<![CDATA[Garikoitz Goikoetxea | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 26 May 2019 22:09:44 +0200 hourly 1 <![CDATA[Garikoitz Goikoetxea | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Berrobi eta Larraul, PSE-EEren esku]]> https://www.berria.eus/albisteak/166894/berrobi_eta_larraul_pse_eeren_esku.htm Sun, 26 May 2019 21:19:05 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/166894/berrobi_eta_larraul_pse_eeren_esku.htm <![CDATA[Hil egin da ostiralean Donostian jipoitu zuten 17 urteko mutikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/020/001/2019-04-29/hil_egin_da_ostiralean_donostian_jipoitu_zuten_17_urteko_mutikoa.htm Mon, 29 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1872/020/001/2019-04-29/hil_egin_da_ostiralean_donostian_jipoitu_zuten_17_urteko_mutikoa.htm
Ijentea kalean gertatu zen erasoa, udaletxearen eta Klub Nautikoaren inguruan, 05:10 aldera. Jipoitutako mutikoa oso larri eraman zuten Donostiako ospitalera, denbora luzez bihotz-biriketako suspertzea egiten aritu eta gero. Harekin zeuden beste bi mutiko ere zauritu zituzten. Onik daude.

Ordutik erietxean egon da mutikoa, zainketa intentsiboetako unitatean, koman, eta atzo hil zen, iturri ofizialek jakinarazi dutenez.

Atxilotuek, 18-25 urte

Gaztea jipoitu zuten lekuan bertan zazpi lagun atxilotu zituen Ertzaintzak. Gazteak dira denak, 18 eta 25 urte bitartekoak, eta gizonezkoak. Herenegun arratsaldean eraman zituzten epaitegira, deklaratzera, baina atxiloaldia luzatzeko agindu zuen guardiako epaileak, artean froga batzuk aztertzen ari zirelako. Atzo ere ez zuten deklaratu. Kasuko iturrien arabera, bi froga daude zintzilik: batetik, kamerek grabatutako irudiak aztertzea —udaletxe alboan gertatu zen erasoa, eta kameretan badira bideoak—; bestetik, bi lekukoren testigantza ere bildu nahi du guardiako epaileak. Horrenbestez, zazpi atxilotuak gaur eramango dituzte epailearengana.

Lesio larrien delitua leporatuta atzeman zituzten zazpi gazteak, baina, mutikoa hilda, hilketa delitua egotzi ahal izango diete orain.

Donostiako Udalak erasoa salatu zuen ostiralean bertan, ohar baten bidez, ordezkaritza duten alderdi politiko guztien adostasunez. Eraso «onartezina eta zentzugabea» izan zela ohartarazi zuen udalak: «Horrelako indarkeria adierazpenek ez dute inolako arrazoibiderik. Zentzurik gabeko mina bakarrik sortzen dute, doako mina». Mutikoa hil dela jakinda, Eneko Goia alkateak samina agertu die haren ingurukoei. Erasoa salatu du alkateak ere. «Kasu honetan, justizia eskatzea dagokigu orain».]]>
<![CDATA[Hil egin da Donostian eraso zioten 17 urteko mutikoa]]> https://www.berria.eus/albisteak/165691/hil_egin_da_donostian_eraso_zioten_17_urteko_mutikoa.htm Sun, 28 Apr 2019 12:13:09 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/165691/hil_egin_da_donostian_eraso_zioten_17_urteko_mutikoa.htm <![CDATA[EH Bilduk aulki bat irabazi du, eta Ahal Dugu-k, galdu]]> https://www.berria.eus/albisteak/165697/eh_bilduk_aulki_bat_irabazi_du_eta_ahal_dugu_k_galdu.htm Sun, 28 Apr 2019 11:36:32 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/165697/eh_bilduk_aulki_bat_irabazi_du_eta_ahal_dugu_k_galdu.htm <![CDATA[HEZKUNTZA. Zentralizazio hotsak berriro]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/005/001/2019-04-27/hezkuntza_zentralizazio_hotsak_berriro.htm Sat, 27 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1911/005/001/2019-04-27/hezkuntza_zentralizazio_hotsak_berriro.htm
Parlamentuko blokeoaren isla nagusietako bat hezkuntzan nabari da. Gogoan izatekoa da orain sei urte, LOMCE onartu zutenean, oposizio osoak elkar hartuta egindako iragarpena: ahal bezain laster bertan behera utziko zutela legea, eta beste bat egingo. Oraingoz ez dute eman pauso hori: bat datoz LOMCEren aurka, baina ez dute besterik ondu.

PSOEk hamar hilabete egin ditu Espainiako Gobernuan. Bozetara deitzeko atarian, otsail erdian onartu zuen LOMCE indargabetzeko lege proiektu bat. Oinarrian, aurreko egoerara itzultzea planteatu zuen Isabel Zelaa Hezkuntza ministroak —PSE-EEren zerrendaburua da Araban—: errebalidak ezabatzea, Erlijioak kalifikazioetarako baliorik ez izatea, Madrilek edukien %55 zehaztea...

Aurreko LOE legean ageri ziren neurri horiek. Zelaaren proposamenean bazen euskal hezkuntzari eragin ziezaiokeen neurri bat: irakats-hizkuntza ezartzeko ardura erkidegoen esku uztea, eta ikastetxeek neurriak hartzea ikasleek hizkuntza ofizialetan «beharrezko maila» badutela egiaztatzeko. Ia ikasleen erdiek euskaraz ez dute lortzen «eskatutako gaitasuna» Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan.

«Itun nazionalik» ezin egin

Zelaaren proposamena ezerezean geratu da oraingoz, astirik ez baitu izan parlamentuan onartzeko. Datorren legealdian zer gertatuko den, proposamen erabat desberdinak egin dituzte alderdi nagusiek, uztartzen oso nekezak. Hala gertatu zen orain hilabete batzuk: hezkuntzako «itun nazionala» egiten saiatu ziren, baina edukietan sartzean berehala zapuztu zen.

Programetan nabari da talka hori. PSOE eta Unidas Podemo s argi mintzo dira LOMCE bertan behera uzteaz; besteak beste, errebaliden kontra agertu dira. PPk, Ciudadanosek eta Voxek ez dute zuzenean aipatu LOMCE, baina haren neurri batzuk hartu dituzte proposamenetarako. PPk «izaera nazionaleko probak» aipatu ditu; Ciudadanosek, «selektibitate bakarra»; eta Voxek, «maila nazionaleko kontrol azterketak». Ezkerrekoak eskola publikoa lehenesteaz mintzo dira; eskuinekoek «familien askatasuna» jarri dute lehentasun gisara.

Edukiei dagokienez, lausoagoa da egoera. Eskuineko taldeek ez ezik, PSOEk ere aipatu du «balio konstituzionalak» curriculumean txertatzea. Unidas Podemosek eta sozialistek badute proposamen komun bat: hezkidetza sartzea curriculumean. Vox aurka dago, eta gurasoek muzin egiteko aukera legez bermatzea proposatu du. PP ere, bide beretik: «Ezkerraren esperimentazio eta ideologizazio tresna izateari utzi behar dio hezkuntza sistemak».

Madrilgo alderdien ika-mikaren erdian, EAJk Jaurlaritzaren eskumenak babestea jarri du lehentasun, eta LOMCE legea gainditzearen alde egin du, «kaltea» ekarri duelakoan. EH Bilduk lehentasunen artean jarri du hezkuntza legea bertan behera uztea, eta «sistema propioa» du aldarri.]]>
<![CDATA[Konstituzionalak ontzat jo ditu Kataluniako hizkuntza ereduari buruzko artikuluak]]> https://www.berria.eus/albisteak/165571/konstituzionalak_ontzat_jo_ditu_kataluniako_hizkuntza_ereduari_buruzko_artikuluak.htm Thu, 25 Apr 2019 19:14:06 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/165571/konstituzionalak_ontzat_jo_ditu_kataluniako_hizkuntza_ereduari_buruzko_artikuluak.htm <![CDATA[<lg>Euskara. <ylg> Hizkuntzak bandera gisa</ylg></lg>]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/004/001/2019-04-25/lgeuskara_ylg_hizkuntzak_bandera_gisaylglg.htm Thu, 25 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1911/004/001/2019-04-25/lgeuskara_ylg_hizkuntzak_bandera_gisaylglg.htm
Bada denbora eskuineko alderdiak hizkuntzen bandera astintzen ari direla. Pablo Casado PPko presidentea kargua hartu zuenetik ari da horretan. Norabide horrek kezka eragin du euskalgintzan, baita Espainiako Estatuko beste hizkuntza gutxiagotu batzuetako eragileen artean ere. Orain bi aste, agerraldi bateratuak egin zituzten Euskal Herrian, Herrialde Katalanetan eta Galizian, hizkuntza gutxituen aurkako «olatuaz» ohartarazteko. Honela esan zuen Kontseiluak: «Hizkuntza gutxituetako hiztunen eskubideak gehiago urratzeko proposamenak ari dira egiten».

Eskuineko talde horien ustez, izan ere, kontrakoa da eskubide urraketa: hizkuntza koofizialak ez dakizkitenak dira «diskriminatuak». Honela dio, esate baterako, Ciudadanosen programak: «Onartezina da erkidegoetan hizkuntzak arma politiko gisa erabiltzea, lehen eta bigarren mailako herritarrak egiteko».

Euskaraz jakiteko betebeharrak debekatzea proposatu dute hiru alderdiek argi. Lege bat aipatu dute PPk eta Ciudadanosek. Casadoren alderdiak proposatu du gaztelaniaren erabilerari buruzko lege bat egitea, helburu honekin: «Gutxienez gaztelaniaz egindako egintza administratiboek izango dute izaera ofiziala. Seinaleek, panelek eta plakek gutxienez gaztelania erabiliko dute beti». Gaztelaniaren derrigorrezko erabilera gainditua dute euskal erakunde batzuek seinaleetan, piktogramak erabilita, eta egintza administratiboetan euskara soilik erabiltzea bermatua du EAEko Udal Legeak -Carlos Urkijo gobernu ordezkariarekin afera bat baino gehiago izan ziren horren harira, agiriak erdaraz eginarazten zituelako, eta norabide horri berriro heldu nahi dio PPk orain-. EAEko eta Nafarroako legeen aurkakoa da puntu hori: euskara ofiziala den eremuan balio juridikoa baitute euskaraz egindako agiriek.

Euskararen Legearen aurka

Gaztelaniaren erabilera derrigortzearekin batera, lanpostu publikoetako sarbidean euskara eskatzea galarazi nahi dute. Ciudadanos: «Erkidego bateko hizkuntza koofizialaren ezagutza inoiz ez da oztopo izango Espainian lanpostu publiko batera sartzeko». Gaztelania, bai, hori derrigorrezkoa da. PP: «Lanpostu publiko bat lortzeko ezinbestekoa izango den hizkuntza bakarra gaztelania da».

Eskuineko blokearen proposamen horiek kolokan jarriko lukete hamarkada hauetan egindako bidea. Besteak beste, EAEko Euskararen Legeak dio postu batzuetan derrigorrezkoa izango dela euskaraz jakitea: «Herri aginteek finkatuko dute zer lanpostutarako izango den derrigorrezko bi hizkuntzak jakitea». Lege horrek berak ezartzen du betebeharra ez denean meritua dela euskaraz jakitea. Hori ere koska bat jaitsi nahi dute PPk, Ciudadanosek eta Voxek: «meritu izan ahalko da», diote. Alegia, ez dela beti izango.

Euskarari lekua kentze hori bat dator gaztelaniaren goraipamen etengabeekin. PPk «nazioa indartzea» atalean aipatu du hizkuntza: «Estatuaren sinboloek errespetatuak izan behar dute, eta beharrezkoa da nazioa egituratzen duten elementu komunak indartzea, bereziki guztion hizkuntza, espainiera». Areago jo du Voxek, eta gaztelania Espainiatik kanpo ere bultzatu nahi du: «Espainiar hizkuntzak behar duen aitortza exijitzea nazioartean, munduan gehien hitz egiten diren hizkuntzetan bigarrena denez». Are, hizkuntza babesteaz mintzo da: «Inongo administrazio edo norbanakok ezin du gutxietsi denon hizkuntza komuna, espainiera. Are gutxiago diskriminatu. Konstituzioaren agindua zorrotz bete behar da: espainiar guztiek daukate erabiltzeko eskubidea, eta jakiteko betebeharra».

Ezkerreko alderdiek nabarmen gutxiago aipatu dute hizkuntzen auzia. PSOEk aipatu du hizkuntzak «ondare kulturala» direla, eta «errespetua eta babesa» behar dutela. Neurri zehatzak, hala ere, gaztelaniari buruzkoak dira: adibidez, Itzulpen Etxea sortzea, literatur obrak gaztelaniara itzultzeko. Unidas Podemosek apenas aipatu duen neurririk. Zinema «gure hizkuntzetan» produzitzea lehentasunezkotzat jo du.]]>
<![CDATA[Egiteko, eragiteko, eginarazteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1930/038/001/2019-04-16/egiteko_eragiteko_eginarazteko.htm Tue, 16 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1930/038/001/2019-04-16/egiteko_eragiteko_eginarazteko.htm klika egiteko deia zabaldu dela, eta ez norbanako herritarren artean bakarrik. Eragileen eta erakundeen konpromiso zehatzak bildu nahi izan dituzte Korrikan, eta 50 eragilek izenpetu dituzte jada. Horiek izango dira 21. Korrikaren legatua: Lujanbioren mezua eta entitateen konpromisoak.

Bi urte barru egingo dute 22. Korrika. Aldaketarik ez badago, Araban abiatuko da, Gasteizen bukatu baita aurtengoa. 2021eko martxoaren 18tik 28ra izango da.

Hona 21. Korrikaren gako nagusiak, Lujanbioren mezuko pasarte nagusiak oinarritzat hartuta.

«Hizkuntza ez da edukitzekoa. Lizuna egiten zaio barruan gordeta, lika»

Euskaraldiarekin lotura nabarmena izan du Korrikak. Klika leloaren alderdi bat hori izan baita: ohiturak aldatzea, erabilerarako jauzia ematea. Segida bat irudikatu du Korrikak, horrenbestez. Euskararen aldeko jarrera erakusteko bilgune nagusia da Korrika, baina AEKren asmoa izan da aldekotasunari konpromisoa eranstea, benetan eragitea. Furgonetako leloetan nabaritu da, adibidez: «Euskararen alde bai, euskaraz ere bai». Korrikalari ugarik kalera atera dituzte ahobizi eta belarriprest txapak. Lasterketan bertan belarria jarrita, nabari da badagoela lana aldekotasun hori erabilerara eramateko.

«Egin, eragiteko. Eragin, eginarazteko. Norbanakoak egin. Herri mugimenduek eragin. Erakundeek eginarazi»

Lehenbiziko Euskaraldiak norbanakoen konpromisoak izan zituen ardatz, norbere ohiturak aldatzea. Beste alderdi bati ere begiratu dio Klika leloak: eragileen jardunari. Aurreko Korrikan, Santiagoko zubian egin zuten argazkia, Gipuzkoa eta Lapurdi artean: euskalgintzako eta erakundeetako ordezkariak elkarrekin. Bastidan bildu dira aurten. Keinu esanguratsua da: Araba ertzean, euskaldunak gutxiengoa diren lekuan, mahasti artean. Lankidetza irudikatu nahi izan dute. Horretarako oinarria zein den argi seinalatu du Lujanbiok mezuan, zein den euskararen auzi politikoa: herritarrek egitea, eragileek eragitea, erakundeek eginaraztea.

«Euskarak behar du herri honen sistema eragilean»

Oinarri horretarako, argazkietatik haragoko konpromisoak bultzatzen saiatu dira Korrikan. Hain justu, Bastidan bertan konpromiso batzuk sinatu zituzten euskalgintzako eragileek eta erakundeek: datorren Korrika iritsi aurretik zer urrats egingo dituzten. Haiek bakarrik ez: Korrika abiatu aurretik, beste 30 eragilek ere izenpetu zituzten konpromiso batzuk. Tartean daude alderdi politikoak, sindikatuak eta askotariko gizarte eragileak. Konpromisoak hartzeko atea zabalik du oraindik AEK-k. Zerrendan nabari dira hutsune batzuk: arlo sozioekonomikoko eragileak eta hedabideak, adibidez. Sistema eragilean giltzarri diren aktoreak.

«Hainbeste maite gaituzte erakundeek, alderdi politikoek, komunikabideek korrika gabiltzala... Zergatik gutxietsiko ote gaituzte hainbestetan oinez gabiltzanean...?»

Nabarmena da Korrikak ikusgarritasun handia lortu duela urteotan: komunikabide ugarik jarraitu diote -baita erdal hedabideek ere-, eta alderdi politiko gehienetako ordezkariak ere elkartu dira -hautagaien presentzia nabarmena izan da, hauteskunde kanpainaren erdian-. Kalean ere nabari da Korrikak gero eta babes handiagoa duela. Euskarak gainerako egunetan ez daukan ikusgarritasuna lortu du egunotan. Hori zabaltzea dago eginkizun: euskarari ikusgarritasuna ematea, argazkietatik harago joatea, benetako klika egitea, ez itxurak.

«Aukerak eskaini eta euskara eskatu»

Garesen abiatu zen Korrika hilaren 4an, euskarak ofizialtasunik ez daukan herri batean. Nafarroako eremu mistoan dago Gares; bidea hasi eta berehala, Mañerun, eremu ez-euskaldunean sartu zen Korrika, euskarak are babes txikiagoa duen lekuan. Hori aldatzeko eskaria etengabea izan da lasterketan. Nafarroako aldaketaren agintaldia amaitzear dagoela iritsi da Korrika, eta Euskararen Legea aldatzeko eskatu du AEK-k berriro ere. Eta ez Nafarroan soilik: hizkuntza eskubideak betetzeko aldarria etengabea izan da.

«Hizkuntza bat dugu ahulguztiduna»

Gasteizen jendetza handia bildu zen Korrikaren altzoan. Hala izan da bide gehienean. Tartean izan dira, hala ere, kilometro bakartiagoak, lekukoaren atzetik bi-hiru lagun joan diren tokiak. Euskarak leku batzuetan eta besteetan zer egoera duen islatu du Korrikak. Baina hobekien ageri den lekuetan ere nabarmenak ditu ahuldadeak: arnasguneen galeraren lekuko izan da Korrika egunotan, etorkizun arrosa irudikatzeko arriskuaren testigu, euskararen indarberritzea umeen eta gazteen bizkar uzteko jokabidearen plaza. Baina bideak zabaltzen ere ari da euskara. Euskara ahulguztiduna.

«Korrika egin, munduari gure oinekin eragiteko»

Euskararen aldeko jarrera agertzeko ekintza handiena da Korrika, munduan parekorik ez duena. Egunotan Korrika egin dute munduko beste hainbat tokitan; areago, Korrika bera beste aldarrikapen batzuetarako plaza ere izan da. Aurtengo Korrikan bereziki esanguratsuak izan dira talde feministen kilometroak, jendetsuak eta koloretsuak. Finean, euskaltzaletasunaren eta feminismoaren arteko gurutzaketaren beste kate bat izan da Korrika.

«Elebesteratuak. Eta neskenegunak eta zapatuak»

Aldarria bai, baina desoreka batzuk ere sumatu dira tropelean. Lehen begiratuan, nabari da gizonen parte hartzea handiagoa dela Korrikan, eta batez ere lehen ilarako lekuak gehiago hartzen dituztela; pankarta eramaten, adibidez. Lekukoan ez da hainbeste nabari. Gaia aztertzekoa du AEK-k, desoreka gainditzeko asmotan.

«Euskara gaur egun arte ta Gasteizaino Korrika ekarri dugunoi: biba, gora, eutsi, goza... Klika!»

Euskal Herria 11 egunez zeharkatu du Korrikak, baina 11 eguneko lana baino askoz handiagoa dago horren oinarrian. Lantalde ugari osatu dituzte antolaketan, eta boluntario sare zabala herriz herri eta auzoz auzo: herrietako batzordeetan, babesleak bilatzen, kilometroak eta materiala saltzen, seinaleak eta biderako azpiegiturak prestatzen, furgonetetan 11 egunez joaten... Lan ugari, eta gehienetan itzalean geratzen dena. Guztien ekarpena ezinbestekoa izan da Korrikarako.

«Mundu bat euskarak, mende erdia euskara batuak, eta ehunka milaka bizitza eta gogo euskarak batuak»

Batasuna erakutsi du Korrikak beste behin, beste egitasmo gutxik lortzen duten moduko bat egitea. Herriz herri ehundutako sareak erakutsi du hori, sortutako ilusioak, mugimenduak, nahiak. AEK-k batasun hori baliatzea jarri du erronka gisa: «Korrika tresna bat da herria bizirik dagoela erakusteko, herriak euskaraz bizi nahi duela adierazteko, eta, bereziki, tresna moduan erabiliko dugu euskara sistema eragilean guztiz txertatuta egon dadin».]]>
<![CDATA["Korrika tresna bat da herria bizirik dagoela erakusteko"]]> https://www.berria.eus/albisteak/165250/korrika_tresna_bat_da_herria_bizirik_dagoela_erakusteko.htm Mon, 15 Apr 2019 07:10:55 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/165250/korrika_tresna_bat_da_herria_bizirik_dagoela_erakusteko.htm ]]> <![CDATA[HATSA ALDAKETARI]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1989/002/001/2019-04-14/hatsa_aldaketari.htm Sun, 14 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1989/002/001/2019-04-14/hatsa_aldaketari.htm Klika leloa Euskal Herri osoan zabalduta, hizkuntza ohiturak aldatzeko eta konpromisoak hartzeko deia egin du Korrikak: bai lekukoaren altzoan joan diren herritarrei, bai Korrikarekin bat egin duten eragileei. Aktibaziorako ildoari oinarria sendotu dio Korrikak.

Euskararen aldeko lasterketak 11 egun ditu gaur. Garesen abiatu zuen bidea hilaren 4an, eta Gasteizen amaituko du eguerdian. Andre Maria Zuriaren plazan bukatuko du bidea Korrikak. Orduan argituko dute nork idatzi duen aurtengo mezua, lekukoaren barruan milaka lagunen eskuetatik igaro den testua. Mezua bera izango da eguerdiko ardatza.

Jende oldearekin egin ditu Korrikak azken egunak. Atzo bertan, adibidez, berealdiko jendetzak bildu zituen Debagoienean, Debabarrenean eta Durango aldean. Baita goizaldean Goierrin eta Tolosaldean ere. Bidean izan dira kilometro bakartiagoak, aldapatsuagoak, euripean eginikoak. Baina ilusioa, klika egiteko aldarria atergabea izan da egunotan.

Mugimendua sendotzen

Ilusio garaiak baitira euskalgintzan. «Emozioen urtea izan da. Ikusi dugu Euskaraldiak nolako ilusioa sortu duen, aspaldi ez bezalakoa. Orain Korrikak ere bai. Berezia izan da aurtengo Korrika. Euskaltzaleen mugimendu hori ukitu egiten da. Eta kutsatu». Elena Laka mintzo da, Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria. Korrikan ibili zen atzo. Berezia izan da Lakarentzat ere: Topaguneko lehendakaritza utzi egingo du, herenegun iragarri zuenez. Euskaraldia izan du azkenaldiko ardatz, eta haren eta Korrikaren arteko lotura nabarmendu du. «Klika-k balio izan du ohitura aldaketa horri eusteko». Egunotan guztietan, hain zuzen, korrikalari ugarik jarri dituzte paparrean ahobizi edo belarriprest txapak.

Ez da hori izan Euskaraldiaren arrasto bakarra Korrikan. Elkar elikatu dute biek. Batetik, egunotan indarberritu egin da aktibazio ildoa. «Euskaraldiarekin aurreikuspen guztiak gainditu genituen: igarri zen zerbait piztu zela. Baretuz joan da, eta Korrikak lagundu du berriro pizten», azaldu du Bergarako Jarduna euskara elkarteko kide Nerea Mendizabalek. Bestetik, aurreko hilabeteetako mugimenduak Korrika bera sendotu du. Bergara bera da adibidea, aspaldiko urteetan ez bezalako jendetza elkartu baitzen atzo.

Aldekotasun hori konpromiso bihurtzen jarraitzea dute orain zeregina. Bai baitago premia, Jardunako kide Maitane Arizabaletan ohartarazi duenez: «Horretan gabiltzanok landuta daukagu kontzientzia, baina jende askok klika, klika eta klika egin behar du oraindik». Lanean jarraitu behar dela, alegia. «Euskaraldia eta Klika beharrezkoak ditugu erabileran pauso gehiago emateko».

Urrats gehiago badatoz. Euskaraldiaren hurrengo aldia prestatzen hasi dira jada: 2020an egingo dute, eta, herritarrak ez ezik, eragileak izango ditu ardatz. Euskara erabiltzeko aukerak zabaltzea du helburu. Mezu hori hedatu du Korrikak: herritarren konpromisoa behar dela, eta eragileena ere bai. Horretarako hats izan da Korrika.]]>
<![CDATA['Klika' euskaltegian: titulutik erabilerara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2044/005/001/2019-04-14/klika_euskaltegian_titulutik_erabilerara.htm Sun, 14 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/2044/005/001/2019-04-14/klika_euskaltegian_titulutik_erabilerara.htm Erabileraren aroan, beraz, oraindik badago zer egina herritarrak euskalduntzen. Hiztunak sortzeko lan horretan, ordea, zailtasunak dituzte euskaltegiek: tituluetara lotuta daude gero eta gehiago, ez erabilerara. «Horri buelta eman behar zaio», ohartarazi du AEK-ko koordinatzaile Mertxe Mugikak. «Egokia da tituludunak izatea, baina erabiltzaileak behar ditu euskarak».



Euskaltegien bitartez 100.000 herritarrek baino gehiagok lortu dute euskalduntzea urteotan, azterketa ugarik diotenez: euskarak irabazitako hiztun berrien herenak dira -gainerakoak, hirutik bi, eskolari zor zaizkio-. Diferentzia dago, ordea, etxean edo handik kanpo ikasi: oro har, euskara bigarren hizkuntza gisa ikasi dutenek gaitasun eta erabilera mugatuagoa dute. Uztarri berekoak dira bi aldagai horiek: gaitasunak erabiltzeko egokiera ematen du, eta erabilerak, gaitasuna areagotzen.

Bada beste faktore bat ere: erabiltzeko aukera, zenbat euskaldun dauden. Euskaldun dentsitate txikiko eremuetan bizi dira hiztun berri gehienak. «Euskararen ezagutza dutenen kopurua handiagoa da, baina ez dago non erabili». Bilbotik mintzo da Isabel Isazelaia, Gabriel Aresti euskaltegiko zuzendaria. «Askok izugarrizko ahalegina egiten dute euskalduntzeko, baina euskaltegien ingurutik kanpo ez dute non erabili».

Hamarkada hauetan euskaltegiek ahalegina egin dute ikasleak euskarazko aukeretara gerturatzen. Batetik, euskal kulturara: «Ikasle askok ez dute izan inolako euskal erreferenterik: ez dute euskal kantaririk ezagutzen, ez idazlerik, ez kondairarik, ez BERRIA egunkaria...», azaldu du Isazelaiak. Bestetik, euskaraz aritzeko esparruetara gerturatzen dituzte: mintzalagunetara eta horrelakoetara. Baina, finean oasia da hori. Mugika: «Euskaltegietatik kanpo mundu bat dago, eta ezinezkoa da mundu horretako arlo guztietan euskaraz bizitzea».

Ikasteko motibazioa

Euskara ikasteko prozesuan ere txertatu dute erabilera. Orain hamarkada batzuetako adibide bat ekarri du IKAko ordezkari Joxemi Reguerok: «1980ko eta 90eko hamarkadetan, ikasle tipologiak ahalbidetzen zuelako, eskolak kalera ateratzen genituen maiz, eta inguruko aukerak baliatzen genituen erabilera erreala bultzatzeko». Orain handiagoa da euskarazko ekitaldi eskaintza, eta ikasleak hara bideratzen dituzte. «Ikasle mota aldatu egin da, eta zailagoa dugu duela hamarkada batzuetako bide hori erabiltzea».

Ikasleen tipologia aldatu egin baita. Reguerok azaldu du gehienek motibazio afektiboa zutela lehen. «Gehienek aspaldian lortu zuten euskalduntzea, eta haien seme-alabak euskaldunak dira: ez dute gure beharrik». Motibazio pragmatikoa da orain nagusi, lanerako-eta ikastea. «Gure lana da ikasleek bestelako motibazioa ere garatzea, euskaldunak ere izan nahi izatea». Hain justu, hor ahalegin handiagoa egin beharko litzatekeela uste du Jesus Mari Asurabarrenak, Lasarte-Oriako (Gipuzkoa) udal euskaltegiko zuzendariak: «Ikasleak aktibatu behar ditugu, euskarazko mass media eta kultura ekoizpenak kontsumitzeko ohitura sustatzeko, eta harreman sareetan euskara erabiltzeko eragile bihurtzeko». Haren iritziz, euskaltegiek, euskara ikasteko leku ez eze, erabileran trebatzeko gune izan beharko lukete. Klika egiteko toki.

Hein handian hala dira, Jokin Azkue HABEko zuzendariak dioenez: «Euskaltegia eragile indartsua da, eta izan liteke, euskararen erabilera areagotzeko». Euskaraldia bera jarri du adibide: nolako parte hartzea izan duten euskaltegiek eta haietako ikasleek. Baina Azkuek berretsi du euskaltegiak baino «gehiago» behar dela euskararen erabileran eragiteko. Eskolarekin bezala, beraz: ezinbesteko ekarpena da euskaltegiena, baina hori soilik ez da aski. «Euskaltegian landu eta ikasitakoak kanpoan aurkitu behar du feedbacka», esan du Asurabarrenak.

Ezagutza eta erabilera zabaltzeko lan horretan trabak dituztela ohartarazi du AEK-ko arduradunak. «Aspaldi honetan, euskaltegien zeregina lotuegi dago mailak egiaztatzearekin». Azterketen eta tituluen katean lotuta sumatzen du sektorea. «Ikasleak eta gu gurpil zoro horren barruan gabiltza, gehiegi».

Tituluen garrantzia

Titulitisa maiz aipatu da euskararen arloan: oztopo lasterketa bat ote den euskalduntzea. Egiaztagirien eragina nabarmena dela aitortu dute euskaltegiek. Argi mintzo da Lasarte-Oriako euskaltegiko ordezkaria: «Ikasleek tituluren bat beharko ez balute, euskaltegia itxi beharrean gertatuko ginateke». HABEko zuzendariaren esanetan, oraingo joera orokorrago baten ondorio da hori: tituluei asko begiratzen zaiela gaur egun. «Gizartean pisu handia du curriculum vitae osatua izateak, eta joko horretan sartzen dira euskararen ezagutzaren ziurtagiriak». Atzerriko hizkuntzak bezala, beraz. Ez da hala gertatzen gaztelaniarekin Hegoaldean eta frantsesarekin Iparraldean.

Administrazioa bera da euskara tituluak eskatzen dituen esparru nagusia. Ez dira oraingoxeak hori aldatzeko eskariak: euskara tituluak eskatu partez, oposizioak euskaraz egitea. Aukera hori aipatua du Jaurlaritzak. Hala esan du Azkuek: «Bide berriak jorratu beharko dira euskararen ezagutza erabilerarekin ziurtatzeko». Lan arloko egoerak areagotu egiten du titulitisaren arriskua, euskaltegietako ordezkarien ustez: sarbidean eskatu bai, baina gero non erabiltzen duten euskara. Titulua hautsak hartzen ote duen.

Tituluak lortzeko mira horrek eragin handia du euskalduntze prozesuan. Euskara titulu bakarra EGA zen garaia ekarri du gogora Reguerok: «Jendeak azterketa gainditu nahi zuen, eta uste zuen gidabaimena ateratzeko egiten den bezala testak eginez gaindituko zuela». EGA ez da bakarra: Europako egiaztatze sistemari jarraituz, maila bakoitzak du titulua. Zer gertatuko den, beldur da IKAko ordezkaria: «Gaitza maila baxuagoetara zabaltzen bada, B1 eta B2ra, hondamendia izango da erabilera zabaltzeko». Kate bat sortzen da, Asurabarrenak dioenez: «Ikasleek, gehienetan, agiriaren premia berehalakoa izaten dute, eta lehenetsi egiten dute azterketa ereduak lantzea. Benetan zail egiten da ikaslea beste ezertan zentratzea».

Doakotasun eredua

Azterketen pisua areagotu egin da, gainera. Tituluak lortzeko bakarrik ez, Jaurlaritzaren laguntza jasotzeko ere gainditu behar dira. Presioa areagotu du horrek, euskaltegiek azaldu dutenez. Mugika: «Ikasle askok ez dute egiaztagiriaren beharrik, baina beka lortzeko egiaztatu egin behar dute. Bitartekoa helburu bihurtu da». Reguerok ohartarazi du arlo publikora jo nahi ez dutenak ere azterketetara bultzatzen dituela sistema horrek: «Ikasle askok diru laguntzak kobratu ahal izateko egiten dute azterketa, eta gero ez dute titulua eskatu ere egiten». Isazelaiak erantsi du ikasle asko ez direla gai halako proba bat egiteko, nahiz euskaraz badakiten. «Jakin behar urteetan zenbat jende bazter utzi dugun, zuzen samar idazten ez dakielako lotsatuta, edo testu bat irakurri eta ideia nagusiak bereizten ez dakielako».

Laguntzak emateko eredu hori defenditu du HABEko zuzendariak: nabarmendu du «eraginkortasuna» bultzatu nahi dutela. «Emaitza positiboa sustatu behar dugu. Positiboa da euskaltegietan ikasle ugari izatea ikasturte hasieran, baina positiboagoa izango da ikasle horiek ikasprozesua egoki burutzea: maila gaindituz berdintasun baldintzetan». Jaurlaritzak gobernu programan sartua dauka eredu hori hedatzea: datorren urterako, B2ra arteko maila gainditzen dutenei dirua itzuliko diete.

Beste eredu baten alde azaldu dira euskaltegiak. «Eredu mistoak» aipatu ditu Mugikak: «asistentzia eta aprobetxamendua» hartzea kontuan. Isazelaiak erantsi du hasierako mailetan behintzat euskaltegietan bertan egin beharko litzatekeela ebaluazio hori, azterketa orokorturik gabe. Aurrerapausoa litzateke, Reguerok dioenez: «Hori izango litzateke erabilerari urteetan emango litzaiokeen bultzada handiena, azterketa horiek gabe eskola askoz ere komunikatiboagoak eta eraginkorragoak batere presiorik gabe emango genituzkeelako».

Orduak eta lan baldintzak

Tituluak lortu beharrarekin batera, beste joera bat ere hedatzen ari da euskaltegietan: ordu gutxiagoko ikastaroak hartzea. Ikasprozesuak luzatzea dakar horrek. Beste zerbaiten adierazle ere bada, Asurabarrenaren iritzian: «Ikasleen begietara euskaltegiak tituluak lortzeko akademia bihurtu diren seinale garbia da». Albo kalte bat ere badakar orduak gutxitzeak, Reguerok ohartarazi duenez: «Irakasleen lan baldintzak kaskartzea. Lanaldia osatzeko, bi talde beharrean hiru-lau edo gehiago eman behar ditugu, egun osoan hemendik hara... Ez da samurra».

Zailtasun ekonomikoak nabarmenak baitira oraindik helduen euskalduntzean. Korrika bera da horren lekuko: AEK-k ezinbesteko du Korrikaren diru ekarpena. Sektorea «normalizatu» egin behar da, Mugikak eta Isazelaiak nabarmendu dutenez. AEK-ko arduradunak dio «prestigioa» eman behar zaiela euskaltegiei, funtzioak nabarmenduz eta baldintzak duinduz; Gabriel Arestiko zuzendariaren ustez, herrien arteko desorekak gainditu behar dira: «Batekoa edo bestekoa izan, ikasleek doan edo dirutza ordainduta ikasten dute euskaltegian».

Desorekak daude sareen artean ere: udal euskaltegien eta herri ekimenekoen artean. «Saihestu ezineko gaia da, eta lehenbailehen heldu beharrekoa», ohartarazi du Reguerok. HABEko zuzendariak aitortu du «ezberdintasun handiak» daudela, «nabarmenak». Azaldu du urteotan Jaurlaritzak areagotu egin dituela euskaltegi homologatuentzako laguntzak, eta hori «indartzea» dela gobernuaren asmoa. Finantzaketa eskasia are larriagoa da Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian, laguntza txikiagoak baitira.

Irakasleetan belaunaldi aldaketa dator. «Gazte premia dugu, baina gure sektorea ez da erakargarria haientzat», dio Reguerok. Prekaritatearen ondorioa. Horra Klika egin beharreko esparru bat.]]>
<![CDATA[«Erabiltzeko aukerak sortu behar dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1934/010/001/2019-04-14/erabiltzeko_aukerak_sortu_behar_dira.htm Sun, 14 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1934/010/001/2019-04-14/erabiltzeko_aukerak_sortu_behar_dira.htm
Bi faktore gutxienez gakoak dira euskara erabiltzeko: gaitasuna eta ingurua. Euskaldun berrien kasuan, badago beste gakorik?

Bi faktore horiek oso inportanteak dira, baina, horiez gain, badaude beste bi oso garrantzitsuak. Batetik, jarrera proaktiboa izatea, konpromisoa: euskara hizkuntza gutxitua da, eta jarrera proaktiboa ez badaukagu, gaztelania edo frantsesa nagusitzen da. Bestetik, autokontzeptua: hiztun berria legitimo sentitzen den, eta beste euskaldunek zelan ikusten duten.

Euskaldun dentsitate txikiko lekuetan bizi dira euskaldun berri gehienak; Bilbo izan liteke adibidea. Badago aukerarik erabilera areagotzeko, gehienek etxean erdaldunak izanik eta kalean erdara nagusi izanik? Euskalduntzeko ahalegina ito egiten da?

Nahikotxo itotzen dira, bai. Orain ikerketa bat egiten ari gara gazteekin, eta ikusten ari gara askorentzat oso-oso zaila dela Bilboren moduko leku batean aukera izatea euskaraz egiteko. Gazteen kasuan, askotan, lagunak ere euskaldunak izaten dira, baina euren modukoak: zailtasunak dituztenak, eta ohituragatik oso zaila egiten zaienak harreman hizkuntza aldatzea. Ez daukate beste aukerarik, batez ere hezkuntza utzita. Hortaz, oso inportantea da aukerak sortzea: hiztun berriek behar dituzte leku eta egoera babestuak, non euskara lasai erabil dezaketen, sozialki zigortuta egon barik. Oso garrantzitsua da euskara erabiltzeko aukerak sortzea testuinguru erdaldunetan.

Euskaldun berrien autokontzeptua aipatu duzu. Euskara mailarekin dago lotua hori, edo haragokoa da? Alegia, jariotasuna, erregistroa, euskalkia jakitea...

Ez dira ari bakarrik zuzentasunaz edo gutxi gorabeherako gaitasun mailaz, ez: inportanteagoa da nolako gaitasuna daukaten, eta ea balio dien. Alegia, izan dezakezu oso gaitasun ona maila akademikoan, aurkezpenak eta halakoak egiteko, baina lagunartean ibiltzeko egokia ez dena. Askotan aipatzen dute ez daukatela ahozko jariotasunik, erregistro kolokialik eta lekuan lekuko aldaerarik.

Horrekin lotuta, uste duzu aldaketarik egin behar dela euskara irakasteko moduan, eta ahozkoari garrantzi handiagoa eman?

Ahozkoak badauka garrantzia, kontuan hartzen da, baina gehiago landu beharko litzateke, bai helduen irakaskuntzan, bai umeen hezkuntzan. Hizkuntza bat, azken batez, ahozkoa da beti; pentsatu ohi dugu idatzia dela lehenengoa, baina ez da egia. Ahozkoari garrantzi handiagoa eman behar zaio. Euskalkia edo tokian tokiko hizkera dagoen tokietan, horri ere lekua egin behar zaio; horrekin ez dut esan nahi orain bat-batean batua alde batera utzi eta pasatu behar dugunik dena euskalkian egitera, baina hiztun berriek, inguruan tokiko aldaera bat badaukate, gai izan behar dute aldaera ulertzeko behintzat, eta apur bat hurbiltzeko. Bestela, izan ere, autokontzeptu arazo horiek sortuko dira: legitimatuta ez sentitzea, bertakoen aldean oso diferente hitz egiten dutela eta.

Aldatu egin da heldutan euskara ikasteko motibazioa: gehiago da nahi instrumentala, lanerako ikastea. Hori bada oinarria, espero daiteke euskara erabiltzea, jarrera proaktibo hori izatea?

Motibazio instrumentala baino ez badago, eta gainera murrizten bada lanpostu bat lortzeko behar den akreditaziora, jai dago. Oso inportantea da lan eremuan euskarak berezko balio instrumentala irabaztea, eta hori oso leku gutxitan dauka gaur egun. Lan eremuan pauso bat eman behar da. Kasu horretan bakarrik segurtatuko da erabilera lan eremuan bermatzea, Katalunian bermatzen den bezala. Horrez gain, inportantea da barneko motibazioa garatzea; hiztun batzuek bigarren hizkuntza bezala ikasi dute euskara, agian motibazio instrumentalak bultzatuta, baina, gero, beren hizkuntza egin dutenean eta barneko motibazioa garatu dutenean, erabilera hori zabaldu dute lan eremutik harago. Inportantea da motibazio hori barneratzea.

Aurtengo Korrikak Klika izan du leloa. Kontzientziazio lan horretan ari da behar adina egiten?

Kontzientzia soziolinguistikoa berariaz landu behar dugu gehiago. Ikerketetan ikusi dugu euskaldun eta erdaldun askoren artean zabaldu dela euskararen arrosa koloreko etorkizunaren ideia. Erdaldunen artean ikusi genuen, baina gazte euskaldunen artean ere hedatua dago: pentsatzea euskarak nolabaiteko babesa duenez, ikasleek euskaraz ikasten dutenez, euskara salbu dagoela, egina dagoela. Inportantea da horri buelta ematea, pentsamendu hori indargabetzea: euskaldunei eta erdaldunei jakinaraztea euskara hizkuntza gutxitua dela, oraindik arriskuan dagoela, eta kontzientzia soziolinguistikoa garatzea. Irakaskuntzan landu behar da hori, baina gizarte mailan ere bai.

Zuen ikerketetan sumatu duzue beste joera bat: gazte askok asmoa dutela bi hizkuntzak transmititzeko beren seme-alabei. Joera arriskutsua al da hori?

Batez ere hiztun berri gazteekin nabaritu dugu: askok agertu dute hizkuntza biak transmititzeko intentzioa. Kontuz ibili behar dugu horrekin. Ez berez elebitasun goiztiarra txarra delako -ez baita txarra-; gertatzen dena da hizkuntza biak ez daudela maila berean. Egoera ahulagoan dagoen hizkuntza ez baduzu lehenesten, ez baduzu bermatzen erabiltzeko aukera asko egotea, oso erraza izan daiteke ahulen dagoen hizkuntza behar bezala ez garatzea. Familian bi hizkuntzak transmititzeko intentzio hori lotu dugu arrosa koloreko etorkizunaren ideologiarekin, eta, batez ere, kontzientzia soziolinguistiko faltarekin. Gazte askok ez dute gogoeta egin, eta geratzen dira gizartean dauden diskurtsoekin: elebitasuna ona dela, bi hizkuntzak ikasi behar direla... Oso ondo. Baina kontzientzia soziolinguistikoa eduki behar dugu: jakin behar dugu zein den aukera gutxiago dituen hizkuntza, lehenesteko.]]>
<![CDATA[Korrika, 'klika' kate bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1985/006/001/2019-04-13/korrika_klika_kate_bat.htm Sat, 13 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1985/006/001/2019-04-13/korrika_klika_kate_bat.htm Txillardegi zenaren senideek lekukoa hartu zutenean. Haren bilobek eraman zuten. Belaunaldi katea irudikatu zuten. Txillardegi omendu du aurtengo Korrikak, eta Donostiako ibilbidean ere gogoan hartu zuten, hirian orain baino aitortza handiagoa noiz egingo dioten esperoan.

Bederatzigarren eguna, Gipuzkoan ibili zen Korrika atzo. Mutrikutik barrena sartu zen, eta Azpeiti aldera jo zuen. Jende asko bildu zuen herriz herri, eta ez eskola umeak bakarrik. Zarauzko sarreran ere agertu zen belaunaldi katea: ume ugari errepide bazterrean lasterketara sartzeko zain, eta lekukoa eramaten, gurpil aulkian, zahar egoitzako adineko batzuk. Harro jaso zuten ikurrindun testigua zentroaren aurretik pasatzean, adineko eta zaintzaile multzo bat txaloka zutela. Malkoak ere izan ziren Zarautz sarreran.

Kate bat baita Korrika: bai lasterketa egunetan, bai prestatzeko garaian. «Hamar egunetan Euskal Herria zeharkatzeko, ekintza erraldoi hau egiteko, milaka jenderen lana dago atzean. Mila modutako lanak egiten dituzte: ikusten direnak eta ez direnak». Irati Seijo Diez mintzo da Korrikako furgonetatik; gau eta egun doazen taldeetako kidea da. Korrikaren ageriko aldea dira furgonetako kideak. Ez dira haiek bakarrik, ordea. «Ordu mordo bateko lana da hau», azaldu du Uxoa Olaskoaga Rezabalek, Urola Kostako arduradunetako batek. «Eskualde bakoitzak du bere antolaketa, eta herrialde mailan elkartzen gara. Ezinbestekoa da antolakuntza hori Euskal Herri osoa pasatzeko». Lan handia izan da, baina pozik dira jasotako babesarekin, «irribarrea ahotik kendu ezinik».

Parte hartzeko era asko

Korrikak parte hartzeko dakarren aukera goraipatu dute biek. Antolaketa aldetik, ezinbestekoa da boluntario sarea: «Norbanako ugarik parte hartzen dute: ahal duena egiten du bakoitzak, norbere zatitxoa». Furgonetatik ere ikusten dute hori, era askotara gerturatzen dela jendea Korrikara. «Bakoitzak bere modura, bere erritmora parte hartzen du. Asko emozionatzen gara Korrikaren erritmoari jarraitu ezin diotenak ikusita». Adineko jendea izan ohi da, edo ezintasunen bat dutenak. Une bereziak izan ohi dira. Bat baino gehiago izan ziren atzo ere.

Azken-aurreko eguna du gaur Korrikak. Gipuzkoan igaroko du goiza; besteak beste, Goierrin eta Debagoienean. Eibartik barrena irtengo da Bizkai aldera, bazkalondoan. Durangaldean izango da arratsaldean, eta gauean, Arratian. Debagoienera itzuli, eta Gasteiz aldera joko du goizaldean.]]>
<![CDATA[Oasi bat izan ez dadin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1985/010/001/2019-04-12/oasi_bat_izan_ez_dadin.htm Fri, 12 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1985/010/001/2019-04-12/oasi_bat_izan_ez_dadin.htm Klika leloa du aurtengo Korrikak, eta horretara dei egin zuten Bilbon: lekukoa hartzeaz eta korrika egiteaz harago, benetako aldaketak egitera, hizkuntza ohiturak astintzera, erabileran pausoak ematera. Hori baitute zeregina: atzoko uholdea, uhina eta emaria ez bihurtzea oasi.

Bizkaiko hiriburuan lau ordu eta erdiko ibilbidea egin zuen Korrikak: Zorrotzatik sartu zen, eta Elorrietatik irten. Bidean, batez ere auzo nagusietan, jende multzo handiak bildu ziren; tartean, eskola ume ugari, ikastetxeko ordutegian egokitu baitzitzaien lasterketa -ez da ohikoa Bilbon-. Euria ere bota zuen tarteka bidean. Aurreko aldi batzuetan baino jende gutxixeago bildu zuen Korrikak, orduak eta aroak eraginda. Jendetza handia, nolanahi ere.

Jendearen beharra badu euskarak. Kaleko erabileraren azken neurketan solasaldien %3 eskas entzun zituzten euskaraz; urteotan jaitsi egin da erabilera. «Irabazteko tarte handia dugu», azaldu du Deustuko Berbaizu euskara elkarteko kide Jon Intxaurragak. Euskaldun gehien duen hiria da Bilbo. «Kontua da sakabanatuta gaudela hiri handian. Gure arazoa hori da, baina saiatzen gara zirkuituak sortzen», azaldu Iker Martinez de Lagos Euskaltzaleen Topaguneko ordezkariak. Euskaraldia bitarteko izan da horretan, Bilboko euskaldunak agerian ipintzen.

Euskaltzaleen bilgune

Bilgune funtzio hori betetzen du Korrikak ere, atzo bistan jarri zutenez. Euskararen bueltan dabiltzan herritar ugari bildu ziren: adibidez, Santutxun gogoan izan zuten AEK-ko kide Marian Leon zena, eta Bilboko euskalgintzako eragileek elkarrekin jaso zuten lekukoa, baita Hordago Abante konpartsak eta BERRIA Taldeak ere.

Euskara agerian jarri zuen Korrikak atzo Bilbon, baina horretan bada zer egin. Hizkuntza paisaia aipatu du Martinez de Lagosek: «Aldatzen ari da, okerrera. Euskararen presentzia ez dabil nabarmen igotzen, eta ingelesa espazio handia hartzen ari da». Turismoarekin lotu du hori. Intxaurragak dio saltokietan-eta badela zer aurreratu. «Langileak edo jabea euskaldunak izanda ere, maiz kartelak erdara hutsez daude». Erabilerarako oztopo da.

Korrikaren leloak jomuga hori du. Heldu beharreko erronka, Intxaurragaren ustez: «Sentsazioa daukat Korrika euskaldunon ramadana dela. Biharamunean zer? Klika lelo aparta da: ilusioa dago, peto guztiak saldu ditugu, baina jende horrek euskara erabiltzen du normalean edo aukera gehienetan? Ilusioa badago, baina ikusteke dago zelan gauzatuko den».

Ilusioa sortzen jarraituko du gaur ere Korrikak. Bederatzigarren eguna, Gipuzkoara egingo du jauzi lasterketak: goizaldean sartuko da Mutrikutik barrena. Goizean Debabarrena eta Urola Kosta igaroko ditu, eta arratsaldean, Donostia. Gauean Beterrira joko du, eta ostean, Tolosa aldera.]]>
<![CDATA[Pizteko 'klika']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/008/001/2019-04-11/pizteko_klika.htm Thu, 11 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1946/008/001/2019-04-11/pizteko_klika.htm Klika, Korrikaren leloa. Zazpigarren eguna, dei hori Bizkaira iritsi zen atzo. Herri handiak igaro zituen Korrikak —Basauri, Galdakao, Leioa eta Getxo, adibidez—, eta uholdea sortu zen ibilbidean. Goizean eskola umeek izan zuten leku handia; arratsaldean heldu eta gazte gehiago bildu ziren. Hain zuzen, Topa Gaitezen gazte euskaltzaleen mugimenduak lekukoa hartu zuen Plentzian. Orain bi urte pasatxo sortu zuten, eta Bizkaian ari da indarra hartzen. Gazte mugimenduan euskara ardatz gisara txertatzea du helburu. Klika eragitea.

Gazteen presentzia oso nabarmena da Korrikan egunez egun eta gauez gau. Tropelaren euskarri nagusietakoa dira. Baina presentziatik haragokoa da helburua: benetako aldaketak lortzea, klika egitea. Besteak beste, hizkuntza ohituretan eragin nahi du aurtengo Korrikak, erdaraz aritzeko inertzian, Euskaraldiak zabaldutako bidean. Eta zer egina badagoela agerian jarri du Korrikak berak, erdararako inertzia ageri baita lasterketan bertan ere.

Gazteen erabilera, erabilerarik eza, kezka iturri da maiz. Egoera aintzat hartu behar da, hala ere: gehienek eskolan jaso dute euskara, gaitasun mugatua dute, eta inguru erdalduna. Testuinguru osoa kontuan izan behar dela dio Topa Gaitezen dinamikako kide Mikel Aiartzaguenak: «Euskarak ez ditu betetzen hizkuntza batek behar dituen funtzioak era naturalean eta duinean erabiltzeko». Arlo publikoan hizkuntza eskubideak urratzen direla gogorarazi du —hezkuntzan, esaterako—, eta eguneroko ogia dela beste eremu batzuetan ere. Adibidez: «Bilbon ezin duzu kafea euskaraz eskatu talka linguistiko bat sortu gabe».

Hain justu, Korrikaren aldarriarekin bat, aktibatzeko deia zabaldu du Topa Gaitezen-ek, uste baitu orain arteko hizkuntza politikek «asimilazioa» ekarri dutela, «eta euskararen aldeko borroka guztiz folklorizatzea». Areago, gazte mugimenduan euskarak daukan lekuarekin ere badute kezka. «Badago gazte mugimendu bat oso politikoa, nahi duena beste balio batzuen bidez garatu, eta euskara ez duena hartzen borrokarako tresna gisa. Badirudi borroka sozialerako antagonikoa izan litekeela». Horri buelta ematea da mugimenduaren helburua.

Indarra hartzen

Ez dute euskara talde bat sortu. 2016ko Gazteraiki topaketetan landu zuten euskararen gaia, eta haren fruitua da Topa Gaitezen. «Mugimendu bat gara: helburua da bakoitzak bere herriko gazte asanbladatik edo euskara taldetik bideratzea dinamika horiek», azaldu du Gorka Contreras kideak. «Gazte euskaltzaleen mugimendua ari da indarra hartzen».

Bidean jarraituko dute gazteek gaur ere. Bizkaian da Korrika. Gauean sartu da Ezkerraldera, Bizkaia zubitik. Goiza Enkarterrian igaroko du, eta Bilbo izango du jomuga nagusia: Zorrotzatik sartuko da, eta 14:30ean izango da Zazpikaleetan. Mungiatik barrena, Bermeo aldera joko du gero.]]>
<![CDATA[Bat egin ostean, erein]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1985/002/001/2019-04-10/bat_egin_ostean_erein.htm Wed, 10 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1985/002/001/2019-04-10/bat_egin_ostean_erein.htm Batzuk zuen leloa 20. Korrikak. Klika da aurtengoaren goiburua, eta zubitik mahastira egin dute jauzia: Bastidan (Araba) bildu dira. Bastidan, Euskal Herri ertzean, euskara ahulen dagoen lekuetako batean. Mahasti artean, euskararen aldeko konpromisoak ereiteko mezuarekin. Datorren Korrika aurretik zer urrats egin, konpromiso batzuk hartu dituzte.

Seigarren eguna Araban egin zuen atzo 21. Korrikak. Sakanatik barrena irten zen Nafarroatik goizaldean, eta, besteak beste, Arabako Lautada, Mendialdea eta Errioxa igaro zituen arratsalderako. Iluntzean, Trebiñun, kilometro esanguratsua egin zuten, mugarria: 1.280 zenbakia daraman kilometroa, Korrikaren ibilbideko erdia. Ohi duten eran, ospakizun berezia egin zuten furgonetetako partaideek, xanpain eta guzti. Trebiñuko bidea esanguratsua izan ohi da aldiz aldi: Araba erdialdean egon arren, administrazioaren aldetik Gaztela eta Leongo erkidegoan dago, eta euskarak ez du ofizialtasunik. Eskari hori gogoan hartu dute bart arratsean.

Mendialdean bide gorabeheratsua egin zuen lasterketak goizean; gorabeheratsua, bideko aldapetan eta bihurguneetan, eta gorabeheratsua, jende kopuruan. Herriguneetan, bai, jendea bildu zen mardul, baina herri batetik besterako kilometro luzeak talde txikiagoetan egin zituzten. Errepide bazterrean, eskola ume ugari. Ingurukoak, eta beste eskualde batzuetatik joandakoak; Maeztu aldean zebiltzan, adibidez, Oiongo ikastolako ikasle-irakasleak. Arratsean igaro zen Korrika herri horretatik, eskola garaitik kanpo, eta gaztetxoak Korrikara hurbiltzeko asmoz joan ziren Maeztura.

«Bazterretik erdigunera»

Antzeko keinu bat egin nahi izan du AEK-k elkarlaneko kilometroa Bastidan antolatuta. «Bazterretik erdigunera» joateko nahia irudikatu nahi izan du. Aro berriari klika lelopean egin zuten ekitaldia Bastidako plazan, eta elkarrekin joan ziren herri sarrerara, bertan kilometroa batera egiteko. Besteak beste, erakundeen izenean han ziren Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako sailburua, Ana Ollo Nafarroako Gobernuko kontseilaria eta Beñat Arrabit Euskal Elkargoko ordezkaria; Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundietako arduradunak ere bai. Euskalgintzatik, besteak beste, Kontseiluko idazkari nagusi Paul Bilbao, Topaguneko zuzendari Jasone Mendizabal eta BERRIA Taldeko kontseilari ordezkari Iban Arregi joan ziren ekitaldira.

Euskaraldiarekin zuzeneko lotura du aurtengo Klika leloak, eta haren segida gisa irudikatu zuten elkarlaneko kilometro hori: euskaldunek egin zutela urratsa Euskaraldian, eta eragileen txanda ere badela. «Normalizazioa ez da etorriko soilik norbanakoon konpromisoetatik, baizik eta normalizazioaren ikuspegi hori gizartearen atal guztietan modu transbertsalean txertatuta», ohartarazi zuten Mertxe Mugika AEK-ko koordinatzaileak eta Asier Amondo Korrikako zuzendariak. Hain justu, ikuspegi hori irudikatzeko, 30 eragilek baino gehiagok gisa bereko konpromiso hartze bat egin zuten Korrikaren aurretik, Albaolan egindako ekitaldi baten bidez; tartean ziren talde politikoak, sindikatuak eta gizarte eragile batzuk.

Euskalgintzako eragileek eta erakundeek hartutako konpromisoak orokorrak dira, oro har. Lankidetza ildoetan sakontzea aipatu dute ia guztiek. Kontseiluak, adibidez, hau: «Eragile sozialen, herritarren eta eragile politikoen adostasun berria eraikitzeko prozesua garatzea». Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa aipatu du horretarako oinarri gisa. Erakundeek ere azaldu dute asmoa elkarlan bidea zabaltzeko. Euskaltzaleen Topaguneak beste zabaltze bat aipatu du: «euskaltzaleen mugimendua hedatzeko» plan bat egingo du. Erakundeei dagokienez, gehienek aipatu dute zerbitzuak euskaraz bermatzea. Jaurlaritzak, Nafarroako Gobernuak eta Euskararen Erakunde Publikoak elkarrekin sinatu dute agiri bat; gazteekin truke egonaldiak egitea izenpetu dute.

Arabako ibilbide gehiena gaur goizean amaituko du Korrikak, Aiaraldean. Bizkairako joko du handik: Basaurin izango da 11:00 alderako, eta, besteak beste, Txorierri eta Uribe Kosta igaroko ditu.]]>
<![CDATA['Klika' egiteko lur eremua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/004/001/2019-04-09/klika_egiteko_lur_eremua.htm Tue, 09 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1946/004/001/2019-04-09/klika_egiteko_lur_eremua.htm Klika leloak euskararen erabilerarekin lotutako esanahia dauka inguru horietan: inertziak astintzeko deia, hizkuntza ohiturak aldatzekoa, erdararako joera utzi eta euskarari heltzekoa. Euskararen ezagutza hedatua dago, izan ere, lur eremu horietan: laugarren eremu soziolinguistikoan daude herri gehienak —%80tik gorakoa dute euskaldunen indizea—. Erabileran sumatu dituzte, ordea, gorabehera batzuk. Korrikak mezu hori zabaldu du, beraz: euskaraz jakitetik, euskararen alde egotetik, erabilerara salto egiteko deia. Klika.

Astelehena, nabaritu zen aste hasiera atzoko Korrikan. Goiz-eguerdiko ibilbidean ez zen izan asteburuko betekadarik, eta eskola umeek izan zuten presentzia handia; Baztan inguruan, adibidez. Arratsaldean jende gehiago elkartu zen bidera, batik bat Leitzan: kaleak bete zituen Korrikak.

Ibilbideko eskola guztietan atera zituzten umeak bidera. Euskararen irakaskuntza erabat hedatua baitago inguru horietan. Areago, eskolatik kanpo ere badute euskara: etxean, kalean... Inguru horietan du euskarak hizkuntza nagusi izateko egokiera handiena.

Hala izan da hamarkada luzez. «Oso zona euskalduna da: euskaraz hitz egiteko joera handia izan da beti», azaldu du Kristina Urrutiak, Leitzako euskara teknikariak. «Euskarak arnasa hartzen du kaleotan». Arnasgunea baita.

Korrikak ere arnasa sendo hartu zuen Leitzan atzo arratsaldean: Basakabitik behera, oldean bildu ziren leitzarrak lasterketara, eta herriko kale nagusira iristerako, betea zuten ingurua. Kale horietan ere, ordea, lekua hartzen hasi da erdaraz. «Azken urteetan aldaketa batzuk nabari ditugu, batez ere guraso aldetik: parkean, eskola atarian... Badago gaztelaniarako joera». Eta hori zabaltzea ez da zaila izaten. «Zer ikusi, hura ikasi: umeei ere sumatzen zaizkie gaztelaniazko esamoldeak jolasean-eta ari direnean». Telebistak eta teknologia berriek duten eraginaz ere ohartarazi du Urrutiak.

Korrikaren Klika erabilerarekin lotutakoa zela bistan jarri zuten, adibidez, Baztango ibilbidean. Furgonetatik egindako aldarrietan, hau izan zen nagusia: «Euskararen alde bai, euskaraz ere bai». Bazuen zentzua: erdaraz ari ziren lasterkari euskaldun batzuk.

Geldialdi zantzuak

Erabileran lana badaukatela azaldu du Baztango euskara teknikariak, Eneritz Rekartek. «Ezagutzan %80an gabiltza, eta erabileran, %60an. Erabileran daukagu erronka, eta badugu zer egin». Udalerri bat da Baztan, baina hamabost herri ditu: egoera desberdina da batzuetatik besteetara. «Elizondo da handiena, eta erdaldunena: %50 inguruko erabilera. Txikiagoak euskaldunagoak dira, eta %80tik gorako erabilera dugu». Geldialdi zantzuak badira haietan ere, euskararen arnasguneetan izaten ari den gisan: «Erabilerak ez du aitzinerat egiten».

Faktore askok eragin du trabatze horretan; besteak beste, biztanleriaren mugimenduek, kanpoko jendea joan izanak. Horrek ez du dena esplikatzen, hala ere, Urrutiaren esanetan. «Ez da hori bakarrik: euskaldunok euskarari eutsiko bagenio, ez luke horrela eragingo. Norberaren baitan ere badago eustea». Hortxe Klika. Kontzientzia astindu beharraz mintzo da Leitzako teknikaria, arnasguneetan horren hutsunea nabari delakoan: «Leitza beti izan da herri euskalduna: kalean euskaraz, dendetan euskaraz... Hori horrela heldu dela, ez dugu kontzientzia handirik. Landu beharko litzateke, eta jabetu arnasguneak zer eredu diren besteentzat».

Nafarroako ibilbidea Sakanan amaitu du Korrikak goizaldean, eta Arabara sartu da, lasterketa amaituko den herrialdera. Kilometro bereziak izango dira tartean. Batetik, Bastidan: euskalgintzako eta erakundeetako ordezkariek elkarrekin eramango dute lekukoa kilometro batean, aurreko Korrikan bezala. Oraingoan, ordea, iruditik harago, konpromiso batzuk ere sinatuko dituzte. Iluntzean izango da hori, 19:00ak ondoren. Bestetik, Trebiñun jarriko du Korrikak mugarria gaur, erdia igaroko baitu. 1.280 kilometroan izango da, 22:00ak bueltan.]]>
<![CDATA[Pauso babestuagoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-04-09/pauso_babestuagoak.htm Tue, 09 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-04-09/pauso_babestuagoak.htm
Laugarren eguna, igandea osorik egin zuen Ipar Euskal Herrian Korrikak. Jaieguna izanik, jendea erruz bildu zen bide bazterretan: bai herri bakoitzeko bizilagunak, bai beste batzuetatik joandakoak. Gipuzkoar eta bizkaitar emaria nabarmena zen, asteburu pasa joandako jendea. Atzo goizeko bidea jende gutxiagokoa izan zen, eta eskola umeak izan ziren asko.

Hezkuntzaren arrastoak nabaritzen hasiak dira Iparraldean, euskararen ezagutza pixkanaka hasi baita berreskuratzen, urteetako odolustearen ondoren. Baina oraindik bada zer egina franko. «Deus ez da sekula irabazia», ohartarazi du Bortairuk. Joan den astean izan zuten, hain justu, euskarazko irakaskuntzaren aurkako mezu bat: akademiak iragarri du ez duela euskarazko murgiltzea egiteko esperimentazio gehiago onartuko. Hemezortzi eskola publikotan ezarria dute, eta beste zenbaitetan hastekoak ziren. Jada badutenek segitu ahalko dute, baina ez dute berririk onartuko. Erabaki «biziki txarra» dela azaldu du Bortairuk.

Keinutik neurrietara

AEK-ko arduradunaren ustez, nahitaezkoa da Korrikan irudikatutako babes hori neurrietara eramatea, elkar hartzea, akademiak atzera egin dezan. «Herri mobilizazioa beharko da, eta hemengo hautetsiena. Ezinbestekoa da, sekula baino gehiago».

Hautetsi ugarik hartu dute lekukoa Ipar Euskal Herrian: auzapez ugarik, eta beste erakunde batzuetako arduradunek ere bai. Tartean, adibidez, Euskal Elkargoko lehendakari eta Baionako auzapez Jean Rene Etxegaraik. Elkargoak, hain justu, euskarari ofizialtasuna aitortu dio. «Ipar Euskal Herriko lehen instituzio horrek eman du aitorpen bat, eta hori urrats bat da. Ez da gutietsi behar», adierazi du Bortairuk. Euskalgintzak urteetako aldarria du ofizialtasuna, euskarak lege babesa izatea. Aurtengo Korrikan, halere, aurrekoetan baino gutxiago entzun da eskari hori Iparraldeko ibilbidean. «Aukera guti ikusten dugu momentu honetan hor aurrerapausoak emateko».

Bitartean, lanean segitzeko deia egin du Bortairuk: «Euskal Herritik dugu euskara salbatuko, ez Paristik. Bat egin behar dugu Korrika honetan, eta ondoko aste eta hilabeteetan». AEK-ko ardurak uztear, ekinean aritzeko eskatu du: «Segitu behar dugu sasi guzien gainetik eta hodei guzien azpitik aurrera ateratzen, biharamuneko aukera hobeak goaitatu gabe, gure ildoak markatuz. Hori da segurtapen bakarra aurrera egiteko».]]>
<![CDATA[Aldaketarako urratsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1988/010/001/2019-04-07/aldaketarako_urratsak.htm Sun, 07 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1988/010/001/2019-04-07/aldaketarako_urratsak.htm Klika egiteko eskatu zieten talde politikoei. Garesen hasierako kilometroan egin bezala, euskararentzat lege babesa aldarrikatu zuten korrikalariek; askok, gainera, afixak eraman zituzten eskuan, euskara herrialde osoan ofiziala izatea eskatzeko. Amaitzear da aldaketaren legealdia; hurrengorako gaia izango da ofizialtasuna. Klika egiteko arloa.

Lehen hiru egunak Nafarroan egin ditu 21. Korrikak. Ostegunean Garestik abiatu zen, eta ostirala Erribera aldean egin zuen. Hiriburura iritsi zen atzo bazkalondoan. Hiru egun Nafarroan, eta kilometro gutxi egin ditu euskara ofiziala den eremuan: Pirinio aldeko herri batzuk igaro zituen atzo goizaldean -Abaurregaina, Garralda...-, eremu euskaldunean daudenak, baina bestela, eremu mistoan eta ez-euskaldunean ibili da.

Korrikaren hasierako kilometroak izan ziren eskubide muga horren erakusle. «Garesen hasi ginen, euskaldunon eskubideak bermatzen ez diren leku batean. Eta berehala, lau kilometrora, Mañerura joan ginen, eremu diskriminatura, non eskubideak are gutxiago bermatzen diren». Zonifikazioaren zentzugabea salatu du Nafarroako AEK-ko ordezkari Xabi Gartziak: «lotsagarritzat» jo du legeak banaketa hori ezartzea.

Goizean Agoitz inguruan ibili zen Korrika. Larunbat goizean, herriko jende andana batekin batera, bisitari ugari bildu ziren lasterketara, batik bat gazte kuadrillak eta ume-gurasoak. Errepide bazter asko bete zituzten ibilgailuz, txirrindulari lasterketa baten eran. Bizikletazalea ere ugari zen.

Laukoa, elkarrekin

Iruñera gerturatu ahala, gero eta jendetza handiagoak. Eguraldiak orduantxe egin zuen okerrera, eta txingor ale batzuk ere egin zituen. Erdialdera iristerako atertu zuen, eta alde zaharreko buelta eguzki printza batzuekin egin zuten. Berealdiko jendetza bildu zuen Korrikak, eta jai giro handian, larunbat arratsaldea izanik: txarangak, peñetako arduradunak, migratzaileen eskubideen aldeko taldeak... Kolorea eta soinua izan ziren.

Alde zaharreko jendetzaren artean hartu zuten lekukoa, esaterako, udaleko ordezkariek, Joseba Asiron alkatea buru zela. Aurretik eraman zuten testigua Nafarroako Parlamentuko ordezkariek, aldaketa babestu zuten taldeetako arduradunek. Tartean ziren, adibidez, Unai Uhalde (Geroa Bai), Adolfo Araiz (EH Bildu), Laura Perez (Orain Bai) eta Marisa de Simon (Ezkerra). Eskuz esku eman zioten lekukoa elkarri, Sarasate pasealekua zeharkatzen zutela.

Irribarretsu egin zuten bidea. Ez dute, hala ere, Euskararen Legea aldatzeko modurik egin legealdi honetan. «Hala nahi genuen, eta saiatu gara», adierazi du Araizek lekukoa hartu aurretik. «Badugu itxaropena legea aldatzeko, baina gehiengoa behar da». Ezkerra izan da horretarako eragozpen nagusia, legea aldatzeari ezetz esan diona eta beste neurri batzuk trabatu dituena -zerrenda bakarra, adibidez-. Korrikako lekukoa hartu zuen atzo De Simon parlamentariak. Ofizialtasunaz zer asmo? «Horretan ari gara», erantzun du. «Posible da». Bi baldintza jarri ditu, eta ezinbesteko jo du biak uztartzea: «Eskubideak eta boluntariotasuna». Datorren legealdiko lana izango da, aldaketak gehiengoa badu. Uhalde posibilista da: «Ofizialtasuna litzateke onena, baina pausoak eman daitezke bestela ere».

Pauso motzak dira, ordea, horiek. Hala ohartarazi du Hizkuntza Eskubideen Behatokiko zuzendari Garbiñe Petriatik. «Urratsak egin dira: instituzioetan presentzia eman zaio euskarari, plan bat egin da, D eredua zabaldu da... Partida jokatzen hasi da; jokaldi batzuk egin ditu gobernuak, baina joko zelaia ez dago prestatuta: eskubide berdinak izatea herritar guztiek, eta ofizialtasuna lortzea».

Maiatzari begira

Garai berezian iritsi da Korrika, udal eta foru hauteskundeetarako hilabete eta erdi falta dela. Aldaketan urrats gehiago egiteko nahia agerikoa izan da Korrikan. «Euskaldunok jarraituko dugu aldaketa bultzatzen. Denok bultzatutako aldaketa izango da, eta guztiok berdintasunean bizitzea izango da helburua: euskaldunak lehen mailako herritarrak izatea, gainerakoak bezala», adierazi du Gartziak. Eta gehiengorik ezean? Kementsu da Petriati: «Euskalgintzak lan egiten du baldintza makurrenak izanda ere. Atzerapausoen proposamenak etortzen badira, eutsi egingo dio; urratsak egiteko aukera badago, bultzatu». Gogoratu du euskararentzat «oso garai ilunak» izan direla, baina bidea egin duela. «Herritarren sostenguarekin iritsi gara honaino».

Laugarren eguna gaur, euskara ofiziala ez den eremuan ibiliko da Korrika oraindik. Zuberoa, Nafarroa Beherea eta Lapurdi ditu igarotzekoak; arratsaldean, esaterako, Baionan izango da. Ofizialtasuna aldarri dutela, aldaketarako urratsak egingo dituzte gaur ere.

KORRIKARI BURUZKO WEBGUNE BEREZIA]]>
<![CDATA[Lur idorrean euskara ereiten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/010/001/2019-04-06/lur_idorrean_euskara_ereiten.htm Sat, 06 Apr 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1946/010/001/2019-04-06/lur_idorrean_euskara_ereiten.htm Klika leloak erabileratik haragoko esanahia dauka eremu horietan. Euskaldun dentsitatea txikia da, eta erabiltzeko aukerak, urriak. Ezagutza ari da aurrerantz, batik bat gazteen bidez, eskolan. Giltzarria da jarrera, eta horretan eragin nahi du, hain justu, Klika leloak. Korrika ari da bidea zabaltzen, herritarren begietan «normalizatzen», lur idorrean ereiten, nahiz eta euskararen aurkako jarrera oldartua den.

Nafarroa izan du abiapuntu 21. Korrikak, eta orain arteko bidea herrialde horretan egin du. Garesen hasita, Lizarra aldera jo zuen herenegun arratsean, eta hegoaldera gauean. Tutera izan zuten goizaldeko gune nagusia atzo, Erriberako hiriburua: bitan igaro zen, 06:30ean eta 08:30ean. Belaunaldi berrien eskutik bete zituzten kaleak. Arratsaldean, berriz, iparralderantz jo zuen lasterketak, eta Tafalla izan zen bilgune nagusia: harrera beroa jaso ohi du Korrikak, eta, ostiral arratsaldea izanik, are jendetsuagoa izan zen.


Jende ugari ibili zen Tuteran, lekukoaren atzean, batez ere haur eta gazteak. IÑIGO URIZ / FOKU

Herri batetik besterako bideak, hala ere, bakartiagoak izan ziren. Kilometro ugari bospasei lagunen babesean egin zituen Korrikako lekukoak. Ispilua da, euskararen errealitatearen ispilua. Eta kemenaren ispilua: euriari eta haizeari etengabe eutsi zioten lagun talde horiek, animoz, euskarazko jotak eta bertsoak kantatuz. «Oso ongi joan da. Oso animatuta». Emaitzarekin pozik zen Alizia Iribarren, Erriberako AEK-ko arduraduna.

Jende kopuruari dagokionez ez dute aparteko aldaketarik sumatu azken urteetan. Lehenago izan zen hori: orain hurrena Korrika Nafarroan hasi zenean, 2009an, Tutera izan zuen abiapuntu. «Orduan bai, nabaritu zen aldaketa jende kopuruaren aldetik». Beste aldaketa bat izan da orain, kopuruaz haragokoa, sakonekoa: «Jendea gero eta lasaiago irteten da Korrikara, normaltasunez: ez du beldurrik ondokoari esateko Korrikara doala. Hori da aldaketa».


Arturo Goldarazena Tafallako alkatea lekukoarekin. IDOIA ZABALETA / FOKU

Arrotza, «kanpokoa»

Jendeak adeitsu jokatu ohi du Korrikarekin: txalo egiten dute zenbaitzuek, edo sakelako telefonoarekin argazkiak egin, edo autoan pasatzean klaxona jo. Gutxiengoa da keinu zabarrak egiten dituena. «Kontrako jarrera badago, noski. Askorentzat, euskara oso arrotza da; kanpokotzat hartzen dute», azaldu du Iribarrenek. Kontrako jarrerak hauspoa hartu duela dio azken inkesta soziolinguistikoak: eremu ez-euskaldunean igo egin da aurka daudenen portzentajea.

Gobernuko aldaketarekin bat egin du horrek. Biak lotu ditu Mikel Arregik, Euskarabideko zuzendariak -Alesbesen egin zuten lasterka Euskarabideko kideek-: «Aldaketarekin batera, inposizioari buruzko mezu irmoak bidali ziren, eta horrek eragina izan lezake inkestetan». Iribarrenen iritziz, norabide orokorra positiboa da, baina irmoago daude kontrakoak: «Gero eta gutxiagok daukate aurkako jarrera, baina zarata handiagoa ateratzen dute».

Erriberan, Nafarroako eremu ez-euskaldunean egin zuen biderik gehiena atzo Korrikak. Euskarak lege babesik ez duen lekuan. Hori aldatzeko eskariarekin abiatu zuen bidea AEK-k, zonifikazioa gainditzeko aldarriarekin. Datorren legealdian izango ote den, itxaropentsu dago Arregi. «Parlamentuko batzordearen emaitza ikusita, baikor naiz: hauteskundeetako emaitzak berretsiz gero, aukera egon daiteke zonifikazioa gaindituko duen lege bat egiteko». Ofizialtasunaren aldeko aldarriak maiz egin zituzten atzo Korrikan.

Errigora Erriberan

Lege babesik gabe, gizarte eragileak ari dira euskara hauspotzen Nafarroako hegoaldean. Errigora egitasmoak, esate baterako, indar handia hartu du. «Bi ekoizlerekin hasi ginen, eta 24 dira orain». Ibai Sueskun mintzo da, proiektuko partaidea. Korrikako 200. kilometroa egin zuen Errigorak atzo, Arguedasen. Erriberako ekoizleen produktuak saltzen dituzte, eta irabaziak euskalgintzara bideratzen. Zubigintzan ari dira, beraz; lurra ereiten. Klika eragiten. «Hasieran, ekoizleek arraro ikusten gintuzten, baina ohartu dira jende normala garela. Herrigintza ariketa bat da hau: Aragoira eta Errioxara beharrean, iparraldera begira jarri ditugu ekoizleak. Sekulakoa da harreman natural horiek pixkanaka berreskuratzea».

Nafarroan egin du orain arteko bidea 21. Korrikak, eta gaur ere herrialde horretan segituko du. Hiriburuan izango da, Iruñean; bertan bukatu zen aurreko Korrika, Batzuk lelopean. Euskarara batzeko deia zabaldu zuten. Batu, jendetza batuko da gaur Iruñean. Klika izango dute orain lelo: aldaketa egitea, eta aldaketa eragitea.

KORRIKARI BURUZKO WEBGUNE BEREZIA]]>