<![CDATA[Garazi Ansa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 21 Oct 2021 11:07:58 +0200 hourly 1 <![CDATA[Garazi Ansa | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Elkar batu eta zatituz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/024/001/2021-10-12/elkar_batu_eta_zatituz.htm Tue, 12 Oct 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/024/001/2021-10-12/elkar_batu_eta_zatituz.htm 'Tosigo'Artista: Miriam Isasi. Non: Montehermoson, Gasteizen. Noiz arte: azaroaren 21era arte.

Montehermosoko proiektu artistikoen deialdia, jakina denez, kulturunean urtean zehar egiten den erakusketa programazioa osatzeko erabiltzen den egitasmoa da: artistei produkzio berria egiteko ekoizpen diru laguntzak eskaintzeaz gain, ondoren haien ikusgarritasuna bermatzen duen programa osoa. Eta, era berean, hiritarrei eta bertaratzen garen orori une honetan bertan artisten azken joeretara eta ekoizpen freskoetara hurbiltzeko aukera eskaintzen duena. Urtero lau proiektu saritzen dira, eta, beraz, saritu osteko ondorengo urtean lau proiektu horien erakusketa burutzen da. Une honetan martxan dagoena urteko azkena da, 2020. urteko sarituen artean ikusteke gelditzen zitzaigun bakarra: Miriam Isasiren Tosigo proiektua.

Erakusketa edo proiektuaren izenburuak haren izpiritua eta lantzen duen jakintza esparruaren oinarria ezin argiago adierazten digu: pozoia. Eta hain zuzen ere, pozoia, gizartearen eta naturaren arteko harremana eta lotura bermatzen duen elementu gisara aurkezten digu artistak.

Pozoira inguratzeko lehen ikerketa pausoa herbario baten bidez egin zuen Isasik, XVIII. mendean Diego Lorenzo Prestamerok osatutako herbario historikoaren bidez; Espainiako zaharrenetarikoa eta egun Arabako Lurralde Historikoaren artxiboan dagoena. Argien mendea deituriko hartan, arrazoiaren eta zientifismoaren izenean, guztia bildu, ezagutu eta aztertzeko sukarrean bildurik, naturako elementuak ez ziren salbuespena izan. Natura, paisaia, animalia eta landareen izaera basatia gizonaren —bai, gizonaren— neurrira otzantzeko joeraren parte, herbarioetan lore, zuhaitz eta bestelako elementu begetalen aleak jaso, bildu eta haien ezaugarriak izendatu ziren.

Ezin esan XVIII. mendeko arrazoiaren joera hark utzitako oinordetza guztiak gizartearentzat positiboak izan direnik, baina herbarioen sorrerak behintzat azpimarratu beharrekoak dira; zoritxarrez, oro har galdutako ezagutza baten kontserbaziorako balio izan baitute: landarediaren ezagutzarako —perbertsoa dirudien arren, ezagutza jakin honen galeraren kausetariko bat garai berean bultzaturiko arrazionalismoa eta haren garapena izan baziren ere—. Zenbat zarete landareen ezaugarriak eta haien erabilerak ezagutzen dituzuenak?

Eta erakusketaren abiapuntuak berak, Isasiren ikerketaren lehen pausora garamatza: Herbarioaren kontsultara. Ondorengo aretoek, berriz, bere ikerketa prozesuaren garapena agertzen dute, nahiz eta modu asinkroniko batean eta prozesuaren barruan sortutako emaitzen bidez izan. Garapen honetan, ordea, jorratutako bi ibilbide paraleloren zantzuak antzematen dira, aretoetako bakoitzean elkar elikatu eta elkar osatzen dutenak, elkar batu eta zatitzen diren lerroak sortuz, ezagutza eraikiz: ibilbide bat denboran atzera doa, aurretik pasatako garaietara begiratuz; eta bestea, berriz, aurrera doa, esperimentazioan oinarrituta, etorkizunera begira bide berriak jorratuz.

Atzera doan ibilbidean gizartearen identitatea osatzen duten historia, mitologia eta herri-ezagutzan sakontzen du, landare toxiko eta pozoitsuekin izandako harremana aztertuz, haren nolakotasun eta ñabardurak. Herbarioek jasotzen dituzten datu isolatu eta hotzetatik urrundu, eta landare pozoitsuekiko gertuagoko hurbilketa bat proposatzen du, hurbilketa gizatiarragoa, biziraute, botere eta azpiratzeekin zuzenean erlazionatzen dena, haien balioa eta garrantzia azpimarratuz, Erromako garaietako kontakizunetatik hasi eta Romeoren azken hatseraino hedatzen dena. Eta hor daude, hormaren izkinan, akonitoz bustitako gezi puntak ere; espazioa edertzen, bisitariak asaldatzen.

Denboran aurrera doan ibilbidearen emaitza gisa, berriz, aretoetan sakabanatuta eta bitxiak balira bezala instalatutako botilak aurkezten ditu Isasik. Burdinaz artikulatutako egitura geometrikoek babesten dituzten edariak dirudite. Eder eta hilgarriak. Etorkizuneko pozoi-gozo edo herbario preziatu izan daitezkeenak.

Paisaia, praktika eta sinesmenen artera garamatza Tosigo erakusketak; naturaren ezagutzara eta haren erabilerara, zeinak identitate-forma jakin batzuk ematen dizkigun. Gure memoriatik kanpo gelditutako ezagutzak eta elkarbizitzak berreskuratzeko pausoa da, haietara itzuli eta modu ezberdin batez etorkizunera begiratzekoa, elkar batu eta zatitzen diren lerroen bidez.]]>
<![CDATA[Bigarren eta azken atala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-09-28/bigarren_eta_azken_atala.htm Tue, 28 Sep 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-09-28/bigarren_eta_azken_atala.htm 'Zinex. Gorputza eta arkitektura'

Non: Donostiako Tabakaleran. Noiz arte: Urtarrilaren 9ra arte.

Aurten ere Zinemaldia iritsi da gure egutegietara, eta dakarren alfonbra gorriak Donostiako kale eta barrenak zipriztindu ditu ohiko legez. Zipriztin horietako zenbait Tabakalerako erakusketetan ere jausi dira. Instituzioan aurreko urtean martxan egondako Zinex erakusketak, urtebetera, bigarren atal bat ere izango zuela iragarri zuten. Eta urtebete hori ere, Zinemaldiarekin batera, iritsi da: Zinex. Gorputza eta arkitektura da bigarren atal berri horren izena.

Biak ala biak Florian Wüst komisario entzutetsuak egindakoak izan dira, eta nahiz eta bien artean urtebeteko tarte luzea igaro, lehen erakusketa hark utzitako oroitzapenak eta memoria-argazkiak bat egiten dute erakusketaberri honetan topatzen denarekin. Erakusketaren tituluak bi atalen artean sortzen duen loturaz gain, espazioaren antolamenduak eta erabilitako materialek hari horiek estutu eta indartzen dituzte. Wüsten lorratza agerikoa da. Bigarren zati honetan, ordea, badirudi komisariotza lan nagusiak berak hartu dituen arren, Tabakaleran kokatutako Elias Kerejeta zine eskolako hainbat ikaslek ere -Wüstek emandako seminarioan parte hartu dutenek- bertan aritzeko aukera izan dutela. Txalogarria.

Erakusketa bat bisitatzea, gai baten inguruko bestelako ikuspegi bat jasotzeko modua izan daiteke, gozatzekoa… Baina erakusketak egiterako garaian ezin da inolaz ere termino horietan soilik pentsatu. Nondik eta norentzat egiten den kontuan hartzeaz gain, nola egiten diren ere garrantzitsua da: nork ontzen du erakusketa hori? Ze lanekin? Noren lanekin? Nondik? Nora eta nori begira? Azken finean, erakusketak burutzea saretze modu bat ere bada, sareak sortu eta indartzekoa; harreman berriak sortu eta sendotzekoa. Erakusketa aretoetan objektuak ikusten ditugu, baina horietako bakoitzaren atzean artistak daude, pertsonak, eta haiekin egiten da lan, ez soilik instalatzen diren objektuekin; pertsonekin egiten da lan. Euskal testuinguruko ehun artistikoa ez da sendoa; instituzio garrantzitsu gutxi daude eta erakusketak burutzeko areto eta baliabideak ere justuak dira. Ehun artistiko hori zaindu egin behar da, eta zaintze horretan ez du laguntzen kanpotik ekarritako komisario-izar batek kanpoko artistekin osatutako erakusketak egiteak.

Ez gaizki ulertu: ez diot inondik ere kanpoko komisarioek bertan lan egin behar ez dutenik; ezta kanpoko artistek erakusketetan parte hartu ezin dutenik ere -biak ala biak ezinbestekoak dira testuingurua aberasteko-, diodana da kanpoko eta bertakoaren orekaren bilaketa beharrezkoa dela. Oreka falta hori da aurreko urteko Zinex erakusketan kritikatu nuena. Eta arrazoi beragatik, aurtengoan, Elias Kerejeta zine eskolarekin egindako elkarlana txalotzen dut. Zerbait utzi, zerbait eman eta zerbait jasotzen da behintzat honela.

Aurreko urtean, gaizki gogoratzen ez badut behintzat, artisten artean, bertako testuinguruarekin lotuta, Jose Antonio Sistiaga eta Javier Agirreren lanak soilik zeuden. Aurten ere bi dira: Sergio Pregoren instalazioa eta Pepe Espaliuren marrazkiak eta Carrying performanceko dokumentazio argazkiak. Azken argazki hauek, Artiumeko erakusketa iraunkorrean daudenak izanik… nire buruari zera galdetzen diot: Gorputza eta arkitektura azpititulua duen erakusketa baterako ez ote dago, bada, bestela ere modu iraunkorrean ikusteko aukerarik ez dagoen euskal testuinguruari lotutako beste artistaren baten lan interesgarririk? Are gehiago, nahiz eta erakusketaren azpititulua gorputza eta arkitektura izan, aurreko urtean bezala binomio hau erakusketan zehar erabat zabaltzen denean.

Berriz ere badirudi ia edozerk izan dezakeela lekua areto horietan. Erakusketetan hari solteak uztea eta topatzea interesgarria da, bestelako loturak eta hausnarketak bideratzeko aukera eta espazioa sortzen dutelako. Hari solte gehiegi uzteak, aldiz, konfusioa sor dezake: baliteke erakusketaren bidez transmititu nahi den hori jasotzeko zailtasunak sortzea, eta anabasa sentsazioa gailentzea. Agian hori da Wüsten egiteko modua, bere zigilua. Badirudi, ordea, egiteko modu honen amaiera iritsi dela Tabakalerara. Aurreko urtean ez bezala, oraingoan ez baitago inon datorren urterako beste atalen baten iragarpenik.]]>
<![CDATA[Udan ere elurra egin dezakeen lekua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-09-14/udan_ere_elurra_egin_dezakeen_lekua.htm Tue, 14 Sep 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-09-14/udan_ere_elurra_egin_dezakeen_lekua.htm 'Naon tokin'

Data: Irailaren 10, 11, 12, 17, 18 eta 19an. Non: Errenteriako liburutegi zaharrean.

Olatuen artean, olatuek gainezka egiten dute; olatuek gain hartzen dute, edo gain hartzen dizute. Zu zara olatu; zu zara bizi, eta biziak zu hartzen zaitu. Utz iezaiozu bidea egiten. Egin bizia, egin bidea. Pasa tuneletik eta joan bihotzera; edo barnerago, egin bidea atzera umetokira. Gogoratu lehen pausuak, edo hasi berriz ere hasieratik. Dena duzu oraindik ere aurretik; edo izan dezakezu. Utzi bideari bide izaten. Eta izan zaitez zu zeu bidean.

Naon tokin-eko azken espazioa, hausnarketa espazioa da, eseri eta lasai egotekoa. Taldean, edo bakarrik. Zerbait hartzen, zerbait jaten, edo besterik gabe egonean egoteko gune bat. Prozesu guztiaz jabetu, prozesu guztia gorputzean prozesatu eta berriz ere kalera irten aurreko trantsiziozko espazio bat, akaso. Boligrafoak ere banatzen dituzte, baita orritxoak ere, post-it modukoak; gorputzak, buruak edo dena delakoak zerbait idazteko pultsioa izanez gero, hori ere egin ahal izateko. Nire taldean gehienok, ez denok, zerbait idatzi genuen. Bakoitzak berea. Batzuek post-it-a hartu eta gorde egin zuten. Besteek han utzi zuten. Nik idatzitakoa, hori izan zen, lehenengo paragrafokoa. Agian askorentzat zentzugabekeria bat da, paragrafo txar bat, hitz jario huts bat. Hori zen ordea atera zitzaidana. Gauza guztiei zentzu arrazionala bilatzea ere askotan ez da beharrezkoa.

Naon tokin proiektua aurreko ekainean jarri zuten martxan Errenteriako liburutegi zaharraren eraikinean (Gipuzkoa), eta pare bat asteburutan egon zen bertan barneratu eta murgiltzeko aukera. Ez da ohiko erakusketa bisita bat, proiektua ez baitatza gauzak ikustean soilik. Bisitaria bisitari posiziotik ateratzea lortzen duen esperientzia da, eta bertan atondutako instalazio eta espazio bakoitzaren parte bilakatzea lortzen duena: bisitaria proiektuaren parte bilakatzen da, eta proiektua bisitariaren parte. Denboran irauten duen esperientzia da, liburutegi zaharreko ate eta leihoetatik irteten dena, kalera itzultzen dena bertan parte hartutako bakoitzaren eskutik. Orain, udako parentesia amaituta, berriz ere bueltan da beste pare bat asteburutarako; berriz ere Errenteriako liburutegi zaharrean. Berriz ere Madalena kalean elurra egingo du udan.

Magikoa da, hasieratik eta bukaeraraino. Helduena ere haur sentiarazten du esperientziak: txikitako ikusmina eta jakin mina berpizten ditu. Guztia da berria, ezezaguna, guztia dago ezagutzeke, arakatzeke, miatzeke eta aztertzeke. Instalazioak, espazioak, eta zu zeu ere.

Talde txikietan antolatuta garatzen den esperientzia da; baina talde txiki horretan banakoaren askatasuna eta autonomia azpimarratzen dira. Bakoitza berera doa. Zuk hartu behar dituzu erabakiak: noiz egin aurrera, ezkerretara edo eskuinera jo; dantza egin, edo geldi geratu. Espazio bakoitza ere autonomoa da, askea, nahiz eta batak bestera eramaten zaituen eta, azkenean, denen arteko loturak ere badauden. Argia, objektuak, espazioen disposizioa eta antolamendua, denborak… guztia dago xehetasuneraino planifikatua. Zalantzarik gabe gorputza goitik behera zeharkatzen duen esperientzia gauzatzea lortu dute proiektuaren atzean eta espazioaren hormen artean ezkutatzen diren Rodriguez & Ndungmanduko Arrate Rodriguezek eta Carlos Ndungmandunek, Dejabuko Urko Redondok, Ainara Gurrutxagak eta Miren Alcalak, eta Ander Mujikka eta Anuska Ariztimuñok.

Naon tokin Errenterian dago, baina eguneroko beste edozein toki ere izan zitekeen Naon toki. Tokiaren kontzientzia hartzean datza gakoa, tokia ezagutzean eta deskubritzean; eta tokiaren baitan zu kokatzean. Naon tokin-ek tokian bertan gelditzera behartzen zaitu, toki hori detailerik txikieneraino ere arakatzeko gonbita luzatzen dizu, harritzeko eskubidea bueltatzen dizu, zalantzak izatekoa eta perspektiba hartuaz begiratzen laguntzekoa.

«Baina zer da Naon tokin?», maiz egin didate galdera. «Joan eta deskubritu», erantzun dut; bakoitzarentzat Naon tokin bidaia ezberdin baten hasiera izan daiteke. Oraingoz, hemen, magia gehiagorik ez dut zapuztu nahi.

Antigoalean egunkarietako artikulu eta kritiketan behin eta berriro egiten zuten moduan, ekimenagatik egileak zoriontzea besterik ez zait gelditzen.]]>
<![CDATA[Mendiburu zirrikitutik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-06-15/mendiburu_zirrikitutik.htm Tue, 15 Jun 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-06-15/mendiburu_zirrikitutik.htm 'Mendiburu. Materia eta memoria'Non: Bilboko Arte Ederren Museoan. Noiz arte: Irailaren 5era arte.

Gaur aitortza batekin eman behar diot hasiera idatzi honi: ez naiz inolako aditua Mendibururen obran. Are gehiago, Mendiburu esan eta guztioi burura etortzen zaizkigun eskultura horiek osatzen zuten orain arte bere lanarekiko nuen imajinarioa: ensanblajez gehitutako egurrezko piezez osatzen diren eskultura horiek. Hortik aurrera, ezer gutxi. Bueno, pentsatzen hasita, Ez Dok Amairuren karteletan ikusten den Txalaparta eta Korrikako testigua ere bai, horiek ere ezagutzen nituen. Baina orain bai, Mendibururekiko nuen ezagutza guztia aurkeztu dizuedala uste dut.

Hau guztia, ordea, Bilboko Arte Ederren museoak antolatu duen Mendiburu. Materia eta memoria egilearen banakako erakusketa bisitatu aurretik zen.

Beste aitortza batekin jarraituko dut: Arte Ederren Museora ez nintzen bereziki erakusketa hau ikustera joan, ausazkoa izan zen bertan agertzea, eskailerak igota, nolabait esateko, museoko zirkuituari segika aurkitu bainintzen Mendibururen erakusketaren aretoetan; eta inolaz ere, egun hartan museoan topatu nuen gauzarik interesgarrienetakoa izan zen (Lemoiz gelditu proiektuarekin batera).

Bere osotasunean zaindutako erakusketa eta instalazioa da, eta espazioa erdibanatzen duen horma zulatuak aretoak bikainki egituratzeaz gain, haren bi aldeetan instalatuta dauden artelanen arteko dialogoak bermatzen ditu, era berean. Espazio garbia da, antolatua, ordenatua eta goxoa, erakusketaren diseinuan Mendiburuk hainbeste erabilitako zuraren integrazioaren bidez lorturiko sentsazioa inondik ere.

Erakusketa modu kronologikoan antolaturik dago, baina nik atzekoz aurrera ikusi nuen. Igual ez da erakusketa bat ikusteko modurik egokiena izango, baina kasu honetan niretzat perfektua izan zen. Hain zuzen ere, azkeneko areto honetan Mendiburuk 80ko hamarkadan egindako eskulturak baitaude, bere lanik ezezagunenetakoak, eta, beraz, sartu eta berehala izandako talkak Mendibururen gainontzeko ekoizpena ere bestelako begirada batetik ikustea eragin zidan. Mendibururen lana ez zen nik uste nuen hori. Edo hobe esanda, Mendibururen lana nik ezagutzen nuena baino askoz ere aberatsagoa eta zabalagoa da.

Hamarkada horretan bere lanik famatuenekiko oso bestelako lanak ikusten dira. Zurezkoak dira, baina tamainaz askoz ere txikiagoak, giza eskalara doitutakoak, eskuekin hartzeko modukoak, eta delikatuak. Zurezkoak dira gehienak, baina zuraz gain beste materialen erabilerak agertzen dira, materialen arteko nahasketak eta jolasak gehienetan, bereziki alabastroaren erabileraren bidez. Zenbaitek bere lanik ezagunenen izaera trinkoa mantentzen dute, baina interesgarrienak, agian, izaera horretatik kanpo kokatzen direnak dira: pieza txikiagoz osatutakoak, nolabait inguratzen duten espazioan artistak marraztu nahiko lituzkeen lerroak irudikatuaz. Baina abstrakzioari lotzen zaizkion lan zoragarri hauez gain, figurazioa lantzen duten erliebe pintatuak ere badaude areto honetan, izaera oso politikodunak gainera. Mendiburu, kontrastez beterik.

Ez dira hauek, ordea, ezezagunak diren Mendibururen lan bakarrak. Bere lan monumentalagoen artetik igaro, eta sabaitik zintzilikaturik dauden mugikari ederren eta haptikoen artean pasatu ostean, ustez erakusketan sorpresa gehiagorik izango ez zen unean, hara non, horman eskegitako bi lan. Erakusketan ikus daitezkeen Mendibururen lanik esperimentalenak dira, eta esan dezadan, zergatik ez, interesgarrienak. Inolaz ere, 70eko hamarkada haren bueltan gizonezko euskal artista baten lanean ezohikoa zen materiala ikus daiteke: haria. Kolorezko hariez egindako konposizio abstraktu eta dinamikoak dira. Lerro zuzenak, sigi-sagakoak, kurbazkoak eta korapiloak. Denetarikoak daude, eta elkarren artean espazio orekatua osatzen dute.

Zalantzarik gabe, bada ezagutzea merezi duen beste Mendiburu bat, haren lanen inguruan sortu den iruditegitik haratago doana, edo iruditegiak berak itzalpean utzi duena. Oraingoz, Juan Pablo Huercanosek —erakusketako komisarioak— ezkutuko ekoizpen honetara zirrikitu bat ireki digu.]]>
<![CDATA[Menderatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-06-01/menderatuak.htm Tue, 01 Jun 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-06-01/menderatuak.htm 'Si cae caballo, cae imagen'

Artista: Zuhar Iruretagoiena. Non: Montehermoso kulturgunea, Gasteiz. Noiz arte: Ekainaren 20ra arte.

Badira jada urte batzuk Montehermoso kulturguneak arte ekoizpenetarako diru laguntzak eskaintzen dituela. Urtero lau proiektu izaten dira hautatuak programa horren barruan, eta, proiektuen ekoizpen kostuen ordainketaz gain, haien emaitza kulturguneko programazioa osatzeko erabiltzen da erakusketen bidez. Zuhar Iruretagoiena izan zen aurreko urteko programako hautatuetariko bat, eta, urtebete beranduago, behin proiektua ekoizteko aukera izan ostean, haren emaitza aurkezten digun erakusketaz gozatzeko aukera dugu besteok.

Si cae caballo, cae imagen: hori da erakusketaren izenburua. Deskriptiboa da, zehatza, erreferentzia argiekin. Zaldi bat dago, eta irudi bat; eta biak elkarrekiko erlazioan, elkarrekiko loturan daude, ia menpeko ere esan liteke. Bata gabe, ez dago besterik; bata erortzen bada, bestea ere bai.

Bost aretok osatzen dute erakusketa, eta hasierako izenburuak ematen dituen pista horien osagarri funtzionatzen dute. Geruza gehigarriak dira, oinarrizko ideiari esanahi berriak atxikitzen dizkiotenak, ikuspuntu ezberdinetatik, begirada berrietatik. Zenbaiten irakurketa berehalakoa da, oinarrizko irakurketak egiteko aukerak eta tresnak eskaintzen dituelarik artistak; beste zenbaiten irakurketa burutzeko, berriz, denbora edo hausnarketa gehiago behar da, eta azken batzuek irakurketa pertsonal hertsiak apurtu, eta arrazoiaz haragoko lekuetara eramaten dute.

Si cae caballo, cae imagen. Erakusketari izenburua osatzen duten elementuek ematen diote sarrera. Irudien proiekzio bikoitz bat dago hormaren izkina aprobetxatuta. Baso bat ageri da. Baso berbera behin eta berriz. Baina ikuspuntua ezohikoa da, ez da gizakion altuerari dagokiona; baxuagoa da. Tarteka, ile adats luze eta beltzak ikusten dira, eta gorputz zati beltzak. Animalia-gorputz baten zatiak dira, eta animalia adatsa: Zaldia eta irudia.

Ondorengo espazioetan elementu eta material berriak agertzen hasten dira. Zaldiaren adatsaren irudia azaltzen da horman, diapositiban, eta zaldiaren adatsa berriz lurrean. Ez da, ordea, benetako adatsa; fikziozkoa da, beste irudikapen bat, hein batean. Atzera, honek berriz ere diapositibako irudia zalantzan jarraraztera garamatza. Zer da fikzioa eta zer benetakoa? Berunezko zaldiak -edo metalezkoak behintzat- agertzen hasten dira.

Lehen espazioak lehen inguratzeak besterik ez dira. Erakusketaren muina hirugarren aretoan, aretorik handienean, topatzen da. Bertan proiektuaren irakurketaren konplexutasunak areagotu egiten dira; ez soilik edukiagatik, baizik eta baita bertan jokoan sartzen diren bestelako elementu eta materialengatik ere. Tartean Velazquezen Bredako errendizioa-ren pinturaren argazki bat dago, artearen historia liburu batetatik ateratakoa. Liburua, ostera, erretxinez inguraturik agertzen da aretoko beste espazio batean, iraganeko fosila balitz bezala; intsektuak anbarretan egoten diren moduan. Pinturaren protagonistak zaldiak dira, besteak beste, adats luzeko zaldi dotoreak. Gudarako erabilitako zaldiak, hezi eta otzandutako zaldiak, gizonen men, haien aginduak jarraitzeko moldekatuak izan direnak, bortxaz edo biolentziaz.

Eta menderatutako izakiaren ideiaren kontzeptua begien aurrean dugula irakurri daitezke espazioko gainontzeko elementuak ere: menderatutako natura, lurrean, eta menderatutako emakumeak, horman. Hormako hauek tapizak dira, ia estandarte gisara funtzionatzen dutenak, hitz jokoen bidez, modu jostagarri baina zorrotz batez emakumeak eta ehungintza ardatz hartuta haien inguruko erlazio historikoaren gogoeta bultzatzen dutenak; espazioan artearen historiarekiko dituzten harremanak eta keinuak ere presente daude etengabe. Zalantzarik gabe, erakusketako piezarik interesgarrienetarikoak dira hauek.

Erakusketa in crescendo etengabekoan egituratuta dago, eta artelanik indartsuena agian azkeneko bideo proiekzioa da. Zaldia agertzen da berriz ere bertan; orain, ordea, osotasunean ikusten da. Naturaren pertsonifikazio gisara ere irakur daiteke, edo emakumezkoaren irudikapen metaforikoa balitz bezala. Basoan dago, baina ez bakarrik. Bere arnasa sumatzen da, lehen plano hurbilek ia bere azala ferekatzera garamatzate, zaldiarekin identifikatzeraino. Zaldia ederra da, boteretsua, librea, askea, basatia. Hezten ari dira, ordea, otzantzen. Gizon batek bere esanetara du, bere mendeko. Lurrean etzanarazi du, eta zaldia erori egin da.]]>
<![CDATA[Urte eroak gurean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-05-18/urte_eroak_gurean.htm Tue, 18 May 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-05-18/urte_eroak_gurean.htm 'Urte eroak. 1920ko hamarkada'Non: Guggenheim museoan, Bilbon. Noiz arte: Irailaren 19ra arte.

Aspaldi da halako erakusketarik ikusi gabea nintzela, bereziki ikusteko eskatzen duen denborari lotutako sentsazioari erreparatuta. Erakusketa txikiagoetara ohituta gaude normalean, nolabait, denbora edo tamaina hartua diegun horietara. Gorputza ere horretara ohituta dago, eta neurrian gozatu eta disfrutatzeko aukera ematen dute gehiegi nekatu gabe. Luzeetan, aldiz, ohikoagoa da astuntasun sentsazioa sumatzea, gehiegikeriarena, eta, ondorioz, erakusgai dauden artelanen arteko selekzioa eginez amaitzea, nekea gorputzean gailentzen den neurrian.

Guggenheimeko Urte eroak. 1920ko hamarkada, tamainaz, azken tipologia honetan sartzen da. Hainbat aretok osatzen dute; zehatzago esanda, instituzioaren 2. solairu guztia erakusketa honi eskainitakoa da. Beraz, tamaina imajinatu dezakezue. Hala ere, ez da inolaz ere erakusketa astuna; alderantziz, neurrian gozatu eta disfrutatzeko aukera ematen duten horietakoa da, eta hori, neurri handi batean, Calixto Bieitori eskertu beharrekoa da, erakusketaren diseinatzaileari.

Oso diseinu freskoa da, are gehiago, atrebitua; arte garaikideari ustez dagozkion kodeekin apurtzen eta jolasten duena. Horma zuriak, adibidez, ia desagertu egin dira, eta aretoen ustezko neutraltasuna albo batera utzi du, areto bakoitzari pertsonalitate propioa atxiki diolarik, ez soilik hormetako kolore bizi zoragarrien bidez, baizik eta baita testuetan erabilitako tipografia ezberdinei esker ere. Aretoan bisitariek topatuko duten gaiarekiko hurbilpena egiten laguntzen dute, edukien transmisiorako euskarri bilakatuz. Era berean, areto batetik bestera sortzen diren haustura estetikoek erritmo propio bat atxikitzen ere lagundu diote erakusketari, espazio batetik bestera igarotzerakoan bisitaria aktibatuz eta gai berrien inguruko interesa berpiztuz; bizigarri moduan funtzionatzen dute.

Aretoetako instalazio ezberdinak ere oso txukunak eta interesgarriak dira, arte garaikideko instituzioetan normalean egiten ez diren loturak burutuz, besteak beste. Horren adibide garbietako bat erakusketako bigarren aretoaren erdian kokatzen diren bi objektuen artean sortzen diren harremanak eta loturak dira: bata, Brancusiren Pájaro en el espacio eskultura; bestea, berriz, garaiko lurruna —biak idulki banatan ipini dituzte—. Sabaira proiektatuta ikus daitekeen filmarena ere aipagarria da. Errekurtso oso eraginkorrak guztiak.

Zalantzarik gabe, aurten bisitatu beharreko erakusketa bat izan daitekeela iruditzen zait, ez soilik aurretik aipatutako kontu horiengatik guztiengatik, baizik eta baita bertan erakusgai dauden artelanengatik ere. Hain ezagunak egiten ez zaizkigun hainbat artista oso interesgarri ezagutzeko aukera bermatzen du Zuricheko Kunsthausarekin elkarlanean egindako proiektuak: Jeanne Mammen edo Xanti Schawinsky, besteak beste; baita orain arte ezezagunak zitzaizkidan beste batzuk ere, Elisabeth Karlinsky eta Marianne Ullmann, esaterako. Hala eta guztiz ere, erakusketan lantzen dituzten gaiekin lotuta, zenbait artistaren falta ere sumatu dudala esan gabe ezin naiz geratu; hutsunerik argienak, agian, bigarren aretoan egon daitezke, zeinetan emakumearen irudi berriari buruz hitz egiten den. Aretoaren izenburua: Rol berriak, eredu berriak. Non gelditu dira, ordea, Tamara Lempicka, Romain Brooks edo Claude Chaun, gai honekiko erakusgarri argienak izan daitezkeen artistak? Emakumezkoaren irudia berriz ere gizonezkoen eskutik sortua aurkezten da, oro har.

Egia da, erakusketan aurrera joan ahala, hasierako aretoen bikaintasuna galtzen hasten dela, bereziki espazio ezberdinetan landu nahi diren gaiekiko proposatzen diren artelanen aukeraketak ez direlako hasierakoetan bezain finak. Hala ere, hasierako aretoetako indarrak nolabait gainontzeko aretoetan ikus daitezkeen gabeziak osatzen ditu, eta horretan, erakusketa historikoetan hain ohikoa ez den beste elementu batek ere laguntzen du: ekoizpen garaikideen tartekatzeak. Lan hauek 1920ko hamarkadarekiko bestelako begirada bat eskaintzea ahalbidetzen dute, distantzia historikoak soilik sor dezakeena. Zenbait ikaragarri ongi ekarriak eta uztartuak dira, besteak beste, lehenengo aretoan ikus daitekeen Kader Attiaren Open Your Eyes lana; beste zenbaiten kasuan, loturak bilatzea ez da hain erraza, edo lan garaikide gehiegiren pilaketa ere sumatu daiteke. Hala ere, zalantzarik gabe, txalotzekoa da garai ezberdinetako lanen uztarketa hau proposatzea.

Hitz gutxitan, ez Guggenheimen, ez eta gure testuinguru gertukoan ere, ikustera ohitu gabe gauden erakusketa mota bat dela esango nuke; ikusgarria, baina, era berean, eduki mamitsuz betea. Horregatik, bederen, bisita bat merezi duena.]]>
<![CDATA[Gorputz-loreak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2021-05-04/gorputz_loreak.htm Tue, 04 May 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2021-05-04/gorputz_loreak.htm Jeleton. 'Loreburu. Lorebegi. Loreen Historia Politikoa'Non: La Taller, Bilbo. Noiz arte: Maiatzaren 25era arte.

Loreburu. Lorebegi. Zenbat buru, hainbat aburu. Loreburu. Lorebegi. Artea egiteko ingelesa erabiltzen duzu? Loreburu. Lorebegi. Jeletonen azken erakusketa dugu La Tallerren.

Errituak. Jokoa. Jolasa. Zoria. Nahasketa. Nahasmena. Bizitza. Bizia. Izatea. Izadia. Loreak. Gorpuzkiak. Gorputza.

Ia hogei urte daramatza Jeletonek Loreen historia politikoa-n lanean. Ia hogei urte, loreen estetika limurgarritik abiatu, eta liluragarria den kontaketa sakon bezain konplexua deskubritzen eta helarazten ari zaizkigula. Zorionekoak gu. Estetikoa eta ederra dena erakargarria da, eta artean ere funtzio hori ez da galtzen. Erleak bezala loreetara goaz, haien deiari erantzunez gertutik gertura ikustera, haiek ere usaina izango duten itxaropenarekin agian. Eta hor sorpresa. Loreak ez dira lore huts. Lore sinbolikoak dira, subertsiboak, politikoak; gorpuztutako loreak, gorpuzten gaituztenak. Hau da Jeletonek aurkezten duen izadia.

Loreburu, lorebegi. Sabaian esekitako banderatxo sortak dira. Banderatxo elkarketak. Hitz elkarketak. Herri edo auzoetako banderatxoen estetikara garamatza nolabait. Erakusketako edukia serioa da, baina ez horregatik iluna, zaporerik gabekoa. Festaren ideiak alaitasunera garamatza, ilusiora, gozamenera, jolasera. Esku zabalik hartzen gaitu, eta gu gorputzaren osotasunean murgiltzen gara.

Loreburuak eta lorebegiak ernatzeke dauden loreak dira; sortzeko edo jaiotzeko puntu-puntuan daudenak. Udaberriarekin batera egiten dute eztanda. Orain da garaia.

Lore eta gorputz; loreen eta sexualitatearen artean egiten den loturak —lotura politikoak— banderatxoetatik tarotera garamatza. Lore-tarotera. Jakintza-loreetara. Gorpuztutako jakintzara. Jolasaren eta zoriaren bidezko ezagutzara. Ezagutzaren boterera. Norberaren ezagutzarako tresna da. Floripondio. Hortentsia. Hibiscus. Tillandsia. Airez elikatzea. Ezinezkoa dirudiena. Norekin identifikatzen zara zu? Zein da zure karta? Zein zure lorea? Zein zure gorputzeko atala? Ahoa? Ipurtzuloa? Belarria? Entzun. Entzun irudiek diotena. Dastatu eta esan. Utzi odolari gorputza zeharkatzen gorpuzki batetik besteraino. Sentitu odola, eta bota. Dena da ziklikoa. Nahasketa. Bizia. Bizitza. Erantsi bizitza tarotari, jolasari. Odolez margotutako kartak dira. Bizia jaso duten marrazkiak eta loreak.

Nahiz eta Jeletonen lanetan marrazkiak estrategia eta lan-tresna gisara presentzia handia izan —Arts and Craftsen estetikara hurbiltzen diren marrazkiak, lore, landaredia eta izadi delikatu eta ederren bidez sortutako unibertso gozagarria—, eta hori erakusketan bertan ere nabaritzen den, izaera arineko euskarri horiekiko kontrastean, espazioan presentzia sendo eta pisutsuagoa hartzen duten bestelako gorpuzte zeramikoak ere badaude.

Idulki banaren gainean hiru dira. Nolabaiteko hirutasuna osatu dezakete errituen ideiarekin jarraituz. Idulki sakratuak izan daitezke, baina ez dira inolaz ere estatikoak, ideia huts baten irudikapenak. Mugigarriak, eraldagarriak, forma eta izate ezberdinak har ditzaketen izakiak dira, Mendebaldeko kulturako arrazionaltasunarekin eta bikotasunarekin apurtzen dutenak. Bada, edo ez da, kasu honetan izan daiteke batean bilakatzen da. Izan daiteke likido eta malgu batean. Sortze berriak, ugaltze berriak. Emankortasuna.

Elkartutako piezak dira. Zuloa duten piezak. Platertxo mizeniko modukoak, gorantz etengabe hazi eta hazi egiten direnak, eta maila bakoitzak azken emaitzari esanahi berriak atxikitzen dizkio. Baina guztiak dira zuloa duten piezak. Isur dezagun likidoa. Isuri likidoa zulotik behera. Izan gaitezen errituaren parte. Egin dezagun barre, egon gaitezen serio. Izan ditzagun bi aurpegiera edo, zergatik ez, gehiago; baina disfruta dezagun. Egin dezagun jolas, eta ezagutu; ezagutu gaitezen gu, eta ezagutu gaitezen elkar.

Hau hasi besterik ez da egin ordea. Work in progress kutsua duen erakusketa da. Jeletonek lanean dihardu oraindik, eta, udaberrian loreak loratzen diren moduan, banaka-banaka, La Tallerreko erakusketan ere proiektua hazte prozesuan murgildurik dago. Hala ere, lasai, ez dut spoilerrik egingo.

Azken nota. Galdu ezinezko bonus track-ak: Florigerio. Blanca flor. Flor de figuera. Erakusketarako propioki ekoiztutako geranio koloredun fanzineak dira.]]>
<![CDATA[Errealitatezko fikzioa edo fikziozko errealitatea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/033/002/2021-04-20/errealitatezko_fikzioa_edo_fikziozko_errealitatea.htm Tue, 20 Apr 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1958/033/002/2021-04-20/errealitatezko_fikzioa_edo_fikziozko_errealitatea.htm 'Bideo-jokoak. Play without End'. Non: Donostiako Tabakaleran. Noiz arte: Maiatzaren 16ra arte.

Nahiz eta egun gure gizartean eta egunerokoan geroz eta presenteago dugun eremu digitala, ez da oraindik ere eroso sentitzen naizen esparrua. Eman niri arkatza eta boligrafoa. Gauzak ikaragarri errazten ditu, pentsaezinak diren aukerak eskaini, eta hori arrazoietako bat da —edo hala uste dut behintzat— guztiok mundu digitalean geroz eta gehiago barneratzeko. Bideo-jokoen mundua ere, esparru digital honen barnean kokatzen da, eta txikitan izandako Game Boy-az harago, erabat ezezaguna egiten zaidana da —eta ez dakit Game Boy-a bera ere bideo-joko kontsidera daitekeen—. Hori dela eta, beste ezeren gainetik kuriositate handiz inguratu nintzen Tabakalerako Bideo-jokoak. Play without End erakusketara.

Aretoaren sarreran dagoen plazatxo edo espazio irekiak hitzaurre edo amu gisara funtzionatzen du; erakusketan lantzen den gaia Tabakalerako bisitariei aurkezten baitzaie jada bertan. Batetik, espazioaren erdialdean, 0 solairutik igotzeko erabiltzen diren eskailera nagusietatik ikusten direla, bi Arcade instalatu dira: bideo-jokoetan pentsatzen hasita identifikatzen ditugun makina vintage handi horiek. Bisitariek nahi adina jolasteko aukera dute horietan. Hor nagoela begirada luzatu, eta erakusketa aretoko atearen inguruan lau pantaila handi ikusten dira. Jokoen estetika iragarkien estetikarekin nahasten du haietan proiektatutako Melanie Gilligaen bideo-instalazioak, kapitalismoaren inguruan hausnartzeko aukera eskainiz. Era berean, ordea, bere bideotako soinu-banda atsegin eta limurtzaileak atea igarotzeko gonbita egiten du. Barnera noa. Nire inguruan zebilen gizon batek ere atzetik jarraitu dit.

Esparru oso ezberdinekiko izan dituen elkar eraginak kontuan hartuta, bideo-jokoaren ideia oso modu zabal batean lantzen da erakusketan. Emaitza batzuk esparru estetikora gehiago doitzen dira, besteak beste Iñaki Graceneak proposatutako Escherland proiektua, bertan artearen eta bideo-jokoen inguruan eman diren loturen jolasari jarraituz, bi esparru hauen arteko sinbiosi ezberdinak azaltzen dituzten emaitzak plazaratzen ditu; estetikoki emaitza interesgarriak lortuz. Bideo-jokoa espazio digitalari loturikoa den horretan, Internetek iruditeriaren ulerkeraren, kontsumoaren eta harekiko dugun erlazionatzeko modu berrien inguruan diharduten proiektuak ere badaude, nahiz eta erakusketan lantzen den gaira pixka bat indarrez ekarritakoak diruditen; gainontzeko proiektuen artean sortzen den kohesiotik ateratzen direla, nolabait.

Gainontzeko proposamenek hausnarketarako bide ezberdinak irekitzen dituzte, eta errealitate, fikzio eta espazio digital eta espazio errealaren arteko bidegurutzeetan kokatzen dira. Azken bi espazio hauen artean Zach Blas artistaren Facial Waponization Suite proiektu interesgarria topatzen da. Bertan, ikusgarritasunak ezartzen dituen kontrol sistemetatik ihes egiteko estrategia eta tresna bat proposatzen ditu artistak, edo agian zuzenago esanda, artibistak: aurpegi-errekonozimendu biometrikoa ekiditeko maskara kolektiboak sortu ditu. Dena den, zalantzarik gabe erakusketako lan azpimarragarrienak Harun Farocki zinemagilearen Serious Games lana osatzen duten lau bideo-instalazioak dira. Aho zabalik uzten dute bertako edukiek. Zinemagileak bisitaria eszenetan barneratzea lortzen du, gerra eszenetan, errealitatea eta fikzioa ia nahastu egiten diren egoeretan. Zer pentsatua ematen dute bertako irudiek eta entzuten diren gorpuztutako elkarrizketek. Gordina da. Bideo-jokoak joko errugabe gisara ikusteari utzi eta, militarren esku, hiltzen erakusteko entrenamendu-sistema ere badirela bikain azaleratzen du Farockik.

Erakusketatik atera, eta hor daude berriz ere bi Arcadeak. Nerabe bat horietako batean jarrita jolasten ari da. Ezinezkoa da, ordea, Arcadeak aurretiko begirada hutsal berarekin ikustea. Denbora pasatu da, eta oraindik erakusketako zenbait irudi eta pasarte buruan bueltaka darabiltzat. Ez dakit erakusketa ikusi ostean bideo-jokoen inguruan ezer gehiago dakidan, aitzitik, interes eskaseko esparrua kontsideratzetik, esparru digitalak errealitatearekiko harremanean duen eraginean —askotan perbertsoa— are gehiago arakatzeko tresna izatera igaro dira; nigan behintzat.]]>
<![CDATA[Etxetik kanpora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-04-06/etxetik_kanpora.htm Tue, 06 Apr 2021 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-04-06/etxetik_kanpora.htm 'Soplo. Arnasketa saiakerak. Etxea'. Non: Bilboko Euskal Museoan. Noiz arte: Apirilaren 7ra arte.

Pandemiak artean egindako triskantzak apaltze aldera eta artisten egoerari bultzadatxo bat emateko intentzioarekin, BilboArte fundazioak ekoizpenerako laguntza deialdia ipini zuen abian. Haren emaitza haize ufada berri eta freskoa izan da: Soplo. Arnasketa saiakerak. Eta haizeak edo aireak zirrikiturik txikienetan ere sartzeko eta bertan egoteko duen abileziari edo bereizgarriari segika, proiektu hau ere Bilboko hiriko leku eta espazio ezberdinetan barrena barreiatu da, arnasteko beharrezkoa den aire berri hori, berritzen gaituen haize ufada fresko hori, zabalduaz. Lau erakusketa burutu dira proiektuaren barnean: Hiria, Hondamendia, Gorputza eta Etxea. Kasu honetan, azken hori bisitatzeko aukera izan nuen.

Etxea. Orain urte bete denak ginen etxean. Balkoia zutenek ia egun osoa bertan igarotzen zuten. Besteak, leihotik begiratzearekin konformatzen ziren. Eta ogia erostea... ogia erostea eguneko plazer handienetakoa bilakatu zela zirudien. Etxeak orain arte izan ez zuen dimentsioa eta garrantzia hartu zuen, ia gure luzapen bilakatu zen; edo kartzela. Batzuei denbora eman zien, besteoi denbora kendu zigun. Estresa edo lasaitasuna. Hausnarketarako leku eta tresna. Bilboko Euskal Museoan kokaturiko erakusketa honek berriz ere bizipen haietara garamatza. Hain zuzen ere, bertan proiektuko komisarioek bildu dituzten sei artista eta kolektiboek —Malus Arbide, Mikel Erkiaga Herran, Charo Garaigorta, Ivan Gomez, Irune Orbea, Javier Rodriguez Perez-Curiel eta Equipo Titular—, etxeak pandemia garaian izandako aukera eta bizipen ezberdinak aurkezten baitituzte.

Naturarekiko kontaktuaren beharraren falta askok sumatu genuen etxean ginela, eta, konfinamendua bukatu zenean, arnasa lasai hartzeko mendira, naturara, ihes egitea aukera bakarrenetarikoa izan zen. Naturarekiko kontaktua pandemiak lehen orrira ekarritako auzia izan da, eta, hain zuzen, Euskal Museoko erakusketan ikus daitezkeen proiekturik interesgarrienak ere ildo honetan koka daitezke. Horietariko bat, Ivan Gomezen Caer al tiempo (Denborara erori) lana da. Aretoaren bi aldeak lotzen dituen erpinean instalatuta dago, eta espazioko erreferentzia bisuala bilakatu da, zalantzarik gabe. Irakurketa anitz eskain ditzakeen ekoizpena da, eta estetika aldetik oso emaitza erakargarria lortu duena. Zintzilik, pasilloen erdialdeetan bina tapiz daude, bere lana instalatuta dagoen espazioari harrera eta agurra eginez. Arinak bezain hauskorrak dirudite. Txundigarriak dira, haien bidez iragazten den argiak sortzen dien atmosfera dela eta, baina, era berean, oso ezaguna egiten zaigu; familiarra. Elikagaiekin osatua baitago. Elikagai lehortuak dira, zaborretara bota ohi ditugun hondar organikoak. Naturarekin erlazionatu eta biziari bizi berria eman.

Material naturalak agertzen diren eta aipatzea merezi duen beste proiektua Charo Garaigortaren La presencia inadaptada (Presentzia egokitugabea) da. Itsasoak eta gizakiak utziriko aztarnen gainean, alga eta buztinezko ontziak zapalduaz hiru izaki agertzen zaizkigu, zutik mantendu nahian, burdinezko hanka fin eta luzeen gainean, aurrera ekiteko irmo. Mikroekosistema berri bat sortu du Garaigortak, baina haren benetakotasuna zalantzan dago, era berean, horretarako eskala ezberdinekin jolastuz. Lehen begiradaren ostean 1:1 eskalakoak dirudite hiru izakiek, geurekin batera bizikide izan daitezkeenak dirudite. Pixkanaka, ordea, haien xehetasunetan barneratu ahala, elementu bakoitza miatzearekin batera, kezkak eta zalantzak sortzen dira, bereziki eskala txikiagoko pertsonak egituretan barrena ikusterakoan. Izaki berriak sortu dira, hibridazioz, eta gu horien artean kokatzen gara, ahal bezala, ahal duguna eginez. Fikziozko oraina, ala etorkizuna ote da? Nondik eta nora begiratu?

Denbora gutxi iraun duen erakusketa da, eta gainera proiektu osoa lau espazio ezberdinetan gauzatuta, Bilbokoak ez garenontzat ez da erraza guztiak ikusteko aukera izatea. Hala eta guztiz ere, eta nahiz eta bihar izan bertaratzeko azken aukera, denbora tarte txiki bat izanez gero aitzakia ona da etxetik ateratzeko, etxetik atera gabe.]]>
<![CDATA[Badaude motiboak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2021-03-23/badaude_motiboak.htm Tue, 23 Mar 2021 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2021-03-23/badaude_motiboak.htm Malus Arbide. 'Index'Non: La Taller, Bilbo. Noiz arte: Apirilaren 2ra arte.

Grabatuan oinarritutako tailerra eta galeria da La Taller. Hala ere, ez du grabatu tailer tradizionalekiko zerikusi handirik. Teknika jakin honetan erabat zentratu ordez, grabatuaren inguruan biltzen ahal diren aberastasun maila ezberdin eta pentsaezinak zabaltzen dituen arte tailer gisa defini daiteke egokiago. Beti dute zerbait berria erakusteko, ezustekoren bat izango dena, ezberdina, askotan beste inon topatuko ez dena. Hibridazioekin oso maiz jokatzen dute, emaitza ezin interesgarriagoak lortuz. Oraingoan, ehungintzarekin ez ezik, diseinuarekin ere hasi dira dantzan. Emaitza, Malus Arbideren Index erakusketa da.

Espazioa bera txikia denez, ez dira inoiz objektu asko izaten erakusgai, baina hori ez da inolaz ere eragozpena izaten, ez eta kasu honetan ere. Alderantziz. Artelanak beren indibidualtasunean ikusteko zailtasuna dakar espazioaren txikitasunak, eta, beraz, instalazioari nahitaez garrantzi berezia eman behar zaio. Eta hori Maite Martinez de Arenaza La Talerreko zuzendariak ezin hobeto daki, eta ezin hobeto darama praktikara. Erakusketa bakoitzean La Talerreko espazioa eraldatzeko magia suertatzen da, erakusketa bakoitzarekin espazioaren hautematea erabat eraldatzen delako proiektu berrien beharren arabera. Eta kasu honetan ere hala gertatu da.

La Tallerreko atea gurutzatu eta eskailerak jaisten hasita, bisitariak ez du grabatu tailer batean sartzen ari denaren sentsaziorik, baizik eta ehungintza tailer batean. Ezkerreko aldeko hormatik zintzilik, diagonal luze bat osatuz eta egitura zilindrikoetan sostengaturik, hainbat metrotako oihalak agurtzen du bertaratzen dena. Eskuinera begiratuz, berriz, tailerreko erakusleihoa balitz bezala, eta bertan sortutako emaitzen gisara, hainbat alkandora daude, kolore dirdiratsu eta bizikoak, ate joka dugun udaberriari deika ariko balira bezala.

Atea gurutzatu orduko, argi uzten du erakusketak kasu honetan grabatuaren eta diseinuaren arteko hibridazioan sartzera goazela. Baina hibridazioaren azken emaitzak soilik aurkeztu beharrean, Arbideren prozesuaren erakustaldiaren erdian kokatzen du erakusketak bisitaria. Errotazio sistema dirudien instalazioan hasi, eta alkandoren taxutzean amaitzen dena: ehungintza, pintura, grabatua, baliabide digitalak eta artisauzkoak; guztiak nahasten diren ibilbide konplexuan. Joan-etorri hainbatetan oinarritutakoa da, emaitzak aberastuz, eta hainbatetan prozesuan bertan sortutako objektuak ere, prozesu huts izan beharrean, emaitzen parte bilakatzen dira.

Errotazio sistemako oihala ez da oihal hutsa. Artistak bere ordenagailuan dituen diseinuen artxiboen kopia da bertan ikus daitekeena: karpetaz karpeta, 1998tik 2016ra bitartean burutu dituen pattern-etako bakoitza. Oihala alde batetik bestera arakatzea Arbideren ekoizpenaren unibertsoaren oinarrian murgiltzearen parekoa da. Denetariko motiboak ikusten dira: egurraren imitazioa, zeloaren irudiak, lerroak, puntuak, formula matematikoak... milaka aldiz errepikatuta haien izaera material eta funtzionalarekiko bereizi eta pattern dekoratibo bilakatuak; lan egiteko material estetiko.

Baina prozesua hor amaitzetik urrun dago oraindik. Izan ere, nahiz eta lehenengo zatian modu digitalean lan egiten duen —jada 1990eko hamarkadan hasi zen modu honetan lanean—, ondoren motibo horiek eskuetara dakartza. Zenbaitetan haiek oihaletan inprimatu, eta gainean, zuzenean esku hartzen du, serigrafia edo pinturarekin, eta besteetan, berriz, motibo horietatik abiatutako emaitza plastikoak sortzen ditu, eta berregin; irudi matematikoak irudi organiko eder bilakatuz. Eta azken hauek berriz ere pattern bilakatu, eta, pattern ezberdinen arteko collageen bidez, alkandora bilakatuko diren azken oihalak sortzen ditu. Ia magikoa dirudi.

Ehungintza oraindik ere artearen munduarekiko disidentetzat jotzen da, eta are gehiago diseinuarekin nahasi eta, gainera, emaitzak merkaturatzen direnean —artelanen merkaturik ez balego bezala—. Hori dela eta, modu honetako sorkuntza lan eta prozesuak ikustea ez da batere erraza oraindik, ez museo, ez eta galerietan ere, tamalez. Tarteka gauzatzen diren horrelako iniziatibek, ordea, arrotz ditugun munduetara leiho bat irekitzeko balio dute; eta azaleratzen dute ez daudela artearen esparrutik ikusarazi diguten bezain urrun. Are gehiago, badela garaia eta badirela jada nahiko motibo eta arrazoi praktika profesional hauek ere haren barruan ulertzen hasteko.]]>
<![CDATA[Azken joerak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-03-09/azken_joerak.htm Tue, 09 Mar 2021 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-03-09/azken_joerak.htm 'Estudiotik at. Bost urtetako sorkuntza'. Non: Donostiako Tabakaleran. Noiz arte: Maiatzaren 9ra arte.

Tabakalera maiz plaza publiko gisara aurkeztu izan da, espazio publiko gisara, guztientzat irekia, guztiei ongietorria egiten diena; partekatzeko, disfrutatzeko, hausnartzeko eta ikasteko gunea. Baina, nahiz eta izaera irekia izan oro har, badira itxita dauden zenbait ate ere; bereziki goiko solairuetan kokatzen direnak, espazio pribatuak, lanerako espazioak, sorkuntza espazioak.

Bosgarren urteurrena igaro dela aitzakia gisara hartuta, hormen artean edo hormen barnean eginiko zenbait prozesu bistaratzeko parada ikusi dute; azken urte hauetan Tabakalerako alderdirik garrantzitsuenetarikoa izan dena, nahiz eta hiritarron begiradatik kanpo buruturikoa izan. Baina badirudienez ikusten ez den hori ez dela existitzen, emaitzak ikusgarri bilakatu eta sorkuntza prozesuetatik kanpo egon garen guztiontzat Tabakaleraren alderdi hau ere izatedun bilakatzeko aprobetxatu dute. Urte hauetan zehar egindako lanaren erakusgarria eta Tabakalerak arte garaikidearen ekoizpen gune gisara duen garrantziaren erakusle da Estudiotik at. Bost urtetako sorkuntza erakusketa.

Egindako lan eskergaren adierazgarri da erakusketa aretoetan ekoiztutako proiektu guztien artetik hautaketa bat burutu behar izan dela, guztien artean —ia 100 sortzaile igaro dira bertatik— 35 lan ikus daitezkeelarik, Tabakalerak eskaintzen dituen baliabide eta programa ezberdinetan eginak: artisten espazioak erabiliaz, erresidentziei esker, estudioen erabileren bidez edo ekoizpen artistikorako laguntzak direla eta, besteak beste. Berezitasun honek erakusketari ezaugarri jakin bat atxikitzen dio, eta hori zera da: haren bisita, bisita konplexua bilakatzen duela. Proiektu eta egile ezberdinen lanen anabasa bat da, diskurtsorik gabeko erakusketetan gertatu ohi den moduan. Estetikoki ere lotura gutxi daude, eta guzti honek, hain zuzen, lan bakoitza eta proiektu bakoitza bere indibidualtasunean ezagutzeko beharra sorrarazten dio bisitariari, proiektuen arteko loturak burutzea posiblea den arren. Baina, azkenean, euren artean sor daitezkeen lotura ezberdinak ere lan jakin batzuen arteko harreman jakin batzuk besterik ez dira, eta esan bezala, denen arteko ildo komunaren faltak denbora eta murgiltze maila altuagoa eskatzen dio halabeharrez bisitariari.

Dena den, konplexua bezain interesgarria eta freskoa da erakusketa. Hain zuzen ere, une honetan bertan, artista gazteak —bertakoak zein kanpokoak— jorratzen ari diren azken ildo zein ikerketa esparruak eta joera estetikoak ezagutzeko balio duelako. Orainetik eraikitako 35 begirada eta hausnarketa berri dira, orainari lotutako gai eta esparru ezberdinen gainean egindakoak, Tabakalera beratik hasita. Laura Maioz eta Manu Muniategiandikoetxea izan ziren instituzioko publikoaren bestelako azterketa burutu zutenak, Zer dago kaxa barruan? proiektuaren bidez: irudi bilakatu zituzten bisitariek eraikinaren barnean egiten dituzten ibilbideak, pertsonek espazioekiko harremanean sortutako lorratzak identifikatu eta materializatuz. Harremanekiko interesa beste hainbat proiektutan ere topatzen da. Eszer Katalinen I hold you and you hold me proiektuaren muina ere halakoa da: gorputz harremanean eta konfiantzan oinarritzen da. Eta Ainara LeGardon eta Ignacio Cordobaren elkarlanaren oinarria ere ildo honetan kokatu behar da: Simbiosis sonora. Respirar y contrarrespirar juntos lana, aretoetako baten soinu banda bilakatzen den audioa.

Izan ere, ekoizpenen artetik, artistek elkarlanean burututako proiektuak dira agian azpimarra nagusia merezi dutenak. Artistak bere bakardadean sortu behar duenaren ideia tradizionalarekin apurtzeaz gain, argi uzten dute elkar eraginak eta elkarlan prozesuak guztiz aberasgarriak izan ohi direla, hori lanen emaitzetan islatzen baita zuzen-zuzenean: Alberto Lopez Baena eta Manuel Pradosen El jardín invasor (Psidium hortus), Milena Rossignoli eta Mikel Escobalesen Proyecto eta Sahatsa Juaregi eta Julia Panadesen Mecheros de gasolina sinbiosi horien bidez sortu diren emaitza interesgarrietako batzuk dira. Artista bakoitzaren lan egiteko modua sumatzen da horietan, baina elkarren artean oso modu organiko batez kohesionatu eta lan egiteko ariketa huts izatetik urrun dauden emaitza esanguratsuak dira ikus daitezkeenak.

Hau esanda, azken joerak ezagutzeko interesa duen ororentzat denbora tarte bat hartu eta bertaratzea merezi duen proposamen bat da.]]>
<![CDATA[Ardi-larruz mozorrotua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-02-23/ardi_larruz_mozorrotua.htm Tue, 23 Feb 2021 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-02-23/ardi_larruz_mozorrotua.htm 'Bilbo eta pintura'Non: Bilboko Guggenheim museoa. Noiz arte: Abuztuaren 29ra arte.

Guggenheim museoak Bilbon zerutik eroritako museoa dirudi askotan; eta horrek baditu bere alde on eta txarrak. Nazioartean eta artearen historian goi mailakotzat jotzen diren artelanen erakusketak gurera ekartzeko eta haietaz bertatik bertara disfrutatzeko aukera eskaintzen du, batetik. Baina, bestetik, atzerrian jatorria duen instituzio zabalago baten parte izanik, maiz kanpoan sortutako erakusketak ekartzen dira bertara, Bilboko testuinguruarekin modu isolatuan jardunez. Hori dela eta, pozgarria da programazioaren noranzkoa aldatu eta bertara begira ipintzeko egiten duen saiakera bakoitza; instituzioak dituen baliabideekin, hemengo artearen historiaren inguruko ikerketa, proposamen eta erakusketa ezin interesgarriagoak sortzeko aukera bailegoke, zalantzarik gabe. Ildo horretan egindako azken proposamena Bilbo eta pintura erakusketa da, Kosme Barañanok komisariatua.

Erakusketaren titulua eta haren komisarioa zein ziren irakurri nuenean, kutsu tradizionaleko proposamena izango zelako susmoa sortu zitzaidan jada. Batetik, izenburuak azaltzen zuen moduan, pintura erakusketa bat izango zela ukaezina zen, ikertzea eta erakusgai ipintzea interesgarria izan zatekeen bestelako adierazpen eta lengoaia artistikoak baztertuz eta guztietan izaera akademikoena izan dezakeen hura hautatuz. Eta bestetik, komisarioaren ibilbidea ere aintzat hartuz, erakusketak izan zezakeen ikuspegi edo perspektiba historikoaren enfokea ere nahiko tradizionala izan zitekeela zirudien. Honela, erakusketaren ezkaratzean, izenburuaren azpian ipinitako sarrera testua irakurtzean sorpresa gutxi hartu nuen, lehenengo atea pasatuta topatuko nuen erakusketaren helburua XIX. mendeko Bilboren irakurketa historiko bat egitean baitzetzan, 25 pinturen bidez.

Lehenengo aretoak izaera honi erantzuten dio, nahiz eta pintura erakusketa baten itxura baino, erakusketa historikoarena gehiago izan. Batetik, Bilboren bi garai ezberdinen kontrajartze bat planteatzen da hiriaren bi planoren bidez: bata XVIII. mendekoa, eta bestea, berriz, egungoa, XIX. mendean eraikitako gune esanguratsu batzuk azpimarratuz. Aretoaren alderik zabalenean, berriz, XIX. mende amaiera eta XX. mende hasiera inguruko argazkien kopia erraldoiak daude; egile eta hiritar anonimoak ikusgai. Guztia, garaiko Bilboren irudi orokor bat emateko asmoz egina.

Hala ere, erakusketarekin izandako arazo nagusiak hurrengo aretora sartzean hasi zaizkit. Bertan agertzen dira erakusketako lehen pinturak, baina haien gainetik, hormetan letra larriz idatzitako bi izenek deitzen dute ikuslearen arreta: Gauguin eta Picasso. Ulergaitza egiten zait Bilboko XIX. mendeko historia azaltzeko asmo horien artean zergatik hartzen duten bi izen hauek halako protagonismoa; zergatik hainbeste Gauguin eta Picasso hemen ere? Durrio da aitzakia, Parisa joan eta bi artista hauekin izandako erlazioa zela eta. Bada, ez al litzateke egokiagoa Durriori protagonismoa eskaintzea bere lanen bat erakutsita? Erakusketaren erroa Bilbo hiriaren ikuspegi historiko bat azaltzea ez al da?

Hormen goiko aldean lerro kronologiko bat marrazten da, non Bilbori lotutako hainbat gertakari historiko aipatzen diren. Haien artean, gorriz, kolera epidemien hiru garai, gaur egungo pandemiarekin lotura egiteko asmoz azpimarratuak, pentsatzen dut. Jarraian aretoko beste lanak begiratzen ditut, eta hauek XIX. mendean sortutako Bilboko hainbat elkarteren bildumetakoak direla irakurri dut. Lerrora begiratu dut berriz ere jarraian, eta elkarteen sorrera data haietan aipatzen dela ikusi dut. Hori izan daiteke elementu ezberdin hauek areto honetan biltzearen logika edo lotura? Erakusketaren xedea XIX. mendean Bilbon sortutako elkarteen bildumetan dauden lanak aurkeztea ote da? Baina beste aretoetan sartu ahala susmo hau ere bertan behera gelditzen da.

Bisita osoan erakusketari hasierako testuarekiko loturak bilatzeari ekin diot, pinturen bidez proposatu nahi zen Bilboren irakurketa historiko horren bila. Baina aretoz areto, bilaketa hau geroz eta zailagoa eta aldrebestuagoa besterik ez da bilakatu: Iturrinoren Espainia hegoaldeko iruditeriak, Artetaren Arratia edo Uzelairen Bermeoren ikuspegi bukoliko eta idealizatuak...

Erakusketaren ezkaratzeko hitzak haizeak eraman balitu bezala desagertu dira aretoetan, eta proposamena betiko artistak eta betiko artelanak zintzilikatzeko aitzakia huts bihurtu da. Hain zaila al da bestelako irakurketa historiko-kritiko, aberats eta izaera askotarikoagoei lekua ematea? Orain arte idatzi den hori sobera ezaguna dugu, eta behin eta berriz, etengabean errepikatzeko beharrik ez dago.]]>
<![CDATA[Gorputzetik gorputzera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-02-09/gorputzetik_gorputzera.htm Tue, 09 Feb 2021 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-02-09/gorputzetik_gorputzera.htm 'Juncal Ballestin. Bizitza ariketa gisa'. Non: Gasteizko Artium museoan. Noiz arte: Maiatzaren 23ra arte.

Artiumek Juncal Ballestinen erakusketa inauguratzeko zain nintzen, gogoz. Eta, nahiz eta atzerapentxo bat jasan duen egungo egoera dela eta, azkenik, eta seguruenik esfortzu asko tarteko, badugu haren lanaz gozatzeko parada.

Erakusketa Ballestinen ekoizpen artistikoaren bi lan esparru nagusitan zentratzen da bereziki: batetik, pinturaren inguruan egindako lanak daude, gehienak 2000. urtearen bueltakoak; eta, bestetik, objektuekin egindakoak, azken hauek 1980ko eta 1990eko hamarkaden ingurukoak bereziki. Modu honetan, artistaren ibilbidearen ikuspegi orokor bat aurkezteko nahia sumatu daiteke, nahiz eta bai erakusketako sarrera testuan, bai eta proiektuaren azpitituluan —Bizitza ariketa gisa—, objektuen inguruan egindako ekoizpenek nolabaiteko nagusitasuna hartzen duten.

Ballestinek berak ere aitortzen zuen moduan, egunerokotasunean zoriz topatutako edo lagunek emandako objektuekin lan egiten zuen garai haietan. Hala ere, kontuan hartzekoa da ez zituela lanak topatutako objektu guztiekin egiten, horien artetik berak hautatzen zituenekin baizik. Ideia hau zeharka soilik irakurri daiteke sarrera testuan, baina lan prozesuaren zati hau, inolaz ere, kontuan hartu beharreko elementua da Juncal Ballestinen lanak interpretatu eta aztertzeko garaian.

Honi loturik, Fernando Illana komisarioak aretoko testuan aipatzen duen moduan, gorputzaren presentzia ere funtsezko elementua da, artistak gorputzetik gorputzera egiten baitzuen lan. Gorputz hori, ordea, testuetan erreferentziarik egiten ez bazaio ere, argi dago ez zela inolaz ere gorputz neutral bat, generoak goitik beheraino zeharkatzen zuen gorputz bat baizik, eta artista erabat kontziente zen hartaz. Ezaugarri hori lan egiteko erabilitako zenbait materialetan ikus daiteke, berak sortutako iruditerian, landutako gaietan, baina baita artearen historiari erreferentzia egiteko moduan ere. Honi lotuta bi lan aurkezten dira, erakusketako azken aretoan kokatzen direnak biak: batak A Meret du izenburutzat, eta besteak A Frida. Zalantzarik gabe, Meret Oppenheimi eta Frida Khalori eskainitako lanak dira, hurrenez hurren; parekidetasunetik eskainitakoak, lagunak, kideak balira bezala, bere burua ere nolabait haien alboan kokatuz.

Baina erakusketako azken areto honetan protagonismo nagusia beira-arasek hartzen dute, Juncal Ballestinen sorkuntzan sakonago barneratzeko aukera eskaintzen dutenak. Illanaren intentzioa, agian, lehen aretoa Ballestinen lanaz gozatzeko gune izatean zetzan, eta azken gune hau, berriz, izaera dokumentalagoa duena, gehigarri moduan, artistaren ekoizpenean gehiago barneratzeko tresna gisa eskaintzekoa. Baina bi guneen arteko tartea zabalegia egiten da —bai espazialki zein estetikoki—; eta, ondorioz, dokumentazioa aurreko aretoko lanarekin batera erakustea interesgarriagoa izan zitekeelako ustea gailentzen zait, nahiz eta azken gelan pare bat artelan dauden, hauek oso modu anekdotikoan funtzionatzen baitute bertan eta beste lanekiko loturak hoztu egiten baitira. Ballestinek beste diziplinetan eta lengoaietan egindako proposamen oso interesgarriak ere aurkezten dira beira-arasa hauetan —hala nola modakoak eta eszenografiakoak—, baina hauek ere beste dokumentazioarekin batera aurkeztuz, bigarren mailako ekoizpen gisa irakurtzen dira.

Dena den, erakusketan Juncal Ballestinen lanaren izaera berezia eta aberatsa argi azaltzen da, baita bere lana orain arte idatzitako euskal artearen historiografiaren ezaugarrien baitan kokatzearen ezintasuna eta zentzugabekeria ere, Illanak aipatzen duen moduan. Honen aurrean, komisarioak, hari kasurik egin gabe, testuinguru jakin bati lotuta ulertu beharreko ekoizpena dela aipatzen du eskuorrian, baina nahiz eta hausnarketaren abiapuntua interesgarria den, ikuspegi honek zenbait arazo ere planteatzen dituelakoan nago. Izan ere, zoritxarrez, emakume artistak artearen historiako kanonekiko salbuespen gisa onartzeak haien salbuespenezko egoera indartzea besterik ez dakar. Euskal artearen historiografiak 1980ko hamarkadako irudi jakin bat sortu du, eta argi dago Ballestinen lana harekin ez datorrela bat. Baina azken urteetan argi gelditzen ari den beste gauza bat zera da: irudi jakin horrekin bat ez datozen artistak hainbat izan zirela, eta ez salbuespen gutxi batzuk. Beraz, ez al litzateke interesgarriagoa izango, hauek guztiak —Juncal Ballestin tartean— salbuespen gisara planteatu beharrean, historiografiak eraiki duen 1980ko hamarkadako irudia bera zalantzan jartzea? Erakusketa hau horretarako aukera polita izan zatekeen. Hala ere, ziur naiz horretarako aukera berriak ere iritsiko direla.]]>
<![CDATA[Aritzetik ezagutzara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-01-26/aritzetik_ezagutzara.htm Tue, 26 Jan 2021 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2021-01-26/aritzetik_ezagutzara.htm 'Helmets'Artista: June Crespo. Non: Artium museoa, Gasteiz. Noiz arte: Maiatzaren 2ra arte.

Artiumek azken zuzendaritzarekin hartutako bide berria aurreko erakusketekin jada sumatzen bazen ere, denborak aurrera jo ahala eta erakusketa berriak irekitzearekin batera, ildo berria gero eta gehiago sendotzen eta finkatzen ari da, euskal testuinguruan faltan hartzen zen hutsune bat modu kontziente eta serioan betez. Orain arte, hurrenez hurren, 1980ko eta 1990eko hamarkadetan ekoizten hasitako artistak izan baditugu, azken proposamena belaunaldi bat gaztexeagoa den beste artista baten lanaren bueltan egituratuta dator: June Cresporen Helmets erakusketa da.

2015etik 2020ra bitartean egindako lanak bildu dituzte aretoetan, eta erakusketarako propio egindakoak ere badira tartean. Hala ere, azken berezitasun hori ez da inolaz ere antzematen lanak ikustean; are gehiago, erakusketari batasun sakonagoa eta koherentzia handiagoa emateko baliatuak izan direla esan liteke. Izan ere, nahiz eta bost urte luzetan egindako ekoizpena egon erakusgai bertan, lan zaharrenetik berrienera egon zitezkeen ezberdintasunak erabat hutsalak dira. Etengabeko ikerketarako irrika duen artista baten gisara, bere lanak burutzeko garaian Crespok egiten dituen aurrera atzerako etengabekoak dira horren arrazoia. Lehen aldiz erabilitako formak ondorengo urteetan behin eta berriz berreskuratzen ditu, haiekin lan eginez, ikuspuntu berriak atxikiz eta material ezberdinekin froga eta emaitza berriak lortuz; baina beti jatorrizkoarekiko harian erabateko etenik egin gabe. Bere lanaren ezaugarri horrek, bere ekoizpenaren osotasunari koherentzia emateaz gain, are sakonagoa bilakatzen du, metodologia jakin bat sortzeraino: ia haurtzarora garamatzan ezagutzarekiko harremana ipintzen du mahai gainean, aritzearen bidez, esperimentazioaren eta intuizioaren bidez lortzen den ezagutzara, hain zuzen; baina, era berean, oso prozesu eta ibilbide kontzientea da.

Ikuslea, gainera, esperimentazio jolas horietan ere erabat barneratzen da, intuiziozko hurbilketa horrek bisitan izan dezakeen esperientziarekin bat egiten duelako. Ikuslearekiko harreman hori erakusketaren tituluaren bidez ere bilatzen dela dirudi. Izan ere, Helmets, proiektuaren izenburua izateaz gainera, bertan dauden lan zehatz batzuena ere bada: baina zein dira lan horiek? Ezin jakin zehazki, erakusketan ez baitaude lanen izenak; ezagutzen denaren eta ez denaren arteko jolasa da berriz ere azaltzen dena, beraz, eta, ondorioz, bisitariak intuizioan, esperientzian eta esperimentazioan besterik ezin daitezke oinarritu bere ezagutza propioa garatzeko. Ondorioz, lanen irakurketak aniztu eta zabaldu egiten dira, eta artistaren lan egiteko modura ere hurbilketa lortzen da.

Gorputza ere oso presente dago Cresporen lanean, baina presentzia hori gure gorputzekiko erlazioan erabiltzen ditugun objektuen bitartez lortzen du plazaratzea. Azken finean, izaera ezberdinetako objektu batzuen eta besteen arteko jolasak eta uztarketak egiten ditu. Gorputzarekin izatez harremanik ez duten objektuei gorputzaren izaera atxikitzen die, hain zuzen ere, objektu horiek haragizko gorputzak izango balira bezala, bestelako oihalekin inguratzen eta biltzen baititu. Gehienetan, gainera, gorputzak babesteko erabiltzen direnak izaten dira: mantak, lo zakuak, arnesak... Nolabait, horiekin biltzen dituen objektuen izaera gogorra ezbaian ipiniz.

Aretoaren arkitekturarekin jolasteko nahia ere badago, espazioa bera eta haren ezaugarriak eskulturen instalazio, materia eta zuloekin bat egitekoa; elementu guztiekin osotasun bat lortzekoa. Helburu horrek, ordea, ez ditu kasu guztietan nahi bezalako emaitzak eman. Agerikoa izan denean, oso emaitza interesgarriak bermatu ditu, ikuslea bera ere espazioarekiko eta artelanekiko bestelako harremanetan murgilduz eta eskulturaren eta aretoaren arteko uztarketen erdian kokatuz, bere erosotasun espaziotik ateraz. Beste zenbaitetan, aldiz, No osso (occipital) lanaren kasuan bezala, objektuaren eta espazioaren arteko lotura, jolasa edo bateratzea sotilegia izan da; oharkabean pasatu da, haren bidez sor zitezkeen tentsio une eta zalantza edo hausnarketa momentuak galduz. Pena.

Erakusketaren azken emaitza on eta interesgarriaren gakoa, ordea, artistaren eta Beatriz Herraezen —proiektuaren komisarioetako bat— kolaborazioan egon daitekeela esatera ausartuko nintzateke. Aurreko proiektuetan ikusi denez, Herraezek espazioak ulertu eta haietan lan egiteko duen gaitasuna aparta baita, eta oraingoan ere ez du hutsik egin: oso instalazio fina gauzatu du, oso estetikoa, piezei hitz egiten utziz eta beren izaera propioa are eta gehiago azpimarratzeko aukera emanez.]]>
<![CDATA[Bidaiatu nahi?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2021-01-12/bidaiatu_nahi.htm Tue, 12 Jan 2021 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2021-01-12/bidaiatu_nahi.htm Aran Santamaria. 'Hostoz hosto erantzi'Non: Okendo kultur etxea, Donostia. Noiz arte: Urtarrilaren 30era bitarte.

Erakusketaren bat ikusteko gogoa dugunetan, nahiko ohikoa izaten dela iruditzen zait lehenik eta behin instituzio ertain eta museoetan une horretan agendan zer duten begiratzea. Bigarren pausoa, sarri, tamaina txikiko galerien webguneak bisitatzea ere izan daiteke, inguruan baten bat edo gustukoren bat baldin badugu bereziki. Eta azkenerako uzten dela iruditzen zait maiz auzoetako edo herrietako kultur etxeetan zer erakusketa dituzten begiratzea, hura gure ingurukoa ez denetan behintzat. Azken ariketa hau, ordea, sarriago egin beharko genuke, nahiz eta gehiago kostatu, esfortzuak sarri merezi izango duelakoan bainago. Izan ere, instituzio hauetan artearen zirkuitu nagusietatik kanpo mugitzen diren artisten lanak topatzen baitira askotan, bestela beraien lana ikusteko aukera gutxi izaten diren horienak. Sorpresa politak topatzeko parada izaten da, Okendoko kultur etxean une honetan dagoen Aran Santamariaren Hostoz hosto erantzi bakarkako erakusketaren antzera.

Aretoan sartu eta erakusketaren titulua biltzen duen aurreko horma luze eta beltzera begiak doazen unean, ezkerreko hormatik datorren argitasunak gorputza birarazten du. Pantaila txiki batean, animazio bat da topatzen den pieza. Julio Cortazarren hitzak bereganatuz eta ilustratuz, suaren epeltasunean eta izoztuta lurrera erortzen diren hostoek duten lasaitasunean, ongietorria ematen zaio bisitariari. Ongi etorria Aran Santamariarenera. Animazioaren protagonistaren moduan kataloxak begietara hurbildu eta erakusketa bisitatzeko ordua iritsi da. Iritsi da bidaiari ekiteko garaia. Eta bagoaz, Lurretik unibertsora; planeta koloretsuz betetako espaziora.

Ilusiozko espazio bat da, ametsak egia bihur daitezkeen lekua. Collagearen magia da. Irudi ezberdinak jaso eta, testuinguru berri batean, lotura eta irudikapen berriak sortzeak dakarrena. Proportzioen jolasak dira. Unibertsoko planetak pertsonen neurriko bilakaturik, haien egunerokotasunaren parte egin ditu artistak. Emakumeak dira planetak eta munduak sortzen dituztenak, pintatuz edo kozinatuz; sortu eta haien gainean zutik gogor eusten dietenak, irribarrez, disfrutatuaz, goxoki. Unibertso bereziak dira, baina. Musika notez blaituaz, ekintza, lan eta egiteko bakoitzak entzun ezinezko melodia bat izan du hautaturik. Soilik ikusi egin daitekeen musika mutua da; testuraz jositako musika.

Jolasaren parte da, Aran Santamariak sortzen dituen espazio poetikoen zati; collageak girotzeko, gorpuzteko eta bizia emateko, maiz aurrez ere bizia izandako orrialdeak edo paper zatiak erabiltzen baititu. Izandako hura biziberrituz, esandako kontakizunen gainean istorio berriak sortuz, berrirakurketak plazaratuz. Pianola baten partitura zatiak dira kasu honetan; braillez idatzitako gainazalak ere erabiltzen ditu, baina bere lanik esanguratsuenak liburuen barneetan egindako esku hartzeak dira, zalantzarik gabe. Erakusketan hainbat daude, sarreratik ikusten zen murru beltzaren bestaldean gehienak. Handiagoak, eta txikiagoak; koloretsuak batzuk, zuri-beltzekoak besteak, baina guztiak ederrak. Erakusketa aretoetako lege edo kodeak jarraituz ordea, bisitariak erdi ireki-erdi itxirik dauden orrialdeetatik begiak sartu eta bertakoa hala nola ikusten saiatu besterik ezin du egin, liburu bakoitzetik orrialde bat bakarrik baitago irekia utzita. Horra hor bertaratzen den edonoren desgraziarik handiena.

Kontakizun berrietako protagonisten artean bada denetarik: haurrak, gazteak, gizonezkoak, emakumezkoen beso eta zango hibridoak, eta emakumezkoak, bereziki emakumezkoak. Bai zenbaitetan liburuak berak halako protagonistak eskatzen zizkiolako —Louis Bourgeoisen Emakumezko etxea lanen inguruan Jean Fremonek idatzitako liburuaren gainean egindako berrirakurketa bikainak, kasurako—, baina baita generoarekiko halako lotura esturik ez dagoen beste askotan ere. Honela, interesgarria da Santamariaren kasuan emakumezko protagonistek kontakizunetan historikoki gizonezko protagonistei esleitu izan zaien izaera unibertsala hartzen dutela, eta emakumezko beso eta zango hibridoak, generorik gabeko gizakion beso eta zango hibrido bilakatzen direla.

Dibertitzeko erakusketa da, Santamariak sortutako mundu poetikoetan barrena bidaiatzeko txartela da, etengabean egoera, espazio, ekintza eta pertsonaia berriak aurkituz, eta narrazio berri horiek dakartzaten kontakizunen inguruan hausnartzekoa. Eta ia konturatu ere egin gabe, bidaia amaitzen da. Hurrengo bidaia txartela noiz etorriko zain gelditu behar orain.]]>
<![CDATA[Ez dago beste inoren beharrik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2020-12-15/ez_dago_beste_inoren_beharrik.htm Tue, 15 Dec 2020 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2020-12-15/ez_dago_beste_inoren_beharrik.htm 'Lee Krasner. Kolore bizia'Non: Bilboko Guggenheim museoa. Noiz arte: 2021eko urtarrilaren 10.

Tarteka, Guggenheimeko sarreraren gaineko iragarki oihaletan emakumezko artisten izenak ageri dira gizonezkoenen alboan. Tarteka bada ere, museoaren zenbait aretotan emakumezko artisten banakako erakusketak egiten dituzten seinale da. Aurten, gainera, esango nuke emakumezko artisten lanari eskainitako banakako erakusketen presentzia ohi baino handixeagoa izan dela: udaberri partean Lygia Clark: pintura eremu esperimental gisa 1948-1958 erakusketak ateak ireki baitzituen; eta, ondoren, Lee Krasnerren lanek lekukoa hartu zioten oraindik ikusgai dagoen Lee Krasner. Kolore bizia proiektuaren bidez.

Erakusketa kronologikoki antolatuta dago, eta atzera begirako baten egiturari jarraitzen diola esan liteke: lehenengo aretoetan artearekin gazte-gaztetatik izandako harremanak eta orduko lanak topa daitezke, alegia Krasnerrek egindako lehen pausoak; eta azken aretoetan, berriz, bere karrera profesionalean eginiko azkenetariko lanak daude.

Orokorrean, aretoetan barrena ibiltzea, paseatzea, gozamena da. Lee Krasnerren lanek indar berezia dute, lehenengo garaietako pinturetatik hasi eta amaierakoetaraino zabaltzen dena. Lanen formatu handiek, gainera, kolorearen potentzia are gehiago indartzen eta azpimarratzen dute, eta ikuslearen begirada —eta zenbaitetan gorputza bera ere— mihiseak blaitzen dituzten lerrodura abstraktu eta organikoetan galtzen da; bihurduraz beteriko lerrodura zurrunbilotsuetan.

Erakusketan garai ezberdinak hautematen dira begirada hutsarekin, aretoetako lanetan ikusten diren aldaketen harira. Lehen urteetakoetan pintura trinkoagoa da, formatu txikiagoaren erabilera nagusitzen da eta beltzaren presentzia nabarmena zela ikusten da. AEBetan, abstrakzioaren ildoan pintatzeko beste modu bati ateak ireki zizkion artistak, zalantzarik gabe espresionismo abstraktuaren aurrekari garrantzitsuenetariko bat izan zen, eta horren erakusgai dira lan hauek.

1950eko hamarkadaren bueltan, haren ekoizpenak bira egin zuen, eta teknika berri bati ateak ireki zizkion: collageari. Horrekin batera, haren mihiseen formatua ere handitu egiten da, ia bikoizteraino zenbait kasutan, eta lehenengo garaietako zurrunbilo itxi eta oretsuek forma organikoagoei eta koloretako gainazal zabalagoei egiten diete sarrera. Lan ederrak dira benetan, gozatzekoak. Aurretik itxiak eta iragazgaitzak ziruditen zurrunbiloen handipenak dirudite, haietara sartzeko baimena emango baligu bezala, kolorea eta harmonia gailentzen direlarik begien aurrean. Ondorengo urteetan bere hatzekin egindako lanak ere liluragarriak dira. Finagoak, agian, baita gertuagokoak ere: gorputzetik gorputzera eginikoak dira, eta halaxe hautematen dira. Artelanak ikustea gozamena da.

Arazoa, ordea, begiak artelanetatik apartatu eta aretoetako hormetan itsatsirik dauden testuak irakurtzean hasten da: diskurtsoaz jabetzean, alegia. Izan ere, badirudi oraindik emakumezko artisten lanak erakutsi eta historiografiatzeko arazoak ditugula, haien bikaintasuna erreferente edo alboan izandako gizonezkoei lotuta azaltzen ez bada, behintzat. Argi geratu denean, batetik, pertsonen arteko elkarrekintzak beti bi noranzkoak izan ohi direla; eta, bestetik, gizonezkoen lana eta maila haien autonomian aztertu eta baloratzen den era berean egin daitekeela emakumezkoen lanen kasuan ere. Horrela, erakusketako testuetan Lee Krasnerren lanen azterketan eta bilakaeran zentratu behar zuten ideiak eta gakoak agertu beharrean, begietako mina eragiten du Jackson Pollocken izena behin eta berriz irakurtzeak, ia Krasnerren biziak eta lanak haren presentziarik gabe zentzua izango ez balute bezala.

Gustagarria da museoetan emakume artisten ikusgarritasuna handitzen ari dela ikustea, eta, gainera, azken garaian joera hau euskal testuinguruan gero eta gehiago errotzen ari dela ere esatera ausartuko nintzateke, zorionez. Baina, kontraz, ezin albora ditzakegu diskurtsoak, horiek baitira erakusketari zentzua ematen diotenak. Eta helburua historiografia tradizionala zalantzan jarri eta ertzetan gelditutako lanak eta egileak berreskuratzea baldin bada, itzalean gelditutako horiei ikusgarritasuna soilik bermatuz ez da lortuko errotiko aldaketa sakonik, zoritxarrez.]]>
<![CDATA[Tamainaren garrantzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/040/001/2020-12-01/tamainaren_garrantzia.htm Tue, 01 Dec 2020 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/040/001/2020-12-01/tamainaren_garrantzia.htm 'Platina'Artista: Nagore Amenabarro. Non: Donostiako San Telmo museoa. Noiz arte: Otsailaren 7ra arte.

Batzuk badoaz, eta besteak badatoz. Eta eskerrak berriren bat behintzat badatorren. Gipuzkoako arte plastikoei dagokion sarearen panorama ez da harrotzeko modukoa, eta, Donostian zentratuz gero, begiak triste ere jar diezazkiguke. Besteak beste, galeria gutxi eta artistak erakusgai ipintzeko ere gune gutxi daude; egiaz, gero eta gutxiago. Eta artista gazteei ekoizpenean eta ikusgarritasunean bultzada bat emateko ere orain urte gutxi batzuetara arte martxan egondako programa bat-batean desagertu da, Koldo Mitxelenako erakusketa aretoaren itxierarekin batera. «Kultura garrantzitsua da», «kultura bultzatu behar da»... horrelako loreek maiz betetzen dituzte politikarien ahoak, baina lore horiek ez ditu inork ureztatzen, eta horren ondorio da bertako egungo egoera artistikoa. Tarteka, ordea, kimu berriak eta esperantza printza batzuk sumatzen dira —nahiz eta suspertze indartsu baterako nahikoak ez izan—, eta Gipuzkoa aldean, gehienak behintzat, San Telmoren inguruan ari dira hazten. Azken urte hauetan, bestelako proposamen eta proiektu berritzaile eta garaikideagoei lekua ematen hasi da instituzioa: besteak beste, martxan jarri berri den Artea Abian ekimenari.

Gipuzkoako artista gazteei ikusgarritasuna ematea da azken proposamen horren helburua, museoaren hormen barnean banakako erakusketa eta katalogo baten publikazioaren bidez. Ekimen interesgarria da inondik ere, penaz, 70eko eta 80ko hamarkaden bueltan martxan egon ostean desagertu zena; baina zorionez berriz ere, atzera, berreskuratzeko sena izan dutena.

Lehenengo aukera Nagore Amenabarrori eskaini zaio, Platina erakusketarekin. Bertan, artistaren azkenaldiko ekoizpena biltzen da.

Margogintzatik datorren arren, bere ibilbidean diziplina horren mugak apurtu eta objektuen eta pinturaren artean sor daitekeen orekaren bila ibili izan da etengabean; gehienetan, tamaina ertain eta handiko formatuak margolanei utzi, eta objektuentzat eskala txikiagoak erabiliaz. Hain zuzen, eskalaren jokoarekin jarraitzen du azken erakusketa horretan ere, baina jokoaren arauak hankaz gora ipiniz, ikuslearen sorpresarako. Eskulturak, izaera txikia galdu eta monumental bilakatu dira. Aretoaren protagonismo osoa eurengan erori da. Eta hauen inguruan, eskala txikiagoan, margoak, eta baita beste zenbait eskultura ere.

Erakusketaren erroa bitxigintzaren eta eskulturaren arteko mugen nolakotasunean dago, eta, hain zuzen ere, harreman horri margoek egiten dioten ekarpenaren gainetik, objektu horien harremanean bera da interesgarria. Aretora sartu eta ezkerretara, eskala txikiko objektuak daude bi errenkada luzetan. Batzuk beira-arasa batean sartuta, eta besteak, paraleloan, sabaitik zintzilik. Asko. Agian gehiegi. Objektu bakoitzaren xehetasun, ezaugarri eta preziosismoa anabasean galdu egiten da urrunetik, eta multzokatzearen arrazoi bakarra espazioa betetzea dela dirudi. Baina objektuen banakotasunak du interesa, horrek erakusketak plazaratzen duen jolasa areagotzen baitu: bitxigintza eta eskulturaren artekoa.

Eskala txikian eskulturak bitxi bilakatzen dira; haiek ukitzeko nahia gailentzen da, gainean eramatekoa, gure azalaren kontra ferekatu eta probatzekoa. Objektu liluragarriak dira, ederrak. Bi esparruen arteko mugak lausotu egiten dira erabat. Tamainaz aldatu, eta objektu berari izaera monumentala ematen zaionean, berriz, haren preziosismoa desagertu egiten da, baita izaera intimoa ere. Tamainaren handitasunak izaera publikoa atxikitzen dio, eta, nahiz eta formak bitxigintzarekiko harremanetik eratorritakoak diren, eskultura bilakatzen da, zalantzarik gabe, eskultura huts. Eta esparruen arteko mugak hormigoizko bilakatzen dira, iragazgaitzak eta definigarriak.

Azken finean, arte lengoaiaren mugekin jolasten duen proposamen freskagarria da Amenabarrok erakusketaren bidez eskaintzen duena; artea zer den, zer izan daitekeen eta haren izaera tradizionalari zer ezaugarriri atxikitzen dizkiogun azpimarratzen duena.]]>
<![CDATA[Itsas haizea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2020-11-17/itsas_haizea.htm Tue, 17 Nov 2020 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2020-11-17/itsas_haizea.htm 'Norusta'Artista: Erlea Maneros. Non: Donostiako San Telmo museoa. Noiz arte: Urtarrilaren 10era arte.

Azken urteetan, San Telmok bere bilduma egungo arte praktikaren bidez osatzeko hautua egin du, instituzioaren beraren inguruko hausnarketa abiapuntutzat hartuz eta, era berean, bertako ekoizpen artistikoari ere bultzada emanez. Horretarako, programa jakin bat garatu du, eta aurrera eramaten dihardu: Museo Bikoitza. Urtebetean artista batek, museoa abiapuntutzat hartuz, proiektu bat garatu, hura banako erakusketa batean aurkeztu eta jarraian bildumaren zati bilakatzea da programaren helburua. Eta horren ezaugarrietariko bat zera da, parte hartzen duen artistak berak erabakitzen duela lekukoa nori pasatu. Eta testigua Erlea Manerosen eskuetara iritsi da. Ikerketa eta ekoizte faseak burututa, Norusta erakusketa aurkeztu du.

Hiru ardatzeko proiektua da, bai kontzeptualki eta baita espazialki ere. Batetik, instituzioa dago, San Telmo museoa eta museoaren alderdi ezberdinak, izaera etnografikoa duen bilduma eta arte plastikoena. Bestetik, natura dago, gure gorputzak inguratzen dituen kanpo espazioaren presentzia; begiek behatu, gorputzek sentitu eta hainbat tresna eta teknologiaren bidez gainazal anitzetan atzitzen saiatzen garen hori. Eta, azkenik, pertsonala dena, norbanakoa, bakarra eta errepikagaitza den hori. Kasu honetan, Erlea Maneros bera.

Erakusketaren espazioan ere eremu horiek bereizirik ageri dira, era berean elkarrekin erlazionatuta dauden arren. Atetik sartu eta bildumaren zati den litografia batek egiten du harrera, museoaren inguruko metadiskurtsoa ekartzeko ahalegina egiten duen horma itxurako egitura baten erdian txertaturik. Hala baino gehiago, errekurtso estetiko gisara hobeki funtzionatzen duen inpresioa dut, ordea.

Pedro Perez de Castrorena da grabatua, XIX. mendekoa. Paisaia erromantikoa da; Lekeitio inguruko itsasertza eta itsaslabarrak dira, lur gainetiko begiradapekoak. Litografiaz bestalde, perspektiba aldaketa bat proposatzen du artistak. Bilduma barnetik, naturaren basatasunaren erdira garamatza, jomuga itsasertz bera dugularik, Lekeitioko itsasbazterretik aldendu gabe. Orain, ordea, oinak uretan sartu ditugu, Kantauri itsasoan. Eta erromantizismoaren subjektibotasunaren aurrean, bestelako ikuspuntua eskaintzen zaigu, ikuspuntu zientifikoagoa, arrazionalagoa, edo, argazkiez gainera, zenbakiz eta trazuz beteriko bitakora orri eta mapez ere osatutakoa. Jakintza unibertsala, ordea, lokalarekin uztartzen da bertan, toponimia izenek zenbakiek ahalbidetzen ez duten gertutasuna eskaintzen baitute.

Eta begirada itsaslabarretan pausaturik dugula, hankak ere bertara, lurrera mugiarazten dizkigu atzera. Itsasoak gurekin dirau, ordea, bai eta San Telmoko bildumak berak ere. Eta horiekiko loturan eremu pertsonala gehitzen zaigu, pixkanaka geruzen eta erakusketaren irakurketaren konplexutasun maila areagotuz. Beste objektu bat da aurkezten zaiguna, beste ustezko museoaren hormetako batean esekia, harrera egiten duen litografia bera bezala. Irudikapen bat da hau ere, ez da objektu erreala, eta beiraz babesturik dago. Manerosen familiako objektu pertsonala da; edo pertsonala zen. Proiektu honen barruan, bere izaera aldatu eta, egun, objektu publiko bilakatu baita, museoko hormak zeharkatu eta bere bildumaren parte izatera pasatuta. Berriz ere, eremu eta geruzen arteko etengabeko dantzan gabiltza.

Orkatz baten adarraren punta da. Adarraren argazki bat. Itsasora garamatzan adarra. Badirudi antzina arrantzaleek erabiltzen zuten tresna dela. Lekeitioko kostan ere, beraz, izango ziren horrelako mordoxka bat. Ondorengo aretoan proiektaturik dagoen bideoaren sarrera gisara funtzionatzen du argazkiak; hala, litografiak ere betetzen duen papera berriro hartzen du atzera. Erakusketako piezarik interesgarriena izan daiteke azken hau. Bertan, adarraren ikuspegi ezberdinak hura erabil zezaketen gorputzen ahoetatik irtendako hitzekin tartekatzen dira. Lekeitiarren hitzak dira. Eta, pixkanaka, Manerosek erakusketan gorpuztea lortzen duen geruzen arteko zurrunbiloa eta loturak geroz eta sakonagoak, geroz eta osatuagoak bilakatzen doaz. Hitzek, hitz huts izan beharrean, orkatzaren adarraren argazkiaren dimentsio bera hartzen dute, dimentsio estetikoa, kontenplatiboa, haien esanahiak ulertzen ez ditugun arren, gure begietara eder eta erakargarri bilakatzen dira, erakusketaren titulua bera bezalatsu: Norusta. Itsasotik euria dakarren haizea omen.

Honela, erakusketa hau haize hutsa izanik, orain euriaren zain gelditu beharra dugu; alegia, Manerosen lanaren bigarren zatiaren zain. Hemen aurkeztutakoa haren proiektuaren osotasunaren lehen zatia besterik ez omen da eta.]]>
<![CDATA[Freskotasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2020-11-03/freskotasuna.htm Tue, 03 Nov 2020 00:00:00 +0100 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2020-11-03/freskotasuna.htm 'Zeru bat, hamaika bide. Praktika artistikoak Euskal Herrian 1977-2002 aldian'Non: Gasteizeko Artium museoan. Noiz arte: Datarik gabe.

Ez da ez atzo, ez eta azken hilabetean inauguratutako erakusketa Artiumen ikusgai dagoen Zeru bat, hamaika bide. Praktika artistikoak Euskal Herrian 1977-2002 aldian proiektua. Otsailetik dago martxan, eta ez du epemugarik ixteko. Denborak gelditu eta moteldu diren honetan, izaera geldoagoko eta luzeagoko proiektuek are eta zentzu handiagoa hartu dute, astebeteko, pare bat asteko edo, gehienez, hilabeteko iraupen asmoarekin sortzen diren erakusketen aurrean, etengabeko ekoizpen, produkzio eta kontsumoari erresistentzia eginez.

Freskotasuna nabari da, haize berrien korronte irekia, espazioaren antolamendutik hasi eta haren edukiak ere zeharkatzerainoko aire ufada. Bilduman oinarritutako erakusketa honek aurreko garaietan erakusketa mota honek zapaltzen zuen espazio bera du oinetan: sotora jaitsi eta eskuinaldean gelditzen den hegala, Artium aurretik ere ezagutzen zuen edonorentzat jarraitutasun sentsazioa bermatuaz, era berean. Haize berriek ez dute instituzioa arroztu. Hala ere, aretoko hormen disposizioa ezberdina da; argia eta kanpoko errealitatearekiko lotura ere bai. Eta, beraz, aretoan zehar gorputzak mugitzeko moduak, hartzen diren norabideak eta bizitzen diren esperientziak ere ezberdinak dira, baita bertan instalatutako objektuekiko izan dezakegun harremana ere.

Baina, instalazioan eta espazialtasunean ez ezik, erakusketaren edukian ere aire freskoa nabari da; bildumaren erakusketa izanagatik, bilduma aitzakia hutsa bilakatu delako hemen. Instituzioetan, tradizionalki, badirudi bildumako lanei balioa emateko modu bakarra bertako ahalik eta lan gehien erakustea dela. Ezkutuko lehiaketa bat dirudi askotan: nork izan lan hobeak, egilerik ezagunenak, baliorik handiena dutenak; nork bisitari gehiago lortu haien aitzakian, eta, ondorioz, nork lortu izen edo ospe handiagoa. Miro bat bildumaren zati baldin bada, horrela, bekatu bilakatzen da hura bildumaren erakusketan ez ipintzea, bisitariak haren bila joan, eta horrek instituzioari prestigioa ematen dion ustean edo. Hala, ezin ulertuzkoa bilakatzen da, bildumaren zati diren lanez gain, beste iturrietako objektuak edo piezak erakusgai ipintzea; bilduma guztiak osoak, perfektuak eta gabeziarik gabeak balira bezala. Gabezia horiek azaleratzea lotsagarria izango balitz bezala.

Erakusketa honetan, berriz, badirudi ustezko gabezia edo bete beharreko premisa horiek alboratu, eta bildumaren erakusketan birplanteamendu bat egin dela. Hain zuzen ere, ez da bildumaren erakusketa huts eta sinple bat, baizik eta, hura aitzakiatzat hartuta, jatorri edo abiapuntu gisara erabiliz eta ikerketa oinarritzat hartuz eginiko proiektu diskurtsibo trinko bat. Anbizio handiko proiektua da; izan ere, Euskal Herriko artearen historiaren begirada bat plazaratu nahi izan da bertan; zehazkiago esanda 1977. eta 2002. urteen artean kokatua. Hala izanik, ezinbestean datozkigu burura azken urteetan helburu berarekin egindako beste hainbat proiektu ere; berriena Bilboko Arte Ederren Museoan 2018an inauguratutakoa izanik: 68aren ostean. Artea eta praktika artistikoak Euskal Herrian 1968-2018.

Izaera honetako proiektuek, ordea, beti beldur puntu bat eman izan didate, artearen historiografia lantzea ezinbesteko eta beharrezko ekintza den arren, historizazioa helburu duten erakusketek tradizionalki diskurtso totalizatzaile eta hegemonikoak sortzeko joera izan ohi dutelako. Historia bakar bat plazaratzeko eta justifikatzeko asmoarekin, bazterrekoak beti itzalpean utziz, beste inolako irakurketei lekua eman gabe, gertatutakoaren egia bat eta bakarra egongo balitz bezala. Kasu honetan, ordea, joera hori ekiditeko asmoa begi bistakoa da hasiera-hasieratik. Diziplinen arteko jolasarekin egituratzen da erakusketa, poesiaren presentzia ere izenburuen bidez aretora ekarriz. Feminismoaren posizionamendutik eraikitako begiradak ere antzematen dira, gorputzari eta mota ezberdinetako gorpuzteei presentzia emanaz eta, arte ekoizpenez gain, besteak beste, hain garrantzitsuak izan diren instituzionalizazio prozesu eta gizartearekiko elkar harremanak ere plazaratuz.

Irakurketan konplexua den erakusketa bat da, ibilbide huts bat eskaini ordez, historiografiara hurbiltzeko hamaika bide proposatzen dituena; bide berriak, ezohikoak, arriskatuak, agian, zenbaitentzat, bildumari lotutako erakusketa dela kontuan hartuz eta parametro tradizionalenei jarraitzen ez dielako, baina benetan eskertzen den freskotasuna dakarrena.]]>
<![CDATA[Desengainua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2020-10-20/desengainua.htm Tue, 20 Oct 2020 00:00:00 +0200 Garazi Ansa https://www.berria.eus/paperekoa/1867/032/001/2020-10-20/desengainua.htm 'Remake'Non: Altxerri galeria, Donostia. Noiz arte: Urriaren 31ra bitarte.

Udazkenean gaudela sumatzen da. Haizeak gogor astintzen ditu Kristinaeneko zuhaitzetako hostoak, dantzan dabiltza haietatik igarotzen den korrontearen txistuaren erritmoan. Euri tantak tarteka, eta nik xirako txanoa jantzia dut, ia begiak estali arte, esku batekin oratzen dudalarik atzera ez erortzeko. Bakar-bakarrik nago. Nire pauso hotsak eta haizearen txistu hotsak bat egiten dutela iruditzen zait. Askotan igaroa naiz parketik, Donostiara joaten naizen bakoitzean ia, baina gaurko paseoa berezia izan da.

Dagoeneko bat baino gehiago pentsatzen hasia izango da: baina zer du ikustekorik zuhaitz arteko paseo batek arte kritikarekin? Ba ezer ere ez, eta dena, era berean; bereziki, dena. Izan ere, erakusketa baten bisita oro bakarra da. Bakarra, ez soilik aretoan egon daitezkeen aldaketengatik, baizik eta baita bisitariak —zuk edo nik— aurretik bizitako bizipenengatik, izandako sentsazioengatik, gertaerengatik edo buruan bueltaka daramatzagun pentsamenduengatik. Horiek egunero ezberdinak baitira, eta erakusketan izango dugun esperientzia ere erabat baldintzatzen baitute. Ni egun hartan pozik nintzen, lasai, erakusketa ikusteko gogoz.

Ez dira galeria asko Donostian daudenak, esku bateko hatzekin konta daitezke erraz, eta ia erdiak ere sobran izango nituzke hala ere, seguruenik, tamalez. Argi dago egun euskal testuinguruan artearen hegemonia Bilbon biltzen dela, baina horrek ez du esan nahi inondik ere besteak atzean utzi behar direnik. Gipuzkoako gotorlekuan eusten diotenetariko bat Altxerri da.

Orain martxan dagoen erakusketaren izenburua irakurria nuen bertara joan aurretik galeriaren web orrialdean: Remake. Aurretik egindako erakusketaren bati eginiko keinua izango zelakoan nengoen, beste proiekturen baten birbegiratzea, adibidez. Baina imajinazioak pasada txarrak ematen dizkit batzuetan. Ahaztua nuen udazkena Donostian Zinemaldiaren garaia dela, eta nahiz eta festibala irailean gauzatzen den, haren hegoak zabalago hedatzen direla, urtaro honetan hiriburuko eskaintza kultural ia guztia haren baitan dantzan ibiliz, gainontzeko ideia guztiak izoztu balira bezala. Badirudi Donostian urrian eta irailean zinemarekin zerikusia duen zerbait programatzea obligaziozkoa dela, nahiz eta aretoetan nahikoa pelikula baditugun hilabete hauetan zinema gosea asetzeko. Eta, jakina denez, gehiegi jateak enpatxua dakar; gauza onik ez.

Eta erakusketak, tamalez, gehiegikeria horri erantzuten dio. Ez dio inolako ekarpen berezirik egiten testuinguruari, eta Zinemaldiaren inertziak eta korronteak arrastatuta eginikoa dela antzematen da. Galeriako orrazietan bilaketa bat egin, eta zinemarekin zerikusia izan dezaketen lanen hautaketa bat egin osteko proposamena dela dirudi horma zurietan eseki dutena, tamainaren arabera-edo ordenatuta, eta lanik gehienak oharkabean igarotzen direla. Ez dute distira berezirik sortzen. Egileen artean nazioarteko izen ezagunak ageri dira bertako batzuekin nahasturik, baina euren artean emakume artista bat bera ere ez. Azaroan eta bereziki martxoan ez bagaude, maiz emakume artistak egon badaudela ere ahaztu egiten da, nonbait, oraindik ere. Eta hau are esanguratsuago bilakatzen da Zinemaldiaren garaian kokatzen garela kontuan hartuta —Donostia bisitari berriz betetzen baita—. Izan ere, ez da ahaztu behar, azken finean, galeria baten lana, besteak beste, babesten dituen artisten lanak saltzean datzala, bitartekari lanak egitean, haien proiektuak ikusgai ipintzean. Eta horretarako, galeristak lan egiteko duen erakusleihoetariko bat galeriako hormak dira, eta haietan guztia kabitzen ez denez, zer jarri eta zer ez, hautaketa bat egin beharra dago: batzuk agerian gelditzen dira, begien bistan, eta besteak, berriz, almazeneko iluntasunean. Argi dago nork duen saldua izateko aukera eta abantaila handiagoa, ezta?

Erakusketatik ateratakoan zeruak goibel jarraitzen zuen. Haize ufadek itsasoko olatuak harrotzen zituzten Kursaaleko harrien kontra, eta euria hasi zuen, gogor. Xirako txanoa jantzi nuen berriz, baina tantak aurpegiaren kontra lehertzen zitzaizkidan berdin-berdin. Erakusketan ikusitakoari bueltaka ari nintzaion; poza desengainu bilakatu zen.]]>