<![CDATA[Enekoitz Esnaola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 21 May 2019 04:45:35 +0200 hourly 1 <![CDATA[Enekoitz Esnaola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Adostutako programa sozialdemokrata delako gaude eroso EAJrekin»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2782/006/002/2019-05-21/adostutako_programa_sozialdemokrata_delako_gaude_eroso_eajrekin.htm Tue, 21 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2782/006/002/2019-05-21/adostutako_programa_sozialdemokrata_delako_gaude_eroso_eajrekin.htm
Espainiako Gorteetarako hauteskundeen bigarren itzuli modura hartzen al ditu PSE-EEk udal eta foruetako hauek, orduko emaitza onak berresteko?

Hauteskunde desberdinak dira, baina gure hautesleak Espainiako klima politikoan gehiago mobilizatzen dira. Hauteskunde hauetan ez dago halako klimarik, baina Espainiakoak duela hiru aste pasa izan ziren, eta Sanchez presidenteari beste bultzada bat emateko aukera dugu Gipuzkoan ere.

Historikoki, PSOEk Espainian irabazi izan duenean PSE-EE Gipuzkoan aurrena izan da, edo bigarrena. Apirilean, hirugarrena.

Etsai bat zegoen: eskuina edo ultra eskuina. Ikusi zen abertzaleak ere mobilizatu zirela. Baina Gipuzkoan emaitza hobea espero genuen [77.000 boto, aulki bat]. Kanpaina amaieran, Podemosek aldatu egin zuen boto joera.

Orain zer aurreikuspen dituzue?

Elkarrekin Podemos kanpainatik kanpo bezala dago: ez du talderik, mezurik eta misiorik, eta handitu egin da gu bozkatzeko baliagarritasuna. Gainera, gure alderdia orain lau urte baino hobeto dago.

Duela lau urte zenioen bi tekla ukitu nahi zenituela: baskismo bateratzailea eta ezker posibilista. Bete al dituzu helburuak?

Baietz esango nuke, eta berdin segitu nahi dut. Herrialdeko hainbat eremu sinboliko eta euskaldunetan, PSE-EE modu naturalean aritu da politikak egiten, eta barneratze handiago bat lortu dugu. Aukera paregabea izan da gure zilegitasunerako, eta baliatu dugu. Adibidez, inork ezin digu egotzi euskal kultura eta euskara babestu ez ditugunik. Eta, ezkerrari dagokionez, legealdian ikusi da zein den gure zantzu ideologikoa: ez gara ezker dogmatiko bat, eta gure bidez eraman dira ezkerreko politikak instituzioetara. Hori ordezkatzen du PSE-EEk.

2015ean esan zenuen ez zinela fio Joseba Egibarrez EAJ-PSE akordio baterako. Egin zenuten ituna. Orain lasaiago al zaude?

Markel Olanoz behintzat fio naiz, esan baitu berriro gurekin egin nahi duela gobernua. Izan ditugu desadostasun eta tentsio batzuk, erabakitzeko eskubideaz eta Kataluniako auziaz —Araban eta Bizkaian EAJ ez da gai horiekin aritu—, baina fio naiz Olanoz.

Egintzat al duzue hurrengo legealdirako ituna EAJk eta zuek?

Hainbat instituziotan gaude; esperientzia interesgarria da, konfiantza politikoa badago, eta Gipuzkoan harreman pertsonala ona da; beraz, nik ez nioke uko egingo. Orain erabaki behar dena da koalizio gobernuko burua Olano izango den ala ni. Olanok ez du nahikoa indar herrialdeko interesei eusteko. EAJren obedientzia bizkaitarrak Gipuzkoa ahuldu egiten du. PSE-EEk aldundiari erritmo handiagoa eta ezkertiarragoa ezarriko lioke.

EAJ eskuinekotzat jo izan duzu. Eroso al zaude harekin?

Adostutako programarekin gaude eroso gu EAJrekin. Neurri handi batean, programa sozialdemokrata izan da: garraioan, migrazioan, aldaketa klimatikoan, industrian, zaharren esparruan... Kontu batzuk albora utzita, ados jarri gara arlokako politiketan.

EH Bildu baztertuta al daukazu?

Elkarrekin gobernatzeko, bai. EH Bilduk eboluzio handia izan du, baina falta zaio iraganaz jarrera kritikoagoa izatea eta akordioetarako malgutasun handiagoa edukitzea. Beraz, ez dugu geure burua ikusten harekin gobernatzen, baina bai akordio batzuk egiten; lortu izan dira. Haiek Ahal Dugu-rekin dituzte adostasun handiagoak, eta hor sakonduko dute.

Datorren legealdirako zer ardatz nagusi dauzka PSE-EEk?

Gipuzkoaren arazorik larrienak bi dira. Zahartze prozesua da bat. Neurri gehiago hartu behar dira —egoitza berriak, lanpostuak, mendekotasunean sakondu...—, baina zahartze joera gelditu egin behar dugu, bestela arazoak izango ditugu pentsioekin eta zerbitzu sozialekin. Beraz, gazteentzako neurri berriak behar ditugu: etxebizitzak, zerga sisteman onurak haurrak izaten dituztenentzako... Beste arazo larri bat laneko prekaritatea da: jaitsi egin da langabezia, baina lan baldintzak eskasak dira. Azken batean, sistema sozialak jasangarriagoa izan behar du, kolapsoa ez badugu nahi.

Donostia 2016n euskal preso batzuen artelanak zentsuratu zenituzten. Mingostasunik utzi al zizun aferak?

Ez. Donostia 2016ren apustua elkarbizitzaren aldekoa zen, eta, aldundiaren ustez, [ETAren] biktima batzuentzat iraingarria zen zenbait artelanen egileak presoak izatea. Lan batzuk haienak izatea ez zen egokia Donostia 2016ren mezurako. Ospakizunetik kanpoko beste erakusketa batzuetan egon dira horrelako lanak, eta guk ez dugu ezer esan horren kontra.]]>
<![CDATA[Euskal Herrian zegoenean fokua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/010/001/2019-05-18/euskal_herrian_zegoenean_fokua.htm Sat, 18 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1909/010/001/2019-05-18/euskal_herrian_zegoenean_fokua.htm
1976an Genevan (Suitza) izandako hitzordu ahul baten ondoren, ETA eta Espainiako Gobernua 1989an Aljerren eseri ziren, ofizialki, Moncloan PSOE zegoela. PPren gobernuaren ustez -1996tik zegoen agintean-, Aljerko negoziazioan sobera gainditu ziren eduki teknikoak eta 1999ko saioan ez zuen nahi mami politikoan sartzerik, horrek ETAri zilegitasuna emango ziolakoan eta gobernuak ekimena galduko zuelakoan. Gehienez ere, bakea presoen truke eskema nahi zuen, gerora aitortu izan zuenez. ETAk, KAS Alternatiba eguneratuz, 1995ean Alternatiba Demokratikoa aurkeztu zuen, baina haren «exijentziak negoziaezinak» ziren Madrilentzat. PPk, gainera, bazuen Ermuako izpirituaren garai haietan estrategia osoago bat: «ETA garaitzea ez zen posible abertzaletasunaren alternatiba bat eraiki gabe», idatzi zuen, iaz, Javier Zarzalejosek No hay ala oeste en la Moncloa liburuan, Veveyko 1999ko bilkuran Aznarren ordezkarietako bat izandakoak.

Bor-bor zegoen egoera politikoa aurretik. ETAk bere eskaintza berritzeaz gain, ELA eta LAB lankidetzan ziren 1995etik, ELAk 1997ko urrian Gernikako Estatutua agortutzat jo zuen, Ipar Irlandako bake prozesua aztertzeko bilera batzuk egiten hasiak ziren zenbait euskal eragile, eta EAJk eta HBk 1998ko otsailean bilera sail bati ekin zioten. 1998ko martxoan hautsi egin zen Ajuria Eneko Ituna, PSE-EEk eta PPk Jose Antonio Ardanza (EAJ) Eusko Jaurlaritzako lehendakariaren plana onartu ez zutenean -planak zioen Madrilek errespetatu egin beharko zuela alderdien arteko negoziazioan adostutakoa, betiere ETA su-etenean zela-; eta ekainean, apurtu egin zen EAJk eta PSEk 1987tik zeukaten koalizio instituzionala.

Bazen mugimendu inportante gehiago. Lehen hartu-eman batzuen ondotik, ETAk EAJrekin eta EArekin 1998ko uztailaren 30ean bilera bat egin zuen, eta proposatu zien, subjektu nazional bat eratze aldera, Euskal Herri osoko egitura instituzional bakar eta subiranoa sortzea; halaber, PPrekin eta PSOErekin mozteko eskatu zien, eta prest agertu zen, lehen epe modura, lau hilabeteko su-eten orokorra eta mugagabea emateko. Orrialde bateko dokumentua zen ETArena, bere zigiluarekin. EAJk eta EAk abuztuaren 13an erantzun zioten, haiek ere idatziz: orri hartan euren zigiluak jarri zituzten, eta, eranskin gisara, biek zioten akordioen jarraipena guztien artean egin behar zela, instituzioen gobernabidea lortzearren ezin zela aurrez inor baztertu eta su-etenak norbanako guztien giza eskubideen errespetua izan behar zuela. ETAk ez zituen eranskineko eskaerak ontzat jo, baina aurrera jarraitzea erabaki zuen -artean inork ez zekien hilabete barru Lizarrako Akordioa egongo zela-, eta, zuzendaritzak egoera aztertu ondotik, orduan jarri zuen su-etena, publikoki iragarri irailaren 16an egin bazuen ere, ofizialki handik bi egunera jartzeko martxan.

HBk eta EAJk 1998ko irailaren 3an adierazpen bat adostu eta idatzi zuten, eta alderdi, sindikatu eta eragile sozial batzuei aurkezten hasi ziren. Adierazpen hura erabat hartuta oinarri, irailaren 12an Lizarrako Akordioa aurkeztu zuten, Nafarroako herri hartan. Sinatzaileak ez ziren abertzaleak bakarrik, eta Ipar zein Hego Euskal Herriko ordezkariak zeuden. Akordiokoek urriaren 2an Donibane Garazin (Nafarroa Beherea) beste bilera bat egin zuten. ETAko zuzendaritzak ongi ikusi zuen Lizarra-Garazi, 1977an Xibertan (Angelu, Lapurdi) lortu ez zen subjektu nazionala eratu zelakoan eta horrek izan behar zuelakoan estatuekiko mintzakidea. Aljerko eredua baino nahiago zuen hori ETAk orduan.

Garai gogorrean , prozesua

Erakunde armatuak berak ere lortu nahi zuen Madrilekiko interlokuzio bat, haren borondatearen berri izateko. Espainiako eta Frantziako estatuek 1992an kolpe handia eman zioten ETAri, Bidarten (Lapurdi) zuzendaritza atxilotuta, eta kostatu zitzaion erakundeari berregitea, barne dokumentuetan azaldu izan zuenez. Hiru urtera Alternatiba Demokratikoa aurkezteko modua izan zuen, negoziazio izpiritua berrituta, eta atentatu selektiboagoei ere ekin zien; besteak beste, 1995ean, Gregorio Ordoñez Donostiako PPko hautetsia hil zuen, eta Aznar PPren gobernuburugaia zauritu; 1996an, Fernando Mugika PSOEko kide historikoa eta Francisco Tomas y Valiente Espainiako Auzitegi Konstituzionaleko presidente ohia hil zituen; 1997an, Miguel Angel Blanco Ermuako (Bizkaia) PPko zinegotzia... Madril ere gogor zebilen: 1997an HBko Mahai Nazionala kartzelara, 1998an Egin itxi, atxiloketak... Baina 1998an, prozesu politiko bat zabaldu zen Euskal Herrian, ETAk su-etena eman zuen, eta Aznarrek ENAMekin hitz egitea erabaki zuen. Berritasunak.

Zarzalejosek dio lehenik EH Euskal Herritarrok-ekin bildu izan nahi izan zuela PPren gobernuak. Eta bildu ziren: 1998ko abenduaren 11n, Burgosko probintzian (Espainia), Ibeas herrixkan. Presidenteak izendatutako hirukotea, bere konfiantza taldekoa zuen: Pedro Arriola aholkulari eta soziologoa, Ricardo Marti Fluxa Segurtasun estatu idazkaria eta Zarzalejos bera, Presidentetzako idazkari nagusia. EHko ordezkaritzatik joan zirenak: Arnaldo Otegi, Rafa Diez, Iñigo Iruin eta Pernando Barrena. Bitartekari, Uriarte -aurretik bazebilen lanean-. Madrilen ordezkariek ez zuten asmorik izan EHrekin elkarrizketa politikoa hasteko, eta, haiek ETAren asmoez galdetuta, Otegik-eta erantzun zieten ETArengana jotzeko. EAJ ere ibili zen estatuko instantziekin hizketan, eta ETAk ez zituen euskal eragileen bilera mota haiek ongi ikusi, uste zuelako zeregin hori Lizarra-Garaziri zegokiola.

Aznarren azaroko agerraldiaren ondotik, ETAk aste gutxira gutuna bidali zion hari, esanez prest zela zuzeneko kontaktu bat egiteko, eta eranskin bat zeukan eskutitzak: Alternatiba Demokratikoa. Eskaintzaren bi negoziazio guneak ziren, batetik, Espainiako Estatuak ETArekin hitz eginda Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidea eta lurralde batasuna onartzea, eta, bestetik, euskal herritarren artean hitzartzea autodeterminazioaren garapena, lurralde batasunaren formulazioa eta eraikitzeko prozesua, gaikako plangintzak… ETAren eskutitzaren ostean, urte bukaerarako gobernuak ihardetsi zuen ados zela bilera egiteko, baina ahoz igorri zuen asmoa, Uriarteren bidez, eta ETAk idatziz eskatu zuen erantzuna. Bete zuen eskaera Madrilek. Halaber, bere hiru ordezkarien izen-abizenak jakinarazi zituen: Burgosko bilerako hirurak. ETAk zeritzon maila bat bazuela haren ordezkaritzak.

Logistika, ETAren kontu

ETAk hartu zuen antolaketaren ardura. Suitzan egingo zuten bilera, besteak beste, segurtasun aldetik berme handiagoa izatearren. Ez da jakin izan batzarraren berri izan zuenik Suitzako Gobernuak. Udalerria: Vevey, Leman lakuaren bueltan den ia hogei mila biztanleko herria. Tokia: Trois Couronnes hotela, bost izarrekoa, 1842an eraikitakoa; herrigunean dago, aintzira parean duela. Bilera gela bat gorde zuten.



Hitzordua baino bi egun lehenago Aznarrekin batzartu ziren Zarzalejos, Arriola eta Marti Fluxa, Moncloan, batzarraren zutabeak finkatzeko, eta nagusiki zen, Zarzalejosen arabera, aztertzea ea ETA prest zen jardun armatua betiko uzteko. Biharamunean -maiatzaren 18an-, Torrejon Ardozko (Madril) airedromoan hegazkina hartu zuen Genevarako, Uriarterekin batera. Suitzara iritsi, eta bitartekariak eta ETAk aurrez finkatutako herri batera joan ziren laurak, autoz: Evian les Bainsera (Frantzia), Genevatik 45 kilometrora; Ermitage hotelera. Geneva eta Vevey bezala, lakuaren ertzean da Evian les Bains. Egun hartan bertan sinatu zuten EAJk, EHk eta EAk itun parlamentarioa, Gasteizen, Eusko Legebiltzarrean.

Maiatzaren 19rako zuten bilera jarria, asteazkenarekin, eta goiz hartan egin zuen hurrengo kontaktua ETAk gotzainarekin, telefonoz: eguerdiko hamabietarako Lausanako (Suitza) plaza batean egon behar zuten PPren ordezkariek eta laurek; Evian les Bainsdik 65 bat kilometrora dago Lausana, lakuaren bestaldean. Ordu erdi bat lehenago heldu ziren Uriarte-eta, autoz, eta plaza inguruko kafetegi batean zerbait hartu zuten. Euria ari zuen. Lausanan zegoen ETAren ordezkaritza, eta eguerdian berriro kontaktatu zuen apaizarekin: Veveyn izango zela bilera -Lausanatik hemeretzi kilometrora-, Trois Couronnes hotelean. ETAk Uriarte autoan berekin joatea nahi zuen, baina azkenean gobernuaren ordezkariekin joan zen bitartekaria, giroa pixka bat lasaitzearren. Aznarren hiru ordezkarien eskuko telefonoak hartu zituen.

Bi ordezkaritzak eta bitartekaria batera samar heldu ziren Veveyra, eta elkarrekin sartu ziren hotelean. Gela txukun batean zuten bilera, baina hara lehendabizi Zarzalejos-eta sartu ziren; ETAkoek aurretik berriro segurtasun neurri batzuk hartu zituzten. Gainera, atarian pertsona batek argazkia atera zien, eta horrek areagotu egin zien han Espainiako polizia indarrak ote zebiltzan susmoa; seguru ziren bazebiltzala, beste mintzakideek gero ezetz zioten arren. Veveyko bilera baino bi hilabete lehenago Frantziako Poliziak Josetxo Arizkuren eta beste kide batzuk atxilotu zituen Parisen, ETArekin lotuta, eta Jose Luis Geresta etakidea hilik agertu zen Errenterian (Gipuzkoa). Euskal Herrian kale borroka ekintza ugari zen.

Mahaian, sei lagun

Baina eseri ziren mahai baten bueltan. Sei lagun: Espainiako Gobernuaren hiru ordezkariak, Uriarte bitartekaria -apaiz jantzita ez-, eta ETAko bi kide. Gerora ETAk aitortu bezala, biotako bat Belen Gonzalez zena zen -1999ko urrian atzeman egin zuten, Pauen (Okzitania)-. 1989an Aljerko mahaian ere egon zen. Veveyko bere beste ordezkariaren izenik ez zuen eman izan ETAk, baina, Zarzalejosen liburuak dakarrenez eta beste iturri batzuek ere aipatu izan dutenez, Mikel Albisu zen kide hura.

«Gu su-etenean gaude, eta estatuak ez», esan zuen ETAko ordezkari batek bileraren hasiera aldera, Gara-k 2000ko maiatzean batzarraren akta argitaratu zuenean jakin zenez. Dena dela, ETAk iritzi zion bere apustuaren fokua euskal eragileek abiatutako prozesuan jarri behar zuela, prozesua ez zela estatala, nazionala baizik. Ez zen baikor EAJrekin, urteetan bien arteko aurkakotasuna izan zelako eta han nabari zituelako prozesuaren kontrako ildoak, baina jakitun zen aspaldian ez bezala EAJren eta estatuaren artean sortu zela haustura bat, eta, beraz, aukera baliatu behar zela. EAJ ere ez zen fio ETAz; Euskal Herriko errealitatetik kanpo egotea egotzi zion geroago.

Gobernuak bileran zioen Euskal Herriko egoera berriarekin «konfrontazio politikoa» sortu zela, eta ETAren meniak ere jokaleku berria ekarri zuela. «Ez gatoz ETA garaitzera», dator aktan. ETAk galdetu zien ea Madrilek errespetatuko zuen Euskal Herriko prozesua, autodeterminazio eskubidea onartuta. Arriolaren-eta erantzuna izan zen gobernuak ezin zuela Espainiako Konstituzioa aldatu eta ez zuten aurrerabiderik eskaini.

Uda hartan berriro biltzekotan geratu ziren, eta Uriarteri eman zizkioten logistika lanak. Aznarrek ekainaren 7an jakinarazi zuen ETArekin bildu zirela. Erakunde armatuak biharamunean baieztatu egin zuen berria, eta zioen Madrilek «baztertu» egin zuela «Euskal Herriaren hitza errespetatzea». Ez ziren bigarrenez batu.

Lizarra-Garazi, ETA-EAJ/EA akordioa eta ETAren su-etena azkenetan ziren. Inork ez zuen baldintzarik ikusten aurrera egiteko. Elkarrekiko deskonfiantza zegoen euskal eragileen artean, ohi bezala.]]>
<![CDATA[Urrutikoetxearekin biltzen zenekoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/166429/urrutikoetxearekin_biltzen_zenekoa.htm Thu, 16 May 2019 14:45:49 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/166429/urrutikoetxearekin_biltzen_zenekoa.htm Egigurenek iaz BERRIAri, ETAren desegiteari buruzko gehigarrirako.]]>
»Arnaldo Otegik eta biok Txillarren gauzak nahikoa aurreratuta geneuzkala, ikusi zen ETA Espainiako Gobernuarekin kontaktuan jartzea. Egin genituen saio batzuk Vatikanoarekin-eta, baina azkenerako Otegiri esan nion zergatik ez zuen lortzen berak ETAren gutun bat eta nik gobernuarena. ETArenak niri François Maitiak ematen zizkidan, eta nik hari gobernuarenak. Kartak autoan aurrealdeko aulki ondoan uzten nituen, eta behin Espainiako Poliziak geratu ninduen kontrolean. Ezagutu egin ninduten, eta ez zuten begiratu auto barrukoa. Hala, behintzat, ETA-gobernua lehen bilera finkatu zen, 2005eko ekainaren 21erako: Genevan, Wilson hotelean. Pello Rubio Txillarrekoarekin joan nintzen, haren autoan. Hotelean sartu, eta sarreran lo hartu nuen. ETAkoak ez ziren orduan azaldu, eta Henri Dunant zentrokoek arratsalderako jarri zuten bilera. Ordubetekoa izan zen, nik hurrengo egunean Eusko Legebiltzarrean egon behar nuelako, inbestidura saioan. Autoa hartu, eta hona. Gero bakarrik joaten hasi nintzen, lagun bati autoa eskatuta. Josu Urrutikoetxeak esaten zidan trena seguruagoa dela.

»Henri Dunantekoek Suitzan hoteletik hotelera eramaten gintuzten bilerak egiteko, eta normalki parkingetik sartzen ginen, misterio handiz eta une desberdinetan. Ez zuten esaten zer hotel zen, jakin ez genezan non geunden, baina nik beti hartzen nuen bertako oroigarri bat: poxpolo kaxa, boligrafoa… Beraz, badakit zein hoteletan egon ginen. Gero, Oslon beti hotel berean egon ginen, eta normal sartzen ginen barrura.

Josu Urrutikoetxearekin

»Josu Urrutikoetxearekin hasi nintzen biltzen, Genevan. Hura beti Jon Iurrebasorekin azaltzen zen; honek ordenagailua zeraman, eta oharrak hartzen zituen. Josuk eta biok lehen aldiz ikustean, bostekoa eman genion elkarri. Miguel moduan aurkeztu ninduten, eta Josu, George moduan; ez zen zentzuzkoa hori, ezagunak ginelako.

»Oslon Norvegiako Atzerri ministroa agertu zen behin, eta, aparte batean, esan zidan horrelako bilera askotan egon zela eta lehen aldiz ikusi zuela gobernuaren ordezkaria -alegia, ni- arropa plantxatu gabe, eta bestea, berriz, galtzak dena plantxatuta, jakarekin…

»Behin, Norvegiaren zerbitzu sekretuetako hegazkinean eraman gintuzten biok Genevatik Oslora.

»Josuk asko zaintzen zuen elikadura, eta kirola egiten zuen, lasterka. Madrilen esaten zuten gaixorik zegoela, nekatu egiten zela negoziazioetan eta horrelako istorioak, baina nik Rubalcabari esaten nion ondo ikusten nuela.

Negoziatu ez, kolaboratu

»Bileretako giroa oso ona zen. Josuk eta biok negoziatu baino gehiago kolaboratu egiten genuen, eta Henri Dunantekoak, harrituta. Giza faktorea tartean zegoen, haien ustez. Adin bertsukoak gara, aspalditik gaude kontu hauetan, euskaldunak gara… Norvegian elkarrekin bazkaltzen genuen, eta familiako kontuak-eta ateratzen ziren solasaldietan.

»Behin bakarrik haserretu ginen, Norvegian: egun batez oso berandu bukatu genuen afaria, hitzartutakoa ospatu baikenuen, eta neure gelara joan nintzenean, Rubalcabari deitu nion, eta esan zidan testuan zerbait aldatzeko; Josuk nirearen goiko solairuan zeukan gela, igo nintzen, jo nion atea eta azaldu nion aldaketa, eta haserretu egin zitzaidan, uste zuelako negoziazio teknika bat zela. Hurrengo egunerako bilera eskatu zion Henri Dunanti; elkarri esan genizkion gauzak orduan. Baina lortu genuen akordioa ixtea. 2005ean uztailaren 14an bukatu genuen aurreneko bilera saila. Frantziako festa delako daukat gogoan eguna.

»Bide orri bat osatzea zen helburua: Zapateroren adierazpena Euskadiko erabakiak errespetatzeaz; mahai politikoa eta teknikoa; ETAren su-etena; negoziazioan behatzaileak ere egotea...

Genevan gusturago

»Goizez biltzen ginen Genevan. Negoziatu orduan, eta arratsaldea, libre. Onak ziren baldintzak, beraz. Negoziatzen hasi ginenerako, dena buruan neukan; saiatu nintzen ETAk proposatuko zuena aurreikusten. Gainera, Suitzara joan aurretik, gatazken teoriak asko irakurrita nengoen. Arratsaldean oharrak-eta koaderno batean apuntatzen nituen. (...).

Rubalcabari mezuak

»Nik, gobernutik, Rubalcabarekin hitz egiten nuen. Baina ahal zen gutxien deitzen nion, eta ez nion dena kontatzen, beti nahi izaten zuelako gauza batzuk murriztea. T4koa [2006-12-30] baino lehenago abisatu nion zerbait gerta zitekeela, ETAko ordezkaritza berriak esan zidalako erantzuteko asmoa zutela. Zapaterok T4koaren bezperan adierazi zuen urtebete geroago hobeto egongo ginela… Gaizki informatuta zegoen.

Bukaera, eta hasiera

»ETAk 2006ko martxoan eman zuen su-etena; kostatu zitzaion. Gero ordezkaritza aldatu zuen, eta ikusten hasi ginen hura ez zihoala aurrera. Elkarri leporatzen genion akordioa bete ez izana.

»Nire ustez, T4koan bukatu zen prozesua, 2007an berriro Genevan bildu ginen arren. T4an hasi zen sortzen bakea. Ezker abertzalean eztabaida bat hasi zuten ETAri eskatzeko buka zezala. Poliziak ere egin zuen bere lana. 2011ko urrian bukatu zen ETA.]]>
<![CDATA[Labirinto burokratikorik gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/005/001/2019-05-16/labirinto_burokratikorik_gabe.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1878/005/001/2019-05-16/labirinto_burokratikorik_gabe.htm
Herrialde bakoitzeko diputazioak izanik koordinazio instituzionalaren ardura, genero indarkeriaren biktimek «lehen unetik bertatik laguntza osoa» jasotzeko aukera izango lukete, Ilardiak azaldu duenez. «Instituzioek emakumeon bizitza erraztu egin behar dute, eta ez eragozpen gehiago jarri. Azken batean, emakume bakoitzak une oro behar duen laguntza eta zerbitzuak izatea proposatzen ari gara, baita salaketa jartzean behar dituzten laguntza eta zerbitzu guztiak epaitegi eta komisarietan sartu bezain laster jaso ditzatela ere».

1.200 euroko soldata

«Bizimodu duinaren» aldeko mezua ere eman du EH Bilduren Bizkaiko zerrendaburuak, Ser irratian emandako elkarrizketan. «Normala izan beharko luke hil bukaerara iristeak, eta diputazioak kontratutako enpresa guztietan soldatak 1.200 eurokoa izan beharko luke gutxienez».]]>
<![CDATA[Herri urratsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1910/003/001/2019-05-15/herri_urratsak.htm Wed, 15 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1910/003/001/2019-05-15/herri_urratsak.htm
Talde abertzaleak (EAJ, EH Bildu eta Geroa Bai) Araba, Bizkai, Gipuzkoa eta Nafarroako 240 alkatetzatan izan dira legealdi honetan, Azpeitikoan (EH Bildu) barne. PSE/PSN, PP eta UPNk 54 alkatetza izan dituzte. Bazterkerian erortzeke, handia da aldea herri urratsetarako. Gainera, eta sos kontuez ari garela, Hegoaldeko hamar mila biztanletik gorako 56 udalerrietako 45 alkatetzatan izan dira talde abertzaleak. Bi bloke identitario dira, baina bloke abertzalean ez daude bat eginda nazio estrategian, Nafarroako legealdi honetako kasua salbuets daitekeen arren.

Oinarrizko irizpide nazionaletan ere ez dute bateratasunik. Adibidez, indar abertzaleek ez daukate irizpide jakin bat 240 udal horiek Seaskari edo nazio eraikuntzan eta nazioa josten diharduten beste eragile batzuei diru laguntza emateari buruz -batzuek ematen dute; askok ez-, eta, ematekotan, zenbat emateko. Gainera, talde abertzale bakoitzean ere ez daude irizpide bateratuak.

Ataungoa da 240 udal horietako bat, eta orain hango alkategaietakoa da Xabier Barandiaran (EAJ), Markel Olano Gipuzkoako diputatu nagusiaren kabineteburua. «Hauteskundeak hauteskunde, herri estrategia bat lantzea ezinbestekoa dirudi datorrenaren aurrean», idatzi zuen azken Aberri Egunean. 1998koa da eredu bat, Lizarra-Garazirena: eliteen artekoa, ustekabean aurkeztua herriari. Behetik gorakoa da beste formula bat; langai dago, eta, herri estrategia osatuz joateko, eskatzen du norabide nazionalean doan neurri sorta bateratua gauzatuz joatea ere.]]>
<![CDATA[Legealdi historikoari segida bai?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-05-11/legealdi_historikoari_segida_bai.htm Sat, 11 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-05-11/legealdi_historikoari_segida_bai.htm
Legealdi honetan Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ahaldun nagusiak EAJko kideak dira, eta Nafarroan gobernuko lehendakaria, Geroa Baikoa. Halaber, Hegoaldeko udalen mapa esanguratsua da. Batetik, lau hiriburuetako alkateak ere indar abertzaleetako kideak dira: Iruñean EH Bildukoa, eta beste hiruretan, EAJkoak. Bestetik, eta fokua zabalduz, 10.000 biztanletik gorako 56 udalerri daude Hegoaldeko lau herrialdeetan, eta 45etan EAJkoak, EH Bildukoak eta Geroa Baikoak dira alkateak. 56 udalerri horietan, haiez gain, PSE-EEk sei alkatetza dauzka, Ezkerrak bat, eta lau alkate talde independenteetakoak dira —badago abertzalerik lauren artean—.

Parlamentua eta gobernua ez ezik, udal mapa ere itxuragabe aldatu zen Nafarroan duela lau urteko hauteskundeen ostean. Iruñekoa izan zen kasurik aipagarriena, lehen aldiz abertzale bat jarri zelako alkatetzan: Joseba Asiron. EH Bilduk ez zituen bozak irabazi, UPNk baizik, baina herrialde mailako lauko akordioak berritasun historikoa ahalbidetu zuen. Baita Nafarroako Gobernuan ere: Geroa Bai bigarren geratu zen, UPNren atzetik, baina lehendakari, Uxue Barkos; aurreneko aldiz, abertzale bat gobernuburu. Nafarroako 10.000 biztanletik gorako beste udalerri batzuetan antzeko jokaldia egin zuten aldaketako indarrek: Geroa Baikoa alkate Eguesibarren eta Zizur Nagusian, eta EH Bildukoa Barañainen eta Lizarran. Tuteran, berriz, Ezkerrako kidea jarri zen agintean, bototan UPNk irabazi arren. Aldiz, Antsoainen, Atarrabian, Berriozarren eta Tafallan EH Bildu izan zen gehien bozkatua, eta ondoren han ere jaso zuen beste taldeen sostengua alkatetzak lortzeko; Arangurenen eta Burlatan hautagaitza independenteak gailendu ziren hauteskundeetan.

Nafarroan talde abertzaleen esku dauden bederatzi alkatetzetako udalerri horietan herrialdeko biztanleen %48 bizi dira.

Araban, hiru dira 10.000 biztanle baino gehiago dituzten herriak: bitan EAJ dago alkatetzan (Amurrion eta Gasteizen), eta bestean, EH Bildu (Laudion). Hiru udalerri horietan Arabako herritarren %84 bizi dira.

Bizkaian, hogei udalerrik gainditzen dute 10.000 biztanleko langa: hamabostean EAJko kidea da alkatea, bitan PSE-EEkoa, beste bitan hautagaitza independente batean aurkeztutakoa —Etxebarrin eta Gernika-Lumon; azken horretan, Jose Maria Gorroño Bilduko alkate ohia dago agintean, EAJrekin koalizioan—, eta batean EH Bildukoa. EAJ eta EH Bildu alkatetzan dauden hamasei udalerri horietan Bizkaiko herritarren %73 pasatxo bizi dira. Gernika-Lumo ere aintzat hartuz, zifra %75era igotzen da.

Eta Gipuzkoan 21 udalerri daude aipatutako biztanle kopuru horretatik gora:11tan dago EAJ alkatetzan, EH Bildu seitan eta PSE-EE lautan. Abertzaleak agintean dauden hamazazpi udalerri horietan bizi da Gipuzkoako populazioaren %62.

Beraz, 56 udalerri horietako 45 alkate abertzaleetatik, 28 EAJko kideak dira, hamabost EH Bildukoak eta bi Geroa Baikoak. 45 udalerriotan bizi dira 56etako herritarren %87, eta Hegoaldeko %66. 56 udalerri horietan PSE-EEk alkatetza daukan seitan, 185.000 lagun bizi dira, %8.

Talde abertzaleek oso pisu handia dute udalerri txikiagoetan ere, batik bat EAJk eta EH Bilduk: EAJk Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan denera 121 alkatetza dauzka —egun bere markapean, herrialdeotan aurkeztu ohi da—, eta EH Bilduk Hegoaldean 113. Geroa Baik, bere eremuan —Nafarroan—, sei. Hiruren artean, 240 alkatetza. PSE/PSNren (28), PPren (4) eta UPNren (22) artean 54 dituzte. Ezkerrak hiru ditu. Hautagaitza independenteek, berriz, 226 alkatetza —EAEn 42, Nafarroan 184—.

Hautetsiei dagokienez ere indar abertzaleak dira nagusi, alde handiz: EAJren (1.018), EH Bilduren (1.191) eta Geroa Bairen (59) artean, 2.268. 1999an, Udalbiltza Euskal Herri osoko 1.778 hautetsik eratu zuten —EAJko, EHko, EAko eta ABko alkateez eta zinegotziez gain, independenteak ere bazeuden orduan udalen nazio erakundean sorreran—, eta, 2013an berrantolatu zenean, 1.227 hautetsi zeuden. Azkeneko legealdian PSE/PSNko (412), PPko (100), UPNko (281) eta Ciudadanoseko (bi) udal hautetsien batura 795ekoa izan da, indar abertzaleena baino ia hiru aldiz txikiagoa.

Foru ordezkariak

Nafarroako Parlamentuan, 1979. urteko bozetatik hona, agintaldi honetan izan dituzte abertzaleek ordezkari gehien: hamazazpi (Geroa Baik bederatzi, eta, hirugarren indar modura, EH Bilduk zortzi). Baliatu dute, baliatu dutenez, Ahal Dugu-rekin eta Ezkerrarekin gobernu akordioa eginda. Abertzaleek 2011n lortu zuten ordezkaritzarik handienetan bigarrena: hamabost aulki (NaBaik zortzi, Bilduk zazpi). 2007an, NaBaik hamabi eskuratu zituen —ezker abertzale ofiziala legez kanporatua zegoen—. 1999an, abertzaleek 11 aulki (EHk zortzi, EA-EAJk hiru); 1987an ere 11 (HBk zazpi, EAk lau), eta, horiez gain, EE Euskadiko Ezkerrak, bat. Beste hitzorduetan, abertzaleak 7-9 artean ibili ziren.

Boto aldetik, Nafarroan talde abertzaleek orain dela lau urteko foru hauteskundeetan batu zituzten ordura arteko gehien, aurreneko aldiz ehun milako langa gaindituta: 101.663 boto (%30eko babesa).

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako batzar nagusietan azkeneko legealdian 153 aulkietatik 93 izan dituzte EAJk (54) eta EH Bilduk (39), ia %61. Lehen bi indarrak dira, alde handiz. 2011-2015ean 95 batzarkide izan zituzten EAJren (49), Bilduren (45) eta Aralarren (bat) artean, eta orduko foru bozetan lortu zuten, preseski, boto sostengurik handiena: %61ekoa —eta, ordezkaritzarik erdietsi gabe, Hamaikabat-ek %0,8koa—. Dena dela, ez da 2011ko 95eko aulki kopuru hori abertzaleen maximo historikoa, nahikoa gertu egon arren: 1987an 99 eskuratu zituzten EAk (35), EAJk (32) eta HBk (32); eta EEk, beste hamabi. Gaur egun Ahal Dugu-k hogei ditu EAEko hiru batzar nagusietan.

Ilegalizazio garaiko legealdiak aparte utziz, 1999-2003an 85 batzarkide izan zituzten talde abertzaleek, eta, atzera jota, 84, 93, aipatutako 99ak eta 94. 1979an 171 aulki zeuden jokoan, eta EAJk eta HBk 111 eskuratu zituzten, %65.]]>
<![CDATA[«Elkar hobeto ezagutu genuenean fidatu zen Rubalcaba nitaz»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2011/009/001/2019-05-11/elkar_hobeto_ezagutu_genuenean_fidatu_zen_rubalcaba_nitaz.htm Sat, 11 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2011/009/001/2019-05-11/elkar_hobeto_ezagutu_genuenean_fidatu_zen_rubalcaba_nitaz.htm
Noiz ezagutu zenuen zuk Rubalcaba gehien?

Batik bat 2000ko hamarkadan, bake prozesurako lanean hasi nintzenean. Zapatero 2004an Moncloara iritsi arte Txillarreko kontua ez nuen Madrilera eraman; gero bai, eta Rubalcabarekin ia astero biltzen nintzen.

Madrilen?

Bai. PSOEren egoitza batean, Gobelas kalekoan.

Zer kargu zeukala hasi zineten?

Zapaterok hauteskundeak irabazi, eta Kongresuko PSOEren bozeramaile izendatu zuen Rubalcaba. Orduan hasi nintzen harekin bilerak egiten. 2006an Barne ministro jarri zen.

Zer jarrera zeukan?

Ez zen baikorra prozesuarekin. Gainera, nire pentsaera beti susmagarria iruditzen zitzaion, nolabait esanda; hau da, bere eskemetan ez zen ondo sartzen nire pentsamendua edo nik egin nahi nuena. Baina segituan ulertzen zituen gauzak; azkarra zen.

Zein zen bion aldea?

Nik uste nuen ETArekin denbora asko behar zela hitz egiteko.

Zutaz fidatu al zen inoiz?

Elkar hobeto ezagutzean, bai.

2005eko ekainean bildu zinen lehen aldiz ETArekin, Genevan. Zein informatzen zenuen Madrilen: Zapatero ala Rubalcaba?

Nik informazioa beti Rubalcabari pasatzen nion. Zapaterorekin, hona etortzen zenean baino ez nintzen biltzen. Rubalcabarekin, aldiz, sarri egoten nintzen, lehenago esan dudan moduan, eta negoziazio txiki bat bezala izaten genuen: hark alde batera tiratzen zuen, nik bestaldera, eta beti oreka aurkitu behar izaten zen.

Nora tiratzen zuen hark?

Rubalcabak beldurra zion gobernuak ETArekin hitz egiteari, eta kontua lehenbailehen bukatzea nahi izaten zuen. Auzia nazioartekotzea ere ez zuen gustuko.

Dena kontatzen al zenion?

Komeni zena bakarrik. Adibidez, kanpoko ministroren bat azaltzen bazen ETAren eta nire arteko bileretara, hori ez nion Rubalcabari esaten gero, banekielako kexatu egingo zela. Hala ere, ez nintzen behin ere saiatu hari azalpen faltsu bat ematen. Gainera, kontuan hartu ez nintzela ni izango haren informazio iturri bakarra, nahiz eta nik uste benetako informazioa nik neukala.

2006an, Rubalcabak Javier Moscoso eta Jose Manuel Gomez Benitez jarri zituen gobernuaren ordezkari ETArekin hitz egiteko. Zu ere bazinen.

Bai, baina bi haiek jarri zituen Osloko akordioak eginda zeudenean jadanik, eta, beraz, negoziazioa hasteko. Baina gero negoziazioa ez zen hasi, eta bilera bakan batzuk soilik egin ziren.

2006an, Barajasko atentatuaren bezperan, Zapaterok esan zuen urtebete barru hobea izango zela egoera. Zer pasatu zen gobernuburuak hori esateko?

Pixka bat lehenago egin genuen azkeneko bilera ETArekin, eta nik informazioa Rubalcabari pasatu nion, ez Zapaterori, eta esan nion ETAk Madrilen atentatu bat egingo zuela. Rubalcabak seguru asko pentsatuko zuen atentatu koskorren bat izango zela. Zer pasatu zen, orduan, Zapaterok hori esateko? ETArekin egindako bilera hartara gobernuaren beste bi ordezkari haiek ere joan ziren, eta uste dut ez zutela irudipen txarrik atera handik. Baina haiek ez zuten nire bihozkada; nik gehiago ezagutzen nituen ETAko mintzakideak, euskalduna bainaiz.

Zer nahi zuen Rubalcabak orduan: bakea, presoen truke?

Garai hartan, gu eskema horrekin ibili ginen negoziazioa ondo zihoan bitartean. Presoen azterketak eginak genituen, bakoitzak irteteko zer egin behar zuen-eta sailkatuta, baina frogatu genuen ETAk ez ziola garrantzirik ematen presoen kontuari. ETAk esaten zuen gatazka bukatu nahi zuela, eta automatikoki presoak aterako zirela. Beraz, ez zen gauza askorik egin presoen kontuan.

Batasunak esan izan zuen Madrilek bazeukala ezker abertzaleko kideen atxiloketen zerrenda luze bat, prozesuaren hausturaren ondorengorako. Izan ziren atxiloketa pila bat.

Nik ez nekien ezer horri buruz.

2011, Aiete. Zenbateraino egon zinen informatuta horretaz?

Nik garai hartan oso harreman txarrak nituen neure alderdiarekin, batez ere hemengoekin, baina Aietekoaren informazio ona jasotzen nuen beste bide zuzen batetik. Dena dela, ni Rubalcabak ez ninduen sekula zentsuratu.

Aieteko nazioarteko topaketara joango zinela esan zenuen, eta baita joan ere.

PSEk erabaki zuen ez joatea, baina ni joan egin nintzen. Madrildik ez zidaten esan ez joateko.

Zer harreman izan zenuen Rubalcabarekin azken urteetan?

Beti eduki dut hartu-eman ona harekin, baina 2011n ETA bukatu zenetik aurrera askoz amistade handiagoa izan genuen. Garai batean nirekin zituen errezeloak desagertu egin zitzaizkion.

Noiz egon zineten azkenekoz?

Espainiako atzeneko hauteskunde hauek baino pixka bat lehenago, telefonoz.

Zerbait esan al zizun duela urtebete ETA desegin zenean?

Guk ez genion garrantzi handirik eman desegiteari. 2011koa izan zen benetan inportantea, ETAk jardun armatua bukatu izana.

Nolako politikaria zen?

Fenomemo bat, gutxi izaten diren bezalakoa. Izugarri azkarra zen; detaile guztiak segituan hartzen zituen, eta egundoko abilezia zeukan komunikatzeko. Gainera, oso harreman onak zeuzkan prentsakoekin.

Informazio asko al zeukan?

Bai. Aipatutako prozesu horretan, eta jada bukaera aldera, ETAren ordezkariek esaten zidaten haien ustez CIAk Espainiak zeukan gizona zela Rubalcaba. Nik, bai zera, nola izango zen CIAkoa. Baina bai, ETA konbentzituta zegoen amerikarren gizona zela.]]>
<![CDATA[Itxura berekoaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/006/001/2019-05-10/itxura_berekoaren_bila.htm Fri, 10 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1886/006/001/2019-05-10/itxura_berekoaren_bila.htm
EAJ

Hautagai nagusiei erreparatuz behintzat, EAJ buru berekin aurkeztuko da Gipuzkoan hilaren 26ko hauteskundeetan: ahaldungai nagusi Markel Olano -egungo diputatu nagusia- eta Donostiako alkategai Eneko Goia -egungo alkatea-. Aliantza eredua ere garbi du: PSE-EErekin berriro. «Egonkortasuna» nahi du, eta hala esaten du, garden. Azken urteetako emaitza onei segida eman nahian, bilatuko du herritarrek ikustea «eredu talka» dagoela EH Bilduren -«ezker abertzalea» deitzen diote jeltzaleek- eta EAJren artean, Olanok azaldu duenez. Uste du EH Bilduren eredua «konfrontazio handikoa» dela, eta EAJren ardatzak direla «gertutasuna, elkarrizketa, kudeaketa zorrotz eta arduratsua...». 2015ean, gatazka handi bat zegoen Gipuzkoan: hondakinen gestioarena. Beste eragile batzuen laguntzarekin, EAJk unea baliatu zuen, bere aldeko mobilizazioa lortuta. Orain, ez dago tamaina hartako gatazkarik. EAJk mobilizazioaren aldeko mezuak zabaldu ditu. Udalerrietan, begiz joak dauzka Irun eta Eibarren gisako hirigune handiak, PSE-EEren eremu klasikoak.

EH BILDU

Aldaketekin dator EH Bildu: diputatugai nagusi Juan Karlos Izagirre da; Donostiako alkategai, Reyes Karrere -kasu horretan, 2011-2015eko alkate eta azken alkategai Izagirreren partez-. Halaber, nahi du Gipuzkoako politika aldatzea: «pertsonak erdigunean» jarri, eta politika sozialak gehiago bultzatzea, «berdintasuna» bilatzea, azpiegitura handi batzuk ez sustatzea... Kostatuko zaio EAJren aurretik geratzea: 2011ko maiatzeko bozetako tsunamiaren ostean, EH Bildu izan zen Gipuzkoan bozkatuena EAEko (2012) eta Europako (2014) hauteskundeetan; EAJ bigarren utzi zuen, baina, harrezkeroko bozetan, EAJk hartu izan dio aurrea. Alkatetza batzuk berreskuratzea ere badu xede EH Bilduk. Arrasatekoa galtzeak min berezia eman zion duela lau urte -autokritika ere egin zuen han-. Bestetik, ikusteko dago Errenterian -39.000 biztanle; Gipuzkoako hirugarren udalerririk handiena- Julen Mendoza alkategai ez izateak galerarik ekarriko dion, eta han PSE-EE, irabazle ez balitz, zenbateraino saiatuko den EAJrekin-eta agintea lortzen. Andoaingoa ere ikusgai legoke; 2015ean, EAJko zinegotzi batek ez zuen ahalbidetu PSEk hartzea alkatetza, eta EH Bilduk segitu zuen agintean.

PSE-EE

Lau helburu izango ditu PSE-EEk hauteskunde hauetan: Espainiako azken bozetako emaitza onen olatu gainean segitzea -Gipuzkoan, %18,8-; Elkarrekin Podemosen aurretik geratzea -2015eko foru bozetan PSE-EEk Ahal Dugu-ri hamasei mila botoko aldea atera zion; joan den apirilean, Espainiakoetan Elkarrekin Podemosi sei mila pasakoa -; herrialdeko hirigune handietako botere instituzionalari eustea -Irun, Eibar eta Lasarte-Oriakoari, baita beste bi biri ere: Pasaia eta Zumarragakoari-; eta, babes elektoral garrantzitsu batekin, foru eta udal batzuetako gobernuetan segitzea EAJrekin, nahiz eta Gipuzkoako PSE-EE barruan guztiak ez dauden eroso. Hautagai nagusien artean, aurreko kartel bera aurkeztu du: Denis Itxaso ahaldungai nagusi, Ernesto Gasco Donostiako alkategai; eta aipatutako beste bost udalerrietan ere ez du egin aldaketarik.

ELKARREKIN PODEMOS

2015ean, Ahal Dugu-k %12,2ko babesa jaso zuen foru bozetan; laugarren indarra. Udalekoetan, ez dago jakiterik, ez zelako bere izenpean aurkeztu. Orain bai; eta, gainera, Ezker Anitza-IUrekin eta Equorekin indarrak batuta, Elkarrekin Podemos modura. EH Bilduk bezala, gaur-gaurkoz ez dauka aliantzetarako hautu bat egina. Errenterian, Ahal Dugu-ren taldeak eta EH Bilduk udal gobernua osatu dute, baina kasu bakana da. Lander Martinez Ahal Dugu-ko idazkari nagusia hizketan hasi da halako ereduaren alde. Gipuzkoan eta hirigune handietan aliantza esanguratsua litzateke.

PP

Orain lau urte, PP hezurretan geratu zen Gipuzkoan, batzarkide bakarra lortuta -Donostialdeko barrutitik, Juan Carlos Cano-. 19.395 boto batu zituen, %5,5. Aurreko legealdian, lau batzarkide izan zituen; beherakada nabarmena, beraz. Duela lau urtetik ere beherantz doa PP, Eusko Legebiltzarrerako eta Espainiako Gorteetarako azken bozetan ikusi denez. Orain, aukera bat da Gipuzkoan batzarkiderik gabe geratzea. Donostian, Borja Senper alkategaia ukitu propioko kanpaina egiten ari da, eta, herrialdeko PPko presidentea izanik, jokoan izango du etorkizun politikoa ere.

BESTEAK

Espainiako azken hauteskundeetarako, Vox Gipuzkoan aurkeztu zen, hartarako sinadurak ozta-ozta lortu ondotik -bozetan, 6.683 boto lortu zituen, %1,6-, baina, orain, ez da forukoetan izango. Baina Donostian bai, kasurako. Ciudadanos berriro aurkeztuko da herrialdean. Duela lau urte, %1,5 bildu zuen, batzarkiderik ez, eta orain ikusi egin beharko da PPren krisiaz baliatuko den barrutiren batean gutxieneko %3ra iristeko -horra heltzeak ez du aulkirik ziurtatzen, ordea-. Gorteetarakoetan, %2,8ko sostengua izan du Gipuzkoan.

Nafarroa. Aldaketaren estres testa

Araba. Aukera guztiak zabalik

Bizkaia. Urak bare segitzen du]]>
<![CDATA[Desegite fasearen berrosaketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2000/002/001/2019-05-03/desegite_fasearen_berrosaketa.htm Fri, 03 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2000/002/001/2019-05-03/desegite_fasearen_berrosaketa.htm
ETAk iazko apirilean datatu zuen Zutabe aldizkariaren azkeneko zenbakia -114.a, 1958/2018 izenekoa-, eta Euskadi Ta Askasunaren eztabaida 2017-2018. Ondorio txostena atalean esan zuen borroka armatua alde batera uzteko «egoeren bila» aritu izan zela «beti». 2005-2007ko prozesuko negoziazio mahaian egin zuen jardun armatua uzteko proposamena, haren arabera, eta uste zuen Madrilek ez zuela «aprobetxatu» aukera. Halaber, erakundeak dokumentu batzuetan aitortu zuen halako prozesuetan ez zela behar beste prestatuta sartu, zenbait eztabaida egiteke zituelako.

2007an prozesua hautsi ondotik, ezker abertzaleak formalki 2009ko udazkenean hasi zuen estrategiari buruzko eztabaida. Orduan jarri zen mahai gainean, argi, estrategia politiko-militarra behin betiko uzteko planteamendua. ETAk gero onartu zuen eztabaidaren hasiera «ordua aldatu» gabe heldu zitzaiola berari, lehen aldaketek «jokoz kanpo» harrapatu zutela, beretzat «une kritikoa» izan zela, eta egoera «zatiketarik gabe» bideratzeko «ahalegin betea» egin behar izan zuela. Ezker abertzalean fronte politikoak hartu zuen gidaritza. 1995ean ETAren Alternatiba Demokratikoan horren lehen gakoak agertu baziren ere, Batasunak 2004an Anoetako proposamenean modu zehatzagoan marraztu zuten eskema, errei teknikoa (ETA-estatuak) eta errei politikoa (euskal eragileak) bereiztuz -azken Zutabe-n ere ETAk zioen «zuzendaritza fronte politikorantz lerratu behar zela» suposatzen zuela-, baina 2005-2007ko prozesuan ezker abertzale osoan bereizketa hori ez zen garbia izan. «Trantsizio hori egitea kostatu da», zioen ETAren zuzendaritzak iaz Txalapartari eta Gara-ri emandako elkarrizketa liburuan, «baina 2009-2010eko eztabaidan trantsizio hori konfirmatu zen».

2007ko hausturaren ostean, ETAk ere agortutzat jo zuen estatuekiko aldebikotasunaren eskema klasikoa, eta hori baztertzeak «on egin» ziola idatzi zuen bere azken aldizkarian. Euskal Herrira begira aritu nahi zuen, eta gatazkaren ondorioen arloa ere «negoziazio mahaitik kalera» eraman. 2011ko urriaren 20an iragarri zuen jardun armatuaren bukaera, Aieteko Konferentziaren ondoren, eta ordutik 2013 hasiera arte haren ordezkaritza Oslon egon zen, nazioarteko komunitatearen anparoan, Madrilekin eta amaiera aldera Parisekin atal teknikoez hitz egiteko asmoz, aldebikotasunaren eskemaren azken-azkeneko saio modura. Bi estatuek, ezezkoa. Hor hasi zen ETAren bukaeraren atzeneko fasea, hausnarketa berrituta. Proiektu politikoaren garapenerako, «ahalik eta azkarren» nahi zuen zikloa eta funtzioa amaitzea. Desarmatze prozesuko hasierako trabak traba -Espainiako Auzitegi Nazionalak deklaratzera deitu zituen Nazioarteko Egiaztatze Batzordeko kideak, 2014ko bideoagatik-, ezker abertzaleak Abian prozesua 2016an maiatzean bukatu, eta handik aurrerako prozesua azkarra eta intentsoa izan zen: 2017an, ETAren armagabetzea; eta, gaur urtebete, desegitea.

Atzo David Pla konponbiderako ETAren ordezkaritzako kide ohiak kazeta honetan adierazi zuen bukaerako diseinua ez zela «bat-batean biribildu zen zerbait» izan, testuinguruaren arabera «moldatzen» joan zirela. 2016ko otsailean Zuzendaritza Batzordeak bereizi egin zituen desarmatzea eta desegitea, eta Plak berak duela bi urteko otsailean Gara-n iragarri zuen ETAk bere geroari buruzko gogoeta prozesua abiatzeko asmoa zuela udaberritik aurrera. Artean desarmatu gabe zegoen, baina bideratua zeukan gaia. Iragarpen harekin, «aurrea hartu» eta saihestu nahi izan zuten armagabetzearen ondoren jendeak presio egitea desegiteaz. Pla: «ETA joan zen erritmoa eta gestioa markatzen». ETAk 2017ko apirilaren 7an jo zuen bere burua erakunde desarmatutzat, agiri batean, eta biharamunean izan zen armagabetze eguna.


Kanbo. Kanboko (Lapurdi) nazioarteko topaketa, iazko maiatzaren 4an, ETAren desegitearen hurrengo egunean. Nazioarteko eta Euskal Herriko eragileak bildu ziren. Argazkian, adierazpenaren berri eman zutenak. JUAN HERRERO / EFE

2017an proposamena kideei

Ordurako zuzendaritzak prest zeukan ETAren zikloaz eta funtzioa. Proposamen politikoa dokumentua, hamabi orrialdekoa. 2017ko apirilean datatu zuen. Guztia ez zuen idatzi bukaeran, hainbat kontu lehendik gogoetatuak eta paper gainean jarriak zituelako. Dena dela, toxikazioak-eta saihesteko, erakundearen bukaerari buruzko idatzizko aipamen zehatzak amaierarako utzi zituen. Eta proposamena banatzen hasi ziren, maiatzetik aitzina. Harekin batera, erakundearen ibilbidearen eta 2009-2017ko aldiaren dokumentu bana ere bai. Eskutik eskura betiere, informazioa Poliziarengana irits ez zedin, kontrol neurri gisa. ETAk 2017ko irailaren erdialdeko agiri batean jakinarazi zuen hasia zuela barne eztabaida.

Parte hartze prozesu zabala planteatu nahi izan zuen: erakundeko kideek eta izandakoek jaso zituzten dokumentuak -ez denek, iristeko ezintasun batzuengatik-, eta haiek eman zezaketen botoa. ETAn egon ez ziren hainbatek ere jaso zituzten, nahi izatera ekarpenak egiteko. Guztiei aurrez galdetu zieten ea parte hartu nahi zuten. ETAk gero azaldu zuenez, 2.500-3.000 lagunengana iritsi zen.

Zuzendaritza Batzordeak iazko otsailerako osatua zuen Kideen ekarpenen bilduma eta azalpena txostena -data hori du, bederen-, eta martxoko Barne Komunikazio Orokorrean jakinarazi zuen bozketaren emaitza -maiatzean egin zen publiko hori-. Ekarpenen idatzian, aurkako iritzien artean esaten zen ETAk jarraitu egin behar zuela euskal presoak, iheslariak eta deportatuak etxean aske izan arte; ETAk segitu behar zuela ezker abertzalearen zuzendaritza funtzioa betetzen; edota erakunderik gabe helburuak ez zirela erdietsiko. Zikloaren bukaeraren planteamenduak, dena dela, aldekotasun handia bildu zuen, nahiz eta azaldu ziren zalantza batzuk ezker abertzalearen egoeraz eta gizartearen aktibazioaz, eta EAJren politika deitoratzen zen.

Botoa emateko hiru aukera zituzten kideek: bai, ez ala zuri. Erakundeak iazko otsailaren hirugarren astean jendaurrean adierazi zuen bozkatzen ari zirela, eta erabat desegingo zela bere militanteek alde bozkatuz gero. Argiak izan ziren emaitzak: botoa eman zutenen %93 proposamenaren alde agertu ziren, aurka %4, eta abstentzioa %3koa izan zen. Barne Komunikazio Orokorraren arabera, 1.335 kidek izan zuten boza emateko eskubidea. Prozesuan zehar zuzeneko hartu-emanak ere egin zituzten kideek. Besteak beste, kontuan hartu behar da 2013an Osloko gunea desegin zenetik aurrera, harremanak izateko eta beste, ETAk erabaki zuela zuzendaritza Euskal Herrian kokatzea eta jarduera ekartzea, horrek polizia operazioen arriskua areagotzea sortu arren. Dokumentu berak zekarren baztertu egin zutela ekinbide armatuaren ondorioak kudeatzeko behin-behineko batzorde teknikoa; batetik, desegiteko erabakia ezbaian ez jartzeko inork, eta, bestetik, ondorioen ataleko zenbait alor bideratuta ikusten zituelako. Armagabetzearen ostean berak atzemandako armategi bat entregatu egin zuen ETAk iazko apirilaren bukaeran, Baionan, Frantziako Poliziari kutxen kokapenaren berri emanda.


Bertiz. Uxue Barkos Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria, iazko maiatzaren 4an, Bertizen (Nafarroa), ETAren desegitearen ondorengo ekitaldi instituzionalean. JESUS DIGES / EFE

Hiru adierazpeneko eskema

2018 hasierarako ETAren zuzendaritzak bazuenez bere proposamen politikoaren aldekotasunaren berri, desegite fasearen azken urratsa diseinatzeari ekin zion. Hiru adierazpeneko eskema osatu zuen: 1. Aberri Egunean «eusko gudariei» omenaldia. 2. Eragindako kaltearen aitortza. 3. Desegitearen jakinarazpena. Apirilaren 1ean argitaratu zuen lehen adierazpena, eta han iragarri zuen bukatzear zeukala eztabaida prozesua.

Apirilaren 20an argitaratu zen ETAk bere ibilbide armatuan eragindako kaltearen adierazpena. Apirilaren 8an zegoen datatua, armagabetzearen lehen urteurrenean. Otsaileko Kideen ekarpenen bilduma eta azalpena txostenean bazetozen eragindako kalteaz hainbat aipamen eta hausnarketa, eta zuzendaritzak dokumentu bat osatu zuen, beste kide batzuekin partekatzeko. ETAk Gara-ri eskainitako elkarrizketa liburuan zioen erabaki estrategikoen egokitasunaren kontrasterako azken boladan beretzat funtsezkoa izan zela Zuzendaritza Zabala. Kalteari buruzko dokumentua idazteko, ez zen parte hartze zabal-zabalaren bila joan, eta oinarrizko dokumentuak ez zuen funtsezko aldaketarik izan. ETAk Euskal Herriari: eragindako kalteari buruzko adierazpena izeneko idatzian, aitortu zuen «zinez sentitzen» zuela eragindako «samin handia», «enpatia» agertu nahi izan zuen, eta «barkamena» eskatu zien «gatazkan parte hartze zuzenik ez zuten» biktimei. «Egia osoaren» alde eginda, «berradiskidetzea» aldarrikatu zuen, eta «gatazka politikoari konponbide demokratikoa emateko» eskatu. Zuzendaritzak desegite adierazpenaren aurretik plazaratzea erabaki zuen hura, gauzak bereiztearren.

ETAk 2018ko apirileko Zutabe aldizkarian jaso zituen Aberri Eguneko eta kalteari buruzko adierazpenak, baita eztabaidako ondorioen txostena, lurraldetasunaren inguruko idatzi bat eta ekinbide armatuaren zifrak-eta ere. Kasurako, 774 hildako eta 2.606 ekintza armatu hartu zituen bere gain. Biktimen artean, ordura arte aitortu gabeko bi gertakari: 1981ean Tolosan (Gipuzkoa) hildako hiru lagunen kasua -poliziekin nahastu zituztela zioen-, eta Madrilen 1974an jarritako lehergailu batena -hamahiru lagun hil ziren-.

Bukaerako hirugarren pausoa baino ez zitzaion falta ETAri: desegitearena. 2017ko Gudari Eguneko -irailak 27- agirian aurreratu zuen ziklo politiko berrian bera ez zela «eragile nagusietako bat izango». Foro Sozial Iraunkorrak iazko urtarrilaren 4an Bilbon emandako prentsaurreko batean zioen ETAren «desmobilizazioa urte politikoa amaitu aurretik» espero zuela; hots, beranduenez uztail erdirako. «Nazioarteko bitartekariek emandako datuetan» eta ETAk «jendaurrean adierazitako informazioetan» oinarritu zen hori esateko Foro Soziala.

Daten espekulazioa hasi zen orduan, batik bat Espainiako hedabideetan. Adibidez, argitaratu zen 2018ko uztailaren 31n desagertuko zela ETA, haren sorrera orduan izan zela jota -1958ko abenduan eratu zen ETA, baina Julen Madariaga sortzaileetakoak esana da 1959ko uztailaren 31n agertu zela erakundearen izena publikoki lehen aldiz dokumentu batean; erbestean zen Jaurlaritzari bidali zion idatzia orduan-. Gizonezkoen Munduko Futbol Txapelketa hasi baino lehenxeago desegingo zela ere argitaratu zuten -ekainaren 14an hasi zen mundiala-, horrela oihartzun handiagoa lortuko zuelakoan. Informazio hobea izanik, Alberto Spektorowski HNT Harremanetarako Nazioarteko Taldeko kideak martxoaren 19an Donostian adierazi zuen maiatzaren lehen egunetarako espero zuela desegitea, «azken orduko ezustekorik ezean». Bukaera «oso argia» izango zela ere esan zuen.


Donostia. Sortuko zuzendaritzakoak eta ezker abertzaleko kide historiko ugari, maiatzaren 5ean, Donostian, ETAren desegiteari buruzko agerraldian. Hizketan, Arkaitz Rodriguez Sortuko idazkari nagusia. JON URBE / FOKU

Azken eguneko formatua

Bazetorren amaiera. Formatua prest izan behar, eta horrek denbora bat eskatzen zuen: adierazpena egin, nork irakurri, nola, herrialdea, tokia... Xehetasunak lotzeko, gutxienez aste batzuk behar izan zituzten horretan ibili ziren eragileek. ETAk balorazio ona egiten zuen azkeneko urteetan Suitzak eta Norvegiak erakutsitako jarreraz, profesionaltasunez eta errespetuz aritu zirela iritzita: Osloko esperientzia hor zegoen, eta, Suitzari dagokionez, 1999ko maiatzean Veveyn Madrilek eta ETAk izandako bilera eta Henri Dunant zentroak 2005etik aurrera izandako engaiamendua ere bai. Genevan emango zen ETAren desegitearen adierazpenaren berri, Henri Dunanten; gainera, segurtasun juridikoa duen zentro pribatu bat da.

Formatuaz aukera batzuk izan ziren mahai gainean, eta azkenean ebatzi zuten zentroko zuzendari David Harlandek irakurtzea adierazpena, nazioarteko komunitateko berrogeiren bat kideren aurrean. ETAren ordezkari gisa, berriz, Marixol Iparragirre euskal presoak eta Josu Urrutikoetxea iheslariak leituko zuten, bakoitzak bere aldetik, aurretik egindako ahots grabazio batean. Kide historikoak biak ere. Urrutikoetxearen bideo bat ere egon zen, publiko egin ez zena. Idatzia ETAren beste ordezkari batek ere leitzeko asmoa egon zen, baina ezinezkoa izan zen. Desegitearen adierazpena laburra eta zehatza izango zen, eta lanketak ez zuen zailtasunik izan, eztabaida bukaerako testuetan bai baitzeuden termino nagusiak. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak apirilaren 20an zalantzan jarri zuen testuaren egiletza ETArena izango zela: «ETAk edo haren komunikatua idazten dutenek...».


Geneva. Jesus Egiguren PSE-EEko presidente ohia, iazko uztailearen 3an, Genevan, Henri Dunant zentroan, ETAren desegitearen adierazpenaren ondoan -lau hizkuntzatan atera zuten-. 2005-2007 prozesuan ezagutu zituen Henri Dunantekoak Egigurenek. BERRIA

Desegite data, maiatzaren 3an. Baina horretan zebiltzanek gordean zeukaten eguna. HNTk, Foro Sozialak eta Bake Bideak apirilaren 23an Baionan iragarri zuten maiatzaren 4an Kanbon (Lapurdi) Gatazkaren Konponbidea Aitzinatzeko Nazioarteko Topaketa egingo zela. 2011n lehendabizi Donostian Aieteko nazioarteko topaketa izan bazen eta hiru egunera ETAren jarduera armatuaren bukaeraren adierazpena, iazkoan, diskrezioagatik eta ezuste modura, aurrenik ETAren desegitea izango zen eta biharamunean Kanboko topaketa. Apirilaren 27an apurtu zen sekretua: El Mundo-k argitaratu zuen maiatzaren 3an ETAren desegiteaz «bilera» izango zela Genevan, Henri Dunant zentroan, 14:00etan. Zuzen zebilen El Mundo. Apirilaren 23an Suitzako eta Espainiako Atzerri ministroek batzar bat egin zuten, Bernan, nazioarteko gaiez aritzeko, orduan esan zutenez behintzat. Logikoki, Suitzako Gobernuak ordurako bazuen maiatzaren 3koaren berri.

Hasiera batean desegitearen albistea 19:00etan zabaltzekoa zen hedabideetan, nahiz eta ekitaldia 14:00etarako jarria zegoen. Halaber, lauzpabost hedabide baino ez ziren izango Henri Dunanteko hitzorduan -tartean, BERRIA-, baina El Mundo-ren filtrazioaren ondoren gaia asko zabaldu zen, eta komunikabide ugari agertu zen eguerdirako. Eta, gainera, maiatzaren 2an, ETAk euskal eragile askori bere bukaerako mamiaz apirilaren 16an datatu eta helarazitako gutun bat filtratu zen hedabideetara. ETArentzat garrantzitsua zen eskutitza aurrez helaraztea eragileei, baina dudak ere izan zituen, Genevakoaren aurretik publiko egingo zelakoan. Egin zen: eldiario.es-ek atera zuen, maiatzaren 2an, arratsaldeko lehen orduan.

Henri Dunanteko arduradunek gaur urtebete zioten beldur zirela ETAren biktimen elkarteren bat azalduko ote zen. Hilabete lehenago Covitek deitoratu egin zuen ETA «zuritzeko» bukaera fasea, Aiete II gertatuko zela iritzita, eta PPren gobernuari eskatu zion eragotzi zezala tankerako amaiera bat. Bukaerako ekitaldia, ordea, Suitzan zen, ez Espainian. Hala ere, PPren gobernuak egin zuen saiorik: maiatzaren 3an bertan, eguerdi aldera, Suitzako goi arduradunei deitu zien, Henri Dunantekoa eragozteko eskatuz. Kasurik ez; urtebete lehenago armagabetze prozesuaren azkenetan Frantziak egin ez zion bezala.

Eta egin zen desegite ekitaldia, 14:00etatik aurrera. Henri Dunantekoek aretoan zeudenei eskatu zieten 14:30 arte ez zabaltzeko berria. Ondoren, Iparragirreren eta Urrutikoetxearen grabazioak zabaldu ziren sarean. Bukatu zuen, beraz, ETAk, «erabat». Idatzian, dei egin zuen gatazkaren ondorioei aurre egitera, baita gatazkaren «muin politikoari eta historikoari» heltzera ere, eta erronkatzat jo zuen indar metaketa, herri aktibazioa eta «ezberdinen arteko» akordioak ardatz lituzkeen herri prozesu bat eraikitzea. «Erdietsi nahi dugun fase historiko berri horren mesedetan hartu dugu azken erabakia. ETA herritik sortu zen eta orain herrian urtuko da», zioen adierazpeneko azkeneko pasarteak.

Maiatzaren 4an, Kanboko topaketan, Arnaga etxean, nazioarteko eragileek ongietorria eman zioten haren erabakiari. Uxue Barkos Nafarroako Gobernuko lehendakaria eta Urkullu ez ziren izan han; Jean Rene Etxegarai Euskal Elkargoko lehendakaria bai, euskal gizarteko hamaika ordezkarirekin batera. Egunean bertan 120ren bat boluntario ibili ziren antolakuntza lanetan. Urkulluk gero esan zuenez, «duintasunagatik» geratu zen joateke, «ETAk beti gutxietsi izan duelako Jaurlaritza». Barkosek eta biek Bertizen (Nafarroa) egin zuten ekitaldi instituzionala.

Kanboko topaketa Frantziako Estatuko lurraldean izanik, Barne Ministerioa jakinaren gainean zegoen ezaugarriez, segurtasun kontuak-eta bermatzeko. Eric Morvan Frantziako Poliziaren zuzendari nagusiak euskal eragile bati aste batzuk lehenago, zehaztasunik emateke, esan zion gertutik jarraitzen ari zela ETAren bukaera aldia. Justuki, haren armagabetzean paper aktibo eta baikorra ukan zuen Morvanek, orduan Pirinio Atlantikoetako prefeta karguan zela.

Azkenetako neurri modura, ETAk ezkerreko militante independentisten, «bidean eroritako gudarien» senideen eta, oro har, erakundearen «ondokoen» artean desegitea iragartzeko eta azaltzeko orrialde bateko idatzia zabaldu zuen, eta, iazko maiatzaren 3ko datarekin, desegite adierazpenaz gain, bere kideei gutun bat helarazi zien -ikus 5. orrialdea-.

Bukatu zuen ETAk, erabat.

ETAren «azken idazkia»

Foro Sozialaren iritziz, gizarte zibilari dagokio «korapiloen konponbidea»

David Pla: «ETA desegiteko erabakia estrategikoa izan zen, irabazteko anbizioz hartua»

  ]]>
<![CDATA[ETAren «azken idazkia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/005/002/2019-05-03/etaren_azken_idazkia.htm Fri, 03 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1873/005/002/2019-05-03/etaren_azken_idazkia.htm
Zuzendaritza Batzordeak kideei esan zien «bidea egiteko» dagoela «oraindik», eta «guztien beharra» izango dela ETArik gabeko fasean ere. Azken besarkada bat helarazi zien amaieran.

Desegite fasearen berrosaketa

Foro Sozialaren iritziz, gizarte zibilari dagokio «korapiloen konponbidea»

David Pla: «ETA desegiteko erabakia estrategikoa izan zen, irabazteko anbizioz hartua»]]>
<![CDATA["ETA desegiteko erabakia estrategikoa izan zen, irabazteko anbizioz hartua"]]> https://www.berria.eus/albisteak/165820/eta_desegiteko_erabakia_estrategikoa_izan_zen_irabazteko_anbizioz_hartua.htm Thu, 02 May 2019 07:07:32 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/165820/eta_desegiteko_erabakia_estrategikoa_izan_zen_irabazteko_anbizioz_hartua.htm <![CDATA[«ETA desegiteko erabakia estrategikoa izan zen, irabazteko anbizioz hartua»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/006/001/2019-05-02/eta_desegiteko_erabakia_estrategikoa_izan_zen_irabazteko_anbizioz_hartua.htm Thu, 02 May 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1880/006/001/2019-05-02/eta_desegiteko_erabakia_estrategikoa_izan_zen_irabazteko_anbizioz_hartua.htm elkarrizketaren bertsio luzea. Bideoa albistearen barruan. ]]>
Bost urteko kartzela zigorra jaso zenuen joan den otsailean, Parisen. Ustekabea, onerako?

Justiziaren ikuspegia ez da oraindik aldatu, baina bagenuen konfiantzarik ikusita auziaren bilakaera, Auzitegi Kriminaletik Korrekzionalera pasatu zutelako. Zigorra mugatzen zuen horrek.

Epaileak zioen aintzat hartu zuela testuinguru politiko berria.

Bai, baina ez dute bere gain hartu. Falta da osotasunean hartzea.

Zer, zehazki?

Justiziaren bide arruntari heldu behar zaio, lehenik. Eta ezker abertzaleak aipatu izan du justizia trantsizionala ere. Zigorra eman ondoren baleudeke aukerak neurri batzuk hartzeko. Hor daukagu Ipar Irlandako erreferentzia.

ETAren bukaera fasea azaldu zenuten Iratxe Sorzabalek eta biok epaiketan. Zer helbururekin?

Iruditzen zitzaigun guk betetako mintzakidetzaren funtzioa esanguratsua zela. Epaile batek esan zigun egoera ez zela asko aldatu, biok atxilotu gintuztenean sasian geundelako, paper faltsuekin eta beste. Erantzun genion orduan aldatzeke zegoela klandestinitatearena, baina begiratzeko beste aldaketak, 2010etik aurrera ETAren erabakiz gertatutakoak.

2010a aipatu duzu. Ezker abertzaleak orduko otsailean plazaratu zuen Zutik Euskal Herria adierazpena. Estrategia aldaketaren mugarri izan zen. ETAk aitortu izan du bera «jokoz kanpo» harrapatu zuela eztabaida hasierak, 2009ko udazkenean.

Egoera konplikatua zen ezker abertzalearentzat, baita ETArentzat ere. ETA gako horietan bazegoen jada, baina urratsak eta denborak ez ziren berdinak, eta egia da une batean ETA tokiz kanpo aurkitu zela eta bere lekuaren bila aritu zela. Baina jakin zuen egokitzen, eta bere tokia berreskuratu zuen; Euskal Herriak eskatzen zion erritmoetan kokatu zen. Aski modu txukunean egin zuen bilakaera.

Aipatu izan da ETA ez zela behar beste prestatuta sartu negoziazio prozesuetan, zenbait eztabaida artean egiteke zituelako.

Negoziazio eskema klasikoaren garaiak ziren, aldebikotasunarena, eta, estatuarekin hitz eginda, akordio bat lortzen saiatzen zen. Horrek markatzen zuen prozesuaren arrakasta. 2011-2013korako ere prestatu zen ETA-Madril mahai bat, Europako herrialde batean, baina orduan ere Madrilek ez zuen borondaterik izan. Kasu hartan, ordea, ezker abertzaleak estrategia aldatua zuen jada, ezkerreko independentismoa indartzeko eta askapen prozesua beste era batera jarraitzeko. 2013tik aurrera gehiago landu zen.

Lehenago egin behar al zen estrategia aldaketa?

Horrelakoak esatea bentajista izatea da, nire ustez. Hau da, esaten denean presoak askatzeko azken bagoia halako prozesutan pasatu zela, ni ez nago ados. Izan ere, aurreko prozesuetan Espainiako Gobernua posizio horietan al zegoen? Zalantza handiak ditut. Espainiak negoziazio prozesuak beti gerra ikuspegi batetik jorratu ditu, eta beti ezkerreko independentismoa ahuldu nahi izan du.

ETA ekinean zela, ezker abertzale zabaleko ildo batzuetan ere auzitan jartzen zen borroka armatua.

Bai, eta zatiketaren batzuk gertatu ziren ezker abertzalean. Denborarekin, baldintza politiko batzuk eskuratu izan dira estrategia beste bide batetik bideratzeko, eta borroka armatua ardatz zuen estrategiaren agortze zantzuak azaldu ziren. Azkenean, denborak errespetatu egin behar dira. Lan handia egin da, eta oso baldintza konplikatuetan gauzatu da prozesua.

2013 hasieran, Osloko gunea deseginda, ETAk berriro diseinatu al zuen bere bukaera fasea?

Bukaerako diseinua ez zen izan bat-batean borobildu zen zerbait. Estatuen posizioak ez ezik, eragile politiko eta instituzional batzuena ere kontuan hartu behar ziren. Beraz, diseinua moldatuz joan zen erakundea. Hori bai, negoziazio gunearen desegiteak erabat markatu zuen hausnarketaren berritzearen beharra. Estatuekiko eredu klasikoa agortua zegoen. Foro Sozialak 2013ko maiatzean ondorio batzuk plazaratu zituen; besteak beste, armagabetzeaz. Lehentasuna emanik, desarmatze prozesuari ekin zion ETAk; hasieran, Nazioarteko Egiaztatze Batzordearekin [NEB] armategiak zigilatzen, eta gero hasi zen jendarte sozialaren parte hartzea. Ikusi zen Euskal Herriari begira egin behar zela prozesua, herriarekin batera. Ordu arte konponbide prozesuak ez zuen aurrera egiten, eta hori bazen oztopo bat estrategia aldaketaren garapenerako; eragin egiten zion proiektu politikoa gauzatzeari. Oso garrantzitsua zen ziklo aldaketa ahalik eta azkarren burutzea.

2017ko otsailean Gara-n esan zenuen ETAk udaberri hartan hasiko zuela aurrera begirako gogoeta prozesu bat. ETA artean armagabetu gabe zegoen...

Ez genuen nahi jendeak ondorioztatzea eztabaidak exijentzien kate bati erantzuten ziola; hau da, gogoeta iragarri gabe armagabetu, eta kanpotik batzuek presio modura erakundeari desegite faseari ekiteko exijitzea. Estrategia aldaketarekin eta askapen prozesuarekin lotzen zen eztabaida bat hasiko genuen, ETAri zegokiona eta ETAk bere kabuz hasiko zuena.

Baina armagabetzea luzatuko balitz asko, zer?

Jendeak bazekien ETAk armagabetzeko konpromisoa zuela. Erabateko konfiantza zegoen ETAren posizioekiko, eta lortu zen sintonia eta konplizitate bat.

ETA bukaera fase hori mamitzen ari zela gertatu zen Sorzabalen eta bion atxiloketa, Baigorrin, 2015eko irailean.

Ikusi zen zein zen estatuen jarrera. Lau urte ziren ETAk jardun armatuaren bukaera iragarri zuela, eta...

Urte bereko abenduan publikoki jakin zen konponbiderako ETAren ordezkaritzako kidea zinela.

Talde horretan nengoen, bai. 2011-2013ko negoziazio gunean ere hala nengoen, eta segitu genuen, bazeudelako lan batzuk egiteko.

Bukaera fasean ETAren zuzendaritza Euskal Herrian kokatu zela esan izan da.

ETA beti egon da nagusiki Euskal Herrian. Errepresioa desitxuratzen ari zen egoera, atxiloketekin eman nahi zen itxura zelako ETAko militanteak urruti zeudela, Frantziaren bestaldean. Estatuek bilatzen zutena zen jendeak ikustea ETAko kideak deskonektatuak zeudela Euskal Herriarekiko. Prozesua Euskal Herrira begirakoa zen, eta horrek eskatzen zuen Euskal Herrian bertan egotea, harremanak izateko eta egoera sentitzeko. Beraz, erabakia izan zen Euskal Herrian kokatzea eta jarduera Euskal Herrira ekartzea.

Estrategia aldatu zenetik aurrera gertatu al zen hori?

Ez. Batik bat, Europako herrialde bateko negoziazio gunea desegin zenetik aurrera. Arriskuak baziren, herri hau txikia delako geografikoki. Baina alde onak bazituen: konponbidearen alde ETA egiten ari zenak izan zuen harrera.

Hartu-eman asko egin al ziren?

Konplikatua da halako egoeran zuzeneko harremana izatea, estatuek artilleria guztia martxan zutelako prozesu hura geldiarazteko. Harremanak modu ez-zuzenean gehiago egiten ziren.

Zer zioten eragileek?

Ideia nagusia zen estatuei ezin zitzaiela utzi Euskal Herriaren etorkizuna baldintzatzen edo blokeatzen, ezin geniela utzi izorratzen, eta esaten zen bilatu behar zela modu bat aurrera egiteko. Gizarte zibileko jende batek konpromisoa hartu zuen. NEBek ere konpromiso handia hartua zuen.

EAJrekiko eta Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariarekiko kritiko azaldu zen ETA.

ETAk ulertzen zuen EAJk kapitalizatu nahi izatea bukaera prozesua, bai baitu pisu handi bat herri honetan. Saiatu ginen modu eraikitzaile bat izanda haiekin informazioa partekatzen, baina gero filtrazioak ikusten genituen, eta, gainera, ETAren ekimen batzuk kamustera joan ziren. Hori ez zen modua. Izango dute konponbiderako nahia, baina konponbide eredu jakin bat nahi zuten: ezker abertzaleak faktura historikoa ordaintzea, eta etorkizunari begira ahultzea.

Urtebete da ETA desegin zela. Nola bukatu zuen?

Kontu jakina zen hori gertatuko zela. ETA bera joan zen bukaerako erritmoa eta gestioa markatzen. Aieteren ondoren barneratu zen aldaketa handi batera gindoazela. Bukaerak ez zuen izan, beraz, inpaktu berezirik; inpaktua prozesu osoan izan zen. Nazioarteko eta euskal eragileekin egiaztatu zen amaiera, modu solemnean.

Zer izan zen ETA?

Borroka armatua egiten zuen erakunde bat baino askoz gehiago izan da. Antolakunde politiko bat zen, proiektu politiko jakin bat zuena -Euskal Herriaren independentzia eta sozialismoa-, eta, bere estrategiaren osagai nagusi gisa, borroka armatua egin zuen, estatua behartzeko agertoki demokratiko bat sortzera -autodeterminazio eskubidea eta Euskal Herriaren aitortza-.

Ez zituen helburu horiek lortu.

Ez, nabarmena da ez garela herri aske bat. Baina, ETAren sorreratik bukaera arte, ezker abertzalean eta askapen mugimenduan bilakaera bat izan zen: ETA ez zen hasierako antolakunde bakar bat, eta mugimendu oso bat sortu zen. Estrategia aldaketarekin, autodeterminazioa eta nazio aitortza lortzeko ETAren borroka armatuaren zeregina bukatutzat eman zen. Ikusi zen ETAren zikloa eta funtzioa bukatutzat eman behar zirela, ez zelako bideragarritzat jotzen jarraitzea. ETArik gabeko agertokiak ere ez ditu ematen bermeak, badakigu, baina ezker abertzalean eta askapen mugimenduan badaude antolakundeak prozesuaren inguruan egituratuta.

Kontakizunaren bataila dago.

Porrota eta garaipena neurtzeko beharko da denbora bat, baina ez ETAri dagokionez bakarrik. Prozesua irekita dago, eta, beste tresna batzuekin, gure nazioaren aldeko borrokak aurrera jarraitzen du. Batzuek kontakizuna ETAren desegitearen unean kokatzen dute; guk ez. Desegiteko erabakia estrategikoa izan zen, irabazteko anbizioz hartua. Denborarekin neurtu beharko da erabaki hori zenbaterainokoa izan den garrantzitsua.

Ba al daude prozesu independentista baterako baldintzak?

Gaur egun badago saio bat erabakitzeko eskubidea erdigunean jarrita burujabetza prozesu bat eraikitzeko, demokratikoa izango den prozesu bat, beste Euskal Herri bat eraikitzeko. Independentziara iristeko behar dugu burujabetza prozesu bat. Egiazko demokrazian sinesten duten indarren arteko metaketaren bila goaz. Estrategia aldaketarekin ez zen gatazka politikoaren konponbidea bakarrik bilatzen, bestelako aldaketak ere bilatzen zirelako Euskal Herrian.

Zer nabarmenduko zenuke?

Nafarroakoa, adibidez. Garai batean bazirudien Nafarroan indar espainolistak -nabarristak deitzen zirenak zirela Nafarroaren esentzia eta benetakotasuna ordezkatzen zutenak, nahiz eta haien proiektua Espainiaren menpekoa izan, baina ezker abertzaleak erabaki zuenean herrialde bakoitzak baduela erabakitzeko gaitasuna, nabarrismo hori tokiz kanpo gelditu zen, eta espainolismora egin zuten urratsa, esanez Espainia osoak erabaki behar duela.

Nola dago ardatz nazionalaren kontua? Ez ote dago aski mentalitate autonomikoa?

Ezker abertzaleak Euskal Herria aintzat hartzen du, zalantzarik gabe. Estrategian egungo egoera instituzionala kontuan hartzeak baditu bertute batzuk. Prozesua ez da bakarra, errespetatu behar dira herrialdeetako egoera eta erritmoa, baina proiektu oso batekin lagunduta egon behar du. Lurralde batasuna josteko estrategia ere egon behar da, eta gaur egun ez da hori hain modu nabarmenean ikusten; sakondu behar da, ezin dugu galdu proiektu nazionala.

Zein da premia duen atala? Euskal presoena, akaso?

Preso politikoena konpontzea beti da lehentasuna, premiazkoa. Ikuspegi humano eta politiko batetik, Euskal Herriak badu beharra presoak askatzeko; ezker abertzaleak, zer esanik ez. Auziari bukaera eman behar zaion iritzia aski partekatua da Euskal Herrian.

PSOEren gobernu berriarekin aukerarik ikusten horretarako?

Baldintza guztiak daude. Euskal Herrian adostasuna dago. Anbizioz ekin behar zaio estatuko agintaldi berriari. Antolatu beharra dago.

Elkarbizitzarako ekarpena izan al zen eragindako kalteaz iaz ETAk plazaratutako adierazpena?

Zauriak ixteko eta elkarbizitzarako giro bat sortzen laguntzeko ekarpen bat egin zezakeela uste zuen erakundeak.

Esan zezakeen gehiena esan al zuen? Eta gutxiago ezin esan?

Langen kontua da hori. Sinisten eta sentitzen zuena esan zuen ETAk. Bere izaerarekin bat egiten zuen, ikuspegi eraikitzailea izanik.

ETAk eragindako biktimen artean bazegoen bereizketa bat.

Baina bereizketa gatazka guztietan egiten da. ETAk ere ez zituen parametro berdinetan kokatzen borrokan hildako bere militanteak eta estatuko indar polizialek hildako beste herritarrak. Hala, ETArentzat ez ziren biktima berdinak berak helburu zituen haiek eta helburu ez zituenak. ETAk adierazpen horretan aitortu zuen bere ibilbide armatuan eragindako samin handia, esan zuen zinez sentitzen zuela, eta barkamena eskatu zien gatazkan parte hartze zuzenik ez zuten biktimei. Estatuak-eta planteatzen zuten ETAk bere jarduera osoaren gaitzespen bat egitea, baina ETAk hori ez zuen egin.

Prozesu politiko baterako zauriak sendatuxe daude ala oraindik denbora bat behar da?

Aldaketa politikoan aurrera egin nahi ez dutenek beti bilatzen dituzte faseak, lehenik gauza batzuk konpondu behar direla esanez. Herri kohesiorako egin daitezke gauzak, baina nik uste jendartean aurreratuta dagoela elkarbizitza.

Eragile politiko batzuek ezker abertzaleari autokritika eskatzen diote. Zer helbururekin?

Estrategia jakina dute: ezker independentista erdi bakartuta uztea etorkizunera begira, eragin eremua mugatuta.

Ezker abertzaleak berak aliantzak eratzeko zailtasunak ez al ditu, batez ere EAEn?

Indar politikoen artean-eta harremanak badaude, baina batzuk beste norabide batean doaz. Ezker independentistak eragile sozialekiko eta herritarrekiko komunikazioan sakondu behar du, eskaintza politikoaren bitartez.

Euskal Errepublika al litzateke eskaintza politiko hori?

Errepublikak hiru kontzeptu biltzen ditu: balio sozialak, bide demokratikoa eta burujabetza. Badute pisua eta mamia. Nire ustez, ezker abertzaleak eskaintza hori hobeto formulatu behar du, eta hobeto landu jendearekin eta mugimendu sozialekin.

Norabide horretan ongi al dago?

Ezker abertzalearen oinarri sozialari kostatzen ari zaio egokitzea. Aldaketa handiak gertatu dira, eta nik uste ezker abertzaleko jendeak oraindik ez duela hartu bere tokia behar bezala; ez naiz ari horrenbeste antolakundeez. Konponbidearen eremuan gauza batzuk ez zaizkigu ongi atera, eta horrek baldintzatu egiten du norberaren aldartean, baina estrategia politikoaren helburua anbizio politikoz jokatzea da. Horri neurri berean erantzun behar zaio, borrokaren, jarreraren eta konpromisoaren bidez, eta indarrak metatuz. Grina berreskuratu behar da.

Plaren elkarrizketaren bertsio luzea, BERRIAren webgunean irakurgai:www.berria.eus

]]>
<![CDATA[David Pla: "ETA desegiteko erabakia estrategikoa izan zen, irabazteko anbizioz hartua"]]> https://www.berria.eus/albisteak/165819/david_pla_eta_desegiteko_erabakia_estrategikoa_izan_zen_irabazteko_anbizioz_hartua.htm Wed, 01 May 2019 07:12:51 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/165819/david_pla_eta_desegiteko_erabakia_estrategikoa_izan_zen_irabazteko_anbizioz_hartua.htm ]]> <![CDATA[Abertzaleek eta sozialistek gora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1956/002/001/2019-04-29/abertzaleek_eta_sozialistek_gora.htm Mon, 29 Apr 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1956/002/001/2019-04-29/abertzaleek_eta_sozialistek_gora.htm
PSOEk 123 diputatu lortu ditu estatuan, eta Pedro Sanchez presidentegaiak beharko du babesik inbestidurarako eta legealdirako. Unidas Podemos izan liteke haren aliatua: 42 aulki erdietsi ditu. Bien artean, 165. Gehiengo osoa 176an dago. PP, Ciudadanos eta Voxen batura, 147koa da. Ikusgai da Sanchezek zenbateraino bilatuko duen EAJren sostengua. ERC-EH Bildu aliantzak, 19 aulki lortu ditu.



Ikusgarri EAJ

Emaitza ikusgarriak izan ditu EAJk. 2016an ez bezala, irabazi egin du EAEn, bigarren indar PSEri 141.000 botoko eta bi aulkiko aldea aterata. Hiru herrialdeetan nagusitu da, eta Bilbon eta Donostian ere bai.

Hauteskunde mota guztietan ederki moldatzen den alderdia da EAJ, berriro frogatu duenez.

PP-Cs-Voxek ezer ez EAEn

Estatuan porrot handia jaso du eskuinaren hirukoak, urruti geratu baita Kongresuan gehiengoa osatzetik. PP, Ciudadanos eta Voxen artean %42ko babesa jaso dute. Espainiar eskuinak Euskal Herrian lortutako bi diputatuak, Nafarroan lortu ditu, Navarra Sumaren bidez (UPN, PP, Ciudadanos), %29rekin. EAEn ez dute diputaturik eskuratu. Araban dago indartsuen PP, baina, oraindik kanpoko botoak zenbatzeke direla, Javier Maroto batere gabe geratu da. EH Bildurentzat izan da han jokoan zegoen azkeneko diputatua, Iñaki Ruiz de Pinedorentzat.

Espainiako eskuinak oso politika oldarkorra du euskal gaiekiko, eta zartadakoa eman diote herritarrek; nagusiki, EAEn.

EH Bilduren gorakada

Duela lau eta hiru urteko hauteskundeetan EH Bildu izan zen abertzaleen artean beherakada handiena jaso zuena, Amaiurren zazpi diputatuetatik bira jaitsi zelako; 333.000 botoetatik 2016ko 184.000ra. Orain lau diputatu erdietsi ditu: Gipuzkoan bi, eta bana Bizkaian eta Araban -Nafarroan hortxe-hortxe geratu da-. Halaber, bototan izandako gorakada nabarmena da, 258.000ra iritsi baita. Horietatik EAEn, 212.000 (%16); duela hiru urte Eusko Legebiltzarrekoetan, 225.000 (%21). Maiatzeko udal eta foru bozetarako moralki-eta baliagarri izango zaizkio, kontuan hartuta duela lau urte izan zuela hitzordu horietan jaitsiera esanguratsu bat, batik bat Gipuzkoan. Eta, azkenean diputatua lortuko duen jakiteko kanpoko botoak zenbatzea falta dela, aipagarriak dira Nafarroako 46.000 botoak ere, orain lau urteko foru hauteskundeetan 48.000 erdietsi baitzituen.

Aldaketak, senataririk ez

Nafarroan Senaturako bozetan izandako emaitzek zalantzarik sor dezakete maiatzaren 26an izango diren foru bozei buruz: Geroa Bai, EH Bilduk, Ahal Dugu-k eta Ezkerrak Senaturako berriro indarrak batu eta Aldaketa koalizioa osatu arren, ez dira gai izan senataririk eskuratzeko. Navarra Suma koalizioak eraman ditu lehen hirurak, eta PSNk laugarrena, Aldaketako bozkatuenari hamar mila botoko aldea aterata.



EAEko bozak aurreratu?

Eusko Jaurlaritzan daude bi alderdiek emaitza onak izan dituzte EAEn: hemezortzi diputatuetatik hamar lortu dituzte EAJk eta PSE-EEk. Eusko Legebiltzarrean gutxiengoan dira, aulki bategatik, eta horrek duela hilabete batzuk buruhauste handi bat eragin zien: aurtengo aurrekontuak ez onartzea. 2013an «erakundeen egonkortasunerako» ituna sinatu zuten, eta, aliantza luzerako izango dela aurreikusten denez, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak eta EBBk mahai gainean izan dezakete EAEko hauteskundeak aurreratzeko burutazioa -berez, 2020ko irailean izango dira-.

1980an EAEko bozak egiten hasi zirenetik, denbora aldetik dezente aurreratu dituzten hiru kasuetatik bitan EAJkoa zen Jaurlaritzako lehendakaria: 1986ko aurrerapena alderdiaren zatiketak eragin zuen eta 2001ekoan Lizarra-Garazi akordioaren haustura garaia zen. Orain aurreratu-ez aurreratu erabakitzeko azterketan maiatzaren 26ko udal eta foru bozek ere balukete pisurik -Araba, Bizkai eta Gipuzkoako instituzio nagusietan EAJ eta PSE elkarrekin gobernatzen ari dira-, baita Espainiako Gobernuaren osaerak ere; hau da, PSOEk nola edo zeinekin osatuko duen. Garrantzitsuak izango dira tempus kontuak, jokoan ez baita egongo gestio kontua bakarrik, aurrerapenak EAEko estatus politikoaren eztabaida atzeratu dezakeelako. Emaitzak Araban Emaitzak Bizkaian Emaitzak Gipuzkoan Emaitzak Nafarroan ]]>
<![CDATA[Problematika sozialari aurre egiten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2019-04-25/problematika_sozialari_aurre_egiten.htm Thu, 25 Apr 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1879/008/001/2019-04-25/problematika_sozialari_aurre_egiten.htm
Harreraren datuen arabera, iaz zazpi iheslari itzuli ziren Euskal Herrira, eta euren egoera juridikoki erregularizatu zuten. Biren kasua nabarmendu du Karlos Ioldi elkarteko kideak: 70-72 urte dituzte, ez dute familia babesik eta behar ekonomiko handiak dauzkate. Haietako bati harrerako ekitaldian telebista aparailu handi bat oparitu zioten, «baina etxerik ez dauka jartzeko!». Lehenik eta behin, Harrerak lo egiteko toki bat aurkitu zien biei: pentsio bat. Elkarteak hartu zuen ardura ekonomikoa. Ondoren, alokairua lortzen ere lagundu zien, eta, horrez gain, laguntza ekonomikoa ematen die hilero. Bat, gainera, diabetikoa da, eta elkarteak laguntzen dio odontologoarengana, erietxera…

Badago eragozpen bat euskal iheslari eta preso ohien alokairurako: nomina bat behar da, eta haietako askok ez daukate. Ondorioz, beste pertsonaren batek eman behar izaten du izena.

Harreraren iazko beste datu bat: hemeretzi laguni aurkitu zien lana. Zortzi urteko ibilbidean, 159ri. Elkarteak makina bat kontaktu du politika, ekonomia eta gizarte alorretan, eta gustura dago jasotzen duen erantzunarekin: irekitzen dizkiote ateak. «Eragozpenik ez dugu aurkitu preso ohien-eta ibilbideagatik; gehienez, lanposturako prestakuntza ezagatik izan ditugu arazoak», dio Ioldik. «Kontuan hartu preso ohiak urteak egin dituela sasian eta espetxean, adina ere baduela jada, eta saiatzen gara aske geratzean edo iheslaria bueltatzean lana aurkitzen, bizimodua aurrera atera dezan».

Preso ohi ugari daude 65 urteren bueltan, eta «oso kotizazio txikiarekin» iritsi dira erretiro adinera, Barinagarrementeriak ohartarazi duenez. «Erretirorako baliabide gutxi dute, beraz. Bazkideen batzarrean gai hori aterako dugu, eta azalduko dugu zer egiteko asmoa daukagun arazo horri aurre egiteko».

Lana pilatzen ari zaio Harrerari: etxea eta lana aurkitzen lagundu, nortasun agiria eta gidabaimena ateratzen, mediku sarea... «Kalera ateratzerako edo itzultzerako badute Harreraren berri, baina ez dakigu zenbateraino dakiten gure erantzukizuna noraino heltzen den», esan du Ioldik. «Egoera latzak dira; laguntzeko gaude gu, baina gizarteak ere jabetu behar du horretaz».

Gero eta euskal preso gutxiago dago, gainera: Harrera sortu zenetik (2012), 350 gutxiago. Espainiako Estatuan, Konstituzionalak aldeko ebazpena eman ondoren, hiru hilabete pasatzen dira preso ohiek kartzelaldia amaitu osteko urte eta erdiko laguntza eskatu eta jaso arte —hilero 426 euro—; premia dutenei, Harrerak 1.300na euro ematen dizkie bitartean; behar larriagoa dutenei, hilero beste 205na euro. Kartzelaldi osteko laguntza bukatzean, zenbaitek diru sarrerarik gabe segitzen dute, eta, egun, Harrerak 500na euro ematen dizkie hilero sei laguni. Beste lau pertsona zahar etxean daude; instituzioetatik jasotzen dute dirua, baina ez zaie iristen; falta zaiena elkarte asistentzialak jartzen du: hilero ia 300na euro. Urtean, denera, 200.000 euro inguru dira. Iaz, era batera edo bestera, 35 lagun lagundu zituen diruz. Medikuetan eta tramiteetan jartzen duena gehitu behar da. «Gero eta behar gehiago dago», dio Barinagarrementeriak. Dena neurtu behar. Ioldi: «Beti aztertzen dugu bakoitzaren egoera ekonomikoa, banan-banan». Batzuek esaten diete ez dutela behar, badutelako sostengua; horiek ez dituzte laguntzen.

Bazkidetza, laguntzak...

Etziko batzarrean, Harrerak 300.000 euroko aurrekontua aurkeztuko du. Hiru langile ditu. Bazkideak, 3.165; urtero 60 euro ematen dituzte gutxienez. Bizkaian eta Gipuzkoan dituzte gehien: %80 —erdia eta erdia—. Nafarroan berrehun bazkide dauzkate, eta, proportzioan, elkarteak diru laguntza handiagoa bideratzen du hara Bizkaira eta Gipuzkoara baino.

Herentziak ere lagungarri zaizkio. Gutxi izan ditu orain arte, eta gehiago nahi. Hala, «gustatuko» litzaioke herritarrek jakitea Harrerari ere eman ahal zaiola laguntza, herentzia bidez, «inolako lege eragozpenik gabe».

Bestelako laguntzetan, hiru kasu nabarmendu dituzte: auzibide politikoetan bermea berreskuratu zuten bi lagunek Harrerari bideratu zioten dirua; eta Aralar alderdiak elkarteari eman zion bere desegitean geratu zitzaion diru kopuruaren zati handi bat.]]>
<![CDATA[Espetxe politika. Atea ireki al da zerbait?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/008/001/2019-04-21/espetxe_politika_atea_ireki_al_da_zerbait.htm Sun, 21 Apr 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1911/008/001/2019-04-21/espetxe_politika_atea_ireki_al_da_zerbait.htm
Mikel Legarda EAJko diputatuaren esanetan, «ukaezina» da «norabide zuzenean» urratsak egin dituela Pedro Sanchez presidentearen gobernuak, baina uste du «berandu eta arrastaka» egin dituela. «Mugitzen lehenago hasi izan balitz, ziur pauso gehiago emango liratekeela. Huts egin du PSOEk, politika antiterroristarekin lotu izan duelako espetxe politika. Lotura hori lehenago hautsi behar zuen, eta legedia modu egokian ezarri». Oihana Garmendia Sortuko Euskal Presoen Aldeko Batzordeko kideak deritzo «oso mugimendu txikiak» izan direla eta «berandu» egin dituztela. «Motel doa prozesua. Adibidez, oraindik [EPPK-ko] presoen %79 lehen graduan daude, bakarra ekarri dute Euskal Herrira, eta beste hogeitaka lekualdatzeak presoekin adosteke egin dira. PSOE balaztari emanda ibili da; ausardia falta izan zaio».

Rafaela Romero PSE-EEko legebiltzarkideak dio «ona» dela Sanchezen gobernuaren balantzea. Haren iritziz, elkarbizitza lantzeko modurik onena legedia betetzea da. «Adibidez, presoak gerturatzea. Gobernua ari da horretan. Presoak senideengandik-eta ahal den gertuen badaude, horrek erraztu egingo du haien gizarteratzea, bigarren aukera bat izan dezaten. Gainera, presoentzat ere ona da hurbilketa, ikusiko dutelako euskal gizartea aldatu egin dela garai batetik hona».

Agus Hernan Foro Sozial Iraunkorreko koordinatzaileak esan du «gazi-gozoa» dela balorazioa. «Alde ona da ez gaudela lehengo egoeran, PPren aldikoan. Izan ere, salbuespen egoera gainditzeko oinarriak jartzen ari dira: preso gehienak ez daude bakartuta; gero eta gehiago daude bigarren graduan, eta horrek legediari jarraitzea ahalbidetu liezaieke; Espetxeetako Instituzioak ontzat ematen ari dira presoen pausoak; eta Auzitegi Nazionaleko Zaintza Epailea poliki-poliki ari da neurri berriak hartzen. Balantzaren beste aldean jarri behar da irteera baimenik ez dutela eman kasik; kolektiboko bakarrari eman diotela hirugarren gradua, eta hura baino ez dutela Euskal Herriratu; gerturatze prozesua oso geldo doala; gaixotasun larriak dituztenen kasua ez dela mugitu ia...». Legardak erantsi du PSOEk Kongresuan ez zuela bozkatu presoen Frantziako kartzela urteak batzeko 7/2004 legea erreformatzearen alde. EAJko diputatuak azaldu du bere taldeak hainbat aldiz atera duela espetxe politikaren gaia Madrilen, baina gobernuak ez duela behar bezala jokatu.

Emandako hitzaz

Moncloara heldu eta berehala iragarri zuen Sanchezek «bestelako» politika bat egingo zutela euskal presoei zegokienez: ekainaren 18an, TVEko elkarrizketa batean. «Hitza betetzen ari da», adierazi du Romerok. «ETAren bukaeraren ondoren, kartzela arloa testuinguru politiko eta sozialera egokitu behar dela esan genuen. Bide bat ireki da». Garmendiak nabarmendu du egungo gobernuak dituela orain arteko «baldintzarik onenak» espetxe politika aldatzeko, baina PSOErena ETAren biktimen elkarte batzuek «baldintzatuta» ikusi du. «Erraza du: legedia bete», dio Sortuko kideak, eta «salbuespeneko» legeak deuseztatzeko ere eskatu du. Legardak ere esan du biktimek «presio» egin diotela Sanchezi, eta berriro dio gobernuak «lotu» egin dituela espetxe politika eta politika antiterrorista.

PSEko kideak deritzo «ona» dela gobernuak ETAren biktimekin harremana izatea, «baina ez akordioa lortzeko, haien parte hartzea izateko baizik». Halaber, Romeroren arabera, kontuan hartu behar da PSOEk 84 diputatu izan dituela eta hamar hilabete baino ez direla pasatu gobernua aldatu zenetik. «Egin zezakeena egin du. Banuen kezka ez zuela egingo, halako gai delikatu batean gauza batzuk aldatu egin behar zirelako, estatuko politika oso oldarkor dagoelako...».

Hernanek, dena dela, azaldu du Sanchezek balukeela gehiengo osoa Kongresuan neurri gehiago hartzeko, eta Foro Sozialeko eledunak erantsi du beste hiru «baldintza» betetzen direla gaur egun: «Gehiengo politiko eta soziala euskal gizartean; presoen jarrera legedian pausoak emateko; eta biktimen elkarteen adostasuna orain arteko urratsekiko eta Euskal Herriko biktima ez-antolatuen jarrera proaktiboa espetxe politika berri baten alde». Haren arabera, ETA desegin ostean, presoen afera ez da eremu jakin batena, «euskal gizartearena baizik», eta eskatzen dena da urrunketa amaitzeko, gradu progresioa, gaixoak kaleratzeko, zigorrak batzeko eta eskumenak emateko. «Bizikidetzarako ekarpen modura hartzen dira mugimendu horiek, baina PSOEren gobernua oso urrun agertu da eskema horretatik». Hernanek jakinarazi du «Sanchezen inguruko sektore politikoek» ere uste dutela «erritmoak azkarragoa» izan behar zuela.

Legardak faltan bota du ezker abertzaleak autokritika ez egitea ETAren giza eskubideen urraketez, «jakinda horrek espetxe politikaren aldaketan eragin zuzena izan dezakeela». Romerok dio ezker abertzaleak baduela «borondatea», baina «jauzia egiteko beldurra» duela. Ontzat jo du ETAren biktimekin egotea Etxerat.]]>
<![CDATA[David Pla aske geratu da, baina euroagindua noiz ebatziko dago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1999/003/001/2019-04-19/david_pla_aske_geratu_da_baina_euroagindua_noiz_ebatziko_dago.htm Fri, 19 Apr 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1999/003/001/2019-04-19/david_pla_aske_geratu_da_baina_euroagindua_noiz_ebatziko_dago.htm

Iluntzeko 21:00ak pasata heldu zen Pla Ziburura. Hango elkarte batean egin zioten harrera. Familiarekin elkartu, eta agurra eta lore eskaintza egin zizkioten.

2015eko irailean atxilotu zuten Pla, Baigorrin (Nafarroa Beherea), Iratxe Sorzabalekin batera, ETAko zuzendaritzako kidetzat jota, eta joan den otsailean epaitu zuten, Parisko Epaitegi Korrekzionalean. Bost urteko kartzela ezarri zioten hari, eta Sorzabali, zazpikoa. Epaiketan, biek euskal gatazka politikoaren konponbiderako egindako saioak nabarmendu zituzten, eta esan zuten atxilotuak izan arte Frantziarekin eta Espainiarekin elkarrizketak abiatzen saiatu zirela. «Bake prozesu bat eraiki ahal izateko esperantzarekin lan egin dugu», zioen Plak. Testuinguru berria aintzat hartuta zigortu zituen epaileak. 2015eko iraileko operazioan, Pantxo Flores eta Ramon Sagarzazu ere atzeman zituzten, baina bien auziak artxibatu egin zituen epaileak iaz, eta ez zituzten epaitu.

Pla aurretik 2010ean ere atxilotu zuten, Hendaian (Lapurdi), ETArekin lotuta, baina Laurence Le Vert Parisko epaileak aske utzi zuen. Ihesera jo zuen Plak.

Orain 42 euskal preso daude Frantziako espetxeetan: EPPK-ko 41 eta AEM inguruko bat. Atzo urte erdia bete zen Frantziako Gobernuak azkeneko gerturatzeak egin zituela jakin zela: Zigor Merodio eta Jon Rubenach Mont de Marsango espetxera (Okzitania) lekualdatu zituen.

Albisuri debekua Frantzian

Mikel Albisu euskal preso ohiari ukatu egin diote Frantzian sartzeko aukera. Eskakizuna egin zuen, bere bikotekide eta euskal preso Marixol Iparragirreri bisita egin ahal izateko —Reauko espetxean (Frantzia) dago—. Epaileak, ordea, ukatu egin dio aukera hori. Hogei urteko zigorra egiten ari da Iparragirre, eta, Mediabask atariak jakinarazi duenez, datorren irailean Espainiaratu egin dezakete.]]>
<![CDATA[«Beharrezkoak diren ekarpenak» egiten segituko duela dio EPPK-k]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2043/008/001/2019-04-17/beharrezkoak_diren_ekarpenak_egiten_segituko_duela_dio_eppk_k.htm Wed, 17 Apr 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2043/008/001/2019-04-17/beharrezkoak_diren_ekarpenak_egiten_segituko_duela_dio_eppk_k.htm
Datorren uztailean bi urte beteko dira EPPK-k barne eztabaida prozesua amaitu eta erabaki zuenetik espetxe legedia arruntari ekitea, ibilbide juridikoan «pauso bat aurrera eginez, kartzelak husteari begira». Esate baterako, kolektiboko kideek gradu progresioa eskatu dute, eta kartzelako lanei eta programei ere ekin zieten, betiere nahi dutenek. «EPPK-k jakin izan du aurrean dituen erronkei eta egin zaizkion galde guztiei eskuzabaltasunez erantzuten, gure herrira konponbidea eta askatasuna ekarri behar dituen prozesuaren hobe beharrez», dio gaur zabaldutako agirian, baina deitoratu du zailtasunak izan dituela «borroka horretan ere», eta «emaitzak tantaka datoz, nekez datoz».

Gizartearen «babesa»

Frantziako eta Espainiako gobernuek egindako mugimenduak euskal gizartearen presoen eskubideei emandako «babesaren ondorioz» gertatu direla iritzi dio EPPK-k. Madrili baino jarrera hobea ikusten dio Parisi: «Frantzian hurbilketaren inguruko mugimendu batzuk emanak ditu, eta iritsiko da balorazio zehatzagoak egiteko ordua. Espainia aldean jarrera immobilistagoak eta are inboluzionistak gailentzen ari dira; espetxeetan eta presoon inguruan egin dituzten urrats uzkurrak nahikoak ez izateaz gain, gurekin adostu gabeak izan dira». Gainera, haren esanetan, Madrilek «salbuespen irizpideak mantendu» eta «exijentziak behin eta berriz handitu» ditu.

EPPK-k ohartarazi du kartzeletako egoera «gordina» dela oraindik; izan ere, kolektiboko 260 kide inguru daude preso oraindik; adinekoak dira haietako batzuk; batez beste urte asko daramatzate espetxean; hainbat preso bakartuta dauzkate; hogei lagunek gaixotasun larriak dituzte... «Azken urteotan kolektiboa osatzen dugun kideen kopuruak behera egin arren, larritasunek gora egin dute».

Dena dela, hitz eman du ez dutela «etsiko» eta ez direla «atzera itzuliko». EPPKren agiria ]]>
<![CDATA[David Pla euskal presoa ostegunean geratuko da aske]]> https://www.berria.eus/albisteak/165253/david_pla_euskal_presoa_ostegunean_geratuko_da_aske.htm Mon, 15 Apr 2019 15:01:13 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/165253/david_pla_euskal_presoa_ostegunean_geratuko_da_aske.htm 2015eko irailean atxilotu zuten, Baigorrin (Nafarroa Beherea), Iratxe Sorzabalekin batera, ETAko zuzendaritzako kidetzat jota, eta pasa den otsailean epaitu zuten, Parisko Epaitegi Korrekzionalean. Bost urteko kartzela ezarri zioten Plari -Sorzabali, zazpikoa-. Asteon libre geratuko den arren,Plaren kontra Espainiak indarrean jarritako 2011ko euroaginduaz erabaki behar dute orain. Kasu hori ebatzi arte kontrol judizialpean egongo da. Plak eta Sorzabalek epaiketan konponbiderako saioak nabarmendu zituzten, eta esanatxilotuak izan arte Frantziarekin eta Espainiarekin elkarrizketak abiatzen saiatu zirela. "Bake prozesu bat eraiki ahal izateko esperantzarekin lan egin dugu", zioen Plak.Testuinguru berria aintzat hartuta zigortu zituen epaileak biak. 2015eko iraileko operazioanPantxo Flores eta Ramon Sagarzazu ere atzeman zituzten, baina bien auziak artxibatu zituen epaileak iaz. Gaur egun 44 euskal preso daude Frantziako Estatuko espetxeetan. 2017ko urrianPlakLuhuso. ETAren armagabetze zibilaren kontakizunalibururako emandako elkarrizketa.Konponbiderako ETAren ordezkaritzako kidea zen orduan.]]> <![CDATA[Bigarren graduan, 50etik gertu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1948/013/001/2019-04-14/bigarren_graduan_50etik_gertu.htm Sun, 14 Apr 2019 00:00:00 +0200 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1948/013/001/2019-04-14/bigarren_graduan_50etik_gertu.htm
Kartzeletako tratamendu batzordeak urri bukaera aldera hasi ziren euskal presoekiko jarrera irekiagoa erakusten, eta, kazeta honek abenduan argitaratu zuenez, EPPK-ko 27-30 kideri azaldu zieten lehen gradutik bigarrenera pasatzeko proposatuko zietela EIIN Espetxe Erakundeetako Idazkaritza Nagusiari. Aurreikus zitekeen hilabete gutxira bigarren graduan 50en bat preso egongo zirela. EPPK-k 2017ko udan zabaldu zituen hausnarketako ondorioak, eta kideek —nahi zutenek— ondoren hasi zuten kartzela legedia jarraitzeko bidea. Hala ere, Madrilek duela urte erdi bat arte sistematikoki ukatzen zien bigarren gradua. Espetxe iturrien esanetan, ETAren bukaera izan da funtsezko aldaketa.

Gradu progresioak EIIN ari da ahalbidetzen, ez epaileak. Udazkena aurretik Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzara iritsitako 70en bat kasuetatik ia den-denetan ezezkoa izan da erantzuna. Badira beste 40-45 kasu ebazteko.

Jesus Loza gobernuaren EAEko ordezkariak azaldu izan du «dagoeneko modu inportantean» ari dela garatzen bigarren gradurako bidea. Espetxeetako Instituzioek erregimen arrunterako pasoa onartu ondoren eman ohi dute lekualdatze —gerturatze— agindua. Azken berria, martxoaren 18koa da: Idoia Martinez, Unai Lopez de Okariz eta Oier Urrutiaren kasuak —Martinez hurbiltzeke dute—. Beste batzuei iragarria diete bigarren gradua, baina oraindik ez dira gauzatu edo publiko egin. Lehen graduan %75 daude.

EIINk urte hasieran zioten ia ehun euskal preso ari zirela legedia jarraitzen: gradu aldaketa eskatzen, kartzelako lanak egiten eta hango programetan parte hartzen. Duela hiru aste El País-ek argitaratu zuen ia 120 zirela jadanik. Espetxe iturrien aste honetako datua da 223 euskal preso daudela egun —ia %95, EPPK-koak dira—. Angel Ortiz EIINko idazkari nagusiak esana du gradu progresiorako aintzat hartzen ari direla presoaren delitu mota, zigorra nolakoa den eta betetze maila, eta jarrera.

Biktimen protesta bakarra

«Albisterik onena da ez dagoela albisterik», dio Ortizek. Ezer egin aurretik, ETAren biktimen elkarteak informatu dituzte. Madrilek iazko azarotik aurrera egindako gradu aldaketek ez dute eragin haien kexarik. Eta lekualdatzeei dagokienez, kasu batek baino ez du sortu haserrea: Sergio Polorenak. Etxerat elkarteak azaroaren amaieran jakinarazi zuen Algecirasko (Andaluzia) kartzelatik Herrerakora (Ciudad Real,Gaztela eta Leon) lekualdatu zutela. AVT elkarteak gerturatze moduan hartu zuen, nahiz eta Herrerako espetxea Euskal Herriko erdigunetik 600 kilometrora dagoen, eta urte hasieran deitoratu zuen biktimen elkarteak abisatu gabe egin zela mugimendua. Gobernuko instantziek zioten eritasun bat duela Polok eta haren datuak babesteagatik egin zutela lekualdatzea modu hartara, baina Fernando Grande-Marlaska Barne ministroak azkenerako barkamena eskatu zuen elkarteei aurrez informazioa ez emateagatik.

Bigarren graduko presoetatik, 38 EPPK-koak dira, hiru Langraiz bidekoak eta beste bi kide ez daude inongo taldetan. Espetxe iturrien datuak ikusiz, badira beste bi kide erregimen horretan —Madrilek ez du izenik jakinarazten—; horrela ateratzen da 45eko zifra.

Estatuan hirugarren graduan bi euskal preso baino ez dituzte, aurrenekoan 170 inguru eta dozena erdi bat behin-behinean daude. Euskal gehiengo sindikala eta politikoa lehen graduaren amaiera ari da eskatzen. Presoek, erregimen itxi horretan egonik, ez dute espetxe onuretarako aukerarik.]]>