<![CDATA[Enekoitz Esnaola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 21 Jan 2019 10:50:22 +0100 hourly 1 <![CDATA[Enekoitz Esnaola | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Euskarazko hitz batek esaten du garbienik zer behar den orain: presoak 'etxera'»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/012/001/2019-01-20/euskarazko_hitz_batek_esaten_du_garbienik_zer_behar_den_orain_presoak_etxera.htm Sun, 20 Jan 2019 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1922/012/001/2019-01-20/euskarazko_hitz_batek_esaten_du_garbienik_zer_behar_den_orain_presoak_etxera.htm Orain Presoak manifestazioan, eta bukaeran gaztelerazko agiria irakurri zuen. «Gustura sentitu nintzen martxan, eta ikusi nuen jendea konbentzimenduz joan zela». Sadaba filosofoak dio Madrilen Euskal Herrian gertatzen denaz nahikoa gutxi dakitela. «Dakitenen artean, bi multzo daude: animatzen nautenak —ezaugutzen naute— eta Twitterren-eta biraoak egiten dizkidatenak. Nik uste jendeak pertsona koherentetzat naukala, eta esango nuke ondo hartzen nautela, nahiz eta ez egon ados nirekin».

ETAk bukatu zuen: 2011n, jarduera armatua, eta joan den urtean, ibilbidea. Hau al da bakea?

Bakearen parte bat da hau. Bakeaz ulertzen bada jadanik ez dagoela jarduera edo aldarrikapen armatu bat, bakea dago orain. Baina bakea, bere osotasunean, jendeari etorkizun politikoaz galdetzen zaionean eta erabakitakoa gauzatzean lortuko da. Ez da nahikoa aldarrikatzeko askatasuna izatea; erabakitakoa gauzatu behar da.

Bake giro handiagoa al dago?

Bai, dudarik ez horretan. Euskal Herrira joan eta kalean nabilenean, nabari dut giroa askoz lasaiagoa dela. Eta esango nuke berradiskidetzea ere badagoela, ideologikoki oso desberdina den jendearekin egotea errazagoa baita.

Urte hauetan ezker abertzaleak eman ditu aurrerapausoak...

...eta Espainiako Estatuak, behintzat, batere ez. Lehengo astean, presoekin legedia betetzeko eskatu genuen Bilboko manifestazioan —Euskal Herriratzea, gradu progresioa...—, baina estatua geldirik dago. Azkenaldian, PSOEren gobernuarekin, zeozer mugitu da, baina oso txikiak dira haren urratsak. Guztia azkarrago eta indartsuago joan beharko litzateke.

Euskal presoena al da konpontzeko auzirik premiazkoena?

Bai. Hain zuzen ere, euskarazko hitz batek esaten du garbien zer behar den orain: presoak etxera.

PSOE ez dago indar posizio batean Espainiako Kongresuan.

Hala da. 350 diputatuetatik 84 ditu, eta, Rajoyren kontrako zentsura moziokoak elkartuta ere, justu antzean dabiltza. Baina hilabete hauetan egin dituzte gauzak, eta presoen auzian ere egin daitezke. Gainera, euskal eta katalan taldeak daude moziokoen artean. Ikusita gizartea nola dagoen, nik uste gobernuak ez lukeela oposizio handirik izango espetxe arloan gehiago mugituko balitz.

Espainiako Gobernuan bat edo bestea egon, euskal presoen aurkako mendeku politika al dago? Hori salatu zuen BERRIAn urrian Daniel Arranz Bizkaiko gobernadore zibila izandakoak.

Ados naiz. Hori ikusten ari gara. Justizia baino gehiago, mendekua dago euskal presoekiko. Ankerkeria handia gertatzen ari da.

Jesus Loza Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkariak dio lehentasuna presoen «gizarteratzea» dela, ez «gerturatzea».

Lelokeri bat iruditzen zait esaldi hori. Zer da Lozarentzat gizarteratzea? Ez da bidezkoa presoei damua edo kideak salatzeko eskatzea. Hori ez zen egin IRAkoekin, ezta hurrik eman ere. Gizarteratze prozesuak ez dira errazak izaten, baina Madrilentzat erraza da presoak haien etxetik hurbileneko kartzeletara eramatea. Gutxiago espekulatu behar da gizarteratzearekin-eta, eta egin, erraz eta azkar egin daitezkeenak. Beraz, presoek Euskal Herrian egon behar dute. Gainera, haiek ari dira pausoak ematen: hor daude barne eztabaiden ondorioak, ETAren desegitea lagundu dute...

Kontakizunaren bataila al dago atzean hemen, azken batean?

Bai. Garaileen eta garaituen eskema nahi du estatuak, eta saiatzen da hori sustatzen. Ikusi zer promozio kanpaina egin dioten Fernando Aranbururi Patria libururako. Zorionez, ez da gehiago ETAren indarkeriarik izango, baina hor dago Euskal Herriaren eskubideen kontua, eta nik uste defenditu daitekeela argudioekin. Ezin dena esan da egindako guztia gaizki egon zela edo gaizki egongo dela. Kontakizun horrek ez du arrakastarik izango Euskal Herrian, humusa edo askoren barnean dagoena ez baita itzaliko.

Zer da humus hori? Nola dago?

Batetik, parte emotiboa dago. Oso aspaldiko herria da gurea, euskarak milaka urte ditu, herriak eta hizkuntzak iraun egin dute... Termino antropologikoetan, altxor bat da. Horrek esan nahi du gure herriak ohiturak eta kohesioa izan dituela, eta hori oso-oso barruan geratzen da. Gure izatearen parte da. Bestetik, eta demokraziaz hitz eginda, gehienek uste dute herritarrei hitza eman behar zaiela. Baina estatua era guztietara ari da bere kontakizuna ezarri nahian: filmak, liburuak, esloganak... Hedabide handienak alde dauzka, eta alor horretan ikusten dut defizit bat abertzaleen artean.

Zer defizit?

EAJk eta EH Bilduk zergatik ez dute, bat eginda, irratian inbertsio handi bat egin Madrilen? Dirua badago. Edo zergatik ez da egin Deia, Gara eta abarretik harago doan egunkari bat? Zergatik ez da askoz gehiago indartu kultura? Euskara oso-oso garrantzitsua da, baina kultura ez da euskara bakarrik. Edo zer proiekzio du unibertsitateak? Zenbat intelektual daude errelato egokiarekin? Bakanak dira; Ramon Zallo da bat, nire iritzian. Autokritikoagoak izan behar dugu, beraz.

Etika katedraduna zara. Zoru etikoari buruz hitz egiten da euskal politikan. Zer da hori?

Oso printzipio irmoak izan behar dira. Adibidez, inor ez umiliatzea, aberastasunaren partiketa justua egitea... Unibertsala da zoru etikoa, eta denentzat balio beharko luke. Zoritxarrez, ez da halakorik lortzen. Euskal Herriari dagokionez, elkarrizketa ere balitzateke, baina funtsarekin, eta elkar errespetatu behar da. Hala ere, komunikabideetan eztabaida gutxi ikusten dut.

Ba al dago beti jarrera etikoa izan duenik?

Ez. Ehunka lagun hil ditu ETAk, baina hor daude GALen, BVEren eta abarren hildakoak ere, asko eta asko. Tortura kasu ugari ere egon da, eta dokumentatuak daude, gainera.

Termino eta kontzeptu asko daude plazan: bizikidetza, berradiskidetzea, memoria, egia...

Hizkuntza dominatzen duenak, egoera dominatzen du. Gobernuentzat, estatuentzat eta kapitalarentzat funtsezkoa da hizkuntza dominatzea. Hitzak ezartzen dituzte, erraztasun handiz. Guk jakin behar dugu hitz bakoitza zer den, zer jatorri duen. Ondo erabili behar dira eleak, ondo aplikatzeko. Euskal gatazkan egiari buruz hitz egin nahi bada, gauza bakoitzari bere izenarekin deitu beharko zaio. Eta ez dago egia bakar bat; asko daude, eta guztiak jakin behar dira. Horrez gain, bestea aitortu egin behar da, ez ezabatu.

Nola bukatu zuen ETAk?

Poztu egin naiz desegin zelako. Baina balorazioa ez da egin behar bukaerako aldiaz soilik, oso garai desberdinak egon baitira haren ibilbidean. 60 urtean iraun du, eta ETAren sorrera garaian zeuden 1968ko maiatza, Vietnamgo gerra, mugimendu gerrilleroak Latinoamerikan, Brigada Gorriak... Konbikzioz, indarkeriaren erabilpenaren aurka nago, ez bada azken-azken bitartekoa. Bukatu du ETAk, eta poztu naiz. Nik uste desegitea beste aukerarik ez zeukala jada; jende asko oso nekatuta zegoen, indarkeriarekin ez zen biderik ikusten eta ETA eskas zegoen gaitasun operatibo aldetik.

Noiz behar zuen ETAren bukaerak?

Aljerren [1989] aukera handi bat galdu zen. Saihestuko ziren gero izandako heriotzak-eta, eta indar handiagoz negoziatuko litzateke. Lizarra-Garazin ere [1998-1999] galdu zen aukera bat. 2005-2007an ere ETA iritsi zen estatuarekin hitz egitera, baina gero bide hori betiko bukatu zen. Aurrekoan Bilbon ezker abertzaleko buruzagi batek inertzia aipatzen zidan, eta arazo handitzat zuen. Gainera, gatazkaren teorizazio gutxi egin da. Ikurrak lagungarri dira beti, baina gauzak esplikatu egin behar dira, ondo. Ez naiz ari gatazka armatuaz soilik. Esplikatu behar da zer den euskal sozialismoa, zer den abertzalea izateke independentista izatea... Aspalditik egin behar ziren halakoak. Bestela, hitzak lapurtzen dizkigute.]]>
<![CDATA[Sadaba: "Euskarazko hitz batek esaten du garbien zer behar den orain: presoak, 'etxera'"]]> https://www.berria.eus/albisteak/161752/sadaba_euskarazko_hitz_batek_esaten_du_garbien_zer_behar_den_orain_presoak_039etxera039.htm Sat, 19 Jan 2019 09:44:54 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/161752/sadaba_euskarazko_hitz_batek_esaten_du_garbien_zer_behar_den_orain_presoak_039etxera039.htm <![CDATA[Biktima, eta presio talde]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1961/004/001/2019-01-18/biktima_eta_presio_talde.htm Fri, 18 Jan 2019 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1961/004/001/2019-01-18/biktima_eta_presio_talde.htm gorriak ere baditu: Espainiako eta Frantziako gobernuetako zenbakiak. Deitu, eta hitzordua jarri, euskal presoei buruzko politikaz mintzatzeko. Consuelo Ordoñez Coviteko presidenteak dio ez dizkietela Parisi eta Madrili «baldintzak» ipini nahi, baina plazaratu nahi dituztela «exijentziak». Hitz bat edo bestea erabili, bi gobernuen kartzela politikan eragiten ari dira. Helene Davo Frantziako Justizia Ministerioko kabineteko arduradunak aitortu berri du Coviteren eta harremana duen beste biktima elkarteen iritzia «oso garrantzitsua» dela Parisentzat. Azkeneko urtebetean, gutxienez hiru aldiz bildu dira Ordoñez eta Davo. Covitekoak are eskurago dauka Fernando Grande-Marlaska Espainiako Barne ministroa. «Enpatia, maitasun eta errespetu handia diogu elkarri», zioen Ordoñezek iazko uztailean BERRIAn, eta estimu handitan dauka epaile eta ministroa: «Oso garai zailetan egon gara, eta gauza asko erakutsi dizkit, maila askotarikoak. Adibidez, PPk Parot doktrina indargabetu zuenean, mantentzearen alde azaldu zen bera». ETA desegin berritan PSOEren gobernuak bestelako espetxe politika bat agindu zuela eta, Ordoñezek esan izan du «azkar» ikusi zutela «oso aktibo» jardun beharra zeukatela, «eragiten saiatzeko aukera zelako». Lortu dutela uste du.

Ipar Euskal Herriko ordezkaritzarekin mahai bat eratu ondotik, Frantziako Justizia Ministerioak iazko urtarrilaren 13an jakinarazi zuen euskal presoak gerturatzen hasiko zela Euskal Herri ingurura —Mont-de-Marsanera eta Lannemezanera (Okzitania)—, eta Ordoñezek handik hamar egunera egin zuen lehen bilera Davorekin, Parisen. «Oso kezkatuta» joan zen batzarrera, Covitekoak azaldu zuenez, baina «lasai» eta «kontent» atera zen. «Zer zortea duten frantziarrek gobernu honek ideiak hain argi izateagatik». Ez zeukan iritzi bera udan, Davoren taldea hitza betetzen ez zela ari iritzita, eta abuztuaren erdian gutun bat bidali zion hari. Ordurako Frantziak hogei preso hurbilduak zituen, eta Coviteko presidenteak Davori leporatu zion tartean zeudela odol delituekin zerikusi «zuzena» dutenak eta Espainiako Estatuan kasuak irekiak dituztenak, eta ez zela hori agindu ziona urtarrileko bileran. «Nolabait, traizio egin digutela sentitzen dugu biktimok». Bilera eskatu zion Davori, eta eman zion: irailaren 11rako. Gustura atera zen handik ere Ordoñez, egun gutxira hainbat egunkaritan argitaratu zuen eskutitzean igar zitekeenez: Frantziaren ispilua izan zen izenburua; lekualdatzeetan, «[ETAren] Biktimekiko begirunea izatea lehentasuna da harentzat».

Abenduaren 14an Ipar Euskal Herriko ordezkaritzak adierazi zuen Parisek, momentuz bederen, uko egin diola Garikoitz Azpiazu, Aitzol Iriondo eta Mikel Karrera gerturatzeari. Afera horrekin lotu nahian bezala, Ordoñezek iraileko gutunean idatzi zuen Parisek ETAko zuzendaritza militarra ez hurbiltzeko hautua egina duela.

Datuak mintzo

Covitek publikoki argi esan du ez duela nahi Euskal Herriratzerik, eta uste du urruntzea, «legezkoa» izateaz gain, ez dela «ETAko presoen» aurkako «salbuespen» politika, «gure herrialdeko presoen %25 euren erkidegoetatik kanpo ari direlako zigorrak betetzen». Ez da halakorik gertatzen euskal presoekin: gaur-gaurkoz, 217 daude Espainiako Estatuan, eta haietatik 11 baizik ez dauzkate Hego Euskal Herrian; hots, %95, Hegoaldetik kanpo. Irizpide desberdinen isla.

Halaber, Ordoñezek aipatu du «legea betez gero» ez direla Euskal Herriratzeen eta gerturatzeen aurka agertuko. Coviteren exijentzia: euskal presoek «ETA arbuiatzea», eta hori da, haren ustez, «euren iragan kriminalaren damua» azaltzea. Ordoñez: «Hori [arbuioa] eskatu eta bi egunera, Kongresuan eginiko adierazpenetan, hitz bera erabili zuen Grande-Marlaskak. Ni izan naiz kasu honetan hitz hori erabiltzen lehena». Aitortu du legeak ez duela baldintzarik ezartzen hurbiltzeko-eta —aldiz, hirugarren gradura pasatzeko eta onurak erdiesteko eskatzen da arbuioa—, baina erantzun izan du «erabaki politiko bat» dela gerturatzea, «eta gobernuei dagokie, nahi badute, baldintzak jartzea». Lehengo astean Angel Luis Ortiz Espainiako Espetxeetako Instituzioetako idazkari nagusiak jakinarazi zuen hurbilketetarako kontuan hartzen ari direla, besteak beste, indarkeriaren arbuioa.

Preso eriekin ere sartu da Covite, batik bat PSOEren gobernuak gaixotasun larri eta sendaezinak dituztenekiko PPren instrukzioa indargabetu eta pixka malguago bat ezarri ostean. Jaiki Hadi mediku elkarteak aurreko astean eguneratu zuen datua: 21 dira osasun egoera horretan daudenak. Manuel Lezertua EAEko arartekoak ere eskatu du preso erien askatasuna, eta Covitek gutun bat igorri dio, eskatuz ez dezala bere egin «ezker abertzalearen propaganda». Biktimen elkartearen ustez, euskal preso eriek ere ezin dute «mesedezko traturik» jaso, eta, gainera, Zigor Kodearen eskariz, gaixotasun sendaezinak dituztenek —ez hilzorian leudekeenek— damua agertu behar dute. «Orain arte, 'gaixotasun larri eta sendaezinengatik' kaleratutako etakide guztiek gainditu dute kartzelatik irtetean iragarritako bizi itxaropena. Zalantzarik gabe, beste presoekiko mesedezko tratua jaso zuten». Hildako zortzi preso ohiren zerrenda eman du Covitek. Aldiz, isilik da, adibidez, Enrique Rodriguez Galindo Guardia Zibileko jeneral ohiaren kasuaz: 2000n 71 urteko kartzela zigorra jaso zuen GAL auziagatik, eta, gaixotasun fisiko eta mentala zuela ebatzita, Barne Ministerioak libre utzi zuen 2004an. Oraindik bizi da Galindo, eta, ETB2ko programa batean ikusi berri denez, paseoan dabil.

Lezertuak, gainera, salatu du Eduardo Zaplana PPren gobernuko ministroaren eta euskal preso erien arteko bereizketa egiten dutela estatuko sektore askok. Covitek dio bi kasuak ezin direla alderatu, Zaplanaren gaixotasuna larriagoa delakoan —leuzemia dauka—. «Euskal presorik ez dago hiltzeko zorian», dio elkarteak, eta eskatu du «ETAko presoak» izan beharko liratekeela gaixoen instrukzio berria baliatzen azkenak. Beste alderaketarik bilatzen hasita, badago bat, Zaplanaren aldekoa: ustelkeria egotzita, iazko maiatzean sartu zuten preso, bera bizi den erkidegoan —Picassent kartzelan, Valentzian—, eta eri diren 21 euskal presoetatik hiru baino ez dituzte Euskal Herrian.

Legea betetzeaz

Legedia betetzeaz jarduten du Covitek, baina EAEko Estatutua lege organiko bat da, 1979an onartua erreferendumean, han jasota dago espetxe eskumena, Madrilek ez du igorri oraindik, eta ez emateko erregutuz dabil Covite. «Erabat aurka gaude». Ez da fio EAJz. «ETAren kartzeleroak ez izateko, abertzaleek ez dute nahi izan espetxe eskumena, eta, orain nahi badute, kartzeletako ateak irekitzeko da». Grande-Marlaskak lasaituko zuen elkartea, apika, esan baitu gaia ez dagoela uneotan agendan.

«Amnistiaren» beldur ere ba omen da Covite. Esajeratu egiten du, nahita, hain segur. Egunotan adierazi du horren bila doazela Sortu eta euskal gizartea. Sortuk txosten batean presoen kaleratzeetarako «premiazko» kasuak aipatu ditu —eriak, 70 urtetik gorakoak eta hiru laurdenak beteak dituztenak—, amnistiarik aitatzeke. Ordea, «ezker abertzalea, beti bezala, etakideen amnistia eskatzen», idatzi du txio batean Covitek. Zigor legedia eta espetxeetako araudia betetzeko eskatu du Sortuk txostenean. Jon Olarra Guridi EPPK-ko mintzaideak elkarrizketa batean azaldu berri du ezker abertzaleak sekula ez diola amnistiari uko egin, baina ez dela Madrilekin aldebiko akordiorik egon eta egongo, eta «arduragabekeria» dela presoen kaleratzea amnistiaren bidez lortuko dela zabaltzea. Halaber, Covitek esan du Bilboko larunbateko Orain Presoak manifestazioa amnistia eskatzeko izan zela. Martxaren eskaeretan ez dago halakorik; «salbuespen» legedia amaitzeko galdegin zuten.

Ordoñezek gogoratu duen bezala, amnistia ez dago Espainiako ordenamendu juridikoan. Gobernuak indultua eman ahal du; kasurako, PPrenak partziala eman zien Rafael Verari eta Jose Barrionuevori 1998an, GAL auziagatik Gorenaren hamar urteko zigorretik kartzelan hiru hilabete zeramatzatenean. Hilabete bat zen Covite sortu zela; protestarik ez.

Gehiago: 2014an, Auzitegi Nazionalak, Frantziako kartzelaldi urteak batuta, Santiago Arrozpide eta Alberto Plazaola libre utzi ostean, Covitek aste batzuetara, Gorenak irizpidea aldatu zuelarik, haien badaezpadako atxiloketa eskatu zuen. Atzeman zituzten. Iazko urrian, berriz, Giza Eskubideen Europako Auzitegia zigor batzeaz epaia ematear zegoelarik, Covitek PSOEren gobernuari eskatu zion diplomazia erabil zezala sententzia euskal presoen aurkakoa izan zedin. Halakoa izan zen, eta gobernuak 7/2014 legea ez du erreformatuko. Gehiago: ETAren argitu gabeko atentatuak argitzeko lanean ere ari da biktimen elkarte hori. Presioa sartzen beti.

Garaile eta garaituak

Garaile eta garaituen eskema nahi du. Ordoñez: «Kontakizunaren batailan biktimak eta demokratak izan behar dugu garaileak, eta, terroristak eta haiek justifikatzen dituztenak, garaituak». Ez da «batere baikor» euskal gizarteaz, «irakurtzeke pasatu nahi baitu orria. Konplizitatea egon da. ETA 50 urtean egon bada, gizarte honi esker izan da». Jaurlaritzaren Herenegun programa deitoratu du, ETAri zilegitasuna kentzen ez diolakoan. EAEko Memoria Eguna ere baztertu du, ETA «zuritzen» duela jota.

GALen, BVEren edota «eskuin muturraren» hilketa batzuk gogoratuz, Terrorismo guztiak gaitzesten ditugu dio Ordoñezek Twitterreko traol batean (#CondenamosTodosLosTerrorismos). Beste traola batean, «[hildakoa] etakide bat denean ere»: terrorismoaren aurka terrorismorik ez (#Noalterrorismocontraelterrorismo). «Ez gara haiek bezalakoak». Hasi arakatzen, eta Ordoñezen halako hamabi aipamen soilik daude, eta Coviteren bakarra.]]>
<![CDATA[Gerturatzeak, tantaka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1944/008/001/2019-01-13/gerturatzeak_tantaka.htm Sun, 13 Jan 2019 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1944/008/001/2019-01-13/gerturatzeak_tantaka.htm
EI Espetxeetako Instituzioetako iturriek BERRIAri aitortu diote egon dela berritasunik azken hilabeteetan, euskal presoen eskaera batzuei bide ematen ari direlako. EPPK-k 2017ko uztailean jakinarazi zituen barne eztabaidako ondorioak, eta urte erdi batera hasi ziren hango presoak —nahi duenak— espetxeetan lanak eskatzen eta gradu progresioa aldarrikatzen. Ordea, ETA maiatzean desegin zen arren, kartzela administrazioan eta Auzitegi Nazionalean ordutik ere ETAren argudioa erabili izan dute. Espetxeetako Instituzioetako iturriek adierazi dute lehendik zetozen kasuetan egon direla «erantzun automatikoak» —tratamendu batzordeak hiru hilean behin biltzen dira—, baina esan dute Madrilek ez duela euskal presoekiko estrategia aldatu eta orain ere legedian oinarritzen direla. EIren iritzian, ETA desagertu izana da funtsezko aldaketa, eta iragarri du presoekin mugimendu gehiago egingo dituztela.

Jesus Loza Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkariak gauza bera esan du. Abenduaren 23an El Diario Vasco egunkariari azaldu zion «erritmoa pixkanaka-pixkanaka azkartzen» ari dela Madril, egon direla presoen hurbilketa batzuk, eta «gehiago» egongo direla. «Baina ez bakarrik gerturatzeak, baita bigarren gradurako urratsak ere. Dagoeneko modu inportante batean hasi da». «Astia» eskatu du, baina.

Abenduaren 20an egin zituzten Espetxeetako Instituzioek azkeneko gerturatze iragarpenak —gerora gauzatu ohi ditu—, eta Etxerat elkarteak azken hurbilketaren berri urtarrilaren 2an eman zuen: Jon Lopez Gomezena —Herreratik (Ciudad Real, Madril) Darocara (Aragoi)—; EIk haren lekualdatzearen albistea hiru aste lehenago eman zuen: abenduaren 10ean.

Lozak adierazi du «ezer egin baino lehen oso garrantzitsua» zela gobernu berriarentzat ETAren biktimen elkarteei egitasmoa azaltzea —«zer egin nahi den, zertarako, zergatik eta nola»—. Harremanak segitzen du: Espetxeetako Instituzioek azaldu dute albiste bat eman aitzin elkarteok informatzen dituztela. Angel Luis Ortiz EIko idazkari nagusiak jakinarazi du Fernando Grande-Marlasca Barne ministroak eman zion lehen agindua biktimekiko gardentasuna izatea izan zela. Paris ere ari da kontuan hartzen haiek, Helene Davo Frantziako Justizia Ministerioko kabineteko arduradunak aitortu berri duenez.

Lehen graduko ehun preso

Covite, AVT eta biktimen beste elkarte batzuk ez ezik, PSOEren gobernuak PP ere gainean dauka. Ortizek abenduaren 13an egin zuen Barne Sailaren Batzordeko bere lehen agerraldia, Kongresuan, eta Maria del Mar Blanco PPko diputatuak egotzi zion «ETAko presoen hurbilketa normalizatu» egin izana. Blancok esan zuen justiziarekin kolaboratu ez dutenak, damutu gabeak eta odol delituak dituztenak gerturatu dituztela hilabeteotan. Ortizek erantzun zion legedia «zorrotz» betetzen ari dela gobernua, eta gradu progresiorako aintzat hartzen ari direla delitu mota, zigorra nolakoa den eta betetze maila, eta presoaren jarrera. Onartu zuen lehen gradua ez dela erregimenik «onena gizarteratzerako». Ortizek berak herenegun azaldu zuen lehen graduan dauden ehunen bat euskal preso ari direla espetxe araudia betetzen eta gradu aldaketa eskatzen.

Gerturatzeei dagokienez, berriz, PPren gobernuaren garaiko datu bat atera zuen EIko arduradunak abenduko agerraldian: 1998an eta 1999an 133 hurbilketa egin zituztela. Hala, PPri eskatu zion «errespetua» izateko. Ortizek ostiralean esan zuen hurbilketetarako kontuan hartzen ari direla delitu mota, kartzelaldia amaitzeko zenbat falta den, erantzukizun zibila eta indarkeriaren errefusa.

Espainiako Estatuan 228 euskal preso daude, eta, ekainetik Moncloan PSOE denetik, hiru Euskal Herriratze eta 11 hurbilketa izan dira; gradu aldaketak, hamabost —tratamendu batzordeak duela bi hilabetetik presoei ari dira esaten aldatu egingo dietela gradua—.

Baieztatzen ari den kontu bat erabakiak azkenaldian espetxe eremuan hartzen ari direla da, ez auzitegietan. Oraindik badira bigarren gradurako progresiorako 53 eskaera ebazteko Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzan. Iazko udazkeneko datua da ia denak bota zituztela atzera. Ikusteko dago orain zein izango den jarrera.

Sortuk urtarrileko txostenean azaldu duenez, hainbat neurri gauzatzeko legedia bete besterik ez du egin behar Madrilek. Haren arabera, Euskal Herriratzeko eta hirugarren gradua emateko lehentasuna dute gaixotasun larri eta sendaezinak dituztenek, 70 urtetik gorakoek eta zigorraren hiru laurdenak beteta dauzkatenek. Marian Beitialarrangoitia EH Bilduko diputatuak Ortizen agerraldian aitortu zuen gobernu berriak «pausoak» eman dituela baina «eskasak eta motelak» izan direla.]]>
<![CDATA[Immobilismoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2286/005/001/2019-01-10/immobilismoak.htm Thu, 10 Jan 2019 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2286/005/001/2019-01-10/immobilismoak.htm
1997: Eusko Legebiltzarra eta EPPK. 1997a, gatazka armatua eta errepresioa, puri-purian. Baina, ETAk Jose Antonio Ortega Lara espetxe funtzionarioa bahitua zeukala, martxoaren 4an Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordeko ordezkaritza bat Alcala-Meco espetxera (Madril) joan zen, Juan Lorenzo Lasa Mitxelena Txikierdi EPPKren mintzaidearekin biltzera. Espetxeetako Instituzioek (Barne Ministerioa) eman zuten batzartzeko balekoa, eta, handik lau egunera, Jose Antonio Rubalkaba (EAJ), Jone Goirizelaia (HB), Jasone Irarragorri (EA) eta Javier Madrazo (IU-EB) legebiltzarkideak joan zitzaizkion Txikierdiri. Kartzelako bulego batean bildu ziren, lau ordu eta erdiz. Pixka bat lehenago -otsailaren 20an- onartu zuen Eusko Legebiltzarrak presoak Euskal Herri ingurura hurbiltzeko plana, eta EPPKren mintzaideari esplikatu nahi zioten Rubalkaba batzordeburuak eta konpainiak. Txikierdik beste txosten bat entregatu zien. Bi ordezkaritzak ez ziren ados jarri, baina, behintzat, han bazegoen harremana, aitortza eta elkarrizketa. Gaur egun, 22 urtera, jadanik ETArik gabe baina oraindik 275 preso daudela, gaurko euskal ordezkari politiko/publiko goren askoren afana katalan presoekin biltzea da. Ezker subiranismotik kanpo, Foro Soziala baino ez da joaten EPPK entzutera. Eta badago zer entzuna eta zer esana.

1999 eta 2014: EAJ. EAJk euskal presoen eskubideen aldeko manifestazio batera lehen aldiz 1999an deitu zuen; atzo hogei urte. Lizarra-Garazi garaia zen, eta HB, EA, AB, IU-EB, Zutik, Batzarre eta zazpiak izan ziren deitzaileak. Bi aste lehenago iragarri zuten Bilboko manifestazioa, abenduaren 24an, prentsaurreko batean. «Gatazka politikoa gainditu eta Euskal Herrian demokrazia eta bake jokaleku bat behin betiko kokatzeko prozesu hau lagundu eta sendotzeko egin beharreko urratsak, euskal gizarteak pairatzen duen sufrimendua desagerrarazteko helburuak bultzatzen gaitu». Leloa: Euskal presoen eskubideen alde. Manifestazioaren egunean hedabideen aurrean mintzatu zen Xabier Arzalluz EAJren EBBko burua: «Bakea lortzea da gure helburua, eta lortu egingo dugu. Besteak mugitzen ez badira, hor konpon. Kartzeletan hainbeste urtetan dagoen egoera ari gara salatzen. Azkenean, kalera ateratzea erabaki dugu, guztion artean protesta egiteko». Ez zen EAJ martxara konbentzituta joan, baina bazituen akordio batzuk, eta joan zen. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako gaurko lehendakaria ere bazen mobilizazioan. Oholtzatik, deitzaileek: «Egungo egoeran sobera daude immobilismoak». 2014ko martxan ere, EAJ deitzaileetakoa, Tantaz Tantaren mobilizazioaren debekuari erantzuteko alderdi eta sindikatu abertzale nagusiekin batera. Leloa: Giza eskubideak. Konponbidea. Bakea. Erreakzio traketsa izan zuten manifestari batzuek, oihuka hartu baitzituzten buruzagi jeltzaleak. EAJ harrezkero ez da joan presoen manifestaziora, eta etzikora ere ez da azalduko. 1997ko otsaileko plan hartan bezala, gerturatzeetarako 250 kilometroko egitasmoarekin segitzen du, Madrilen pausoaren zain, aldi berean Euskal Herrian ekintza batasun zibil eta demokratiko handia sustatu gabe.

1986-2012: Covite, PSOE... Gaixotasun sendaezinengatik libre utzi ondoren hil ziren zortzi euskal preso ohiren zerrendaren berri eman du Covitek. 1986an libre utzi eta 1987an zendu zen preso baten kasua dakar lehen tokian. Zerrendan, aske utzi zuten azken preso eria: Josu Uribetxebarria Bolinaga, 2012an. Harexen kasuak eragin zuen zalaparta politiko eta mediatikorik handiena. Ia urtebete zen ETAk jarduera armatuaren amaiera iragarri zuela. Betiko menia eman eta bi hilabetera heldu zen Moncloara Mariano Rajoy, baina ez zuen euskal preso eriekin Zigor Kodea eta espetxe araudia ezarri -Uribetxebarria, epaile batek askatu zuen-. ETA desegin berritan iritsi zen Pedro Sanchez presidentetzara, baina gobernu instantziek zazpi hilabeteotan ez dute euskal preso eririk askatu, ezta inor Euskal Herriratu ere tratamendu hobea jasotzeko. Gaixotasun sendaezina dutenen kasu oro Coviterekin-eta kontsultatuko dute. ETAren ostean ere, oso eraginkor segitzen dute aznarismoak sortu edota elikatutako lobby-ek. PSOEri berari, izan ere, ez datozkio gaizki presio batzuk urrats azkarragoak ez egiteko.

2018: PSE-EE. Iazko maiatzaren 28an Tontxu Rodriguez PSE-EEko senatariak EAErako espetxe eskumena eskatu zuen, Senatuan. Lurralde Administrazioetako estatu idazkari Roberto Bermudez de Castroren (PP) agerraldia baliatu zuen eskaera egiteko. Rodriguez: «Interes politikoa baino ez da falta». Ondoren, En Jake ETB2ko programan mintzatu zen, irmo. Moncloan Rajoy zen, baina ekainaren hasieratik Sanchez denetik euskal sozialistak isilik samar dabiltza gai horretan ere. Fernando Grande Marlaska Barne ministroak esana du eskumenaren afera ez dagoela «momentuko agendan». Halaber, Kongresuko indar harremanen «ezegonkortasuna» aipatuz dabil PSE. Gogoz kontra bada ere, nahiko luke beste espetxe politika bat, baina Madrilen aurrean ausardia eta ahots propio nahikorik gabe ikusten da.

Ondorioak. ETAri su-etena emateko eskatzen zioten. Betiko eman zuen (2011). ETAri armagabetzeko eskatzen zioten. Desarmatu zen (2017). ETAri desegiteko eskatzen zioten. Bukatu zuen ETAk ibilbidea (2018). Espetxe legedia segitzeko galdegiten zioten EPPKri. Ari da, batik bat duela urtebetetik. Hitz ematen zuten halako kasuetan aldatuko zutela kartzela politika, edo egingo zutela bat eragiteko. Hala ere, «ETAko» presoen aurkako salbuespen politika ez da amaitu. Ezker abertzaleari kostatu egin zaio bide hau hartzea, agian berandutzeraino, baina hartu du. Ordea, ikusitakoak ikusita, ondoriozta daiteke eragile zenbait, bakoitza bere erara, ezker abertzaleari iraganagatik faktura pasatzen dabilela, eta egindako eskaera haiek ETAren bukaera bilatzeko zirela soilik, ez, kasuan, presoena konpontzeko. Eta, presoen zama arintzen hasteke, ondoriozta daiteke ezker independentismoaren proiektua blokeatu nahian dabiltzala, kasurako 2011 bukaeraz geroztik Madrilek lortu zuen bezala.]]>
<![CDATA[Ia 500 preso gutxiago, baina gaixo gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2102/005/002/2019-01-08/ia_500_preso_gutxiago_baina_gaixo_gehiago.htm Tue, 08 Jan 2019 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2102/005/002/2019-01-08/ia_500_preso_gutxiago_baina_gaixo_gehiago.htm
Jaiki Hadi-k beste preso bat gehitu du gaitz larri eta sendaezinak dituztenen zerrendara: Gurutz Maiza. Patologia larriak ditu, eta adin nagusikoa da. Harez gain, zerrenda publikora pasatu ditu lehen anonimatuan zeuden bi, haiek eskatuta: Kepa Arronategi eta Joseba Erostegi. Orain arte Txus Martin, Aitzol Gogorza, Ibon Iparragirre, Jagoba Codo, Mikel Otegi, Gorka Fraile, Iñaki Etxeberria, Garikoitz Arruarte, Josetxo Arizkuren, Joseba Borde, Mikel Arrieta eta Ibon Fernandez Iradi ziren zerrenda publikoan zeudenak. Beste sei euskal preso, anonimatuan daude. Iaz, gaixotasun sendaezinak dituzten bi preso kaleratu zituen Espainiako Estatuak, baina ez eritasun arrazoiengatik, zigorrak osorik bete zituztelako baizik: Manu Azkarate eta Jose Ramon Lopez de Abetxuko.

Jesus Loza Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkariak esan izan du «zorroztasun» handiagoa beharko litzatekeela zerrenda egitean. Jaiki Hadi-k nabarmendu du bere zerrendak «funtsa» izan ohi duela, medikuen txosten «objektiboetan» oinarrituak egoten direlako, eta gogoratu du duela urte eta erdi arte preso erien zerrenda anonimoan zegoen bat joan den asteburuan hil dela, gaixotasunagatik: Juan Mari Maiezkurrena —zigorra etenda, 2017ko ekainean askatu zuen Espainiako Auzitegi Nazionalak, biriketako minbizia zuela eta—. Arburuak azaldu du Lozarena «aitzakia hutsa» dela pausoak ez emateko.

Jaiki Hadi espetxeetako medikuen txostenetan oinarritzen da lehenik. Kasu bakoitza aztertu ondoren, osatu egin ohi ditu, eta kartzeletako arduradunei itzultzen dizkie. Beraz, gobernu ordezkariek badakite zein den preso eri bakoitzaren egoera, elkartearen esanetan. «Bereziki kezkatzekoak» dira, haren arabera, gaixotasun psikiko larriak dituzten kasuak, minbiziaren fase larrietan daudenak, endekapenezko gaixotasun larriak dituztenak eta bihotzeko gaitz arriskutsuak dauzkatenak —ez du kopururik eman—.

Iturraldek garbi esan du: espetxea ez da tokia gaixotasuna tratatzeko. «Ez da bateragarria gaitz sendaezina duen preso bat kartzelan egotea, ezin duelako duintasunez egin bizimodua. Kartzela eta kartzelaldia heriotza arriskuko gune bilakatu dira».

Moncloan PSOE denetik, larri gaixorik diren hiru euskal preso gerturatu dituzte Euskal Herrira —Arronategi Zuerara (Aragoi), Codo Logroñora (Errioxa) eta Fraile Duesora (Kantabria)—. Ordea, hurbilketa ez da nahikoa, Jaiki Hadi-ren ustez. Berriro exijitu du baldintzarik gabe aske behar dutela, baina, hori ez dagoen artean, Euskal Herriratzea dela neurririk onena, «familiatik gertueneko kartzelan egoteko eta konfiantzako medikuak izateko». Estatuko erkidegoetan Katalunian eta EAEn osasun publikoko medikuen esku dago espetxeetako osasun arloa, eta Jaiki Hadi-k deritzo euskal preso erien tratamendurako garrantzitsua litzatekeela hori. «Gobernuak egoera hori saihestu egin nahi du, ordea».

Arburuak eta Iturraldek salatu dute estatuek «erabilera politikoa» egiten dutela preso eriekin ere. «Ezin da onartu, presoon bizia jokoan baitago». Hala, Jaiki Hadi-k zuhurtziaz hartu du Espainiako Gobernuak 3/2017 agindua indargabetu izana. Ongi deritzo bi hilabeteko bizi itxaropena kentzea, baina agindu berria gauzatzean «txalotuko» du neurri berria. «Preso hauek kaleratzea espero dugu guk».

Iturgaitz, kaleratzearen alde

Carlos Iturgaitz PPko eurodiputatuak ETB1eko elkarrizketa batean esan du Eduardo Zaplana PPren ministro ohi eta preso eriaren «egoera berean» dauden presoek «arrazoi humanitarioengatik dudarik gabe aske» egon behar dutela; «preso guztiek», erantsi du, «ETAkoez» galdetzean.]]>
<![CDATA[Preso eri guztiak baldintzarik gabe aske uzteko eskatu du Jaiki Hadi elkarteak]]> https://www.berria.eus/albisteak/161213/preso_eri_guztiak_baldintzarik_gabe_aske_uzteko_eskatu_du_jaiki_hadi_elkarteak.htm Mon, 07 Jan 2019 07:10:38 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/161213/preso_eri_guztiak_baldintzarik_gabe_aske_uzteko_eskatu_du_jaiki_hadi_elkarteak.htm Osasunarekin jokatzen (BERRIA, 2019-1-5)
Jose Ramon Lopez de Abetxukoren elkarrizketa (BERRIA, 2019-1-5)]]>
<![CDATA[Osasunarekin jokatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/002/001/2019-01-05/osasunarekin_jokatzen.htm Sat, 05 Jan 2019 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1880/002/001/2019-01-05/osasunarekin_jokatzen.htm
Baina, bost hilabete lehenago, gobernu berak ezezko erantzuna helarazi zion Jon Iñarritu EH Bilduko senatariari. Ekain hasieran PSOE Moncloara iritsi, eta handik hiru astera haren gobernuari idatziz galdera bat egin zion Iñarrituk, Senatuan: ea bazuen PPren garaiko instrukzioa bertan behera uzteko asmorik. «Uztailaren 24an erantzun zidan: ezetz», esan du EH Bilduko hautetsiak. Erantzunak zekarren 3/2017ak antolaketa eta osasun kontuak aipatzen dituela, horiek ez daudela «kontraesanean» legediarekin, eta ez zutela aldaketarik egingo. Orain bai, egin dute. Aldaketa nagusia da preso gaixoak libre lagatzeko irizpide bakarra ez dela izango bizi itxaropen laburraren iragarpena; esaterako, haien «bizi kalitatea» ere aintzat hartuko dutela dator aginduan.

Pedro Sanchez gobernuburuak ekainean iragarri zuen ETAren desegitearen -maiatzak 3- ondoren «bestelako» espetxe politika bat egingo dutela. Iñarrituk, dena dela, ez du uste asmo horri erantzuten dionik preso eriei buruzko instrukzio berriak. «Zaplanaren kasuak indarra hartu du agenda politiko eta mediatikoan, eta, nire iritziz, horregatik egin du gobernuak aldaketa». PPren aldiko ministro ohia da Eduardo Zaplana, preso dago ustelkeria egotzita, leuzemia dauka, eta arriskuan ei du bizitza. Libre uzteko eskatzen ari da hainbat eragile; haietako askok ez dute neurri bera nahi euskal preso erientzat.

Espainiako Zigor Kodeko 91. artikuluak dio gaixotasun larri eta sendaezina duen preso baten «bizitza arrisku nabarian» badago baldintzapean aske utzi ahal duela epaileak edo auzitegiak. 2012an Auzitegi Nazionalak Josu Uribetxebarria Bolinaga euskal presoa baldintzapean libre utzi izanak -zeukan minbiziagatik, bizi itxaropen laburra iragarri zioten- polemika handia eragin zuen estatuan, eta, euskal presoen artean kasu berriak saihesteko, PPk instrukzio bat ezarri zuen 2017ko otsailean: kaleratzea emateko, gaitz sendaezina zuen presoari gehienez bi hilabeteko bizia iragarri beharko ziotela medikuek. Iñarritu: «Euskal presoen askatasuna ahal zen gehien eragozteko asmoa zuen PPk». Geroztik, ez da euskal preso eririk geratu aske baldintzapean. Eragozpen bera aurkitu du orain parean Zaplanak.

Espainiako Espetxe Araudiko 100.2 eta 104.4 artikuluen bidez ere eman ahal zaie irtenbiderik gaixotasun sendaezinak dituzten presoei; azken batean, irteera baimenak edo baldintzapeko askatasuna lortzeko. 100.2 artikulua: bigarren graduan daudenei, hirugarreneko ezaugarriak ezarri ahal zaizkie -eskumuturrekoa, etxean egon beharra ordu batzuetan...-. Gobernuburu Jose Luis Rodriguez Zapatero zela erabili izan zuten. 104.4a: hirugarren gradua. ETAk jarduera armatuaren bukaera jakinarazi zuenetik ere -2011ko urria- ez da hobetu euskal preso erien egoera, eta denbora badoa aurrera.

Mediku baten azpimarra

«Gainera, politikariak osasun kontuetan eskua sartzen ari dira», gaitzetsi du Nahia Aia Galdakaoko (Bizkaia) eritxeko mediku eta Osabideak elkarteko kideak. «Eta epaileek dute azken hitza». Aiak azaldu du «uneko orientazio politikoaren» arabera egiten dituztela halako instrukzioak. «Osasunaz ez dakitenak ari dira arautzen».

Osabideko kideak dio ez dela egokia baldintzapean aske uzteko faktoretzat denbora hartzea. «Medikuntzan deuseztatu egin da terminalitate kontzeptua; gaixotasun aurreratuaz hitz egiten da. Medikuok ez dugu gaitzaren denbora kontuetan asmatzen, azkenean aldagai asko izaten baitira gaixo batengan: adina, gorputza, konplikazioak... Instrukzio berrian oso bizialdi motzeko kontzeptua kendu duten arren, oraindik aintzat hartzen da denborazkotasuna. Beraz, bi instrukzioek ideia bera dute: preso gaixoak epe laburrean hiltzeko soilik atera behar direla espetxetik». Aiak nabamendu duenez, gaixotasun sendaezin guztiak hartu behar dira kontuan, ez soilik hilzorian daudenen kasuak.

Badago beste arazo bat, Osabideak elkartekoaren esanetan: estatuko ia erkidego denetan kartzelako medikuak espetxe administraziokoak direnez, «independentzia profesionalaren gabezia» dago. «Txostenetan saihestu egiten dituzte juridikoki garrantzia duten kontzeptu medikoak, eta horrela ezinezkoa da salaketak aurrera ateratzea». Iñarrituk dio Madrilek espetxeetan osasun arloko arazo bat ere baduela, «urtero ehun preso hiltzen direlako osasun arrazoiengatik. Administrazioak esaten du berezko heriotzak direla, baina ez da horrela». Jaiki Hadi elkartearen arabera, 21 euskal preso zendu dira Espainiako eta Frantziako kartzeletan, eta beste hamar, kalera atera eta gutxira, gaitz larriengatik.

Estatuko espetxeetan ia hogei euskal preso daude gaitz sendaezinekin. Zortzik anonimatuan egotea hautatu dute, eta 11ren izen-abizenak publikoak dira -Txus Martin, Aitzol Gogorza, Ibon Iparragirre, Jagoba Codo, Mikel Otegi, Gorka Fraile, Iñaki Etxeberria, Garikoitz Arruarte, Josetxo Arizkuren, Joseba Borde eta Mikel Arrietarena-. 11 horietatik, inor ez dute hirugarren graduan. Sei, bigarrengoan daude, eta besteak, aurrenekoan, erregimen itxian. Eta Euskal Herrian preso hiru baino ez dauzkate -Martin, Gogorza eta Iparragirre; azkenekoa, zentro batean-.

Preso gaixoekin hasi

Kalera Kalera-k eri larri dauden preso denak askatzeko eskatzen du. Jesus Loza Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkariak zerrenda egitean «zorroztasun» handiagoa izateko eskatu du, kasu batzuk argiak ez direlakoan. Jonan Fernandez Jaurlaritzako Bizikidetza idazkari nagusiak estatuko preso eri guztiekiko «berdintasun printzipioa» izatea galdegin du. Haren arabera, aurreko agindua ez zen gizalegezkoa. EAJrentzat ere, «denentzat» balio behar du instrukzio berriak.

Nahia Aia medikuak nabarmendu du «kartzeletako atea zabaltzen hasteko lehentasuna» gaixorik dauden presoek dutela.]]>
<![CDATA[«Madrilek ez ditu kontuan hartzen osasun irizpideak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/003/001/2019-01-05/madrilek_ez_ditu_kontuan_hartzen_osasun_irizpideak.htm Sat, 05 Jan 2019 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1905/003/001/2019-01-05/madrilek_ez_ditu_kontuan_hartzen_osasun_irizpideak.htm
38 urte zenituela sartu zintuzten preso. Osasunez nola zeunden espetxealdiaren hasieran?

Ondo. Kirolaria izana nintzen, eta ondo nengoen. Lehen lau urteak Frantzian egin nituen preso, eta 1993an Espainiaratu ninduten.

Noiz hasi zinen arazoekin?

2010 aldera. Bihotzeko arazoekin. Minutuko 26-27 pultsazio izaten nituen. Odola burura ez zitzaidan behar bezala joaten, eta burua galdua bezala izaten nuen batzuetan. Aztertu ninduten, neurriak hartu, eta handik bizpahiru urtera taupada markagailu bat jarri zidaten.

Zein kartzelatan zinen orduan?

Villabonakoan. Han izan nintzen 2008tik aurrera. Espetxealdian, 1989tik 2014ra arte, lehen graduan egon nintzen; gero, bigarrenean. Beraz, larri gaixo egonda ere, sekula ez hirugarrenean.

Nolako tratua jaso zenuen?

Ona. Villabonako kartzelako mediku taldeak portaera ona eduki zuen nirekin, eta erietxean ere ongi artatzen ninduten. Espetxean hilero egiten zidaten azterketa. Ona zen jarraipena. Alde horretatik, hortaz, ezin naiz kexatu.

Medikuek ezer aholkatzen al zieten kartzelako arduradunei?

Mediku txostenak egiten dituzte haiek; ez dira beste gauzetan sartzen. Nire txostena ere kartzelako Tratamendu Batzordera pasatzen zuten, eta, azkenean, Madrilek du hitza.

Kartzelako zuzendariak zer zioen zure gaixotasunari buruz?

Arduradunek jasotzen zuten mediku txostena, baina Madrilera pasatzen zuten. Zuzendariak-eta zioten izan nituela bihotzeko arazoak, taupada markagailua jarri zidatela, baina ez zuten gehiago esaten.

Inoiz eskatu al zenuen Euskal Herrira lekualdatzeko?

Bai, bi aldiz; bietan, Zaballako [Araba] kartzelara eramateko. Uste dut 2011n izan zela nire lehenengo eskaera, eta handik sei bat urtera bigarrena. Bietan ezezkoa eman zidaten. Kartzelako arduradunek esaten zuten nire kasuan ez zegoela osasun arriskurik. Bestalde, espetxe administrazioaren ustez, preso politikook modu orokorrean egiten genituen eskaerak, ez banan-banan, eta erantzun orokorra izaten zuten guretzat: ezezkoa, kasik beti argudio berak erabiliz. Madrilen erabakia beti politikoa izan da. Bistan da hobe dela preso eri bat etxetik gertueneko kartzela batean egotea eta onurak izatea, baina Madrilek ez ditu kontuan hartzen irizpide horiek; beste interes batzuk lehenesten dituzte arduradun politikoek.

Zein?

Unean uneko gobernuak badaki euskal preso erien kasuan ere bere legedia betetzeak elektoralki kalte handiagoa egingo liokeela mesedea baino. [ETAren] Biktimak beti gainean ditu, zaintzen.

Kartzelan zeundela gertatu zen Josu Uribetxebarria Bolinaga euskal preso eriaren auzia, orain dela dozena erdi bat urte.

Muturreko egoeran zegoen gure kidea, minbiziarekin, bizi itxaropen laburra iragarrita, eta pentsa zenbat kostatu zen epaileek baldintzapean aske uztea. Ezintasun handia sentitzen duzu. Latza da egoera: preso asko daude gaixorik larri, hori jada bada beste kondena moduko bat, eta oraindik ez dago urrats baikorrik estatuen aldetik. Egunero urratzen dituzte giza eskubideak. Esan dut neu ondo tratatu nindutela kartzelan, baina beste espetxe askotan funtzionarioen jarrera ez da bera, eta eri dauden presoek beti dute kezka baxualdiak-eta izaten dituztenean laguntza eske hastean. Eta bakoitzaren familiak ere asko sufritzen du horrelakoetan.

PSOEren gobernuak indargabetu egin du 3/2017 instrukzioa...

...baina betikoarekin jarraitzen dugu: ez dute medikuek erabakiko, baizik eta Madrilek.

Erraztuko al dute larri gaixorik diren presoak libre geratzea?

Sikiera, orain irizpide bakarra ez da izango presoen bizi itxaropena [PPren gobernuak bi hilabetekoa aipatzen zuen]. Bide txiki bat zabaldu dute, ustez baldintzapeko askatasuna errazteko. Ikusiko dugu; borondate politikoa beharko da. Nire ustez, Eduardo Zaplanaren kasuagatik indargabetu dute 3/2017a, eta berria egin.

Pedro Sanchez Espainiako gobernuburuak duela urte erdi bat iragarri zuen preso eriekin eta 70 urtetik gorakoekin hasiko zirela aurrerapausoak ematen.

Ea, baina ez dut konfiantza handirik. Garrantzitsua izango da Euskal Herrian instituzioek eta herritarrek presioa egitea. Eritasun larria eta sendaezina duen inork ezin du kartzelan segitu, ez baita humanoa. Berriro diot: inork ez. Badira legeak halako kasuetan kaleratzeak emateko, baina, praktikan, ez dituzte betetzen, interes politikoak eta bestelako aukerak lehenesten dituztelako.

EPPK-ko kidea izan zinen. Nola bizi da arazoa kolektiboan?

Larritasunez, eta aipatu izan da premiazko auzi bat dela. Gainera, kontuan hartu behar da EPPK-ko kideen batez besteko adina gero eta handiagoa dela. Esango nuke gaur egun 50 urtetik gorakoa dela, eta gehienek daramatzate gutxienez 15-20 urte preso. Ez dago bromarik. Eritasun larria eta sendaezina daukan orok bizi kalitatea izan behar du; maite dutenak eta ingurukoak izan behar ditu ondoan; eta zerbitzu mediko egokiak eta konfiantzazkoak.

Zer moduz zabiltza osasunez?

Bukatzear ditut azterketa medikoak, eta, larritasunaren barruan, ondo esan beharko. Aurki begiratuko didate berriro bihotza. Eskubideak lehenesteko garaia «Biktimek ez dute erabakitzerik non atxiki presoak» Salbuespenetik bizikidetzara «Presoen gaia desblokeatu da, baina itxaropenak ez dira bete»     ]]>
<![CDATA[Espetxeetako Instituzioek beste lau euskal preso gerturatuko dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/160753/espetxeetako_instituzioek_beste_lau_euskal_preso_gerturatuko_dituzte.htm Thu, 20 Dec 2018 09:15:25 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/160753/espetxeetako_instituzioek_beste_lau_euskal_preso_gerturatuko_dituzte.htm BERRIAk duela hiru aste argitaratu zuen tratamendu batzordeak presoei jakinarazten ari zaizkiela bigarren graduan jarriko dituzte.]]> <![CDATA[Kongresuak ez du onartu tramiterako presoen zigor batzeen lege erreforma]]> https://www.berria.eus/albisteak/160662/kongresuak_ez_du_onartu_tramiterako_presoen_zigor_batzeen_lege_erreforma.htm Tue, 18 Dec 2018 07:19:04 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/160662/kongresuak_ez_du_onartu_tramiterako_presoen_zigor_batzeen_lege_erreforma.htm Europako Giza Eskubideen Auzitegiak joan den urriaren 23an ebatzi zuen Espainiak ez duela eskubiderik urratu zigorrak ez batuta. EAJtik MikelLegarda diputatuak defendatu du lege proposamenaren tramitazioa. Europaren2008/675 zuzentaraua bete egin behar dela esan du; hau da, Espainiak aintzat hartu behar dituela euskal presoen Frantziako zigorrak. Espainiakzuzentarauaez zuen txertatu 2014ra arte, eta, gainera,zehaztu zuenonura ez zielaezarriko 2010eko abuztuaren 15a baino lehen zigortutako presoei. Legardak esan du zigorra luzatu nahi diela Madrilek, etauste du zuzentaraua ez betetzea"atzerakada bat" dela"Europaren eraikuntzarako". Gogoratu du Espainiako auzitegietan izan zirela desadostasunak. Proposamena tramiterako onartzeko PSOEren botoan zegoen gakoa. Alde agertzea, nahikoa zatekeen.Gregorio Camara diputatua mintzatu da haren aldetik, hitzaldi tekniko-juridikoan, eta hitzartzean ez du argitu zer boto emango zuen PSOEk. Saioaren bukaeran jakin da: abstentzioa. Camarak adierazi du Europak esaten duela "errespetatu" egin behar direla estatuetako erabakiak. Aitortu du zigor batzeez erabaki desberdinak egon zirela duela lau urte Espainian, baina nabarmendu du 7/2014 legeak Kongresuaren %92ko babesa jaso zuela. PSOEko diputatuakiritzi dio halako lege bat moldatzekohobe dela Luxenburgoko Justizia Auzitegira jotzea Espainiako instantzia judizial batek. Marian Beitialarrangoitiak (EH Bildu) iritzi dio Europaren zuzentarauaren kontrako neurri bat dela Espainiarena, "zigorrak luzatzeko eta euskal presoenaskatasuna zailtzeko" delako. Haren arabera, "ingeniaritza juridikoa" egin zuen Madrilek 2014an, eta "salbuespen" legedia ezabatzeko eskatu du. Gainera, salatu du Fernando Grande Marlaska egungo Barne ministroaren "maniobra bat" izan zela Espainiako auzitegien aldetik gaiaEstraburgora ez eramatea. Bestelako espetxe politika bat nahi dutela esaten dutenek lege erreformaren alde egin beharko lukete,Beitialarrangoitiaren esanetan. Jaume Moyak (Unidos Podemos) adierazi du "lotsagarria" dela Espainiako Justizia sistema. Europak hainbat isun jarri dizkiola oroitarazi du. Juan Carlos Girautak(C's) gaitzetsi egin du EAJren jarrera, proposamenarekinEuropako epaiaren aurka aritu delakoan. "Lotsagarria da". Girautak esan du ETAk indarkeria bukatzeak ez duela "saririk merezi", eta euskal presoek"onuretarakoaukerak" izateko hiru baldintza ezarri ditu: "Erakunde terroristari uko egitea; damua agertzea; eta 379 kasu argitzeko Justiziarekin kolaboratzea". Leopoldo Barreda PPko diputatuak galdetu du "zer zor" dien EAJk Frantzian zigorra betetzen ari diren "etakideei". Lege proposamenarekin "helburu politiko bat" du EAJk, Barredak azaldu duenez: "Preso haiek lehenago irtetea aske". Europako ebazpenaren alde mintzatu da. "Ez diegu ezer zor terroristei. Lotsagarria da proposamena". Santiago Arrozpide, Alberto Plazaola eta Francisco Mujika Garmendia euskal presoenhelegiteak aztertu zituen Estrasburgok urriaren 23an.Epaia presoen aldekoa izan balitz,hamalau bat preso gera zitezkeen libre, eta 40 ingururen zigorra murriztuko zatekeen. Europak ebatzi zuenez zela urratu haien askatasunerako eskubidea, eztalegedian oinarritu gabeko zigorrik ez jasotzeko eskubidea ere. Hala ere, zioen Espainiako Estatuakpresoei ez ziela bermatubidezko prozesu judizial bat izateko eskubidea. Torturaren biktiemen aitortzari, ez Bestalde, Espainiako Kongresuak baztertu egin du torturaren biktimak aitortu eta haiei ordain emateko txosten bat egitea ere. EAJk aurkeztu du neurria. Horrez gain, torturatzeagatik zigortuak izan direnei jaso dituzten kondekorazioak kentzeko eskatu du proposamenak. Unidos Podemosen, ERCren eta PDeCATen babesa jaso du. Kontra bozkatu dute PSOEk, PPk eta Ciudadanosek. EH Bildu abstenitu egin da. Mikel Legarda EAJko diputatuak azaldu duenez, proposamenak ez du helburu indarkeria mota desberdinak edota biktimak parekatzea, zuzenbide estatua indartzea baizik eta "giza eskubideen egiazko kultura bat eraikitzea". Horretarako, elkarbizitza normalizatzea eta iraganari buruzko irakurketa kritikoa egitea ahalbidetuko duten urratsak behar direla nabarmendu du. PPk Legardari erantzun dio ETAko kideek ETAk berak aginduta salatzen zituztela torturak. PSOEk ziurtatu du zuzenbide estatu batean botere judizialak zehaztu behar duela nor den torturaren biktima. Ciudadanosek ere argudio bera hartu du oinarri eta Espainiako Gobernuari eskatu dio Eusko Legebiltzarrak onartutako Polizia gehiegikerien legea errekurritu dezala Auzitegi Konstituzionalean.]]> <![CDATA[«Niretzat, sufrikarioa zen Kubako askatasunik eza»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1915/046/001/2018-12-16/niretzat_sufrikarioa_zen_kubako_askatasunik_eza.htm Sun, 16 Dec 2018 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1915/046/001/2018-12-16/niretzat_sufrikarioa_zen_kubako_askatasunik_eza.htm Egunkaria auziko itxiera kasuan absoluzio epaia jasotzeaz gain, beste berri garrantzitsu bat izan zuen: Herri Irratia itxi zuten. Lan hori gabe geratu zen. 60 urte zituen, eta ez zen ikusten ikastetxe batean edo unibertsitatean eskolak ematen, eta Afrikara edota Indiara joatea eskatu zion bere jesuitaburuari. Kubako aukera atera zen. Haraxe. «On egin zidan ateratzeak». Sei urte egin zituen Kuban, ondorengoa Dominikar Errepublikan, eta gero beste urtebete Kuban berriro. Ekainaren 23an itzuli zen Euskal Herrira. Durangoko (Bizkaia) jesuiten etxean dago ordutik.

Zertara joan zinen Kubara?

Kubako sistemagatik, ez neukan han kazetaritza egiteko aukerarik. Lan pastorala egitera joan nintzen, eta, adibidez, euskara eskolak ere eman nituen Santiagon eta Habanan. Gogo jardunak ere egin nituen laikoekin eta erlijiosoekin.

Nola dago herrialdea?

Egoera gogorrean dago. Herritarrek zenbait urtetan ikasteko eta formatzeko aukera ederra izan zuten, batik bat Sobiet Batasunaren laguntza ekonomikoa jasotzen zutelako. Kuban diktadura bat botatzeko herritarrek lan ederra egin zuten, asmatu zuten, eta 20-25 urtean oso gauza onak egin zituzten han. Gero, SESBen desegitearekin, egoera okerrera joan zen.

Itzultzea erabaki duzu. Zergatik?

Kuban ez dago askatasun ideologirik, eta hori izan dut bueltatzeko arrazoi nagusia. Sufrikario bat zen niretzat. Neure buruari esaten nion haiei ez niela esango zer egin behar duten, baina gaizki sentitzen nintzen askatasunik ezarekin, eta pausoa eman nuen behin.

Zer? Noiz?

Hiru apaiz kubatarrek urte honen hasieran Raul Castro presidenteari gutun bat idatzi zioten, pribatua, kritika batzuk eginez. Niri ere heldu zitzaidan eskutitza, posta elektronikoz, Habanatik hango batek bidalita. Santiagon nengoen orduan, eta gure etxeko nagusiari esan nion gutuna irakurri egingo nuela parrokian, Pazko Eguneko mezan. Leitu nuen, esanez hiru abade kubatarrek idatzi zutela, eta aitortu nien ez zela hura lekurik aproposena gutunaren berri emateko. 300en bat lagun egongo ziren elizan. Bospasei altxatu egin ziren, eta martxa. Atzealdetik emakume bat oihuka izan nuen. Beste batzuk eskerrak ematera etorri ziren, eta baten batek eskatu zidan kopia bat. Hiru abadeek diotena da komeni dela Kuban gauza batzuk aldatzea, herritarren onerako.

Autoritateen aldetik kexarik-edo jaso al zenuen irakurtzeagatik?

Neuk ez, baina badakit Santiagoko gotzainari eta gure parrokiko nagusiari heldu zitzaizkiela idatzi batzuk; ez zidaten esan zeinek bidali zizkien, ezta zer zioten ere, eta neuk ez nien galdetu. Ni han kanpotarra izanik, gehienez ere nirekin egin zezaketena zen hegazkin batean sartu eta kanporatu. Hangoek zituzten arazoak, ez nik. Gutuna irakurri ostean, emakume bat kezkatuta etorri zitzaidan; esan zidan sendagilea dela, militarrekin lan egiten duela eta, jakiten bazuten bera meza horretan zegoela, arazoak izan zitzakeela.

AEBen blokeoak zenbateraino eragiten du Kuban?

Inperio bat dira Estatu Batuak, ondoan dute Kuban, eta presio egiten diote, kontrolatzeko, bere zerbitzari edo esklabo izan dadin. Kubatarrek garbi dute ez dutela kontrolik nahi, eta kontzientzia hori zabaldu dute Hego Ameriketan. Nik ez dudana ulertzen da Kubatik AEBetara joandakoek zergatik bultzatzen duten blokeoa, bai baitakide kaltetuak herritar xumeak direla, ez gobernua.

Eskasia al daukate herritarrak?

Hilean hamarren bat dolar irabazten dituzte, eta familia aurrera atera behar... Bizitzeko zailtasunak dituzte. Gezurra nonahi dago han, esanez dena ondo doala, baina larrialdia dago, lapurreta... Hala ere, egoera horretan dauden arren, herritarrak maitagarriak eta atseginak dira. Munduan ibilia naiz eta ez dut aurkitu halako jenderik. Dominikar Errepublikan egon ondoren, jendeagatik ez zitzaidan kostatu hara bueltatzea.

Aldaketarik aurreikusten al duzu Kuban?

Fidel Castrok 2011n utzi zuen Alderdi Komunistako buruzagitza , baina ez da aldaketarik gertatu. Belaunaldi kontu bat dela ere uste dut; hau da, 1959an iraultza irabazi zutenak hiltzen ez diren bitartean ez dela aldaketa sakonik egongo. Nahiz eta 80-85 urteko jendea den, haiek kontrolatzen dute. Raul Castro 1931koa da, esate baterako, eta hura da Alderdi Komunistako burua. 60 urteko jendea ez da iraultza garaikoa, eta, beraz, mentalitate desberdina dute, baina ez daukate agintea. 5-10 urte barru beste egoera batean egon daiteke Kuba. Hala ere, Kuba desberdin batean justizia sozialak egon behar duela uste dut, berdintasun batek.

Egon al zara han euskaldunekin?

Euskadi Irratian hitz egiten nuenean, Santiagon nintzela beti bukatzen nuen esanez euskaldunek gurean bazutela Euskal Kontsulatua. Etorri ziren batzuk, abisatu gabe; haien artean, Tasio Erkizia. Debekatua geneukan jendea hartzea; harrapatzen bagintuzten, bi mila dolarreko isuna genuen. Habanan, berriz, euskaldunen kuadrilla bat Bonbilla Verde jatetxean elkartu izan ginen -Balmasedako [Bizkaia] batena da-, giro onean.

Zeinekin egon zinen Habanan?

Angel Azkarraga Matxitxa-rekin edota Joseba Sarrionandiarekin. Behin parrokian emakume batek esan zidan ezagutzen zuela euskal munduaz tesia egin nahi zuen unibertsitateko ikasle bat, eta ea hark norekin hitz egin zezakeen. Habanako Unibertsitatean euskararen historiaz eskola ematen hasia zen Sarrionandia [2016n], eta harengana bideratu nuen, baina baita Matxitxarengana ere, hori ere euskal kulturari lotuta baitago. Badakit biengana joan zela ikasle hori, eta oso ondo hartu zutela.

2010ean joan zinen Kubara. Bakegintzan-eta gauza batzuk aldatzen hasita ziren Euskal Herrian.

Gatazka politikoa artean oso bizirik zegoen, eta latzak ziren ondorioak. Segitu dut prozesua, ahal zen moduan, eta pozgarria izan da borroka armatua bukatu izana. Beste egoera bat dago orain. Baina ikusten da oraindik zauri asko eta sufrimendu handia daudela alde batean eta bestean, eta ez da erraza bideratzea. Hala ere, jende asko ari da sufrimendua baztertu gabe egoera gainditu nahian.

Sufrimendua aipatu duzula eta: Egunkaria auzian atxilotu, espetxeratu eta epaitu egin zintuzten. Barkamenik ba al daukazu?

Bai. Sufrimendua egon denean -indarkeria politikoaren kasuan, adibidez, ETAk erabili du, baita estatuak ere, tortura eta hilketekin-, sufritu duen batek bere barruan aurkitzen ez badu min egin duena barkatzeko biderik, oso gogorra egingo zaio bizitza, eta gorrotoa izan dezake bestearekiko. Min egin duenak ez du eskatu behar barkamena; barkatzea norbere barruan dago. Nik barkatzen diet Egunkaria auzian tratu txarra eragin zidatenei. Gero, berradiskidetzea beste kontu bat da, zailagoa, eta batzuetan ezinezkoa.

Egunkaria auzian, absoluzioa bai, baina ez zen erreparaziorik izan Madrilen partetik.

Espainiako Estatuak egunkari bat itxi zuen 2003an, eta egunkari hori ez zen gehiago ireki. Bai, Auzitegi Nazionalak absoluzio epaia eman zuen 2010ean, baina ez dugu inolako kalte-ordainik jaso. Ez da justiziarik egin batere. Estatuak barkamena emango balu, ondo, nahiz eta nik neuk ez diodan eskatzen halakorik. Batik bat, justizia egin beharko luke; kaltea erreparatu, nolabait. Egia jakitea ere nahiko nuke nik: zer egin nahi zuten?

Zure ustez, zer?

Ezin dutenez euskara hil, euskararentzat oso euskarri on bat kendu nahi izan zuten. Euskarazko egunkari bakarra genuen, gure hizkuntzari egunero bizitasuna ematen zion, eta paretik kendu zuten, euskara hiltzen laguntzeko asmoz.

Esan izan da asmoa orokorragoa zela, eta euskal kultura bere osotasunean jo nahi zutela.

Dena ETA da teoriarekin zebiltzan garaiak ziren, eta, aitzakia horrekin, guztiak balio zuen. Neuk bake handia daukat, eta min egin didana izan da auzipetu batzuk sufritzen ikustea [osasun aldetik]. Istorio tristea da; ikasi dugu astakeriak egiten direla. Atzera begiratzen bizitzeak ez du zentzu handirik; aurrera begiratu behar da.

Euskal Herrian eragile politikoak barkamena eta autokritika eskatzen ari dira etengabe.

Ez dut uste bide egokia denik horretan segi eta segi ibiltzea. Adibidez, ez da zuzena presoak Euskal Herrian ez egotea barkamenik ez badute ematen. Bidegabekeria bat da hori, lehen eta orain.

Zortzi urtera itzuli zara etxera. Zer ikusi duzu desberdina?

Lehen baino askoz jende gehiago ikusi dut Donostian-eta; pila bat turista. Nik uste ETA desagertzearekin turismoak irabazi egin duela. Gero, beste kontu bat da turismoak zer ondorio dakartzan.

Politikoki alderik ikusi?

Ipar Euskal Herriko kontzientzia aldaketak atentzioa eman dit. Abuztuan Maulen izan nintzen pastorala ikusten, eta, neuk behintzat, Iparraldeko asko eta askori herriarekiko sentimendua atzeman diot. Asko poztu naiz. ETAren armagabetzearen egin zutena ere handia izan zen, Luhusoko [Lapurdi] baserri hartan hasita orain bi urte, gero elkarlan hura...

Orain dela hiru urte Nafarroan ere aldaketa handia izan zen.

Hori ere nabarmendu behar da. Lau indar politiko ados jarri izana txalogarria izan zen. Asko poztu nintzen. Lortu ezinezko gauzak ziruditen, baina pausoak emanez gero... Utopiaren zalea naiz ni.

Eta burujabetzaren aldekoa.

Bai. Euskaldunok geure buruaren jabe izan nahi dugu. Eman ditzagun pausoak, beraz. Oso interesgarria izan da herri galdeketen egitasmoa. Nik bukaerako sorta harrapatu dut, Donostiako kontsulta-eta, eta neure artean esan dut: hau da bidea. Jada ez dago ETAren indarkeria, eta aukera paregabea dugu. Itxaropen handia behar da. Merezi du. Alemanian egon nintzenean ikasketak egiten, han ikasi nuen nazio batekiko pertenentziarena. Nire nazioa Euskal Herria da, eta nazio gisa aritu beharko genuke, Europaren barruan. Gure herria maite badugu, konbentzituta bagaude eta ametsari eusten badiogu, zergatik ez? Utopia izan behar dugu, euskaratik hasita. Euskararik gabe ez dut ikusten Euskal Herririk; beraz, ezinbestekoa da euskara. Nola egin hori? Bide luzea izango da, eta erraza ez, baina bidea egin egin behar da.

Parekoak ez badu uzten, zer?

Indarkeriarik erabiltzen ez duen herri bati askatasuna ukatzen bazaio, edonoiz etor daiteke indarkeriazko beste leherketa bat, zoritxarrez. Hala ere, herri batek bere askatasunerako indarkeria eza izan behar du printzipio bat. Gero, oso garrantzitsua da lider on bat izatea ere, eta, gizarte zibilarekin kontatuz, asmatzea.

Durangoko jesuiten etxean zaude orain. Etorkinak dauzkazue.

Donostiako Loiola Etxera joatea eskatu nuen, baina Durangon jesuitak adin handikoak direla eta hona etortzeko esan zidaten. Oso pozik nago. Orain 11 urte Jesuiten Etxea proiektua jarri zuten martxan Durangon, eta urtean lau gazte jasotzen ditugu. Jendeari leku bat izaten laguntzen diogu. Urtebete ematen dute gurekin, eta Berrizen [Bizkaia] lanbideren bat ikasten dute. Orain, Senegalgo hiru eta Ghanako bat ditugu. Bigarren urtean, familia batek doan utzitako pisu batera joaten dira; guk ere laguntzen diegu, baita laikoen talde batek ere, eskolak-eta ematen.

Mundu mailako arazo handi bat da migrazioa.

Errazena errua migratzaileei leporatzea da. Kontzientzia falta bat dago, eta herrialde eta gobernu handien politika ez da egokia, baina, zorionez, munduan jende eta elkarte asko daude migratzaileen alde lanean. Euskal Herrian badago etorkinak laguntzeko kontzientzia, baina ulertzen ez dutenak ere badaude, eta tristea da, edonora joaten bazara euskaldunak daudelako, hara joan zirelako. Ez da erraza, baina kontrako jarrera izateak ez du laguntzen.

Nola konpon daiteke auzia?

Europako Batasunak ez du etorkinen integraziorako politikarik, eta eskuin muturra indartzen ari da toki askotan. Gauden egoeran, integrazio politikak behar dira, baina baita Afrikarako politikak ere, hangoek bizi kalitatea eta aberastasuna izan ditzaten. Potentzia batzuek, ordea, negozio handiak dauzkate auzi honetan: armagintza, petrolioa... Kontzientzia etikoa eta elkartasuna behar ditugu. Zuk zuretzat nahi ez duzuna, zergatik bai besteentzat? Bestearekiko duintasunik eta errespeturik gabe, zer? Armak, adibidez: industria bat dago, dirua irabazten da, jakinda armekin hil egiten dela... Zer kontzientzia sozial da hau? Zer etika? Hurrengo belaunaldiei zer gizarte utzi nahi diegu?

Nolako bizimodua daramagu?

Egundoko eromena dago, hainbeste telefono mugikor, mezu eta sare sozial. Batzuetan, irudipena dut esklabotza moduko bat sortzen dutela horiek, halako menpekotasun bat, lotura bat. Jende gaztea ikusten dut horrela asko. Nola lagundu behar zaie gazteei tresna horiek ondo erabiltzen? Ez diot tresnok txarrak direnik, baina lan handia dugu egiteko, eta horretarako ere etika behar da. Guztiok behar ditugu printzipio batzuk.

]]>
<![CDATA[Bateratasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2325/003/002/2018-12-15/bateratasuna.htm Sat, 15 Dec 2018 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2325/003/002/2018-12-15/bateratasuna.htm
Parisek azkeneko urtebetean 22 euskal presori kendu die DPS estatusa -bereziki zaindutako presoak dira DPSa dutenak-, eta horrek ahalbidetu izan du hurbilketa asko egitea. Madrilek, orain arte publikoki jakin denaren arabera, hamabi euskal presori eman die bigarren edo hirugarren gradua -hamar eta bi-, eta horren ondoren egin ditu lekualdatze gehienak -pare bat oraindik Madril aldean dauzka-.

Parisek ez du eman baldintzapeko askatasunik, eta Madrilek asteburuetako bi irteera baimen eman ditu irailetik hona.

Hor urte honetako datu batzuk. Frantziak mugimendu gehiago egin ditu, han euskal preso gutxiago izan arren: gaur egun, denera 47; Espainiako Estatuan, 232. Frantziako guztiak, bat salbu, EPPK-koak dira, eta Parisek kolektibokoekin egin ditu urratsak. Espainiako Estatuan dauden euskal presoen artean, berriz, ustez denera hamalau dira EPPK-ko kide ez direnak -Langraiz bidekoak bost, AEM ingurukoak bost, eta, orain arteko informazioen arabera, inongo taldetan ez daudenak lau-, eta Madril ari da haiekin jokatzen, asmo jakin batekin, seguruenez EPPK desgastatzeko: PSOEren aldian, kolektibotik kanpoko bi presori hirugarren gradua eman diete, bi Euskal Herriratu dituzte, eta beste bi presori iragarri diete bigarren gradua emango dietela eta gerturatu egingo dituztela. Mugimenduen proportzioari begiratzea garrantzitsua da.

Baionan badago kartzela bat, baina zaharkitua da, eta ez dago baldintzarik Frantzian dauden euskal presoak hara ekartzeko. EPPK-k berak, iazko barne eztabaidako ondorioen txostenean, kolektiboko kideak Mont-de-Marsangoan batzeko eskatu zuen. Hego Euskal Herrian, aldiz, Zaballako eta Iruñeko espetxeek aise betetzen dituzte baldintzak -EPPK-k Zaballarako eskaera egina du-, baina Madril beste estrategia batekin dabil: Bizkai, Araba eta Nafarroatik gertu samarrekoetara eramaten presoak, horietan beste fase bati ekiteko. Hor ere badu asmo bat PSOEren gobernuak: «gizarteratzea»; aitortzea presoek okerreko bidea izan zela ETAren indarkeriarena.

Honetan guztian badaude diferentzia handi bi. Batetik, Ipar Euskal Herrian badago instituzioen, hautetsien eta bakegileen arteko ordezkaritza bat presoen auzia lantzeko -atzo bertan egin zuten azken agerraldi publikoa, Baionan-, eta Hego Euskal Herrian ez da tankerakorik, ezta erkidegoka ere -dena den, Orain Presoak dinamika eta Foro Soziala lan garrantzitsua egiten ari dira, sentsibilitate desberdineko herritarrak eta eragileak uztartze aldera-. Bestalde, Ipar Euskal Herriko ordezkaritzak ofizialki mahai bat eratua du Justizia Ministerioarekin, iazko urritik, eta han ari dira hitz egiten presoen auziaz; gainera, Parisek oniritzia emana duela, ordezkaritzak EPPKrekin hartu-emana zabaldua du. Aldiz, Hego Euskal Herriak ez du esparrurik Madrilekin. ETAren desegitearen biharamunean Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak iragarri zuten asmo partekatu bat horretarako, baina geldirik daude. Jaurlaritzak badu bide bat irekia Madrilekin, honek lantaldetzat jo gabekoa.

Dena dela, Ipar Euskal Herria-Frantzia mahaia eratuta egoteak ez du eman euskal ordezkaritzak nahiko lukeen emaitza. Hasieratik planteatu zioten Parisi euskal preso guztien hurbilketa, DPS estatusa kentzeko, larri gaixorik daudenak askatzeko eta baldintzapeko askatasunak emateko. Azkenaldian desadostasunak agertu dira, eta ordezkaritzak atzo jakinarazi zuen «elkarrizketa etenda» dela gaur-gaurkoz. Berri txarra konponbiderako.

Faktore berria

Duela hilabete batzuetatik badago faktore bat: Grande Marlaska-Davo. Frantziako Justizia Ministerioan euskal presoen auzien kontrola duena Helene Davo da, ministroa ez izan arren. Espainiako espetxe politikan Barne ministroak du: Fernando Grande Marlaskak. Epaileak dira biak, aspalditik ezagutzen dute elkar, eta Grande Marlaska Auzitegi Nazionaleko Zigor Aretoko presidente izan zen garaian (2012-2017), Frantziak Espainian zeukan lotura epailea Davo zen. Joan den urriaren 1ean Espainiako eta Frantziako gobernuek ETAren bukaeraz ekitaldia egin zutenean -«ETA garaitu dugu»-, Madrilen kondekorazioa jaso zuen Davok. Grande Marlaskak eta biek, gainera, uda ETAren biktimen elkarteekin egoteko baliatu dute, eta rol berezia eman diete kartzela politikan. PPren gobernuak ETAren armagabetzean ez ezik presoen auzian deus positiborik egin ez arren, Paris mugitzen hasi zen, eta, orain, Madrilen agintean PSOE dela, presoenean sintonia daukate bi gobernuek. Eten bat eginda, badirudi Paris azkenaldian lagunaren zain egon dela, urratsetan bien arteko oreka bat emate aldera. Lerrokatzea deitu ahal zaio. Pausoak pauso eta erritmoak erritmo, norabide berean joateko moduan leudeke. Baina beren kabuz ez dute prozesua azkartuko eta sakonduko.

Duela hilabete batzuk, Peixoto euskal militante historikoa bateratasunaz mintzatu zen BERRIAn, «denok gurdiari batera bultza egiteaz». Presoenean ere nahi duenak, badauka aukera. Nahi ez duena, berriz, hartuko du goxo Parisek edo Madrilek.]]>
<![CDATA[Beste hiru euskal preso gerturatuko ditu Espainiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/160339/beste_hiru_euskal_preso_gerturatuko_ditu_espainiak.htm Mon, 10 Dec 2018 07:27:20 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/160339/beste_hiru_euskal_preso_gerturatuko_ditu_espainiak.htm
Beaumontekhemezortzi urte eta erdiko espetxe zigorra du, eta 2014ko urrian bete zituen hiru laurdenak.Lopezek hamazazpi urteko kondena du, etaduela hiru urte bete zituen hiru laurdenak. Mendizabalek lau urte eta erdiko zigorra du, eta aurtengo uztailean kunplitu zituen hiru laurdenak. Barne Ministerioak dio hirurekonartu dutela espetxe legedia, bigarren gradua eskatuta, eta odol deliturik gabeak direla. Tximeno gerturatu dute: Villenatik Burgosera Xabier Tximeno euskal presoa Villenako (Alacant, Herrialde Katalanak) espetxetik Burgoskora (Espainia) lekualdatu dute, Etxerat elkarteak jakinarazi duenez. 594 kilometroko hurbilketa izan da, eta orain, Altsasu (Nafarroa)erreferentzia hartuta,180ra dago. Gorka Fraile, Mikel Orbegozo eta Igor Gonzalez ere hurbilduko dituela zioen joan den azaroaren 26anMadrilek. Azaroan bertan lau hurbildu zituen:Jesus Maria Gomez, Jagoba Codo, Fernando Alonso eta Emilio Salaberria. BERRIAk abenduaren 1ean argitaratu zuen tratamendu batzordeekbeste 30 euskal presori iragarri dietelabigarren graduan jarriko dituztela. Ondoren, gerturatu egingo lituzkete, azkeneko urratsen arabera.]]>
<![CDATA[Otegi hautagai izateko babes helegitea tramiterako onartu du Konstituzionalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1963/011/001/2018-12-09/otegi_hautagai_izateko_babes_helegitea_tramiterako_onartu_du_konstituzionalak.htm Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1963/011/001/2018-12-09/otegi_hautagai_izateko_babes_helegitea_tramiterako_onartu_du_konstituzionalak.htm Bateragune auzian Espainiako Auzitegi Nazionaleko epaiketa modu justuan ez zela egin ebatzi ondoren, jarrera aldatu du Konstituzionalak, bozetan hautagai izatearen «oinarrizko eskubideaz» doktrina ezartzeke duela esanda, eta tramiterako onartu du defentsaren eskaera.

Konstituzionalak hamar eguneko epea emango die Auzitegi Nazionalari eta Gorenari dokumentazioa aurkezteko, eta auziko bi aldeek —fiskaltzak eta Iruinek— euren arrazoiak eta eskaerak egiteko tartea irekiko da gero.

Bateragune auziko epaiagatik kasik sei urte eta erdian preso egon ondoren, 2016ko martxoaren 1ean atera zen kartzelatik Otegi. 2011n, Auzitegi Nazionalak hari 2021eko otsailera arteko inhabilitazio zigorra ere ezarri zion. Iruinek duela bi urteko abuztuko agerraldi batean esan zuen sufragio pasiborako inhabilitazio berezia kartzela zigorraren «osagarri» gisa jarri ziola Auzitegi Nazionalak, eta, Espainiako Zigor Kodearen eta Auzitegi Goreneko nahiz Konstituzionaleko jurisprudentziaren arabera, zigor nagusiarekin «batera» betetzen direla «zigor osagarriak», une berean. Otegiren kasuan, Iruinek adierazi zuen haren sufragio pasiborako eskubidea indarrean zegoela espetxetik irten zenetik.

Kargu publikoetarako inhabilitazioa ere ezarri zioten, baina zehazteke zein karguri eragingo zion, eta, Iruinek azaldu zuenez, Espainiako jurisprudentziak dio zehaztu ezean ezin dela ezarri kargu publikoetarako inhabilitazioa.

Konstituzionala 2016an ez zen mamira sartu, aurretik Gipuzkoako Hauteskunde Batzordea eta Donostiako Administrazioarekiko Auzietako Epaitegia sartu ez ziren bezala, eta irailaren 6an atzera bota zuen defentsaren babes helegitea. Iruinek salatu zuen «zigor osagarria» zena «zigor nagusi» gisa hartu zutela, izaera aldatuta. Abokatuak ez zuen Europara jo, eta berriro hasi zuen ibilbide judiziala. Auzitegi Nazionalak ez zuen onartu haren helegitea. Ezta gero —2017ko irailean— Gorenak kasazio helegitea ere. Orain bai Konstituzionalak babes helegitea; iazko urrian aurkeztu zuen Iruinek.

Beste aukera bat ere bai

Otegik izan dezake beste aukera bat ere hautagai izateko: Espainiako Gobernuak ez badio Europaren ebazpenari helegitea aurkezten, Estrasburgoren erabaki hori finko bihurtuko da, eta, orduan, defentsak Gorenean Bateragune auziaren berraztertze helegitea aurkezteko aukera izango du. Duela gutxi Estatuaren Abokatuak iragarri zuen bera ez dela Europan helegitea aurkeztearen aldekoa. Madrilek beste bi hilabeteko epea du hara jotzeko.

Rafa Diez, Miren Zabaleta, Arkaitz Rodriguez eta Sonia Jacinto ere zigortu zituzten Bateragune auzian. Laurak ere irten ziren kartzelatik. Azkeneko hirurei amaitu zitzaien inhabilitazioaren kondena; Diezi datorren hilean bukatuko zaio.]]>
<![CDATA[Foro Sozialak EPPK-ri esan dio Madril oraindik urrun dela aldaketatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2005/011/002/2018-12-09/foro_sozialak_eppk_ri_esan_dio_madril_oraindik_urrun_dela_aldaketatik.htm Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2005/011/002/2018-12-09/foro_sozialak_eppk_ri_esan_dio_madril_oraindik_urrun_dela_aldaketatik.htm
Bi aldeek uste dute Espainiako Estatuko gobernu aldaketak «espetxe politika interpretatzeko era berria» ekarri duela. Hala ere, Foro Sozialak EPPKri adierazi dio «euskal gizartearen eskakizunetatik oso urrun» dagoela oraindik Madrilen bestelako kartzela politika bat, euskal presoak ez dituztelako Zaballako (Araba) espetxera ekarri, eta presoei ez dietelako ahalbidetzen gradu progresioa legediko ibilbide arrunta egiteko. «Konponbiderako premiazko agenda» aldarrikatu dute, eta EPPK-k berretsi du prest dagoela «espetxe politikaren diseinuan eragile aktiboa» izateko.

Harremanari eutsiko diote Foro Sozialak eta EPPK-k.]]>
<![CDATA[Konstituzionalak tramiterako onartu du orain Otegi hautagai izateko babes helegitea]]> https://www.berria.eus/albisteak/160274/konstituzionalak_tramiterako_onartu_du_orain_otegi_hautagai_izateko_babes_helegitea.htm Sat, 08 Dec 2018 07:50:46 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/160274/konstituzionalak_tramiterako_onartu_du_orain_otegi_hautagai_izateko_babes_helegitea.htm Europako Giza Eskubideen Auzitegiak Bateragune auzianAuzitegi Nazionaleko epaiketa modu justuan ez zela eginebatzi ondoren, jarrera aldatu du Konstituzionalak, hautagai izatearen "oinarrizko eskubideaz" doktrina ezartzeke duela esanda, eta tramiterako onartu du Iruinen eskaera, abokatuak BERRIAri azaldudionez. Konstituzionalak hamar eguneko epea emango die Auzitegi Nazionalari eta Gorenari dokumentazioa aurkezteko, eta bi aldeek -fiskaltzak eta Iruinek- euren arrazoiak eta eskaerak egiteko tartea irekiko da gero. Bateragune auziko epaiagatik kasik sei urte eta erdian preso egon ondoren, 2016ko martxoan atera zen kartzelatik Otegi. Auzitegi Nazionalak 2011n hari 2021eko otsailera arteko inhabilitazio zigorra ere ezarri zion, bainaIruinek duela bi urteko abuztuanesan zuen2016ko martxoanbukatu zela sufragio pasiborako inhabilitazioa.Otegiren defentsak zioen sufragio pasiborako inhabilitazio berezia espetxe zigorraren "osagarri"gisa jarri ziola Auzitegi Nazionalak,auziankondenatu zuenean,eta, Espainiako Zigor Kodearen eta Auzitegi Goreneko nahiz Konstituzionaleko jurisprudentziaren arabera, zigor nagusiarekin "batera", une berean betetzen direla "zigor osagarriak". Beraz, abokatuak esan zuen Otegik sufragio pasiborako eskubidea indarrean zuela 2016ko martxoaren 1ean Logroñoko (Espainia) espetxetik irten zenetik. Otegiri kargu publikoetarako inhabilitazioa ere ezarri zioten 2011n, baina ez zuten zehaztu zein karguri eragingo zion, eta, Iruinek azaldu zuenez, Espainiako jurisprudentziak argi dio zehaztu ezean ezin dela ezarri kargu publikoetarako inhabilitazioa. Konstituzionala orduan ez zen mamira sartu, aurrez Gipuzkoako Hauteskunde Batzordea eta Donostiako Administrazioarekiko Auzietako Epaitegia sartu ez ziren bezala, eta irailaren 6an atzera bota zuen Iruinen babes helegitea. Iruinek salatu zuen "zigor osagarria"zena "zigor nagusi"gisa hartu zutela, izaera aldatuta. Abokatuak ez zuen Europara jo, etaberriro hasi zuen prozesu judiziala, lehenik Auzitegi Nazionalera joz. Hark ez zuen onartu helegitea. Ezta gero -iazko irailean- Gorenak kasazio helegitea ere. Orain bai Konstituzionalak babes helegitea; iazko urrian aurkeztu zuen Iruinek. Beste aukera bat ere bai, agian Horrez gain, EH Bilduko koordinatzaile nagusiakizan dezakebeste aukera bathautagai izateko: Espainiako Gobernuak ez badio Europaren azaroko ebazpenari helegitea aurkezten, Estrasburgoren erabaki hori finko bihurtuko da, eta orduan defentsak Gorenean Bateragune auziarenberraztertze helegitea aurkezteko aukera izango du. Defentsari arrazoia emanez gero, baliogabe geratuko litzateke ordu arteko ibilbide judiziala. Duela gutxi Estatuaren Abokatuak iragarri zuen bera ez dela Europan helegitea aurkeztearen aldekoa. Madrilek beste bi hilabeteko epea du aurkeztu edo ez erabakitzeko.]]> <![CDATA[Legelariekin batera konferentzia bat egingo du Bake Bideak, Parisen]]> https://www.berria.eus/albisteak/160111/legelariekin_batera_konferentzia_bat_egingo_du_bake_bideak_parisen.htm Tue, 04 Dec 2018 07:32:56 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/albisteak/160111/legelariekin_batera_konferentzia_bat_egingo_du_bake_bideak_parisen.htm izena emateko aukera jarri du Bake Bideak. Iazko abenduaren 9an Bakea Euskal Herrian: orain presoaklelopean manifestazio bat izan zen Parisen, Ipar Euskal Herriko hainbat eragilek sustatua.]]> <![CDATA[Bukaeraren hasiera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/008/001/2018-12-04/bukaeraren_hasiera.htm Tue, 04 Dec 2018 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/1893/008/001/2018-12-04/bukaeraren_hasiera.htm ETAren zuzendaritzarekin azken elkarrizketa liburuan (2018ko ekaina, Txalaparta-Gara) jakinarazi zuen «borroka armatua babesten zuten sektoreetatik ere» izan zirela «kritika gogorrak» Loiolako ekintzagatik. «Ezker abertzaleari kohesioa eman diona proiektu politikoarekiko eta ildo orokorrarekiko atxikimendua izan da, ez borroka armatuaren alde egotea. Horregatik, logikoa da ekintza armatuei eta ondorioei buruzko hausnarketa kontrajarriak agertu izana [...] Ekintza batzuekin beste batzuekin baino gehiago gertatu da, eta [...] Uriaren adibidea horietako bat da», zioen ETAk liburu horretan.

ETA su-etenean zela 2006ko abenduaren 30ean Barajasko (Madril) aireportuan bonba-auto bat lehertzeak —bi zibilen heriotza— astindua sortu zuen ezker abertzalean; 2007an Genevan (Suitza) elkarrizketa prozesua amaitu ondoren, 2008an baina Uriarenaren aurretik, kritika handiak sortu zituzten Isaias Carrasco Arrasateko (Gipuzkoa) PSE-EEko zinegotzi ohiaren hilketak eta Nafarroako Unibertsitateko eztandak ere —hogeitaka lagun zauritu—. Uriarenak inarrosaldi handia ekarri zuen, eta, ezker abertzale osoan, erakundeetatik oinarriko jendeagana ere atera ziren kezka eta autokritika; tartean, ETAtik, modu indibidualean bazen ere.

Erabakigarria zen garaia ezker abertzalean. Estrategia politiko-militarra ezbaian zegoen. ETAk borroka armatuan jarraitzea deliberatu zuen 2008ko batzarrean, hausnarketa estrategikoarekin segitzeko asmoa ere bazuen arren. Hamabost hilabete kartzelan pasatu ondoren, Arnaldo Otegi 2008ko abuztuaren 30ean irten zen Martuneteko kartzelatik (Donostia), eta hiru hilabetean ez zuen jendaurreko agerraldirik egin. Ezker abertzaleko hainbat lagunekin aritu zen bere gogoetei buruz. Nola pasatu soilik estrategia baketsu eta politikora? Nola formulatu hori? Azarotik aurrera, bi hitz hasi zen erabiltzen: «Estrategia eraginkorra». Esaten zuen horren beharra zutela ezker abertzalean «ziklo berri bat» hasteko.

Abenduaren 6ko asmoa

2008ko udatik baziren ezker abertzalearen eta EAren arteko harreman batzuk polo subiranista bat eratzeko, eta Otegiren ildokoak abenduaren 6an prentsaurreko bat ematekoak ziren ezkerreko subiranisten elkarlanaz. EAk erabakia zuen EAJrekiko koalizioa haustea, eta lanak aurreratuxe ziren ezker abertzalea eta biak hautagaitza batean joateko 2009ko Eusko Legebiltzarrerako bozetan, baldin eta ETAk, urrats zehatzen batekin, bermerik erakusten bazuen bake bideekiko. Ordea, 2008ko abenduaren 3an, ETAk Uria hil zuen (Azpeitia, 71 urte), eta aukera hura «pikutara» joan zen orduan, Unai Ziarreta EAko garai hartako presidenteak esan izan duen bezala. ETAk agiri batean azaldutako arrazoiak Uriaren aurka egiteko: AHTaren eraikuntzan parte hartzea haren enpresak, eta iraultza zerga ez ordaintzea. Azpeitian, 2007tik, ANV, EA eta Aralar zeuden udal gobernuan —lehen aldiz zen ezker abertzaleko kide bat alkate (ANVkoa)—; zentsura mozio baten ostean, EAJ jarri zen.

Imanol Murua Uriak, Ekarri armak liburuan (2015, Elkar-BERRIA), dio «Uriaren hilketak eragin zituen desadostasunak eta zalantzak tarteko, ezker abertzaleko erakunde ezberdinetako zuzendaritzek estrategiari buruzko eztabaida zabaltzea» erabaki zutela 2008ko abenduan, eta ETAren idatzi batean ageri zela «estrategia osoa berrikustea helburu» zeukala «barne hausnarketak».

2009ko lehen partea itogarria izan zen ezker abertzale ofizialarentzat: EAEko bozetarako D3M eta Askatasuna baliogabetu egin zituzten Espainiako auzitegiek, eta Europakoak ontzat jo zuen Batasunaren legez kanporatzea.

Baina ziklo berriari buruzko gogoetak ez zuen etenik izan: martxoaren 16an Otegik, Rafa Diezek, Ainhoa Etxaidek, Arkaitz Rodriguezek, Miren Zabaletak eta beste bederatzi militante ezagunek agerraldi bat egin zuten hedabideen aurrean, Donostian, indar independentisten elkarlana sustatu nahi zutela iragartzeko —Bateragune auziaren sorburuetakoa izan zen hura Madrilentzat—.

Murua Uriak Iñigo Iruin abokatuaren eta bien arteko pasadizo bat kontatu zuen Ekarri armak aurkeztu ostean BERRIAri emandako elkarrizketan: «Egia esan, nik interpretatu nuen talka gainditu zela. BERRIAn asteroko analisia idatzi, igandean kirola egitera atera, eta bizikletan Itziarren gora nindoala, Iruin ere bizikletan, ni baino azkarrago. Azkartu egin nuen haren martxan jarraitzeko, eta hark erritmoa mantsotu zuen nire martxan joateko. Iruin ez zen prentsaurreko hartan izan, baina banekien bazekiela esanahia zein izan zitekeen; nik baino askoz gehiago zekiela, seguru. Banekien Iruin zer joeratan zegoen, eta bizikletan gindoazela aipatu nion aste hartako argazkiak esan nahi zuela eztabaida aurrera eramaten ari zirela. Eta esan zidan ezetz, lasai egoteko, hura hasiera besterik ez zela, oraindik gelditzen zela eta auskalo zer aterako zen handik. 2009ko martxoa zen. Talka hasten ari zen».

Transatlantikoa mugitzen

Zabalduz zihoan estrategia eraginkorraren aldeko diskurtsoa. 2009ko udarako eztabaida «ondo» zihoala aitortu zuten ezker abertzaleko kide esanguratsuek, «transatlantikoa zuzentzen» ari zirela. Hango sektore batzuen eta ETAren artean konfiantza urratuta egon zen; sintonia falta. Hori ikusi zen ezker abertzaleak 2009ko azaroaren 14an Altsasun (Nafarroa) barne eztabaidaren hasiera ofizial egin zuen garaian: Argitzen zen Otegiren-eta txostena, eta azaldu zen Mugarri ere, bestelakoa. Argitzen-ek nahi zuena zen borroka armatua estrategia berrirako hasieratik baztertzea; Mugarri-k ez zuen aurreneko pauso horren beharra ikusten estrategia berri baterako. 2009ko urriaren 13an Bateragune auziko operazioa jazo arren, eztabaida egin zen, eta Argitzen atera zen aurrera.

Ezaguna da ondoko sekuentzia ere: 2009ko uztailean, ETAk berariaz egindako azkeneko hilketak; 2010eko otsailean, Zutik Euskal Herria adierazpena, eta, hil berean, ETAren hautu ez-publikoa jardun armatua geratzeko; 2010eko martxoan, Bruselako adierazpena; irailean, Gernikako Akordioa; 2011ko urtarrilean, ETAren su-eten egiaztagarria; otsailean, Sorturen estatutuen iragarpena eta HNT Harremanetarako Nazioarteko Taldearen aurkezpena; irailean, NEB Nazioarteko Egiaztatze Batzordearena; urrian, Aieteko konferentzia eta ETAren berria jarduera armatuaren bukaeraz.

Aldaketa estrategikorako gogoetak aspalditik zetozen arren, prozesu erabakitzailea oso azkar joan zen. Uriaren aurkako atentatuak azkartu egin zuen.]]>
<![CDATA[Madrilek beste 30 presori iragarri die bigarren graduan jarriko dituela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2037/004/001/2018-12-01/madrilek_beste_30_presori_iragarri_die_bigarren_graduan_jarriko_dituela.htm Sat, 01 Dec 2018 00:00:00 +0100 Enekoitz Esnaola https://www.berria.eus/paperekoa/2037/004/001/2018-12-01/madrilek_beste_30_presori_iragarri_die_bigarren_graduan_jarriko_dituela.htm
Ekainaren 1ean onartu zuen Kongresuak Mariano Rajoy (PP) Espainiako gobernuburuaren kontrako zentsura mozioa, eta Pedro Sanchez (PSOE) izendatu zuten presidente berri. Bihar urte erdi hartu zuen kargua. Handik bi astera iragarri zuen, TVEko elkarrizketa batean, «bestelako espetxe politika bat» egingo zuela, ETA «demokraziak garaitua» eta maiatzetik «desegina» zenez. Garai haietan, alderdi sozialistako hainbat goi karguk hitz egin zuen irtenbide zehatzen alde. Sanchezek berak zioen gaixorik daudenak eta 70 urtetik gora dituztenak hurbilduko lituzketela lehenik. Odol deliturik gabekoen aldeko neurriez ere mintzatu ziren. 60-70 presoz ari ziren. Gaur arteko datuak bestelakoak dira: hiru Euskal Herriratze -EPPKn ez dauden bi eta txiolari bat, denak abuztuan-, eta sei gerturatze -bi irailean, lau azaroan-; egun batzuetarako bi irteera baimen -irailetik hona-; eta EPPK-koen artean, jendaurrean esan denez, bigarren gradurako zortzi aldaketa -eta Langraiz bideko bat eta inongo taldetan ez den bat bigarrenetik hirugarrenera-. Haien artean, hiru dira gaixorik daudenak, eta inor ez 70 urtetik gorakoa. EPPKren ustez -azaroa baino lehenagoko aipua da hau-, «eskasa» da balantzea.

Ciudadanos eta, batik bat, PP oso gogor hasi ziren Sanchezen asmo berrien aurka, eta Jesus Loza Espainiako Gobernuaren EAEko ordezkariak irailaren 28an esan zuen agintaldiko lehen ehun egunak ETAren biktimen elkarteekin egoteko baliatu zituztela, «sozialki ere giroa aldekoa» izateko. AVT eta Covite landu zituzten. Gustura amaitu zuten lana. Loza: «Giro ona dago jada, eta badira baldintzak gerturatzeak modu progresiboan egiteko». Urrian ez zen delako hurbilketarik izan. Lozak berak urriaren 31n adierazi zuen gerturatzeei eta bigarren gradurako aldaketei buruzko «albiste onak» egongo zirela, eta dei egin zuen «espetxe politikan proaktiboak» izatera. Asteotan izan da gobernu instantzien aldetik mugimendu batzuen berri, publikoki zein, kazeta honek dakarrenez, pribatuki.

Gerturatu, gero gizarteratu

Lozak udatik aitzina esandakoa ere ikusten da: EPPK-koak lehenik Euskal Herri ingurura ekarriko dituzte -Zuera (Aragoi) eta Villabona (Asturias) aipatzen zituen, baina kartzela gehiagotara ari dira aldatzen-, gero, onuren bidez, «gizarteratze» fasean sartzeko eta etxeratzeko.

Datuak datu, berritasun nagusia da tratamendu batzordeak modu objektiboagoan hasi direla euskal preso bakoitzaren egoera aztertzen. EPPK-k bide berria hasita ere, oraintsu arte sistematikoki eman zaie ezezkoa gradu aldaketa eskaerei. Foro Sozial Iraunkorrak duela zazpi aste zioen EPPK-ko kideek lehen gradutik bigarrengora pasatzeko eskaerei erantzundako 46 auto judizial bildu zituela uztaileko, abuztuko eta irailekoak eta ezezkoak zirela 44, oraindik ere ETAko kidetzat jotzeagatik edota legean ez dauden baldintzak eskatzeagatik. Duela hilabete ingurutik, jarrera aldaketa bat sumatu dute presoek. Tratamendu Batzordeak eta Espetxeetako Instituzioak ari dira baiezkoak ematen, eta, ondoren, gerturatzeak egiten: azaroan lau gauzatze egon dira, beste lau iragarpen ere bai, eta beste 30en bat euskal presori batzordeek jakinarazi berri diete gradu progresioa -batzuk jadanik bigarrengoan daude-. Hurrenkeran, hau da prozedura: tokiko batzordeak gradu aldaketa proposatu Espetxeetako Instituzioei, hark onartu, eta, ondotik, hark berak presoa lekualdatzeko agindu. Aipatutako kasu horiek guztiak gauzatu artean ezker abertzaleak zuhurtzia izan nahi du.

Ezker abertzaleak 2010ean (Zutik Euskal Herria) estrategia aldatu ondotik, EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektiboak 2013ko abenduan iragarri zuen taldeko kideek legediari jarraitzeko prestasuna zutela, marra gorri gisa damua eta salaketa jarrita, eta, beste barne eztabaida baten ostean, iazko uztailean berretsi egin zuen bide berria %87 izan zen parte hartzea, eta aldeko botoa, %73-. Iazko urte bukaera aldera hasi ziren kolektiboko presoak -nahi dutenak- legediko urratsak egiten, eta, Espainiako Estatuko kasura joz, denak ere, gutxienik, espetxeko lanak egiteko eta bigarren gradura pasatzeko eskatzen. Horrez gain, Zaballako (Araba) kartzelan batzea galdegin zuten. «Kartzelak husteko» prozesurik balego, kolektiboak iragarri zuen ontzat joko zituela aurrerapausoak -«batze oro, hurbiltze oro eta kaleratze oro; batzea partziala izanda ere, hurbiltzea Euskal Herriratzea ez izanda ere, kaleratzea behin betikoa ez izanda ere»-. Bidea urratzeko, eta bakoitza bere hautuak eginez, presoak agertzen ari dira indarkeria ez erabiltzeko konpromisoa, bide demokratiko eta baketsuekiko engaiamendua, ETAren biktimekiko erantzukizun zibilerako prestasuna eta eragindako minaren aitortza -2013an ere adierazi zuen EPPK-k-, edota ari dira esaten ETAren bukaeraren eztabaidan «lagundu» dutela.

Norberak ezezkoak behin baino gehiagotan jaso ostean, lehen graduko preso batzuek PIT tratamendurako banakako programa eskatu izan diete kartzela arduradunei, eta horiek aitortu diete haientzako ez dutela halakorik. Orain aste batzuk hasi dira batzordeak beste jarrera bat agertzen. Barne Ministerioa edo haren instantziak nabarmentzen ari dira presook zigorraren bukaeran daudela, hiru laurdenak konplituak dituztela, gradu aldaketa eskatua zutela -eta, hortaz, legedia onartzea esan nahi duela horrek-, indarkeria erabiltzeari uko egin diotela, eragindako mina aitortu dutela edo erantzukizun zibilerako asmoa agertu dutela. Odol deliturik gabeak direla ere esan dute. EPPK prest dago bide horri segitzeko, baina Madrili exijitzen dio uzteko «salbuespen» legedia, eta arruntari eusteko.

Espetxe eremuan ebatzi

Graduz aldatu edo gerturatu dituzten-iragarritakoak barne- edo baimenak eman dizkieten EPPK-koak dozena bat kartzelatan zeuden/daude -kolektibokoak estatuan 42tan dauzkate-. Seinale, beraz, ez dela kartzela bateko edo besteko kontua, itxura orokorrekoa baizik.

Gobernuak espetxe eremura mugatu nahi du kontua. Hots, haren ordezkariek esaten dute espetxe administrazioko prozedurari segituz ebatzi behar direla kasuak, tratamendu batzordeek eta Espetxeetako Instituzioek aztertuta. Ez lukete nahiko auzitegiek pisua izaterik. Dena dela, Sanchez Moncloan denetik, kasu batzuk Auzitegi Nazionalean ebatzi dira. Batetik, uztailean Marta Igarrizi, abuztuan Xabier Agirreri eta urrian Mikel Otegiri Jose Luis Castro Espetxe Zaintzako epaileak eman zien bigarren gradua, kartzeletako batzordeek eta Espetxeetako Instituzioek eskaerak ukatu ostean. Bestetik, Ekaitz Ezkerraren irteera baimenaren kasua ere auzitegira heldu da: Burgosko (Espainia) Tratamendu Batzordeak eta Auzitegi Nazionaleko Espetxe Zaintzak ukatu egin zioten, baina urrian onartu egin zion Auzitegi Nazionaleko zigor salak, eta, azaroan, Espetxe Zaintzak.

Azaroko urratsek segida badute, baina luzatu gabe, baliteke urte hasiera aldera Espainiako Estatuan EPPK-ko 50en bat lagun bigarren graduan egotea, eta gerturatuta. Bide berri batzuk jorratzeko egokiera legoke: onurenak.

Salbuespen neurrien amaiera eskatuko dute abenduaren 22an]]>