<![CDATA[Goizalde Landabaso | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 30 Nov 2021 04:11:23 +0100 hourly 1 <![CDATA[Goizalde Landabaso | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Durango 2021]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2021-11-30/durango_2021.htm Tue, 30 Nov 2021 00:00:00 +0100 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2021-11-30/durango_2021.htm
Erretratu zaharrak begiratzeak beti dakarkit atmosfera bera, zuri-beltz marruskatua, higatua. Durango zaharrei atzera begira egiterakoan hotza dator, zigarro bako lurrun zirkuluak. Kultura amaraun mehekoa dugu, kea lakoa zenbaitetan. Edozerk apur lezake gure trinkotasuna, birus indartsu batek edota eskukada batek. Marasma bat etxeko leihotik kentzen duzun bezala kendu daiteke urteetan ondutakoa. Gure ahuldadeetan indartsu gara, baina gure indarguneetan, ahul. Beti justifikatzen, arrazoitzen, defendatzen ulertezina dena batzuentzat, logikaz beterikoa besteontzat. Hil berri den Almudena Grandes idazle espainiarrak zioen idazten den oro dela ariketa ideologikoa. Eta hortik harago eramango nuke nik: sortzen den oro da ariketa ideologikoa. Agian hortik ere badu suntsitze jarduera horrek: ni ez naizen horrekin amaitu nahi izatea. Ni ez naizen horrek naizen hau kolokan jartzen duelako. Bai, joan zait. Baikortasuna agindu nuen eta azoka nazional nagusiaren atarian ezkortasunetik ari natzaizula pentsa zenezake. Baina ez, baikor naiz. Badakit hor kanpoko hotz horretan zu zaudela. Eta zu. Eta zu. Eta beste hura ere. Eta horrek ematen dit indarrik. Marasma hauskor gara, behe laino artean nahi baduzu; baina gara. Gaude. Etsita batzuetan, baina irmo eta tinko gehienetan.]]>
<![CDATA[Putak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-11-23/putak.htm Tue, 23 Nov 2021 00:00:00 +0100 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-11-23/putak.htm
«Guk super ondo tratatu genuen», alegia, atseginak izan zirela. Horixe esan zuen 2018an Molins de Rei herrian (Katalunia) emakume bat bortxatzeagatik epaitzen ari diren hiru akusatuetako batek. Biktimak epaiketan esan zuen autoaren maletategian sartu zutela hiru akusatuek, iletik tira egin ziotela, eta irainka aritu zirela (bortxatzeaz gain, jakina). Akusatuek, berriz, neskak eskatu ziela harreman sexualak izatea, ez zegoela edanda, eta eurekin sexurako gonbidapena egin aurretik bere bular gainetara bota zuela (emakumeak) ginebra akusatuak berotu guran, nonbait. Larrialdietan artatu ostean egin zuten txostenean diote emakumeak gorputzean eta buruan babes-zauriak zituela, eta besteek eusten zioten bitartean txandaka bortxatu zutela. Epaiketa honetan emakumeak emandako lekukotasunean esaldi esanguratsua utzi zuen: «Puta bat nintzela esan zidaten, isiltzeko, beste neskek ez zutela hainbesteko erresistentzia jartzen». Putak. Emakumea eraso egin zuten hezur-haragitan, baina, nahikoa begitandu ez, eta hitzez ere egin zuten. Nire zalantza da benetan sinesten ote duten emakumearekin izandako jarrera atsegin eta abegikorra izan zela, ala defentsa amarrua ote den. Txatxua gerta dakizuke baina uste dut egoera ezberdinen aurrean geundekeela. Hots, amarrua bada, erasotzaileek badakitelako emakumeari eraso egin ziotela. Bestela, ordea, okerragoa da, pentsatzen dutelako horixe dela emakumeak (ondo) tratatzeko modua.]]>
<![CDATA[Distopiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2021-11-16/distopiak.htm Tue, 16 Nov 2021 00:00:00 +0100 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2021-11-16/distopiak.htm
Marina Garces filosofoak bezala, nik ere ez dut utopietan sinesten. Distopiak bezain galgarriak iruditzen zaizkit; galgatik eta galtzetik. Beste mundu posibleetan sinesten dut, aldaketetarako gaitasunetan, Pepe Mujicak aipatzen zuen garaipen horren aldeko naiz: jausi eta goratu eta jausi eta goratu eta jausi, eta goratu. Hori baita bizitza; lehen, orain, eta, ziurrenen, gero. Eta altxatzeko aukera oro suntsitzen badugu modako distopiekin, burmuinetan sortuko ditugun ezintasunak egonkortu besterik ez dugu egingo. Uste dut itxaropena merezi dutela hurrengo belaunaldikoek; gutxienez, aukera anitzeko etorkizunak. Bai, aitortzen dizut, ni ere distopia kontsumitzailea izan naiz, gainezka egin didaten arte. Honezkero ez ditut ikusten, ez ditut entzuten. Zarata antzu lar eragiten dute.]]>
<![CDATA[Berpizkundea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-11-09/berpizkundea.htm Tue, 09 Nov 2021 00:00:00 +0100 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-11-09/berpizkundea.htm
Bai, dena da oso zoroa. Ez, ez zen agertu. Hala ere, honek irudikatzeko oina eman dit. Presidente izateko norbait berpizteko aukera emango balizute, nor berpiztuko zenuke? Nik egunak daramatzat honi bueltak ematen. Batetik, gurean hiruren lekua bete beharko luke, eta bestetik, argi daukat emakumea berpiztuko nukeela. Eta dutxapean otu zitzaidan zein izan zitekeen egokiena: patata tortilla asmatu zuen emakumea. Ez, ez zait burua joan.

Esaten dutena egia bada, Zumalakarregi jenerala, goseturik eta ahiturik, baserri batera heldu zen. Eta, jakina, ez zen hasiko jatekoa egiten berea ez zen sukaldean... Baserriko emakumeari jatekoa eskatu zion. Jar zaitez baserritar haren soinekoan: sona handiko jenerala zurera heltzen da karlistadaren batetik eta jan nahi du. Arrautzak eta patatak baino ez ei zituen. Zer egin? Ba Zumalakarregi moduko baten presiopean: irudimena, patxada eta sormena izan zituen, dagoeneko klasiko bihurtu den munduko gauzarik onenetakoa sortzeko: patata tortilla.

Ez dakit Kennedy gaztearen berpizkundearen zain daudenek zer egingo duten merchandising guztiarekin. Dakidan bakarra da gustura ondo jango nukeela orain tortilla zati bat.]]>
<![CDATA[Gomutakija]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-11-02/gomutakija.htm Tue, 02 Nov 2021 00:00:00 +0100 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-11-02/gomutakija.htm First, we take Manhattan, then we take Berlin». Eta plazeretik deus ez duen hozkirritu hotz batek egiten dit goitik behera.

Nik ezinegona abizenak irakurtzen astintzen dut. Ahopean esaten ditut, mamuak uxatzeko nire metodoa da. Abizenik abizen, horietakoren bat nire zuhaitz genealogikoan baldin badago, lasaiago geratzen naiz. Erdi lehengusu eta lehengusinak beti aldeko izaten ditut. Eta hala ere, kanposantuek badute gustatzen zaidan zer.

Laster mendea beteko da Begoña Bilbora lotu zutenetik (Deusturekin ere egin zuten), eta Begoñako kanposantua da izan zen errepublika hartatik geratzen den lorratz gutxienetakoa. Urkaregi, Garamendi, Benito del Valle, Sarasola, Iturriaga, Arriola... Aranzadikoak sartu dira urte luzez itxita egon den hilerrian, eta parke bilakatu baino lehen, zulatzen hasi dira. A ze ustekabea! Uste baino hezur-hondar gehiago dago, batzuen berri orain artean izan ez dutena. Misterioak. 150 umerenak aurkitu dituzte zati txiki batean, eta indusketan jarraitzen dute. Aberats eta txiroek espazioa konpartitzen dute, baina bakoitzak bere aldea du. Hor dago Olano-Abaituatarren panteoia, hor lurperatuko zuten, ziurrenen, Eulalia Abaitua.

Eskulturak, gurutze kristau eta zeltak, harlauza hautsiak, eta hor, euskaraz agertzen den lauza bakarra: Zubieta eta Berreteaga tar, Toma. Bere seme-alabak dautsien gomutakija. Geldituko ote da nork izan Tomaren gomutakirik? Harri zati bakoitzak ostendua du istorio bat, eta orbela zapaldu ahala elkarri begiratzen genion sakrilegioa egiten ariko bagina lez. Hego harrotuak zuhaitzen hosto zaharrak botatzen ditu harri zahar gainetara. Gomutakijak errespetatuko ote ditu parkeak?]]>
<![CDATA[Kaleetan barna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2021-10-26/kaleetan_barna.htm Tue, 26 Oct 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2021-10-26/kaleetan_barna.htm
Duela egun batzuk, goiz iluneko hotzetan, etxe azpiko moilan aparkaturik nuen autoaren bila joan nintzen. Nire kotxera baino dozena erdi lehenago kristal hautsi apurrak lurrean eta auto batzuetako zulotzarrak ikusi nituen. Ukabilak estutu eta sakelakoa bilatu nuen, artega, premiazko deia egin behar banuen atoan egiteko. Ezer ez zen entzuten, baina hor zegoen berriro, beldur hotz hori. Kukututa egon da, baina dagoeneko ez dago etxeratze-agindurik, libre gabiltza. Libre dabiltza. Kontraesanaz ondo jabetuta nago. Nork maite ditu debekuak, hara-hona egiteko askatasun mugatze hori? Iraun duen bitartean, baina, aspaldiko patxada hura berreskuratu dut. Eta esango nuke ez soilik nik, emakume askok sentitu dugula. Simulakro bat izan da. Kaleetako desorduak ez dira guretzat seguruak. Harritzen nau zein naturaltasunarekin bizi dugun beldur hori emakumeok, eta zein ezezaguna den, maiz, gizonezkoentzat. Saihesteko, beti gauza bera proposatzen digute: etxean gelditu zaitez, zure mugarrietan. Arriskua zero, esaten diote horri. Baina... eta gizonezkoak gelditu beharko balira ordu batzuetatik gora? Bai, etxeratze-aginduaren kontra nago ni ere; gainera ez da demokratikoa, eta konstituzionaltasun oro urratuko ditu, ziurrenen. Eta hala ere, aitor dut: batzuetan kontraesanek gainezka egiten didate.]]>
<![CDATA[Usurpazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2021-10-19/usurpazioa.htm Tue, 19 Oct 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2021-10-19/usurpazioa.htm Gara egunkarian egiten zieten elkarrizketan esaldia utzi zuten: «XIX. mendea beltza izan zen Euskal Herriko emakumeentzat». Esango nuke, tamalez, gure arbasoak ez zirela salbuespen izan eta mende gorria izan zela emakume (ia) gehienentzat. Mende horretan bizi izan ziren literatura zaleek maite dituzten hiru ahizpa idazle: Charlotte, Emily eta Anne Brontë. Ez, ez zuten bizitza erraza izan. Denborak, zorionez, aitortu die euren literatur lanen maisutasuna: Jane Eyre, Gailur Ekaiztsuak, eta Agnes Grey. Ezin izan zituzten lanok euren benetako izen-abizenekin sinatu, eta gizonezkoen izenak hautatu zituzten: Currer Bell, Ellis Bell eta Acton Bell.

Tankera honetako adibideak hamaika dira emakume idazleekin, eta okerragoak ere bai. XX. mendearen hondarretan, esaterako, Joanne Rowling-i gomendatu zioten Harry Potterren gainean idazteko osterantzeko izena erabiltzeko, emakumezko batek ez zuela arrakastarik izango; hortik J.K.Rowling-ena.

Gutxietsiak, mespretxatuak, baztertuak, mututuak izan dira emakume sortzaileak aspalditik; bestelako bideak aurkitu behar izan zituzten lanak kaleratzeko eta zelanbaiteko aitortza izan zezaten. Hori, onenean.

Espainian dirurik gehien duen saria da Planeta. Carmen Molak irabazi du; gaitzizen bat, hiru gizon ezkutatzeko (Mola abizena aukeratzea ere!). «Testua nork idazten duen, ez dauka garrantzirik», diote elkarrizketa batean. Jakina, ez du, ez; izaten duen arte. XIX.ean emakumeek beste biderik ez zuten aurkitu euren sormen lanak kaleratzeko. Molatarrek, berriz, gehiago saltzeko. Laburbilduz. Usurpaziorik ez du ikusten nire lagun batek (gizonezkoa), hamaika arrazoi eman arren. Erabaki dut energia gehiagorik ez xahutzea. Batzuetan, ez du merezi.]]>
<![CDATA[Normaltasuna esaten dioten hori]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/011/002/2021-10-12/normaltasuna_esaten_dioten_hori.htm Tue, 12 Oct 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/011/002/2021-10-12/normaltasuna_esaten_dioten_hori.htm
Dagoeneko izan gaitezke izan ginenak eta bizi gaitezke bizi ginen bezala. Mundu berria sortzeak lan asko ematen du. Urardotan ibiltzea aurpegira diezadakezu; baina harrigarria egiten zait egoera batetik bestera pasatzeko premia bizi hori. Horrela da. Agian hori da egin behar dena, katakrak aurreko neurrigabekeria. Une batzuetan irudipena daukat jausten ari den munduari irmoki atxikitzen gatzaizkiola datorrenaren beldur garelako.

Txilekoa da Matias Segura artista. Txileko Santiagoko eraikin moderno batean proiekzioa jarri zuen, 2019an, esaldirik esaldi, hauxe ona: «No volveremos a la normalidad porque la normalidad era el problema» (Ez gara normaltasunera itzuliko normaltasuna zelako arazoa). Azken hilabeteotan hamaikatan entzun dut eutsiezina dela gure bizimodua, honek krak egingo duela, gainbehera datorrela, eta gero Byung-Chul Han dago, gu denok lasaitzeko lerroburuak uzten: etengabeko gerra egoeran biziko garela; edota kolapsoa etortzear dagoela. Ezinegona. Eta hortik ulertzen ari naiz zenbaitek hartu duen carpe diem joera hori, oso hautemangarri ez den zerbaitengandik topatu duten ihesbide bakarra.

Ni amuarrainen utopia entzuten hasi naiz, eta Krak-en gelditu naiz. Salba gaitzala musikak; eta poesiak; eta maitasunak; eta gure baitako gauza on horiek guztiak. ]]>
<![CDATA[Munstroak eta gu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-10-05/munstroak_eta_gu.htm Tue, 05 Oct 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-10-05/munstroak_eta_gu.htm
Piers Blaikie, Terry Cannon, Ian Davis eta Ben Wisner ikerlariek 1994an At Risk: Natural Hazards, People Vulnerability and Disasters (Arriskuan: larrialdi naturalak, pertsonen zaurgarritasuna eta hondamendiak) idatzi zuten, eta bertan aztertu zuten, sakon aztertu ere, zerk eramaten duen gizakia horrelako lekuetan bizitzera. Besteak beste, diote, leku horietako bizilagunek jokalari arima dutela, hots: zalantzazko onuraren truke arrisku demasa hartzen dutela. Hori entzun diot Maria Cristina Zilio ikerlari argentinarrari. La Platako Unibersitatean egiten du lan ikerlari lez, eta Arriskuaren teoria delakoa ondo ederto ezagutzen du. Zientziak gero eta zehatzago aurreikusten ditu arrisku uneak, eta gero eta aiseago egiten dira leku aldaketak. Eta hala ere, jarraitzen dugu wild side-n.]]>
<![CDATA[Gabilondo joan da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-09-28/gabilondo_joan_da.htm Tue, 28 Sep 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2021-09-28/gabilondo_joan_da.htm
Egungo kazetaritzaren neurria hartzeko egungo gizarteari begiratu behar omen zaio. Batera doaz. Horixe esan zuen bere azken elkarrizketan Iñaki Gabilondok bere etxea izan den Ser irrati katean. Bizkorregi goazen honetan, beraz, zer motatako kazetaritza egin liteke? Zer egiten ari gara? Eta gizarteak / herriak ez badu egiten ari garen kazetaritza behar, zer? Ez naiz ari maitasunaz, ari naiz beharrizanaz. Lankide batek, biziki arduratua, lehengoan ziostan askatasuna galdu dugula kazetaritzan, eta okerrena ez dela airean dagoen zentsura, okerrena norberak bere buruari ezartzen dion zentsura dela.

Gabilondori egindako azken elkarrizketan zenbait gauza interesgarri esan zituen. Batek, Ryszard Kapuscinskik esaten zuen zerbait ekarri zidan gogora: pertsona ona izan behar dela kazetaria. Gabilondo harago zihoan, eta beste inoiz Elena Poniatowskari entzun diodana esan zuen: apala izan behar du kazetariak. Apaltasun horretan sekula ez du ahaztu behar kazetaritza lanean (irratigintza aipatzen zuen berak, baina nik uste dut orokortu litekeela) bestea dela garrantzitsuena. Hor legoke bizi iraupena, hartzaileengan. Eta hain zuzen ere hauxe da batzuetan ahazten duguna, hartzailea.

Erritmo bizia gailendu den honetan, informazioa lerroburuetara mugatu dugun honetan, gutxi kuestionatzen den honetan, kritika apurra mututzen denean; ez da, ez, erraza kazetaritza egitea.]]>
<![CDATA[Udagoieneko gau batean jazoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2021-09-21/udagoieneko_gau_batean_jazoa.htm Tue, 21 Sep 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2021-09-21/udagoieneko_gau_batean_jazoa.htm
Ohiko egoeran, Mendebaldeko hiri batean egon zaitezke bakarrik gaueko isiltasunean, kaleko banku huts batean, egonean. Ziurrenen, zugandik kilometro askora dagoen bulegari-voyeur batek jakingo du non zauden, eta bakarrik bazaude ere badakizu, berez, ez zaudela. Ordu txiki haietan, baina, hiriko argiak goitik ikusten ari nintzen, Europako Espazio Geltokitik bezala, eta inork ez zekien han nengoenik. Sakelako barik genbiltzan garaiak etorri zitzaizkidan akordura. Deiadar egiten genion elkarri kaletik leihora. Edo aurreko egunean/astean egiten genuen hitzordua, eta sekula ez genuen pentsatzen kale egingo genuenik. Nik ez, behintzat. Eta zer amorru norbait agertzen ez zenean (batik bat, interes erromantikorik bazegoen).

Hiritik herrira jauzia izugarria zen horretan. Herrian inork ez zuen hitzordurik jartzen, bagenekien, jakin, beti egongo zela norbait, beti agertuko zela baten bat. Joan den mendekoa naiz, argi dago.

Gau horretan, ordea, bakarrik, sakelako lapurtua ahazturik, hiriaren edertasunaz jabetu nintzen. Ederrak dira, gero, argiak. Euri osteko giroa zegoen, sargoria apalduta, baina beroaren gomuta bezalako zerbait zegoen airean, eta argiek dir-dir egiten zuten. Han, bakarrik, hiriari so gelditu nintzen. Ezagutzen ez duzun geltoki batean gelditzea bezalako zeozer zen, ondo eta txarto sentitzen nintzen aldi berean. «Zein txarto —esan nion neure buruari—, baina zein ondo».]]>
<![CDATA[Efemerideak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2021-09-14/efemerideak.htm Tue, 14 Sep 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2021-09-14/efemerideak.htm
Izan ere, eta abestiak zioenari jarraituz, nire efemerideak ez daude egunkarietan; bai ostera, autobus edota tabernatan. Egiazki badira gure izate soziala gorpuzten duten jazoerak; eta badira, norbere biltegi emozionala egiten dutenak. Besteak beste, zuek irailaren 11koa gogoratzen zenuten bitartean gu gurasoen ezkontzaren hirurogeigarren urteurrenean geunden irri eta mirri. Zebra bidea zeharkatzean ziztu bizian zetorren autoa seko gelditzerakoan oroitu nuen duela hamarkada batzuetako goiz batean kotxe bat ez zela gelditu. Eta akordura etorri eta atoan ozen esan nuen «gaur nire urtebetetzea da». Metatu egiten zaizkigu gogoratzekoak eta, honezkero, gure izekok ez du urte gehiago beteko. Guztia kolpean, denek egiten dute txondor nire barnean.

Historiako lerroetan ez dira gure bizitzako historiak eta istorioak agertzen. Eta hala ere meta-efemerideak sor litezke halako batean. New Yorkeko dorre bikiak suntsitu zituzten egunean eta milaka gizon-emakume hiltzen ari zirelarik mutil lagunak esan zidan beste bat maite zuela; edo Salvador Allende erailtzen ari ziren bitartean ahitzen ari zen gure amama; edo gogoan dut irratian halakoa entzun nuela harategian oilaskoa erosten ari nintzen bitartean.

Historiarako gelditu diren gertakariek ezin dute gure oroitzapenekin, gure bizitzetako txikikeriak beti irabazle irteten baitira lehian. Agian norberak bakarrik minez ospatzen dituelako, kanta horrek dioen bezala, edo gugan zauriak direlako.]]>
<![CDATA[Aztoramendua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-09-07/aztoramendua.htm Tue, 07 Sep 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2021-09-07/aztoramendua.htm
Liburu bakar honek txegoste betean nauka. Aztoratu, artegatu, deserosotu. Zein da liburu baten funtzioa? Pilula urdina ala gorria? Remedios Zafrak bere El entusiasmo (Entusiasmoa) lanean gauza asko esaten ditu. Azpimarraz josia dut liburua. Sorkuntzaren prekaritatean abiatuta gizartearen txikizioa egiten duela esango nuke. Zentzurik zabalenean, jakina. Sistemak bozkarioa, entusiasmoa erabiltzen du lan prekarioei eusteko. Zertaz kexatuko zara maite duzun lana egiten baituzu?, esango dizute, eta zuk musu-truk emango duzu sorkuntza, lana, bizitza. Zentzu handian etxekoandreak ere sar litezke hemen. Zure bizitzako ekarpena da egiten ari zarena, eta ordaina ezin diruz eman, gogobetetzeak emango dizu.

Gure sortzaile gehienek (nik ezagutzen ditudanek, behintzat) bizibidea sorkuntzatik at dute. Hots, sortzaileek bestelako lanak egin behar dituzte bizitza ordaintzeko. Aisialdiari kentzen diote, hortaz, tartea kreazionerako. Bozkarioa, beraz, ezinbestekoa da amaraun zaurgarriegia den sortzaile taldeari eusteko. Ahulak gara. Aisialdiari ostutako tarte horiek gabe, entusiasmo barik, posiblea zatekeen euskarazko sorkuntza? Kultura gauza serioa da, ezinbestekoa; baina, norentzat? Eta utziko bagenu, aisialdian eta ogibidetik at egiten dugun hori utziko bagenu desagertuko litzateke gure kultura? Ez dakit zer erantzun emango duzun, baina hortxe, erantzun horretan, dago entusiasmoa. Maskalegia da sortzaileen existentzia munduan, baina sarerik ez duen hizkuntza-funanbulista garen neurrian, are mendreagoa da gurea.]]>
<![CDATA[Atsedena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2021-07-27/atsedena.htm Tue, 27 Jul 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2021-07-27/atsedena.htm la vida es eterna en cinco minutos (bizitza eternoa da bost minututan). Ezin uka ikasturte berezia izan dela, luzea. Atsedenari hasiera emateko ez dakit irakurgairik egokiena hautatu dudan, Remedios Zafraren saiakera bat irakurtzen hasi bainaiz. Beharbada shock gisara balioko dit.

Birikietara batu zait bizitza azken hilabeteotan, okupazioa dagoeneko erabatekoa da, eta oxigenorako leku gutxi utzi dit. Seinalea da. Ostendu egin behar gara horrelakoetan, Kasiopearen bila jo. Lubakietan bizi garenok ere behar dugu arnasgunerik lantzean behin, zeru garbia itsasotik hur. Aurton, ez dakit zergatik, gogora etorri zait lagun batek aspaldi bidali zidan esaldi bat, sakelakotik sakelara erreskadan bidaltzen diren horietakoa. Hunter S. Thompsonek idatzi ei zuen. Bizitzak ez lukeela izan beharko hilobira gorpu eder eramaten zaituen bidaia zioen. Bere ustez erabat higaturik eta txikiturik a ze bidaia! esanaz egiten den osteratxoa izan beharko luke. Horrela ailegatu naiz ni hona, derrapatzen. Hautsez beterik, arropa urratuta eta ilea anabasa bilakaturik sentitzen naiz. Horregatik dakit Kasiopearako tenorea dela.]]>
<![CDATA[Portzierto, sukaldatuko dugu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-07-20/portzierto_sukaldatuko_dugu.htm Tue, 20 Jul 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-07-20/portzierto_sukaldatuko_dugu.htm epidural hitza idazten dudanean. Eguneraketa, anbibalente, txantxiku, chef, allegro, bukanero, espoliatu, pegatina eta mojito idazten ditudanean ere ez. Nabarmen zaharkitua dut zuzentzailea: geoparke, koronabirus, brik, jaraunsgabetu, nutrizional, interkonekzio, prostitutu, alopezia, erraketista, foie eta heteropatriarkal idazterakoan marra gorria agertzen baitzait. Euskaltzaindia etorri beharko zait erabiltzen dudan ordenagailuan ordena apur bat jartzera. Portzierto eta ofet, portzierto-rekin ere marra gorria ezartzen dit (baita ofet elearekin ere). Solasaldi atseginak eman dizkit Euskaltzaindiak onartu berri dituen berben kontuak: immatrikulatu, remake, router, show, jubilatu, zupada, tronkal, zaurgarritasun. Zaurgarritasun, bai, zaurgarriak gara laino artean, eta orain arte ez da ametitua izan. Debabarrendar eta debagoiendar ere ez. Tira, nire zuzentzaile zurrunak ez du oraindik ere onartzen. Edoskitze, alien, aho-zikin edota irudikatze ere ez. Apatridak ote dira Euskaltzaindiak onartzen ez dituen berbak?

Zerrenda honetan ez dago sukaldatu. Izan ere, sukaldatu hitza idazten dudanero marra gorria azaltzen zait testuan. Tematuta ei daude berarekin, ordenagailuko zerrendara hiztegiratzen saiatzen bainaiz eta ez du onartzen. Hor dirau marra gorriak, ondo argi uzteko jengibre eta rokodromo, bai, sukaldatu, berriz, ez. Setatitasuna ez dakit nondik datorren, ez dakit zergatik portzierto bai, eta ofet, düku eta sukaldatu ez. Noski, egongo da logikarik, baina pentsatzen ari naiz portzierto bezalako hitzaren onarpenak ez ote duen mugarri guztiak hautsiko. Bestetik, gure zaurgarritasuna gorria izanik akademiak hainbeste denbora behar izan badu onartzeko, ba agian datorren mendean etsi egingo dute sukaldatu-rekin. Beharbada ordurako ez dugu sukaldatu beharrik izango, ez kuzinatu ere. USB bidez jasoko ditugu elikagaiak.]]>
<![CDATA[Ezintasunak I]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2021-07-13/ezintasunak_i.htm Tue, 13 Jul 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2021-07-13/ezintasunak_i.htm Den rödaste rosen slår ut/No siento nada (Ez dut deus ere sentitzen). Komiki-saiakerak egiten ditu, ironia izugarriz; zelanbaiteko komiki saiakera feministak dira. Aurreko biak ere irakurri ditut, eta bikainak. Hirugarren hau ere biziki gomendatzen dizut. Leonardo Di Capriok amodioa sentitzeko duen ezintasunetik abiaturik azaltzen digu zergatik dagoeneko ez garen lehen bezala maitemintzen, zergatik gizonezkoek bikotekidea aurkitzeko aukera zabalagoa duten. Zergatik egungo maitasun harreman batean norbera den garrantzitsuagoa bestea baino. Narzisismo lar ei dugu. Bikaina da Strömquist atzamarra zaurian sakon sartzeko; barre egiteko ere bai.

Desorduetan nenbilen terraza batean, liburua gozatzen. Deskonektaturik nengoen, baina alboko bikoteko gizonezkoak esaldi deigarria esan zuen: ezkondua eta aspertua nago; denok bezala. Bien arteko solasari eman nizkion belarriak. Emakumeak galdetu zion aspertua bazegoen ia zergatik ez zen banatzen. Zertarako?, erantzun zuen berak. Emazteak senarraren affaire-z zerbait ba ote zekien galdegin zion orduan emakumeak. Ez, ez diot minik eman nahi. Maite dut. Eta une horretan beste ezer esan barik, emakumea mahaitik altxatu eta joan egin zen. Gizonaren aurpegia ikustekoa zen. Aurrean nituen hiru emakumeok eta laurok elkarri begira geratu ginen, eta irribarre egin genuen. Batzuetan begiradek hitzek esan ezin dutena diote. Emakumea urruntzen ikusi genuen eta gizonaren aztoramendua aulkian. Handik gutxira joan zen gizona. Hura ere urruntzen ikusi genuen. Jazotakoa hizpide bilakatu zen terrazan, eta alboko mahaietako bateren batek emakumearena esajeratua izan zela esan zuen. Nik irakurketari eman nion ostera, eta akorduan dut barre egin nuela ozen Strömquistek idatzitako zerbaitekin. Norbaitek euskaratuko al ditu bere komikiak?]]>
<![CDATA[Txantxa argigarriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2021-07-06/txantxa_argigarriak.htm Tue, 06 Jul 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/015/002/2021-07-06/txantxa_argigarriak.htm
«Feminista setatia. 30etik gora urte, ondo hezia, ile laburra eta piercing-a. Kapitalismoaren kontrako gizarte lanetan aritzen da lanean. Mutil guapoa bilatzen ari da, 25-28 urte bitartekoa, negozioak dituena, aberatsa, etxetzarra daukana. Sukaldaritzan moldatu beharko litzateke. Korroskadak eta puzkerrak botatzen ez dituena». E-maila ere agertzen zuen iragarkiak. Aipagai duten emakumeari txantxa egin zioten nebak eta lagun min batek, urtebetetze egunerako. COVID-19a dela eta, ezin dutenez ganoraz ospatu, horretara bideratuko zituzketen rupiak iragarkian inbertitzea erabaki zuten: ia 150 euro (13.000 errupia indiar). Feministak ez dituzte maite Indian ere, egin ezazu kontu esan dizkiotenak; gorriak, beltzak eta zuriak. Hipokritatzat hartu dute (beste lore sorta ederren artean) bera baino gazteagoa eta aberatsagoa den gizona eskatu duelako, eta guapoa. Berak, 30 urteko feministak, umorez hartu du, baina irri eta mirri artean nabarmen utzi du bere herrian dagoen hipokrisia. Izan ere, gizonezko batek emakume eder, zuri eta argala eska dezake; emakumeek, berriz, ez. Zeharo suminduta agertu diren horiek dira, hain zuzen ere, emazte bati horrelako eskakizunak egiten dizkiotenak. Txantxa batzuk errealitatea baino gordinagoak dira, sarri.]]>
<![CDATA['Iflandia']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-06-29/iflandia.htm Tue, 29 Jun 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2021-06-29/iflandia.htm Iflandia amaitu da. Jakina, sortu ginen enbor beretik sortuko dira besteak, eta egongo da kulturarentzat beste territoriorik, baina ez hau. Bizitzak une ezberdinak izan ohi ditu, eta Kike Martin (Felix Linaresekin batera lurraldearen sortzailea izan zena) erretiroa hartzear dago. Eta lerrook baliatu nahi nituzke euren gainean edota eurekin lan egiteari buruz idazteko, hain zuzen ere, tarte batez ni ere izan nintzelako lurralde abegikor horren zati. Artxipiélago izena eman behar zioten, baina ez dakit zergatik Iflandia gelditu zen azkenean. Uste dut asmatu zutela, kultura beti izan delako apur bat baldintzazkoa. Oraindik ere badelako; bazterreko, bestelako eta gutxiengoarentzat. Iflandia eremu librea izan da niretzat, kultura modu askean jorratzeko tokia. Eta hori beti eskertuko diet Felix eta Kikeri.

«Vamos allá» (goazen!) esaten zuen Felix Linaresek beti, eta mikrofonoak zabaltzearekin batera denetarik gerta zitekeela bazenekien, baina batez ere, bidaia-lagun ezin hobeak zenituela ere bai. Lanean lana uste du askok, baina niri lanak adiskide onak eman dizkit, eta beti pentsatu dut zoazen leku orotatik bizkar zorroan sartu beharreko garrantzitsuena pertsonak direla. Beste dena atrezzoa baino ez da, denboraren joanean oroimenak gandutuko duena. Harreman onak eta adiskideak, ordea, zurekin daramatzazun altxorrak dira. Eta horrekin geratuko naiz beti. Mikrofonoaren aurrean konpartitutakoarekin, baina batez ere, hortik kanpo egindakoarekin.

Zorionez, lehenengo zatia (Kikeren kasuan) amaitu bada ere, bigarrena daukagu. Hortaz, biba Iflandia; garaipenera arte beti!]]>
<![CDATA[Algoritmoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/002/2021-06-22/algoritmoa.htm Tue, 22 Jun 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/024/002/2021-06-22/algoritmoa.htm
Ez dakit twitterren azken sasoi luzean pasatzen ari dena ote den; algoritmoaren atzaparra. Ez dakit sare sozialetan maskara oro kenduta bakoitza den bezalakoa ageri ote den, libre eta kalibre. Hemen, pantailaren alde honetan, naizena naiz, eta harro nago; baina beste aldean ere banaiz naizena. Jolasa da askorentzat taberna birtuala, eta bertan okatzen direnak hutsaren hurrengotzat dituzte. Alegia, ez dela benetakoa. Niretzat bizitzaren beste alor bat da. Hots, twiterren gertatzen dena twitterren geratzen dela-k ez didala balio. Irainak, mespretxuak, bazterketak, erasoak... horiek denak non gertatzen diren berdin zait. Gertatzen dira. Batean zein bestean errealak dira. Emakumeok pairatzen ditugunak (eta ez badidazu sinesten egin ezazu osteratxoa Irantzu Varelaren txio-kontutik) itzelak dira. Ezer berririk ez, hezur haragizko bizitzako eraso berberak dira eta. Askok pentsatzen du, ordea, ondoriorik gabeko Second Life dela txio-mundua. Haragitan ikusten duzunean horiek barre artean esaten dizute: «Txantxetan zen, neska!». Ezagutzen dut alde egin duen emakumerik, sartu nahi ez duenik, babesgabe sentitzen denik. Barra libre dago mundu birtualean.

Eta hala ere, emakume eta euskaldun bezala egon behar dugula uste dut; txoko itxi eta gero eta misoginoagoa bilakatzen ari bada ere. Algoritmoak ez du giza araurik jarraitzen, piztia bazka-jale izan liteke, baina hor barruan dagoen jendea hezur-haragizkoa da, kaletik mozorroa badarama ere. Ni, hasteko, sekula egin ez dudana egiten hasi naiz: ez erantzun eta blok ematen.]]>
<![CDATA[Mundu abegikorra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2021-06-15/mundu_abegikorra.htm Tue, 15 Jun 2021 00:00:00 +0200 Goizalde Landabaso https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2021-06-15/mundu_abegikorra.htm Familia filmean. Fernando Leon de Aranoa (Madril, 1968) zuzendariak 1997an egindako pelikula hura distopia zatekeen egun. Nik, baina, aurreiritzi barik ikusi nuen, eta aitortu behar dut hasieran nahasi samarra egin zitzaidala. (Spoilerra egitera noakizu, hortaz, bospasei lerro jauzi egin ezazu). Bakarrik bizi zen gizonak urtebetetzea ospatu nahi zuen, eta egun batez simulakroan bizi. Gizarteak normaltzat hartzen dituen gauzek mugarritzen gaituzte, maiz, itotzeraino. Baina Santiagok (J.L. Galiardok egiten zuen lana) normala izan nahi zuen, horregatik alokatu zuen familia bat. Eta pelikulak aurrera egin ahala niri urdailean esofagoan oihartzun egiten zuen zuloa zabaltzen joan zitzaidan. Hogei bat urte joan dira, eta gero eta posibleago ikusten dut artean ezinezkoa iruditzen zitzaidana.

Leon de Aranoaren filmarekin gogoratu naiz lehengoan Japoniako istorioa irakurtzerakoan. Ba omen dago negozio bat Japonian izugarrizko arrakasta izaten ari dena: lodi dagoen pertsonak alokatzeko negozioa. Orduko 2.000 yeneko (15 euro) prezioa du. Antza, Japonian lodi gutxi dago, eta batzuei ikusmin itzela (morboa ere bai, ziurrenen) eragiten die horrelako pertsona batekin egoteak. Ehun kilotik gora izan behar dituzu bertan egoteko, katalogo batean. Hegaluze latak edo garbigailu markak dauden bezala, gizakiak ere katalogoetan gaude. Azalpena ankerragoa da, modelo lanak egiteko aloka ditzakezu, argaltze dieta bati ekiteko, edota zu baino lodiago den norbait egoteak ondo sentiaraz diezazukeelako. To eta no! Dirua duenak edozer eros/aloka dezake; Indiako neskatila bat 24 dolarrengatik, edo Mozambikekoa bi dolarrengatik, edota aberats herriotako gure gorputz likitsuak onartzeko hobeto sentiaraziko digun ehun kilotik gorako pertsona alokatu. Oso mundu abegikorra geratzen ari zaigu, bai.]]>