buruan, galdetuz ea leituko zenuen. Zurekin hitz egiteko modu bat zen idaztea.

ZIGOR: Behin baino gehiagotan egin nuen, Parisen-eta, ziberkafe batera joan, eta zure blogean sartu: Eta Garro nago-n.

LANDER: BERRIAren gazte astekarikoa zen, Matraka-koa.

ZIGOR: Edo Googlen Lander Garro jartzen nuen, zure berri izateko.

LANDER: 2001ean atxilotu nindutenean, neure artean nioen noiz eta nola jakingo zenuen zuk berria.

ZIGOR: Kide batek gau batean irratia jarri, eta galdetu zidan: «Lander Garro zure anaia da?». Baietz nik. «Atxilotu egin dute, Bartzelonan». Une latza izan zen. Arrebaren atxiloketaren [2000ko azaroa] berri ere irrati bidez izan nuen: Baionatik gertu auto batean nindoan, Oihane Errazkin zenarekin batera, eta irratian esan zuten Nerea atxilotu zutela, Madrilen.

Zigorren kartzelaldia



ZIGOR: 2006ko azaroan atxilotu ninduten [Frantzian], eta Fresnesko kartzelan sartu. Divina Commedia-ren esaldi bat etorri zitzaidan burura: «Hemen sartu zaretenok galdu itxaropen oro». Une beldurgarri bat da sarrera; espetxe osoa zeharkatzen duen korridore bat dago, luzea eta zaharra, zurezkoa.

LANDER: Bisitak hilero egin nituen. Frantzian bisitak aurrez aurrekoak direnez, tartean beirarik gabekoak, hainbestean. Lehen baimen eskaera ukatu egin zidaten, eta uste dut handik pare bat hilabetera egin nizula lehen bisita. Ama eta biok joan ginen, eta txantxa txiki bat egin nizun: ezkutatu egin nintzen, eta amak esan zizun ez nintzela joan; sorpresaz atera nintzen, eta esan nizun: «Ostia, zer txikia zaren!». Distantziarekin, nire buruan handitu egin zinen.

ZIGOR: Espetxealdiaren hasiera oso berezia da: fisikoki barruan zaude, baina burua, ez. Oso-oso bizia da mina, baina banekien familia ikusiko nuela, eta eguneroko bizimodu gogorrari eusteko indar handia ematen zidan horrek. Bestetik, euskal presoak badu beste presoek ez dutena: kolektibo baten parte da; beraz, babesa daukazu, kideen begirada humano bat.

LANDER: Bisitetan, gauez aterpetik korrika joaten nintzen Fresnesera, eta muino batera igo eta Zigorren ziega zein ote zen jakiten saiatzen nintzen. Biok 1997an atxilotu gintuztenean, kalabozoan elkarrekin komunikatzeko soinu bat genuen, Gremlins-eko melodia, eta Fresnes kanpoan jotzen nuen, ea Zigorrek entzun eta seinaleren bat bidaltzen zuen. Baina ezer ez.

ZIGOR: Ezinezkoa zen entzutea. Galeriak ikaragarri handiak dira, eta milaka preso daude. Gainera, Fresnesek badu soinu banda: musulmanen errezokoa. Nire ziega azpiko islamista batek otoitzerako dei melodikoa zuen, eta grabatu egin nion behin. Beste behin, neuretzat egin zuen errezo bat. Nire familiari bideo bat egin nion, eta preso haren kantua sartu nuen. Mutil hura gero Sirian hil egin zuten.

LANDER: Biok asko idazten genion elkarri. Dozena eta erdi pasa orriko gutunak izaten ziren gureak!

ZIGOR: Espetxera bidaltzen zenizkidan gutun eta artikulu denak harrotasun handiarekin irakurtzen nituen. Kartzelan mugak jartzen dizkizute, eta ni ere saiatzen nintzen familiarekiko lotura ahal zen oparoena izan zedin. Kartzelak zure identitatea kolokan jarri nahi du, eta autoafirmazio ariketa iraunkor batean aritzen zara han.

LANDER: Baina, aizu, ez zen hain txarra izan zure espetxealdia...: bost liburu itzuli zenituen, koadroak egin, bideo tailer batean egon zinen, argazkigintzakoan...

ZIGOR: Eta bateria jo nuen! Denbora lapurtu egiten dizu kartzelak, eta han daukazun denborari etekina ateratzen saiatzen zara.

Iraganari begirada



LANDER: Gure herriaren kontakizuna egin behar baldin badugu, gure emoziotik kontatu behar dugu, sentiberatasunetik eta zintzotasunetik, dogmak baztertuta.

ZIGOR: Eta ezin da izan kontakizun anonimo bat, generikoa, nortasunik gabekoa. Guri ukatzen digutena hori da. Eskatzen digute beste aldeko biktimak errespetatzeko eta haien mina eta dolua aitortzeko, eta gu prest gaude horretarako, guk eragin baitugu min hori, baina eskatzen digute gure hildakoak alfonbra azpian sartzeko, eta hori ezin dugu onartu.

LANDER: Guztiok dugu parte bat ona eta beste bat gaiztoa. Testuinguru historikoak abagune batean jarri gintuen gu, eta hortik eraiki dugu gure bizitza. Humanitatearen historia ondasunen arteko borroka bat da, eta parte baten deshumanizazioa bilatzen da.

ZIGOR: Eta zer hoberik, izen-abizenak kentzea baino. Hori egin zuten euskal presoen argazkiak erakustea debekatu zutenean. Esan nahi zuten ilegalak garela, herri ilegal bat garela, ez dugula eskubiderik, eta indarra haiena dela. Herri zapaldu bat izaten jarraitzen dugu, eta ikuspegi horretatik egin behar da azterketa.

LANDER: Azken batean, zio politiko bati berniz morala ematen diote, haien posizio politikoari zilegitasuna emateko asmoz.

ZIGOR: Herri bat kolonizatzeko funtsezkoa da humanizaziorik eza. Hori egin zuten indigenekin. Gurekin antzeko prozesua ezarri zuten, azalpen moral bat emanez gure kasuan, biolentoak eta demokratak dikotomia faltsuaren bidez. Gure epaiketan, Euskal Herriaren historia azaltzeko polizia bat eraman zuten! Hurrengo egunean, neuk han esan nuen erakutsi nahi zutela gure herriaren historia ez dela historialarien kontua, baizik antiterrorismo kontu bat.

Etorkizunari begirada



ZIGOR: ETAren sorrera garaian, frankismoan, pizkunde bat gertatu zen kulturalki eta politikoki, eta hamarkadetan benetan sinistu izan dugu posible zela Euskal Herriaren askatasuna. Egin eta eraiki ziren gauza asko, ikastolak-eta, sinismen bat bazegoelako. Gaur egun, berriz ere depresio fase batean gaude, eta gure subjektibitatean oso errotua dago ezin dela. Uste hori gainditu egin behar da, eta horretarako pizkunde berri bat behar da. Ez dakigu noren edo zeren eskutik helduko den. Zikloak izaten dira herrien askapen prozesuetan ere, eta neguan gaude orain.

LANDER: Gakoa diskurtsoan dago. Aberriaren proiektuari diskurtso bat falta zaio. Bestea konbentzitzeko saiakeran gabiltza beti, eta geure diskurtsoa galdu egin dugu. Ez dakigu geure burua aldarrikatzen, ez dakigu diskurtsoa positiboan egiten gure askatasunaren alde. Lotsati, herabe, konbentzimendurik gabe ari gara gure askatasunaren alde hizketan, batik bat Madrilekiko dialektika batean.

ZIGOR: Eta Madrilek ez du ezer proposatzeko, ez du entzuten. Presoen auzian ikusten da hori. Eta hori gertatzen da, beharbada ez garelako gu. Mozorro batekin azaltzen gara, ea onartzen diguten festara sartzea; baina ez. Ez dagoen solaskide hori, etsaia, baztertzea falta zaigu, eta gure komunitateari hitz egitea.

LANDER: Askatzea falta zaigu, eta autoafirmazio fase batean sartzea. AEBetan izan diren mobilizazioetan, beltzek erabilitako kontzeptuak garbiak eta gardenak dira, eta ozen eta harrotasunarekin egin dituzte aldarrikapenak. Hori da hitzen bidez jendea kohesionatzea.

ZIGOR: Askatasunaren alde jarraitu behar dugu. Diskurtso horren bidez lortuko dugu komunitate izatearen harrotasuna, komunitatea politikoki gauzatzeko sinismena eta ilusioa, eta, agian, hortik sortuko da berriro askatasunera eramango gaituen bultzada, txinparta.]]>
<![CDATA[«Ez ahaztu»]]> https://www.berria.eus/albisteak/185095/ez_ahaztu.htm Sat, 01 Aug 2020 10:19:11 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/185095/ez_ahaztu.htm bi kasuetan auzipetu zuten Torrealdai: itxierakoan, absoluzioa izan zen, eta ekonomikoan, artxiboa. 11 urtetik gorako «tortura fisiko eta psikologikoa» pairatu zuen, gaixotzeraino.]]> gaur zendu da, minbizi baten ondorioz. Haren obra geratu da. Epaiketaren lehen egunean deklaratu zuen Torrealdaik, beste auzipetuek bezala. «Absoluzioa gutariko bakoitzarentzat eta denontzat, absoluzioa Egunkaria-rentzat. Ez dugu beste emaitzarik ontzat emango», esan zuen epaimahaiaren aurrean, Espainiako Auzitegi Nazionalean. ETAko kide izatea, diruz laguntzea edo erakunde armatuaren dirua zuritzea leporatuta, bost auzipetuen aurka hamabi eta hamalauna urteko kartzela zigor eskaerak egin zituzten herri akusazio Dignidad y Justicia eta AVT elkarteek. Fiskaltzak kasua artxibatzeko eskatu zuen urtebete lehenago. Euskaldunon Egunkaria-ren itxiera garaian, hango Administrazio Kontseiluko lehendakaria zen Torrealdai -eta Jakin-eko zuzendaria, 1977tik-, eta, zehazki, hamalau urteko espetxealdia eta hamabosteko inhabilitazioa galdegin zuten haren kontra. Akusazio guztiak ukatu zituen Torrealdaik ere: «Gurea kristalezko etxea zen. Ez genuen ezer ezkutatzen, ez genuelako ezer ezkutatzeko». Harrituta agertu zen Egunkaria-k ETA finantzatzen zuela egozten zietelako. «Baina nola egingo genuen hori, hilaren amaierara iristeko gai ez baginen!». Era berean, ukatu egin zuen berak ere zentimorik jaso izana Administrazio Kontseiluan aritzeagatik. Absurdoa iruditzen zitzaion auzi hura ere: «Aktore izan nintzen, 1960-1970eko hamarkadetan, euskararen bateratze prozesuan; akusatuak izan ginen ETAkoak izateaz, H-a ETAren sinboloa zela eta euskara batua marxista zela eta. Gaur egun, azalpen horiek hutsalak dira, eta, Egunkaria-ren kasuan, perspektiba historikoarekin, gauza bera gertatuko da». Euskararen aldeko militantziak batzen zituen egitasmoko kideak, haren hitzetan, eta «obsesionatuta» zegoen kazetaren pluraltasuna, autonomia eta independentzia zaintzearekin, epaimahaiari azaldu zionez. Argi zeukan: bestela, ez zuen parte hartuko edo segituko proiektuan. Tortura Egunkaria-ren itxierako gaua: guardia zibil ugari Torrealdairen etxera ere, Usurbilen (Gipuzkoa), goitik behera armatuta; bertan dira Torrealdairen seme-alabak -hamar urtekoa bata, eta hamabikoa bestea-, eta metrailetekin apuntatu dituzte guardia zibilek. Egoerak markatu egin zuen: «Oso gauza izugarria izan zen; izugarria, seme-alaben aurpegian mina ikustea. Ni hor bertan lur jota geratu nintzen». Erasoa ez zen horretan geratu: «Gero nire materialen xahutzea etorri zen. Bilduta neukan material guztiaren bortxaketa. Milaka orri sakabanatu egiten zituzten, klipetatik atera egiten zituzten, desordenatu egiten zituzten... Une batean, idazkari judizialak esan zidan ‘zenbat paper duzun!’, nire errua izango balitz legez». Gehiago: «Lur jota segitzen nuen; hiru egun eta hiru gau zutik eduki ninduten, lo egin ezinik, paretaren kontra. Deklaratzera eramaten ninduten, ez dakit zenbat denboraz. Batzuetan, azkar. Jo egiten ninduten. Plastiko bat erakutsi zidaten, eta belarriraino eraman zidaten, mehatxu eginez». Guardia Zibilaren esku bost egun inkomunikatuta egin ostean, Torrealdai, Uria, Oleaga, Auzmendi eta Xabier Alegria baldintzarik gabe espetxeratzeko agindu zuen Juan del Olmo Auzitegi Nazionaleko instrukzio epaileak. Urte bereko martxoaren 14an utzi zuen aske Torrealdai, Auzmendirekin batera, hamabina mila euroko bermepean. Joxe Azurmendi pentsalariak epaiketan esan zuen lagunarekin egon zela espetxetik atera zenean. «Hunkituta al zegoen?», galdetu zion Torrealdairen abokatu Felix Cañadak Azurmendiri. «Negarretan zegoen, hiru orduz hitz egiten aritu zen, nik ahoa zabaldu gabe... Torturatu egin zutela esan zidan, baina amak [emazteak] erabaki zuela ezer ez esatea, haurrengatik…». Kartzelatik irten ostean, Torrealdaik tratamendu psikiatrikoa jaso behar izan zuen; «gutxienez, urtebetez; eta gero, noizean behin». Operaziotik hamabi urtera eman zuen atxiloaldiko -«infernua»- testigantzaren berri lehen aldiz jendaurrean: Baionako jardunaldi batzuetan, 2015eko apirilaren 11n. Dokumentu bat azaldu zuen, urte berean datatutakoa: «Usurbil, 2015.02.20. Atxiloketaren 12. urteurrena». Epaiketaren zain egondako urteak, epaiketa bera eta horrek guztiak ekarritako ondorioak ere esplikatu zituen Baionan, eta albiste bat eman: hezur-muineko minbizia zeukala. «Prozesu guztia izan da tortura: fisikoa eta psikologikoa. Eta horren guztiaren ondorioak orain ari naiz pairatzen. (…) Ez naiz sendagilea eta ez dut frogarik aurkeztuko. Nire minbiziak erroak non dituen, ordea, nik garbi dut, eta nire psikiatrak ere bai». Imanol Kerejeta zen haren psikiatra, eta berretsi egin zuen azalpena. Amaiera, handik 11 urtera Baionako testigantza eman zuenerako amaitua zegoen Egunkaria-ko auzi ekonomikoa ere: 2014ko urriaren 14an, Gipuzkoako Lurralde Auzitegiko 3. sekzioak artxibatu egin zuen. Han ere bazegoen auzipetua Torrealdai, beste zazpi kiderekin batera. Egunkaria-n auzipetuak izandakoek ekitaldi bat egin zuten handik hiru egunera, Martin Ugalde kultur parkean, eta Torrealdaik egin zuen hitzaldia. Eskerrak eman zituen, eta eskaera bat egin: «Ez ahaztu». 2010-02-01, Egunkaria-ren itxierako epaiketan, Torrealdairen azken hitza: «(…) Bi gauzatxo gehitu nahiko nituzke. Zazpi urte gure onetik kanpo pasatu ditugu, gure zeregin kulturaletik kanpo. Sozialki behartuta gure errugabetasuna demostratzen, ETAko kide edo laguntzaile izateko etengabeko susmopean. Bizitzeko gogorra izan da. Epairik gabeko zigor bat da. Birgaitzeko eskatzen dizuet. Gugatik, gure familiengatik, eta euskaragatik beragatik. Gogoratu nahi dizuet gaur egun gizonen batez besteko adina 77 urtekoa dela: hamar urte gelditzen zaizkit, eta nire familiarekin bizi nahi ditut, hark behar bainau, eta nire artxiboekin, behar baititut. Espero dut justizia egingo duzuela eta errugabetzat joko gaituzuela. Eskerrik asko entzuteagatik». 77 urterekin hil da Joan Mari Torrealdai.
"article-argazkioina">Joan Mari Torrealdai hitzaldian, 2014ko urriaren 17an, Andoainen. JOAN MARI TORREALDAI [1942-2020]
Gehigarri berezia PDFn | Artikulu bilduma | Iritzi artikuluak]]>
<![CDATA[«Aurreko baldintzak badaude, oposiziora jo beharko luke PSEk»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2020-07-25/aurreko_baldintzak_badaude_oposiziora_jo_beharko_luke_psek.htm Sat, 25 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2020-07-25/aurreko_baldintzak_badaude_oposiziora_jo_beharko_luke_psek.htm
PSE-EEren emaitzen balorazio kritikoa egin duzu.

Orain lau urte PSEk behea jo zuen emaitza elektoraletan. Oso txarrak izan ziren. Orain bagenuen itxaropena berreskuratzeko, baina lehendik aulki bakarra irabazi dugu. Ez aurrera ez atzera gaude. Idoia Mendiak kanpaina ona egin du, baina emaitzek dena esaten dute: EAJk botoen %39 lortu ditu; guk, ia %14; eta alde handia da hori haren alternatiba izateko. EH Bilduk bikoiztu egin gaitu. Elkarrekin Podemosen jaitsierak ez dit poztasun berezirik sortu; gainera, galdu dituen botoak ez ditugu guk eskuratu.

Zerk eragin du emaitza hori?

Nire ustez, bi faktore daude. Batetik, inkestek zioten EAJk erraz irabaziko zituela bozak, eta iritzi publikoan esaten zen berriz ere haren eta PSEren artean osatuko dela gobernua, eta horrek botoaren desmobilizazioa dakar. Bestetik, lau urteotan Jaurlaritzan egotea garrantzitsua izan da, egonkortasuna eman diogulako, baina oso menpeko egoeran egon da PSE, eta, hiru sail izanda ere, aurrekontuaren %4,3 soilik kudeatu genuen; bistan da ez zirela sailik garrantzitsuenak. Baldintza horietan oso gutxiengoan geunden gobernuan, eta gure alderdia eta proiektua oso lausotuta zeuden. Hausnartu egin behar dugu.

2009tik ari da jaisten PSE-EE bototan. Orduan 318.000 lortu zituen; 2012an, 212.000; oraingo hauteskunde hauetan, 122.000.

Hainbat faktore daude. Podemosen sorrera [2014] da bat; puska handia jan zigun hasieran, eta boto emaile horiek ez dira gugana itzuli. Gazteen botoa ere aztertu behar dugu. Azken batean, gure proiektua lausotu egin da. Alderdi instituzionala da PSE; ondo egiten du gobernu lana, baina autogobernuaren eta ezkerraren proiektua ez da jendearengana behar bezala heltzen. Horrek garrantzia dauka hauteskunde autonomikoetan.

PSE-EEk zer baldintzatan egin beharko luke ituna EAJrekin?

Lehenik eta behin, PSEk egonkortasunaren, elkarrizketaren eta akordioen zutabe izaten segitu behar du euskal politikan. Gero, gobernuan egon daiteke ala ez. Gobernuan badago berriro, beste baldintza batzuetan egon behar du, gure presentzia ezin baita berriz ere oharkabean geratu. Kasurako, Jaurlaritzak Espainiako Gobernuarekin negoziatzen duenean, lan hori ez da soilik EAJrengan utzi behar; PSEk ere ordezkaritza izan behar du. Horrez gain, oraingo kasuan, PSEren babesarekin Jaurlaritzak gehiengo osoa luke, eta gure babesa kualitatiboa litzateke; hala, ez litzateke ulertuko lehendakariorde sozialista bat ez egotea. Eta gobernu programa ezin da izan EAJk ezarritakoa; PSErenak diren ardatzak ere jaso beharko lituzke.

Baldintza horiek ez baleude, zer egin beharko zenukete?

2016-2020ko baldintzak badaude, oposiziora jo beharko luke PSEk. Hori defendituko dut. Ez digu beldurrik eman behar aukera horrek.

Nolako oposizioa egiteko?

Oposizioa ez da hartu behar taktika modura. Gure proiektuari begiratu behar diogu, ea nola geratuko litzatekeen toki batean edo bestean egonda. Gainera, oposizioak arduratsua eta eraikitzailea izan behar duela uste dugu guk. Gobernutik kanpo ere gai garrantzitsuak negoziatu daitezke, eta egonkortasunaren ekarpena egin daiteke. Euskadik eta Espainiak akordio asko behar dituzte garai hauetan.

Mendiak dio akordio parlamentarioa egitea dela aukera bat.

Ongi, betiere elkarrizketarako eta akordioetarako borondatea izanda. Halako akordio bat izan daiteke legealdikoa, aurrekontuetakoa, unean unekoa, oinarrizko legeei buruzkoa... Ate hori irekia eduki behar da. Hutsegitea litzateke ixtea eta EAJrekin negoziazio itsu batean sartzea, ezin baitugu arriskuan jarri proiektua.

2016ko itunean, kanpoan utzi zuten estatutu politiko berriaren gaia.

Oraingoan, berriro ituna badago, ezin da autogobernuaren atala albo batera utzi, desadostasunen eremuan. Izan ere, hori ez bada itunean jasotzen, arriskua legoke EAJk abenturaren bat hasteko edo horretara jokatzeko. Modu arrazoizko batean lotu behar da gai hori. Gaur egun, gainera, lehentasunak COVID-19a gelditzea eta Euskadiren berreraikuntza sozioekonomikoa dira.

PSE zer baldintzatan dago Araba, Bizkai eta Gipuzkoako hiriburu eta foru gobernuetan EAJrekin?

Kasu bakoitza desberdina da, baina ez daude ezbaian. Nire ustez, horiek ez dute menpekotasunik Jaurlaritzako itunarekiko; PSErentzat funtsezkoa da egonkortasun instituzionala izatea edonon.

Zer harrera du zure gogoetak?

Nire iritzia PSOEren zuzendaritza federalaren bileran eman dut, eta han badago Euskadiko kide esanguratsurik. Euskadiko eta Gipuzkoako zuzendaritzetan ez nago.

Eta zer diote PSOEn?

Hori ezin da kontatu.

EPk kanpainan sarri esan zuen EH Bildu, PSE-EE eta hiruren arteko Jaurlaritza osatu beharko litzatekeela. Zer irizten diozu?

Ez dut sekula egingarri ikusi hori, eta ez diot matematika kontuagatik, baizik eta egun ez daudelako baldintza egokiak. Konfiantza eraiki behar da. EH Bilduk irmotasuna agertu behar du ETAren terrorismoaren ibilbidearen aurka. Gainera, Espainiako Estatuan eskuinaren eta eskuin muturraren manipulazioa eta jazarpena daude. Halako indar desberdinen arteko akordioak behetik eraiki behar dira, udalen arlotik hasita, eta oraindik badugu lanik. Prozesu bat da. Ea hurrengo hauteskundeetan itun lokalak egiten diren.

Hiru urte barru izango dira udal eta foru hauteskundeak.

Ez zait gustatzen espekulatzea, baina udalen esparruan egin daitezke akordioak, han beste alor bat jorratzen delako; hau da, udalerriaren kudeaketa, eta ez Euskadiren etorkizuna, autogobernua, estrategia politikoa eta horrelakoak. Ez lirateke desadostasun handiak egon beharko EH Bildurekin. Hiru urte ditugu aurretik bide zail bat egiteko, diferentzia politikoak eta zauri batzuengatiko konfiantza politikoaren falta baitaude udalerri jakin batzuetan, baina landu beharko den bide bat izango da.

PSOE eta PSN hasiak dira EH Bildurekin hizketan.

Garrantzitsua baita hitz egitea, eta ez dago arrazoirik harekin Euskadin, Nafarroan edo Madrilen ez hitz egiteko. Normalizazio politikorako pauso batzuk dira horiek.

Eta, PSE-EE oposizioan geratuko balitz, aukerarik ikusiko al zenuke EAJ-EH Bildu itunerako?

Ez dakit. Garbi dut Euskadiko gehiengo handi bati ez zaiola interesatzen katalan abenturaren antzeko bat hastea hemen. Eusko Jaurlaritza abertzale eta independentista bat ez litzateke ona izango herri honentzat; are gutxiago garaiotan. Gainera, elektoralki oso gaizki letorkioke EAJri.]]>
<![CDATA[EAEko bozetako parte hartzea %50,78ra jaitsi da]]> https://www.berria.eus/albisteak/184726/eaeko_bozetako_parte_hartzea_5078ra_jaitsi_da.htm Thu, 23 Jul 2020 13:56:40 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/184726/eaeko_bozetako_parte_hartzea_5078ra_jaitsi_da.htm Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetako behin betiko emaitzak, joan den ostiralean hauteskunde mahai batzuetakozuzenketak jasota eta Espainiako Estatutik kanpoko EAEko herritarren botoak zenbatuta, eta datu adierazgarri bat da parte hartzeak uztailaren 12tik bi puntu egin duela behera. Bozen egunean %52,86koa izan zen parte hartzea, 1980tik izandako txikiena, etagaurko txostenak dakar azkenean %50,78koa izan dela. Orain dela 11 egun, 1.718.318 lagunekoa zen errolda, eta1.794.316ra igo dute orain. Herrialdeka, Araba %50aren azpitik ibili da parte hartzean: %49an. Bizkaiak %50,4koa izan du, eta Gipuzkoak, %52,18koa. Segurtasun Sailakbehin betiko emaitzez zabaldu duendokumentuakjaso duen bezala, PP-C's-klegebiltzarkide bat irabazi du uztailaren 12ko kontaketatik. Joan den ostiralean Bizkaiko mahai batzuetako birkontaketan baieztatu zen 103 boto gutxiago eman zizkiotela bozen egunean. EH Bilduren kaltetan irabazi du eserleku hori. Ondorioz, EAJk 31 aulki izango ditu Eusko Legebiltzarrean, EH Bilduk 21, PSE-EEk 10, Elkarrekin Podemosek 6, PP-C's-k 6, eta Voxek 1. Abuztuaren 3an eratuko dute legebiltzarra. EAJ talde irabazlea PSE-EErekin hasia da hitz egiten Jaurlaritza osatzeko, eta bi taldeek irailerako izan nahi dute gobernua. Eusko Jaurlaritzaren gaurko txosteneko emaitza batzuk: ]]> <![CDATA[Epaileak preso sartu du Itxaso Zaldua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1835/007/001/2020-07-23/epaileak_preso_sartu_du_itxaso_zaldua.htm Thu, 23 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1835/007/001/2020-07-23/epaileak_preso_sartu_du_itxaso_zaldua.htm Basajaun komandoa osatzen zutela orduan. Zalduak ukatu egin du 2001eko eraso hartan parte hartu izana. ETAk hil zuen Gimenez Abad, Zaragozan, 2001eko maiatzaren 6an.

Atzo goizeko hamarrak aldera Espainiako Poliziaren egoitza nagusian deklaratu zuen, Madrilen: Poliziak gauza bera leporatu zion, eta atxilotuak gauza bera erantzun zuen. Pedraz epailearen aurrean 13:00 aldean deklaratu zuen, Madrilen. Bietan, harekin izan zen Aiert Larrarte defentsa abokatua. Zaldua espetxera bidali ondoren kendu zion epaileak sekretua sumarioari.

Euskal preso ohia herenegun atxilotu zuten, Hernanin (Gipuzkoa), CAFen Beasaingo (Gipuzkoa) lantokira lanera zihoala. 2005ean ere atxilotu zuten Zaldua, Lannemezanen (Okzitania), ETAko kidea izatea egotzita, eta hemezortzi urteko kartzela zigorra ezarri zioten. 2017ko abuztuan geratu zen aske, zigorra bete eta Espainiaratua izan ostean.

CAFeko langile batzordearen eskariz, Beasaingo lantokiko hainbat beharginek ordubeteko lanuztea eta elkarretaratzea egin zituzten atzo goizean.

Sortuk adierazi du «kezka eta haserrea» eragin dizkiola epaileak Zaldua espetxeratzeko aginduak. «Kasu honetan ere, sakoneko estatuak erakutsi digu ez duela gatazka politikoa gainditzeko inolako borondaterik. Beste modu batean esanda, eskuin mutur polizial, judizial eta mediatikoak euskal independentismoaren kontra abian jarritako beste maniobra bat da; noiz eta orain, euskal jendartean espetxe politika aldatzeko inoizko adostasunik zabalena dagoen honetan, eta independentismoak hautetsontzietan etenik gabe gorantz jarraitzen duen honetan». Bake, bizikidetza eta askatasun jokaleku berri bat aldarrikatu ditu Sortuk, eta Espainiako Estatuari eskatu dio bide politiko eta demokratiko hutsen alde egiteko. «Arduraz jokatzeko garaia da».

Zalduaren espetxeratzea salatzeko mobilizazioetan parte hartzeko deia egin du Sortuk.

Patxi Ruizen idatzia

Patxi Ruiz euskal presoak (AEM ingurua), Amnistia Ta Askatasuna webgunera bidali duen artikuluan, jakinarazi du bere osasunaren «larriagotze edo zorigaiztoko amaiera batek» ekar zezakeen egoera dela-eta utzi zuela gose greba, ekainaren 10ean. 31 egun egin zituen baraualdian. «Zapore mingotsarekin» utzi zion protestari, helburuak lortu ez zirela aitortuta, baina nabarmendu du «balio handia» ematen diela gose greba garaian izandako mobilizazioei. Eskerrak eman ditu. «Sortutako mugimendua hazteko garaia» dela adierazi du, eta xedetzat jarri du «preso politiko guztiak, militantzia politikoko ereduetan bereizketarik egin gabe, askatzea lortu arte» mobilizatzea.

Murtzia II kartzelan (Espainia) daukate Ruiz, eta, besteak beste, espetxeak bere osasuna bermatzeko eta euskal preso guztiak Euskal Herriratzeko eskatu zuen. Artikuluan, esan du bere bizia orain ez dagoela lehengo «arrisku berean», «hormaren bi aldeetan egindako borrokari esker».]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak aukera bat ikusten du bizikidetzan aurrera egiteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1906/007/002/2020-07-23/jaurlaritzak_aukera_bat_ikusten_du_bizikidetzan_aurrera_egiteko.htm Thu, 23 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1906/007/002/2020-07-23/jaurlaritzak_aukera_bat_ikusten_du_bizikidetzan_aurrera_egiteko.htm
Iazko maiatzean, Ciudadanos taldeko 50 diputatuk baino gehiagok helegitea aurkeztu zuten giza eskubideen kontrako motibazio politikoko urraketen biktimei aitortza eta erreparazioa emateko 12/2016 Legea aldatzeko 5/2019 Legearen aurka, «eskumenak gainditzeagatik» Espainiako Konstituzioaren aurkako lege bat delakoan, baina auzitegiak ez du aintzat hartu haren eskaera; ez du ontzat jo puntu bat bera ere.

Lege horrekin, Eusko Legebiltzarrak onarpena eta erreparazioa eman nahi dizkie arrazoi politikoengatik 1978-1999 artean EAEn Espainiako Estatuko funtzionarioen esku giza eskubideen bortxaketak pairatu zituzten herritarrei. Fernandezek esan du legea zuzentzen zaien biktimentzat pozgarria dela ebazpena, eta «bereizketarik egin gabe» tratatuko dituztela haiek. «Legearen konstituzionaltasuna baieztatzen duen epaia garrantzitsua da, eta ezetsi egin ditu legearen aurkako argudioak. Oso epai argia da edukiari dagokionez, ez du zalantzarik uzten, eta legearen garapena argitzen du hemendik aurrera».

Jaurlaritzako Giza Eskubideen eta Bizikidetzako idazkari nagusiak dio baieztatu dela Jaurlaritzak baduela «zilegitasuna» errekonozimendua eta erreparazioa emateko estatuko funtzionario publikoek edo partikularrek giza eskubideen kontra motibazio politikoz eginiko urraketen biktimei. Gehitu du frogatu dela legezkoak direla erabilitako esparrua eta prozedura.

Ana Ollo Nafarroako Gobernuko Herritarrekiko Harremanetako kontseilariak esan du epai hori ona dela Nafarroako legearentzat.

«Memoria kritikoa» ere bai

Fernandezen hitzetan, Konstituzionalaren ebazpenak aukera bat ematen du giza eskubideen urraketa guztiek, «hilketa guztiek», «memoria kritiko argia eta zintzoa» izan behar dutela adosteko. «Nahitaez, haien bidegabekeria aitortu behar da, eragin duenak eragin duela, salbuespenik gabe, konpentsaziorik gabe, eta teoria justifikatzaile edo errugabetzailerik gabe».]]>
<![CDATA[Epaileak kartzelara bidali du Itxaso Zaldua]]> https://www.berria.eus/albisteak/184680/epaileak_kartzelara_bidali_du_itxaso_zaldua.htm Wed, 22 Jul 2020 18:04:43 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/184680/epaileak_kartzelara_bidali_du_itxaso_zaldua.htm elkarretaratzea egin dituzte gaur. Sorturen«kezka eta haserrea» Sortuk adierazi du epaileak Zaldua espetxeratzeko aginduak «kezka eta haserrea» eragin dizkiola. «Kasu honetan ere, estatu sakonak erakutsi digu ez duela gatazka politikoa gainditzeko inolako borondaterik. Beste modu batean esanda, eskuin mutur polizial, judizial eta mediatikoak euskal independentismoaren kontra abian jarritako beste maniobra baten aurrean gaude; noiz eta orain, euskal jendartean espetxepolitika aldatzeko inoizko adostasunik zabalena dagoenean eta independentismoak hautetsontzietan etenik gabe gorantz jarraitzen duenean».Bake, bizikidetza eta askatasun jokaleku berri bat aldarrikatu ditu Sortuk, eta Espainiako Estatuari eskatu dio egitekobide politiko eta demokratiko hutsen alde. «Arduraz jokatzeko garaia da». Zalduaren espetxeratzeasalatzeko mobilizazioetan parte hartzeradeia egiten du Sortuk, eta hura lehenbailehen askatzeko exijitu du. Azken arnasa artefilmean partaide izan zenZaldua. Kurkuluxetanelkarteakelkartasuna adierazi diehari eta harensenideei.]]> <![CDATA[Jaurlaritzak dio epaiak memorian eta bizikidetzan aurrera egiteko aukera ematen duela]]> https://www.berria.eus/albisteak/184673/jaurlaritzak_dio_epaiak_memorian_eta_bizikidetzan_aurrera_egiteko_aukera_ematen_duela.htm Wed, 22 Jul 2020 17:12:38 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/184673/jaurlaritzak_dio_epaiak_memorian_eta_bizikidetzan_aurrera_egiteko_aukera_ematen_duela.htm Eusko Legebiltzarrarenpolizia abusuen legeak ez duela eskumenik urratzen. «Biktimentzatalbiste ona» dela esan baitu, eta, haren arabera, ebazpenak «inflexiopuntu bat markatzen du;biktimen, memoriaren eta bizikidetzaren arloan modu partekatuan aurrera egiteko aukera bat da». Epaiaren inguruko iritzia emateko agerraldia egin du Fernandezek Gasteizen, Lehendakaritzan. Motibazio politikoko giza eskubideen urraketen biktimei errekonozimendua eta erreparazioa emateko 12/2016 Legea aldatzeko 5/2019 Legearen aurka, Ciudadanos taldeko50diputatuk baino gehiagok helegiteaaurkeztu zuten iazko maiatzean, «eskumenak gainditzeagatik», Espainiako Konstituzioaren aurkako legea delakoan, baina auzitegiak ez du aintzat hartu eskaera; ez du ontzat jo puntu bat bera ere. Ciudadanosen ustez,Espainiako Polizia eta Guardia Zibilaren «izena zikintzen» eta«ekintzak zalantzan jartzen» ditu legeak;«haien jarduera kriminalizatzeko helburua du».Espainiako Konstituzionalak ebazpeneangogoratu du Espainiako Gobernuak (PP) 2016anhelegitea jarri ziola legeari, eta Madrilgo eta Gasteizko gobernuenarteko bitako batzorde batek testuaren eduki batzuk aldatu zituela, eta Eusko Legebiltzarrak aldaketa horiek onartu zituela iazko apirilean. Legeak ez du bilatzen gertakariak argitzea, baizik eta aitortzea biktimak daudela eta erreparaziorako eskubidea dutela. Jaurlaritzaren«zilegitasuna» Lege horrekin, beraz, Eusko Legebiltzarrak onarpena eta erreparazioa eman nahi dizkie arrazoi politikoengatik 1978-1999 arteanEAEn Espainiako Estatuko funtzionarioen esku giza eskubideen bortxaketak pairatu zituzten herritarrei.Fernandezek esan du legea zuzentzen zaienbiktimentzat pozgarria dela ebazpena. «Legearen konstituzionaltasuna baieztatzen duen epai garrantzitsua da, eta haren aurkako argudioak ezetsi ditu. Oso epaiargia da edukiari dagokionez, ez du zalantzarik uzten, eta legearen garapena argitzen du une honetatik aurrera». Ikuspegi juridikotik eta ondorio praktiko eta arauemaileetatik, Jaurlaritzako Giza Eskubideen eta Bizikidetza idazkari nagusiak diobaieztatuta geratu dela Jaurlaritzak «zilegitasuna»duela estatuko funtzionario publikoek edo partikularrek eragindako motibazio politikoko giza eskubideen urraketen biktimei errekonozimendua eta erreparazioa emateko. Gehitu du frogatu dela legezkoak direlaerabilitako esparrua etaprozedura. «Memoria kritiko argia eta zintzoa» ere bai Haren esanetan, Konstituzionalaren epaiak aukera ematen du«giza eskubideen urraketa larri batenbiktima orok» erreparazioa eta aintzatespena jasotzeko eskubidea duela partekatzeko, eta horrek «modu indibidualizatuan, bereizketarik egin gabe, biktimizazioaren kausak parekatu gabe, marjinaziorik gabe eta bazterketarik gabe»izan behar du. Era berean, azaldu duebazpenak aukera bat ematen duela elkarrekin ondorioztatzeko giza eskubideen urraketa guztiek, «hilketa guztiek», «memoria kritiko argia eta zintzoa»izan behar dutela, «eta, nahitaez, haien bidegabekeria aitortu behar da, eragin duenak eragin duela, salbuespenik gabe, konpentsaziorik gabe eta inolako teoria justifikatzaile edo errugabetzailerik gabe». EAJren etaPSE-EErenbotoei esker onartu zuten legea Eusko Legebiltzarrean. EH Bilduk eta EPk abstentziora jo zuen, eta PPk aurka bozkatu zuen.]]> <![CDATA[Atxiloketek ez daukate etenik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2020-07-22/atxiloketek_ez_daukate_etenik.htm Wed, 22 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2020-07-22/atxiloketek_ez_daukate_etenik.htm Atzo, Itxaso Zaldua euskal preso ohia atzeman zuen, Hernanin (Gipuzkoa), ETAk 2001ean egindako hilketa batekin lotuta. ETA bukatu zenez geroztik izandako hamargarren atxiloketa izan da.

Goizean atzeman zuten Zaldua, Beasainera (Gipuzkoa) zihoala CAF enpresara lanera, eta handik Madrilera eraman zuten, Espainiako Auzitegi Nazionalera. Santiago Pedraz epaileak agindu zuen operazioa, Manuel Gimenez Abad Aragoiko (Espainia) PPko presidentearen hilketarekin zerikusia duelakoan Zalduak. ETAk hil zuen Gimenez Abad, Zaragozan, 2001eko maiatzaren 6an, eta, erakundeari Frantzian ustez aurkitutako dokumentazioan, Zaldua atxilotzeko zantzuak aurkitu dituzte, Efe agentziak atzo zioenez.

2005ean ere atxilotu zuten Zaldua, Lannemezanen (Okzitania), ETAko kidea izatea egotzita, eta hemezortzi urteko kartzela zigorra ezarri zioten. 2017ko abuztuan geratu zen aske, Frantziako zigorra bete eta Espainiaratu ostean.

Salaketa eta mobilizazioak

Haren atxiloketa salatzeko, Sare herritar plataformak deituta manifestazio bat egin zuten atzo, Hernanin. Sortuk, EH Bilduk, CAFeko langile batzordeak eta enpresa horretako LABek ere gaitzetsi zuten operazioa. Sortuk Espainiako eta Frantziako estatuei eskatu die «behingoz bide politiko eta demokratiko hutsen aldeko apustua» egin dezatela. CAFeko langile batzordeak bakea eta askatasuna aldarrikatu ditu, eta enpresako langile guztiei dei egin die gaur ordubeteko (10:00-11:00) lanuzte boluntarioa egiteko eta elkarretaratzean parte hartzeko.

ETA desegin zenetik Espainiako eta Frantziako polizia indarrek eta Ertzaintzak hamar atxiloketa egiteaz gain, neurri judizial batzuk ere izan dira: herriko tabernak ixteko eta konfiskatzeko jakinarazpena; Marixol Iparragirre Espainiaratzeko eta espetxeratzeko neurria, nahiz eta ez izan kondenarik; edota Arantza Zulueta, Jon Enparantza eta Mikel Barriosen kartzelatzea, zigorra betetzeko. ]]>
<![CDATA[Hiru euskal preso gerturatuko ditu Madrilek]]> https://www.berria.eus/albisteak/184626/hiru_euskal_preso_gerturatuko_ditu_madrilek.htm Tue, 21 Jul 2020 16:53:01 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/184626/hiru_euskal_preso_gerturatuko_ditu_madrilek.htm
San Argimiro 2002an atxilotu zuten, hura ere ETAkoa zelakoan. Bonba-auto batekin harrapatu zuten, Polizia iturrien arabera.Caceresko kartzelan dago, lekualdatzearen zain. 25 urteko kondena jarri zioten, eta datorren otsailean beteko ditu hiru laurdenak. Espetxe Erakundeek diote hark ere onartu duela kartzelako legedia, eta bigarren gradua ezarriko diote. Vallejo 2013an sartu zuten preso, ETArekin zerikusia zuelakoan -lehergai batzuk izatea egotzi zioten-.Sevillako espetxean da.28 urteko zigorra jarri zioten. 2033an beteko ditu hiru laurdenak, eta Madrilek dio hark ere onartu duela espetxe legedia, eta eragindako mina aitortu eta biktimekiko enpatia agertu duela. Lehen graduan malgutasuna ezarri diote.

AVT biktimen elkarteak Espetxe Erakundeen neurria salatu du. Haren arabera, ez dira presoak banan-banan gerturatzen ari: «Modu orokorrean egiten ari dira». AVTk dio euskal presoek justiziarekin kolaboratu behar duela kartzelako egoera hobetzeko. Espainiako Gobernuan PSOE dagoenetik -2018ko ekainetik-, aipatutako hirurak kontuan hartuta, 36 euskal preso hurbildu dituzte Euskal Herrira, eta beste hamabi Euskal Herriratu.]]>
<![CDATA[Espainiako Poliziak Itxaso Zaldua euskal preso ohia atxilotu du, Hernanin]]> https://www.berria.eus/albisteak/184609/espainiako_poliziak_itxaso_zaldua_euskal_preso_ohia_atxilotu_du_hernanin.htm Tue, 21 Jul 2020 16:04:35 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/184609/espainiako_poliziak_itxaso_zaldua_euskal_preso_ohia_atxilotu_du_hernanin.htm <![CDATA[Jaurlaritza, irailerako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2020-07-21/jaurlaritza_irailerako.htm Tue, 21 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2020-07-21/jaurlaritza_irailerako.htm
Arduradun nagusiak bileran

Jaurlaritza ahal den azkarren sortzeko helburua dutenez, ez du ematen oraingoan EAJk taldeekin ohiko bilera saila egingo duenik. Zuzenean batu da PSE-EErekin. Ordu eta erdiko bilera egin zuten atzo, Sabin Etxean, jeltzaleen egoitza nagusian. EAJri dagokionez, Andoni Ortuzar EBBko burua, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako jarduneko lehendakari eta alderdi jeltzalearen lehendakarigaia, eta Joseba Aurrekoetxea EBBko Antolaketa idazkaria izan dira. PSE-EEri dagokionez, Mendia eta Miguel Angel Morales Antolaketa idazkaria. Bi alderdien oharrak dioenez, «diagnosi bera» egin dute hurrengo legealdirako dituzten lehentasunen inguruan.

Elkarri hitzeman diote harremanetan jarraituko dutela eta proposamenak trukatuko dituztela, «bien artean adostu beharko den gobernu egitasmoaren ardatzak erabakitzeko eta akordio batek ekarri beharko duen lankidetzaren oinarriak ezartzeko». Mendiak adierazi duenez, orain talde teknikoak sortuko dituzte, legealdirako gobernu programa lantzen hasteko. Haren esanetan, epe ertain-luzeko ikuspegia ere izan nahi dute, «[COVID-19aren] pandemiak krisia eta egoera ekonomiko larria utzi baititu».

Oharraren arabera, datozen hilabeteetan Jaurlaritzak neurriak hartu beharko ditu osasunaren arloan, baita «susperraldi» ekonomikoari eta enplegua sortzeari laguntzeko neurriak ere. PSE-EEko buruak hedabideei esan die bi ordezkaritzak bat datozela gaurko egoera sozial eta ekonomikoaren inguruan, eta gaineratu du bere taldearen lehentasunak izango direla ekinbide ekonomikoak eta enplegua sustatzea, sare soziala indartzea, eta osasun sistema bermatzea.

Programa adostu ostean hitz egingo dute gobernuaren osaeraz. Azkeneko legealdian, Lehendakaritza izateaz gain, zortzi sail izan ditu EAJk, eta PSE-EEk, hiru. Mendiak berriro adierazi du aukera bat dela akordio parlamentarioa lortzea; hartara, haren taldea gobernutik kanpo geratuko litzateke. Ez du indar handirik aukera horrek, eta ikusgai dago Mendia bera, aurrekoan ez bezala, kontseilari izango den.

Beste taldeei dagokienez, EH Bilduk 22 legebiltzarkide lortu zituen hauteskundetan; Elkarrekin Podemosek, sei; PP-C's-ek, bost; eta Voxek, bat.

75 legebiltzarkideek abuztuaren 8ra arteko epea izango dute akreditazioa jasotzeko, eta Eusko Legebiltzarra, lehenengo aldiz, abuztuan eratuko dute.]]>
<![CDATA[EAJk eta PSEk irail hasierarako eratu nahi dute «Jaurlaritza sendo eta egonkorra»]]> https://www.berria.eus/albisteak/184572/eajk_eta_psek_irail_hasierarako_eratu_nahi_dute_laquojaurlaritza_sendo_eta_egonkorraraquo.htm Mon, 20 Jul 2020 15:56:59 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/184572/eajk_eta_psek_irail_hasierarako_eratu_nahi_dute_laquojaurlaritza_sendo_eta_egonkorraraquo.htm <![CDATA[Funtsezko aldaketarik ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/006/001/2020-07-18/funtsezko_aldaketarik_ez.htm Sat, 18 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1944/006/001/2020-07-18/funtsezko_aldaketarik_ez.htm Atzo, estatutik kanpoko botoen eta helegiteen ondorioz mahai batzuetako egindako birkontaketan, Bizkaian airean zegoen 25. eta azken aulkia, PP-C's 108 botora baitzegoen herrialdeko bere bigarren aulkia eskuratzetik. Araban, EAJk lortu zuen 25. eserlekua igandean; lehia horretan, EH Bildu zegoen hurrena, 226 botora. Gipuzkoan EPrena izan zen 25.a, eta 1.466 botora zeukan EH Bildu. Bizkaian, atzerrikoen zenbaketak ez zuen aldaketarik egin, baina bai mahaietakoek; izan ere, haietako batean baieztatu zen PP-C's-i ehun boto gutxiago eman zizkiotela igandean, eta beste batean hiru gutxiago; eta EH Bilduri atzo mahai batean hamar boto gutxiago batu zizkioten. Hala, PP-C's-ek Bizkaiko bigarren legebiltzarkidea lortu du -Luis Gordillo, Ciudadanoseko kidea-, eta EH Bilduk galdu egin du bere zazpigarrena -Diana Urrea, Alternatibakoa-. Estatutik kanpokoen zenbaketan, EAJ gelditu da aurrena, 728 botorekin -lehena Bizkaian eta Araban-. EH Bilduk 679 jaso ditu -aurrena Gipuzkoan-, PSEk 387, EPk 289, PP-C's-k 276, Voxek 79. EH Bildu 249 botora Bizkaian EH Bilduren ustez, Bizkaiko legebiltzarkide baten galerak ez du ezer aldatu, eta inoizko boto portzentajerik handiena (ia %28koa) lortzeari ematen dio garrantzia. Bizkaian ere gorako joeran aritu direla diote: kasurako, 2016an boto gutxirengatik irabazi zuten bosgarren eserlekua, eta atzo, haren datuen arabera, 249ra geratu ziren zazpigarrena eskuratzetik. Iker Casanova EH Bilduko Bizkaiko zerrendakideak txio batean idatzi du «emaitza historikoak» izan dituztela, eta «hobetzeko tartea» dutela. Haren esanetan, beste pare bat mila botorekin hiru eserleku gehiago lortuko zituzketen. «Ez da egindako esaldia: boto bakoitzak balio du». Gordillok adierazi du Eusko Legebiltzarrera «askatasuna defendatzera eta abertzaleen mehatxuari aurre egitera» joango dela. Jaurlaritzako Segurtasun Sailak pare bat astera argitaratuko ditu behin betiko emaitzak, erreklamazioen epea amaitzean. Tokiko hauteskunde batzordeen atzoko aktetako boto batuen arabera, EAJk guztira 349.960 eskuratu ditu (2016an baino 48.208 boto gutxiago), EH Bilduk 249.580 (+24.408), PSEk 122.248 (-4.172), EPk 72.113 (-85.221), PP-C's-ek 60.650 (-68.598; 2016an bakoitza bere aldetik aurkeztu zen) eta Voxek 17.569 (+16.798; 2016an Arabatik baino ez zen aurkeztu). PSE-EEren bi aukerak EAJ eta PSE-EE etzi bilduko dira lehen aldiz gobernu itunaz hitz egiteko. Idoia Mendia sozialisten idazkari nagusiak atzo esan zuen «borondatea» dutela itunerako, eta bere taldeak bi aukera dituela: Jaurlaritza osatzea EAJrekin edo akordio parlamentarioa egitea, PSE gobernutik kanpo geratuta. Oharra: koadroetako emaitzak, Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak uztailaren 23an jakinarazitako behin betiko emaitzak. ]]> <![CDATA[Estrategiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/5006/007/001/2020-07-16/estrategiak.htm Thu, 16 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/5006/007/001/2020-07-16/estrategiak.htm murrizketarik ez aldarriari eustea. Ikusi egin behar nola moldatuko den eta aurkako mugimendu indartsurik sortuko zaion. Estrategia politikoei dagokienez, EH Bilduk alternatiba eraikitzeko baluke zer sakondua, eta PSEk, zer berritua biziberritzeko.   EH Bildu: alternatibaren kontakizunab>> Oso gustura egoteko moduan dira EH Bildun. 2015eko eta 2016ko beheraldiaren ondoren, gorako joerari eutsi zion iaz, eta igandean berretsi egin zuen. Asko aipatzen dira EAEko 2012ko bozetako Bilduren 277.923 botoak, baina, erkidego berean, iazko udalekoetan gehiago eskuratu zituen: 280.410; eta boto marka ezarri EAEn. Han, legebiltzar aulki kopuruan ez ezik, boto portzentajean orain jo du goia, 2011ko udalekoetako %26,03a gaindituz: %27,84. EH Bildurentzat, hori bezain garrantzitsua da EAEn EAJren alternatiba izaten hasteko irudipena izatea. Duela lau urte, hamar aulkiren aldea atera zion EAJk (28-18), eta, orain, bederatzirena (31-22*); baina orain lau urte, 173.000 botoren diferentzia atera zion, eta, orain, 100.000rena. Ortuzarrek asteon esan bezala, «Euskadin asko dira» horiek, baina ez da gauza bera bederatzi aulkiren aldearekin 155.000 botoren tartea ateratzea edo 100.000rena. EH Bilduk datozen urteetarako badu kontakizun bat: alternatiba josteko aukera du. 2023an, udal eta foru bozak. EAEn, batik bat Bilbo Handia eta Donostia-Irun ditu langai. Bilbo Handian igandean jauzi esanguratsu bat egin zuen: 2016an hango ia udalerri denetan laugarren edo bosgarren indarra izan zen, eta bigarrena edo hirugarrena (ia bigarren Basaurin eta Sestaon) izan da oraingoan. EAJk 2016an, Bilbo Handiko zortzi udalerririk handienetan 93.000 botoren aldea atera zion, eta, orain, 58.000rena. EH Bilduren lan espezifiko baten ondorio izan al da hori? Iazko udal hauteskundeetan, Galdakaon (%23) eta Santurtzin (%18) salbu, beste sei udalerrietan %11-15 artean ibili zen, eta, beraz, badirudi oraingo jauziak (Galdakaon %30 eta Santurtzin %22 lortzeaz gain, beste seietan %17-20 artean) gehiago erantzuten diola beste faktore batzuei, bertako lanari baino, urtebete gutxitxo baita lan batek fruitua emateko. Gipuzkoan, EAJk 4.000 botoren aldea atera dio EH Bilduri. Hirigune koskor batzuetako garaipenei jarraikiz, Arrasaten edota Tolosan oraingoan irabazi egin du EH Bilduk, baita Lasarte-Orian ere lehen aldiz, baina Donostian eta Irunen, bietako botoak batuta, eta 3.000 murriztu dituela esanda, EAJrengandik 14.100era geratu da. EH Bildurentzat ez da berri ona EPk hartu duen zartada, aliatu «potentzial»bat baitu, baina, oro har, ez zaio aski EP indartsuago bat ere. Julen Mendoza Errenteriako alkate ohiak (EH Bildu) zera idatzi berri du bere blogean: «Ez dago zalantzarik, EH Bildu egoera oso onean dago lehen indarra izateko lehian sartzeko. Hiru urte ditu horretarako. Baina hori lortzeko, 2011. urtetik aldatu ez diren bloke estatikoak gainditzeko gai izan beharko du. Elkarrekin Podemosen oinarri soziologikoetatik bainoago, espazio soziologiko berrietatik jaso beharko du EH Bilduk, alternatiba izan nahi badu. (...) Horretarako, narratiba berriak eraiki beharko ditu. (...) Sinesgarritasuna irabazi beharra du oraindik gizarteko sektore batzuetan. Eta, sinesgarritasunarekin batera, segurtasuna. Herritarrek segurtasuna eskatzen dute, bereziki une hauetan politikan, eta ezkerrak hori lortu ezean zaila du espazio berrietara zabaltzea. (...) Norbaitek EAJ boteretik kendu nahi badu, logika elektoraletatik baino gehiago herri proiektu eta programetatik egin beharko du». Errealitateak errealitate, agenda soziala ere prozesu independentistan kokatuz, EH Bilduri, adibidez, gertutasun kontuagatik-eta, bere eredu munizipalistak ematen dio espazioak irabazteko egokierarik, eta aukera luke, batetik, lan horri proiekzio nazionala emateko, eta, bestetik, mugimendu handiago bilakatzeko. PSE-EE: bigarren bazkide ala berritub>> PSE-EEren zuzendaritzak ez dauka dudarik: berriz ere Jaurlaritzan egongo da EAJrekin. Uste du han barruan egonda politika progresistak egin ditzakeela. Badu beste aukera bat: kanpotik eragitea horretan, gobernuan EAJ bakarrik utzita. Ez dio, ordea, horri helduko, bai baitu beste arrazoi bat: uste du bera barruan dela EAJk baztertu egiten dituela asmo subiranistak, eta gobernua «zentratua» dela. Dena dela, PSEk ikusi beharko luke gaurko EBBk, Jaurlaritzan EAJ bakarrik egonda ere -eta ez da EH Bildurekin batuko- ez duela asmorik abenturei ekiteko, Ibarretxeren saioekin aski izan zuela iritzita. Atzo, Ortuzarrek: «Orain, abenturak ez, autogobernu ahalmen handiagoa baizik». Moncloan PSOE dagoen arren, PSE ez da hango haizeaz baliatu, eta soilik aulki bat gehiago lortu du (10 ditu orain), eta hori, 2016an behea jota, ordu arteko emaitzarik txarrenak jasota. 2009an ere PSOE zegoen Moncloan, eta orduan, Podemos faktorea ez zegoen arren, PSEk 318.000 boto jaso zituen - EBk, 36.000&mdash. Orain, EPk 71.000 bildu ditu, eta PSEk, 121.000. Parte hartzeak parte hartze, babesa nabarmen galdu dute. Eta, alderdi sozialistan, batzuk hasi dira ezbaian jartzen koalizio estrategia; jendaurrean, aste honetan, Odon Elorza. Egigurenek, otsailean, BERRIAn: «Alternatiba modura desagertzen ari da PSE, eta EAJren osagarri bihurtzen. Hori alderdiarentzat ez da ona. Gaur egun, PSEk ez du beste bazkide posiblerik, eta neu ere banago EAJrekin gobernatzearen alde, baina alderdi batek ez du beti koalizio berean zertan egon, eta, gainera, bigarren bazkide moduan». Nafarroan, PSNk utzi zion UPNrekin gobernatzeari, iaz arnasarik eman bazion ere; Iruñeko alkatearen inbestiduran. kasurako. PSEk (eta PSNk) oraindik ez du bere burua ikusten EH Bildurekin gobernatzen, «terrorismoa» gaitzestea falta zaiolako, baina galdetu beharko luke nola lagundu dezakeen horretan; harekin lankidetzan aritzea luke aukera eraginkor bat. Lopezen belaunaldiak eraman zuen PSE hauteskunde babes handieneraino, eta belaunaldi berak txikieneraino. Ez zaio ikusten bide berririk jorratzeko asmorik; EAJri kateatutako PSE bat da hau. Biziberritzen hasteko belaunaldi aldaketaren garaia ote han? *Mahai batzuetako birkontaketan aldaketa egon zen 2020-7-17an, eta EH Bilduk aulki bat galdu zuen (21ekin geratzeko) eta PP-C's-k bat irabazi (6kin geratzeko) ]]> <![CDATA[EAJk eta PSEk astelehenean egingo dute aurreneko bilera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/5077/007/002/2020-07-16/eajk_eta_psek_astelehenean_egingo_dute_aurreneko_bilera.htm Thu, 16 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/5077/007/002/2020-07-16/eajk_eta_psek_astelehenean_egingo_dute_aurreneko_bilera.htm
Jakinarazpen horren aurretik, Itxaso Atutxa EAJren BBBko presidenteak Herri Irratian azaldu zuen EAJ «derrigortuta» dagoela Jaurlaritza eratzeko prozesua «bizkortzera», «apaingarriekin denbora galtzen ibili barik».

EH Bildu, «alternatiba»

Maddalen Iriarte EH Bilduren lehendakarigaiak adierazi du independentziaren «gose» berarekin segituko duela bere taldeak EAEko legealdi berria, «egunero lan eginda euskal errepublika baten alde», eta gaineratu du horretarako ere «erdigunean» jarriko dutela erabakitzeko eskubidea. «Gizartea aktibatu egin behar da, eta EAJk azken urteotan gizarteak zuen gosea apaldu egin du. Burujabeak ez bagara, hainbat politika egikaritzeko aukerarik ez dugu izango», esan du, Euskadi Irratian. Pozik azaldu da EH Bilduren emaitzekin (22 aulki), eta, haren esanetan, garrantzitsuena izan da «EH Bildu benetako alternatiba» dela eta «jendeak sinetsi» duela.

Arnaldo Otegi EH Bilduko koordinatzaile nagusiak ez du uste EAJk haiekin akordiorik egingo duenik legebiltzarrean gehiengo subiranista artikulatzeko, EAJren apustua «autonomista» dela iritzi baitio. Radio Euskadin azaldu duenez, joan den igandeko bozetan EH Bilduk «ordezkatzen duen alternatiba saritu» dute herritarrek, «eta ikusi da jendea subiranista, feminista, ekologista eta gobernantza demokratikoaren aldekoa dela. Oraindik alternatiba hori ez da hegemonikoa elektoralki, baina sakoneko joeran hori da etorkizuneko herria».]]>
<![CDATA[Zer lehendakarigai ibili da ondoen BERRIAren porran?]]> https://www.berria.eus/albisteak/184267/zer_lehendakarigai_ibili_da_ondoen_berriaren_porran.htm Tue, 14 Jul 2020 07:49:06 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/184267/zer_lehendakarigai_ibili_da_ondoen_berriaren_porran.htm Maddalen Iriarte (EH Bildu), Miren Gorrotxategi (EP), Idoia Mendia (PSE-EE)eta Jose Ramon Becerra (Equo Berdeak) animatu ziren egitera; Iñigo Urkullu (EAJ), berriz, ez, esanda ez dituela egiten halako ariketak. Carlos Iturgaizek (PP-C's) ez zuen eman elkarrizketarik. Legebiltzarkide kopuruen desbideraketa formulatzat hartuta, Iriarte ibili da ondoen: laukodesbideraketaizan du. Becerrak hamarrekoa, Mendiak hamabikoa eta Gorrotxategik hamaseikoa. Norberaren taldeari aurreikusitako legebiltzar kopuruan ere, Iriarte ibili da ondoen: 22 aulki aurreikusizizkion EH Bilduri, eta 22 lortu ditu. Mendiak 12 eman zizkion PSE-EEri, eta 10 eskuratu ditu. Becerrak jarri zuen 2 aulki lortuko zituztela Equo Berdeek, eta ez dute batere lortu. Gorrotxategik 11 eserleku eman zizkion EPri, eta 6tan geratu dira. Guztiek aurreikusi zuten EAJ izango zela lehen indarra; 25 eta 30 legebiltzarkide artean eman zizkioten, eta 31 atera ditu, aurreneko indarra izanik. Becerra eta Iriarte ibili dira hor hurbilen, 30na emanda. Voxi buruz, laurek jarri zuten ez zuela aulkirik lortuko, baina 1 eskuratu du. Lau lehendakarigaiek betetako orriak, eta emaitza ]]> <![CDATA[Gehiengo osoa, aspaldiko partez ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2020-07-14/gehiengo_osoa_aspaldiko_partez.htm Tue, 14 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2020-07-14/gehiengo_osoa_aspaldiko_partez.htm EH Bilduk 22 legebiltzarkide lortu ditu bozetan; Elkarrekin Podemosek, sei; PP-C's-k, bost eta Voxek, bat. EAJren lehen aukera, PSE EAJren EBBk atzo arratsaldean egin zuen hauteskunde emaitzak aztertzeko eta hurrengo pausoak zehazteko bilera, Bilbon. Ez zuten hedabideen aurreko adierazpenik egin, baina goizean Itxaso Atutxa EAJren BBBko buruak Radio Euskadin esan zuen Jaurlaritza berriro PSE-EErekin osatzea dela jeltzaleen lehen aukera. Atutxa «ziur» azaldu da Urkullu jadanik jarri dela sozialistekin harremanetan. «Hauteskunde kanpainan EAJk ez du ezkutatu lau urte hauetan hain ondo funtzionatu duen ituna berresten saiatuko dela, gobernatu duen erakundeetan hainbat emaitza izan dituen koalizio gobernua baita», adierazi zuen BBBko presidenteak. Espero du PSE-EEren zuzendaritzak ere aukera horren alde egingo duela. Idoia Mendia PSE-EEren lehendakarigaiak kanpainan aitortu du funtzionatu duen formula izan dela hori. Haren alderdiak atzo arratsaldean aztertu zituen hauteskunde emaitzak, eta EAJrekin koalizioa berresteko aukera izan zuten hizpide. Ez da inolako ustekaberik espero. Eneko Andueza Gipuzkoako PSE-EEko idazkari nagusiak atzo Radio Euskadin esan zuen «herritarren bizitza hobetzea eta zerbitzu publikoak indartzea» izango dituztela lehentasun negoziazioan. PSEn, baina, hasi da aditzen koalizio hori zalantzan jartzen duen ahotsik. Odon Elorza Donostiako alkate ohi eta Espainiako diputatuak Twitterren idatzi du «estrategia aldaketaz» gogoeta bat egin beharko luketela. PSEren proiektua «itotzeko» arriskua ikusten du, eta galdetu ez ote luketen «oposizio arduratsua eta eraikitzailea» egin beharko. Atutxa eta Andueza gustura azaldu dira igandeko emaitzekin. EAJko kideak esan du lortu dutela helburua: herrialde bakoitzeko aulki bat irabaztea. PSEkoak ontzat jo du bere alderdiak lehen baino ordezkari gehiago izatea. Atutxak, halaber, aipatu du orain arteko ordezkari abertzale gehien izango duela legebiltzarrak -53, parlamentuaren %70,6-. Urkulluk azkar eratu nahi du Jaurlaritza, udan, «ziurtasun eta egonkortasun handiagoko posizio batetik, 2021erako ekonomia eta aurrekontu gidalerroak» prestatzen hasi, eta COVID-19ak eragindako krisiari ahal den ondoena eta azkarrena erantzuteko asmoz. Hala esan zuen joan den otsailean, apirilaren 5erako deitu zuenean bozetara. Enplegua, gizarte kohesioa eta autogobernua izango ditu ardatz nagusi, igande gauean Bilbon egindako agerraldian berretsi zuenez. Andoni Ortuzar EBBko buruak, berriz, krisitik «indartuta» ateratzeko «eskua luzatu» die «alderdi politiko guztiei eta euskal gizarte osoari». EH Bildu: «Aldaketa hasi da» EH Bilduren mahai politikoa ere atzo batzartu zen, eta, ondoren, Maddalen Iriarte Jaurlaritzarako lehendakarigaiak prentsaurrekoan adierazi zuen igandeko emaitzen ondorioz «gizarteak EAJren alternatiba bakar gisa» ikusten duela bere taldea. Kontent agertu zen: «Gure esparru politikoa indartzen eta zabaltzen ari da, goranzko joerari eutsiz azken urteotako lanari esker. Erantzukizuna eta koherentzia erakusten ari gara». Burujabetzaren, ezkerraren, feminismoaren eta klima aldaketaren aurkako borrokaren aldeko lana aitatu zituen. Arnaldo Otegi EH Bilduren koordinatzaile nagusiak adierazi zuen «aldaketa jadanik hasi» dela. «Hemen dago aldaketa. Gauzatu egin behar da». Nabarmendu du EAJri 73.000 botoren aldea murriztu diotela legebiltzarrerako hauteskunde hauetan. 2016an EAJk 173.000 botoren aldea atera zien, eta atzo, 100.000koa. Otegiren esanetan, bere taldearen igoera «egiturazkoa» da, hauteskundez hauteskunde «etengabe» doana gora, eta nabarmendu zuen «gazteek» ezker subiranistaren aldeko apustua egiten dutela. «Herri honek gure balioekin bat egiten du, gero eta modu nabarmenagoan. Gehiengo subiranista eta aurrerakoia eraikitzeko lanean jarraituko dugu». EP eta PP-C's triste daude, batek bost aulki galdu dituelako, eta besteak, lau. Pilar Garrido EPko kideak adierazi du «gehiengo sozialaren interesa» defenditzen segituko dutela. Raquel Gonzalez PPren Bizkaiko presidenteak aitortu du otsailean zuzendaritza nagusiak Carlos Iturgaiz lehendakarigai jartzea «aldaketa konplikatua» izan zela. Voxek zehaztu du bere helburua EAJren «supremazismoa eta ustelkeria instituzionalizatua» borrokatzea izango dela. Atzerriko botoen zenbaketa Espainiako Estatutik kanpo bizi eta legebiltzarrerako hauteskundeetan bozkatzeko eskubidea zutenen boto zenbaketa datorren ostiralean egingo dute. Oso parte hartze txikia izan da: %3,5, Espainiako Atzerri Ministerioaren datuen arabera. 2.672 lagunek eman dute botoa, posta bidez edo kontsulatuetan. Herrialdekako 25. aulkiari dagokionez, Araban EAJk lortu du, eta, lehia horretan, Jaurlaritzaren datuen arabera, 226 botoren aldea dauka hurrengoarekin: EH Bildurekin. Bizkaian EH Bildurena izan da 25.a, eta 108 botoren aldea ateratzen dio PPri. Eta Gipuzkoan, Elkarrekin Podemosek eskuratu du atzeneko aulkia, eta 1.466 botoren aldea dauka EH Bildurekin. ]]> <![CDATA[EAJk eta PSEk gehiengo osoa lortu dute, eta EH Bildu nabarmen hazi da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2020-07-13/eajk_eta_psek_gehiengo_osoa_lortu_dute_eta_eh_bildu_nabarmen_hazi_da.htm Mon, 13 Jul 2020 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2020-07-13/eajk_eta_psek_gehiengo_osoa_lortu_dute_eta_eh_bildu_nabarmen_hazi_da.htm
 



EH Bilduren emaitza ere nabarmentzekoa da, hark izan baitu igoerarik handiena: 18tik 22ra pasatu da, 6,6 puntu igota. Izugarrizko aldearekin izango da oposizioburu, horko hurrengo talde EPri 16 eserlekuko aldea atera diolako.

Atzoko hauteskundeetako beste protagonista garrantzitsua, abstentzioa: %47,1 izan da. EAEn 1980an hasi zirenetik boz autonomikoak egiten, orain arteko abstentziorik handiena izan da. Parte hartze marka 1994koa zen: %59,7, atzokoa baino ia zazpi puntu handiagoa. COVID-19ak eragingo zuen jendearengan, birusa oraindik hor baita, Ordizian (Gipuzkoa) ikusi bezala, baina giro politikoa bare egoteak ere eragiten du, bozketa batzuetan ikusi izan den bezala -2001ean, adibidez-. Boz hauek irailean-urrian egitekoak ziren berez. Ordea, Urkullu lehendakariak apirilerako deitu zituen, eta gero, alarma egoera zela-eta, atzoko, udazkenean osasun arrisku handiagoa egongo dela iritzita.

Beste datu bat: talde abertzaleek legebiltzarkideen %70,6 lortu dituzte. Orain arteko marka onena.

Beraz, EAJren eta PSEren arteko gobernu koalizioa berresten bada -ez da ezusterik espero, EH Bildu-PSE-EP hirukoak 38 aulki baditu ere-, hirugarrenez izango da lehendakari Urkullu (Alonsotegi, Bizkaia, 1961). 2012ko abenduan hartu zuen kargua. 1980tik beti alderdi jeltzaleko kide bat izan da lehendakaritzan, 2009-2012an salbu: Patxi Lopez (PSE-EE). 2016an EAJ eta PSE-EE gehiengo osoa izatetik legebiltzarkide batera gelditu ziren, baina geroztik izandako bozetan, izaera desberdinekoak izan arren, ikusi da estrapolazioak gehiengo absolutua ematen ziela. Esaterako, iaz izandako bost hauteskundeetan -Kongresurako bietan, udalekoetan, forukoetan eta Europakoetan-, EAEn botoen %51-56 artean ibili ziren bi taldeak, eta horrek ematen zien berme edo lasaitasun bat. Atzo %52,7 lortu zituzten. «Egonkortasuna» xede izanik, enplegua, gizarte kohesioa eta autogobernua izango ditu Urkulluk ardatz datorren legealdian.

EH Bilduk 2012ko hauteskundeetako emaitzak gainditu ditu aulki eta portzentaje aldetik. Orduan, aurreko urteko tsunamiaz baliatuz, 21 eserleku lortu zituen eta %25eko sostengua. Atzo, 22 aulki eta %27,8ko babesa. Talde handietan botoetan igo den bakarra izan da: 23.000ko hazkundea.

EAJ eta EH Bilduren aldea

EAJren eta EH Bilduren artean badago datu esanguratsu bat: biek antzeko igoera izan dute aulkietan, nahiz eta EH Bilduk 73.000 boto murriztu dion aldea: 173.000ko aldea izan zuten 2016an, eta atzo, 100.000koa. Portzentajetan, EAJk 16,3 puntuko aldea kendu zion 2016an, eta atzo, 11,3koa. Herrialde bakoitzeko lehenengo indarra izanik, EPren eta PP-C's-ren jaitsiera handiaz eta PSEren igoera apalaz baliatu da EAJ aulkietan gora egiteko, soilik 1,5 puntu gora egin -%39,1 du orain- eta duela lau urtetik 48.000 boto galdu dituen arren -349.429 ditu orain-.

PSE-EE ez da Madrilgo haizeaz aski baliatu. EP gainditu egin du oraingoan, eta hirugarren indarra da, baina 1,7 puntu baino ez da igo, eta legebiltzarkide bakarra irabazi du, 9tik 10era pasatuta. Ez da ahaztu behar 2016an lortu zituela bere emaitzarik txarrena.

Bi galtzaile nagusiak EP eta PP-C's izan dira; porrot egin dute. EPk bost legebiltzarkide galdu ditu -11tik 6ra; 6,9 puntu behera-. PP eta C's-ren arteko baturak ez du funtzionatu, eta 4 aulki galdu dituzte -9tik 5era; 2016ko 9ak PPrenak izan ziren-; haien diskurtsoak ez du funtzionatzen EAEn. Vox legebiltzarrean sartuko da, Arabatik aulki 1 lortuta, %3,8ko babesa eta 4.722 boto bilduta. Zarata ateratzera joango da. Equo Berdeak urruti samar ibili dira haien plazarik onenean: Araban bertan, %2,2rekin. ]]>