<![CDATA[Garikoitz Goikoetxea | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 14 Oct 2019 08:41:52 +0200 hourly 1 <![CDATA[Garikoitz Goikoetxea | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Itsasora doa 'Aita Mari']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/006/001/2019-10-11/itsasora_doa_aita_mari.htm Fri, 11 Oct 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1893/006/001/2019-10-11/itsasora_doa_aita_mari.htm Aita Mari erreskate ontzia. Azken baimena falta zuen, Espainiako Gobernuarena, eta iritsi da, Itsas Salbamendu Humanitarioa gobernuz kanpoko erakundeak azaldu duenez. Laguntza humanitariorako baimena da: Grezian dauden errefuxiatuei laguntza emateko onespena. Ez itsasoan erreskateak egiteko baimena. Taldeko iturriek BERRIAri jakinarazi diotenez, egokitzapen batzuk egin behar dituzte ontzian, eta espero dute asteazkenean ateratzea itsasora.

Uztail hasieratik, Pasaiako portuan (Gipuzkoa) dago ontzia. Mediterraneo itsasoan ibili eta gero, konponketa batzuk egiteko sartu ziren portuan, baina abuztuaren amaierarako burutuak zituzten. Zain egon dira ordutik, Espainiak baimena noiz emango. Hain justu ere, gobernuz kanpoko erakundeak orain dela bi aste egin zuen azken salaketa: «ez aurrera ez atzera» harrapatuta zeudela, Pasaiako portutik irten ezinik, eta Madrilgo gobernua «isiltasun administratiboa» baliatzen ari zela itsasontziaren jarduna zapuzteko.

Grezian dauden errefuxiatuei laguntza humanitarioa eramatea izango da Aita Mari-ren egitekoa. Horretarako baimena jaso du: laguntza humanitarioa emateko. Sei tona material prest dauzkate ontzian: negurako arropak, mantak eta higienerako produktuak. Erreskateak egiteko baimenik ez dute jaso, orain hurrena itsasoratu zirenean bezalaxe: ezin dute propio itsasoan ibili erreskateak egiten. «Ezustean ontziren bat topatzen badugu soilik egin ahal izango ditugu erreskate aktiboak», azaldu du Iñigo Mijangosek, gobernuz kanpoko erakundeko presidenteak. Propio erreskateak egiten arituko ez direla bermatzeko, agindu zehatzak eman dizkiete: Siziliara zuzenean joan beharko dute, bidean geldialdirik egin gabe. Handik barrena iritsi asmo dute Lesbosera, negurako arropekin eta higiene produktuekin.

Ontzia prestatzen

Erakundeko iturriek azaldu dutenez, prestaketa batzuk egin behar dituzte orain ontzian, eta asteazkenean abiatzea espero dute. Batetik, eskifaia prestatu behar dute: asteak egin dituztenez portuan geldirik, etxera bidaliak zituzten itsasontziko kideak. Bestetik, ontzia atondu behar dute: «konponketatxo batzuk» behar ditu.

Orain urtebete pasatxo aurkeztu zuten Aita Mari erreskate ontzia, eta hasieratik eduki zituzten arazoak itsasora irteteko, Espainiak ez zielako baimenik eman. Apirilean itsasoratu ziren azkenean, baina erreskateetarako baimenik gabe. Hortz klinika bat prestatu zuten.

Lehorrera itzultzea erabaki zuten ekain amaieran, Espainiak ez zielako baimenik eman erreskateak egiteko. Salatu zuten Madrilgo gobernua migratzaileak hiltzearen «konplize» zela. Aurrerantzean ere ezingo dute lan hori egin.]]>
<![CDATA['Aita Mari' ontziak itsasoratzeko baimena jaso du]]> https://www.berria.eus/albisteak/172252/039aita_mari039_ontziak_itsasoratzeko_baimena_jaso_du.htm Thu, 10 Oct 2019 11:00:05 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/172252/039aita_mari039_ontziak_itsasoratzeko_baimena_jaso_du.htm <![CDATA[«Euskararen inguruan, ari gara gutxieneko kontsentsuak biltzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2019-10-08/euskararen_inguruan_ari_gara_gutxieneko_kontsentsuak_biltzen.htm Tue, 08 Oct 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1857/007/001/2019-10-08/euskararen_inguruan_ari_gara_gutxieneko_kontsentsuak_biltzen.htm
«Jauzi kualitatiboa» egin behar dela aipatu duzu kargua hartu berritan. Jauzia, zertan, zehazki?

Orain arte bereziki ibili gara udalerri euskaldunak zaintzen, ahal dela eremu euskaldun horiek defenditzen. Bada garaia beste pauso bat emateko, herri horiek garatzera joateko: euskarak bizirik eusteko, ezinbestekoa da euskara bizirik dagoen leku horiek aurrera segitzea. Udalerri txikiek badaukate rol bat, eta Uemak, mankomunitate moduan, eduki behar du kontzientzia hori: herri horiek garatzen ez badira, beharrezko zerbitzuak ez badauzkate, biztanleak galduz joango dira, eta, horrela, euskara galduz joango da.

Uemaren azken urteetako lan ardatzetako bat izan da udalerri euskaldunen garapena bultzatzea. Datozen urteetan zer ildo jorratuko dituzue horri begira?

Batetik, prebentzio ikuspegia sakondu behar dugu; hor daukagu ELE eragin linguistikoa ebaluatzeko tresna. Bestetik, garapenari begira hausnarketa ugari egin ditugu; adibidez, turismoari buruzkoa. Datorren hilean jardunaldi bat egingo dugu aztertzeko turismoak nola eragin dezakeen ingurune euskaldunetan, eta, aldi berean, nola erakutsi dezakegun euskara badela bisitatzekoa eta ikustekoa. Biak ea nola uztar daitezkeen, eta nola balio dezakeen udalerri euskaldunak garatzeko.

Azken urteetan nabari da beste aldarte bat euskalgintzaren eta erakundeen arteko harremanetan. Ueman ere giro hobea dago?

Igartzen da. Nik lau urte bakarrik daramatzat instituzioetan, baina, orokorrean, aldartea ona da. Euskararen inguruan ari gara gutxieneko kontsentsu batzuk biltzen, eta hori inportantea da. Baina ez bakarrik instituzioen edo alderdi politikoen artean: ezinbestekoa da lankidetza hori herritarrekin eta euskalgintzarekin. Instituzioen arloan bakarrik ez baitugu lortuko euskararen normalizazioa.

Orain urte batzuk, izan ziren gorabeherak Ueman: udalerri batzuk ateratzeko mehatxuak eta abar. Gaindituta dago fase hori?

Baietz uste dut. Kontsentsu zabala dago Uemaren inguruan, bereziki mankomunitatean ordezkaritza dugun bi sentsibilitate politiko handienen artean [EH Bildu eta EAJ]. Beharra sumatzen da: badago sentsazioa udalerri euskaldunok batera indar handiagoa dugula. Aurreko fase hori gainditutzat eman daiteke, nire ustez.

86 udalerri daude mankomunitatean gaur egun. Gehiago sartzeko itxaropenik badaukazue?

86 dira orain, bai, eta Hego Euskal Herrian badago aukera beste horrenbeste ere izateko, baldintzak betetzen baitituzte. Horrek izan behar du gure beste ildo bat: udalerri euskaldunen lurgunea handituz joatea. 86 udalerri asko da, baina, proportzioan begiratuta, ez da hainbeste. Zenbat eta gehiago elkartu, indar egiteko gaitasun handiagoa izango dugu. Garrantzitsua da ildo horretan jarraitzea.

Hego Euskal Herriko udalerriak aipatu dituzu. Ipar Euskal Herriko udaletara zabaltzea da Uemaren erronka zailenetako bat?

Erronka inportantea da aurrera begira, bai. Elkarlanerako urratsak egitea oso garrantzitsua da.

Arnasguneen gaiak garrantzi handia hartu du euskalgintzaren jardunean. Herri horietako udalen agendan ere bai, badauka pisua euskararen auziak?

Sentsibilitate desberdinak egon daitezke. Udal bakoitzak bere historia eta jarduteko modua du. Batzuk, igual, autosufizientziagatik, uste izanik herria oso euskalduna dela, ez dira ari hainbesteko urratsak egiten. Arnasa gara kanpainak hor eragin nahi du [aurreko astean aurkeztu zuten Uemak, Eusko Jaurlaritzak, eta Gipuzkoako eta Bizkaiko aldundiek]: udalerri euskaldunetako herritarrak ahaldundu, ohartarazi zer garrantzi duten, eta beste herri batzuk ere kontziente izan daitezela arnasguneen esanahiaz.

Herritarren kontzientziazioarekin baduzu kezka? Euskaraldiaren ebaluazioan zera ikusi da: arnasguneetan badela diskurtso bat, Euskaraldiak ez daukala «zentzurik» eremu horietan, euskarak ez daukalako arazorik.

Izan liteke, eta kezkagarria da. Egoera zailean egon eta arazorik ez izatearen sentsazioa arrisku handia da. Ezinbestekoa da horrelako kanpainak egitea eta jendea sentsibilizatzea. Ezin gara erlaxatu: ez instituzioetatik, ez euskalgintzatik.

EAEko udal legea izan zen aurreko agintaldiko mugarrietako bat. Badauzka euskarari buruzko artikulu ugari ere. Udaletara iritsi da legea? Martxan jarri da?

Heldu da. Aurrerapauso inportanteak eman dira, orain urte batzuk espero ez genituenak. Orain, lanik zailena dator: legeak onartzeaz aparte, horiek martxan jartzea eta lanean hastea. Oso erreminta interesgarriak eman ditzake lege batek, baina garapenean frogatzen da benetan erabilgarriak diren eta urratsak egiteko aukera ematen ote dieten udalei.]]>
<![CDATA['EKIN ETA JARRAI', BAINA ZERTAN?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1985/002/001/2019-10-06/ekin_eta_jarrai_baina_zertan.htm Sun, 06 Oct 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1985/002/001/2019-10-06/ekin_eta_jarrai_baina_zertan.htm
Ospakizunez betetako urtea izan du Euskaltzaindiak. Iazko urrian, Arantzazun, euskara batuaren mende erdia ospatu zuen, 1968ko biltzarra gogoan. Eta harrezkero, akademiaren beraren mendeurreneko ekitaldiak urte osoan: 1919ko jaiotza. Atzo izan zuten azken saioa, Gipuzkoako Aldundian. Etzi dira ehun urte Euskaltzaindiak lehen bilera egin zuela. Foru jauregian bildu ziren.

Aldatu dira kontuak ordutik, aldatu direnez. Bide oparoa egin du batasun bideak. «Asko egin da, eta eskerrak: oso seinale txarra izango zen bestela, dena baitzegoen egiteko». Irene Arrarats mintzo da, BERRIAko Euskara arduraduna eta euskaltzain urgazlea. Euskara Batuaren Eskuliburuaren egileetako bat da Arrarats. Oraintxe urtebete aurkeztu zuten Arantzazun bertan: Euskaltzaindiak urteotan guztietan emandako arauak eta gomendioak bildu dituzte lan horretan, «modu pedagogikoan», erabiltzaile arruntak gogoan. Urteetako lanaren bilduma praktikoa da liburu hori.

Araugintza lana

Bide baten itxiera ote da eskuliburua, batasun prozesua burutu den ikurra? Ezezkoan daude adituak: badela lana oraindik. Arrarats: «Ezin esan arautze lana bukatua denik; azken batean, hizkuntza aldatuz doa bizirik dagoen bitartean, eta komeni da gauza berriak sustraitu ahala eta beharra sumatu ahala arautzea: hitzak, izendapenak, kolokazioak eta abar». Areago, badira oraindik Euskaltzaindiak arautu gabeko esparru batzuk, Miriam Urkia euskaltzainak gogoratu duenez: «Ahoskera, gramatika, ortotipografia...». Arraratsen ildotik, ohartarazi du gauza bizia dela hizkuntza, eta arian-arian agertzen direla behar berriak. «Eta premia berri horiek ingurune digitaletik datoz gaur».

Zer eta noraino arautu, erne jokatu behar da orain, ordea, Pello Salaburu euskaltzainaren ustez. «Gauza guti» ikusten du arautzeko. Bi iritzi ildo sumatzen ditu. «Batzuen ustez, Euskaltzaindiak ezinbertzez arau gehiago eman behar ditu, ez baitaude argi; beste batzuek, aldiz, uste dute gauzak ez diren hola: ez da erosoa, diote, zerbait eskribitu nahi den bakoitzean kontsultak egiten ibiltzea». Euskaltzaindiak «tentuz» aritu beharko luke, beraz, haren iritziz.

Arauak ez du ospe onik. Ederki dakite Euskaltzaindian. «Baina kontua ez da beti arauak ematen aritzea: gomendioak ere hor daude. Bide hori hartu du azken urteotan Euskaltzaindiak», azaldu Urkiak. Hiztegian, adibidez, egin dute aldaketa bat: baztertzeko gisa zeuden hitzek «ez erabiltzeko gomendioa» daukate orain. Arauen izaeraz gogoeta egiteko eskatu du Lourdes Oñederra euskaltzainak: «Arauak gidak dira, ez dogmak. Gainera, erabilerarako gidak dira, bai, baina erabileran oinarritu behar dute neurri handi-handi batean». Gainerakoak bat datoz irizpide horrekin. Arrarats: «Arautzea, azken batean, ez da hau edo bestea agintzea, baizik erabiltzen dena jasotzea, hizkuntzaren sisteman nola txertatu aztertzea eta ordenatzea». Hain justu ere, hor ikusten du Euskaltzaindiaren lana Salaburuk: «Akademiak, batez ere, gertatzen dena bildu behar du, erreferentziako idazleek idazten dutena, hedabideetan erabiltzen dena. Batzuetan ez dugu gustukoa izanen, beharbada, baina hori da egungo euskara, ez nahi genukeena edo amesten duguna».

Kontsultarako

Komunikazioan, jarduna gizarteratzen ahalegin berezia egin du Euskaltzaindiak azken urteetan. Internet du tresna nagusia. Iaz, milioi bat erabiltzaileren langa gainditu zuen akademiaren webguneak. Batez ere kontsultarako tresna da: gehienbat hiztegira eta izendegira jotzen dute herritarrek.

Kontsulta zerbitzu indartsuago bat sortzeko eskariak jaso ditu azken denboran Euskaltzaindiak. Zehazki, Fundeu estiloko azpiegitura bat: gaztelaniari buruzko dudak berehala argitzeko zerbitzua da, sarean lan egiten duena. Efe agentziaren bidez sortu zen, eta RAE Espainiako Errege Akademiarekin zuzeneko lotura dauka. Euskaltzaindiak badu zalantzak argitzeko zerbitzu bat, Jagonet, baina azken urteetan geldi antzera egon da. Aldaketa egitekotan dira, «garai berrietara» egokitzeko. «Fundeu moduko zerbait izatea nahiko genuke, noski, baina horrek baliabideak eskatzen ditu, giza eta diru baliabideak». Zalantzak ere agertu dira, ordea. Salaburuk, adibidez, ohartarazi du «aski zalantzagarria» izan daitekeela aholkuak ematea: «Zirt edo zart egin nahi izaten dugu». Gogoratu du, gainera, eragile batzuk ari direla lan horietan -BERRIAren Estilo Liburua da horietako bat-.

Haren arduradunak, Arraratsek, zalantza du Fundeu estiloko baten bideragarritasunaz: «Horrelako zerbait sortzea lagungarria litzateke baldin eta kultur lan horretara jarria bagenu sortzaile, itzultzaile eta hartzaile andana bat, eta euskarazko komunikazio sistema oso bat bagenu egunero euskal kultura zabaltzen eta sorberritzen; bestela, euskal Fundeu batek gutxi dezake». Haren ustez, beste lehentasun bat izan beharko luke Euskaltzaindiak arlo horretan: zabalduta dauden uste okerrei aurre egitea. Pedagogia, finean. «Azken urteetako sastraka guztia garbitu beharra dago: han eta hemen zabalduta dauden hainbat aurrejuzgu baztertu, zeren ez baitute ekartzen euskalkien eta euskara batuaren arteko liskar faltsuak, garbizalekeria eta joskeraren pobrezia besterik».

Lan ildoak

BERRIAko Euskara arduradunaren iritzian, «hizkuntzaren alderdi pragmatikoa» gehiago landu beharko luke Euskaltzaindiak datozen urteetan: «Esaterako, aztertu zer estrategia komunikatibo diren eraginkorrenak euskaraz, eta ondorioak gizarteratu». Datozen urteetarako ardatzei buruz galdetzean, Salaburuk ohartarazi du begirada zabaldu beharra dagoela: akademia bakarrik ez, eragile gehiago ere ari direla lanean jada. «Euskaltzaindia ez da gaur hizkuntzaren erreferentzia bakarra, eta ez inportanteena ere. Eta hori poztekoa da. Ez diot hori modu peioratiboan: hizkuntzaren osasun hobearen seinale da». Eragile horiekin «modu koordinatuan» aritu behar du Euskaltzaindiak, haren ustez, orain baino gehiago; unibertsitateko ikertzaileen lana jarri du adibidetzat. «Ez dut uste holakoei ateak ixtea egokia den».

Sustapenaren arloan egin nahi du datozen urteetako aldaketetako bat Euskaltzaindiak: Jagon Saila indartu. Akademiak hasieratik eduki ditu bi adarrak: Iker, hizkuntzaren corpusaz arduratzen dena, eta Jagon, estatusarekin lotua. Arlo horrek garrantzi handia izan zuen 1960ko hamarkadaren bueltan: Euskaltzaindiaren aterkipean bultzatu zituzten bertsolari txapelketak eta euskalduntze-alfabetatze taldeak, adibidez. Hurrengo hamarraldietan, erakundetzearen eta euskalgintza sendotzearen ondorioz, pisua galdu zuen sustapenaren alorrak.

Berriro ekimena hartzeko deia jaso zuen Euskaltzaindiak duela lau urte, 2015eko abenduan, BERRIAn argitaratutako gutun baten bidez: euskararen erabilera areagotzeari begira, «gidaritza» hartzeko eskatu zion Patxi Saez soziolinguistak. Gaur egun, Euskaltzaindiko Sustapen Batzordeko kidea da Saez. Ziklo aldaketa baten premia nabari du: beste arlo bati heldu behar diola Euskaltzaindiak. «Azken 50 urteko premiarik handienak Iker Sailean zeuden, euskara batua eraikitzen. Premia hori gaur-gaurkoz aserik dagoenez eta ondorengo urteetako jarraipena ere neurri handi batean bideratua dagoenez, akademiari garaia heldu zaio Jagon Sailetik hizkuntzaren sustapen lanei indar handiagoarekin heltzeko».

Lanaren esparrua jo du lehentasuntzat Saezek: «Belaunaldi berriak euskalduntzeko euskal gizarteak egiten duen ahalegina zapuztu egiten du lan munduak». Horregatik, uste du euskalgintzak «apustu estrategikoa» egin behar duela esparru horretan, eta Euskaltzaindiak «bultzada eta laguntza handia» eman dezakeela hor.

Batik bat jardunaldiak eta horrelakoak antolatzea izan da Euskaltzaindiaren ekarpena sustapenaren arloan: gogoetarako plaza jartzea. Lan arloarekin ere asmo bera du: hori izango da aurtengo Jagon Jardunaldien ardatza. Azaroaren 14an eta 15ean izango dira.

Gainerako eragileekin

Euskalgintzan bada eragile andana bat arlo ugaritan. Horien artean, zein da Euskaltzaindiaren rola euskararen sustapenari dagokionez? Lankidetza aipatu du Saezek: «Euskaltzaindiak beti adierazi du gizarte zibiletik sortu dela eta gizarte zibilarekin bat egin nahi duela». Urkia «zubi lanaz» mintzatu da, bide beretik: «Jagon Sailak zeresan handia izan beharko luke datozen urteetan. Eragile ugari dago Euskal Herrian, eta elkarlana ezinbestekoa da». Arraratsen arabera, bidegile izatea da Euskaltzaindiaren rola: «Bideak jar ditzake euskaldunon komunitateak berak landu dezan euskal kultura. Uste dut alde horretatik lan gehiago egin dezakeela».

Euskaltzaindiak euskararen sustapenean izan beharko lukeen rolarekin eszeptikoago ageri dira beste euskaltzain batzuk. Oñederrak dio beste eragile batzuk ari direla horretan: «Esango nuke funtsean horiei utzi behar zaiela beren lekua. Euskaltzaindiak ez luke horiekin lehian sartu behar. Badugu nahiko lan gurearekin». Erakundeek sustapenean duten zereginaz aritu da Salaburu: «Lan hori administrazioak egiten du Euskal Herriko eremu handi batean. Hor ez dakit zer gehiago egin dezakeen Euskaltzaindiak. Euskadin, adibidez, egin dezakeen lana, arlo horretan, sinbolikoagoa da benetan eraginkorra baino».

Euskaltzaindiak indargune bat baduela nabarmendu dute Urkiak eta Saezek: Euskal Herri osoa duela esparru. «Euskararen lurralde osoan ofiziala den erakunde bakarra da, aitortza eta itzala duena, gainera», esan du Urkiak. «Euskal Herri osoan ez dago euskalgintzako erakunderik gizarte osoaren aldetik Euskaltzaindiak daukan onespen eta aitormen zabala duenik», erantsi du Saezek.

Mendeurreneko ekitaldiekin leku nabarmena izan du Euskaltzaindiak agenda publikoan: ekitaldi jendetsuak egin ditu, eta esparru askotako eragileak elkartu zaizkio. «Itzala nabarmenago geratu da aurten». Urkiak dio «ikaragarrizko babesa» sentitu dutela. Arantzazuko biltzarra gogoratzeko ekitaldia aipatu du: Euskara batuaren adierazpena aurkeztu zuen Euskaltzaindiak iazko urrian, ia 50 eragileren babesarekin. «Bistan utzi du akademia ez dagoela gizartearengandik urrun, gizartearen parte dela baizik».

Euskaltzaindiak badu itzala, ehun urteko bide oparoan lortua, baina itzal horri ikusten dizkiote ilun batzuk ere. Arraratsek, adibidez, uste du akademiari kalte egin diotela hari buruz zabaldu diren «erdizkako egia batzuek»: arau gehiegi edo gutxiegi ematen dituela, aldatu egiten dituela gero... «Euskaltzaindiak araututako gauza gutxi-gutxi aldatu izan ditu egiatan. Urteetan oso kontuz ibili behar zen norbaitek esaten zuenean: 'Euskaltzaindiak hala dio, hala erabaki du'. Askotan, ez zen egia». Oñederrak akademiari buruzko bi ildo kontrajarri nabari ditu: asko goratzen dutenak, eta asko gutxiesten dutenak. «Batzuek garrantzi handiegia ematen diote; beste batzuek, txikiegia».

Salaburu ezkorrago ageri da Euskaltzaindia hartzen ari den irudiarekin: itzala «gero eta mugatuagoa» du, haren esanetan. Beste aditu asko ari dira hizkuntzaren arloan lanean, eta Salaburuk ez du uste Euskaltzaindiak lotura egokia egiten duenik. «Akademiak zentzuz onartzen ez badu errealitate hori, gero eta ahulagoa izanen da erakundearen itzala».

Kritiko mintzo da Euskaltzaindiaren norabidearekin Salaburu. Hitz horietatik nabarmen ondoriozta daiteke akademia barruan harremanak ez daudela onenean. Gogoan izatekoa da 2013an dimisioa eman zuela Euskaltzaindiko Gramatika Batzordeak -Salaburu da burua-, osoko bilkuran haien proposamen bat atzera bota ostean. Gaia bideratu zuten -gramatika berria egiten ari da batzordea-, baina harremanak ez dira goxatu. «Gutxietsiak» daudela uste du Salaburuk. «Gramatika berritu dugu orain, urteetako lana izan da, luze eztabaidatu duguna. Ez zait iruditzen aparteko interesa sortu duenik etxe barnean». Ekarpenak egiteko epea amaituta, osoko bilkuraren esku geratuko da Gramatika Batzordearen lana.

Euskaltzainen soslaia

Osoko bilkura 29 euskaltzainek osatzen dute gaur egun: euskaltzain osoak dira. Horien artean daude euskaltzain emerituak ere, 75 urtetik gorakoak -osoko bilkuretan botoa emateko eskubidea dute haiek ere-. Euskaltzain osoen batez besteko adina 69 urtekoa da; emerituak kenduta, 66 urtekoa. Euskaltzain urgazleen batez besteko adina ez dago oso urrun: 65 urte. Emakumeen presentzia areagotu da azken urteetan, baina gutxiengo nabarmena dira oraindik: euskaltzain osoetan, bostetik lau gizonezkoak dira, eta urgazleetan, lautik hiru.

Datozen urteetarako erronka berriak ikusita, belaunaldi aldaketa baten premian ote dago Euskaltzaindia? Batez besteko adina «gazte samarra» dela uste du Urkiak, «euskaltzain oso bat gazte izan daitekeen neurrian, ibilbide bat izan behar du eta». Urkia bera da euskaltzainik gazteena: 54 urte dauzka. Arraratsek uste du «pixkanaka» badatorrela aldaketa. «Eta emakume gehixeago ere sartzen ari dira Euskaltzaindian».

Belaunaldi aldaketa aipatzean, etorkizunari begira jarri da Salaburu: mendea bete duen erakundeari buruz zer ote dakiten gazteek. «Ez dakit adin batetik behitiago dauden belaunaldi batzuek erakundea ezagutzen duten ere, edo badakiten zertarako balio duen. Hau ez da lehen bezala». ]]>
<![CDATA[«Egokitzapena egin behar du akademiak»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/006/001/2019-10-06/egokitzapena_egin_behar_du_akademiak.htm Sun, 06 Oct 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1943/006/001/2019-10-06/egokitzapena_egin_behar_du_akademiak.htm
Mendeurrena luze ospatu duzue, urtebetez. Zer moduz joan da?

Ondo. Hiru motatako jardunaldiak egin ditugu: akademikoak, ekitaldi instituzionalak eta artistiko-kulturalak. Euskal Herri osoa hartzen dugu gure zereginetan, eta horren testigantza eman dugu. Dena den, gure helburua ez zen handi-mandi ibiltzea, ezpada oinarri berri batzuk ezartzea: hurrengo hamar-hogei urteetako Euskaltzaindia marrazten hastea.

Balio izan du Euskaltzaindiari ikusgarritasuna emateko?

Ez ikusgarritasuna huts-hutsean, ezpada atzean baduela lan serios akademiko bat. Eta gizarte lan bat: akademia txertaturik dagoela gizartean, hari zor diola lana. Izena izatea ondo dago, baina eguneroko lanean oinarritu behar da.

Alde horretatik, badaukazu kezka gizarteak Euskaltzaindiari buruz daukan irudiagatik?

Sortu zenetik izan du kezka Euskaltzaindiak. Akademia huts bat izateak ez du logikarik, gizartean txertaturik ez baldin badago. Hor lan egin behar du. Beharbada, orain, zorionez euskararen esparrua zabaldu den neurrian, akademiak egin behar du egokitzapena, eguneratzea. Eta egiten ari da.

Egokitzapena zertan, zehazki?

Batetik, ingurune digitalean: eragile izan behar du. Bestetik, nazioarteko ikuspegian: euskararen ikuspegitik lan egiten dugu, baina nazioarteko ikuspegia ere behar da. Hirugarrenik, profesionaltasuna: kudeaketa prozesuak gero eta profesionalagoak izan behar dira; garai batean borondatezko pertsona batzuek lan egiten zuten -lan gogoangarria-, baina, horretaz aparte, profesionalizatzera joan behar da, eta ari gara. Eta laugarrenik, gizarteratzea: jendartean kokatzea Euskaltzaindia. Beraz, lan akademikoa eta soziala.

Gizartean zeresana jartzen duen gai bat bada: pertsona izenena. Aurten aldaketa bat egin duzue, eta bi sexuentzat balio duten izenen zerrenda sortu. Zergatik aldaketa orain, eta ez lehenago?

Gizartea aldatzen doan eran, Euskaltzaindiak ere bere burua aldatu behar du, premia baldin badago. Akademiari buruz beti egon da halako aurreiritzi bat: beti gauzak aldatzen ari dela. Ez: akademia ez da inor gauzak aldatzeko, gizarteak berak aldatzen ditu, premia berriak dituelako. Izenen kasuan, badirudi gaur egun izen epizenoen aldeko joera badagoela, jendartearen sentsibilitatea aldatu delako, eta horri kasu egin behar zaio euskararen ikuspegitik.

Mendeurreneko mugarri bat Arantzazuko ekitaldia izan zen, iazko urrikoa: euskara batuaren 50. urteurrena. Adierazpen bat egin zenuten, eta kezka kutsua du, belaunaldi berriek euskara batuari buruz duten irudiagatik.

Jakina. Asko kostata egin zen batuketa prozesua; estandarizazioak aurrera egin du, eta horri esker posible izan da hizkuntza jaso bat izatea. Orain, batez ere belaunaldi berrien aldetik, prozesu hori jakinekotzat ematen da, eta bestelako prozesuetan hasi gara; esate baterako, ortografia urratzen. Ni ez naiz ortografiaren polizia, baina bakoitzak bere txokoan txokoko formak erabilita maila jasoan, horrek ez garamatza inora. Gure kezka hori da: belaunaldi berriei transmititzea zer izan den prozesu hori. Eta esatea: «Zuen txokoko hizkera erabil dezakezue komunikazio informaletan, baina hizkuntza jaso bat nahi badugu, guztiok behar dugu konbentzio bat». Akordio hori orain dela 50 urte egin zen. Ukiezina da? Ez. Guztion artean eguneratu behar dugu, egunero. Guztiok dakigu hizkuntzaren barruan erregistro desberdinak daudela, eta jakin behar dugu horiek bereizten.

Huts bat egon da transmisioan?

Euskara batuaren errelatoa transmititu al zaie belaunaldi berriei? Bai, baina hobeto transmiti daiteke. Euskaltzaindiak erakargarri bihurtu behar du errelato hori, eta ez du beste biderik belaunaldi berriek erabiltzen dituzten espresabideak erabiltzea baino. Esate baterako, webgune berriztatu bat aurkeztu genuen orain urtebete. Webgune erakargarri eta erabilgarri bat ez badaukazu, jai daukazu. Horrek ez du kentzen Euskaltzaindiak lan egin behar ez duenik euskararen teknikarientzat. Baina herri xehea ere hor dago.

Arantzazuko biltzarrean Euskara Batuaren Eskuliburua aurkeztu zenuten. Mendeurreneko herentzia nagusia hori izango da?

Ez dakit. Nahiko nuke erabilia izan dadin. Euskaltzaindiak batasunaren prozesuan egin izan dituenen eta egin izan ez dituenen konstantzia da, modu didaktikoan emanda. Jendeari zera esan behar diogu: «Hemen daukazu elementu erabilgarri bat, zalantzak badituzu». Batek ez du bestea kentzen: horrelako lanek ez diote inondik ere akademikotasuna kentzen Euskaltzaindiari. Are gehiago: beste ikuspegi bat ematen diote gizartearen aurrean.

Norbaiti entzun diozu hori, akademikotasuna kentzen diola?

Ez. Nik esaten dizut, baten batek esan dezakeelako: «Orain zer egin behar du akademiak, lan didaktikoak?». Ez. Akademiak jarraitu behar du bere lanekin, baina jarraitu behar du egiten dituen hainbat gauza era erakargarrian ematen, jendeak eskatzen baitu Euskaltzaindiaren arauak, irizpenak eta gomendioak gizarteratzea.

50 urte Arantzazuko biltzarretik. Araugintzan, hizkuntzaren corpusean, zer falta da egiteko?

Badira gauza batzuk. Bat: ortotipografia. Onomastikaren eta toponimiaren ikuspegitik ere baditugu gauza batzuk. Hiztegigintza ez da bukatzen. Morfojoskeran ere badira definitu beharrekoak.

Eta ahoskeran sartuko zarete?

Beharbada, hori da guretzat gairik delikatuena. Hor falta da aurrelan bat: zin-zinezko lana egin beharko litzateke.

Jagon Sailak hartuko du Iker Sailak baino pisu handiagoa datozen urteetan, orain ez bezala?

Ez dut uste. Jagon Sailak badu pisua. Gerra ostean beharrezkoa izan zen Euskaltzaindiaren guardasola hainbat ekimenetan. Gero erkidegoak sortu ziren, euskara ofiziala zenbait lekutan... Egoera bat sortu zen Euskaltzaindian: zer egin Jagon Sailean? Bide berri bat asmatu zen: Euskaltzaindia eta beste eragile batzuk ari dira, eta lan egin dezagun guztion artean, modurik orekatuenean, sentsibilitate guztiak bilduta. Ari gara. Lan egiteko moduak ere bereizi behar dira: elkarrekikotasunetik planteatu behar da, ez menpekotasunetik. Euskaltzaindiak ez du alderdi politiko baten segidismoa: guztiontzako gune izan daitekeena sustatuko du. Eta, jakina, hutsuneak nabaritzen badira, agerpena egin dagokion agintariari. Hortik aurrera, oso mugatua da Euskaltzaindiaren lana: foro baten antzera lan egin behar dugu, eta ondorioak eman dagokion agintariari.

Elkarrekikotasuna aipatu duzu. Badirudi pausoak izan direla...

Bai. Guztiok konturatu gara bakoitza bere aldetik ibiltzea ez dela aberasgarria. Guztiz kontrakoa. Zorionez, euskalgintzaren esparrua asko zabaldu da, baina oraindik txikia da demografiaren eta presentzia sozialaren ikuspegitik. Errespetuz eta elkarrekikotasunez lan egiten bada lan, etorriko dira emaitzak. Eta etorri dira: Euskaraldia guztiz garrantzitsua izan da.

Zer rol izan zenuen?

Zalantzak izan nituen. Umil hasi nintzen, belarriprest. Ahobizi izatea bigarrenerako utzi dut.

Barne indarrez nola dago Euskaltzaindia?

Norabide markatua du, eta modus operandi bat. Gaur egun, lan egiteko modua da hilean behin osoko bilkura biltzea? Gauza batzuetarako bai, baina eguneroko lanean talde profesionalak eratu behar dira. Aspaldi antolatuak dauzkagu egitasmoak eta lantaldeak, eta horiek ekarri dituzte emaitzarik nabarmenenak azken urteetan.

2013an dimisioa eman zuen Gramatika Batzordeak. Egin zenuten adostasun bat, eta lanean segitu dute. Itxita daude zauriak, edo hor daude?

Guk lanean jarraitzen dugu. Ordu hartako emaitzak etorri dira: gramatikaren proposamena eta Euskara Batuaren Eskuliburua. Hortik aurrera... Begira: euskaltzain izatea ez da nahitaezkoa, borondatezkoa da. Bakoitzak bere erantzukizunak hartzen ditu, eta horren arabera jokatzen du. Lanean ari gara. 27 gara momentu honetan; 27 iritzi. Euskaltzaindia aniztasun horretan oinarrituta dago.

Batzordeak orain hiru hilabete aurkeztu zuen gramatika proposamen bat. Zer bide izango du?

Ez dute erabat bukatu, oharrak-eta egiten ari dira. Ikusiko dugu osoko bilkuran zer-nolako bidea egiten duen, segun eta nolako testua ekartzen den. Dena den, aurreratuko nuke hurrengo urteetan, ez bakarrik gramatikan, mendeurrenean jarri dugun oinarri horretan beste gauza batzuk egiteko moduan egongo garela.

Euskaltzaindia berritzea, gaztetzea jarri zenuen helburu kargua hartzean, 2004an. Orduan baino bi urte zaharragoa da osoko bilkurako batez besteko adina...

Ez da erraza. Lehen neurria izan zen emerituak izendatzea [75 urtetik gorakoak], eta jende berria sartzea. Berritzea... Pentsatzen badugu euskaltzain oso izateko aski dela 20 urte izatea, ez. Eskarmentua eskatzen da, ibilbidea.

Gaztetu egin behar dela esatean, beste norabide batetik noa: euskaltzain urgazle ugari dira. Ez dakigu non dauden: batzuek, bai, lan egiten dute gurekin, baina hainbat daude Euskaltzaindiaren arduretatik kanpo. Beharrezkoa da integratzea. Esango nuke urgazleak zokoratuak izan zirela une jakin batean, eta hori berreskuratu egin behar dugu. Hori zor handia da niretzat: formula bat asmatzea haiek erakartzeko. Estandarizazio prozesuak ezin daitezke egin 27 pertsonaren artean: zabalago jokatu behar da, dabilen jendearekin hitz egin, eta horretarako ez da beharrezkoa euskaltzain oso izatea. Gaztetzearen inguruan badaude bestelako faktore batzuk ere: lurralde oreka, Iker Saileko lana eta Jagon Sailekoa... Azken urteetan, urgazleak izendatzean beti izan dugu lurraldearen eta adinaren ikuspegia.

Eta generoarena?

Baita ere.

Emakumeak gutxiengo oso nabarmena dira bai euskaltzain osoetan, bai urgazleetan, bai ohorezkoetan.

Ohorezkoetan adinaren eta gizartearen kontua da; ez da erraza jendea aurkitzea. Urgazleetan garai batetik gatoz, eta azken lau-bost urteetan esango nuke batez beste ibili garela. Osoetan zailagoa da. Baina gero eta nabarmenago da: hautagaien artean ere genero desberdineko pertsonak daude, eta normaltasun osoz dira hautatuak. Nik ez dut kuotetan sinesten. Ibilbide bat behar da. Gero eta nabarmenagoa da emakumeen presentzia. Gauza bat esango dizut: kopuruari begiratu gabe, erantzukizunetan eta arduretan gaur egun emakumeen zereginak oso garrantzitsuak dira.

Zuzendaritzan emakume bakarra dago.

Oraingoz.

Zuk zeuk hamalau urte daramatzazu euskaltzainburu. 2020ra arte hautatu zintuzten 2016an. Zer asmo daukazu?

Oraindik ez dakit. Segun. Programa bat baldin badago, jendea prest baldin badago, kemena baldin badago, animatzeko modukoa izan daiteke. Holakorik ez baldin badago, hobe ez animatzea. Ez daukat erabakita. Datorren urtean ikusiko dugu. Gauza bat argi daukat: oinarri batzuk jarri dira mendeurrenaren bitartez, eta ez dira alferrekoak izango, Euskaltzaindia gero eta sozialagoa, integratuagoa eta harreman sendoagoak dituena izan dadin.]]>
<![CDATA[Ehun urteko enborra, hamar adarretan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1979/008/001/2019-10-06/ehun_urteko_enborra_hamar_adarretan.htm Sun, 06 Oct 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1979/008/001/2019-10-06/ehun_urteko_enborra_hamar_adarretan.htm
36ko gerra bukatu osteko lehen batzarra 1941ean egin zuen Euskaltzaindiak. 1942an, izendapen giltzarri bat: Federiko Krutwig euskaltzain oso izendatu zuten, 26 urterekin. Euskaltzaindia berritzeko proposamena aurkeztu zuen Krutwigek 1949an, eta onartu egin zituzten puntu giltzarri batzuk. 1950eko urrian, beste urrats bat egin zuten Krutwigen ekimenez: Urkixo hilda, batzarrak euskaraz egiten hasi ziren.

1936: gerraren etena

Lehen bilkuretan erabakiak hartu zituzten: ortografia arauak, eta Ekin eta Yarrai leloa. Kultura arloan ere urratsak egin zituzten; adibidez, lehen Euskalegunak antolatuta 1921ean. Oztopo handiak agertu ziren, ordea: Primo de Riveraren diktaduran trabatu egin zuten Euskaltzaindiaren lana, Bigarren Errepublikan ere ez zen asko hobetu, eta 36ko gerrarekin eten egin zen Euskaltzaindia, kide asko erbestean zirela.

1918: Eusko Ikaskuntzan

1918ko irailean, Eusko Ikaskuntzaren sorrerako kongresuan, erabaki zuten prozesu bat martxan jartzea euskararen akademia sortzeko. Lau lagun izendatu zituzten horretarako: Azkue, Arturo Campion, Luis Eleizalde eta Julio Urkixo. Araudiak onartu zituzten, eta urtebeteren buruan abian zen Euskaltzaindia: 1919ko irailaren 21ean egin zuten kideak izendatzeko batzarra, eta Euskaltzaindiaren lehen bilkura, urriaren 7an, etzi ehun urte.

1897: lehenbiziko ahalegina

Aurretik ere aipatu zuten ideia, baina euskararen akademia sortzeko proposamen zehatz bat 1897an egin zuen Resurreccion Maria Azkuek, Euskalduna aldizkariaren bitartez. Handik hiru urtera, 1901ean, ortografia batzeko kongresu bat antolatu zuten Hendaian (Lapurdi), baina ez zuen arrakasta handirik lortu. Hondarribian (Gipuzkoa) egin zuten ahalegina hurrengo urtean, baina biltzar hark ere ez zuen arrakasta handirik lortu.

1956: loraldi kulturala

Gerra baino lehen kultur ekitaldiak antolatu zituen Euskaltzaindiak -adibidez, Euskalegunak-, eta ondorengo etena handia izan zen. 1956an antolatu zuen lehen saio publikoa: Bilboko Arriaga antzokian, ekitaldi artistiko-kultural bat. Kultur ekitaldi gehiago ere loratu ziren Euskaltzaindiaren altzoan; besteak beste bertsolari txapelketak Bizkaian (1958) eta Gipuzkoan (1959), eta txapelketa nagusia (1960).

1968: batasunaren mugarria

Baionan 1964an jarritako mugarriari jarraituz, euskararen batasunari buruzko biltzarra egin zuten 1968ko urrian Arantzazun -gerra osteko lehen biltzarra ere han egin zuen Euskaltzaindiak, 1956an-. Agiri batekin amaitu zuten biltzarra: Literatura euskeraren batasunari buruz Euskaltzaindiaren agiria. Eztabaida bizia izan zen -h letragatik, adibidez-, baina batasun bideak aurrera egin zuen.

1976: ofizialtasuna

Diktadura amaituta, Euskaltzaindiak ofizialtasuna lortu zuen Hego Euskal Herrian, Espainiako errege dekretu baten bitartez. 1976ko otsailean eman zioten izendapen hori -errege akademia titulua hartu zuen-. Ipar Euskal Herrian ia hogei urte gehiago joan ziren Euskaltzaindiari aitortza ofiziala egiterako: 1995ean eman zion nortasun juridikoa Frantziako Estatuak, onura publikoko elkarte modura.

1978: Bai Euskarari ekitaldia

Euskara sustatzeko kanpaina arrakastatsu bat egin zuen Euskaltzaindiak, Bai Euskarari leloarekin. Hainbat ekitaldi egin zituzten, eta nagusia ekainaren 17an egin zuten Bilbon, San Mames futbol zelaian. 40.000 lagun bildu ziren. Musikari ugarik parte hartu zuten, eta disko bat ere grabatu zuten. Euskararen aldeko kontzientzia piztea izan zen kanpaina haren helburua, eta Euskaltzaindiaren zereginetarako dirua biltzea. Nestor Basterretxearen logo bat erabili zuten.

2005: hiztegiaren mugarria

Hurrengo urteetan, erakundearen jarduna sendotu ahala, lan akademiko ugari egin eta aurkeztu dituzte: gramatikan (EGLU Euskal Gramatikaren Lehen Urratsak), dialektologian (Herri Hizkeren Atlasa), onomastikan (izendegia)... Hiztegian ere bai: adibidez, 2005ean amaitu zuten Orotariko Euskal Hiztegia -irudian-. Hiztegi Batua 2000n aurkeztu zuten, eta aldian-aldian eguneratzen dute.

2019: mendeurrena, haize berria hartzeko

Mendeurreneko ekitaldiak iazko urrian hasi zituen Euskaltzaindiak, akademiarentzat mugarri izan den leku batean: Arantzazun. 50 urte bete ziren euskara batua sortzeko biltzarra egin zutela, eta adierazpen bat aurkeztu zuen Euskaltzaindiak, hainbat erakunde eta gizarte eragilerekin batera. Urte osoan saio ugari egin dituzte. Etorkizuneko ardatzak zehaztea izan dute mendeurreneko xede.]]>
<![CDATA[«Aukera dugu urrats kualitatiboa egiteko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/006/001/2019-09-28/aukera_dugu_urrats_kualitatiboa_egiteko.htm Sat, 28 Sep 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1909/006/001/2019-09-28/aukera_dugu_urrats_kualitatiboa_egiteko.htm
Euskaraldiarekin, mugimendu handia dago Topagunean. Garai polita da, baina ardura ere bai...

Biak. Inoizko garairik onenean dago Topagunea. Euskaraldiak bistaratu ditu Topagunearen asmoak, hausnarketen emaitzak. Erraztasun handia da orain hartzea lehendakaritza: hor daude egindakoaren emaitzak. Maila bat igo da lehendakari bakoitzarekin: Fernando Muniozgurenek hasiera eman zion; Joxe Mari Muxikak, sendotu; Karmen Irizarrek, lehen kongresua; Mikel Irizarrek, egituratzea; eta Elena Lakarekin etorri da Euskaraldiaren loraldia. Baina, noski, ilusio adina ardura da: aukera handiak ditugu, eta jakin behar da aukerak aprobetxatzen.

Beste lehendakariak aipatu dituzu. Zein izango da zure legatua?

Saiatu nahi nuke mugimendua hedatu, sendotu eta indartzen. Euskaraldiaren aukerarekin euskara eta euskaltzaleen mugimendua beste maila batera pasatzen.

Segituan eman zenuen baietza?

Ez. Uzkur egon nintzen hasieran. Nahiz eta ilusio handia egin zidan, pentsatu nuen beste norbaiten garaia zela agian: gazteagoa, emakumea, ez-gipuzkoarra... Ezetz esan nuen, jakinik inguruan segituko nuela. Baina, bigarren bueltan, berriz eskaini zidaten, eta aurrera egin dut. Oso ekosistema ilusionatua aurkitu dut Topagunean, ausardia eta kemena duena, eta oso abegikorra. Urteotan oso eroso sentitu naiz, eta horrek ere lagundu dit baiezkoa ematen.

Zenbat urterako asmoa duzu?

Hiru bat urte. Herri mugimenduetan inportantea da berrikuntza.

Azken urteetan Topagunearen bueltan ibili zara, baina ez orain soilik: sorreran ere jardun zinen.

Oso lotuta egon naiz euskara elkarteekin eta Topagunearekin. Lehenengo harremana 1980an izan nuen euskara elkarteekin, Tolosaldea Berreuskalduntzeko Elkartean. Hiru urte eta erdiz liberatua izan nintzen. Elkarte gutxi zegoen, eta Euskal Herrian Euskaraz-ekin koordinatzen ginen. Elkarte hura desagertzean, udaleko euskara zerbitzura joan nintzen. Aurki ohartu ginen hanka instituzionalak hanka soziala behar zuela. Galtzaundi Euskara Taldearen sorreran ibili nintzen [lehendakaria da]. Hainbat euskara elkarte ari ziren eratzen, eta kezka bat sortu zitzaigun: koordinatzea eta ikuspegi nazionala ematea. Orain 25 urte abiatu zen Topagunea sortzeko prozesua: biltzeko lehen deia Galtzaunditik egin genuen. Sorrera katramilatua izan zen, ilusionatua eta eztabaida handikoa. Gerora, urrutixeago ibili nintzen. Duela zortzi bat urte, Topaguneko gogoeta-ekintza taldean sartu nintzen, eta, hortik, Topalabea taldean. Azken bizpahiru urteetan gehiago sendotu da harremana, Euskaraldiaren bitartez.

Euskara elkarteak nola daude?

Indartzeko garai egokian. Era guztietako elkarteak dauzkagu: sortzen ari direnak eta desagertu direnak, indartsu dabiltzanak eta ahul daudenak... Erronka nagusietako bat da mugimenduak jauzi kualitatibo bat ematea: euskara elkarteak indartzea eta hedatzea. Jakin behar dugu Euskaraldiak sortutako energia bideratzen. Aukera ezin hobea daukagu: hurrengo Euskaraldia badator. Antolaketa irekiagoa jarri behar dugu, horizontalagoa, baina, betiere, sarea osatuz. Topagunearen eta elkarteen arteko harremana ere sendotu behar da, eta elkarteen artekoa. Mugimenduak zabaldu beharra du ahulago dagoen lekuetara ere: Iparraldea eta eremu erdaldunagoak dauzkat gogoan.

Euskalgintzak inbertsio handiagoa egin behar du eremu horietan? Bilbon, esate baterako.

Urrats berrietarako premia ikusten da. Zenbait tokitan ondo egituratuta gaude, baina beste batzuetan, atomizatuta. Euskalgintzak bideak lortu behar ditu horri gorputz bat eta eginkizun batzuk emateko, aktibazio sozialerako. Ez daukagu zertan egitura zurrun batzuekin joan: bilatu behar dugu kasu bakoitzean komeni den egitura era, planteamendu irekiekin.

Gazteen parte hartzea hizpide izan duzu sarrera hitzaldian. Badago kezka transmisioarekin?

Egin kontu 25 urteko erakundea dela Topagunea: bertan dabilen jendeak adinean aurrera egin du. Jakin behar da berritzen. Ahalegin handia egin da: teknikarietan gazte asko integratu da, zenbait elkartetan ere ari da belaunaldi aldaketa egiten. Baina indar berezia jarri behar dugu, eta protagonismoa gazteei eurei eman. Asmatu behar dugu gazteek beren ahotsa eta lekua izan dezaten mugimenduan. Etengabe zaindu behar da.

Zaindu beharreko beste aldagai batzuk ere hizpide izan dituzu.

Genero berdintasuna: askoz gizon bazkide gehiago ditugu, baina Euskaraldian emakumeen presentzia askoz handiagoa da. Orekatzera joan behar dugu aginte organoetan eta parte hartzean. Kanpotik heldu direnen ekarpena ere behar dugu. Eta lurraldetasuna: nazio osoko mugimendu sendo bihurtzeko urratsak egin.

Urteotan harreman hobea nabari da euskalgintzaren eta erakundeen artean. Zer aldatu da?

Batetik, testuinguru soziopolitikoa: asko lagundu du erlazio batzuk onbideratzen. Bestetik, diagnosi komun bat dugu: pauso handiak eman ditugu ezagutzan eta arlo batzuetako erabileran, baina ez aurrera ez atzera gaude beste esparru batzuetan (kaleko erabilera, irakaskuntzan haur eta gaztetxoen erabilera, jarreretan sortzen ari diren diskurtso batzuk...). Edo indarrak metatzen ditugu, edo nork bere aldetik ezingo diogu aurre egin erronka honi. Konfiantza ehunduz joan da: Korrikako kilometro sinbolikoak ireki zuen garai berri baten asmoa, eta bestelakoak etorri dira gero —adibidez, hedabideen inguruko ituna—. Lagundu dute Iparraldearen erakundetzeak eta Nafarroako aurreko gobernuak ere —eta oraingoan eskuina kanpoan egoteak—.

Elementu asko ditugu alde orain: ezagutzan aspaldiko kopururik onenak, euskararen aldeko inoizko giro sozialik onena, eta euskalgintza barruan eta eragile soziopolitikoen arteko harremanetan giro hobea. Badago elkarlanerako oinarri sendoa.

Egoera horretan iritsiko da bigarren Euskaraldia: herritarrei ez ezik, entitateei eragin nahi die.

Hurrengo bi Euskaraldiek asko marka dezakete euskalgintzaren hurrengo fasearen norabidea eta abiadura. Lortuko bagenu pauso sendoak ematea eta atxikimendu irmoak lortzea entitateen eta herritarren aldetik, beste fase batean jarriko ginateke hizkuntzaren biziberritzean. Gizarteak ikusten badu pauso serioak direla, sinetsita eman direla; urrats kualitatiboa izango da. Aukera daukagu.

Eta ez bada lortzen?

Ez badugu giro hori sozializatzen, entitateen urratsak ez badira sendoegiak eta jendearengan itxurakeriarako joera sumatzen bada, aukera galdua izan liteke. Badugu arriskua: euskararen aldeko jarrera sinboliko asko egon da; jende asko dago euskararen alde dagoena baina erabileran urrats zehatzik egiten ez duena, edo oso txikiak. Horretara ohitu da jende asko. Hurrengo bi Euskaraldiek erakutsiko dute zenbat lortzen dugun herritar eta entitateak aktibatzea.

Lehen Euskaraldiari buruzko ikerketa aurkeztu dute. Erabileran, esperotako joera: 11 egunetan, igoera; gero, jaitsiera, baina hasierako egoera baino hobea.

Sekulakoa da lortutakoa, baina hasiera besterik ez. Ikusi da proposamen balekoa dela, eraginkorra, baina jarraitutasuna behar du. Zer hobetua ere badago: diskurtso mailan, rolak hobeto azaltzea; eta identifikatu dira oztopo batzuk, egon da kritika bat erakunde handiekin, engaiamendu handiagoa eskatuz. Balorazioa ona da, baina ez triunfalista: bitarteko indartsua da, baina eska dakiokeena eskatu behar zaio. Euskaraldia ez da euskararen arazo guztiak sendatuko dituen edabea. Baina egokia da beste arlo batzuetan eragiteko: euskaltegietako matrikulazioan, euskarazko kultur produktuen kontsumoan...

Edabe izatearekin lotuta, badago arriskua dena hizkuntza ohituren gain uzteko? Alegia, uste izateko euskararen arazo bakarra dela dakitenek ez erabiltzea?

Ohiturena bada erronka nagusietako bat: edozein euskalduni galdetzean zergatik ez duen euskaraz egiten, ohitura aipatzen dute gehienek. Badakigu ohituraren atzean faktore asko daudela, makroak eta mikroak: hizkuntza politika orokorrak, aisialdi eskaintza, lan munduko egoera... Euskaraldian entitateetara pasatzeak aukera emango du maila makroagoetara joateko. Egia da diskurtso batzuetan hiztunarengan zentratu izan dela erantzukizun osoa. Baina hizkuntza ohiturak aldatzea askotan ez da bakarrik hiztunaren gain geratzen den hautu bat: baldintza sozial batzuk ere sortu behar zaizkio. Hori indar handiagoz landu behar dugu.

Orain lau urte, Berrikusi eta berrikasi agiria aurkeztu zenuten Topalabean. Kezka azaldu zenuten: euskara lehia politikorako erabiltzea, euskalgintzaren eta erakundeen arteko ika-mikak, «zoru komuna» sustatu beharra... Uxatu dira beldur horiek?

Pauso handiak eman dira ordutik. Zoru komuna aipatzen zen, eta urrats sendoak egiten ari gara. Euskararen inguruko giroa eta adostasuna askoz ere txikiagoa zen orain dela bost-sei urte. Ez gara helburura iritsi, baina giro hobean gaude. Begira: Korrikako argazkia, hitzarmen berriak eta Euskaraldia ez ziren posible orain dela hamar urte, eta orain, bai. Baina prozesu luzea da hau: asko dago egiteko. Laster argitaratuko dugu beste dokumentu bat: aztertu dugu normalizazio prozesuaren fase berrian zein izan beharko liratekeen erronka nagusiak.

Harremanak hobetu dira, baina agenda soziopolitikoan euskarak ez dauka pisu nabarmenik.

Ez. Euskaraldiak eta Korrikak lortu zuten euskararen gaia plazaratzea. Jon Sarasuak askotan aipatu du: gure errelatoa sortu beharra daukagu hurrengo belaunaldiari eta etapari begira. Agendan ez egotearen kezka nik neuk ere badaukat. Batzuetan, pentsatzen da euskararena egina dagoela, ez dagoela arazorik. Bestetik, sektore batzuetan atxikimendurik ez gisako bat sortu da. Batik bat erabileraren bidetik eraman behar da gaia erdigunera.

Badira diotenak euskalgintza otzandu egin dela, erakundeekiko exijentzia jaitsi egin duela.

Ez zait iruditzen. Urte asko eman ditugu elkarlana aldarrikatzen, konfrontazio handiko egoerak izan ditugu, eta iristen ari gara baldintza egokiagoak dituen egoera batera. Ni ez naiz joandako garaien nostalgikoa; uste dut batzuen artean badagoela hori ere. Inportantea da elkarlana —euskalgintzaren eta erakundeen artean, eta euskalgintza barruan—, eta horren osagarri izan behar du ikuspegi kritikoak, behar denean presio egiteak. Horrek lagundu behar digu aurrera egiten. Tentsio uneak saihetsezinak dira, erritmoak eta ikuspegiak ez direlako berdinak. Elkarlana bateragarria da aldarrikapen eta kritikarekin.

Egia da, hala ere, izan direla mobilizazio handiagoko garaiak...

Kezka hori, bai, egon daiteke, eta ados nago: desmobilizazio bat gertatu ote den. Horregatik aldarrikatzen dut aktibazio soziala. Badaukagu egitura tekniko sendo bat, baina batez ere mugimendu soziala elikatu behar da. Hor ikusten dut erronka handia. Klima aldaketaren aurkako mugimenduan, feminismoan edo pentsiodunetan badago aktibazio sozial bat, euskararen inguruan gutxiago ikusten dena, edo agian Euskaraldira mugatu dena. Kontzientzia hori ere zabaldu behar dugu, zenbait jenderengan egon daitekeelako hauxe uste izatea: «hau badoa», «erakundeek egingo dute», «badaude teknikariak»... Hori oso arriskutsua izan daiteke.

Erakundeekin hobetu da erlazioa. Eta euskalgintza barruan?

Oso modu egokian nabari ditut, nahiz eta batzuetan tentsioak izan. Normala da ikuspegi desberdinak izatea, tentsioa eta, sektore batzuetan, lehia egotea. Baina, oro har, nahiko ondo dago. Denok dugu elkarren beharra, eta kontzientzia hori gero eta garbiagoa da: gure indarrak mugatuak dira. Aurrekoan, BERRIAn, Kataluniako ikus-entzunezkoen partzuergoko lehendakari ohiak argi esan zuen: plataforma handiekin negoziatzeko indar handia behar da. Erakundeei buruz ari zen, baina hedabideei buruz ere bai. Euskaraz gero eta hedabide indartsuagoak izatea onuragarria izango da denentzat; Topagunea zenbat eta indartsuagoa, orduan eta Kontseilu indartsuagoa. Sinergiak bilatu behar ditugu: ez gara txiki-txikiak, baina ez gara handiak. Testuinguru gero eta globalago batean gaude, eta erronka handiak dauzkagu. Txokokerietatik irteteko garaia da. Ari gara.

Gai horiek hizpide izango dituzu liburu batean: Euskararen bidegurutzetik. Aurki kaleratuko da.

Urteotan han-hemen esandakoak, idatzitakoak eta irakurritakoak bildu ditut, bateratu, eta forma eman. Era xehatuan emango dut, baina kaleko euskaltzale arrunta daukat buruan, ez espezialistak. Saiatu naiz momentuaren garrantzia esplikatzen, eta nire ilusio, kezka eta bizipenak ematen.]]>
<![CDATA[EHUko Euskara Institutuko buru]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/013/002/2019-09-28/ehuko_euskara_institutuko_buru.htm Sat, 28 Sep 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1942/013/002/2019-09-28/ehuko_euskara_institutuko_buru.htm <![CDATA[Kike Amonarriz izango da Euskaltzaleen Topaguneko lehendakaria]]> https://www.berria.eus/albisteak/171703/kike_amonarriz_izango_da_euskaltzaleen_topaguneko_lehendakaria.htm Fri, 27 Sep 2019 18:21:27 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/171703/kike_amonarriz_izango_da_euskaltzaleen_topaguneko_lehendakaria.htm elkarrizketa batean. Euskara elkarteen arloan ibilbide luzea egin du Amonarrizek. 1980ko hamarkadaren hasieran Tolosaldea Berreuskalduntzeko Elkartean aritu zen, eta 1990eko hamarkadan, Tolosako Galtzaundi Euskara Taldean. Elkarte horretatik lanean aritu zen euskara elkarteen bilgune bat sortzeko; alegia, gaur egun Euskaltzaleen Topagunea den erakundea. Gaur egun, Galtzaundiko lehendakaria da Amonarriz. Euskararen esparruan beste hainbat lanetan ere aritua da. Siadeco Ikerketa Elkartean aritu zen lanean, eta Tolosako Udalean ere bai, euskara teknikari. Telebistan bide luzea egin zuen; Tribuaren Berbak izan zuen azken proiektua, euskara ardatz zuen saioa. Soziolinguistikan lan ugari egindakoa da, dozenaka hitzaldi eta artikuluren bidez. Orain lau urte, Berrikusi eta berrikasi dokumentua aurkeztu zuen, beste zortzi lagunekin batera. Aste batzuk barru liburu bat argitaratuko du, Euskararen bidegurutzetik: azken urteetako artikuluen eta hitzaldien bilduma bat. 2015ean, Gipuzkoako Foru Aldundiaren Abbadia saria jaso zuen. Euskaltzaleen Topagunea jardun bete-betean dagoelarik hartu du kargua. Euskaraldiaren bultzatzaile nagusia da Topagunea, Eusko Jaurlaritzarekin batera, eta bigarren Euskaraldia prestatzen ari da buru-belarri -2020ko udazkenean egingo dute-.]]> <![CDATA[Miren Azkaratek zuzenduko du EHUko Euskara Institutua]]> https://www.berria.eus/albisteak/171702/miren_azkaratek_zuzenduko_du_ehuko_euskara_institutua.htm Fri, 27 Sep 2019 11:33:58 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/171702/miren_azkaratek_zuzenduko_du_ehuko_euskara_institutua.htm Sareko Euskal Gramatika, euskarazko gramatika modernoa, eta Egungo Euskararen Hiztegia, oraingo liburuetan eta hedabideetan argitaratutakoa oinarri duena. Salabururen gisan, EHUko katedraduna da Azkarate, eta Euskara Institutuko kide izan da urteotan. "Pozez eta ohorez" hartu du institutua zuzentzeko aukera, eta iragarri du gogoeta bat hasiko duela erakundearen lan ildoei buruz: "Ingurune digitalak eskaintzen dituen aukerak hain azkar aldatzen ari diren garaiotan, zein proiektu motari heldu behar diogun hurrengo urteotan". Hizkuntzalaritzaren arloan bide oparoa egin du Azkaratek; euskaltzain osoa da 1992tik -lehen emakumea izan zen Euskaltzaindiko osoko bilkuran-, eta gramatikaren arloan aritu da bereziki. Politikaren arloan ere urte luzez aritu da: Eusko Jaurlaritzako Kultura sailburu izan zen 2001etik 2009ra, eta Donostiako Udaleko zinegotzi 2011tik 2018ra, guztietan ere EAJren ordezkari.]]> <![CDATA[Klima larrialdiari erantzuteko neurriak exijitu dituzte milaka ikaslek kalean]]> https://www.berria.eus/albisteak/171699/klima_larrialdiari_erantzuteko_neurriak_exijitu_dituzte_milaka_ikaslek_kalean.htm Fri, 27 Sep 2019 09:58:56 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/171699/klima_larrialdiari_erantzuteko_neurriak_exijitu_dituzte_milaka_ikaslek_kalean.htm Gazte mugimenduak daude deialdiaren atzean, eta haiekin bat egin dute ingurumenaren esparruan ari diren dozenaka eragilek, Klima Larrialdiaren aldeko Aliantza osatuta. Enpleguaren arloan apenas izan duen eraginik grebak, baina mobilizazio indartsuak izan dira. Mundu osoko 120 herrialdetan deitu dute protestara. Euskal Herrian, hiriburuetan egin dute biltzeko deia. Bilbon, elkarretaratzea egin dute 11:00etan, udaletxearen aurrean. Arratsaldean ere, manifestazioak egin dituzte hainbat hiri eta herritan. Donostian egin duten manifestazioan izan da Jose Ignacio Asensio Gipuzkoako Ingurumen diputatua. Manifestazioan zeuden hainbat lagun bere atzean jarri dira, erraustegiaren kontrako kartelekin, eta "Errausketa, klima aldaketa" oihuka. Ipar Euskal Herrian, Fridays For Future eta Bizi mugimenduek prestatu dituzte mobilizazioak. Bihar egingo dute manifestazioa Baionan: 15:00etan aterako da, Paul Bert plazatik. Ez dira protesta bakarrak izan Euskal Herrian. Mugitu mugimenduak ekintza ikusgarria egin du Nafarroan, Castejongo zentral termikoan. Goitik behera zuriz jantzitako hainbat ekintzaile zentraleko kebideetako batera igo dira beste hainbatek Alda dezagun sistema, ez klima zioen pankarta bat zabaltzen zuten bitartean. Barrura sartutakoek, berriz, Itxi termikoak aldarrikatzen zuen kartel erraldoi bat zintzilikatu dute zentral barruan, eta jarraian bertako eskaileretara kateatu dira. Ekialdeko herrialdeetan egin dituzte lehenengo manifestazioak. Indian, Bangladeshen, Hego Korean eta Zeelanda Berrian mobilizatu dira, esaterako. Azken horretan izan dira manifestazio jendetsuenak. Greta Thunberg Fridays For Future mugimenduaren sortzaileak adierazi duenez, 170.000 lagun inguru irten dira kalera Zeelanda Berrian. Europan ere mobilizazio ugari izan dira. Hona, adibidez, Italiako eta Finlandiako irudi batzuk: Klima larrialdia hizpide dute aste honetan NBE Nazio Batuen Erakundean. Neurri zehatzak hartzea dute erronka. Eskari hori egin die NBEk estatuei: "mugarria" jar dezatela klimaren aldaketa eteteko, kontuan izanda uste baino gehiago ari dela aldatzen. Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak ohartarazi du 2015ean baino “okerragoa" dela egoera, alegia, Parisko Akordioa sinatu zutenean baino larriagoa. Hain justu, asteazkenean txosten bat argitaratu zuen IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak, ozeanoei eta izoztutako eremuei buruz. Ohartarazi du itsasoaren maila metro bat igo litekeela 2100erako, eta milioika pertsonak lekualdatu beharra izatea ekar dezakeela horrek. Gogora ekartzekoa da 2015ean Parisen bi graduan jarri zutela tenperatura igoeraren muga 2100erako, eta iazko urrian IPCCk argitaratutako beste txosten batek hobetsi zuela igoera hori 1,5 gradura mugatzea, klima aldaketaren ondorioak "arindu" ahal izateko. Baina kontrako bidean doa gizakien jarduna: industrializazio aurreko garaiarekin alderatuta, jada gradu bat igo da planetaren tenperatura, eta gas emisioak areagotu egin dira azken urteotan. Benetako neurriak hartzeko eskatu nahi dute, hortaz, gaurko mobilizazioen bitartez. Fridays For Future taldearen arabera, 120 herrialdetan egingo dituzte grebak eta mobilizazioak. BERRIAk klima larrialdiari buruzko erreportaje sorta bat kaleratu zuen joan den abuztuan, berotze globala nola eragiten ari den hizpide hartuta. Igandean, berriz, desertifikazioari buruzko erreportaje sorta argitaratuko du BERRIAk.]]> <![CDATA[Geroa ziurtatzeko habe bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/002/001/2019-09-26/geroa_ziurtatzeko_habe_bat.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1872/002/001/2019-09-26/geroa_ziurtatzeko_habe_bat.htm BERRIAk akordio bat sinatu dute; euskarazko egunkariaren historian lehen aldiz eman dute pauso hori. Aurten eta datozen bi urteetan, 2,3 milioi euroko ekarpena egingo dio Jaurlaritzak BERRIAri urtero. Inoiz baino babes handiagoa da. Laguntza horrek BERRIAren aurrekontuaren %30 estaliko du; beraz, proiektuaren habe bat izango da babes publikoa, baina autofinantzaketa izango da euskarri nagusia aurrerantzean ere: salmentak, publizitatea, eta, batik bat, BERRIAlagunak. Geroa ziurtatzeko, hortaz, komunitatearen babesa ezinbesteko izango du BERRIAk datozen urteetan ere.

Azken urteak bereziki zailak izan dira egunkari nazionalarentzat. Batetik, papereko hedabideen krisiak jo du: nahiz eta inoiz baino euskaldun gehiagorengana iritsi, egunkari salmentak jaitsi egin dira, eta Internetek diru etekin txikia dakar oraindik -eduki guztiak sarean libre ditu BERRIAk, euskarak ezinbesteko duelakoan-. Horri erantsi behar zaio publizitateak izandako beherakada. Bestetik, Eusko Jaurlaritzak aurreko agintaldian izandako jokabideak egin dio kalte: aldebakarrez, sektorearekin adostu gabe, diru laguntzak banatzeko irizpideak aldatu zituen Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, eta BERRIAri egin zion kalte berezia. Azken urteetan, BERRIAk inoizko laguntzarik eskasenak jaso ditu.

Euskalgintzan azken urteetan zabaldu den elkarlan ildoaren bidetik, berritasunez betetako argazkia egin zuten Eusko Jaurlaritzako eta BERRIA Taldeko arduradunek atzo Donostian: elkarrekin aurkeztu zuten hiru urterako ituna. Eusko Jaurlaritzaren ordezkari, Bingen Zupiria Hizkuntza Politikako sailburua, Miren Dobaran sailburuordea eta Estibaliz Alkorta zuzendaria izan ziren aurkezpenean; eta BERRIA Taldetik, Beatriz Zabalondo lehendakaria, Iban Arregi kontseilari ordezkaria eta Martxelo Otamendi zuzendaria.

Ia hiru urteko bidearen ondorio da hitzarmena. Laguntzen azken ebazpena, BERRIAri mozketa ekarri ziona, 2016ko abenduan sinatu zuen sailburuordetzako aurreko taldeak, agintaldiaren azken hondarretan -izatez, taldea aldatua zen ebazpena aldizkari ofizialean argitaratu zutenerako-. Sailburuordetzako arduradun berriek gaiari heldu zioten, eta aste batzuen buruan gogoetari ekin zioten Jaurlaritzak, Gipuzkoako Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Hekimen komunikabide elkarteak; helburu zuten hedabideen egoera aztertzea eta babes sistema adostea. Egindako elkarrizketa bidearen ondorio da orain indarrean jarri duten eredua; Bizkaiko eta Arabako diputazioak ere sartu dira sisteman.

Aldaketa handiak egin dituzte. Batetik, laguntzak «ordenatu»: Jaurlaritzak emango die babesa hedabide nazionalei, eta irratiei, telebistei eta Interneteko atariei; tokiko aldizkariei, berriz, aldundiek. Bestetik, laguntzen zenbatekoa zehazteko, ez dute lehia eta puntuazio sistemarik erabiliko, beste oinarri bat baizik: proiektuaren kostu estandarren zati bat estaltzea. Jaurlaritzak eta aldundiek 10,5 milioi euro jarriko dituzte urtean, iaz baino hiru gehiago.

Laguntzak emateko deialdia martxan dago. BERRIAk ere gisa bereko baldintzetan jasoko du laguntza, baina, deialditik beharrean, itun bidez. Haren «ezaugarri bereziak» aintzat hartuta erabaki du hori Eusko Jaurlaritzak; besteak beste, egunkari nazional bakarra dela.

ZENBATEKO LAGUNTZA

Kostu estandarren zati bat estaltzea da laguntza sistema berriaren oinarria. Kostuak finkatzeko, Siadeco ikerketa elkarteak azterketa bat egin zuen iaz: horren arabera zehaztu dute laguntzak zenbatekoak izango diren sortutako eta inprimatutako orrialde bakoitzeko, eta banatutako ale bakoitzeko.

Diru laguntzetan BERRIAk dauka gorakada handienetakoa; alegia, finantzaketa publikoek kostuen zati bat estaltzea ezarri dutenean, aldaketa handienetakoa egunkari nazionalak du, proportzioan laguntza publiko txikienetakoa jaso baitu urteetan. Aurten eta datozen bi urteetan 2,3 milioi euro jasoko ditu urtean; iaz jasotakoa baino milioi bat euro handiagoa da diru laguntza hori -kontuan izatekoa da iaz inoiz baino laguntza txikiagoa eduki zuela BERRIAk: 1,3 milioi-.

Horrekin, BERRIAk aurrekontuaren %30 estaliko du -%20 baino gutxiago estali du azken urteetan-. Igoera handia da, baina kontuan izatekoa da batez besteko finantzaketa publikoaren azpitik dagoela BERRIA oraindik ere.

AKORDIOAREN BALDINTZAK

EAEko Euskararen Legea erabili du Jaurlaritzak BERRIArekin hitzarmena egiteko argudio modura. Gogora ekarri du legeak zer dioen: herritarrek eskubidea dutela informazioa euskaraz jasotzeko, eta hori bermatzeko betebeharra daukala Jaurlaritzak.

Itunean badira klausulak. Batetik, produkzioari lotuak: astean sei zenbaki argitaratzea, bideragarritasun ekonomikoa lortzea... Orain arteko laguntza deialdietan ere baziren. Bestetik, izaerarekin lotutako puntuak: gizartearen aniztasuna islatzea, irakurlegoaren bilakaera jarraitzea, euskaldunen hiztun komunitatea jartzea erdian... BERRIAren misioarekin bat datozen puntuak, finean.

LAN BALDINTZAK

Urteotako egoera gordina BERRIAko lantaldeak nozitu du bereziki: soldatak jaitsita eta izoztuta eduki ditu urteetan. Siadecok, kostu estandarrak kalkulatzeko azterketan, soldatei buruzko datuak ere bildu zituen. BERRIAn, batez beste 26.700 eurokoa izan da lanaldiko kostua azken urteetan, publikoak ez diren euskarazko hedabideetako kostuen batez bestekotik mila euro beherago. Areago, begirada zabalduta, hau diote datuek: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako komunikabideen arloan, batez besteko lanaldi bakoitzeko kostua 50.500 euro dira. Ia BERRIAko bikoitza, alegia.

Finantzaketa publikoa igotzeak bide emango du BERRIAko soldatak handitzeko, hamar urtean lehen aldiz. Aurten, %15-20 igoko dira lansariak, kategoriaren arabera. Hala ere, batez bestekoen nabarmen azpitik segituko dute, baita Siadecok kostu estandarretan proposatutakoaren azpitik ere. Batez beste, 24.000 eurokoa izango da soldata gordina BERRIAn.

KOMUNITATEAREN PREMIA

Arnasa ekarriko du BERRIAk Jaurlaritzarekin sinatutako hitzarmenak: «salto bat» egiteko aukera eta langileen baldintzak hobetzeko modua. Hala ere, euskarazko egunkariak ezinbesteko du komunitatearen hatsa, haren babesa. Gaur egun, 15.000 BERRIAlagun baino gehiago daude sare horretan. Oinarri sendoa da, baina ezinbestean zabaldu beharrekoa.

Papereko eta Interneteko eskaintzaren bidez gero eta euskaldun gehiagorengana heltzen da BERRIA. Internetek izan du goraldi handia azken urteetan. Edukiak libre ditu BERRIAk sarean, denen esku, euskararen normalizazioan ekarpen handiagoa egin nahirik. Horren balioaz eta kostuaz ohartarazi nahi izan dute, BERRIAren edukietara jotzen dutenei babesa eskatuz: jasotzen duten zerbitzuaz kontziente izanik, BERRIAlagun egin daitezen. Ari dira fruituak iristen: BERRIAlagun gehienak Internetez datoz. Hori areagotzea da erronka aurrerantzean ere: erakundeekin ezarritako habeak komunitatea izatea zutabe.

«Jauzi bat» egiteko garaia

]]>
<![CDATA[«Jauzi bat» egiteko garaia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2136/004/001/2019-09-26/jauzi_bat_egiteko_garaia.htm Thu, 26 Sep 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/2136/004/001/2019-09-26/jauzi_bat_egiteko_garaia.htm lan ildoak aztertzea eta helburuak finkatzea, BERRIAren eskaintza hobetzeko eta euskaldun gehiagorengana iristeko.

Etxe barruko gogoeta izan da batik bat, baina ingurura ere zabaldu da. Iaz, BERRIAk hamabost urte bete zituen, eta etorkizunari begira jarri zen Geroa zugan leloarekin: proiektua babesteko deia egin zien erakundeei eta herritarrei, «bidelagun» izateko deia. BERRIA Berri taldea osatu zuten dei hori zabaltzeko; euskalgintzako, euskal kulturako eta hezkuntzaren arloko hemezortzi lagun ezagunek osatu zuten, eta beste ehun lagunek ere bat egin zuten. Egoera horretan egin du taldeak gogoeta, zer hobetu hausnartzeko.

BERRIA Taldearen xedeaz eta eginkizunaz hausnartu dute, batetik, azken urteetako aldaketak islatzeko. Adibidez, zera zehaztu dute: BERRIA euskarazko egunkari nazional «multimedia» dela, informazio «berehalakoa eta arnasa luzekoa» ematea duela zeregin, eta, gertakizun hutsak kontatzetik harago, «aktualitatearen ertzak aztertu eta errealitateen zergatiak arakatu» behar dituela. Euskaldunen «elkargune» izateko bokazioa ere badauka BERRIAk: euskaraz bizitzeko «lanabes» izatekoa, euskalgintzaren eta euskal kulturaren «plaza» izatekoa, eta «Euskal Herriko gizarte pluralaren kohesioa» bultzatzeko nahia.

Eginkizun horiek nola bete, taldearen erdigune izan beharreko bost balio bikote zehaztu dituzte. Honako hauek: «Euskaltzalea eta nazionala; independentea eta komunitarioa; kritikoa eta irekia; profesionala eta konprometitua; eta aurrerakoia eta feminista».

Erreferentzialtasuna

BERRIAk erreferentzialtasunean «jauzi bat» ematea izango da datozen urteetako erronka nagusia, eta horren bidez irakurle eta laguntzaile gehiago lotzea. Apustu horietara bideratuko dute, hain justu, diru laguntzetan izandako igoeraren zati bat: berrikuntzara. Urteotan urrats handiak egin ditu BERRIAk Interneteko eskaintzan, eta pauso horiek sendotzea izango du erronka datozen hilabeteetan. Berdin papereko eskaintzan. Urteotako ildoan beste pauso bat emango du BERRIAk: Interneten eta paperean lan egingo du erredakzioak, edukiak bi euskarrietarako sortuz. Edukiek izango baitute zentraltasuna. Eta kalitateak.

Geroa ziurtatzeko habe bat ]]>
<![CDATA[Hitzarmena sinatu dute BERRIAk eta Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/albisteak/171583/hitzarmena_sinatu_dute_berriak_eta_jaurlaritzak.htm Wed, 25 Sep 2019 16:00:03 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/171583/hitzarmena_sinatu_dute_berriak_eta_jaurlaritzak.htm BERRIAlagunak. Geroa ziurtatzeko, hortaz, komunitatearen babesa ezinbesteko izango du BERRIAk datozen urteetan ere. Azken urteak bereiziki zailak izan dira egunkari nazionalarentzat. Batetik, papereko hedabideen krisiak jo du: nahiz eta inoiz baino euskaldun gehiagorengana iritsi, egunkari salmentak jaitsi egin dira, eta Internetek diru etekin txikia dakar oraindik -eduki guztiak sarean libre ditu BERRIAk, euskarak ezinbesteko duelakoan-. Horri erantsi behar zaio publizitateak izandako beherakada. Bestetik, Eusko Jaurlaritzak aurreko agintaldian izandako jokabideak egin dio kalte: aldebakarrez, sektorearekin adostu gabe, diru laguntzak banatzeko irizpideak aldatu zituen Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak, eta BERRIAri egin zion kalte berezia. Inoizko laguntzarik eskasenak jaso ditu BERRIAk azken urteetan. Euskalgintzan azken urteetan zabaldu den elkarlan ildoaren bidetik, berritasunez betetako argazkia egin dute Eusko Jaurlaritzako eta BERRIA Taldeko arduradunek: elkarrekin aurkeztu dute hiru urterako ituna. Eusko Jaurlaritzaren ordezkari, Bingen Zupiria Hizkuntza Politikako sailburua, Miren Dobaran sailburuordea eta Estibaliz Alkorta zuzendaria izan dira aurkezpenean; eta BERRIA Taldetik, Beatriz Zabalondo lehendakaria, Iban Arregi kontseilari ordezkaria eta Martxelo Otamendi zuzendaria. Ia hiru urteko bidearen ondorio da hitzarmena. Laguntzen azken ebazpena, BERRIAri mozketa ekarri ziona, 2016ko abenduan sinatu zuen sailburuordetzako aurreko taldeak, agintaldiaren azken hondarretan -izatez, ebazpena aldizkari ofizialean argitaratu zutenerako aldatua zen taldea-. Sailburuordetzako arduradun berriek gaiari heldu zioten, eta aste batzuen buruan gogoetari ekin zioten Jaurlaritzak, Gipuzkoako Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Hekimen komunikabide elkarteak; helburu zuten hedabideen egoera zein den aztertzea, eta babes sistema adostea. Egindako elkarrizketa bidearen ondorio da orain indarrean jarri duten eredua; Bizkaiko eta Arabako diputazioak ere sartu dira sisteman. Aldaketa handiak egin dituzte. Batetik, laguntzak "ordenatu": Jaurlaritzak emango die babesa hedabide nazionalei, eta irratiei, telebistei eta Interneteko atariei; tokiko aldizkariei, berriz, aldundiek. Bestetik, laguntzen zenbatekoa zehazteko, ez dute lehia eta puntuazio sistemarik erabiliko, beste oinarri bat baizik: proiektuaren kostu estandarren zati bat estaltzea. Jaurlaritzak eta aldundiek 10,5 milioi euro jarriko dituzte urtean, iaz baino hiru gehiago. Laguntzak emateko deialdia martxan dago. BERRIAk ere gisa bereko baldintzetan jasoko du laguntza, baina, deialditik beharrean, itun bidez. Haren "ezaugarri bereziak" aintzat hartuta erabaki du hori Eusko Jaurlaritzak; besteak beste, egunkari nazional bakarra dela. Zenbateko laguntza jasoko du? Kostu estandarren zati bat estaltzea da laguntza sistema berriaren oinarria. Kostuak finkatzeko, azterketa bat egin zuen iaz Siadeco ikerketa elkarteak: horren arabera zehaztu dute laguntzak zenbatekoak izango diren sortutako eta inprimatutako orrialde bakoitzeko, eta banatutako ale bakoitzeko. Diru laguntzetan BERRIAk dauka gorakada handienetakoa; alegia, finantzaketa publikoek kostuen zati bat estaltzea ezarri dutenean, aldaketa handienetakoa egunkari nazionalak du, proportzioan laguntza publiko txikienetakoa jaso baitu urteetan. Aurten eta datozen bi urteetan 2,3 milioi euro jasoko ditu urtean; iaz jasotakoa baino milioi bat euro handiagoa da diru laguntza hori -kontuan izatekoa da iaz inoiz baino laguntza txikiagoa eduki zuela BERRIAk: 1,3 milioi-. Horrekin aurrekontuaren %30 estaliko ditu BERRIAk -%20 baino gutxiago estali du azken urteetan-. Igoera handia da, baina kontuan izatekoa da batez besteko finantzaketa publikoaren azpitik dagoela BERRIA oraindik ere. Zer baldintza ditu hitzarmenak? EAEko Euskararen Legea erabili du Jaurlaritzak BERRIArekin hitzarmena egiteko argudio modura. Gogora ekarri du legeak zer dioen: herritarrek eskubidea dutela informazioa euskaraz jasotzeko, eta hori bermatzeko betebeharra daukala Jaurlaritzak. Itunean badira klausulak. Batetik, produkzioari lotuak: astean sei zenbaki argitaratzea, bideragarritasun ekonomikoa lortzea... Orain arteko laguntza deialdietan ere baziren. Bestetik, izaerarekin lotutako puntuak: gizartearen aniztasuna islatzea, irakurlegoaren bilakaera jarraitzea, euskaldunen hiztun komunitatea jartzea erdian... BERRIAren misioarekin bat datozen puntuak, finean. Lan baldintzak hobetu ahalko dira? Urteotako egoera gordina BERRIAko lantaldeak nozitu du bereziki: soldatak jaitsita eta izoztuta eduki ditu urteetan. Siadecok, kostu estandarrak kalkulatzeko azterketan, soldatei buruzko datuak ere bildu zituen. Hara: BERRIAn, batez beste 26.700 eurokoa izan da lanaldi bakoitzeko kostua azken urteetan, publikoak ez diren euskarazko hedabideetako soldaten batez bestekotik mila euro beherago. Areago, begirada zabalduta, hau diote datuek: Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako komunikabideen arloan, batez besteko lanaldiko kostua 50.500 eurokoa da. Ia BERRIAko bikoitza, alegia. Finantzaketa publikoa igotzeak bide emango du BERRIAko langileen soldatak handitzeko, hamar urtean lehen aldiz. Aurten, %15-20 igoko dira lansariak, lan kategoriaren arabera. Hortaz, batez besteko soldaten nabarmen azpitik jarraituko dute, baita Siadecok kostu estandarren proposamenean zehaztutako estandarren azpitik ere (33.100). Komunitatearen babesa beharko du oraindik? Arnasa ekarriko du BERRIAk Jaurlaritzarekin sinatutako hitzarmenak: “jauzi bat" egiteko aukera eta langileen baldintzak hobetzeko modua. Hala ere, euskarazko egunkariak ezinbesteko du komunitatearen hatsa, haren babesa. Gaur egun, 15.000 BERRIAlagun baino gehiago daude sare horretan. Oinarri sendoa da, baina ezinbestean zabaldu beharrekoa. Papereko eta Interneteko eskaintzaren bidez gero eta euskaldun gehiagorengana heltzen da BERRIA. Internetek izan du goraldi handia azken urteetan. Edukiak libre ditu BERRIAk sarean, denen esku, euskararen normalizazioan ekarpen handiagoa egin nahirik. Horren balioaz eta kostuaz ohartarazi nahi izan dute, BERRIAren edukietara jotzen dutenei babesa eskatuz: jasotzen duten zerbitzuaz kontziente izanik, BERRIAlagun egin daitezen. Ari dira fruituak iristen: BERRIAlagun gehienak Internetez datoz. Hori areagotzea da erronka aurrerantzean ere: erakundeekin ezarritako habeak komunitatea izatea zutabe.]]> <![CDATA[Abian jarri dute euskal hedabideak babesteko laguntzen sistema berria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2019-09-24/abian_jarri_dute_euskal_hedabideak_babesteko_laguntzen_sistema_berria.htm Tue, 24 Sep 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2019-09-24/abian_jarri_dute_euskal_hedabideak_babesteko_laguntzen_sistema_berria.htm
Hilabeteetako gogoetaren ondorio da orain martxan jarritako laguntza eredua. 2017an, Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzan arduradunak aldatu zituztenean, gogoeta hasi zuten Jaurlaritzak berak, Gipuzkoako Foru Aldundiak eta Hekimen elkarteak. Gogoan izatekoa da justu aurretik hedabideen laguntza deialdia ebatzia zuela Jaurlaritzak, aurreko arduradunen eskutik, eta irizpideetan aldaketa handiak egin zituela, sektorearekin adostu gabe —aldaketa horren ondorioz, inoizko babesik txikiena jaso du BERRIAk aurreko hiru urteetan—. Arduradun berriek zalantza agertua zuten irizpideekin, eta prozesu bat hasi zuten adostasuna lortzeko helburuz.

Lehia sistematik kanpo

2017 amaieran hasitako prozesua joan den martxoan amaitu zuten, sistema berria adostuta; Bizkaiko eta Arabako diputazioek ere bat egin zuten eredu horrekin. Bi helburu nagusi jarri zituzten: batetik, laguntza sistema «ordenatzea», hedabide arlo bakoitza zer erakundek lagundu behar duen zehaztuta; bestetik, komunikabideen «egonkortasuna» bermatzea, hiru urterako laguntzarekin, urtez urteko aldaketak saihesteko.

Laguntzak zenbatekoak izan, aldaketa handia dago irizpideetan: orain arteko puntu eta lehia sistemaren aldean, hedabideen kostuaren zati bat estaliko dute laguntzek, %30-35. Horretarako, kostu estandar batzuk zehaztu dituzte. Hortaz, papereko argitalpenen kasuan, esate baterako, zehaztu dute zenbateko laguntza izango den sortutako eta inprimatutako orrialde bakoitzeko eta banatutako ale bakoitzeko, bakoitzaren ezaugarrien arabera.

Urtean 10,5 milioi euro jarriko dituzte laguntzetan. Jaurlaritzak ipiniko du diru zatirik handiena: 7,9 milioi. Haren ardurapean geratutako hedabide arloei ez ezik, foru aldundiei bideratuko die diru kopuru bat, tokiko aldizkarien laguntzetan erabil dezaten.

Hedabide nazionala izanik, Jaurlaritzaren laguntza jasoko du BERRIAk datozen hiru urteetan. Hala ere, egunkari nazionalaren «berezitasunak» kontuan hartuta, laguntza deialditik atera egin du gobernuak, eta itun bat egingo dute BERRIAk eta Jaurlaritzak. Bihar aurkeztuko dute. Deialdiko irizpideak ezarriko dizkiote BERRIAri: gastuen %30 estaltzea. 2,3 milioi jasoko ditu urtean. Beste bide batzuetatik lortu beharko du, beraz, finantzaketa handiena.]]>
<![CDATA[Aldaketa eragin du Euskaraldiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-09-17/aldaketa_eragin_du_euskaraldiak.htm Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-09-17/aldaketa_eragin_du_euskaraldiak.htm ahobizi roleko kideek soilik egin: belarriprestak ere gehiago aritzen dira euskaraz. Euskaraldiko egunetan, apar betean, igoera handia izan zuen erabilerak, eta apaldu egin da asteak igaro ahala. Irabazia utzi du, hala ere. Espero zuten: horregatik proposatu dute aldian-aldian egitea ariketa. Datorren urtean izango da bigarrena: beste koska bat irabaztea du xede.

Joan den udazkenean egin zuten lehen Euskaraldia. 225.000 lagunek parte hartu zuten. Eragina aztertzeko asmoz, ikerketa bat egin du Soziolinguistika Klusterrak. Atzo egin zuten aurkezpena. Hiru galdetegi bidali zizkieten parte hartzaileei: ariketa hasi aurretik, amaitu berritan eta handik hiru hilabetera. 18.400 lagunen emaitzak hartu dituzte kontuan: hiru galdetegiak erantzun dituztenenak. Beste 450 lagunekin ikerketa kualitatiboa ere egin dute. Datu aitortuak dira guztiak, hortaz: jendeak zer adierazi duen.

ALDAKETA, ZENBATEKOA?

Euskaraldiko egunek eragin handia izan zuten partaideen jardunean: hogei puntu hazi zen euskararen erabilera, %67tik %87ra. Egun haien arrastoa txikitu egin da asteak igaro ahala: hiru hilabeteren buruan, %72koa zen erabilera. Datu horiek agerian jarri dute 11 eguneko ariketaren eragin modua: berehala, bai, handia da arrastoa, baina, esku hartze laburra denez, apaldu egiten da gero. Datuak gisa berekoak dira egunerokoan euskarak zer presentzia duen galdetzean: Euskaraldiaren aurretik, %57; amaitu orduko, %73; eta hiru hilen ondoren, %60.

ALDAKETA HANDIENA, NORK?

Euskaraldiaren arrastoa bereziki izan da nabarmena partaide talde batzuetan. Batetik, gaitasunaren ikuspegitik, euskaldun hartzaileen artean —ulertu bai, baina hitz egiteko zailtasunak dituztenak—. Maila mugatua izan arren ahobizi rola hartu dutenek hamalau puntuko irabazia dute erabileran hiru hilabete igarota; belarriprest rola hartu dutenek, zortzi puntukoa. Aldiz, euskaraz egoki hitz egiteko gai direnen artean, txikiagoa da irabazia: ahobiziek, bost puntu; belarriprestek, zortzi. Kontuan izatekoa da euskaraz egiteko gai direnen erabilera nabarmen handiagoa dela, hobetzeko tartea txikiagoa dela hiztun horien artean.

Antzeko joera ageri da datuak gune soziolinguistikoaren arabera aztertzean: euskarak zenbat eta presentzia txikiagoa herrian, zenbat eta euskaldun gutxiago, irabazia handiagoa izan da. Lehen eta bigarren gune soziolinguistikoetako parte hartzaileek izan dituzte irabazirik handienak. Badira bi ñabardura, hala ere. Bat: Euskaraldiko egunetan igoera ikusgarria izan zuten, baina jaitsiera ere nabarmena gero —trinkotasunarekin lotu dute: euskaldun gutxiagorekin, euskaraz egiteko aukera txikiagoa—. Bi: igoera horiek gorabehera, euskararen erabilera askoz handiagoa da beste guneetan.

ROLAK BETE DITUZTE?

Bi rol izan zituen Euskaraldiak. Bat, ahobizi: ahal zen guzti-guztietan euskaraz egiteko konpromisoa zuena, nahiz eta solaskideak erdaraz egin. Bestea, belarriprest: euskaraz aritzeko oztopo ez izateko hitza hartu zuen. Txapak hartu zituzten bi roletako kideek. Gehienek jarri zituzten: hirutik bik baino gehiagok, «beti edo ia beti». Ahobizien konpromisoa, ulertzen dutenekin euskaraz egitea eta ezezagunei euskaraz hastea, %60 inguruk bete zuten. Belarriprestek bazuten eskari bat: solaskideei eskatzea euskaraz egin diezaietela. %11k bete zuten.

NORBERE KONTUA SOILIK DA?

Hitz egitean euskarara jotzea, erdararako joera haustea izan zen Euskaraldiaren helburua. Zenbat lortu den, neurria aldatu egiten da solaskidearen arabera: batzuekin gehiago lortu dute ohiturak haustea. Hau da faktore bat: solaskidea ezaguna den edo ez. Ohiturak aldatzeko ariketak gehiago eragin du ezezagunekiko harremanetan: «Badirudi aldaketa errazagoa dela ezezagunekin, harremanak askotan laburrak eta azalekoagoak izan ohi baitira». Ezarritako ohiturak aldatzea nekezagoa da; horrek eragina du familian eta lagunekin, adibidez. Beste faktorea: solaskidearen gaitasuna. Euskaraz aise egiten dutenei euskaraz egiten diete ia euskaldun guztiek, baina, gaitasuna jaitsi ahala, gutxiago. Euskaraz mintzatzeko zailtasunak dituztenei %78k egiten diete; ulertu soilik egiten dutenei, %40k; eta erdizka ulertzen dutenei, %10ek. Euskaraldiak mugitu zituen jokabideak: ulertzen dutenei gehiago egin zieten euskaraz. Ondo ulertzen dutenen kasuan ere izan da igoera.

ADINAK IZAN DU ERAGINIK?

Interesgarria da ikustea adin talde bakoitzak zer jokabide izan zuen Euskaraldian eta zein gero. Joera bat ageri da: zenbat eta gazteago, aldaketa handiagoa Euskaraldian. Baina gazteek gutxiago eutsi diote gero. «Gauza izan dira 11 egunetan hizkuntza ohiturak astindu eta jokaera berria probatzeko, baina ez dute hori egonkortzeko aski denborarik izan». Adinekoek egin dute aldaketarik txikiena —kontuan izatekoa da Euskaraldiko adinekoek zutela erabilerarik handiena, gizarteko datuetan oro har gertatzen denaren aurka—.

ERRAZA IZAN DA ALDATZEA?

Parte hartzaileek uste baino nekezagoa izan da Euskaraldiak eskatutakoa. Hala ondoriozta daiteke haien iritzietatik. Adibidez, lehen hitza euskaraz egitea erraza dela uste dutenak gutxiago dira orain, ariketaren aurretik baino. «Hainbat zailtasun bistaratu dira Euskaraldian, eta hasieran baino hautemate ezkorragoaz amaitzea ekarri du horrek», diote adituek. Zailtasuna ikusi arren, lehen hitza euskaraz egiteko joera handitu egin da. Elkarrizketa elebidunetan ere agertu da zailtasuna —bat euskaraz ari denean eta bestea erdaraz—: ezin izan diete denbora luzean eutsi horrelako solasaldiei.

ZER INDARGUNE IZAN DITU?

Iritzi kualitatiboak bilduta, Euskaraldiaren sei bertute nagusi nabarmendu dituzte parte hartzaileek. Bat: izaera irekia izan duela, elkarlanezkoa. Bi: «talde sentimendua» eragin duela, integratzeko bide izan dela. Hiru: ohiturak aldatzeko trabak kentzen lagundu duela. Lau: norberarenak ez ezik, solaskideen ohiturak aldarazi dituztela. Bost: norbere erabilerari buruz gogoeta egiteko aukera ekarri duela, nork bere hutsuneak ikustekoa. Eta sei: txapa elementu baliagarria izan dela.

ETA ZER HUTSUNE?

Lau ildotako akatsak ikusi dituzte Euskaraldian. Bat: komunikazioan ez direla iritsi gizarteko sektore guztietara, eta ariketa ez dutela ondo ulertu askok —rolen zentzua, esate baterako—. Bi: erakundeek, herritarrei eskatu bai, baina «urrats gutxi» egin dituztela. Hiru: zailtasunak daudela ohiturak aldatzeko. Eta lau: gune erdaldunetan kosta egin dela jendea biltzea, euskaldun gutxi izanik, baita gune euskaldunenetan ere, euskaldun batzuek ez ziotelako «zentzurik» ikusten ariketari.]]>
<![CDATA[Funtzionatu al du Euskaraldiak?]]> https://www.berria.eus/albisteak/171159/funtzionatu_al_du_euskaraldiak.htm Mon, 16 Sep 2019 07:35:31 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/171159/funtzionatu_al_du_euskaraldiak.htm Euskaraldiko egunek eragin handia izan zuten partaideen jardunean: hogei puntu hazi zen euskararen erabilera, %67tik %87ra. Egun haien arrastoa txikitu egin da asteak igaro ahala: hiru hilabeteren buruan, %72koa zen erabilera. Datu horiek agerian jarri dute 11 eguneko ariketaren eragin modua: berehala, bai, handia da arrastoa, baina esku hartze laburra denez, apaldu egiten da gero. Datuak gisa berekoak dira egunerokoan euskarak zer presentzia duen galdetzean: Euskaraldiaren aurretik, %57; amaitu orduko, %73; eta hiru hilen ondoren, %60. 2. Aldaketa handiena, nork?
Euskaraldiaren arrastoa bereziki izan da nabarmena partaide talde batzuetan. Batetik, gaitasunaren ikuspegitik, euskaldun hartzaileen artean -ulertu bai, baina hitz egiteko zailtasunak dituztenak-. Maila mugatua izan arren ahobizi rola hartu dutenek hamalau puntuko irabazia dute erabileran hiru hilabete igarota; belarriprest rola hartu dutenek, zortzi puntukoa. Aldiz, euskaraz egoki hitz egiteko gai direnen artean, txikiagoa da irabazia: ahobiziek, bost puntu; belarriprestek, zortzi. Kontu izatekoa da euskaraz egiteko gai direnen erabilera nabarmen handiagoa dela, hobetzeko tartea txikiagoa dela hiztun horien artean. Antzeko joera ageri da datuak gune soziolinguistikoaren arabera aztertzean: euskarak zenbat eta presentzia txikiagoa herrian, zenbat eta euskaldun gutxiago, irabazia handiagoa izan da. Lehen eta bigarren gune soziolinguistikoetako parte hartzaileek izan dituzte irabazirik handienak. Badira bi ñabardura, hala ere. Bat: Euskaraldiko egunetan igoera ikusgarria izan zuten, baina jaitsiera ere nabarmena gero -trinkotasunarekin lotu dute: euskaldun gutxiagorekin, euskaraz egiteko aukera txikiagoa-. Bi: igoera horiek gorabehera, euskararen erabilera askoz handiagoa da beste guneetan. 3. Rolak bete dituzte?
Bi rol izan zituen Euskaraldiak. Bat, ahobizi: ahal zen guzti-guztietan euskaraz egiteko konpromisoa zuena, nahiz eta solaskideak erdaraz egin. Bestea, belarriprest: euskaraz aritzeko oztopo ez izateko hitza hartu zuen. Txapak hartu zituzten bi roletako kideek. Gehienek jarri zituzten: hirutik bik baino gehiagok, "beti edo ia beti". Ahobizien konpromisoa, ulertzen dutenekin euskaraz egitea eta ezezagunei euskaraz hastea, %60 inguruk bete zuten. Belarriprestek bazuten eskari bat: solaskideei eskatzea euskaraz egin diezaietela. %11k bete zuten. 4. Norbere kontua soilik da?
Hitz egitean euskarara jotzea, erdararako joera haustea izan zen Euskaraldiaren helburua. Zenbat lortu den, neurria aldatu egiten da solaskidearen arabera: batzuekin gehiago lortu dute ohiturak haustea. Hau da faktore bat: solaskidea ezaguna den edo ez. Ohiturak aldatzeko ariketak gehiago eragin du ezezagunekiko harremanetan: "Badirudi aldaketa errazagoa dela ezezagunekin, harremanak askotan laburrak eta azalekoagoak izan ohi baitira". Ezarritako ohiturak aldatzea nekezagoa da; horrek eragina du familian eta lagunekin, adibidez. Beste faktorea: solaskidearen gaitasuna. Euskaraz aise egiten dutenei euskaraz egiten diete ia euskaldun guztiek, baina gaitasuna jaitsi ahala, gutxiago. Euskaraz mintzatzeko zailtasunak dituztenei %78k egiten diete; ulertu soilik egiten dutenei, %40k; eta erdizka ulertzen dutenei, %10ek. Euskaraldiak mugitu zituen jokabideak: ulertzen dutenei gehiago egin zieten euskaraz euskaldunek. Ondo ulertzen dutenen kasuan, bost puntuko igoerari eutsi diote. 5. Adinak izan du eraginik?
Interesgarria da ikustea adin talde bakoitzak zer jokabide izan zuen Euskaraldian, eta zer gero. Joera bat ageri da: zenbat eta gazteago, aldaketa handiagoa Euskaraldian. Baina gazteek gutxiago eutsi diote gero. "Gauza izan dira 11 egunetan hizkuntza ohiturak astindu eta jokaera berria probatzeko, baina ez dute hori egonkortzeko aski denborarik izan". Adinekoek egin dute aldaketarik txikiena -kontuan izatekoa da Euskaraldiko adinekoek zutela erabilerarik handiena, gizarteko datuetan oro har gertatzen denaren aurka-. 6. Erraza izan da aldatzea?
Parte hartzaileek uste baino nekezagoa izan da Euskaraldiak eskatutakoa. Hala ondoriozta daiteke haien iritzietatik. Adibidez, lehen hitza euskaraz egitea erraza dela uste dutenak gutxiago dira orain, ariketaren aurretik baino. "Hainbat zailtasun bistaratu dira Euskaraldian, eta hasieran baino hautemate ezkorragoaz amaitzea ekarri du horrek", diote adituek. Zailtasuna ikusi arren, lehen hitza euskaraz egiteko joera handitu egin da. Elkarrizketa elebidunetan ere agertu da zailtasuna -bat euskaraz ari denean, eta bestea, erdaraz-: ezin izan diete denbora luzean eutsi horrelako solasaldiei. 7. Zer indargune izan ditu Euskaraldiak?
Iritzi kualitatiboak bilduta, Euskaraldiaren sei bertute nagusi nabarmendu dituzte parte hartzaileek. Bat: izaera irekia izan duela, elkarlanezkoa. Bi: "talde sentimendua" eragin duela, integratzeko bide izan dela. Hiru: ohiturak aldatzeko trabak kentzen lagundu duela. Lau: norberarenak ez ezik, solaskideen ohiturak aldarazi dituztela. Bost: norbere erabilerari buruz gogoeta egiteko aukera ekarri duela, nork bere hutsuneak ikustekoa. Eta sei: txapa elementu baliagarria izan dela. 8. Eta zer hutsune?
Lau ildotako akatsak ikusi dituzte. Bat: komunikazioan, ez direla iritsi sektore guztietara, eta ariketa ez dutela ondo ulertu askok. Bi: erakundeek, herritarrei eskatu bai, baina "urrats gutxi" egin dituztela. Hiru: zailtasunak daudela ohiturak aldatzeko. Eta lau: gune erdaldunetan kosta egin dela jendea biltzea, euskaldun gutxi izanik, baita gune euskaldunenetan ere, euskaldun batzuek ez ziotelako "zentzurik" ikusten ariketari.]]>
<![CDATA[Euskararen eta hitzaren bueltan beti]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1999/030/001/2019-09-13/euskararen_eta_hitzaren_bueltan_beti.htm Fri, 13 Sep 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/1999/030/001/2019-09-13/euskararen_eta_hitzaren_bueltan_beti.htm
Ogibidez euskara irakaslea zen. Heziketa Fisikoko diplomaduna zen, eta Gizarte eta Kultur Antropologiako lizentziaduna. Bergarako UNEDen Idazle Eskolako graduondoa ere egina zuen. Bertsolaritzaren esparruan ez ezik, literaturan ere ezaguna zen, poesian bereziki. Iaz, adibidez, Lauaxeta olerki saria irabazi zuen Neguko gaba lanarekin. Aurretik, 2016an, Iruñea Hiria poesia saria jaso zuen Izoztu zitzaigun negu hura lanagatik (Denonartean). Iruñeko Udalaren Egile Berrientzako Kultur Lehiaketan ere saritu zuten 2011, 2013 eta 2015ean.

BERRIA Taldearekin harreman estua zuen: kolaboratzaile zebilen Nafarroako Hitza-n. Joan den ostiralean argitaratu zuen azken artikulua, Enrique Maiaren soldata izenekoa. Halaber, 2018ko martxotik, Ttipi-Ttapa aldizkarian ere egiten zituen kolaborazioak, iritzi saileko Nire txanda atalean; Xorroxin irratian ere urte askoan izan zen kolaboratzaile, eta, iaz, literatur gaiak jorratzen dituen Hitzen Uberan atarian ere idatzi zituen hainbat artikulu. Aritu zen arlo gehiagotan ere: besteak beste, 2012an Baztan pelikulako soinu bandaren letra egin zuen, eta 2015ean Elizondon egin zen Nafarroa Oinez-en abestiaren hitzak ere hark idatzitakoak ziren.

Albistearen berri izan orduko, asko izan dira sare sozialen bidez haren sormen lana eskertu, eta doluminak agertu dituztenak.]]>
<![CDATA[Jon Barberena bertsolaria hil da, 'Nafarroako Hitza'-ko kolaboratzailea]]> https://www.berria.eus/albisteak/170995/jon_barberena_bertsolaria_hil_da_039nafarroako_hitza039_ko_kolaboratzailea.htm Thu, 12 Sep 2019 07:11:10 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/albisteak/170995/jon_barberena_bertsolaria_hil_da_039nafarroako_hitza039_ko_kolaboratzailea.htm

Bihotzean min dut. Jon Barberena bertsolari eta idazle baztandarra zendu da bart. Besarkadarik estuena etxekoei eta lagunei. - uiturriaga (@uiturriaga) 12 de septiembre de 2019 Ogibidez euskara irakaslea zen Barberena. Heziketa Fisikoko diplomatua zen, eta Gizarte eta Kultur Antropologiako lizentziaduna. Bertsolaritzaren esparruan ez ezik, literaturaren arloan ere bazebilen, poesian bereziki. Iaz, adibidez, Lauaxeta olerki saria irabazi zuen Neguko gaba lanarekin. Aurretik, 2016an, Iruñea Hiria poesia saria jaso zuen Izoztu zitzaigun negu hura lanagatik. Iruñeko Udalak antolatutako Egile Berrientzako Kultur Lehiaketan ere saritu zuten 2011n, 2013an eta 2015ean. BERRIA Taldearekin harreman estua zuen Barberenak: kolaboratzaile zebilen Nafarroako Hitza-n. Joan den ostiralean argitaratu zuen azken artikulua.]]> <![CDATA[Hamabi emakumeri eraso egitea egotzita, tatuatzaile bat epaituko dute gaur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/007/001/2019-09-11/hamabi_emakumeri_eraso_egitea_egotzita_tatuatzaile_bat_epaituko_dute_gaur.htm Wed, 11 Sep 2019 00:00:00 +0200 Garikoitz Goikoetxea https://www.berria.eus/paperekoa/2108/007/001/2019-09-11/hamabi_emakumeri_eraso_egitea_egotzita_tatuatzaile_bat_epaituko_dute_gaur.htm
Donostiako Udaltzaingoak iaz atxilotu zuen tatuatzailea. Ikerketa «ofizioz» abiatu zuten, andre batek sare sozialetan egindako salaketaren ondoren; kontatu zuen Donostiako tatuatzaile batek abusuak egin zizkiola saltokian. Tatuaje bat besoan egitekoa ziola, baina tatuatzaileak «galtzetako botoia askatzeko» agindu ziola , eta sexu ukituak egin zizkiola. «Handik alde egin nahi nuen, baina shockean nengoen».

Mezu horren berri izanda, udaltzaingoak ikerketapean jarri zuen gizona. Kasuak oihartzuna izan zuen hedabideetan, eta salaketak pilatzen hasi ziren. Hiru egunen buruan, atxilotu egin zuten gizona; ordurako, bederatzi andreren salaketak jaso zituzten. Behin-behinean kartzelan sartu zuten gizona, epailearen aginduz.

Komentarioak eta ukituak

Udaltzaingoak denera 21 emakumeren salaketak jaso zituen, baina epaiketara hamabirenak iritsi dira. Fiskalaren akusazio idazkiaren arabera, gizona urteetan aritu zen emakumeei eraso egiten: 2013tik 2018ra. Fiskalak sinesgarritasuna eman die hamabi emakume horiek salatutako erasoei; besteak beste, azaldu du sexuarekin lotutako komentarioak egin zizkiela tatuatzaileak, ukituak ere egin zizkiela, eta musuak eman, nahiz eta haiek adierazi zioten deseroso zeudela jarrera horrekin. Tatuajeak egiteko zeukan saltokian gertatu ziren salatutako eraso gehienak, baina tartean dira gizonaren etxean eta tatuaje eskola batean salatutako erasoak ere. Hamalau delitu egotzi dizkio fiskalak, eta 21 urteko zigorra eskatu.

Defentsak, berriz, argudiatu du salaketa horiek ez direla «egiazkoak», eta gizona libre uzteko eskatu du. Abokatuaren esanetan, «funtsezko eginbideak» geratu dira egin gabe ikerketan. Besteak beste, emakumeen eta tatuatzailearen arteko mezuak erakustea nahi du. «Argiago utziko lukete nolako harremana zeukaten».]]>