<![CDATA[Gontzal Agote | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 31 May 2020 08:43:17 +0200 hourly 1 <![CDATA[Gontzal Agote | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Autoa hartzea da aukera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-30/autoa_hartzea_da_aukera.htm Sat, 30 May 2020 00:00:00 +0200 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-30/autoa_hartzea_da_aukera.htm
Bien bitartean, AEBetako ohiturek segitzen dute gurean errotzen. Oraingoan, auto zinemen moldean. Getxon (Bizkaia) jada existitzen zen gisa horretako zinema eremu bat, aire zabalean, eta orain berria zabaldu dute gurean, behin-behinean, antza. Iruñeko Nafarroa Arenan ireki dute auto zinema hori; itxia da, eta programazio komertzial samarrarekin hornitu dute, gainera. Datorren astean, esaterako, egunero bi emanaldi programatu dituzte.

Hori da, oraingoz, normaltasun berriak zinemaren eremuan etxetik kanpo ekarri digun berritasunik handiena.

'Asfaltoa'
Non ikusi: EITB.eus (Zinema Euskaraz).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Iragan mendeko 90eko hamarkadan, Euskal Herrian egiten zen erdarazko zinemak zuzendari interesgarri baten berri izan zuen: Daniel Calparsoro. Salto al vacio bere lehen filma kolpe moduko bat izan zen, aire berria ekarri baitzuen istorioaren, paisaiaren zein estetikaren aldetik. Maila berera ailegatu ez bazen ere, ondorengo Pasajes filmak ere elementu interesgarri ugari biltzen zituen.

Zoritxarrez, gerora oso bestelako bidea segitu du Calparsorok, eta bere filmografia gainbeheran joan dela esan daiteke, ia amiltzeraino. Asfaltoa bere laugarren film luzea izan zen, eta oraindik hastapeneko zinemagilearen arrasto batzuk topatzen ahal dira drama sozial honetan.

'Vivarium'
Non ikusi: Rakuten, Movistar.
Hizkuntza: Ez da euskaraz.

Itxura guztien arabera, aretoetan bide komertzial polita egiteko hautagai ona zen distopia irlandar hau. Baina tartean koronabirusa agertu da, eta, horren ondorioz, etxeetako itxialdi luzea. Hori dela eta, zuzenean plataformetarako bidea egin behar izan du Vivarium filmak. Dena den, horretan ere dezenteko oihartzuna lortzen ari dela esan daiteke, etxealdiaren nolabaiteko metafora bihurtu baita Black Mirror telesailaren alabatzat hartu izan den lan hau.

Gazte askoren moduan, Gemma eta Tomek etxe bat erostea dute amets. Horren bila ari direnean, etxe agentzia bitxi batean sartuko da bikotea. Bertan, amestutako etxea aginduko diete, eta hori ikustera abiatuko dira.

'Loreak'
Non ikusi: Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Euskal zinemaren historia laburrean zenbait mugarri nabarmentzen ahal dira, eta dudarik gabe hau horietako bat da. 2014an Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuten, eta, bertatik esku hutsik joan bazen ere, hortik aurrera ibilbide oparoa egin zuen Euskal Herrian eta atzerrian.

Istorio gurutzatuen film bat da Jon Garaño eta Jose Mari Goenagarena, horien atzean hiru emakumeren bizipenak daude: Lore sortak jasotzen hasiko den Anerena, Lourdesena eta Tererena. Sentimenduen eta gauza txikien gaineko film ahaztezina.

'Arian komandantea'
Non ikusi: Argia.eus (Multimedia kanala).
Hizkuntza: Testua.

Zerocalcareren Kobane Calling ezinbestekoa euskaraz irakurtzeko aukera zabaldu zaigu berriki, eta irakurgai hori dokumental honekin konbinatzeak oso koktel zirraragarria ekarriko du. Izan ere, Alba Sotorraren filma ere Siriako gerran dago girotuta, eta Kobane askatzeko borrokaren berri ematen du.

Hain zuzen, Arian komandanteak gidatzen duen emakumezkoen batailoia segituko du zuzendariak. Estatu Islamikoaren esku zegoen Kobane hiria askatzea zuten xede. Testuinguru horretan, komandantearen kemenak beste borroka batzuk bilduko ditu.

'Katu bat Parisen'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Annecyko zinemaldiaren altzoan, animazio industria txiki bezain interesgarria garatu da Frantzian. Film hau horren adibide da; haurrekin ikusteko modukoa da, baina helduek ere gozatuko dute katuaren gorabeherekin. Orain dela hamar urte estreinatu zenean, filmak hainbat sari jaso zituen, eta animazio film onenaren Oscarrerako hautagaia ere izan zen.

Dino katuak bi bizimodu oso desberdin ditu; egunez senar onaren planta egiten du, eta gauez Nico lagunarekin teilatuz teilatu abiatzen da, lapurretara.]]>
<![CDATA[Koronabirusak eraman zuena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-23/koronabirusak_eraman_zuena.htm Sat, 23 May 2020 00:00:00 +0200 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-23/koronabirusak_eraman_zuena.htm
Izan ere, teorian Hego Euskal Herrian deskonfinamenduko bigarren fasera pasatzearekin batera, zinema aretoak zabaltzen ahalko dira; segurtasun neurrien eraginez, edukiera mugatuarekin, jakina.

Afera da zerekin, eta norentzat. Kontua da Bartzelona eta Madril aurreko fase batean egonda banatzaileek ez dutela muntako estreinaldirik programatuko, bi hiri horiek baitira merkatu nagusiak eurentzat, ikus-entzuleen zein oihartzunaren aldetik. Eta horietan zinemak itxita badaude, gainerakoek jai izango dute.

Horiek horrela, teoriak bestelakoa badio ere, litekeena da aretoek itxita segitzea, eta oraindik aste batzuk itxaron behar izatea normaltasun berria bertatik bertara ezagutu ahal izan arte.

'Dantza'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman, Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Euskal zinema garaikideak utzi digun azken(-aurreko) harribitxia da Telmo Esnalen film sailkaezina. 2018an estreinatu zuten Donostiako Zinemaldian, eta, han izan zuen harrera beroaren ostean, zinema aretoetan ibilbide arrakastatsua egin zuen. Berez, pantaila handian gozatzeko esperientzia da Dantza filma, baina gaur egungo egoerak horretarako aukerarik ez du ematen, eta sikiera etxean berreskuratzen ahal dugu.

Izenburuak argi uzten du zein den filmaren gai nagusia, baina, kasu, euskal dantzen gaineko dokumental antropologikoa espero duenak ez du halakorik aurkituko Esnalen zintan. Zentzumenekin gozatzeko bidaia iradokitzaile bat proposatzen baitu filmak.

'El Hoyo'
Non ikusi: Netflix.
Hizkuntza: Ez da euskaraz.

Azken urteotako euskal filmik arrakastatsuena bihurtzeko bidean da Galder Gaztelu-Urrutiaren distopia. Sitgeseko zinemaldi entzutetsuan filmik onenaren saria lortu izanak ate ugari ireki zizkion, eta, aretoetan dezente ongi funtzionatu ostean, online plataforman, etxealdiko gertakarietako bat izan da, mundu osoko ikusleen arreta bereganatu duena.

Alegiazko etorkizun bat proposatzen du filmak, plataforma bat da agertokia, eta hainbat mailatan banatuta dago. Bina pertsona bakoitzean, eta jana banatzeko modu berezia. Istorio horren atzean, egungo gizartearen portaera batzuen gaineko hausnarketa garratza dago El hoyo-n.

'Munduaren bira, doan'
Non ikusi: EITB.eus (Zinema Euskaraz).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Estreinatu zenetik hamaika urte pasatu diren honetan, interesgarria da euskal animazio film hau berriro ere ikustea (edo, bestela, lehen aldiz deskubritzea). Juanjo Elordik eta Asisko Urmenetak zuzendu zuten filma, Unai Iturriaga eta Edorta Barruetabueñaren gidoi baten gainean.

Finean, Jules Vernek idatzi zuen liburu ezagunaren berrirakurketa berria da filma. Phileas Foggek egin zuen moduan, lagun talde batek ere munduari buelta eman nahiko dio, baina, hark ez bezala, batere dirurik gastatu gabe egiten ahaleginduko dira protagonistak.

'Armstrongen gezurra'
Non ikusi: Argia.eus (Multimedia kanala).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Lance Armstrong txirrindulariaen ibilbide tranpatiak zinemaren arreta ere piztu du, eta, azken urteotan, kirolari horren inguruan hainbat film egin dira. Batetik, Stephen Frearsek 2015ean egin zuen The Program film fikziozkoa dago, eta, bestetik, zenbait dokumental. Horietako bat da Alex Gibney eskarmentudunak 2013an zuzendu zuen hau.

Berez, hasierako asmoa zen Lance Armstrongen zortzigarren tourraren garaipena filmatzea. 2009. urtean gertatu behar zuen horrek, baina istorioa okertu, eta beste bide bat hartu zuen. 2013an, Armstrongen iruzurra ezagutarazi zenean, hasten da dokumental argigarri hau.

'Gure oroitzapenak'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman, EITB.eus (Zinema Euskaraz), Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Apustu arriskutsua da film kolektibo bat egitea, ia gehienetan emaitza gorabeheratsua izaten delako. Halaxe gertatzen da film honetan ere, baina proiektuak dituen bestelako alderdi interesgarriek balio dute hasierako bekatua orekatzeko.

Batetik, egungo euskal zinemaren lagin bat ematen duelako filmak. Proiektuan hamabi zinemagilek parte hartu zuten, eta horien artean izan ziren Oskar Alegria, Maider Oleaga, Asier Altuna eta Ane Muñoz, bakar batzuk aipatzearren.

Joseba Sarrionandiaren unibertso iheskorraren inguruko hurbilpen bat da, eta Iurretako (Bizkaia) idazlearen lan askotarikoari dimentsio berria eransten dio.]]>
<![CDATA[Euskal zinema eta zinema euskaraz, sarean sakabanatuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-16/euskal_zinema_eta_zinema_euskaraz_sarean_sakabanatuta.htm Sat, 16 May 2020 00:00:00 +0200 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-16/euskal_zinema_eta_zinema_euskaraz_sarean_sakabanatuta.htm
Horren ifrentzua ezaguna da: erdaretan ez bezala, egun ez da taxuzko streaming plataformarik euskal zinemaren begirada osotu eta txukun bat eskainiko duenik; are gutxiago munduko zinemak euskarara ekarriko duenik.

Egitasmo txalogarriak badira ere, beste behin ere gaizki eta berandu ari dira horren ardura izan beharko luketen erakunde publikoak. Internet mundurako leihoa omen da, baina modu horretan nekez lehiatzerik dago Netflix, Disney eta enparauen kolonizazioarekin.

'Arriya'
Non ikusi: EITB.eus (Zinema Euskaraz).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Bi film luze zuzendu ditu Alberto Gorritibereak: Eutsi komedia izan zen estreinakoa, eta sei urte geroago etorri zen Arriya, koska bat gorago zegoen lana. Izan ere, euskal zinemaren bolada berriaren barruan oharkabe samar pasatu zen filma, baina berrikustea merezi du, bertute ugari baititu.

Istorio itxuraz klasikoa da; familien arteko liskarrak eta horien barruan gazteenen bestelako sentimenduak. Testuinguru horretan, inguruko giro bortitz eta itogarria nagusituko da, sesio zaharretan nor baino nor gehiago katramilatuta segituko dute nagusiek, eta apustu baten bitartez konpondu nahiko dituzte ezinikusiak.

'Ni naiz Ali'
Non ikusi: Argia.eus (Multimedia kanala).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Pop kulturaren ikono moduko bat bilakaturik, Mohamed Ali iragan mendeko zenbait borrokaren katalizatzailea izan zen: inperialismoaren eta gerraren kontrakoa zein afro-amerikarren askatasunen eta eskubideen aldekoa, besteak beste.

Horiek horrela, zinema ere askotan gerturatu da boxeolari horren ibilbidera: batzuetan, fikzioaren bitartez -Michael Mannen Ali da adibiderik ezagunena-; beste askotan, berriz, dokumentalaren generoa baliaturik.

Azken horien artean dago 2014. urtean Clare Lewinsek zuzendu zuen I am Ali hau. Kirolarien artxibo pertsonaletik erabilitako material ikusi gabeak eta bere ingurukoen testigantzek osatzen dute egitura klasikoko dokumental interesgarri hau.

'80 egunean'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako efilm plataforman, Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Jose Mari Goenagak eta Jon Garañok elkarrekin egin zuten lehen fikziozko lan luze hau mugarri bat izan da euskal zinema garaikidean, eta gerora etorri den ibilbide oparoaren zimendu.

Ezohikoa zen gai bati heltzeaz gain, filma formalki ere bide-urratzailea izan zen. Arrakasta handia izan zuen, eta euskal zinema eta komertzialtasuna kontzeptu kontrajarriak ez direla egiaztatzeko balio izan zuen.

Axun adineko pertsona bat da, eta senarra gaixorik du ospitalean. Hara egiten dituen bisitaldietan Maite nerabezaroko lagun minarekin eginen du topo, eta galdutako adiskidantza berreskuratuko dute. Laster, bestelako sentimenduak loratuko dira.

'Okja'
Non ikusi: Netflixen.
Hizkuntza: Ez da euskaraz.

Gisaengchung arrakastatsua eta saritua bilakatu baino lehen, Bong Joon-hok fantasiazko film harrigarri hau egin zuen. Alfonso Cuaron Roma-rekin gertatu zen moduan, filma zuzenean plataforma batean estreinatu zen, eta ez zinema aretoetan; horrek polemika handia eragin zuen, besteak beste Canneseko zinemaldian. Koreako herrixka batean gaztetxo batek txerri erraldoi baten zaintza du bere ardurapean; bere lagun kuttuna da Okja izeneko txerria. Baina multinazional handi batek interes handia du txerriarengan, erosi eta New Yorkera eramatea erabakiko du. Zuzendariak ohi duenez, umore absurdoa eta egungo gizartearen kritika zorrotza biltzen ditu film gomendagarri honek.

'The Gruffalo'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako efilm plataforman, Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Garai batean bezala, berez bi film labur biltzen dira eskaintza honetan: 2009ko The Gruffalo eta bi urte geroagoko The Gruffalo's Child. Biak ala biak animazio filmak dira, eta lehena animazio film labur onenaren Oscar sarirako hautagaia izan zen. Julia Donaldson idazlearen ipuin arrakastatsuetan oinarrituta daude filmok. Protagonista animalia bitxia da, grufalo arraza ezezagunetakoa. Sagu goseti bat basoan barneratuko da zer janen bila, eta han hainbat animaliarekin eginen du topo, tartean grufalo bitxiarekin.]]>
<![CDATA[Mito zaharren gaineko interpretazio berriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-09/mito_zaharren_gaineko_interpretazio_berriak.htm Sat, 09 May 2020 00:00:00 +0200 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-09/mito_zaharren_gaineko_interpretazio_berriak.htm
Normaltasun berriak esperientzia partekatuak ez ditu oso lagun, eta, hori dela-eta, hango eta hemengo aretoetan antxoaren kuoten gisako sistemak jarriko dituzte, ziurrenik, irekitzeko orduan. Baina ez dezagun iragan (hurbila) sobera idealizatu, aspaldian galdu baitzuen zinemak behialako izaera kolektiboa, bereziki mainstream-etik kanpokoak. Gauza batzuk aldatuko dira, seguru, baina agian ez uste dugun bezainbeste.

'Errementari'
Non ikusi: EITB.eus (Zinema Euskaraz).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Oso sorpresa atsegina izan zen orain dela hiru urte estreinatu zen Paul Urkijoren lehen film luzea. Besteak beste, euskaraz egiten den zineman oso gutxi landu den genero bat ekarri zuelako gurera, fantastikoa edo terrorea. Era berean, filmak euskal kondaira ezagun baten interpretazio berritzaile eta iradokitzailea eskaintzen zuelako.

Lehenengo Gerra Karlistan dago girotuta istorioa, Arabako herrixka batean. Bertan, errementari misteriotsu bat bizi da. Herritarrek diotenez, bere etxean kontu ilunak gertatzen dira. Uxue izeneko neska batek, haren etxe beldurgarrian sartzea lortu, eta han benetan zer gertatzen den jakinen du.

'Margolaria'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman, Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Dokumentalaren generoaren barruan sartzen ahal dugu Oier Aranzabalen film hau, baina muga estuegiak ezarriko lizkioke halako definizioak. Sorkuntzaren inguruko gogoeta da Margolaria, sortzaileen ilusioak, dudak eta beldurrak bildu nahi dituen bidaia, fisiko zein artistikoa.

Abiapuntu bitxia du filmak: Alain Urrutia artistak koadro bat oparitu nahi dio Mikel Urdangarin musikariari, baina emateko baldintza bakarra jarriko dio: koadroaren bila joan beharko du Londresera. Urdangarinek onartu egingo du, eta bidaia batean abiatuko da.

'Roma'
Non ikusi: Netflix.
Hizkuntza: Ez da euskaraz ikusgai.

Orain dela bi urte zeresanik handiena eman zuen filma ez zen aretoetan estreinatu: Netlflix plataforma ahalguztidunak ekoitzi zuen hauxe izan zen. Batetik, Cannesen betoa jarri zioten; bestetik, Oscar sarietarako faborito nagusi bihurtu zen. Horrek guztiak zinemaren zabaltze eredu berriez eztabaida handia eragin zuen.

Polemikak polemika, film ederra da Alfonso Cuaronek egin zuena, bere haurtzaroan oinarrituta dagoena. Zuri-beltz dotore batek Mexikoko iragan mendeko 60ko hamarkadara eramanen ditu ikusleak, Roma izeneko auzunean bizi den familia baten bitartez. Pena bakarra da travelling zoragarriak pantaila handian ikusi ezin izana.

'Harpetarra'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Animazio estudio erraldoiez gain, badira txikiagoak diren beste batzuk, ekoizpen askoz zainduagoa dutenak eta normalean, gainera, kalitatearen berme direnak. Horien artean dago Aardman ekoiztetxe britainiarra; mende hasieran Chicken Run eta Wallace and Gromit animazio filmekin ezagun egin ziren, eta geroztik filmen maila mantentzen jakin izan dute.

Haien azken film luzea 2018ko Harpetarra hau da: Dug Brontzezko Aroan bizi da, eta bere tribua mehatxupean da. Arriskuari aurre egin nahian, lagunei asmakizun berritzaile bat irakatsiko die: futbola.

'Marley'
Non ikusi: Argia.eus (Multimedia kanala).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Bob Marleyren itzala musikagintzaz harago doa, mundu osoko pertsona askorentzat erreferente handia da. Dokumental honetan haren ibilbideari errepaso zabala egiten zaio; gainera, inoiz ikusi gabeko irudiak erakutsi zituzten, Marleyren familiak horretarako baimena eman baitzuen.

Kevin Mcdonald izan zen 2012ko film hori zuzendu zuena. Nonbait, gustura gelditu zen musikari ezagun baten inguruan lan eginda, handik urte batzuetara Whitney Houstonen inguruko beste dokumental bat egin baitzuen.]]>
<![CDATA[Normaltasun berria ate joka omen dator]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-02/normaltasun_berria_ate_joka_omen_dator.htm Sat, 02 May 2020 00:00:00 +0200 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-05-02/normaltasun_berria_ate_joka_omen_dator.htm
Txorakeriak txorakeria, zineman paradigma berri bat dagoela erakusten duten bi albiste ezagutu ditugu azken astean: batetik, munduko zinemaldi nagusiek egitasmo bat eginen dute elkarrekin sarean, non eta Youtuben. Tartean, Donostiakoa dago, zeinak nonbait nazioarteko erakusleihoa baliatuko baitu Espainiako zinema sustatzeko -baina ez da orain horretaz jarduteko mementoa-.

Bestetik, lehen aldiz, Oscar sariek online estreinatu diren filmak onartuko dituzte. Argitu dutenez, zinema industriaren ezohiko egoerak bultzatuta hartu dute erabakia, eta soilik hurrengo urterako izanen omen da. Ikusi beharko da...

Horiek eta beste askok erakusten dute egoerak areagotu egingo dituela azken urteotako joerak, eta pantaila txikietan ikusten den zinema garaile ateratzen ahal dela horretatik. Badaezpada ere, normaltasun berria delakoa noiz ailegatuko zain, etxeratzeak eskaintzen dizkigun hainbat aukera aletzen segituko dugu .

'Teresa eta Galtzagorri'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Agurtzane Intxaurragaren animazio film hau Dibulitoonek ekoitzi zuen, eta 2016an estreinatu zen. Besteak beste, hautagai izan zen urte horretako Goya sarietan.

Protagonista Teresa da, 6 urteko haurra. Tim izeneko iratxoa ezagutuko du, eta biak lagun handi bihurtuko dira. Baina, denborak aurrera egin ahala, Tim herrimina sentitzen hasiko da, eta Teresak etxera itzultzen lagundu beharko dio.

'Kapitalismoa, maitasun istorio bat'
Non ikusi: Argia.eus (Multimedia kanala).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Arrakasta handia izan dute, eta ikusle askok bat egiten dute Michalek Moorek gai desatseginei duen heltzeko moduarekin. Hala ere, egunotan bere azken filmarekin ikusi den moduan, haren jokamoldeak ez dira beti guztiz txukunak, eta demagogia nagusitzen da.

Hori jakinik ere, interesgarria izaten ahal da 2009ko dokumental hau berrikustea, bereziki aproposa ematen baitu bizi ditugun garaiotarako. 2008an hasi zen krisi ekonomikoari begirada kritikoa egiten dio, eta oso estatubatuarra: hori da Moorek film honetan eskaintzen diguna.

'Bi anai'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforma.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Bidean dagoen bigarrenaren zain, hau da mementoz Imanol Rayo zuzendari nafarrak egin duen film luze bakarra. Izenburuak argi uzten duen moduan, Bernardo Atxagak idatzitako izenburu bereko liburu arrakastatsuan dago oinarritua, eta Kandido Urangak, Bingen Elortzak eta Aitor Coteronek jokatu zituzten rol protagonistak.

Aitaren heriotzaren ondoren, Paulok behar bereziak dituen anaiaren zaintza hartu beharko du bere gain.

'The Two Popes'
Non ikusi: Netflix.
Hizkuntza: Ez da euskaraz.

Netflix online plataformak ekoitzia izan arren, hainbat zinema aretotan ere estreinatu zuten iaz The Two Popes filma, eta, horri esker, sari nagusietan hautagai izateko aukera izan zuen. Besteak beste, Oscar sarietarako bost hautagaitza izan zituen Erresuma Batuko film horrek.

Fernando Meirelles zinemagile britainiarrak aurrez aurre jarriko ditu Bergoglio eta Ratzinger, Eliza katolikoa eta mundua ulertzeko bi ikuspuntu guztiz kontrajarri. Aipatzeko modukoa da Anthony Hopkins aktore beteranoaren lan bikaina Netflixen film honetan.

'Asier eta biok'
Non ikusi: EITB.eus (Zinema Euskara), Liburutegi publikoetako eFilm plataforma, Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

2013. urtean, Asier eta Biok estreinatu zenean, zeresan franko eman zuen Aitor Merinoren film honek. Izan ere, gai labainkor eta gatazkatsu bati heldu zion, ezohiko begirada batekin: adiskidantzarena.

Zuzendariak lagun izan zuen Asier, txikitatik. Urteen joan-etorrian, bakoitzak bere bidea segituko du: batak Madrilera eginen du; bestea, berriz, borroka armatuari lotuko zaio. Lagunaren hautuak galdera ugari eraginen dizkio, eta, dokumental honen bitartez, horiei erantzuna bilatzen ahalegindu da.]]>
<![CDATA[Plataformez harago, ekosistema aberats baten bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-04-25/plataformez_harago_ekosistema_aberats_baten_bila.htm Sat, 25 Apr 2020 00:00:00 +0200 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-04-25/plataformez_harago_ekosistema_aberats_baten_bila.htm
'Bertsolari'
Non ikusi: liburutegi publikoetako eFilm plataforma, Filmin.
Hizkuntza: euskaraz ikusgai.

Donostiako Zinemaldian estreinatu zen dokumental horren bitartez, bertsolaritzarako hurbilketa poetiko bat proposatu zuen Asier Altuna zuzendariak. Filmak hainbat ertzi erreparatzen die: Andoni Egañaren gogoetak txapelketa prestatzen ari den bitartean, inprobisazioak sortzen ahal duen bertigoa, bertso eskolen garapena eta funtzioa, bertsolaritzaren nazioarteko sona...

Kultur adierazpide horren garapena eta egungo hedapena ulertzen laguntzen du filmak, testigantza askoren eta irudi iradokitzaileen bitartez.

'The Ballad of Buster Scruggs'
Non ikusi: Netflix.
Hizkuntza: ez dago euskaraz ikusgai.

Coen anaiek orain arte egin duten azken filma izan da; eta zuzenean estreinatu zen plataforma batean, aretoetatik pasatu gabe. Ez da coendarrek egin duten lanik onena; dena den, txikian bada ere, merezi du, dohain handiak baititu western berezi honek.

Sei istorio laburretan dago egituratuta The Ballad of Buster Scruggs; horien bitartez, urre bilatzaileak, komunitate erlijiosoak eta bestelako pertsonaiak eta egoera xelebreak ezagutzeko aukera dago. Aparteko aipamena merezi du Tom Waits musikariak duen parte hartzeak.

'Berri ona'
Non ikusi: Eitb.eus (Zinema Euskaraz).
Hizkuntza: euskaraz ikusgai.

Marino Aierra apaizak 36ko gerran bizitako esperientziak bildu zituen liburu zirraragarri batean, eta horretan oinarritu zen haren iloba, Helena Taberna zinemagilea, filma egiteko. Hala ere, kokapena zertxobait mozorrotu zuen, liburuko Altsasu alegiazko Altzania bihurtu baitzen. Berez, filmeko pasarte nagusiak Leitzan filmatuta daude.

Unax Ugalde eta Barbara Goenaga ditu protagonista nagusi filmak. Miguel apaiz gaztea sozialistek agintzen duten herri txiki batera bidaliko dute, eta, gerra hasten denean, mota guztietako ankerkerien berri izanen du. Era berean, Margari herriko maistrarekin adiskidantza hasiko du apaizak.

'Phantom Boy'
Non ikusi: liburutegi publikoetako eFilm plataforma, Filmin.
Hizkuntza: euskaraz ikusgai.

Japonia edo AEBetatik ailegatu ohi diren animazio ohiko moldearen aldean, askotan bestelako tonua izan ohi du Europan egindakoak, eta hori eskertzeko modukoa izaten da. Horren adibideetako bat da orain dela bost urte estreinatu zen Phantom Boy film frantziarra.

Pop estilo berezi batean emana dago, eta Alex izeneko polizia bat du protagonista. Pertsonaia misteriotsu baten bila ari dela, Leo gaztea ezagutuko du ospitale batean. Laster jakinen du Leok ahalmen harrigarriak dituela, hala nola paretak zeharkatzekoa.

'Sugar Manen bila'
Non ikusi: Argia.eus (multimedia kanala).
Hizkuntza: euskaraz ikusgai.

2012. urteko ezustekorik handienetakoa izan zen Sugar Manen bila musika dokumentala; arrakasta komertzial itzela eskuratzeaz gain, sari garrantzitsuak lortu zituen, horien artean urte horretako dokumental onenaren Oscar saria. Malik Bendjelloul zuzendariari, ordea, arrakasta horrek ez omen zion lagundu, eta handik bi urtera bere buruaz beste egin zuen.

Filmak Sixto Rodriguez musikariaren istorio harrigarria kontatzen du: 60ko hamarkadan AEBetan hainbat disko grabatu, baina apenas izan zuten oihartzunik. Haren musika, ordea, ikur bihurtu zen Hegoafrikan, herrialdea apartheiden mende zegoen garaian.]]>
<![CDATA[Zinemina, esperientzia partekatuaren nostalgia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-04-18/zinemina_esperientzia_partekatuaren_nostalgia.htm Sat, 18 Apr 2020 00:00:00 +0200 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1962/035/001/2020-04-18/zinemina_esperientzia_partekatuaren_nostalgia.htm
Gerora geldituko den panorama ezin igarri, baina, zantzu guztien arabera, ez dira garai errazak izanen birusaren aurretik nahiko herren zebilen aretoetako zinemarako. Ez da txantxa: inork horretarako agindurik eman behar izan gabe ere, emanaldi askotan pertsonen arteko segurtasun distantzia neurriak erraz baino errazago betetzen ziren aspalditik.

Datorrena datorrela, bien bitartean segituko dugu etxean ditugun aukerekin ahalik eta gehien disfrutatzen, betiere gogoan izanik esperientzia horrek simulakrotik asko duela.

'Oreina'

Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman, Filmin. Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Film laburrekin ibilbide oparoa egin ostean, Oreina-rekin bestelako bideak urratzen hasi zen Koldo Almandoz. Orain dela bi urteko Donostiako Zinemaldian aurkeztu zuen filma, eta han, harrera beroa egin zioten, eta kritika onak jaso zituen.

Ibaiaren bazterrean bizi diren hainbat pertsonaiaren egunerokoa da istorioaren ardatz nagusia: Khalilen joan-etorriak, bi anaien arteko aspaldiko herra, legez kanpoko arrantzaleen ehiza...

'Kilimanjaroko elurrak'

Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman. Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Izenburu katramilatsua du film honek; izan ere, ez du zerikusirik 1952ko film klasikoarekin, Ava Gardner eta Gregory Peck protagonista zituenarekin. Ezta haren oinarria zen izen bereko Hemingwayren narrazio ezagunarekin ere.

Honako hau Robert Guediguian zuzendari frantziarraren drama sozial bat da, bere ohiko aktore taldearekin elkarlanean egindakoa, eta Victor Hugoren poema batean oinarrituta. Michel eta Marie-Claire bikotea da protagonista, bi pertsona sozial eta politikoki oso konprometituak. Baina gertaera latz batek kolokan jarriko ditu haien ideiak.

'Black is beltza'

Non ikusi: Argia.eus (Multimedia kanala). Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Honako hau ez da film hutsa, egitasmo zabalago baten parte den film bat da. Izenburu bereko komikia du oinarri; besteak beste, disko eta erakusketa batekin osatzen dena. Fermin Muguruza nekaezina izan zen filmaren zuzendaria, Harkaitz Cano eta Eduard Solarekin batera idatzitako gidoi baten gainean.

1960ko hamarkadan dago girotuta istorioa: Iruñeko erraldoien konpartsa New Yorken desfilatzera gonbidatuko dute, baina bertako agintariek bi erraldoi beltzen parte hartzea galaraziko dute. Gertaera horretatik abiatuta, urte horietan munduko leku askotan gertatzen ari ziren borroken eta aldaketen berri izanen dugu.

'Paradise Lost'

Non ikusi: HBO. Hizkuntza: Ez da euskaraz ikusgai.

Benetako gertaeretan dago oinarrituta dokumental zirraragarri hau, nahiz eta batzuetan dokumental faltsu baten aurrean dagoelako inpresioa izanen du ikusleak. Hiru parte ditu Paradise Lost-ek, eta, egin zenetik hainbat urte pasatu diren arren, ez du batere gaurkotasunik galdu hiru gazteren kontrako sorgin ehiza beldurgarriak.

Hilketa anker bat gertatuko da Arkansasko herrixka batean, hiru haur torturatu eta hilko baitituzte. Ikertzaileen ustez, hilketa horiek erritu satanikoek lotuta daude, eta hari horretatik tiraka «desberdin» diren hiru gazteri leporatuko diete gertatukoa egin izana.

'Nur eta herensugearen tenplua'

Non ikusi: Liburutegi publikoetako eFilm plataforman, Filmin. Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.

Arrakasta handia du Toti Martinez de Lezea idazlearen Nur sailak, egungo gaztetxo askoren liburu kutun bihurtzeraino. Horietako baten gainean dago egina animazio film hau; Juanba Berasategik zinemarako egin zuen azken lana izan zen eta Eneko Olasagastiren gidoia du.

Nur eta gurasoak Txinara joan dira bizitzera. Bertan lagun berriak egin ditu Nurrek, eta horietako baten urtebetetzea ospatzeko gonbita jasoko du. Festara joan eta dena okertuko da, bat-batean laguna desagertuko delako. Hortik aurrera, abentura batean murgilduko da Nur: dragoiaren bederatzi ateak zabaldu ahal izateko, hainbat oztopo gainditu beharko ditu.]]>
<![CDATA[Azpidatziekin ugaritu egiten dira aukerak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/035/001/2020-04-04/azpidatziekin_ugaritu_egiten_dira_aukerak.htm Sat, 04 Apr 2020 00:00:00 +0200 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1905/035/001/2020-04-04/azpidatziekin_ugaritu_egiten_dira_aukerak.htm
Horretaz landa, ez da derrigor plataforma baten leihatilatik pasatu behar film bikainekin gozatu ahal izateko, are gutxiago euskaraz ikusi nahi badira. Horretarako, sareak bestelako bideak eskaintzen ditu; ez da deus berria: historikoki -Interneteko historia laburrean badira jada izendapen horiek jasotzea merezi dutenak- hala egin izan da: partekatzen diren artxiboak bilatu eta geureganatu. Norberak jakinen du zein den hori egiteko nahiago duen moldea.

Behin hori eginda, azpitituluak gehitzea besterik ez da egin behar. Horretan, bada gure txikian erreferentziala bihurtu den ezinbesteko webgunea: Azpitutuluak.eus. Bertan, zinema garaikidearen eta klasikoaren azpidatzien eskaintza aparta dago, norberak gustuko menua nahieran atontzeko.

Ez da batere zaila, eta merezi du. Nolanahi ere, horrelakoetarako gogorik ez duenak jarraian zenbait aukera aurkituko ditu zinemarekin etxean disfrutatzeko.

'Gartxot'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako efilm plataforman, Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.
2003. urtean komikia argitaratu, eta 2011n ailegatu zen animazio filma, Asisko Urmeneta eta Juanjo Elordiren zuzendaritzapean, Benito Lertxundiren doinuek lagunduta.
Arturo Kanpioni esker, ezaguna da Gartxot bardoaren istorioa: XII. mendeko Nafarroan bizi izan zen, eta Orreagako fraideek Mikelot semea bereganatu nahi izan zuten, haren ahots ederrarekin liluratuta. Asmo horren kontra, basoetara ihes egin zuten, eta bertan gotortu. Hori guztia eta gehiago kontatzen du Euskal Herriko historiaz ikasteko balio duen film eder horrek.

'Hauskor'
Non ikusi: EITB.eus (Zinema Euskaraz).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.
Zaila da gora ailegatzea, are zailagoa omen da gailurrean mantentzea -edo handik gertu, bederen-. Alde horretatik, Juanma Bajo Ulloaren ibilbidea errepasatzea argigarria da: Airbag komedia ospetsuarekin, alimaleko arrakasta lortu zuen 1997an; hortik aurrera, erabateko ahanztura eta proiektu berriak ateratzeko ezina.
2004an, drama intimista hau egin zuen. Estreinatu zenean, guztiz oharkabean pasatu zen, eta orain bigarren aukera merezi ahal du: Venus pertsona erromantikoa da, eta semearen bila abiatzen denean Davis izeneko aktore bat ezagutuko du.

'Iruzurtia'
Non ikusi: Argia.eus (Multimedia kanala).
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.
Txundigarria da 2012an estreinatu zen dokumental britainiar hau, Bart Laytonek zuzendu zuena. Benetako gertaera batean oinarriturik, fikziozko thriller baten itxura du, eta hainbatetan ikusleak duda eginen du dokumental faltsu baten aurrean ote dagoen.
1994. urtean, Nicholas Barclay 13 urteko gaztetxo estatubatuarra desagertu zen, inolako arrastorik utzi gabe. Hiru urte geroago, haren familiak berri pozgarria jasoko du: Espainian aurkitu dute, onik. Hasierako poza igarota, dudak sortuko dira: pertsona hori benetan haren semea al da?

'The Irishman'
Non ikusi: Netflix.
Hizkuntza: Ez da euskaraz ikusgai.
Zeresan handia eman zuen Martin Scorseseren azken filmak: deabruari arima saldu ziola plataforma batean estreinatzean; bere maisulanik handiena zela; betiko giroan eta pertsonaietan kateatua zela...
Antza denez, jende gutxik ikusi du filma osorik. Hala diote, bederen, zabaldu dituzten estatistika urriek; nonbait luzeegia da garai hauetarako, etxeko zineman ez omen da pazientziarik film bat hasi eta buka ikusteko. Horiek horrela, behartutako etxeratze honetan ez da aitzakiarik Frank Sheeran eta enparauen gorabehera ilunekin asebetetzeko eguna.

'Urte berri on, amona'
Non ikusi: Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.
Euskal zinemaren loraldi berriaren historia laburrean, ezinbestean goraipatu beharrekoa da Telmo Esnalek 2011n zuzendu zuen komedia beltz-beltz hau. Aitzitik, ez zuen bere garaikideetako batzuek izan zuten aitortza eta arrakasta izan, eta zertxobait itzalpean gelditu da film bikain hau.
Mari amonaren ardura duen senar-emazteak dira Maritxu eta Joxemari. Baina azken hori nazkatuta dago amonarekin, eta zahar etxe batean sartzea da haren amets bakarra. Baina, hori lortzear dagoela, gauzak zeharo okertuko zaizkio.]]>
<![CDATA[Euskal zonbiak, betiereko klasikoak, kapitalaren hortz zorrotzak eta beste]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2001/035/001/2020-03-28/euskal_zonbiak_betiereko_klasikoak_kapitalaren_hortz_zorrotzak_eta_beste.htm Sat, 28 Mar 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/2001/035/001/2020-03-28/euskal_zonbiak_betiereko_klasikoak_kapitalaren_hortz_zorrotzak_eta_beste.htm Objektu horrek DVD du izena, eta, garai ez oso urrun batean, horrekin ikusten ziren filmak etxean. Bilatuz gero, seguru bat baino gehiago agertuko dela, eta altxor ezkutu bat aurkitzea baino aberasgarriagoa izaten ahal da horiek biziberritzearen esperientzia.
Nolanahi ere, denboraren premietara egokitu behar, eta halakorik bilatzeko patxadarik ez dutenentzat edota hodeiak ekarriko duenaren zain bizitza pasatzen duten horientzat, hona sareak etxeko zinemarako eskaintzen dituen aukera zenbait.

'Napardeath'
Non ikusi: Katihotsak.eus.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.
Zonbi eta banpiroen trilogiari amaiera ematen dion filmarekin jira eta bira ibili ondoren, Katihotsakoek berriki sarean jarri dute ikusgai beren azken filma. Ataun of the Dead-ekin hasi zuten trilogiaren amaiera da, eta aurreko biak ere ikusteko aukera dago bertan.
Zumalakarregi zonbiak Euskal Alderdi Banpiroa garaitu du, eta Iruñera abiatu da, euskaldunen erregea izateko asmoz. Hiribururako bidea, baina, ez zaio erraz izanen, besteak beste, Antso Azkarraren momiari aurre egin beharko baitio.

'Eskerrik asko, ugazaba'
Non ikusi: Argia.eus (multimedia kanala), Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.
Sekulako arrakasta izan zuen duela bost urte François Ruffin kazetariak aurkeztu zuen dokumentalak. Ez soilik oso zabaldua izan zelako: Nuit debout mugimenduaren pizgarrietako bat ere izan zelako ere bai. Era berean, Ruffini parlamenturako bidea ireki zion filmak.
Frantziako aberatsenen taldeko kidea da Bernard Arnault, eta haren atzetik abiatuko da Ruffin, haren enpresen bidegabekerien berri emateko. Zeregin horretan, Poloniara eraman duten enpresa bateko kaleratutako langile bikote bat izanen du bidelagun.

'Marriage Story'
Non ikusi: Netflix.
Hizkuntza: Ez da euskaraz ikusgai.
Iazko harribitxietako bat izan zen, baina ez zen zinema aretoetara ailegatu, zuzenean Netflix plataforman estreinatu baitzuten. Hala ere, Oscar sarietarako lehian sartu, eta Laura Dernek merezitako estatuatxoa eskuratu zuen. Harekin batera, nabarmentzekoa da Scarlett Johanssonek eta Adam Driverrek filmean egiten duten lan bikaina.
Bikote harreman baten hondamendia da Noah Baumbachek filmean kontatzen duena: banantzearen bidean sortuko diren zauriak zein duda-mudak, baita prozesu horren inguruan dagoen merkantilismoa ere.

'Muga deitzen da pausoa'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako efilm plataforman, Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.
Zinema aretoetan estreinatu zen iaz Maider Oleagaren film zirraragarria. Dokumentala dela esatea murriztailea litzateke, esperimentaziotik asko baitu absentziarekin, memoriarekin eta espazio fisikoarekin jolasten den bidaia horrek.
Bi emakumek topo eginen dute Donostiako Parte Zaharreko etxe batean. Bata zinemagilea da, eta etxe horretara ailegatu berri da. Bestea, berriz, 1982an hil zen, Elbira Zipitria zen, euskararen eta ikastolen sustatzailea. Bazter guztietan bizirik da oraindik haren presentziaren arrastoa.

'Printze txikia'
Non ikusi: Liburutegi publikoetako efilm plataforman, Filmin.
Hizkuntza: Euskaraz ikusgai.
Asko dira Antoine de Saint-Exuperyren liburuaren gainean egin diren moldaketak, baina, horien artean, 2015ean Mark Osbornek egin zuena berezienetakoa da. Animazio film bat da bertsio hori, stop motion teknikaren bitartez egina, eta umeekin ikusteko aproposa.
Istorioak bi maila ditu: batetik, printze txikiaren gorabeherak ezagutuko ditu ikusleak adineko pertsonaia bitxi baten bitartez. Bestetik, alabaren eta amaren istorioa dago; lekualdatu berri dira, eta ama alaba lehiakorra izan dadin prestatzen ari da. Gaztetxoa, ordea, ez da zoriontsu bizimodu horrekin.]]>
<![CDATA[Genozidioak isildu ez dituen ahotsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/042/001/2020-03-07/genozidioak_isildu_ez_dituen_ahotsak.htm Sat, 07 Mar 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1890/042/001/2020-03-07/genozidioak_isildu_ez_dituen_ahotsak.htm Munich, Olivier Assayasen Carlos, Ziad Doueiriren L'attentat edota Saverio Costanzoren Private, bakar batzuk aipatzearren.

Horiek guztiak, ordea, kanpoko begiradak izan dira, distantziatik egoera konplikatu bati hurbiltzeko eta hurbilarazteko ahaleginak. Ezezagunagoak dira barnetik gatazkaren berri eman duten filmak, eta, horien artean, ia beti -jarrera kritikoa izan zein ez- israeldarren ikuspuntutik izan da. Horrela, Mendebaldean, Amos Gitairen filmografia ezaguna da; edota, besteak beste, Eran Riklisen Etz Limon, Samuel Maozen Foxtrot edota Eytan Foxen Yossi & Jagger. Film horietan, asmo onarekin egindakoak izanda ere, protagonista nagusien ahotsa falta izan da, palestinarrena beraiena, alegia.

Okupazioaren eta errepresioaren ondorioz, palestinarrek zail dute zinema nazionala garatzea, eta are zailago horren emaitza munduan barna zabaltzea. Zorionez, azken urteotan egoera zertxobait aldatzen ari da, eta, tantaka-tantaka, Palestinako zinemaren ale batzuk ailegatzen ari dira pantailetara, izan handiak, izan txikiak.

Traba guztien gainetik

Hau ez da zinema palestinarraren historia egiten hasteko tartea, baina, egungo pizkundearen arrazoiak bilatzean, hainbat zinemagile aipatu behar dira ezinbestean .

Batetik, Elia Suleiman. Haren Segell Ikhtifa filma Palestinan egindako zinema garaikidearen mugarria da. 1996ko film horren ostean, 2002an Yaddon Ilaheyya egin zuen Suleimanek, eta lan horrek Cannesko zinemaldiko atea ireki zion. Iazko It Must Be Heaven da orain arte egin duen azken filma.

Bestetik, Hany Abu-Assad da nabarmendu beharreko beste zuzendari palestinarra. Aurretik hainbat lan bazituen ere, 2005eko Paradise Now probokatzaileak egin zuen ezagun munduan. 2013ko Omar filmak ere harrera beroa izan zuen. Palestinan egindakoez gain, Abu-Assadek hainbat film egin ditu AEBetan, zorte handiegirik gabe. Azkenik, bi horiez landa, Annemarie Jaciren lanak ere nolabaiteko oihartzuna lortu du, bereziki Milh Hadha Al-Bahr bere lehenengo filma izan zenak.

Oraingoan, Sameh Zoabiren azken filma da Euskal Herrira ailegatu dena, zuzendariaren hirugarren lan luzea. Horretan ere ikusten ahal da zinema palestinarrak zabaltzeko dituen arazoak: batetik, 2018ko lana da, eta, bestetik, Luxenburgoko banderapean aurkezten da filma, nonbait diru kontuak hor moldatu baitira.

Komedia generokoa izanik, drama ukituak ere baditu, halakoa baita pertsonaien egunerokoa. Protagonista Salam da, Jerusalemen bizi den gazte palestinarra. Egunero, lantokira ailegatzeko, armadaren kontrol zorrotza pasatu behar izaten du. Era horretan, komandante israeldar bat ezagutuko du, eta harenganako adiskidantza baliatuko du bere lan egoera hobetzeko.

'TEL AVIV ON FIRE'
Zuzendaria. Sameh Zoabi.
Aktoreak. Kais Nashif, Lubna Azabal, Yaniv Biton, Maisa Abd Elhadi, Nadim Sawalha, Salim Dau, Yousef Joe Sweid, Amer Hlehel, Laetitia Eido.
Herrialdea. Luxenburgo.
Urtea. 2018.
Iraupena. 100 minutu.
Generoa. Komedia dramatikoa.

Ostiralean estreinatuko dute Hego Euskal Herrian.]]>
<![CDATA[Eremu berrien bila abiatu da Pixar]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/044/001/2020-02-29/eremu_berrien_bila_abiatu_da_pixar.htm Sat, 29 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1890/044/001/2020-02-29/eremu_berrien_bila_abiatu_da_pixar.htm
Disneyren eragin posiblera itzulita, datu bat nahiko argigarria da: joan den hamarkadan sekuelak izan ziren Pixarrek egin zituen film gehienak: Toy Story 3; Cars 2; Monsters University; Finding Dory; Cars 3; Incredibles 2 eta Toy Story 4. Eta soilik lau ekoizpen original sortu zituen Pixarrek: Brave; The Good Dinosaur; Inside Out eta Coco.

Hortaz, zerrendari erreparatuta, ematen du baietz, nolabait asmo komertzialak gailendu direla. Hala ere, Pixarren alde esan beharra dago sortu zituen lau film horietan ongi baino hobeki eutsi ziola kalitateari -Disneyren morrontza handiegia zuen The Good Dinosaur-en salbuespenaz-.

Horiek horrela, ematen du Pixarrek beste norabide bat hartu nahi duela hasi berri den hamarkada honetan; sekuelak eta gisakoak alde batera utzi, eta originaltasunari tarte handiago zabaldu. Aurten, bederen, bi film estreinatuko ditu: Onward hau eta uda aldean ailegatuko den Soul, Pete Docter eta Kemp Powersen zuzendaritzapean.

Magiaren mundua

Gainera, Onward-ekin eremu berri batean sartu da ekoiztetxea. Izan ere, izaki fantastikoak -elfoak, gnomoak, trollak, adarbakarrak, maitagarriak, ziklopeak...- baliatzen ditu filmak, baina horiek inguru urbano batean txertatu ditu, istorioa hiri bateko auzune batean gertatzen baita. Modu horretan, fantasia eta errealitatea uztartu nahi ditu filmak.

Bi anaia elfo dira protagonistak, Ian eta Barley Lightfood. Umetan aita hil zitzaien, eta, geroztik harekin noizbehinkako harremana izatea lortu badute ere, aitarekin egun bat pasatzea da anaion ametsa. Horregatik, horretarako modua emango duen magiaren bila abiatuko dira.

Dan Scanlon da Onward-en zuzendaria, eta, hain zuzen ere, haren bizipenetan oinarrituta dago filmaren istorio nagusia. Scanlonek ere gaztetan galdu zuen aita, eta hark utzitako grabazio misteriotsu bat izan zen utzi zion testigantza. Bizipen horretatik tiraka sortu zuen Lightfood anaien istorioa.

Ohikoa denez, Scanlon Pixar ekoiztetxearen korridoreetan trebatu da. John Lasseter ahalguztidunarekin, Mater and the Ghostlight film laburra egin zuen 2006an, eta, bakarka, Monsters University zuzendu zuen, 2013an.

'ONWARD'
Zuzendaria. Dan Scanlon.
Herrialdea. AEB. Urtea. 2020.
Iraupena. 96 minutu.
Generoa. Animazioa.

Asteazkenean estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian, eta ostiralean Hego Euskal Herrian.]]>
<![CDATA[Ikusezina izatea amesgaizto bihurtu zenekoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/043/001/2020-02-22/ikusezina_izatea_amesgaizto_bihurtu_zenekoa.htm Sat, 22 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1890/043/001/2020-02-22/ikusezina_izatea_amesgaizto_bihurtu_zenekoa.htm The Invisible Man eleberria argitara eman zuenetik, baina oraindik ere genero fantastikoaren klasikorik handienetakoa dira gizon ikusezinaren gorabeherak. Zinemak ere lagundu egin du Wellsen istorioa ezagun egiten, eta, orain, bertsio garaikide bat ezagutzeko aukera eskaintzen zaigu.

Garai horietan ohi zen moduan, Pearson's Magazine aldizkariak atalka eman zuen argitara The Invisible Man. 1897. urtea zen, eta narrazioak alimaleko arrakasta izan zuen. Hortaz, urte berean liburu formatuan jarri zuten salgai.

Ordurako Wells zientzia fikzio generoko egile ezaguna zen; aurreko urteetan idatzitako The Time Machine eta The Island of Doctor Moreau eleberriek ospe handia emana zioten. The Invisible Man-ek eta 1897an berean argitaratuko zuen The War of The Worlds-ek garaiko idazlerik famatuenetakoa bihurtu zuten idazle ingelesa.

Itxura misteriotsua duen ezezagun baten istorioa da gizon ikusezinarena: beroki luze batez eta eskularruz jantzita, betaurreko ilunak daramatza eta aurpegia hesgailuekin estalia du. Normala denez, Ipingeko biztanleek mesfidantzaz hartuko dute iritsi berria.

Moldaketa arrakastatsua

Poliki-poliki, gertatu zaiona jakinen du irakurleak: bere buruari egindako esperimentu zientifiko baten ondorioz ikusezin bihurtu da. Helburua hori izanik ere, kontua da egoera horrek ez duela atzera-bueltarik, eta munduarekin zein inguruarekin erretxindurik bizi da.

Hori da laburbilduz, eta spoiler-ik egin gabe, The Invisible Man-ek kontatzen duena. Eleberriak badu euskal itzulpenik: Gizon ikusezina, Miren Arratibelek euskaratu zuen, Literatura Unibertsala bildumaren barruan.

Zinemak ere behin baino gehiagotan begiratu die Wellsen lanei, eta arestian aipatu bezala, The Invisible Man ez da salbuespena izan. 1933koa da Universal etxeak egin zuen moldaketa; James Whalek zuzendu zuen, eta Claude Rainsek jokatu zuen rol protagonista.

Estreinatu zenean, filmak harrera ezin hobea izan zuen, eta gaur egun generoaren klasikoa da. Izandako arrakastaren ondorioz, ondorengo urteotan ekoiztetxeak beste film eratorri batzuk egin zituen: The Invisible Man Returns, The Invisible Woman, Invisible Agent...

Ikusteko dago jatorrizko lehengaitik zenbat duen The Invisible Man-en bertsio garaikideak. Leigh Whannell ezezagunak zuzendu du filma, eta horren atzean Blumhouse ekoiztetxea dago. Azken urteotan, bere eskutik etorri dira beldurrezko generoaren arrakastetako asko: Get Out, Split, Sinister eta Insidious sailak...

'THE INVISIBLE MAN'
Zuzendaria. Leigh Whannell.
Aktoreak. Elisabeth Moss, Storm Reid, Harriet Dyer, Aldis Hodge, Oliver Jackson-Cohen, Zara Michales.
Herrialdea. AEB.
Urtea. 2020.
Iraupena. 115 minutu.
Generoa. Fantasiazkoa.

Asteazkenean estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian, eta ostiralean, Hego Euskal Herrian.]]>
<![CDATA[Amets egiten, oinak lurrean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2046/033/001/2020-02-21/amets_egiten_oinak_lurrean.htm Fri, 21 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/2046/033/001/2020-02-21/amets_egiten_oinak_lurrean.htm 'Lur eta Amets'Zuzendariak: Imanol Zinkunegi, Joseba Ponce. Gidoia: Eneko Olasagasti, Karlos Zabala. Ekoiztetxea: Lotura Films. Herrialdea: Euskal Herria. Iraupena: 87 minutu.

Amesten hasita, akaso egunen batean Hollywoodeko ekoizle, aktore edo zuzendari boteretsu eta mediatiko batek gure Braveheart kontatuko du. Modu epiko horretan, munduak gure historiaren zati ñimiño bat ezagutzeko aukera izanen luke; efektu berezi, antzezle ezagun, alfonbra gorri eta guzti. Ez da ahoberokeria hutsa; gure inguruan dagoeneko hainbat ibili dira ideia hori bueltaka zutela.

Nolanahi ere, ameskeria da besteek noiz kontatuko zain egotea, inportatutako suak noiz jaurtiko dituzten zain egotea, guk geurea ez badugu egiten, xumeago baina zintzoago. Transmititu, jakin-mina piztu, hunkitu eta dibertitu: erraz esaten da, nekez egin.

Zorionez, Lur eta Amets animazio filmak betetzen diru helburu horiek guztiak. Elkarlan txalogarri baten ondorioa da proiektua, eta gure historiaren pasarteetako batzuk istorio bihurtzen ditu, modu erakargarri eta atseginean gaztetxo zein helduei helarazteko.

Gisako egitasmo askotan ez bezala, ertz didaktikoa izanagatik Imanol Zinkunegi eta Joseba Ponce zuzendariek ez dute ahaztu zeintzuk diren animazio film baten ezaugarri garrantzitsuetako batzuk: erritmo egokia, koloreen kontrastea, neurriko umore tantak... Hori guztia, euskara dotorean.

Bistakoa da ez dela munduko aurrekonturik mardulenarekin egindako animazio filma, baina baliabideen aldetik diren gabeziak, gertutasun samur batekin, elkarrizketa biziekin eta pertsonaia identifikagarriekin orekatzen ditu Lur eta Amets-ek. Konplexurik gabe, zentraltasunetik.

Historiaren inguruko ipuin bilduma da filmaren oinarria, eta horixe bera da filmak duen baina nagusia: bilduma moduko bat dela azken emaitza. Horren ifrentzuan, filmak ikuslea gehiagorako gogoz utziko du, erraz irudikatuko baitu lehengai horren gainean ateratzen ahal den telesail aparta. Baina hori, jakina, telebista normal batez ariko bagina, eta hori beste istorio bat da...]]>
<![CDATA[Solo, Jones eta Deckard izan den aktorea pantailetara itzuli da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/036/001/2020-02-15/solo_jones_eta_deckard_izan_den_aktorea_pantailetara_itzuli_da.htm Sat, 15 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1890/036/001/2020-02-15/solo_jones_eta_deckard_izan_den_aktorea_pantailetara_itzuli_da.htm
Aspaldiko partez, orain The Call of the Wild abenturazko filmean ikusten ahal dugu Ford. Jack Londonen eleberri ezagunaren bertsio berria da -besteak beste, Clark Gablek jokatu zuen rol bera 1935ean-, Buck txakurraren gorabeheren gaineko istorioa.

Indiana Jonesen bosgarren atala estreinatzeko zain -hurrengo urterako dago iragarria-, film honekin rol protagonistara itzuli da Harrison Ford. Azken urteotan pantaila handitik urrun samar ibili da, errentei etekina atereaz. J.J. Abramsen eskutik Star Wars sail amaigabean agerraldi labur pare bat eta duela bi urteko Blade Runner 2049 filmean berriro Deckarden azalean sartzea; deus gutxi gehiago, 2015etik.

Ohi den moduan, telebistan trebatu zen Ford gaztea. Bitartean, zinemarako rol txikiak egiten hasi zen. Bere patua laster aldatu zen, ordea, 70eko hamarkadaren hasieran lagun batek George Lucas izeneko gazte bat aurkeztu baitzion.

Lucas, Coppola, Spielberg...

Lucasen eskutik, Bob Falfaren rola jokatu zuen American Graffiti filmean. Orobat, haren bitartez beste zuzendarigai bat ezagutzeko parada izan zuen, Francis Ford Coppola. Hark ere lana eskaini zion: The Conversation-en hasieran, Apocalypse Now-en geroago.

Nolanahi ere, bizitza aldarazi zion aukera eskaini zion Lucasek: Star Wars-en Han Solo izatea proposatu zion. 1977an estreinatu zen filma, eta, hortik aurrera, Forden irribarre bihurria mundu osoan egin zen ezagun. Hasierako kolpean, sailak beste bi film izan zituen, eta horiekin are ospetsuago bihurtu zen Ford-Solo.

Kontua ez zen horretan gelditu, Lucasek Steven Spielberg izeneko lagun bat baitzuen. Harekin abentura klasikoetan oinarritutako film bat egin nahi zuen. Elkarlan horretatik Raiders of the Lost Ark sortu zen, eta Ford izan zen Indiana Jonesen rola jokatu zuena. Film horrek ere alimaleko arrakasta eskuratu zuen; hortik aurrera, bereizezinak dira aktorea eta pertsonaia.

Urtebete geroago, Fordi hirugarren urrezko aukera ailegatu zitzaion: Ridley Scottek Rick Deckarden rola jokatzeko deitu zion. Filmaren izena Blade Runner zen eta estreinatu zenean porrot komertziala izan arren, urteen poderioz kultu filma bihurtuko zen.

Hiru rol horiek aski eta sobera dira edozein aktorek erretiroa patxada ederrean har dezan. Dena den, gorabeheraz beteriko ibilbide batean, ondorengo urteotan beste hainbat lan gogoangarri egin ditu Fordek: Witness, Frantic, Working Girl, Presumed Innocent, The Fugitive...

'THE CALL OF THE WILD'
Zuzendaria. Chris Sanders.
Aktoreak. Harrison Ford, Dan Stevens, Bradley Whitford, Karen Gillan, Omar Sy.
Herrialdea. AEB.
Urtea. 2020.
Iraupena. 115 minutu.

Asteazkenean estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian, eta ostiralean Hego Euskal Herrian.]]>
<![CDATA[Mundua zabala eta arrotza da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/037/001/2020-02-11/mundua_zabala_eta_arrotza_da.htm Tue, 11 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1951/037/001/2020-02-11/mundua_zabala_eta_arrotza_da.htm
Egia esatera, zabala zela jakin bazekiten, zinemak industria izena hartu zuen memento beretik negoziorako zein kolonizazio kulturalerako ezinbesteko tresna bihurtu baitzen. Mugaz gaindi, ametsak saltzeaz gain, mundu ikuskera bat zabaldu zuen.

Horregatik, Hollywoodi bere fokuetatik kanpo dagoen oro arrotz egin zaio, eta egiten zaio. Industria horrek mespretxatu izan du kanpotik etorri zaion ia dena. Kasurik onenean, bertakotu egin du, bertsio estatubatuarra sortuta. Beste batzuetan, berriz, kanpoko sortzaileak bereganatu ditu.

Jarrera horrek mundu mailako bokazioa duten Oscar sarietan du bere adierazpiderik gordinenetakoa: filmik onena saritzen dute (haiena), eta atal berezitu batean besteena.

Horrela, Mon Oncle, Otto e mezzo, Le discret charme de la bourgeoisie, Dersu Uzala, Fanny och Alexander eta gisako maisulanak ez ziren izan filmik onenerako hautagaiak ere. Horientzat, beste askorentzat bezala, bigarren mailako jostailua zuten nagusiek. Eta denok, iji eta aja. Munduak normaltasunez hartu izan du azpiratze iraingarria, eta pozarren hartu plater nagusitik erortzen ziren papurrak.

Logika suntsitzaile horrek eztanda egin behar zuen inoiz, eta, azkenean, egoerarik surrealistenera ailegatu ginen asteleheneko goizaldean: Parasite-ri bi aldiz eman zioten sari bera, film onenarena eta (izena estreinatu duen) nazioarteko film onenarena. Korearra izan, eta, gainera, doble!

Historikoa? Bong Joon Horena historikoa izanen da, baldin eta zilborrari begira bizi izan den mundu txiki eta murritza norabide berri batean jartzeko bada. Izan bedi saria globalizazioak soilik ekonomikoa izan behar ez duela ikusarazteko tresna; batez ere kulturala izan behar duela ulertzeko, betiere joan-etorriko norabidean.

Balio beza sariak Joon Horen eta bazterrean utzi dituzten beste askoren filmografia apartekin gozatzeko, Asiako zinemagintza aberatsa ezagutzeko, eta munduko ustezko periferia guztietan egiten diren filmetara kuriositatez, miresmenez eta errespetuz hurbiltzeko.]]>
<![CDATA[Argia baino azkarragoa den trikua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/042/001/2020-02-08/argia_baino_azkarragoa_den_trikua.htm Sat, 08 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1890/042/001/2020-02-08/argia_baino_azkarragoa_den_trikua.htm
1985. urtean Nintendok kolpe gogorra eman zion lehiakideari: Super Mario Bros bideo jokoa jarri zuen merkatuan. Arrakasta erabatekoa izan zen, ezin konta ahala unitate saldu zituzten mundu osoan. Baina kontua harago zihoan; izan ere, ez zen bideo joko hutsa: harekin batera pertsonaia ikoniko bat jaio zen, Mario bera.

Hainbat urte lehenago sortu bazuten ere -1981ko Donkey Kong bideo jokoan agertu zen-, Mario iturginak bere izena zeraman jokoarekin eskuratu zuen ospea. Hainbesteraino, non Nintendoren ikur bihurtu baitzen.

Hori guztia gertatuta, Segan abian jarri ziren: berandu baino lehen konpetentziak lortutako arrakastari erantzun behar zioten. Alex Kidd izeneko pertsonaia batekin saiatu ziren, baina ez zuten esperotako emaitza lortu. Porrotaren ostean, diseinu lehiaketa batera deitu zuen konpainiak, eta Naoto Oshimaren Sonic The Hedgehog pertsonaia izan zen garailea. Segak bazuen zerekin erantzun.

1991. urtean atera zuten Sonicen lehen bideo jokoa, baina hasierako harrera ez zen oso ona izan: japoniarrek nahiago zuten Mario urdin-gorria. Dena den, bideo jokoa Japoniatik kanpo saltzen hasi zenean, gauzak aldatu egin ziren. AEBetan egundoko arrakasta izan zuen Sonic The Hedgehogek, eta hortik aurrera haren ospea munduan barna hasi zen zabaltzen. Behin helburua lortuta, triku azkarra Segaren irudi bihurtu zen, eta urteak joan urteak etorri, frankizia errentagarria bihurtu zen. Bideo jokoetan ez ezik, beste hamaika formatutan ere ikusi ahal izan dugu Sonic: komikiak, telesailak, mota guztietako merchandising-a...

Zaleen sumina

Zinemaren bidea ere egina zuen, baina oihartzun handirik ez zuen izan, hala ere: 1996ko animazio film japoniar bat eta Wreck-It Ralph filmean bigarren mailako parte hartzea izan dira orain artean Sonicek zineman eginak zituen agerpenik nabarmenenak.

Originaltasun handirik gabe, Sonic the Hedgehog jarri diote Jeff Fowlerrek zuzendu duen filmari. Eta hasieratik polemikaren erdian egon da proiektua: Sonyk hura iragarri zuenean, jakin-min handia piztu zen, eta zaleek gogo biziz espero zituzten lehenengo irudiak. Horiek ailegatu zirenean, zalaparta itzela eragin zuten; zaleen ustez, pertsonaiaren zinemarako moldaketa iraingarria zen, zabaldutako pertsonaiak ez baitzuen zerikusirik bideo jokoetako trikuarekin.

Horren aurrean, Sonyk atzera egin behar izan zuen, Sonicen diseinu berria agindu eta beste bost milioi dolar (4,5 milioi euro) gastatu behar izan zituen protagonista berritxuratzeko.

Polemikak polemika, animazioa eta irudi errealak uztartzen dituen film bat da Sonic the Hedgehog. Jim Carrey aktore ezagunak jokatu du Sonicen betiereko etsai Robotnik doktorearen rola. Hari aurre egin beharko diote triku urdinak eta Tom Wachowski lagun leialak.

'SONIC THE HEDGEHOG'
Zuzendaria. Jeff Fowler.
Herrialdea. AEB.
Urtea. 2020.
Iraupena. 108 minutu.
Generoa. Animazioa.

Asteazkenean estreinatuko dute Ipar Euskal Herrian, eta ostiralean, Hego Euskal Herrian.]]>
<![CDATA[Ez ziren rol hutsak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2018/029/002/2020-02-07/ez_ziren_rol_hutsak.htm Fri, 07 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/2018/029/002/2020-02-07/ez_ziren_rol_hutsak.htm Zinema klasiko definizio lanbrotsupean ezagutzen dugun hori desagertzear zegoen 1969an. Easy Rider egin zen urte berean, Elia Kazanek The Arrangement filma zuzendu zuen. Istorioak kutsu autobiografiko nabarmena zuen, eta, beste behin ere, Kazan bere iraganeko bekatuak zuritzen saiatu zen.

Hollywooden bideak ezin asmatuzkoak direnez, Kirk Douglasek jokatu zuen rol nagusia. Modu horretan, The Arrangement-ek aurrez aurre jarri zituen balio eskala zeharo desberdina zuten bi pertsona. Kazanek burkide ohiak salatu zituen, McCarthy senatariak gidatutako sorgin ehizan. Douglasek, ordea, zerrenda beltzaren kontrako ezinbesteko jarrera aktiboa izan zuen. Dalton Trumboren izena Spartacus-en kredituetan jarri izana ausardia handiko ekintza izan zen, pertsonaren nolakoa ederki erakusten duena.

1999. urtean Elia Kazanek ohorezko Oscarra jaso zuenean -hiru urte lehenago aktoreak jaso zuen sari bera- eztabaida handia piztu zen horren egokitasunaz. Kazan oholtzaratzean, hainbat gonbidatu ez ziren zutitu, ezta txalorik jo ere. Horien artean, aspaldian esklabo izateari utzia zion Espartako, oroimen historikoaren ordezkari; filmean ez bezala, eserita eta isilik gelditzea izan zen duintasunaren aldeko bere aldarria.

Horra nor zen Kirk Douglas. Desagertutako zuri-beltzezko mundu baten azken-aurreko ordezkaria bai; baina, nostalgiaren gainetik, artista independente, matxino eta konprometitua. Van Gogh pintorea, Einar bikingoa edo Dax koronela; batzuetan ezinezkoa da pertsonaia eta pertsona bereiztea.]]>
<![CDATA[Bihotzak eta kaleak sutan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/025/001/2020-02-06/bihotzak_eta_kaleak_sutan.htm Thu, 06 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1922/025/001/2020-02-06/bihotzak_eta_kaleak_sutan.htm 'Ema'

Zuzendaria: Pablo Larrain. Herrialdea: Txile. Iraupena: 102 minutu.

Atzera begiratzeari utzi, iraganeko mamuak alboratu, eta gaur egungoak interpelatzeari ekin dio Pablo Larrainek. Eta erantzunik ez. Erantzunik gabeko filma baita Ema, ziurgabetasun, amorru eta muturren artean mugitzen den garaikidetasun likidoaren erretratu bikaina.

Estetikoki, zentzumenetarako oparia da; ez betiere irudirik ederrenak bilatu dituelako -halakoak badira, baina; dantza taldearen koreografia, adibidez-: planoek transmititzen duten indarragatik eta benetakotasunagatik; koloreen konbinaziogatik; izan nahi gabe, den modernoagatik.

Horretaz harago, Ema-ren egiturak guztiz bat egiten du kontatu nahi duen horrekin. Bide zuzenak eta narrazio ortodoxoak bazter utzita, sigi-sagan mugituko da filma, duda-mudatan bezala, norabide argirik gabe. Kasu honetan, ordea, hori ez da kalterako. Kontrara, istorioak bat egiten du forma narratiboarekin; biek bide paraleloa segituko dute. Bizitzak nola, filmak hala. Testuinguru horretan ez da zaila Gael Garcia Bernalengan Larrainen alter ego moduko bat ikustea: kultura molde berriak ulertzen ez dituen (eta mespretxatzen dituen) kulturgile alternatibo eta ustez kritikoa, dagoeneko kalea ezagutzen ez duena; maskulinitate eredu berrietan deseroso sentitzen dena, aldaketa guztiak kanpotik begiratzen, inguruan gertatzen ari dena konprenitzera iritsi ezinean.

Zer, baina? Harreman molde berriak, ahalduntzeak, behialako mugarik gabeko sexualitatea, familia klasikoaren amiltzea, adiskidetasuna, dantza eta poza. Dena kiskali nahi duen sua eta amatasunaren sugarra, mundu oso baten gainbehera, oreka baten bilaketa antzua.]]>
<![CDATA[Agindu eta ez eman]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1966/027/002/2020-02-01/agindu_eta_ez_eman.htm Sat, 01 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1966/027/002/2020-02-01/agindu_eta_ez_eman.htm 'Jojo Rabbit'

Zuzendaria: Taika Waititi. Herrialdea: Txekiar Errepublika-Zeelanda Berria-AEB. Iraupena: 108 minutu.

Estetikoki, Wes Andersonen zinemarekin zerikusi handia du Taika Waititiren azken filmak. Planoen geometria, apaingarrien zein pertsonaia askoren pop ukitua, istorioari darion naif kutsua... Andersonen mundu berezira garamatzaten osagaiak dira, bereziki Moonrise Kingdom-ekora.

Kontua da ematen duela Jojo Rabbit-ek harago jo nahi duela, eta abiapuntu bihurri batetik abiatuko duela istorioa: nazi etsigaitza den ume baten begietatik, Bigarren Mundu Gerrako garaiko Alemanian. Horiek horrela, filmaren hasiera harrigarria gertatuko da, lehen minutu horietan Waititik gai horren inguruan ezarrita dauden konbentzio guztiak irauli nahi dituela baitirudi. Ausart agertuko da zuzendaria bera, Hitler erretxin batena egiten.

Zoritxarrez, probokazioa horretara mugatuko da. Filmaren onena den lehen atal hori pasatuta, istorioak biguntzera joko du, eta eztiaren eremu arriskutsuetara hurbilduko da. Era horretan, Jojo Rabbit-ek hasieran erakutsitako giharra galduta, umorearen freskotasuna zimelduko da, eta konbentzionaltasunaren autobide eroso eta segurutik eginen du aurrera.

Lehen amodioaren gaia nagusituko da orduan, ikusleok atseginez eta sinpatiaz ikusiko dugu pantailak eskainiko diguna, umore kolpe batzuk ez dira faltako, Sam Rockwell eta Scarlett Johansson bikain arituko dira... baina ordurako horrek ezin gaitu asebete. Izan ere, filmaren hasieran agindu digutena aienatu da, eta eraikitako diskurtso onbera hankaz gora jarri behar zuen film hura lausotu. Eta, beste behin ere, coitus interruptus, komertzialtasunaren eta zuzentasunaren arauak gailenduko dira.]]>
<![CDATA[Piztia ahalguztidun eroria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/036/001/2020-02-01/piztia_ahalguztidun_eroria.htm Sat, 01 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gontzal Agote https://www.berria.eus/paperekoa/1890/036/001/2020-02-01/piztia_ahalguztidun_eroria.htm
Hasteko, Richard Nixonen hauteskunde kanpainan lan egin zuen, komunikazio arloan. 1984an, berriz, Ronald Reeganen zerbitzura jarri zen Ailes, eta, horren ostean, George W. Bushen kanpainarako egin zuen lan. 1992. urtean, lan politikoak bazterrean utziko zituela iragarri zuen.

Orduan, telebistara itzuli zen, eta, 1996. urtean, Rupert Murdoch magnateak Fox News kate ultrakontserbadorearen zuzendari exekutibo izendatu zuen. Postu horretatik, Ailesek aukera izan zuen politika egiten segitzeko, oraingo honetan telebista saio erasokorren bitartez.

2016an, baina, gauzak zeharo aldatu ziren Roger Ailesentzat. Gretchen Carlson Fox Newseko aurkezleak sexu jazarpena jasan zuela jakinarazi zuen, eta Ailesen kontrako salaketa aurkeztu zuen. Halaber, Ailesen eskaerei men ez egiteagatik, katetik kanporatua izan zela jakinarazi zuen kazetariak.

Hiru aktore handi

Ailesek dena ukatu zuen, baina ondorengo egunetan, beste sei emakumek ere aditzera eman zuten Ailesen aldetik eraso sexualak pairatu zituztela. Testigantza berriek oihartzun handia izan zuten AEBetan, eta Fox Newseko jabe Rupert Murdochek dimisioa emanarazi zioen Ailesi. Hori bai, 40 milioi dolarreko kalte-ordaina jaso ondoren.

Horren guztiaren gaineko filma da Bombshell. 2016ko egun horietan gertatu zenaren berri ematen du, emakume talde batek AEBetako pertsonaiarik garrantzitsuenetako baten kontra egin zuenekoa. Filma benetako gertaeretan oinarrituta badago ere, hainbat elementu fikzionatu behar izan dituzte.

Jay Roachek zuzendu du Bombshell. Pantaila handian zein txikian, ibilbide luzea egin du Roachek, eta zinemarako egin zuen azken filmean ere -Trumbo- boterearen alderdi iluna erakutsi nahi izan zuen. Gainerakoan, 2000. urtean egin zuen Meet the Parents komedia ezaguna da orain arte lortu duen arrakastarik handiena.

Filmak hiru aktore handi elkartu ditu: Charlize Theron, Margot Robbie eta Nicole Kidman. Lehenengo biak dagoeneko hainbat izendapen lortu dituzte film horretan egindako lanagatik, eta Oscar sarietarako hautagaien artean daude: emakumezko aktorerik onenarenean Theron, eta bigarren mailako emakumezko aktore onenarenean Robbie. Horrez gain, Charlize Theron filmaren ekoizleetako bat izan da. Roger Ailesen rola, berriz, John Lithgowek jokatu du.

'BOMBSHELL'
Zuzendaria. Jay Roach.
Aktoreak. Charlize Theron, Margot Robbie, Nicole Kidman, John Lithgow, Allison Janney.
Herrialdea. AEB.
Urtea. 2019.
Iraupena. 108 minutu.
Generoa. Drama.

Ostiralean estreinatuko dute Hego Euskal Herrian.]]>