<![CDATA[Garikoitz Goikoetxea | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 22 Aug 2019 07:39:25 +0200 hourly 1 <![CDATA[Garikoitz Goikoetxea | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Udalekuetako jolasen artean txertatu dugu 'ahobizi' izatea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2019-08-17/udalekuetako_jolasen_artean_txertatu_dugu_ahobizi_izatea.htm Sat, 17 Aug 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1857/008/001/2019-08-17/udalekuetako_jolasen_artean_txertatu_dugu_ahobizi_izatea.htm Mingaina dantzan proiektua bideratzen ari da: udalekuetan euskararen erabilera areagotu nahi dute. Bi urtean proba pilotuak egin ondoren, Gipuzkoako ohiko udalekuetan hasi dira ezartzen. Bi urteko bidea liburuxka batean bildu dute, eta helburu dute ohiko udalekuetara zabaltzea neurri horiek.

Bi urtez proba pilotuak egin dituzue, toki desberdineko ikasleak udalekuetan nahastuta. Esperotako emaitzak jaso dituzue?

Ez da izan espero gabekorik. Erabileran eragiteko estrategiak garatzea izan dugu ardatza, ez hainbeste udaleku horietan zenbateko erabilera lortu den. Lehendik eginak zeuden hainbat gauza, eta gure helburua izan da ezaugarri jakin batzuetako udalekuak antolatzea, estrategia horiek probatzea, eta ondorio batzuk lortzea.

Aisialdiarekin lotutako esparruetan, hezitzaileei begiratu ohi diete maiz. Eragin handia dute?

Bai, oso handia. Arreta nagusia hezitzaileengan jarri dugu, baina planteamendua aldatuta. Askotan, kosta egiten zaigu ulertzea zein den egoera: zergatik hainbat nerabek erdararako joera duten, eta horren aurrean hezitzaileak zer jarrera hartu behar duen. Horretan jarri dugu arreta handia: lagundu nahi izatea, hezitzaile berritsuaren figura erabiltzea, nerabeei ahalegina eskatzea baina zaintzea, indargarri onak ematea...

«Egizu euskaraz» esatetik haragokoa da hezitzaileen zeregina.

Hezitzaile berritsuaren ideia dezente garatu dugu: elkarrizketa asko sortu, tartean sartu, animatu... Udaleku batzuetan planteamendua ezin da izan hau esatea: «Gehiago egin behar duzu euskaraz». Baizik eta hau: «Badakizu gustatuko litzaidakeela zuk euskaraz gehiago egitea». Eskatu ahalegina, baina ez bota errurik. Hezitzaileekin hori landu dugu, eta une jakin batzuekin lotu; adibidez, jantokiarekin eta ibilaldiarekin. Aurreikusi dugu zer egoera sor litezkeen —batzuek euskaraz egingo dutela, eta besteek, ez; nahastean zer egingo duten, hezitzaileak daudenean nola jokatuko duten...—, eta nola jokatu pentsatu dugu: oso era kontzientean jokatu, eta zer ondorio duen ikusi.

Gaitasunarekin eta ohiturarekin dago lotua gaztelaniarako joera?

Denetik dago, baina testuinguru askotan, gehienen etxeko hizkuntza gaztelania da, baita kaleko hizkuntza nagusia ere. Testuinguru euskaldunetan edo euskara etxean jaso dutenen kasuan ere gaztelania da gizarteko hizkuntza indartsua —telebista, erreferenteak...—, eta, helduen artean bezala, oso ohikoa da gaztelaniarako joera.

Nerabeen erabilerari dagokionez, eskoletan sumatu dute joera bat: nerabeek gehiago egiten dute euskaraz irakasleekin eta ikasgelan. Udalekuetan ere bai?

Bai. Gehiago egiten dute hezitzailea tartean dagoenean, eta urrunago dagoenean, gutxiago. Logikoa da. Hezitzaileen estrategiaz gain, erabili ditugu gehiago. Adibidez, programazioko jardunetan: hizkuntza jolasak, hizkuntza erabiltzea ezinbestekoa den dinamikak... Horiek programazioan ondo txertatzen baditugu, oso lagungarriak dira, jarduera hori euskaraz egin behar delako. Hezitzailearen osagarri, oso tresna onak dira. Lehendik eginak daude tresnak, eta saiatu gara udalekuen programazioan ondo txertatzen.

Eusle metodologia probatzen ere aritu zarete. Ahobizi rolak funtzionatu du nerabeekin ere?

Ez dugu borobildu oraindik, baina hurbiltzen ari gara. Tresna gisa oso interesgarria da, baina moldaketak behar ditu. Udalekuez ari gara, aisiaz, eta ezin ditugu planteatu Euskaraldian bezala ahobizi eta belarriprest rolak. Oso instituzionala litzateke. Planteamendua da jolasen artean txertatzea ahobizi izatea. Adibidez, Zarautzen: piratak izango dira batzuk, eta besteak, laguntzaileak; piratek adabaki bat dute begian, kojoka ibiltzen dira, eta euskaraz egiten dute. Saiatu behar dute denbora tarte horretan hori betetzen, eta ahobizi izatea jolasaren parte da. Ondorio politak ikusi ditugu.

Sare sozialetan ere egin duzue ahalegina. Zertan dute eragina?

Ahalegin berezia egin genuen iaz. Nerabeei esaten diegu euskaraz erabili beharko lituzketela. Pentsatu genuen udalekuak eta sare sozialak batzea. Bideoak grabatzen zituzten, eta sare sozialetan jartzen. Iruditzen zaigu inportantea dela bai programazioan euskaraz egitea ezinbesteko den jarduerak sartzeko, bai sare sozialen jarduna euskararekin lotzeko.

Ohiko udalekuetara hedatu dituzue estrategia horiek. Egokitzapena eskatu du aldaketak?

Ahalegina eskatzen du. Proba pilotuak egitean kontuan hartzen genuen egoera: testuinguru soziolinguistikoa, etxeko hizkuntza... Hori orokortzea ezinezkoa da. Zailtasun handienetako bat da testuinguru euskaldunetakoak eta erdaldunetakoak nahastea: erdaldunetakoak askoz gehiago dira. Proiektu pilotuak ezin dira orokortu, beraz. Landutako estrategiak ohiko udalekuetara eramango ditugu, baina lanketa aldatu egin behar da: astebeteko txandak dira, talde handiagoak, testuinguru guztietakoak nahastuta daude eta ez dugu horri buruzko informaziorik, programazioak egin xamar daude... Baina hezitzaileek oso jarrera ona dute.

Nerabe askok eskolan soilik egiten dute euskaraz, eta eskolarekin lotzen dute euskara. Lotura hori haustea da xedeetako bat?

Aisialdiaren helburua hori da. Iaz, bi proba egin genituen: batean, testuinguru euskaldunekoak eta erdaldunekoak nahastuta; bestean, erdiak baino gehiagok etxeko hizkuntza euskara dutenak jarrita —baina, finean, gehienak nahiko testuinguru erdaldunetakoak ziren, eta hala moduzko hizkuntza ohiturak zituzten—. Txanda horretan gehienen sentsazioa zen espero baino gehiago erabili zutela euskara, eroso sentitu zirela, ondo pasatu zutela. Oso sentipen onekin lotu zuten. Hori da udalekuetan lor dezakegun gauza indartsuenetako bat: euskara asko erabili izanaren sentipena —beharbada, guretzat ez zuten horrenbeste erabili—, eta bizipen onekin lotzea.

Behin udalekuak amaituta, eusten diote euskarari beren artean?

Ez dugu aztertu. Oraingoak astebeteko udalekuak dira, eta askok ez diote erlazioari eutsiko. Momentukoa aztertu dugu gehiago.

Gurasoekin saio asko egin dituzu euskararen erabileraren harira. Zer rol dute kasu honetan?

Probetan, bilerak egin ditugu haiekin, eta planteatu diegu zer mezu eman seme-alabei. Garrantzi nabarmena daukate gurasoek, eta gutxienez mezu egokiak ematea dagokie: interesa erakustea, jarrera egokia izatea, jarraitzea, zer moduz egon diren galdetzea... Oso inportantea da hori.]]>
<![CDATA[Lau herritarretik bat, kanpoan jaioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-08-06/lau_herritarretik_bat_kanpoan_jaioa.htm Tue, 06 Aug 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-08-06/lau_herritarretik_bat_kanpoan_jaioa.htm
Espainiako eta Frantziako estatistika erakundeen datuak baliatuz egin du azterketa Gaindegiak. Herriz herriko biztanleria datuak arakatu ditu. Zenbaki guztiak ez dira urte berekoak: INE Espainiako Estatistika Institutuak 2018an eman zituen Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako biztanleriaren azken datuak; INSEE Frantziako Estatistika Institutuak, 2015ean Lapurdikoak, Nafarroa Beherekoak eta Zuberoakoak.



Migrazio mugimenduetan gorabehera handiak izan dira urteotan. 2008-2017 artean, krisi ekonomikoaren urteetan, 376.000 migratzaile iritsi dira Hego Euskal Herrira, batik bat Amerikatik eta Afrikatik. Izan da beste joera bat ere, ordea: migratzaileak joatea. Europako Batasuneko etorkinekin nabaritu dute joera hori, batik bat portugaldarrekin eta errumaniarrekin. Europako beste herrialde batzuetara migratu dute orain. Joan direnen eta heldu direnen arteko diferentzia positiboa da: gehiago dira iritsitakoak. Eta heldu direnek badute ezaugarri bat: ez dira Euskal Herrira zuzenean iritsi. Espainiako erkidego batean egon ondoren datoz asko. «Egoera ekonomiko hobeak erakarrita, nonbait», dio Gaindegiak.

Espainiatik eta Frantziatik

Ez da oraingo joera soilik. 1960ko hamarkadaren bueltan Espainiatik iritsitako herritarren multzoa esanguratsua da oraindik, nahiz eta pisua galtzen ari den: Hegoaldeko sei herritarretik bat da Espainian sortua (%17). Gehienak Gaztela eta Leonen, Extremaduran eta Andaluzian jaiotakoak dira, eta adinean aurrera joandakoak -70 urte jirako herritarren %40 bat Espainian sortuak dira-.

Joera bestelakoa da Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan. Frantzian sortutako herritarrek pisu nabarmena dute, eta urterik urte ari da kopurua areagotzen. Azken datuen arabera, Ipar Euskal Herriko herritarren %39 dira Frantzian jaioak -2006an %35 ziren-. Batik bat Paristik heldu dira.

Hegoaldean, adinean aurrera joanak daude Espainiatik iritsitako herritarrak, aurreko hamarkadetan iritsiak. Iparraldean, berriz, bi soslai dituzte Frantziatik iritsitako herritarrek. Batetik, badira adinean aurrera joandakoak: bai aspaldi iritsitakoak, bai erretiroa hartu ondoren migratu dutenak. Bestetik, badira lan bila iritsitako frantziarrak ere, 20-50 urtekoak. Haiena da multzo nagusia.

Beste herrialde batzuk

Frantziatik iritsitako herritarren goraldi horren alboan, oso bazterrekoa da beste herrialde batzuetako migrazioa: Ipar Euskal Herriko biztanleen %4 eskas dira. Hegoaldean, berriz, %11 dira Espainiatik kanpoko migratzaileak.

Beste herrialde batzuetako migrazioak biztanleria gaztetzea dakar, Gaindegiak azaldu duenez. Izan ere, Euskal Herriko biztanleria zahartzen ari den garaian, lan egiteko adinean datoz migratzaileak. Generoaren arabera, berriz, badira aldeak. Hego Euskal Herrira iritsitako migratzaile amerikar gehienak emakumeak dira, hirutik bi baino gehiago; Afrikatik datozenen kasuan, berriz, gizonak dira bostetik hiru baino gehiago.

Espainiatik eta Frantziatik kanpoko migratzaileen banaketa geografikoa ez da homogeneoa. Migratzaile gehien Nafarroako Erriberan eta Lizarra-Gares inguruan bizi da: herri horietako batzuetan, bost biztanletik bat Espainiatik kanpoko herrialdeetan jaioa da. Portzentaje horietatik gertu daude Tutera (%18) eta Iruñea (%17). Arabako Errioxan eta Gasteizen ere nabari da migrazio hori. Beste eremu batzuetan, berriz, oso apala da Espainiaz eta Frantziaz kanpoko migratzaileen portzentajea: Pirinio inguruan, adibidez, badira migratzailerik ez dagoen herriak.]]>
<![CDATA[Euskara: errealitatea eta nahasketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/007/001/2019-08-04/euskara_errealitatea_eta_nahasketa.htm Sun, 04 Aug 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1881/007/001/2019-08-04/euskara_errealitatea_eta_nahasketa.htm
Inbestidura saioko hitzaldian egun on izan zuen euskarazko hitz bakarra Txibitek, eta bi ardatz jo zituen hizkuntza politikarako giltzarritzat: «Kontsentsua eta errealitatea». Adostasuna, euskarari buruzko akordio «soziopolitiko bat» josteko. Hori da itunaren puntuetako bat, hain justu. Oinarria argi ezarri dute: 1986ko Euskararen Legea, zonifikazioarena. Oraingoz, hori da «adostasuna», akordioak zehatz dioenez, nahiz aipatu duten «aldatzeko» aukera ere.

Eta hor dator Txibitek aipatutako bigarren ardatza: «Errealitatea». Hori izan da eskuinaren eta PSNren beraren argudioa urteotan: gehiegi egiten ari zela gobernua, «errealitatea» ikusi gabe. «Inposizioa», haien hitzez.

Hizkuntza politikari dagokionez, bi mugarri nagusi izan zituen aurreko gobernuak. Bat, Euskararen Plan Estrategikoa, gobernuaren jardun ildoak zehazteko; bestea, administrazioko dekretuen aldaketa, langile publikoen hautaketan euskarari ordura arte baino pisu handiagoa emateko.

Dekretu horiek aldatzeko aukera aipatu dute gobernu itunean, honela: «Aztertu, eta, hala badagokio, egokitu euskararen erabilera zehazteko arautegia». Zehazki, hitzeman dute urtebete baino lehen egingo dutela administrazioko dekretuen azterketa, «aldaketa» egiteko. Nahi dute «errealitate soziolinguistikoa» kontuan hartzea arau horietan.

Baina «errealitatea» zein da? Gobernuaren beraren datuak dira hauek: euskara eskakizuna duten postu gehienak hezkuntzan daude, eta hamarretik bat dira (%11); gainerako arloetan, postu publikoen %0,5etan eskatzen dute euskara. Eta euskaldunak %13 dira —16 urtetik gorakoak; gehiago izango dira datozen urteetan—. Bestela esanda: euskara eskatzen ez duen postu publiko bat dago 20 erdalduneko; eta euskara eskatzen duen postu bat 23 euskalduneko. Are, elebidunak dira nafarren %13 horiek: euskaraz bezala gaztelaniaz lan egiteko gai. Dekretuak aldatuta «aukera berdintasuna» bermatu nahi dute, gobernu itunak dioenez. Berdintasuna ez, berdinkeria da hizkuntza bat dakiena eta biak dakizkiena berdin hartzea.

Negoziazioetan aipatu dute berdinkeriarekin lotutako beste proposamen bat ere, hezkuntzari dagokiona: hizkuntza eredu desberdinetako ikasleak nahastea, erdarazko eta euskarazko adarretako neska-mutikoak nahastea. Ezkerrak eraman du gaia negoziazio mahaira. Ez du aldarri berria: 2014an, ikasleak nahastearen aldeko mozio bat onartu zuten parlamentuan, Ezkerrak bultzatuta. «Hizkuntza segregazioaz» mintzatu ziren testu hartan, eta «elkarbizitza» zuten argudio. Azkenean ez dute gobernu itunean jaso puntu hori —Geroa Baik jarri dio betoa—, baina bai beste bat: eskoletan hizkuntza eredu desberdinak ezartzea bultzatzea.

Euskarazko eredua soilik duten eskolek zer «elkarbizitza» arazo duten, ez dute horri buruzko argudiorik eman ikuspegi pedagogikotik. Eta bistakoa da kalterako neurria dela euskara ikasteari eta erabiltzeari dagokionez. Nafarroako ikasle gehienek erdara jaso dute etxean, eta ikastetxea dute euskarazko leku bakanetakoa. Azterketek erakutsi dute euskarazko eskoletako jolastokietara ere aise sartzen dela gaztelania: hizkuntza nagusia da gizartean, eta ikasle gehienen ohiko hizkuntza. Pentsa euskararen erabilera nola jaitsiko litzatekeen euskaraz ez dakiten umeekin nahasita. Berdintasunaren izenean.]]>
<![CDATA[Epailearen esku utzi dituzte Bilboko bortxaketa egotzita atzemandako sei gizonak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/011/001/2019-08-04/epailearen_esku_utzi_dituzte_bilboko_bortxaketa_egotzita_atzemandako_sei_gizonak.htm Sun, 04 Aug 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1943/011/001/2019-08-04/epailearen_esku_utzi_dituzte_bilboko_bortxaketa_egotzita_atzemandako_sei_gizonak.htm
Ostegun gauean Basurtuko ospitalera joan zen emakumea, eta jakinarazi zuen bortxatu egin zutela Etxebarria parkearen inguruan. Ospitaleak epaitegira eman zuen abisua, kasu horietarako protokoloari jarraituz, eta Bilboko Udaltzaingoak eta Ertzaintzak martxan jarri zuten ikerketa. Erasotzaileei buruzko xehetasun batzuk eman zizkien emakumeak, eta hori kontuan hartuta atxilotu zituzten sei gizonezko horiek.

Albiste agentzia batzuek polizia iturriak aipatuz zabaldu dutenez, gizon horietako batekin geratua zen emakumea, baina, bakarrik ez, taldean azaldu zitzaizkion, eta bortxatu egin zuten denen artean.

Salaketa mezuak

Sumina eragin du erasoak Bilbon, eta herenegun arratsean jendetza elkartu zen Arriaga atarian, mugimendu feministak antolatutako elkarretaratzean. Aldarrikatu zuten «erantzun kolektiboa eta indibiduala» eman behar dela halako erasoen aurka. Erakundeei dei berezia egin zieten, bitartekoak jar ditzaten emakumeen aurkako indarkeria amaitzeko, eta gizonei ere eskatu zieten egin dezatela kontra: ez dezatela beste aldera begiratu jarrera «misoginoen» inguruan. Berdintasunaren aldeko aldarria izan zen protesta, oinarrian: «Kaleak gureak ere badira, eta ez gaituzue isilaraziko».

Bilboko Udalak adierazpen batean salatu du bortxaketa. Juan Mari Aburto alkateak sare sozialetan eman du mezua: «Legearen eta justiziaren pisu guztia eror bedi gaizkile horien gain». Hain justu, Bilboko auzo elkarteen federazioak ohartarazi du neurriak behar direla: «Epaiek ez dute benetako aldaketarik ekarri gizonen kontzientzian». Emakundek dei egin du genero desberdintasunak gainditzera, indarkeriarik gabeko gizartea «eraikitzeko».]]>
<![CDATA[Presoen harrerak «gune itxietan» egitearen alde hitz egin du Foro Sozialak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/005/001/2019-08-01/presoen_harrerak_gune_itxietan_egitearen_alde_hitz_egin_du_foro_sozialak.htm Thu, 01 Aug 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1846/005/001/2019-08-01/presoen_harrerak_gune_itxietan_egitearen_alde_hitz_egin_du_foro_sozialak.htm
Gipuzkoan egin zituzten asteburuan bi ekitaldi. Bat, larunbatean, Hernanin: Jose Jabier Zabaleta Baldo presoari egin zioten ongietorria. 29 urte egin ditu preso —besteak beste, Zarautzen (Gipuzkoa) bost lagun hil zituen eraso bat egotzi zioten—. Bestea, Oñatin, Xabier Ugarte askatu zutela eta. 22 urteko espetxealdia bete du Ugartek —Jose Antonio Ortega Lara espetxe funtzionarioa bahitzea leporatu zioten, besteren artean—.

Harrera ekitaldi horiek «min erantsia» izan dira ETAren biktimentzat, Foro Sozialak ohartarazi duenez. «Hala jakinarazi digute espresuki». Presoen senideek ere «ezinegona» agertu diete: «Gai honek areagotu egiten du haien babesgabetasun sentsazioa». Atzerapausoa ikusi dute, beraz. «Euskal jendarteak ez du onartzen min gehiago eransten jarraitzea jada pilatutako sufrimenduei».

Presoak espetxetik ateratzen direnean nola jokatu, adostasun batzuk badaude, Foro Sozialaren esanetan. Batetik, harrera egitea, bai, baina leku itxietan: «Kaleratzeek presoen senideengan eta ingurune hurbilean eragiten duten pozarekiko errespetuz, eragileak bat datoz ongietorriak espazio itxietan egiteko aukerarekin». Bestetik, biktimei errespetua izatea: «Biktimen minarekiko errespetu osoa, bai eta egia, justizia eta erreparaziorako duten eskubidearekiko». Adostasunak akordio batera eramateko premia ikusten du Foro Sozialak: «Akordio horren zutabe izan behar dira salbuespeneko egoera amaitzea, espetxe lege arruntak ezartzea, eta presoek eragindako mina onartzea». Areago, ohartarazi dute ez litzatekeela halako ekitaldirik izango euskal presoek ohiko kartzela legedia balute, inguruarekin ohiko erlazioa izango bailukete.

Harreren harira Ertzaintzak ez du atestaturik egin, ez baitu deliturik sumatu. Espainiako Gobernuak, ordea, fiskaltzara jo du, eta Espainiako Auzitegi Nazionalean ere badira salaketak. Foro Sozialak dio bide antzua dela. Hori ez, adostasunak sendotzea eskatu du: biktimen mina errespetatzea, presoen senideen sufrimendua aitortzea, eta preso ohiek «ekarpena» egitea bizikidetzaren alde.]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak ohartarazi du «klima larrialdia» iritsi dela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1999/003/001/2019-07-31/jaurlaritzak_ohartarazi_du_klima_larrialdia_iritsi_dela.htm Wed, 31 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1999/003/001/2019-07-31/jaurlaritzak_ohartarazi_du_klima_larrialdia_iritsi_dela.htm
Klimaren egoera «larrialdi» gisara izendatzeak ez du zuzeneko eragin praktikorik ekarriko; ez du lege izaerarik eta horrelakorik izango. Keinu sinbolikoa da, beraz. Kontuan izatekoa da Frantziako Asanblea Nazionalak ere oraintsu deklaratu duela «klima larrialdia» lege batean, hitzaurrean. Keinu sinbolikoa izan zen.

Urrats horrekin, klima aldaketaren auzia agendan jarri nahi du Jaurlaritzak: «Asmoa ez da inolako alarmismo inkontzienterik anplifikatzea, baizik eta erronka honi behar duen dimentsioa eta arreta ematea». Klimaren auzia «gure herriaren helburu nagusi gisa» hartu nahi du Jaurlaritzak. Haren ustetan, izan ere, nahiz eta klima aldaketaren arazoak mundu osoari eragin, tokiko erakundeen bidez ekin behar zaio bereziki, «herritarrengandik hurbilen» dauden instituzioen bidez.

Jaurlaritzak gogora ekarri du azken urteetan erakundeek zer konpromiso sinatu dituzten klima aldaketari aurre egiteko, eta bere egin ditu; besteak beste, Parisko Itunean jarritako helburua, industrializazio aurreko tenperatura baino 2 gradu handiagoa ez izatea planetaren tenperatura.

«Klima larrialdia» izendatzeko pauso sinbolikoaren alboan, Jaurlaritza ari da lege aldetik aldaketak prestatzen. Besteak beste, klima aldaketaren aurkako legea. Aurreproiektuan jaso dute zein izango duen helburua: 2050ean, karbonoan neutroa izatea. Hots, berotegi efektuko gasen isuriak ez izatea atmosferatik kendutakoak baino gehiago —landareen bidez ken daitezke, esate batera—.

Oposizioa, neurri eske

Urkulluk aurreratu du helburu hori betetzeko neurri gehiago ere hartuko dituela Jaurlaritzak. Zehazki, asmoa dute politika publikoak ezartzerakoan zehatz aztertzeko kliman zer eragin daukaten, eta aurrekontuetan diru sail bat gordetzeko klima aldaketari aurre egiteko eta «aldaketa horri egokitzeko». EH Bilduk, hain zuzen, ohartarazi du neurri zehatzik ezean «hutsa» izango dela Jaurlaritzaren adierazpena, eta gas isurien kantitate handia salatu du. Equok ere ohar bera egin du, eta igotzen ari direla isuriak. Hori diote Eustaten datuek: behea 2014an jo zuten isuriek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan (19,3 milioi tona karbono dioxido baliokide), eta gora ari da ordutik (2017an, 20 milioi tona). Berotegi efektuko gasek 2002an hartu zuten goia: 26,6 milioi tona.

Jaurlaritzak bakarrik ez, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak ere izendatu du «klima larrialdia».]]>
<![CDATA[Espainiako PPk Antolakuntza arduradun jarri du Ana Beltran]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/007/002/2019-07-31/espainiako_ppk_antolakuntza_arduradun_jarri_du_ana_beltran.htm Wed, 31 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1884/007/002/2019-07-31/espainiako_ppk_antolakuntza_arduradun_jarri_du_ana_beltran.htm hirugarrena. Aurreko bi legealdietan Nafarroako parlamentari izan zen Beltran, eta 2017az geroztik da Nafarroako PPren buru. Martxoan egin zuen Madrilerako lehen urratsa: Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan Madrilgo listan sartu zuten, bosgarren lekuan, nahiz eta Nafarroako alderdiaren ardura izan. Espainiako Kongresuko diputatu da orain.

Nafarroako PP osatu zutenetik, 2008tik izan da afiliatua. Foru bozetara 2011n aurkeztu zen, eta lau legebiltzarkideetako bat izan zen. Handik lau urtera, 2015eko hauteskundeetan, parlamentari bakarra lortu zuen PPk: Beltran bera. Lauko gobernuaren aurka oso gogor aritu zen aurreko agintaldian. Azken egunetan ere bai, sozialisten kontra, gobernurako akordioa dela eta: «traizio» egitea leporatu dio PSOEri. Izatez, Beltran argi azaldu da Navarra Suma koalizioaren formula -PP, Ciudadanos eta UPN ditu kide- zabaltzearen alde: «Espainia osora heda daiteke. Formula arrakastatsua da, eta eragotziko zuen Pedro Sanchezek gobernua izatea».

Beltranek beste euskal herritar bati hartuko dio erreleboa: Javier Maroto izan da orain arte Antolakuntza idazkariordea. Espainiako Senatuan jarri diote ardura Marotori orain: bozeramaile. Gogoan izatekoa da azken egunetan harrabotsa eragin duela Maroto senatari izendatzeko bideak: bozetan Espainiako Kongresurako zerrendaburu izan zen Maroto, baina ez zuen posturik lortu. Orain, zeharka sartu dute Senatura: Gaztela eta Leongo Parlamentuak izendatuta. Horretarako, Segoviako herri batean erroldatu da, nahiz eta, jakina, ez den han bizi. SOS Arrazakeriak salaketa jarri du, gezurrezko errolda delakoan -Marotok berak gogor jo zuen migratzaileen erroldaren aurka-.

PPren arduradun izango da Edurne Uriarte bizkaitarra ere -Fruizen jaioa da-: Ikerketen eta Programen idazkaria izango da. Politologoa da ikasketaz, eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateko irakasle izana. Abertzaletasunari buruzko lan ugari argitaratu ditu, baita feminismoaren aurkakoak ere. PSE-EEko kide izan zen, baina Espainiako Gorteetarako azken bozetan PPren listan joan zen, eta diputatua da gaur egun.]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak "klima larrialdia" izendatu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/169478/jaurlaritzak_klima_larrialdia_izendatu_du.htm Tue, 30 Jul 2019 09:32:08 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/169478/jaurlaritzak_klima_larrialdia_izendatu_du.htm Urkulluk aurreratu du helburu hori betetzeko neurri gehiago ere hartuko dituela Jaurlaritzak. Zehazki, asmoa dute politika publikoak ezartzerakoan zehatz aztertzeko kliman zer eragin daukaten, eta aurrekontuetan diru sail bat gordetzeko klima aldaketari aurre egiteko eta "aldaketa horri egokitzeko". EH Bilduk, hain zuzen, ohartarazi du neurri zehatzik ezean "hutsa" izango dela Jaurlaritzaren adierazpena, eta gas isurien kopuru handia salatu du. Equok ere ohar bera egin du, eta azken urteetan igo egin direla isuriak, krisia gainditzearekin batera. Jaurlaritzak bakarrik ez, EHU Euskal Herriko Unibertsitateak ere izendatu du "klima larrialdia".]]> <![CDATA[Ertzaintzak uste du amak hil duela Azpeitian itotako 4 urteko mutikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2019-07-25/ertzaintzak_uste_du_amak_hil_duela_azpeitian_itotako_4_urteko_mutikoa.htm Thu, 25 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2019-07-25/ertzaintzak_uste_du_amak_hil_duela_azpeitian_itotako_4_urteko_mutikoa.htm
Larrialdi abisua 18:00ak aldera jaso zuten, Ertzaintzako iturriek azaldu dutenez. Azpeiti sarreran, Lasao auzoko baserri batean gertatu zen hilketa. Larrialdi taldeek sumatu zuten asfixia sintomak zeuzkala umeak, eta ez zirela ezbehar baten ondorioz sorturikoak. Areago, etxean bertan aurkitu zuten haren ama, zauriekin. Ertzaintzak zabalik dauka ikerketa, baina, polizia iturriek BERRIAri jakinarazi diotenez, hipotesi batekin ari dira lanean: amak ito egin zuela semea, eta bere buruaz beste egiten saiatu zela zaurien bidez.

Haurraren gorpua Donostiara eraman zuten, auzitegi medikuntzako zerbitzura, eta atzo zioten autopsia egitekoa, nola hil zen jakiteko. Ertzaintza emaitza horien zain dago ikerketan pauso gehiago emateko. Donostiako ospitalean dago ama, zauriekin. Ez dute xehetasunik eman haren egoeraz.

Hilketak zirrara eragin du Azpeitian, festak hastear daudela. Udalak ohar bat kaleratu du. Familiari babesa agertu dio Nagore Alkorta alkateak: «Denentzat oso momentu gogorra da». Ohartarazi du Ertzaintza ari dela ikertzen zer gertatu zen, eta esamesetan ez jarduteko deia egin du: «Utz ditzagun alde batera espekulazioak eta zurrumurruak, momentu gogor hauetan inori ez diotelako onik egiten, kalte baizik».]]>
<![CDATA[Ertzaintzak uste du amak hil duela Azpeitian itotako 4 urteko mutikoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/169256/ertzaintzak_uste_du_amak_hil_duela_azpeitian_itotako_4_urteko_mutikoa.htm Wed, 24 Jul 2019 10:18:30 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/169256/ertzaintzak_uste_du_amak_hil_duela_azpeitian_itotako_4_urteko_mutikoa.htm <![CDATA[Kanpoko adituek taxutuko dituzte Osakidetzako azterketak orain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2019-07-23/kanpoko_adituek_taxutuko_dituzte_osakidetzako_azterketak_orain.htm Tue, 23 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2019-07-23/kanpoko_adituek_taxutuko_dituzte_osakidetzako_azterketak_orain.htm
Lanpostu aldetik, lan eskaintza mugatuagoa da udazkenekoa: mediku espezialisten 22 postu eskainiko dituzte, eta teknikari biologoen lau postu. 2016-2017ko lan eskaintzatik zintzilik daude postu horiek. Prozedura martxan da: 350 profesionalek baino gehiagok eman dute izena probetan parte hartzeko. Horietatik %77 emakumeak dira, eta %83 Araban, Bizkaian edo Gipuzkoan bizi dira. Espero dute urriko bigarren hamabostaldian egitea azterketak.

Proba horiek izango dira oposizioetako iruzurra salatu osteko lehenak, eta Osakidetzako arduradunek agerraldi batean iragarri zuten, atzo, zer neurri hartuko dituzten. Azterketaren edukia kanpoko adituen esku uztea da zutabe nagusia. Gogoan izatekoa da zein den iruzur salaketen oinarria: proben edukia aldez aurretik jakinarazi zietela mediku batzuei.

Fiskalak 11 espezialitatetan sumatu zituen iruzur zantzu horiek, baina akusazio zehatza hiru espezialitatetan egin zuen, besteetan ez zuelako modurik zehazki inor akusatzeko. Epaileak hiru mediku jarri ditu ikerketapean: Anestesiako, Angiologiako eta Digestio Aparatuko epaimahaietako kide bana. Bi delitu aipatu zituen akusazioko autoan: agirien zaintzan desleialtasunez jokatzea —dokumentu konfidentzialak ondo ez gordetzea—, eta sekretuak aurkitzea eta agertzea —azterketa egin zuten batzuei edukiak filtratzea—.

Epaimahaien betebeharrak

Iruzurraren ardura osoa epaimahaietako kide horien gain utzi du Osakidetzak hilabeteotan, nahiz eta testigantza ugarik dioten Osakidetzan urteetan egin dutela iruzur hori. Hain justu ere, hurrengo oposizioei dagokienez, iragarri dute deialdian zehazki jasoko dutela epaimahaietako partaideek zer «betebehar etiko» dituzten, eta formakuntza jasoko dutela nola aritu behar duten zehatz jakiteko.

Osakidetzako hiru arduradun nagusiren dimisioa ekarri du oraingoz iruzurraren auziak: Jon Darpon Osasun sailburuarena, Maria Jesus Mujika zuzendariarena eta Juan Carlos Soto Giza Baliabideetako zuzendariarena. Epaileak erabakitzeko dauka osasun zerbitzuko arduradunen bat ikerketapean jarri edo ez. Fiskalak hiru lagun aipatu zituen txostenean: Soto bera, Xabier Balerdi Giza Baliabideetako zuzendariordea eta Andoni Arzelai Osasun Arretako zuzendaria. Fiskalak ez zituen zuzenean akusatu, eta epailearen esku utzi zuen zer egin.

Iruzur salaketa eta auzibide horiek gorabehera, lan deialdi hartako postuak emateko prozedurarekin ari da Osakidetza. «Auzitan ez dauden» espezialitateetako azken emaitzak irailean ematekoak dituzte —merituak baloratzen ari dira orain—. Susmopean dauden espezialitateei dagokienez, berriz, jakinarazi dute etenda dagoela postuak emateko prozedura epaitegiek ezer erabaki arte.]]>
<![CDATA[Kanpoko profesionalek jarriko dituzte Osakidetzako oposizioetako azterketak]]> https://www.berria.eus/albisteak/169177/kanpoko_profesionalek_jarriko_dituzte_osakidetzako_oposizioetako_azterketak.htm Mon, 22 Jul 2019 07:20:24 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/169177/kanpoko_profesionalek_jarriko_dituzte_osakidetzako_oposizioetako_azterketak.htm <![CDATA[Osakidetzan hilabete eta erdi itxaron behar da operazioa egiteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/005/001/2019-07-20/osakidetzan_hilabete_eta_erdi_itxaron_behar_da_operazioa_egiteko.htm Sat, 20 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1870/005/001/2019-07-20/osakidetzan_hilabete_eta_erdi_itxaron_behar_da_operazioa_egiteko.htm
Gorakada horien aldean, bada jaitsiera bat ere: mediku kontsultara jende gutxiago joan da. %3 jaitsi da familia medikuarengana jo dutenen kopurua, eta aldea handiagoa da pediatrian: %7koa. Kontuan izatekoa da jaiotze tasaren bilakaera, gero eta ume gutxiago jaiotzen dela. Batez beste, egunean 96.000 pazienteri ematen die zerbitzua Osakidetzak, ospitaleak eta osasun etxeak aintzat hartuta. Erietxeen kasuan bada beste joera bat: egonaldiak motzagoak dira. Batez beste, bost egun.

Osasun zerbitzuak erabiltzeari dagokionez, azken urteetan indar handia egin dute larrialdien arloan: eskatu dute premiarik ez dagoenean ez jotzeko larrialdietara. Datuen bilakaera ona dela nabarmendu du Osakidetzak: batetik, osasun etxeetan jende gehiago artatzen ari direlako ospitaleetako larrialdi zerbitzuetan baino; bestetik, jaitsi egin direlako «oso arintzat» jotako kasuak —edonola ere, larrialdien %7 dira oraindik—.

Odol emate gutxiago

Balantzean bada kontuan hartzeko datu bat: odol emateen kopurua %8 jaitsi da aurten, ekainera arte. Osakidetzak ohartarazi du udan odol premia handiagoa izaten dutela ospitaleetan, ohiko odol emaile asko oporretan-eta izaten direlako. Hain justu ere, emaileen kopurua handitzeko asmoarekin, kanpaina bat jarri dute martxan oraintsu: nabarmendu nahi dute odola emateak zer garrantzi duen osasun zerbitzuan.]]>
<![CDATA[Osakidetzan hilabete eta erdi itxaron behar da ebakuntza egiteko]]> https://www.berria.eus/albisteak/169099/osakidetzan_hilabete_eta_erdi_itxaron_behar_da_ebakuntza_egiteko.htm Fri, 19 Jul 2019 18:16:26 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/169099/osakidetzan_hilabete_eta_erdi_itxaron_behar_da_ebakuntza_egiteko.htm Balantzean bada kontuan hartzeko datu bat: odol emateen kopurua %8 jaitsi da aurten, ekainera arte. Osakidetzak ohartarazi du udan odol premia handiagoa izaten dutela ospitaleetan, ohiko odol emaile asko oporretan-eta izaten direlako. Hain justu ere, emaileen kopurua handitzeko asmoarekin, kanpaina bat jarri dute martxan oraintsu: nabarmendu nahi dute odola emateak zer garrantzi duen osasun zerbitzuan.]]> <![CDATA[Agur xumea kazetari umilari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2019-07-17/agur_xumea_kazetari_umilari.htm Wed, 17 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2019-07-17/agur_xumea_kazetari_umilari.htm
Aldarrikatzailea eta bide urratzailea izan da Ferrer, eta despedidan ere bai. Ez diote hil beilarik egin, elizkizunik ere ez, nahiz eta jesuita izan zen: zibila, ekitaldi zibila eskatu du. Donostiako Udalak oraintsu jarri du herritarren eskura Kristinaeneko aretoa horretarako. Ferrerren hileta da lehena, baina ez da posible: 50 bat lagunentzat dauka lekua. Kanpoan batu da jendea. Zutik ia denak.


Mariano Ferrerren omenezko ekitaldia, atzo, Donostian. Juan Carlos Ruiz / Foku.

Ekitaldi laburra agindu dute. «Diskretua». Hala eskatu diete antolatzaileei, Sabino Ormazabal adiskideak azaldu duenez. «Zenbat eta gutxiago, hobe: laudoriorik ez». Hori agindu du familiak. Ferrerren bizimoduaren tankerakoa egin nahi dute despedida ere.

Neurritasuna zaindu dute, bai denboraz -ordu erdi justua iraun du, puntual hasita-, bai ezaugarriz -oholtza txiki bat, Ferrerren irudi bat eta mikrofono bat: ezer arranditsurik ez-. Baina laudorioena, ez: laudoriorik ez egiteko eskaria ezin izan du inortxok bete.

Ikuspegi humanoa

Kazetaria izan zen Ferrer, kazetari erreferentea. «Eredugarria», Txema Auzmendi Herri Irratiko kide ohiaren esanetan. Urteetako bidean lortutako «sinesgarritasuna» aipatu du bereziki, atzo BERRIAn Imanol Murua Uriak esandakoa gogoan. Baina, lankide gisa egindako ekarpenaz harago, alde humanoari heldu dio: «Gertukoa zen, entzuteko gai zena: denbora galtzeko gai zena». Irakaspena da hori, Auzmendiren ustez. «Ikas dezagula guk ere zubiak jartzen. Hormak badauzkagu nahikoak».

Zubiak izan dira Ferrerren ardatza, kazetaritzan eta handik harago. «Sukaldeko lana egin zuen. Plaza zailetan aritu zen», nabarmendu du Ormazabalek. Gogora ekarri ditu Elkarriren konferentziak, 18/98 auziaren aurkako taldea eta SOS Arrazakeriaren alboan egindako bidea. «Ezetz esatea kosta egiten zitzaion». Injustizien aurka eta bakearen alde. «Busti egiten zen: argi esaten zituen gauzak, ulertzeko moduan».

Busti egiten zen, baina ez ito. Gertuko askok nabarmendu dute kazetaritzan leku egokian egoten jakin zuela, distantziak zaintzen. Ahalik eta independenteen izaten. Horren erakusgarri da hiletara bildutako jende saila: kolore bateko eta besteko ordezkari politikoak, gizarte eragileak, hedabideetakoak. Baina, batez ere, jendea. Eta denak parean, mailaketarik egin gabe. Horrekin bazuen arrangura Ferrerrek. «Hedabideetan leku neurrigabea daukate politikariek». 1988an esan zuen. Baita iaz ere, azken elkarrizketan.

Maisu eta ikasle

Kazetaritzako erreferente bat joan da Ferrerren heriotzarekin. «Askok esan duzue maisua zela. Ez litzateke oso ados egongo: ikasletzat zeukan bere burua», azaldu du Esther alabak. «Euskara ikasle kementsua zen, baina ez horretan bakarrik: ikasteko gogoa zuen». Euskararen tokia bereziki zaindu dute hitzaldietan eta kantuetan.


Mariano Ferrerren senideak, atzoko ekitaldian. Juan Carlos Ruiz / Foku.

Gaixoaldi baten ondoren hil zen Ferrer, igandean, baina azkenera arte heldu zion kazetaritza jarraitzeari. «Kiosko partikularra zeukan ospitalean. Dendara jaitsi, eta orriz orri begiratzen zituen egunkariak. Denak. Nahiz eta gero bakarra erosi». El kiosko de la Rosi saioan egin zuen ibilbide luzeena: 30 urtetik gorako bidea, 2004an erretiroa hartu zuen arte. Orduak eta orduak izan ziren Herri Irratian. «Aitak poz-pozik igaro zituen ordu horiek denak zuekin».

Ibilbide bat. Ibilbide baten azkena. Itzalpean, haize leunetan doa jendea parkean behera. Ferrerrek irratian egindako despedida jarri dute: «Eta komiko onek zioten eran: bizitzak aurrera jarraituko du. Haize onak eman diezazkizuela egun on asko». Ilea urdindutako bi gizon bidean doaz. «Ederra izan duk, neurrikoa», esan du batek. «Bera bezalakoa».

]]>
<![CDATA[Agur xumea kazetari umilari]]> https://www.berria.eus/albisteak/168958/agur_xumea_kazetari_umilari.htm Tue, 16 Jul 2019 07:12:12 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/168958/agur_xumea_kazetari_umilari.htm

Kanpoan egingo dute ekitaldia, barruan lekurik ez ezta. ‘El kiosko de Rosi’ saioaren sintonia hasteko @berria #MarianoFerrer pic.twitter.com/zzedlQbcLM - Garikoitz Goikoetxea (@ggoikoetxea) 2019(e)ko uztailaren 16(a) Ekitaldi laburra agindu dute. "Diskretua". Hala eskatu diete antolatzaileei, Sabino Ormazabal adiskideak azaldu duenez. "Zenbat eta gutxiago, hobe: laudoriorik ez". Hori agindu du familiak. Ferrerren bizimoduaren tankerakoa egin nahi dute despedida ere. Neurritasuna zaindu dute, bai denboraz -ordu erdi justua iraun du, puntual hasita-, bai ezaugarriz -oholtza txiki bat, Ferrerren irudi bat eta mikrofono bat: ezer arranditsurik ez-. Baina laudorioena, ez, laudoriorik ez egiteko eskaria ezin izan du inortxok bete. Ikuspegi humanoa
Kazetaria izan zen Ferrer, kazetari erreferentea. "Eredugarria", Txema Auzmendi Herri Irratiko kide ohiaren esanetan. Urteetako bidean lortutako "sinesgarritasuna" aipatu du bereziki, BERRIAn Imanol Murua Uriak esandakoa gogoan. Baina, lankide gisa egindako ekarpenaz harago, alde humanoari heldu dio: "Gertukoa zen, entzuteko gai zena: denbora galtzeko gai zena". Irakaspena da hori, Auzmendiren ustez. "Ikas dezagula guk ere zubiak jartzen. Hormak badauzkagu nahikoak".

Zubiak izan dira Ferrerren ardatza, kazetaritzan eta handik harago. "Sukaldeko lana egin zuen. Plaza zailetan aritu zen", nabarmendu du Ormazabalek. Gogora ekarri ditu Elkarriren konferentziak, 18/98 auziaren aurkako taldea eta SOS Arrazakeriaren alboan egindako bidea. «Ezetz esatea kosta egiten zitzaion». Injustizien aurka eta bakearen alde. «Busti egiten zen: argi esaten zituen gauzak, ulertzeko moduan». Busti egiten zen, baina ez ito. Gertuko askok nabarmendu dute kazetaritzan jakin zuela leku egokian egoten, distantziak zaintzen. Ahalik eta independenteen izaten. Horren erakusgarri da hiletara bildutako jende saila: kolore bateko eta besteko ordezkari politikoak , gizarte eragileak, hedabideetakoak. Baina batez ere jendea. Eta denak parean, mailaketarik egin gabe. Horrekin bazuen arrangura Ferrerrek. "Hedabideetan leku neurrigabea daukate politikariek". 1988an esan zuen. Baita iaz ere, azken elkarrizketan. Maisu eta ikasle
Kazetaritzako erreferente bat joan da Ferrerren heriotzarekin. "Askok esan duzue maisua zela. Ez litzateke oso ados egongo: ikasletzat zeukan bere burua", azaldu du Esther alabak. "Euskara ikasle kementsua zen, baina ez horretan bakarrik: ikasteko gogoa zuen". Euskararen tokia bereziki zaindu dute hitzartzeetan eta kantuetan. Gaixoaldi baten ondoren hil zen Ferrer igandean, baina azkenera arte heldu zion kazetaritza jarraitzeari. "Kiosko partikularra zeukan ospitalean. Dendara jaitsi, eta orriz orri begiratzen zituen egunkariak. Denak. Nahiz eta gero bakarra erosi". El kiosko de la Rosi saioan egin zuen ibilbide luzeena: 30 urtetik gorako bidea, 2004an erretiroa hartu zuen arte. Orduak eta orduak izan ziren Herri Irratian. "Aitak poz-pozik igaro zituen ordu horiek denak zuekin". Ibilbide bat. Ibilbide baten azkena. Itzalpean, haize leunetan doa jendea parkean behera. Ferrerrek irratian egindako despedida jarri dute: "Eta komiko onek zioten eran: bizitzak aurrera jarraituko du. Haize onak eman diezazkizuela egun on asko". Ilea urdindutako bi gizon bidean doaz. "Ederra izan duk, neurrikoa", esan du batek. "Bera bezalakoa".]]>
<![CDATA[Geldialdia katalanaren erabileran]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-07-16/geldialdia_katalanaren_erabileran.htm Tue, 16 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1877/002/001/2019-07-16/geldialdia_katalanaren_erabileran.htm
Katalanaren egoerari buruzko 2018ko azterketa argitaratu du Generalitateak: Kataluniako biztanleriaren hizkuntza erabilera. Inkesta bat da azterketaren oinarria -ia 9.000 herritarren iritziak bildu dituzte-: datu aitortuak dira, hortaz, ez neurketak. Eta, izenburuan erabilera aipatu arren, ezagutzari eta transmisioari buruzko datuak ere jaso dituzte.



EZAGUTZA
Ulermen unibertsala, gertu

Kataluniako biztanle gehienak gai dira katalanez jarduteko: bostetik lauk adierazi dute hitz egiteko adinako gaitasuna badaukatela (%81). Adinaren arabera, badago aldea: adin talde gazteagoetan handiagoa da hitz egiteko gaitasuna, eta nerabeen kasuan gertu dago unibertsalizazioa (%96). Edadeko taldeetan da baxuena gaitasuna, baina denetan %70ek baino gehiagok diote gai direla katalanez jarduteko.

Katalanaren ulermena unibertsalizaziotik gertu dago: %94k adierazi dute ulertzen dutela hizkuntza. Finean, ulermena eta hitz egiteko gaitasuna aintzat hartuta, honako hau da banaketa: herritarren %81ek badakite katalanez; %13k ulertu egiten dute; eta %6k, ulertu ere ez. Beste bi trebetasun ere aztertu dituzte: irakurtzeko gaitasuna eta idaztekoa. Aldea dago batetik bestera: zazpitik sei gai dira katalanez irakurtzeko (%85); idazteko, hirutik bi (%65).

Katalanari buruzkoak dira datu horiek, baina gainerako hizkuntzei buruzko informazioa ere bildu dute. Eleaniztasuna handitzen ari da. Hara: ingelesez hitz egiteko gai dira katalanen %38, eta frantsesez %19. Beste hizkuntza batzuen presentzia ere nabarmen handitu da, migrazioekin loturik.

ABIAPUNTUKO HIZKUNTZA
Katalana, hirutik bakarrak

Migrazioaren eragina, izan ere, nabarmena da Katalunian: hiru herritarretik bat kanpoan jaioa da. Aldatzen ari da biztanle talde hori: orain arte, Espainiatik joandakoena zen talde nagusia, baina jada gehiago dira beste herrialde batzuetatik iritsitakoak, batik bat lan egiteko adinetan. Zaharragoetan handia da Espainiako migrazioaren eragina: 65 urtetik gorako katalanen ia erdiak, %48, Espainiatik joandako herritarrak dira.

Beste herrialde batzuetako migrazioaren eragina 2008ko inkestan agertu zen nabarmen: etxean jasotako hizkuntza katalana edo gaztelania ez dutenen ehunekoa bikoiztu egin zen, %4tik %8ra. Eta igotzen ari da ordutik. Hasierako hizkuntza katalana duten herritarrak ez dira herenak ere (%32), eta gehienena gaztelania da (%53).

Abiapuntu horretatik oso gora dago katalana ulertzeko edo hitz egiteko gaitasuna dutenen kopurua. Eskolaren eragina nabaria da, baina «kalearena» ere bai, ikasteko lekua baita. Transmisioaren aldetik badira aurrerabidearen bi arrasto. Batetik, atxikimenduan: beren hizkuntza katalana dela diotenak gehiago dira (%36), nahiz eta gehiagok gaztelania aukeratu (%47). Bestetik, familiako erabilera moldea: umeekin egiten dute katalanez gehien (%39), nahiz gaztelania izan nagusi hor ere (%44).

ERABILERA
Lehen hitza, gehienek

Migrazioaren eragina erabileran ere nabarmendu da urteotan: katalanez egiten dutenen portzentajea hamar puntu jaitsi zen duela hamar urte, %46tik %36ra. Hortik igo ezinik dago. Gaztelania ez den beste hizkuntza batean mintzo direnen portzentajea ari da igotzen, nahiz eta oraindik hamarretik bat ere ez diren. Ohiko erabileraren datuak dira horiek, egunerokoak. Tartekakoa handiagoa da: lau katalanetik hiruk diote egunean zehar zerbait egiten dutela katalanez. Lehen hitza, konbertsazio bat hastean nola egiten duten, erdiek diote katalanerako joera dutela (%53).

Gehiago erabiltzen da gaztelania, hala ere. Eremuaren arabera, badago aldea: arlo formalean aritzen dira katalanez gehiago -batik bat udaletan eta Generalitatean-; gutxien, eremu pertsonalean -etxe aldean eta lagunartean-.

Zenbaki orokorren azpian, aldea dago Kataluniako eremu batzuetatik besteetara. Katalanak bi lekutan dauka presentzia txikiena: Aran ibarrean -beste hizkuntza propio bat ere badu- eta Bartzelonako metropolian -eremu horretan, %28koa da katalanaren erabilera-. Ebro inguruan eta Pirinioetan erabiltzen da gehien.]]>
<![CDATA[Askatasuna uhinetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/006/001/2019-07-16/askatasuna_uhinetan.htm Tue, 16 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1867/006/001/2019-07-16/askatasuna_uhinetan.htm
Seminariotik pasatuta iritsi zen kazetaritzara Ferrer. Filosofia eta Letrak ikasi zituen Madrilen, eta Kazetaritza. 1965ean, AEB Ameriketako Estatu Batuetara joan zen; Teologia ikasi zuen jesuiten unibertsitatean. Handik itzulita, Donostiako Herri Irratian hasi zen 1971n —jesuitekin lotutako irratia zen—. Zentsura garai biziak ziren artean; Ferrerrek ere jasan zituen.

1977an prentsara jo zuen: Egin egunkariaren sortzaileetako bat izan zen, eta lehen zuzendaria. Ez zuen asko iraun, halere: 1978an irten zen Egin-etik. ETAren hilketa bat kritikatu zuen egunkariko editorial batean. Hain justu, Ferrerren «osotasun profesionala» nabarmendu du Mirentxu Purroik —Egin-eko zuzendaria izan zen 1978tik aurrera—: «Pertsona deserosoa zen politikarientzat, alde guztietako politikarientzat. Ez zen inorekin ezkontzen. Justizia puntua bilatzen zuen». Egin-en ildo editorialarekin kritikoa zen.

Herri Irratira bueltatu zen 1978an, eta urte luzeetako bidea urratu zuen. Saio batek egin zuen ezagun: El kiosko de la Rosi. Goizeko irratsaioa zen, eta 2004ra arte eman zuten, Ferrerrek erretiroa hartu zuen arte. 30 urtetik gorako bidea egin zuen.

Iritzi emaile

Herri Irratiaz haragoko kazetaritza jarduna izan da Ferrerrena, hala ere. Iritzi emaile aritu zen beste hainbat hedabidetan. Hain justu ere, argitaratutako zutabeen bilduma bat kaleratu zuen 2011n, Imanol Murua Uriaren laguntzaz: Mariano Ferrer: lo que dije y digo (Mariano Ferrer: esan nuena eta diodana). «Gaitasun analitiko itzela zuen», azaldu du Murua Uriak. «Auzien konplexutasuna aintzat hartu, zintzoen eta gaiztoen zuri-beltzeko eskemak guztiz alboratu, ikuspegi guztiak ulertzen eta ulerrarazten saiatu, eta, epaia eman behar bazen, eman egiten zuen». Iritzi emaile modura zituen dohainak goraipatu ditu Purroik: «Ikuspegiak bateratzeko gai zen. Sakon informatzen zen iritzia eman bainio lehen: ez zen tertulialaria, pentsalaria zen».

Abendukoak dira Ferrerrek kazetaritzari buruz egindako azken gogoeta argitaratuak. ELA sindikatuaren Alda aldizkarian elkarrizketatu zituzten Purroi eta biak. Politikarien adierazpenek hedabideetan duten oihartzunarekin kexu azaldu zen Ferrer: «Puntu bat iristen da non ezin diren bereizi adierazpenak eta gertaerak».

Haren jokabidearekin bat dator ikuspegi hori. Murua Uriak azaldu du iturriekin distantzia zuela. «Ez zegoen iturrien zerbitzurako, entzuleen eta irakurleen zerbitzurako baizik. Kazetaritza, beste ezeren gainetik, zerbitzu publikotzat zuen». Ez zen informazioa ezkutatu zalea: «Zekien guztia kontatzen zuen, argi eta garden. Eta, urteen poderioz, kazetari batek jaso dezakeen saririk handiena eskuratu du horrela: sinesgarritasuna». Adierazpen askatasunaren aldeko defentsan lehen lerroan aritu zen; besteak beste, 18/98 auziaren kontrako mugimenduan eta Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren aurkakoan.

Bakearen aldeko taldeen alboan ere jardun zen. Besteak beste, Elkarrirekin. «Formalki ez zen kidea, baina laguntzaile aritu zen», azaldu du Jonan Fernandezek. Eusko Jaurlaritzako Bizikidetza idazkaria da, eta Elkarriko koordinatzaile izandakoa. Besteak beste, Elkarrik 1995ean antolatutako konferentzian Ferrer izan zen moderatzaile. «Gaitasun profesional eta humano handia zuen, eta hori konpromiso etikoarekin lotzen zuen». Fernandezek nabarmendu du Ferrerrek urteetan lortu zuela «independentziari» eustea. «Gauzak esateko ausardia zuen: argi hitz egin zuen beti».

Azken hilabeteetan, besteak beste, Euskaraldia bultzatzen aritu da. Belarriprest rolarekin, Donostiako hamaikakoko kidea zen.

Gaixoaldi baten ostean hil zen herenegun, eta gaur egingo diote agurra. Ekitaldi zibila izango da: Donostiako Cristina Enea parkean egingo diote agurra, 19:30ean.]]>
<![CDATA[Zubiak lekuko]]> https://www.berria.eus/albisteak/168749/zubiak_lekuko.htm Sun, 14 Jul 2019 17:49:55 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/168749/zubiak_lekuko.htm
MERTXE MUGIKA: Zikloak hasi eta bukatu egiten dira. Garbi esan nuen ez nintzela berriro aurkeztuko. Ilusio handiarekin hartu nuen kargua, eta ilusio handiarekin noa. Etxean jarraituko dut.

ELENA LAKA: Nik arrazoi pertsonalengatik lagatzen dut: ez naiz iristen. Nire lana daukat, eta indar fisikoak ez dit ematen. Gainera, momentu ona da: garai diferente batean gaude. Satisfazioz noa.

Satisfazioa, baina arantzarik bai?

M. M.: Ezetz esatea gezurra litzateke. Baditut arantzak. Nagusia, bat: oraindik lortu gabe dagoela helduen euskalduntze-alfabetatzearen finantzaketa esparrua. Nafarroan daukat beste arantza: espero nuen Euskararen Legearekin beste aurrerapauso bat emango zela; ez da horrela izan, eta oraintxe beldurra ere badaukat. Eta etxe barruan ere baditut beste era batera egingo nituzkeenak.

E. L.: Nik ez nuke aipatuko arantza konkreturik. Igual, zera: iritsi garela hona, baina harantzago ere joan gintezkeela. Zilegi da anbizio handiagoa. Baina balorazioa ona da.
Erreleboa dator. Belaunaldi aldaketarekin bada kezka euskalgintzan: gazteak ba ote datozen.

E. L.: Mugimenduan badago gazte jendea, beste modu batera ari dena eratzen: beste egitura batzuen bila dabilena, ez doana betiko elkarteetara. Guk esan behar diegu gazteei zelan antolatu behar duten? Esan diezaiekegu zertan dihardugun, baina ez da gure lana esatea: «Etorri guregana». Beste era bat topatu beharko dute. Nire adinekoak eta hortik gorakoak, mugimenduan oso indartsu egon direnak, alde batera geratzen ari dira, eta horrek ematen du bidea jende gaztea sartzeko.

M. M.: Gurean sumatzen ari gara gazteek ez dutela lan bizitza osoa euskaltegian ikusten. Badaukagu jende gaztea, oso prestatua. Ahalegindu naiz erakusten oso postu polita dela, asko ikasi eta jasotzen dela, eta aukera daukazula sinesten duzun horretan eragiteko.

Inguruko kideak nola nabari dituzue? Aipatu da motxila kargatuarekin dabilela jendea, urteetako lanak eta zamak eraginda.

E. L.: Ez nuke esango. Segun zeinekin egiten den berba... Egon da jendea euskalgintzaren muinean, eta beste batzuk, periferiagoan.

M. M.: Nik, bai, ikusten dut motxila kargatuta gure arloan. Lotuta dago finantzaketarekin eta. Lan karga handitu egin zaigu, egiaztagirien gaia tarteko; baliabideak hobetu dira, aitortu behar da, baina ez daude balantza berean. Gure kideak igual oso pozik daude euskaltegian, baina beste leku batera joateko gogoz, lan kargarekin-eta lotuta. Segun zer sektoretan, badago motxila kargatua. Oso jende konprometitua dago euskalgintzan, eta horregatik jasaten dira askotan direnak eta ez direnak.

Euskalgintza prekarizatua dago?

E. L.: Bereizi behar dira lan boluntarioa eta langileena. Prekaritatea? Seguru asko. Saiatzen ari gara saihesten, baldintza duinak ezartzen. Bide bat egiten ari gara Topagunean behintzat. Elkarteetan aniztasun handiagoa dago. Prekaritatea baino gehiago, esan dezagun argi: soldatak ez dira izan beharko luketen neurrikoak.
"Euskaltegietan lana badago, baina ez ditugu giza baliabideak topatzen. Zeren seinale da? Prekaritatearen seinale: 08:00etan hasi eta 22:00etan amaitu..." Mertxe Mugika
M. M.: Euskalgintzakook ikusezinak gara. Ez gaude industria gisa hartuta: langile mordoa gara, oso jende kualifikatua. Eskatzen dena eta ematen dena sarri ez datoz bat. Kanpoko sentsazioa hauxe da: «Hortxe, gaztetxo kuadrilla bat, eskolak ematen dituena edo aldizkaria egiten duena». Eta egia da ez dugula zarata askorik ateratzen: noiz egin da greba bat euskalgintzan? Kanpoko sentsazioa izaten da ez gaudela hain txarto.

Grebarik planteatu da sekula?

M. M.: Ez. Eta sarritan esan dugu: imajinatu euskaltegi guztiok grebara goazela. Eskola barik geratuko lirateke milaka ikasle.

E. L.: Baina greba, zeinen kontra?

M. M.: Hori da... Euskalgintza ez da lan gatazka batekin lotzen, eta horrek askotan ekartzen du eskale gisa ibili behar izatea administrazioaren aurrean. Ez naiz esaten ari grebara jo behar dugunik, baizik eta sarritan ikusezinak garela: askori ez zaie burutik pasatzen AEKn 500 langile eta 12.000 ikasle garela. Enpresa potentea gara zenbaki horietan. Baina beste zenbaki batzuetan, ez hainbeste.

E. L.: Faktore asko daude: norberak bere buruan sinestea ere bai, indar hori badaukala. Ahalduntze prozesu bat ere behar da hor.

M. M.: Uste dut ahalduntze prozesu hori egina daukagula, baina hilabete bukaeran ez da nahikoa ahaldunduta egotea. Ez da aski esatea euskalgintza estrategikoa dela: baliabideak jarri behar dira, eta lanean ari den jendeak bizitza profesionala bertan egiteko modua ipini. Begira: euskaltegietan lana badago, baina ez ditugu giza baliabideak topatzen. Hori zeren seinale da? Prekaritatearen seinale: 08:00etan hasi eta 22:00etan amaitu, hurrengo urtean ez dakizu non ibiliko zaren...

Lan profesionala eta boluntarioa ditu euskalgintzak. Ondo uztartuta daude biak? Non hasten da bat, eta amaitzen bestea?

E. L.: Profesionalentzat maiz zaila da bereiztea noraino profesional, noraino boluntario. Duda barik, profesionalei eskatzen zaie alde boluntario bat: ezin duzu aritu torlojuak egingo bazenitu bezala.

Atxikimendu hori aldatzen ari da urteotan? Gehiago kostatzen da langileak militante izatea?

M. M.: Bai. Baina konparatzen dudalako ni AEKn sartu nintzeneko militantziarekin. Mundua aldatuz joan da, gure kideak ere bai. Baina, era berean, bi urtean behin Korrika antolatzen dugu, eta hor bat egiten dugu gure lanetik aparte. Baina, bai, egia da gehiago kostatzen dela. Antza, leku guztietan.

Emakumeak euskalgintzan
Arduradun izan zarete euskalgintzako bi erakunde handitan. Horrelako postuetan gutxiengo nabarmena zarete emakumeak.

E. L.: Gurean zuzendaria [Jasone Mendizabal] eta biok gara emakumeak, eta oso modu naturalean eraman dugu. Azken urteetan, Eusko Jaurlaritzarekin emakumeen arteko bilerak izan ditugu. Hortik aurrera, bai, nonahi ikusten ditugu gizonak, eta, askotan, aspaldiko tik askorekin. Baita euskalgintzan ere. Bai, euskalgintzan gizon asko dago, eta segun zer ingurutan, gehiago. Eta adin batekoak. Askotan, behetik datozenak ere gizonak dira. Egin beharko da hor hausnarketa bat.

Elena Laka eta Mertxe Mugika M. M.: Genero lanketa egina dugu gurean. Nire ordezkoa emakumea izango da; konpromiso hori hartua zegoen. Azken urteetan argazki hau izan da artezkaritza kontseiluan: denak gizonak, eta ni. Azken urteetan izan da hala, baina emakumeak egon dira lehen.

Tik batzuk aipatu ditu Elenak. Bertsolaritzan zurrunbiloa eragin du Kontrako eztarritik lanak. Euskalgintzan egingo balitz...

E. L.: Horrelako kasu gordinak ez ditut ikusi eta sentitu. Tikak, bai. Ezagutu dugu estilo bat: oilar estilo hori. Karmen Irizarrek, Topaguneko presidente zela, hala esaten zuen: «Joaten zara bilera batera, eta galtzontzillo kuadrilla». Tik horiek gehiago sumatu ditut mansplaining modura: «Nik esplikatuko dizut hau». Jakin izan dugu erantzuten: adin batekin eta ahalduntze batekin goaz, eta erakunde bat daukagu atzetik.

M. M.: Askotan galdetu didate halakorik izan ote dudan, eta hausnartu ere egin dut zer rol izan dudan AEKn eta euskalgintzan. Tik batzuk, bai, ikusi ditut. Baita emakume batzuen aldetik ere.

E. L.: Boterearekin lotuta.

M. M.: Bai, boterearekin lotuak. Gizonen arteko oilar kontu hori ikusi dut, eta emakumeok gehiago jotzen dugula gauzak egitera, gero domina batek edo besteak jarri. Baina emakumeok ere jarri behar ditugu dominak, gauza asko geuk bideratu ditugulako.

Emakumeen eta euskaren arteko harremana ikergai da: euskaltegietan emakumeak dira ikasle gehienak, erabilera handiagoa andreek, transmisioa... Zer gogoeta eragiten dizue?

M. M.: Ardurarekin lotzen dut: euskara balio femeninoekin lotzea. Ikasle gehiago dira emakumeak, aldearekin. Konstantzian ere bai: ikasten hasi, eta jarraitu.

"Nonahi ikusten ditugu gizonak, eta, askotan, aspaldiko tik askorekin. Baita euskalgintzan ere. Bai, euskalgintzan gizon asko dago, eta segun zer ingurutan, gehiago" Elena Laka
M. M.: Guk ez dugu analisirik egin. Gizartean nabari da: emakume gazteak askoz arduratsuago datoz bai ikasketetan, bai kaleko militantzian. Beste ardura bat dute. Seguruenik, gero lan mundura edo familia osatzeko garaia iristean gizonek aurrera egiten dute, eta emakumeek, atzera.

Harremanak
Euskaraldia izan da Topagunearen azken urteetako ardatz nagusia. Euskalgintzarentzat aldaketa handia ekarri du? Premia zegoen tokira ura eraman du?

E. L.: Olatua izan da, oraindik irauten duena. Bazegoen premia: ez kanpaina jakin batena, baizik eta ohitura aldaketa bat eragitekoa. Garrantzitsua da nola ari garen antolatzen: eragile guztiekin elkarlanean. Ondorioak bezain garrantzitsua da bide hori. Sekulako pausoa izan da euskalgintzarentzat, baita herri honentzat ere: euskararen lurralde osoan egin da, elkarlanerako balio izan du, eta horrek konfiantza sortu du. Orain normala iruditzen zaigu, baina lubakiak bizi izan ditugu. Gehiago izan zitekeela? Hobea? Urrunago iritsi behar genuela? Bai. Baina ez dezagun gutxietsi.

Gehiago espero zenuen, beraz?

E. L.: Ez dakit... Txundituta geratu nintzen zazpi lurraldeetan egin izanarekin. Denak aldi berean aterki baten pean, eta tokian-tokian bultzatua. Hainbeste jende mobilizatu ondoren, gero agian laga zezakeela hondar gehiago? Pixka bat gehiago espero nuen.

M. M.: Handia da 200.000 lagunek baino gehiagok izena eman izana. Oso arin pasatu zela? Bai. Baina pasatzeko, egin egin behar da. Hor aztarna bat geratu zen, eta marka bat: Euskaraldia. Hurrengo Euskaraldian, entitateek ekarriko dituzten aldaketekin, ea aztarna hori uzten den. Itxaropentsu nago. Batzuetan itxurakeria izango da, baina itxurakeriak bide laburra du, horretarako esparruak murriztuz joango baitira: herri gogoa badago, aktibazioa badago, eta exijentzia egongo da.
Bete zenuten Euskaraldiko rola?

E. L.: Ahobizi izan nintzen, eta, seguru asko, ez nuen erabat bete. Pentsatzen nuen euskaldun militantea nintzela, leku guztietan euskaraz egiten nuela, eta konturatu nintzen ezetz. Uste dut rol hori geratu zaiola jende askori: gutxienez lehen hitza euskaraz, eta elkarrizketa elebidun gehiago. Jada inor ez da harritzen horrekin.

M. M.: Ni ere batzuetan egon nintzen ahobizi rola bete ezinik. Baina bete nuen gehienean.

Antolakuntzan elkarrekin ari dira eragileak eta erakundeak. Benetakoa da lankidetza hori?

E. L.: Horrela sumatzen dut. Gertutasun handiko harremana dago.

AEKn ere nabaritu da erakundeekiko harremana aldatu dela ?

M. M.: Bai. Euskaraldia izan da adibidea, baina beste arlo batzuetan ere zabaltzen ari da; adibidez, lan esparruko plan estrategikoa.

Galde liteke orain arte zergatik ez den posible izan...

M. M.: Orain arte ere egin da lankidetza. Guk HABErekin egin ditugu hainbat kontu. Baina sektorialak. Lankidetza berri batzuk zabaltzen ari dira, eta indarra hor jarri behar da: zeharkakoa izatea. Nik pauso gehiago emango nuke.
"Euskaraldia sekulako pausoa izan da euskalgintzarentzat eta herri honentzat: lurralde osoan egin da, elkarlanerako balio izan du, eta konfiantza sortu du" Elena Laka
Adibidez?

M. M.: Edukiz bete behar da gobernantza partekatua kontzeptua. Behartuta gaude elkarrekin lan egitera. Eta hori ez da nik legeak egitea eta zuk betetzea: hasieratik bukaerara joan behar dugu elkarrekin. Ondo ulertu genuen Maialen Lujanbiok Korrikan emandako mezua: eragileok, eragin; administrazioak, eginarazi.

Elena, lehenago zergatik ez zen posible?

E. L.: Giro bat sortu da. Tontakeria dirudi, baina horrek lagundu du.

Giroa, egoera politikoa?

E. L.: Egoera politikoa, gizartearen egoera, eta pertsonen aldaketa.

Aldaketa, erakundeetan?

E. L.: Bai.

M. M.: Eta apustu batzuk -eta esan egingo dut, barrikadaren beste aldean dauden batzuek esan baitidate-: Korrikan Santiagoko zubian egindako argazkia, adibidez. Batek baino gehiagok esan zuten poz-pozik ateratzeko argazkitxo bat zela. Ez: AEKren apustu sendoa izan zen, erakunde nagusiak eta euskalgintzako eragileak elkarrekin ateratzeko, eta modu bat izan zen elkarrekin zerbait egiteko, olatu bat sortzeko. Argazki batetik beste egoera batera pasatu gara. Argazkien sasoia pasatu da. Ekintzen garaia da orain.
Asko kostatu zen argazki hori?

M. M.: Nire sorpresarako, ez. Uzkurtasunak izan ziren hasieran, baina argi genuen argazkiaren ondorengo pausoa zela elkarrekin zerbait egitea. Ordurako baziren aldaketa batzuk. Iritsita geunden egoera batera: hausnartu eta hausnartu egin dugu, eta denok, ñabardurak ñabardura, diagnostiko bera genuen. Orduan, zer ari ginen? Ekintzara pasatu behar da.

E. L.: Elkarrekiko konfiantzaren aldeko apustua egon da. Hori, seguruenik, pertsonek sortua da. Alde guztietatik egin da apustu.

Badirudi, beraz, pertsona kontua zela arazoa. Botere dema bat?

M. M.: Beharbada, bai. Euskalgintzan egon dira mesfidantzak: ea honek kentzen didan boterea, ea zer egiten duen... Pertsonak, bai, asko egiten du. Baina berdin da pertsona hori non dagoen: egon liteke administrazioan edo euskalgintzan. Nik, adibidez, oso harreman onak izan ditut administrazioko jende batekin, eta ez beharbada euskalgintzako jende batekin. Ikusi, adibidez, herri batetik bestera nolako aldea dagoen, nahiz eta administrazioan kolore bera egon. Leial jokatzea da inportantea: egurra eman behar denean, eman; txalotu behar denean, txalotu. Baina teorian denok gaude gauza berberaren alde.

Egurra eman, diozu. Badira diotenak euskalgintza otzandu egin dela, exijentzia jaitsi egin duela.

M. M.: Bai, entzun dut, eta aurpegiratu ere egin didate. Erantzun diet ikusteko nire ibilbidea eta AEKrena. Berdina da duela hamahiru urte eta orain esaten dudana; Korrikaren mezuak ere bai. Ez dakit benetan horrela pentsatzen duten, edo baten batek kapituluren bat galdu duen. Aldarriak berberak dira; beharbada, era ezberdinean ulertzen ditugu. Argi esan diot beti administrazioari: ausardia handiagoa behar dugu.
"Batek baino gehiagok esan zuten pozik ateratzeko argazitxo bat zela Santiago zubikoa. Ez: AEKren apustu sendoa izan zen elkarrekin irteteko, elkarrekin zerbait egiteko, olatu bat sortzeko" Mertxe Mugika
E. L.: Guk ere entzun ditugu halakoak. Hori esaten duena gonbidatuko nuke gurera etortzera: ikusi gure jarduna, zertan kolaboratzen dugun eta zer kritikatzen dugun.

M. M.: Eta, nire ustez, zilegi da horrela pentsatzea. Komenigarria da geuk ere gure lana beste betaurreko batzuekin ikus dezagun.

Eragileen itxurakeria arriskua aipatu du Mertxek. AEKn bada kezkarik, Korrika horretarako erakusleiho bihurtu ote den?

M. M.: Bai, kezka badaukagu. Baina kezka den bezala hau ere esan behar da: etorri egin dira, eta ez da gutxi. Eragile gehiago etorri dira azken Korrikan, eta ez gu joanda. Igual itxurakeria da, baina, era berean, beren burua behartuta ikusi dute. Itxurakeriak bide motza izan dezake, behin zeure burua ekintza batean jarri baduzu. Helduleku bat daukagu, joan eta esateko: «Euskara, zer?». Itxurakeriarekin lotuta, erabilerarekin ere kezkatuta egon izan gara: Korrikan, errepidean, erdara nonahi. Aurten, gutxiago. Beharbada, Euskaraldia tartean egon delako?

Bigarren Euskaraldiaren erronketako bat izango da hori, entitateek benetako urratsak egitea, eta ez soilik izena ipintzea?

E. L.: Izan daiteke erronka bat. Pentsatuko nuke, itxurakeria baino gehiago, erakunde batzuk etor daitezkeela merkataritza interesagatik: ikusten dutelako gizartea alde batera doala. Zilegi iruditzen zait: enpresa batek gako horiekin pentsatzen du. Jabetzen bada Euskaraldian parte hartzeak balio diola aurrera egiteko, eta horretarako parte hartzen badu, eta laguntzen badu, ongi etorria. Parte hartzeak ekarriko du hori itxurakerian gera ez dadila. Euskaraldiaren lana izango da.
Euskararen egoeraz
Ondo goaz?

E. L.: Bagoaz.

M. M.: Uste dut ondo goazela. Baina hobetzeko asko dago. Orain arte egindako bideak ekarri gaitu honaino, eta, bere garaian hainbat erabaki hartu izan ez balira, ez ginen honetaz berbetan arituko. Hurrengo belaunaldiei begira hasi behar dugu lanean.

Kaleko erabilera geldialdian, D ereduan hutsuneak nabari dira, arnasguneak gainbehera... Zerbait aldatu beharraren seinale?

E. L.: Horretan dihardugu. Erabilera bultzatzeko neurriak behar ditugu, eta gizarteak horren alde egin behar du apustu. Oraindik bidea geratzen da, baina egoera hobetzen ari da. Adibidez, nik 25 urte baino gehiago daramatzat epaitegietan, eta azken urteetan Gipuzkoan sekulako saltoa izaten ari da: ia langile guztiekin hitz egiten dut euskaraz, eta epaileekin ere hasi naiz. Orain dela hogei urte, hori erabat pentsaezina zen. Baina ikaragarri dago egiteko.

M. M.: Autokonplazentzian ezin gara erori. Ondo goaz, baina zuloak daude, eta tapatu egin behar ditugu. Bestela, hemendik urte batzuetara ez gara ondo joango.

Esan izan da akordio soziopolitiko berriak behar direla. Badago hori lortzeko zimendurik?

E. L.: Daukagunetik abiatuta, aurrerago joan beharko genuke.

M. M.: Behar da akordio berria. Transbertsalitatea da horren gakoa. Aukerak egon daitezke.

Eta euskalgintzan bertan, behar da adostasun berririk? Nolakoa da eragileen arteko erlazioa?

M. M.: Harreman onak, sanoak eta eraikitzaileak ditugu. Nik ezagutzen dudan aldetik diot.

E. L.: Azken urteetan ikaragarri hobetu da. Konfiantzan oinarritutako erlazioa da: gauzak zintzo planteatzea. Ez gara mundu idealean bizi, noski, baina bost urteotan aldaketa igarri dut. Nik hala bizi izan dut egon naizen eragile eta erakunde guztiekin. Eguneroko jardunean ere gauzatzen da.

M. M.: Egia da neurri batean asko lehiakideak ere bagarela. Baina posible da lehiakide izatea eta lankidetza garatzea: beharrak eta aukerak denontzat dira berberak, eta sinergia horiek aprobetxatzen baditugu, gero zure lan egiteko moduak eta metodologiak erakarriko ditu ikasleak. Beharrak berberak dira. Lehia badago, baina sanoa.

E. L.: Hamaika tokitan elkartzen gara.

M. M.: Eta ez baduzu leial jokatzen, hurrengo bileran harrapatu zaitu.

Mertxe, urritik aurrera Alizia Iribarrenek hartuko du AEKren idazkari nagusi postua. Zer esan diozu asteotan?

M. M.: Lasai hartzeko. Nik egin badut, egingo duela, eta hobeto. Konfiantzaz, elkarlanean eta leialtasunez lan egiteko. Fokua pertsonetan jartzen dugu, baina AEK-k agindutakoa egin dut nik: lau urtean behingo plan estrategikoa. Aldaketa estiloan izan daiteke, baina oso zaila da bisioan eta ikuskeran, markatuta dagoelako.

Oraindik ez dute iragarri nor izango den Topaguneko lehendakari berria. Elena, zer mezu eman diozu pertsona horri?

E. L.: Disfrutatzeko. Nik neuk badut arantza bat: Topaguneak gehiago behar zuen. Ez naiz iristen. Iruditzen zait geratu dela aktibazio lan gehiago egiteko. Ea hurrengo presidentea iristen den. Eman diodan mezua da erakundeekin eta eragileekin zer konfiantza giro ederra dagoen, eta zer momentu ederra den disfrutatzeko.]]>
<![CDATA[ZUBIAK LEKUKO]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2019-07-14/zubiak_lekuko.htm Sun, 14 Jul 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2019-07-14/zubiak_lekuko.htm legatua hitza aipatu nahi, baina agerikoa da nola emango duten lekukoa: Korrika, inoiz baino sendoago; Euskaraldia, abian.

Postua utziko duzue. Zergatik?

MERTXE MUGIKA: Zikloak hasi eta bukatu egiten dira. Garbi esan nuen ez nintzela berriro aurkeztuko. Ilusio handiarekin hartu nuen kargua, eta ilusio handiarekin noa. Etxean jarraituko dut.

ELENA LAKA: Nik arrazoi pertsonalengatik lagatzen dut: ez naiz iristen. Nire lana daukat, eta indar fisikoak ez dit ematen. Gainera, momentu ona da: garai diferente batean gaude. Satisfazioz noa.

Satisfazioa, baina arantzarik bai?

M. M.: Ezetz esatea gezurra litzateke. Baditut arantzak. Nagusia, bat: oraindik lortu gabe dagoela helduen euskalduntze-alfabetatzearen finantzaketa esparrua. Nafarroan daukat beste arantza: espero nuen Euskararen Legearekin beste aurrerapauso bat emango zela; ez da horrela izan, eta oraintxe beldurra ere badaukat. Eta etxe barruan ere baditut beste era batera egingo nituzkeenak.

E. L.: Nik ez nuke aipatuko arantza konkreturik. Igual, zera: iritsi garela hona, baina harantzago ere joan gintezkeela. Zilegi da anbizio handiagoa. Baina balorazioa ona da.

Erreleboa dator. Belaunaldi aldaketarekin bada kezka euskalgintzan: gazteak ba ote datozen.

E. L.: Mugimenduan badago gazte jendea, beste modu batera ari dena eratzen: beste egitura batzuen bila dabilena, ez doana betiko elkarteetara. Guk esan behar diegu gazteei zelan antolatu behar duten? Esan diezaiekegu zertan dihardugun, baina ez da gure lana esatea: «Etorri guregana». Beste era bat topatu beharko dute. Nire adinekoak eta hortik gorakoak, mugimenduan oso indartsu egon direnak, alde batera geratzen ari dira, eta horrek ematen du bidea jende gaztea sartzeko.

M. M.: Gurean sumatzen ari gara gazteek ez dutela lan bizitza osoa euskaltegian ikusten. Badaukagu jende gaztea, oso prestatua. Ahalegindu naiz erakusten oso postu polita dela, asko ikasi eta jasotzen dela, eta aukera daukazula sinesten duzun horretan eragiteko.

Inguruko kideak nola nabari dituzue? Aipatu da motxila kargatuarekin dabilela jendea, urteetako lanak eta zamak eraginda.

E. L.: Ez nuke esango. Segun zeinekin egiten den berba... Egon da jendea euskalgintzaren muinean, eta beste batzuk, periferiagoan.

M. M.: Nik, bai, ikusten dut motxila kargatuta gure arloan. Lotuta dago finantzaketarekin eta. Lan karga handitu egin zaigu, egiaztagirien gaia tarteko; baliabideak hobetu dira, aitortu behar da, baina ez daude balantza berean. Gure kideak igual oso pozik daude euskaltegian, baina beste leku batera joateko gogoz, lan kargarekin-eta lotuta. Segun zer sektoretan, badago motxila kargatua. Oso jende konprometitua dago euskalgintzan, eta horregatik jasaten dira askotan direnak eta ez direnak.

Euskalgintza prekarizatua dago?

E. L.: Bereizi behar dira lan boluntarioa eta langileena. Prekaritatea? Seguru asko. Saiatzen ari gara saihesten, baldintza duinak ezartzen. Bide bat egiten ari gara Topagunean behintzat. Elkarteetan aniztasun handiagoa dago. Prekaritatea baino gehiago, esan dezagun argi: soldatak ez dira izan beharko luketen neurrikoak.

M. M.: Euskalgintzakook ikusezinak gara. Ez gaude industria gisa hartuta: langile mordoa gara, oso jende kualifikatua. Eskatzen dena eta ematen dena sarri ez datoz bat. Kanpoko sentsazioa hauxe da: «Hortxe, gaztetxo kuadrilla bat, eskolak ematen dituena edo aldizkaria egiten duena». Eta egia da ez dugula zarata askorik ateratzen: noiz egin da greba bat euskalgintzan? Kanpoko sentsazioa izaten da ez gaudela hain txarto.

Grebarik planteatu da sekula?

M. M.: Ez. Eta sarritan esan dugu: imajinatu euskaltegi guztiok grebara goazela. Eskola barik geratuko lirateke milaka ikasle.

E. L.: Baina greba, zeinen kontra?

M. M.: Hori da... Euskalgintza ez da lan gatazka batekin lotzen, eta horrek askotan ekartzen du eskale gisa ibili behar izatea administrazioaren aurrean. Ez naiz esaten ari grebara jo behar dugunik, baizik eta sarritan ikusezinak garela: askori ez zaie burutik pasatzen AEKn 500 langile eta 12.000 ikasle garela. Enpresa potentea gara zenbaki horietan. Baina beste zenbaki batzuetan, ez hainbeste.

E. L.: Faktore asko daude: norberak bere buruan sinestea ere bai, indar hori badaukala. Ahalduntze prozesu bat ere behar da hor.

M. M.: Uste dut ahalduntze prozesu hori egina daukagula, baina hilabete bukaeran ez da nahikoa ahaldunduta egotea. Ez da aski esatea euskalgintza estrategikoa dela: baliabideak jarri behar dira, eta lanean ari den jendeak bizitza profesionala bertan egiteko modua ipini. Begira: euskaltegietan lana badago, baina ez ditugu giza baliabideak topatzen. Hori zeren seinale da? Prekaritatearen seinale: 08:00etan hasi eta 22:00etan amaitu, hurrengo urtean ez dakizu non ibiliko zaren...

Lan profesionala eta boluntarioa ditu euskalgintzak. Ondo uztartuta daude biak? Non hasten da bat, eta amaitzen bestea?

E. L.: Profesionalentzat maiz zaila da bereiztea noraino profesional, noraino boluntario. Duda barik, profesionalei eskatzen zaie alde boluntario bat: ezin duzu aritu torlojuak egingo bazenitu bezala.

Atxikimendu hori aldatzen ari da urteotan? Gehiago kostatzen da langileak militante izatea?

M. M.: Bai. Baina konparatzen dudalako ni AEKn sartu nintzeneko militantziarekin. Mundua aldatuz joan da, gure kideak ere bai. Baina, era berean, bi urtean behin Korrika antolatzen dugu, eta hor bat egiten dugu gure lanetik aparte. Baina, bai, egia da gehiago kostatzen dela. Antza, leku guztietan.

EMAKUMEAK EUSKALGINTZA

Arduradun izan zarete euskalgintzako bi erakunde handitan. Horrelako postuetan gutxiengo nabarmena zarete emakumeak.

E. L.: Gurean zuzendaria [Jasone Mendizabal] eta biok gara emakumeak, eta oso modu naturalean eraman dugu. Azken urteetan, Eusko Jaurlaritzarekin emakumeen arteko bilerak izan ditugu. Hortik aurrera, bai, nonahi ikusten ditugu gizonak, eta, askotan, aspaldiko tik askorekin. Baita euskalgintzan ere. Bai, euskalgintzan gizon asko dago, eta segun zer ingurutan, gehiago. Eta adin batekoak. Askotan, behetik datozenak ere gizonak dira. Egin beharko da hor hausnarketa bat.

M. M.: Genero lanketa egina dugu gurean. Nire ordezkoa emakumea izango da; konpromiso hori hartua zegoen. Azken urteetan argazki hau izan da artezkaritza kontseiluan: denak gizonak, eta ni. Azken urteetan izan da hala, baina emakumeak egon dira lehen.

Tik batzuk aipatu ditu Elenak. Bertsolaritzan zurrunbiloa eragin du Kontrako eztarritik lanak. Euskalgintzan egingo balitz...

E. L.: Horrelako kasu gordinak ez ditut ikusi eta sentitu. Tikak, bai. Ezagutu dugu estilo bat: oilar estilo hori. Karmen Irizarrek, Topaguneko presidente zela, hala esaten zuen: «Joaten zara bilera batera, eta galtzontzillo kuadrilla». Tik horiek gehiago sumatu ditut mansplaining modura: «Nik esplikatuko dizut hau». Jakin izan dugu erantzuten: adin batekin eta ahalduntze batekin goaz, eta erakunde bat daukagu atzetik.

M. M.: Askotan galdetu didate halakorik izan ote dudan, eta hausnartu ere egin dut zer rol izan dudan AEKn eta euskalgintzan. Tik batzuk, bai, ikusi ditut. Baita emakume batzuen aldetik ere.

E. L.: Boterearekin lotuta.

M. M.: Bai, boterearekin lotuak. Gizonen arteko oilar kontu hori ikusi dut, eta emakumeok gehiago jotzen dugula gauzak egitera, gero domina batek edo besteak jarri. Baina emakumeok ere jarri behar ditugu dominak, gauza asko geuk bideratu ditugulako.

Emakumeen eta euskararen arteko harremana ikergai da: euskaltegietan emakumeak dira ikasle gehienak, erabilera handiagoa andreek, transmisioa... Zer gogoeta eragiten dizue?

M. M.: Ardurarekin lotzen dut: euskara balio femeninoekin lotzea. Ikasle gehiago dira emakumeak, aldearekin. Konstantzian ere bai: ikasten hasi, eta jarraitu.

M. M.: Guk ez dugu analisirik egin. Gizartean nabari da: emakume gazteak askoz arduratsuago datoz bai ikasketetan, bai kaleko militantzian. Beste ardura bat dute. Seguruenik, gero lan mundura edo familia osatzeko garaia iristean gizonek aurrera egiten dute, eta emakumeek, atzera.

HARREMANAK

Euskaraldia izan da Topagunearen azken urteetako ardatz nagusia. Euskalgintzarentzat aldaketa handia ekarri du? Premia zegoen tokira ura eraman du?

E. L.: Olatua izan da, oraindik irauten duena. Bazegoen premia: ez kanpaina jakin batena, baizik eta ohitura aldaketa bat eragitekoa. Garrantzitsua da nola ari garen antolatzen: eragile guztiekin elkarlanean. Ondorioak bezain garrantzitsua da bide hori. Sekulako pausoa izan da euskalgintzarentzat, baita herri honentzat ere: euskararen lurralde osoan egin da, elkarlanerako balio izan du, eta horrek konfiantza sortu du. Orain normala iruditzen zaigu, baina lubakiak bizi izan ditugu. Gehiago izan zitekeela? Hobea? Urrunago iritsi behar genuela? Bai. Baina ez dezagun gutxietsi.

Gehiago espero zenuen, beraz?

E. L.: Ez dakit... Txundituta geratu nintzen zazpi lurraldeetan egin izanarekin. Denak aldi berean aterki baten pean, eta tokian-tokian bultzatua. Hainbeste jende mobilizatu ondoren, gero agian laga zezakeela hondar gehiago? Pixka bat gehiago espero nuen.

M. M.: Handia da 200.000 lagunek baino gehiagok izena eman izana. Oso arin pasatu zela? Bai. Baina pasatzeko, egin egin behar da. Hor aztarna bat geratu zen, eta marka bat: Euskaraldia. Hurrengo Euskaraldian, entitateek ekarriko dituzten aldaketekin, ea aztarna hori uzten den. Itxaropentsu nago. Batzuetan itxurakeria izango da, baina itxurakeriak bide laburra du, horretarako esparruak murriztuz joango baitira: herri gogoa badago, aktibazioa badago, eta exijentzia egongo da.

Bete zenuten Euskaraldiko rola?

E. L.: Ahobizi izan nintzen, eta, seguru asko, ez nuen erabat bete. Pentsatzen nuen euskaldun militantea nintzela, leku guztietan euskaraz egiten nuela, eta konturatu nintzen ezetz. Uste dut rol hori geratu zaiola jende askori: gutxienez lehen hitza euskaraz, eta elkarrizketa elebidun gehiago. Jada inor ez da harritzen horrekin.

M. M.: Ni ere batzuetan egon nintzen ahobizi rola bete ezinik. Baina bete nuen gehienean.

Antolakuntzan elkarrekin ari dira eragileak eta erakundeak. Benetakoa da lankidetza hori?

E. L.: Horrela sumatzen dut. Gertutasun handiko harremana dago.

AEKn ere nabaritu da erakundeekiko harremana aldatu dela ?

M. M.: Bai. Euskaraldia izan da adibidea, baina beste arlo batzuetan ere zabaltzen ari da; adibidez, lan esparruko plan estrategikoa.

Galde liteke orain arte zergatik ez den posible izan...

M. M.: Orain arte ere egin da lankidetza. Guk HABErekin egin ditugu hainbat kontu. Baina sektorialak. Lankidetza berri batzuk zabaltzen ari dira, eta indarra hor jarri behar da: zeharkakoa izatea. Nik pauso gehiago emango nuke.

Adibidez?

M. M.: Edukiz bete behar da gobernantza partekatua kontzeptua. Behartuta gaude elkarrekin lan egitera. Eta hori ez da nik legeak egitea eta zuk betetzea: hasieratik bukaerara joan behar dugu elkarrekin. Ondo ulertu genuen Maialen Lujanbiok Korrikan emandako mezua: eragileok, eragin; administrazioak, eginarazi.

Elena, lehenago zergatik ez zen posible?

E. L.: Giro bat sortu da. Tontakeria dirudi, baina horrek lagundu du.

Giroa, egoera politikoa?

E. L.: Egoera politikoa, gizartearen egoera, eta pertsonen aldaketa.

Aldaketa, erakundeetan?

E. L.: Bai.

M. M.: Eta apustu batzuk -eta esan egingo dut, barrikadaren beste aldean dauden batzuek esan baitidate-: Korrikan Santiagoko zubian egindako argazkia, adibidez. Batek baino gehiagok esan zuten poz-pozik ateratzeko argazkitxo bat zela. Ez: AEKren apustu sendoa izan zen, erakunde nagusiak eta euskalgintzako eragileak elkarrekin ateratzeko, eta modu bat izan zen elkarrekin zerbait egiteko, olatu bat sortzeko. Argazki batetik beste egoera batera pasatu gara. Argazkien sasoia pasatu da. Ekintzen garaia da orain.

Asko kostatu zen argazki hori?

M. M.: Nire sorpresarako, ez. Uzkurtasunak izan ziren hasieran, baina argi genuen argazkiaren ondorengo pausoa zela elkarrekin zerbait egitea. Ordurako baziren aldaketa batzuk. Iritsita geunden egoera batera: hausnartu eta hausnartu egin dugu, eta denok, ñabardurak ñabardura, diagnostiko bera genuen. Orduan, zer ari ginen? Ekintzara pasatu behar da.

E. L.: Elkarrekiko konfiantzaren aldeko apustua egon da. Hori, seguruenik, pertsonek sortua da. Alde guztietatik egin da apustu.

Badirudi, beraz, pertsona kontua zela arazoa. Botere dema bat?

M. M.: Beharbada, bai. Euskalgintzan egon dira mesfidantzak: ea honek kentzen didan boterea, ea zer egiten duen... Pertsonak, bai, asko egiten du. Baina berdin da pertsona hori non dagoen: egon liteke administrazioan edo euskalgintzan. Nik, adibidez, oso harreman onak izan ditut administrazioko jende batekin, eta ez beharbada euskalgintzako jende batekin. Ikusi, adibidez, herri batetik bestera nolako aldea dagoen, nahiz eta administrazioan kolore bera egon. Leial jokatzea da inportantea: egurra eman behar denean, eman; txalotu behar denean, txalotu. Baina teorian denok gaude gauza berberaren alde.

Egurra eman, diozu. Badira diotenak euskalgintza otzandu egin dela, exijentzia jaitsi egin duela.

M. M.: Bai, entzun dut, eta aurpegiratu ere egin didate. Erantzun diet ikusteko nire ibilbidea eta AEKrena. Berdina da duela hamahiru urte eta orain esaten dudana; Korrikaren mezuak ere bai. Ez dakit benetan horrela pentsatzen duten, edo baten batek kapituluren bat galdu duen. Aldarriak berberak dira; beharbada, era ezberdinean ulertzen ditugu. Argi esan diot beti administrazioari: ausardia handiagoa behar dugu.

E. L.: Guk ere entzun ditugu halakoak. Hori esaten duena gonbidatuko nuke gurera etortzera: ikusi gure jarduna, zertan kolaboratzen dugun eta zer kritikatzen dugun.

M. M.: Eta, nire ustez, zilegi da horrela pentsatzea. Komenigarria da geuk ere gure lana beste betaurreko batzuekin ikus dezagun.

Eragileen itxurakeria arriskua aipatu du Mertxek. AEKn bada kezkarik, Korrika horretarako erakusleiho bihurtu ote den?

M. M.: Bai, kezka badaukagu. Baina kezka den bezala hau ere esan behar da: etorri egin dira, eta ez da gutxi. Eragile gehiago etorri dira azken Korrikan, eta ez gu joanda. Igual itxurakeria da, baina, era berean, beren burua behartuta ikusi dute. Itxurakeriak bide motza izan dezake, behin zeure burua ekintza batean jarri baduzu. Helduleku bat daukagu, joan eta esateko: «Euskara, zer?». Itxurakeriarekin lotuta, erabilerarekin ere kezkatuta egon izan gara: Korrikan, errepidean, erdara nonahi. Aurten, gutxiago. Beharbada, Euskaraldia tartean egon delako?

Bigarren Euskaraldiaren erronketako bat izango da hori, entitateek benetako urratsak egitea, eta ez soilik izena ipintzea?

E. L.: Izan daiteke erronka bat. Pentsatuko nuke, itxurakeria baino gehiago, erakunde batzuk etor daitezkeela merkataritza interesagatik: ikusten dutelako gizartea alde batera doala. Zilegi iruditzen zait: enpresa batek gako horiekin pentsatzen du. Jabetzen bada Euskaraldian parte hartzeak balio diola aurrera egiteko, eta horretarako parte hartzen badu, eta laguntzen badu, ongi etorria. Parte hartzeak ekarriko du hori itxurakerian gera ez dadila. Euskaraldiaren lana izango da.

EUSKARAREN EGOERAZ

Ondo goaz?

E. L.: Bagoaz.

M. M.: Uste dut ondo goazela. Baina hobetzeko asko dago. Orain arte egindako bideak ekarri gaitu honaino, eta, bere garaian hainbat erabaki hartu izan ez balira, ez ginen honetaz berbetan arituko. Hurrengo belaunaldiei begira hasi behar dugu lanean.

Kaleko erabilera geldialdian, D ereduan hutsuneak nabari dira, arnasguneak gainbehera... Zerbait aldatu beharraren seinale?

E. L.: Horretan dihardugu. Erabilera bultzatzeko neurriak behar ditugu, eta gizarteak horren alde egin behar du apustu. Oraindik bidea geratzen da, baina egoera hobetzen ari da. Adibidez, nik 25 urte baino gehiago daramatzat epaitegietan, eta azken urteetan Gipuzkoan sekulako saltoa izaten ari da: ia langile guztiekin hitz egiten dut euskaraz, eta epaileekin ere hasi naiz. Orain dela hogei urte, hori erabat pentsaezina zen. Baina ikaragarri dago egiteko.

M. M.: Autokonplazentzian ezin gara erori. Ondo goaz, baina zuloak daude, eta tapatu egin behar ditugu. Bestela, hemendik urte batzuetara ez gara ondo joango.

Esan izan da akordio soziopolitiko berriak behar direla. Badago hori lortzeko zimendurik?

E. L.: Daukagunetik abiatuta, aurrerago joan beharko genuke.

M. M.: Behar da akordio berria. Transbertsalitatea da horren gakoa. Aukerak egon daitezke.

Eta euskalgintzan bertan, behar da adostasun berririk? Nolakoa da eragileen arteko erlazioa?

M. M.: Harreman onak, sanoak eta eraikitzaileak ditugu. Nik ezagutzen dudan aldetik diot.

E. L.: Azken urteetan ikaragarri hobetu da. Konfiantzan oinarritutako erlazioa da: gauzak zintzo planteatzea. Ez gara mundu idealean bizi, noski, baina bost urteotan aldaketa igarri dut. Nik hala bizi izan dut egon naizen eragile eta erakunde guztiekin. Eguneroko jardunean ere gauzatzen da.

M. M.: Egia da neurri batean asko lehiakideak ere bagarela. Baina posible da lehiakide izatea eta lankidetza garatzea: beharrak eta aukerak denontzat dira berberak, eta sinergia horiek aprobetxatzen baditugu, gero zure lan egiteko moduak eta metodologiak erakarriko ditu ikasleak. Beharrak berberak dira. Lehia badago, baina sanoa.

E. L.: Hamaika tokitan elkartzen gara.

M. M.: Eta ez baduzu leial jokatzen, hurrengo bileran harrapatu zaitu.

Mertxe, urritik aurrera Alizia Iribarrenek hartuko du AEKren idazkari nagusi postua. Zer esan diozu asteotan?

M. M.: Lasai hartzeko. Nik egin badut, egingo duela, eta hobeto. Konfiantzaz, elkarlanean eta leialtasunez lan egiteko. Fokua pertsonetan jartzen dugu, baina AEK-k agindutakoa egin dut nik: lau urtean behingo plan estrategikoa. Aldaketa estiloan izan daiteke, baina oso zaila da bisioan eta ikuskeran, markatuta dagoelako.

Oraindik ez dute iragarri nor izango den Topaguneko lehendakari berria. Elena, zer mezu eman diozu pertsona horri?

E. L.: Disfrutatzeko. Nik neuk badut arantza bat: Topaguneak gehiago behar zuen. Ez naiz iristen. Iruditzen zait geratu dela aktibazio lan gehiago egiteko. Ea hurrengo presidentea iristen den. Eman diodan mezua da erakundeekin eta eragileekin zer konfiantza giro ederra dagoen, eta zer momentu ederra den disfrutatzeko.]]>