<![CDATA[Gorka Berasategi Otamendi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 01 Dec 2022 05:14:41 +0100 hourly 1 <![CDATA[Gorka Berasategi Otamendi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Migrazio hitzarmen baten beharra berretsi dute EBko kideek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/013/001/2022-11-26/migrazio_hitzarmen_baten_beharra_berretsi_dute_ebko_kideek.htm Sat, 26 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1881/013/001/2022-11-26/migrazio_hitzarmen_baten_beharra_berretsi_dute_ebko_kideek.htm
EBk adierazi du nabarmen handitu dela migrazio fluxua aurten. 90.000 pertsona baino gehiago iritsi dira batasunera Mediterraneoaren erdiguneko itsas ibilbidetik: %50eko igoera izan da iazko kopuruaren aldean. Are gehiago handitu da Mendebaldetako Balkanetan. EBra handik heldutako migratzaileen zenbatekoa %170 handitu da.

Hain justu, Schinasek jakinarazi du EBk migrazio plan bat aurkeztuko duela Mendebaldeko Balkanetarako, eta hura abenduaren 6rako prest izatea espero du. Egun horretan goi bilera bat egingo dute Mendebaldeko Balkanetako ordezkariek eta EBkoek Tiranan, Albaniako hiriburuan.

Hitzarmen baten beharra argi utzi zuen duela bi aste Frantziako eta Italiako gobernuen arteko tirabirak ere. Parisek «ondorio oso larriak» iragarri zituen Erromak ez ziolako Ocean Viking ontziari baimenik eman Mediterraneoan erreskatatu zituen 200 migratzaile baino gehiago bere portuetan lehorreratzeko.

Italiako Gobernuak —eskuin muturrak gidatutakoa— engaiamendu handiagoa eskatu zien EBko kideei, eta azaldu zuen Erromak akordio bat lortu nahi duela herrialdera iristen diren migratzaileak EBko estatu bakoitzaren populazioaren arabera banatzeko.

Migratzaileen eta asilo eskatzaileen banaketa da hitzarmenerako gai arantzatsuetako bat. Bruselak EBra iristen diren migratzaileak 27 estatu kideen artean banatzeko sistema lotesle bat ezartzea espero du migrazio hitzarmenarekin, eta, horrez gain, migrazio fluxuen jatorrizko eta tarteko herrialdeekin elkarlana estutzea, batasunaren kanpo muga indartzea, eta Mediterraneoan pertsonen bilaketa eta erreskate operazioak hobeto koordinatzea.

Egiturazko esparrua

«Ez genuke krisitik krisira lan egin behar», adierazi zuen Schinasek. «Gure helburua da arkitekto lana egitea egiturazko hitzarmen europar global bat lortzeko migrazioaren eta asiloaren inguruan». Hitzarmen hori 2024ko maiatzerako prest izateko konpromisoa hartua du EBk. Hau da, batasunean legealdia amaitzen denerako.

Akordio hori gauzatu artean, baina, «borondatezko elkartasun mekanismoarekin» moldatu behar du EBk, Schinasen iritziz. «Eztabaidatuko dugu nola ezarri daitekeen praktikan elkartasun mekanismoa». Batzordeko presidenteordearen esanetan, erreminta «badabil, baina azkarragoa bihurtu behar da».

Frantziak sistema horretatik kanpo kokatu zuen bere burua, Italiarekin sortutako gatazkaren ondorioz. Gerald Darmanin Frantziako Barne ministroaren esanetan, ez dira mekanismora itzuliko estatu guztiek akordioak eta nazioarteko zuzenbidea errespetatu arte.]]>
<![CDATA[«Isuriak ez dira izan lehentasun COP27ren antolatzaileentzat»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/013/001/2022-11-22/isuriak_ez_dira_izan_lehentasun_cop27ren_antolatzaileentzat.htm Tue, 22 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1857/013/001/2022-11-22/isuriak_ez_dira_izan_lehentasun_cop27ren_antolatzaileentzat.htm think tank-eko ikerlariak (Badalona, Herrialde Katalanak, 1990). IDDRI trantsizio energetikoa bultzatzea helburu duen elkarte bat da, eta haren ordezkari gisa «negoziazioetan eragiten» saiatu da Perez Catala Egipton egin den goi bileran, «lobby positibo baten rola» jokatuz. Azken akordioak gehiago du ilunetik argitik baino, haren esanetan.

Zer iruditzen zaizu COP27 bileran estatuek sinatu duten akordioa?

Nire ustez dezente etsigarria da, eta aurrerapauso gutxi eman ditu beste COPetan hartutako konpromisoekin alderatuta. Goraipatu diren adierazpenetako asko aurreko urteetan adostutakoak dira. Ez da goi bilera handia izan.

Lehenengoz adostu dute «herrialde zaurgarrienentzako» funts bat eratzea, klima aldaketak eragindako galeren eta kalteen ordainerako.

Hori da argi izpi bakarra. Hala ere, ez dago argi nolakoa izango den. Proposamen askoz ere zehatzagoak egin ziren joan den astearen hasieran, eta lausotu egin dituzte, akordio bat lortu ahal izateko. Argitzeko dago nork jasoko duen laguntza, nola, zenbatekoa, nondik aterako den dirua.

Zer zehaztu da orain arte?

Sortuko dutela jakitea garrantzitsua da bere horretan, herrialde zaurgarrienek eta gizarte zibilak urte luzez egin duten eskaria delako. Oso garrantzitsua da galeretara eta kalteetara bideratzea modu bereizian, eta ez beste funts baten menpe edota beste helburu batekin nahasita: herrialdeen egokitzapenarekin, esaterako. Oraingoz dakiguna da trantsizio komite bat sortuko dutela, eta talde horrek bilerak egingo dituela hurrengo goi bilerara bitartean, funtsaren xehetasunak zehazteko.

Egipton, agerikoa izan da zein urrun dauden herrialde aberatsenen eta garabidean daudenen arteko jarrerak. Espero izatekoa da trantsizio komitean negoziazio gogorrak izango direla?

Bai. Komitean iparraldeko eta hegoaldeko herrialdeen ordezkaritzak egongo dira. Ikusiko dugu jarrerak gerturatzen dituzten ala ez. Europako Batasunak [EB] proposamen bat egin zuen COP27n; ez zen onartua izan, baina balio du ohartzeko zein den EBren jarrera. Proposamenak zera zioen: «Dirua jarriko dugu, baina nahi dugu Txinak ere dirua jartzea». Txina normalean ez da herrialde emailea, laguntzen hartzailea baizik. EBk dirua biltzeko metodologia zabaltzea ere proposatu zuen, garapen bankuei dirua eskatuz [Munduko Bankuari eta Nazioarteko Diru Funtsari, nagusiki] edo zerga berritzaileren bat sortuta: abiazioaren gainekoa, adibidez. Ikusi beharko da zein den aukera errealista bat.

Herrialde aberatsenek indar handiz exijitu dute berotegi gasen isuriak azkarrago murriztea.

Hor ere ikusi da herrialde garatuenen eta garabidean daudenen arteko talka. Arreta kalte ordainean jarri da gehienbat, hegoaldeko herrialdeek duten beharrean. Eta iparraldeak arreta jarria du isurien murrizketan. Horrek eskatzen du goi bileretako agenda orekatua izatea, bi zutabe horien artean. Egia da konferentzia honetan akordiorako proposamenak bitxiak izan direla, Glasgowko [Eskozia] konpromiso batzuk urardotzen zituztelako. Glasgown [COP26 bileran] 1,5 graduko berotzearen langa ez gainditzeko konpromisoa berretsi zen, eta ikatzaren erabilera murriztea adostu. Azkenean, iazko hizkuntza berbera erabili du aurtengo akordioak. Isuriak ez dira izan lehentasun COP27ren antolatzaileentzat, ezta estatu askorentzat ere.

Erregai fosil guztien erabilera murrizteko eskatu zuen 80 estatutik gorako aliantza batek, India buru, baina Errusiak, Saudi Arabiak eta Iranek ez zuten onartu. Ez da garai geopolitikorik onena gai hauei buruz eztabaidatzeko.

Eta gainerako estatu kutsatzaileek hartu al dute konpromiso nabarmenik isuriak gutxitzeko?

EB kexatu egin da, baina baditu etxeko lanak. Iragarri du %2 areagotuko duela isurien murrizketa: %55 ez, baizik eta %57 gutxituko duela [2030 urterako, 1990 urteko kopuruekin alderatuta]. Aldea txikia da. Nire ustez, G20koak dira isuriak gutxitzeko planak aurkezteko ardura handiena dutenak. Horiek dira boterea eta baliabide ekonomikoak dituztenak, eta gehien isurtzen dutenak. Aldiz, estatu oso zaurgarri batek, ia isuririk gabekoak, egokitzea behar du. Hor dago biltzarrek behar duten oreka.

Iaz, estatuek onartu zuten isuriak gutxitzeko planak prestatzea Lurraren berotzea ez dadin 1,5 gradutik gorakoa izan. Iragarritakoa bete al dute?

Oso estatu gutxik bete dute, eta hori izan da goi bileraren alde etsigarrienetako bat. Herrialde batzuek, nahikoa baliabide dituztenek, plan horiek berritzeko aukera dute, denbora eskatzen badu ere, ekonomiaren sektore guztiak hartu behar baitira kontuan. Baina ulertu behar da beste herrialde batzuek ez dutela gaitasunik beren planak berraztertzeko. EBk, adibidez, ez du plan berririk aurkeztu.

Uste duzu oraindik posible dela berotzea 1,5 graduko langatik behera mantentzea?

Aukera gero eta gutxiago daude. Ez diot itxaropena galtzeko. Azkenean, berotzea 1,6koa bada 1,5ekoa izan beharrean, askoz ere hobea izango da bi gradukoa baino. Gradu ehunen bakoitza oso garrantzitsua da. Berotzearen eta kalteen arteko harremana ez da proportzionalki zuzena, esponentziala baizik.

Salatu dute energia fosilen enpresetako ordezkari askok parte hartu dutela goi bileran. Sumatu duzu halakorik?

Zaila da esaten, askotan ezin direlako atzeman. Baina dezente harritu nauena da karbonoa biltegiratzearen aldeko ordezkari ugari izan direla. Aldarriak oso lotura estua du erregai fosilen enpresen interesekin. Lobbysta horiek eskatu dute atmosferatik karbonoa biltzeko teknologiak —oraindik existitzen ez direnak eta frogatu gabe daudenak— akordioan gehitzeko eta finantzatzeko, era horretan erregai fosilak kontsumitzen jarraitzeko. Inoiz ez dut ikusi horrelako bultzada indartsurik zientzialari askoren esanetan irtenbide faltsuak diren horien alde. Ez diot usain onik hartu.

Datorren urtean, COP28 Dubain egingo da, Arabiar Emirerri Batuetan. Zer eragin izan dezake petrolio ustiatzaile handia den estatu batean antolatzeak?

Gai batzuetan zaila ala ezinezkoa izango da aurrerapausoak ematea, estatu horren interesengatik; erregai fosilen kontuan, bereziki. Azkenean, presidentetza batek erabakitzen du zein elementu jarri mahai gainean eta zein ez.]]>
<![CDATA[Kalte ordainen funtsa, gertu; isuriak gutxitzea, bukaera arteko korapiloa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/017/001/2022-11-20/kalte_ordainen_funtsa_gertu_isuriak_gutxitzea_bukaera_arteko_korapiloa.htm Sun, 20 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1942/017/001/2022-11-20/kalte_ordainen_funtsa_gertu_isuriak_gutxitzea_bukaera_arteko_korapiloa.htm
Edizio hau ixterako ofizialki akordiorik iragarri ez bazen ere, zenbait ahotsek adierazia zuten lortu zutela kalte ordainetarako funtsa eratzeko akordioa, eta berotegi gasen gainean izan zela eztabaida azken unean. Wall Street Journal-ek hala adierazi zuen, garabidean diren estatuetako zenbait ordezkari iturri gisa aipatuta.

Kalte ordainen funtsa sortzeari dagokionez, hura izan da garabidean dauden herrialdeen lehentasuna COP27n. Lehenengoz lortu dute COP batean estatu industrializatuenen erresistentzia gainditu eta puntu horren eztabaida gai zerrendan txertatzea. G77 blokeak —garabidean dauden estatu ia guztiak biltzen ditu, Txina barne— aste honetan proposatu zuen funts horren oinarriak ezartzea 2023an Dubain egingo den COP28rako, eta argudiatu zuen klima larrialdiaren erantzule nagusiek jarri beharko luketela dirua; hau da, herrialde aberatsenek.

EB Europako Batasuna halako funts bat sortzearen alde agertu zen herenegun, nahiz eta hasieran esan egokiago ikusten zuela egun indarrean diren bestelako finantza bide batzuk erabiltzea kalte ordainetarako, laguntza hori azkarrago banatzeko modua emango lukeela argudiatuta. Frans Timmermans EBko klima politiken arduradunak, baina ohartarazi zuen garabidean diren herrialde horien artean badirela egun planetaren berotzean ardura esanguratsua duten estatuak eta funtsari ekarpena egiteko baliabidea nahikoa dutenak. Horien artean leudeke Txina, Errusia eta Saudi Arabia, besteren artean.

Herrialde garatuen eta garabidean daudenen arteko sailkapena 1992an jaso zuen Klima Aldaketari Buruzko NBEren Hitzarmenak. Bigarren multzoan dago Txina, munduko ekonomietan bigarren handiena izan arren eta atmosferara karbono dioxido gehien isurtzen duen herrialdea bada ere. «[Funtsak] herrialdeen 2022ko egoera ekonomikoa hartu behar du oinarri, ez 1992koa», adierazi zuen herenegun Timmermansek.

Akordiorako azken zirriborroak jaso zuen funtsa «garabidean dauden herrialde guztiei» egongo dela irekia, baina «bereziki zaurgarriak diren herrialdeak» lehenetsiko zituela. Erdibideko formulazio horren inguruan saiatu ziren adostasuna lortzen EB eta G77 blokea.

Xie Zhenhua Txinak COP27n duen ordezkariak The Guardian egunkariari adierazi zion Pekinek ez duela funts horri ekarpena egiteko betebeharrik, garabidean den herrialdea den neurrian, baina nabarmendu zuen bere borondatez ari dela beste herrialde batzuk laguntzen Latinoamerikan eta Afrikan, esaterako. «Funts bat eratzen bada, ardura herrialde garatuena izango da. Beraien erantzukizuna eta betebeharra da».

Glasgowtik, atzerapausoa

Bestetik, berotegi gasen isuriak murrizteari dagokionez, EBk goizean salatu zuen akordio proposamena atzerapausoa zela, iaz Glasgowko (Eskozia) COP26n hitzartutakoaren aldean. Glasgown erabaki zen estatuek isuriak murrizteko planak zehaztuko zituztela aurten, mende amaierarako 1,5 graduko berotzea ez gainditzeko helburua egingarria izan zedin. Estatu gehienek ez dituzte plan horiek aurkeztu oraindik. Herrialde aberatsenek konpromiso zorrotzagoak eskatu zituzten eremu horretan, eta ohartarazi zuten ez zutela kalte ordainetarako funts bat onartuko isuriak murrizteko konpromisoetan sakondu gabe.

Akordio proposamenak ez zion aipamenik egin energia fosil guztiak baztertzeari, eta mugatu zen Glasgown hartu zen konpromisoa berrestera: ikatz energia alboratzea eta energia iturri fosil «ez eraginkorretara» zuzendutako diru laguntzak etetea.

Erregai fosil guztiak baztertzeko proposamena Indiak sustatu zuen —munduko bigarren ikatz kontsumitzaile handiena Txinaren atzetik—, baina hori onartezintzat jo zuten Errusiak eta Saudi Arabiak azken unera arte.]]>
<![CDATA[Akordioa ixteko atzerako kontaketa: isurien murrizketa eta kalte ordainetarako funtsa, korapilo nagusiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/220943/akordioa_ixteko_atzerako_kontaketa_isurien_murrizketa_eta_kalte_ordainetarako_funtsa_korapilo_nagusiak.htm Sat, 19 Nov 2022 22:13:12 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/220943/akordioa_ixteko_atzerako_kontaketa_isurien_murrizketa_eta_kalte_ordainetarako_funtsa_korapilo_nagusiak.htm funts bat sortzearen alde agertu zen atzo, nahiz eta egokiago ikusten zuen egun indarrean diren bestelako finantza baliabideak erabiltzea kalte ordainetarako, laguntza hori azkarrago emateko modua emango lukeela argudiatuta, funts bat eratzeak «urteak» beharko dituelako, Frans Timmermans EBko klima politiken arduradunaren esanetan. Timmermansek ohartarazi duenez, baina, EBk ez du onartuko funts hori garabidean diren herrialde guztientzako izatea, ez behintzat lehentasun berarekin. Batasuneko ordezkariaren iritziz, garabidean diren horien artean daude egun planetaren berotzean arduna esanguratsua duten herrialdeak eta funtsari ekarpena egiteko baliabidea nahikoa dutenak. Horien artean leudeke Txina, Errusia eta petrolio ekoizle handiak diren Saudi Arabia, Qatar eta Arabiar Emirerri Batuak. Herrialde garatuen eta garabidean daudenen arteko sailkapena 1992an jaso zuen Klima Aldaketari Buruzko NBEren Hitzarmenak. Oraindik ere bigarren multzoan dago Txina, nahiz eta, munduko ekonomietan bigarrena izateaz gain, atmosferara karbono dioxido gehien isurtzen duen herrialdea den egun. «[Funtsak] oinarri hartu behar du herrialdeen 2022ko egoera ekonomikoa, ez 1992koa», adierazi zuen atzo Timmermansek. Azken zirriborroak jasotzen du funtsa «garabidean dauden herrialde guztiei» egongo dela irekia, baina EBrentzat garrantzitsua den xehetasun bat ere jasoko duela: «bereziki zaurgarriak diren herrialdeak» lehenestea. Ikusi beharko da horrek G77ko bloke osoaren onarpena lortzen duen ala ez. Xie Zhenhua Txinak COP27an duen ordezkariak gaur arratsaldean The Guardian egunkariari adierazi dionez, Pekinek ez du funts horri ekarpena egiteko betebeharrik, garabidean den herrialdea den neurrian, baina nabarmendu du bere borondatez ari dela beste herrialde batzuk laguntzen Latinoamerikan, Afrikan eta beste eskualde batzuetan. «Funts bat eratzen bada, ardura herrialde garatuena izango da. Beraien erantzukizuna eta betebeharra da. Garabidean dauden herrialdeek ekarpena egin dezakete, beraien borondatez». Gaineratu du diru poltsa horren hartzaileak garabidean dauden estatuak izan behar dutela eta espero duela «gehien behar dutenak» izango direla laguntza hori jasotzen lehenak. Zirriborroak «atsekabe sakona» adierazten du baita ere, herrialde aberatsenek ez dutelako bete Funts Berderako hitzemanda zuten urteko ehun milioi dolarreko ekarpena. Funts Berdearen helburua da garabidean dauden herrialdeetara dirua bideratzea horiek klima krisira egokitzeko eta trantsizio energetikoa bultzatzeko behar duten laguntza jaso dezaten. Helburu hori «presaz» betetzera deitzen ditu zirriborroak. Bestetik, berotegi gasen isuriak murrizteari dagokionez, EBk goizean salatu du akordio proposamena atzerapausoa zela, iaz, Glasgowko (Eskozia) COP26an hitzartutakoaren aldean. Glasgown erabaki zen estatuek isuriak murrizteko planak zehaztuko zituztela aurten, mende amaierarako 1,5 graduko berotzea ez gainditzeko helburua egingarria izan zedin. Estatu gehienek ez dituzte plan horiek aurkeztu oraindik. Herrialde aberatsenek konpromiso zorrotzagoak eskatu dituzte eremu horretan. Baina azken akordio proposamenak ez dio aipamenik egin energia fosil guztiak baztertzeari, eta mugatu da Glasgown hartu zen konpromisoa berrestera: ikatz energia alboratzea eta energia iturri fosil «ez eraginkorretara» zuzendutako diru laguntzak etetea. Erregai fosil guztiak baztertzeko proposamena Indiak sustatu du -munduko bigarren ikatz kontsumitzaile handiena Txinaren atzetik-, baina hori onartezintzat jotzen ari dira Errusia eta Saudi Arabia, negoziazioen azken unera arte. ]]> <![CDATA[Justizia klimatikoa erdigunean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/002/001/2022-11-18/justizia_klimatikoa_erdigunean.htm Fri, 18 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1932/002/001/2022-11-18/justizia_klimatikoa_erdigunean.htm
«Herrialde aberatsek utzi egin behar diote eztabaida eragozteari eta [klima larrialdiak eragindako] galeren eta kalteen gainean duten erantzukizun historikoa ezkutatzeari», adierazi zuen herenegun Global Justice Now (Justizia Globala Orain) elkarteak. Klima krisiak gehien eragin dien herrialdeak NBEren funts bat eskatzen ari dira galerengatik eta kalteengatik ordain bat jasotzeko, baina COP27 goi bileran parte hartzen ari diren elkarte ekologistek salatu dute herrialde industrializatuenak eztabaida hori atzeratzen ari direla. «Goi bilera amaitzear dela, gaitzesgarria da estatu aberatsek zalantzak eta atzerapenak baliatzea justizia klimatikoan aurrerapausorik ez emateko. Bizitzak galtzen ari dira, eta etorkizunak hondatzen», gaineratu zuen Global Justice Now elkarteak.

Garabidean dauden herrialdeek lehen aldiz lortu dute aurten galeren eta kalteen ordainerako funtsaren eztabaida COP batzarraren gai zerrendan txertatzea. Estatu aberatsenek urteetan eragotzi dute puntu horren gaineko negoziazioa. Baina Egiptok, goi bilera hartu duen herrialdeak, adierazi du auziari buruzko elkarrizketak abian daudela oraingoan.

Auzi korapilatsuak dira mahai gainean dauden gainerakoak ere: berotegi gasen isuriak murrizteko konpromisoak, eta garabidean dauden herrialdeetan trantsizio energetikoa sustatzeko eta horiei klima aldaketara egokitzen laguntzeko Funts Berdea delakoaren finantzaketa, besteak beste. COP27 goi bileraren presidentetzako bozeramaile Wael Abulmagden esanetan, horietako bat ere ez da bestea baino garrantzitsuagoa, baina batez ere laguntza ekonomikoa ematera deitu du, «babesik gabeko anbizioa» delako «inora ez heltzeko modurik azkarrena».

Herrialde aberatsenei zuzendutako mezua da. Horiek konpromisoa hartu zuten, 2009an Kopenhagen egin zen COP biltzarrean, garabidean diren herrialdeei urteko 100 mila milioi dolar bideratzeko —96 mila milioi euro— 2020. urterako. Sistematikoki jan dute emandako hitza, eta orain esaten ari dira datorren urtean beteko dutela helburua —iaz 80 mila milioi euro bideratu zituzten—.

Galeren eta kalteen funts bat eratze aldera, proposamen bat aurkeztu du aste honetan G77 blokeak —Txinak eta garabidean dauden 130 herrialdek baino gehiagok osatzen dute—. Proposamenaren arabera, funtsaren oinarriek prest egon behar dute 2023an Dubain egingo den COP28rako.

AEBek erantzun dute borondate osoa dutela auziari buruz eztabaidatzeko, baina ez dutela onartuko kalte ordainei eta herrialde aberatsen erantzukizunei buruzko «lege egitura bat» egitea —nazioarteko zuzenbidearen arabera loteslea litzatekeena—.

Txinak nabarmendu du ez duela kalteak ordaintzeko betebeharrik, baina prest dagoela ekarpen bat egiteko. «Garabidean dauden herrialdeen kezkak babesten ditugu, Txina ere garabidean dagoen herrialde bat delako, eta guk ere muturreko eguraldiaren ondorioak jasan ditugulako», esan du Xie Zhenhua COP27rako Txinaren ordezkariak.

Pekinek eta Washingtonek klima arloan elkarlana bultzatzea adostu dute aste honetan Balin (Indonesia), G20koen bileran, eta ikusi beharko da horrek emaitzarik dakarren COP27ren amaieran.

Frans Timmermans Europako Batzordeko klima politiken arduradunak, berriz, herenegun nabarmendu zuen funts berri bat eratzeak laguntzak «urteetan» atzeratuko dituela. Jada existitzen diren baliabideak erabiltzearen alde mintzatu zen, kalte ordainak «berehala» finantzatzen hasteko.

Timmermansen hitzak bat datoz geroz eta indar handiagoa hartzen ari den proposamen batekin: Munduko Bankua eta Nazioarteko Diru Funtsa bihurtzea klima larrialdiari aurre egiteko behar den ahalegin ekonomikorako erreminta nagusiak. Bide horren aldekoen esanetan, erakunde horien egitekoa berritzeak aukera emango luke luze gabe ehunka milaka milioi euro mugitzeko. Kontua da AEBek dutela bien gaineko kontrola, eta garabidean dauden herrialdeek nahiago dutela NBEren kontrolpean legokeen funts berri bat eratzea.

Energia fosilen kondena

Azken egunetan, energia iturri fosilak baztertzeko proposamen bat sustatzen aritu dira negoziazioetan pisu handia izan dezaketen zenbait herrialde. Indiak bultzatu du egitasmoa, eta lortu du EB Europako Batasunak, Erresuma Batuak eta AEBek hura begi onez ikustea. Glasgown (Eskozia) egin zen COP26 bileran ikatzaren kontsumoa baztertzeko hartutako erabakia gaindituko luke neurriak —Indiak erabiltzen duen argindarraren herena lortzen du ikatza errez—. Proposamenaren kontrako jarrera agertu du Saudi Arabiak.

Hain justu, erregai fosilen ustiaketa amaitzeko eskatu die Don't Gas Afrika kanpainak COP27 batzarrean bilduta dauden gobernuetako ordezkariei, Afrikaren etorkizuna honda ez dezaten. Ohartarazi dute Ukrainako gerraren ondorioz Europan energia eskasia areagotu dela, eta egoera horrek handitu egin duela energia konpainia handiek Afrikan energia fosila ustiatzeko duten interesa; bereziki gasa ustiatzeko proiektuetan.

Azaldu dutenez, energia fosilen ustiaketa luze gabeko mozkina da, etorkizuna energia iturri berdeak direlako, eta ingurumena, giza komunitateak eta klima hondatzen dituelako. Gas esportazioen balioa hurrengo hamarkadetan nabarmen murriztea espero dute adituek, eta herrialdeen ekonomia energia horren esportazioan oinarritzeak egoera are makurragora eramango lituzke Afrikako herritarrak.

Energia berriztagarriak garatzeko eskala handiko inbertsioak eskatu dituzte kanpainaren bultzatzaileek. Carbon Tracker elkartearen arabera, eguzki energiaren sustapena da Afrikaren garapenerako eta herritarren energia segurtasunerako apusturik ziurrena. «Saharako desertuaren %0,3 [eguzki energia ekoiztera bideratzea] nahikoa litzateke Afrikak egun dituen energia beharrak asetzeko», Carbon Trackerrek txosten batean dioenez.

Afrikako 30 elkarte ekologistak aste honetan salatu dute 200 enpresatik gora ari direla egun erregai fosilen erreserba gehiagoren bila kontinenteko 48 herrialdetan, eta banku komertzialak 94.000 milioi euro bideratzen ari direla erregai fosilen ustiaketarako proiektuetara. Konpainia multinazionalen esku hartze horrek indarkeria jihadista elikatzen duela ere ohartarazi dute.]]>
<![CDATA[Ukrainak kontrolpean hartu du Kherson, Errusiak hiria utzi ostean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2022-11-12/ukrainak_kontrolpean_hartu_du_kherson_errusiak_hiria_utzi_ostean.htm Sat, 12 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2022-11-12/ukrainak_kontrolpean_hartu_du_kherson_errusiak_hiria_utzi_ostean.htm
«Kherson Ukrainaren kontrolpean dago berriz», esan zuen Ukrainako inteligentzia militarrak, ohar bidez. Gaineratu zuen armadak bere artilleriaren irismen eremuan dituela hiritik irteteko bideak. Moskuk soldadu guztiak erretiratu dituela ziurtatu arren, Kievek ez zuen egintzat jo, eta beren burua entregatzera deitu zituen Errusiako soldaduak, hirian baten bat geldituz gero.

Errusiak urriaren hasieran anexionatu zuen Kherson probintzia, Luhanskeko eta Donetskeko herri errepublikekin eta Zaporizhia eskualdearekin batera. Kherson eremu estrategikoa da, hark lotzen dituelako beste hiru eskualde anexionatuak Errusiak 2014an bere egin zuen Krimea penintsularekin.

Moskuk nabarmendu du Kherson hiriburua eta probintziaren iparraldea utzi izanak ez duela esan nahi haren anexioari uko egiten dionik. «Errusiako Federazioaren subjektu bat da. Legeak zehaztuta dago. Horretan ezin da aldaketarik egon», esan zuen atzo Dmitri Peskov Kremlineko bozeramaileak. Ukrainako inbasioa Errusiak aurrez ezarritako helburuak lortu arte jarraituko duela berretsi zuen. Ildo beretik mintzatu den Dmitri Medvedev Errusiako presidente ohi eta Segurtasun Kontseiluko presidenteordea. «Guztia itzuliko da etxera, Errusiako Federaziora».

Kremlinek herenegun jakinarazi zuen tropen erretiratzea hasi zuela Khersonen, argudiatuta hiria ezin dela «hornitu». Hiritik soldadu guztiak aterata zituen eguna argitzerako, armadaren esanetan. Baina Ukrainako Gobernuak zuhurtziaz hartu zituen Moskuren adierazpenak. Volodimir Zelenski herrialdeko presidentearen aholkulari Mikhailo Podoliakek Errusiari leporatu zion Kherson «heriotzaren hiri» bilakatu nahi izatea, eta egotzi zion bai minak jartzea «apartamentuetatik hasi eta estoldetaraino», baita hiria bonbardatu nahi izatea ere Dnieper ibaiaren beste ertzetik, ekialdetik.

Zibilak, ihes ala zain

Errusiako armadaren bozeramaile Igor Konaxenkovek azaldu zuenez, Dnieper ibaiaren ekialdera joan nahi izan duten zibilak lekualdatu dituzte; 115.000tik gora, haren esanetan. Hirian oraindik beste 80.000-100.000 zibil gelditzen direla azaldu zuen Aleksandr Kobets Errusiak Khersonen ezarritako agintariak. Sare sozialetan zabaldu diren irudietan ikus daitezke hirian gelditu diren herritar taldeak Ukrainako soldaduei harrera egiten.

Bestalde, Jevgeni Prigozhin Wagner mertzenario taldearen buruak atzo jakinarazi zuen bere erakunde militarra zibilak entrenatzen hasi dela Ukrainarekin muga egiten duten Errusiako eskualdeetan, miliziak eratzeko eta gotorlekuak eraikitzeko.]]>
<![CDATA[Frantziak baimena eman du 234 etorkin porturatzeko, eta gogor kritikatu du Italia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1847/014/001/2022-11-11/frantziak_baimena_eman_du_234_etorkin_porturatzeko_eta_gogor_kritikatu_du_italia.htm Fri, 11 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1847/014/001/2022-11-11/frantziak_baimena_eman_du_234_etorkin_porturatzeko_eta_gogor_kritikatu_du_italia.htm Ocean Viking erreskate ontziari, eta barruan daramatzan 234 migratzaile erreskatatuak Toulongo portu militarrean lehorreratzekoak dira gaur. Bi aste baino gehiago eman dute itsasoan, lehorreratzeko aukera baten zain. Frantziako Gobernuak gogor kritikatu du Italiako Gobernuaren jokabidea, ontziari bere porturen baten sartzen ez uzteagatik. Parisek ziurtatu du Georgia Meloni buru duen eskuin muturreko gobernuaren jarrerak «ondorio oso larriak» izango dituela bi herrialdeen arteko harremanetan, eta Erromaren aurkako zigorrak iragarri ditu.

Ocean Viking ontziak 234 migratzaile erreskatatu zituen urriaren 22aren eta 26aren artean, eta porturatzeko baimen baten zain egon da ordutik, Sizilia hegoaldeko uretan. Italiari 30 alditan baino gehiagotan egin zion eskaria, baina Meloniren gobernuak ez zion sarbiderik aitortu, erreskate operazioak Italiaren esku-hartze eremutik kanpo egin zituela argudiatuta.

Ontzia Frantzia aldera abiatu zen asteartean, barruko egoera «jasangaitza» zela ohartarazita. Gaur heltzekoa da Toulongo portura. Migratzaileetako lau atzo lehorreratu zituzten, helikopteroz, osasun egoera larrian zeudelako.

Gerald Darmanin Frantziako Barne Ministroaren arabera, «Italiaren betebeharra zen ontzi horri harrera portu bat egokitzea berehala». Haren iritziz, «Italiak uko egin dio Europako estatu arduratsu baten modura jokatzeari».

Hori dela eta, Parisek zigorrak iragarri ditu. Batetik, kontrolak zorroztuko ditu Italiaren mugan, eta, bestetik, bertan behera utziko du Italiara iritsitako migratzaile kopuru jakin bat hartzeko Erromarekin egina zuen akordioa. Horrek esan nahi du ez dituela jasoko datorren urteko udara arte hartzekoak zituen 3.500 etorkin inguru.

EBren erantzuna

Baina Frantzia ez da horretara mugatuko. Europa mailako erantzun bat lortzen saiatuko da. Migratzaileak hartzeko akordioa eteteko eskatu die EB Europako Batasuneko gainerako estatu kideei, eta «datozen egunetan» Europako Batzordearekin bilduko dela iragarri zuen atzo Olivier Veran Frantziako Gobernuko bozeramaileak.

Antonio Tajani Italiako Atzerri ministroak aste honetan engaiamendu handiagoa eskatu die EBko kideei, eta azaldu du Erromak akordio bat lortu nahi duela herrialdera iristen diren migratzaileak estatu bakoitzaren «populazioaren arabera banatzeko». Datorren astean dira biltzekoak EBko Atzerri ministroak.

Italiako Gobernuak joan den astean sinatu zuen dekretu batek dioenez, migratzaile zaurgarrienak soilik lehorreratu ahalko dira Italian, eta, ondoren, itsasontziek alde egin beharko dute herrialdeko uretatik. Dekretu horrek, hain zuzen, Matteo Salvini Azpiegitura ministroak 2018 eta 2019 bitartean ezarritako doktrinari erantzuten dio.]]>
<![CDATA[Egiptok errepresioa eten dezan presio eske, COP27ren atarian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2022-11-05/egiptok_errepresioa_eten_dezan_presio_eske_cop27ren_atarian.htm Sat, 05 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2022-11-05/egiptok_errepresioa_eten_dezan_presio_eske_cop27ren_atarian.htm
CIHRS Kairoko Giza Eskubideen Institutuaren esanetan, «Europako Batasunak eta haren estatu kideek ez ikusiarena egin dute Egiptok eskualdearen egonkortasunean ustez jokatzen duen rolarengatik, terrorismoaren kontrako borrokarengatik, migrazio kontrolarengatik eta, orain, Europaren energia iturrien dibertsifikazioarengatik». Baina uste du krisia larriegia dela alde batera uzteko. Gogorarazi duenez, milaka dira beren eskubideak erabiltze hutsagatik jazarritako, atxilotutako eta espetxeratutako herritarrak. Horietako asko, inolako akusaziorik gabe urteetan behin-behinean kartzelatuak. Azaldu du abusu horiek terrorismoaren kontrako borrokaren aitzakian egin ohi dituela gobernuak. HRW Human Rights Watchen arabera, 60.000 preso politiko baino gehiago daude Egiptoko kartzeletan.

CIHRSek ohartarazi du gizarte zibilak garrantzia duela klima larrialdiari aurre egiteko; besteak beste, gizarte eragileen parte hartzearen bidez klima aldaketaren kontrako «politika handinahi eta inklusiboak zehazteko». Institutuak uste du COP27k erdigunean kokatu beharko lituzkeela «Afrikako eta hegoalde globaleko gizarte zibilaren erakundeak», baina Egiptoren errepresioa eragozpen handi bat da horretarako.

Klima aldaketaren bitzarrean parte hartu ahal izateko, elkarte ekologistek «prozesu arbitrario bat» gainditu beharko dute. CIRHSek salatu du prozesu horren helburua dela «eskualdeko eta Egiptoko gobernuz kanpoko erakunde independenteen parte hartzea galaraztea». Soilik estatuak baimendutako tokiko elkarteek parte hartuko dute COP27n.

Ikerketa institutuak eta giza eskubideen aldeko beste hemezortzi elkartek salatu dute Egiptok herritar indigenak eta haien abokatuak espetxeratu dituela azken urteetan, lurren gaineko eskubideak aldarrikatzeagatik; ingurumen babes bereziko lurrak suntsitu dituela «garapen jasangaitzeko proiektuetarako», eta ingurumen adituak eta ekintzaile ekologistak torturatu eta kargurik gabe kartzelatu dituela.

HRWek Egiptori buruzko txosten batean jaso duenez, ekologistek aurreikusten dute estatuko indarrek jazarpena areagotuko dutela datozen egunetan, biltzarrarengatik, eta protesta egitea ere zaila izango dela, larderia itogarria izaten ari delako.

Al-Sisik giza eskubideen errespetua bermatzeko neurri sorta bat aurkeztu zuen iaz, baina egitasmoa gobernuaren irudia zuritzeko kanpaina bat besterik ez da, elkarteen esanetan; COP27ri begirako azaleko operazio bat.

Horren adierazle, joan den apiriletik aske utzi duen preso kopurua: 676 —urriaren 26ra arte—. «Askoz ere gehiago izan dira egin diren atxilotze arbitrarioak eta berritu direnak», azaldu du CIHRSek. «Arbitrarioki atxilotutako preso kopuruaren zati izugarri txiki bat» dela ere nabarmendu du. Institutuak salatu du libre behar luketela adierazpen askatasuna eta biltzeko eskubidea urratu dizkietelako espetxean diren guztiek.

COP27 hastear dela, biltzarraren berri libre emateko neurriak ere ezinbestekotzat jo ditu Mugarik Gabeko Kazetarien Elkarteak. Haren esanetan, Egiptoko «ia hedabide guztiak daude gobernuaren esanetara». Gaineratu du 2022an kazetariei gogorren jazarri zitzaien herrialdea izan dela. Gaur egun, hogei kazetari daude espetxeratuta beren lana egiteagatik, eta 550 webgune baino gehiago itxi dituzte Kairoren aginduz.

«Ez da klima justiziarik izango gizarte zibilarentzako eremu askerik eta giza eskubiderik gabe», ohartarazi du CIHRSek. Nazioarteko eragileei mintzatu zaie, Al-Sisiren gobernuari presio egin diezaioten COP27ren aurretik, hark iraun bitartean eta ondoren. «Ziurtatu behar dute [Kairok] neurri batzuk hartzen baditu ez dituela atzera botako COP27 amaitzen denean». Gizarte zibil independente bat bermatzea «ez da herrialdearen intereserako soilik», baizik eta «klima aldaketaren kontrako borroka globalaren» mesederako.

Berariazko eskaria egin diote Joe Biden AEBetako presidenteari: ez dadila Al-Sisirekin aldebiko bilera batean elkartu baldin eta Egiptoko estatuburuak ez badu urrats esanguratsurik egiten disidenteen kontrako jazarpena amaitzeko, eta berriz aztertu dezala AEBek Egiptori ematen dioten laguntza militarra baldin eta Kairok ez badu jokabidez aldatzen.

Abd el-Fatah, protesta ikur

Alaa Abd el-Fatah preso eta 2011ko protesta oldeko erreferente ezagunak urte erdi baino gehiago darama gose greban, eta, osasun egoera larrian egonagatik, muturrerago eramatekoa da ekintza bihartik aurrera, COP27 hastearekin batera egarri greba ere egitekoa baitu. Abd el-Fatahk gobernuari eskatu dio aske utz ditzala kargurik gabe preso dituen milaka herritarrak.

Abd el-Fatahk hamarkada bat darama espetxean —40 urte ditu—. Iaz, bost urteko kartzela zigorra ezarri zioten, «terrorismoa» egotzita, sare sozialetan tortura salatzeko zabaldu zuen mezu batengatik.]]>
<![CDATA[«Zentro-ezkerra» batu nahi du Frederiksenek Danimarkako Gobernuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/220222/zentro_ezkerra_batu_nahi_du_frederiksenek_danimarkako_gobernuan.htm Wed, 02 Nov 2022 10:04:12 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/220222/zentro_ezkerra_batu_nahi_du_frederiksenek_danimarkako_gobernuan.htm Ezkerra, gehiengotik hurbil Alderdi Sozial Liberalak zigor gogorra jaso du bozetan; 16 diputatu izatetik bederatzi izatera igaro da. Eta Frederiksenen indar sozialdemokratak zituenak baino bi gehiago eskuratu ditu -50-. Ezkerreko blokeak 87 parlamentari lortu ditu, guztira, eta gehiengo osotik -90 diputatu 179 kideko ganberan- oso hurbil gelditu da. Frederiksenek bloke horrekin gobernatu nahi izatera, nahikoa izango luke Groenlandiari eta Faroe uharteei dagozkien bina diputatuetako hirurekin akordioa lortzea, gobernua barrutik ala kanpotik babestu dezaten. Baina buruzagi sozialdemokratak zeharkako koalizio baten beharraz ohartarazi du kanpainan, Moderatuak alderdia bilduko duena, argudiatuta nazioartean «egoera ziurgabea» denez ezinbestekoa dela batasun politikoa indartzea. «Danimarkan aurrerabidera ohitu gara urte askotan. Orain zailtasunak ditugu, gerra bat Europan, energia eskasia, inflazioa eta klima aldaketa. Krisiek elkarri eragiten diete», esan zuen atzo. Zeharkako koalizio bat eratzeak ere oztopoak ditu, ordea. Ezkerreko indar gehienek esana dute nahiago dutela moderaturik gabeko koalizio gobernu bat. Gainera, ezkerreko blokean aliatu izan ahalko liratekeen lau alderdietako hiruk ohartarazi dute ez dutela Frederiksen babestuko gobernuak ez badio uko egiten asilo eskatzaileak Ruandako erregistro zentroetara bidaltzeko planari. Oztopoak oztopo, «ezker-zentroko» koalizioarena izango da Frederiksenek lehenetsiko duen aukera. Negoziazioak Lars Lokke Rasmussen lehen ministro ohiarekin (2015-2019) hasiko ditu ziurrenik, Moderatuak alderdiko buruarekin. Rasmussenek iaz sortu zuen indarra, Alderdi Liberalarekin apurtuta. Frederiksenek bezala, zeharkako koalizio zabal bat babestu du hark ere hauteskunde kanpainako hitzaldietan. Bozetako kolperik gogorrena Alderdi Liberalak jaso du. Zituen aulkietatik 23 galdu ditu, eta hogeirekin gelditu da. Aurten, gainera, Danimarkako Demokratak alderdia sortu du Inger Stojberg Immigraziorako ministro izandakoak. Haren indar berriak hamalau eserleku lortu ditu.]]> <![CDATA[Deforestazioaren aurkako EBren araudia, azken negoziazioetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1988/002/001/2022-11-02/deforestazioaren_aurkako_ebren_araudia_azken_negoziazioetan.htm Wed, 02 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1988/002/001/2022-11-02/deforestazioaren_aurkako_ebren_araudia_azken_negoziazioetan.htm
Ikusi gehiago: «Jokoan dagoena da lehengaiak ekoizteko paradigma aldatzea»

Europako Batzordeak proposamen bat egin zuen 2021eko azaroan, europarlamentuaren eskariz, deforestazioari aurre egiteko araudi bat ontzeko. Proposamen hori oinarri hartuta, berea egin zuen Europar Kontseiluak -EBko estatukideen izenean-, joan den ekainean; eta gauza bera egin zuen parlamentuak irailean, Batzordearen proposamenari aldaketa batzuk onartuta. Egitasmoa hiru aldeen arteko negoziazioan dago orain. Batzordeak, Kontseiluak eta parlamentuak adostu behar dute azken bertsioa. Bruselak adierazi du urte amaierarako onartu nahi duela.

Deforestazioa gelditzea ezinbesteko baldintza da Parisko Hitzarmena betetzeko, eta, hark jaso bezala, planetaren berotzea mende amaierarako gehienez ere 1,5 gradura mugatzeko. EBren egitasmoak xedetzat du bide horri ekarpena egitea, eta blokeak munduko basoen suntsitzean duen ardura arintzea. FAO Nazio Batuen Elikadura eta Nekazaritzako Erakundearen esanetan, munduko deforestazioaren %90 nekazaritza industrialak eragindakoa da, eta baso suntsitzearen bi heren sojaren eta palma olioari ekoizpenari dagozkio.

Batzordearen hasierako proposamenak debekatu ahalko lituzkeen produktuen zerrendan jaso zituen soja eta palma olioa, behi haragiarekin, kakaoarekin eta egurrarekin batera, baita produktu horiek erabiliz ekoizten direnak ere: larrua, txokolatea eta altzariak, besteak beste.

Araudiaren eztabaida gertutik jarraitu dute elkarte ekologistek, eta salatu dute EBk presio handia egin dietela produktu horiekin lotutako industriek. Ekologistek kontseiluari eta hark ordezkatzen dituen estatu kideei egotzi die presio horiei men egitea, eta batzordearen hasierako testua urardotzea, ekainean aurkeztu zuten proposamenean.

Aldiz, txalotu egin dituzte europarlamentuak onartu dituen zenbait moldaketa, Batzordearen proposamena hobetzen dutela iritzita, nahiz eta ohartarazi oraindik hutsune garrantzitsuak gelditzen direla. Besteak beste, onartu du debekatu ahalko liratekeen produktuen zerrendara gehitzea txerri, ardi, ahuntz eta oilasko haragia, artoa eta kautxua.

Horrez gain, ekoizleei exijitu nahi die beren produktuen ekoizpenean herri indigenen eskubideak eta giza eskubideak errespetatzea. Araudiak puntu hori jasoko balu, deforestazioari hurbilenetik aurre egiten diotenek, basoetan bizi diren komunitate indigenek, aukera izango lukete beraien eskubideen kontrako erasoak salatzeko EBko erakundeen aurrean.

Europarlamentuaren proposamenarekin, Bruselak eskubide horiekiko errespetua galdegingo lieke EBn errotuta dauden inbertsio funtsei ere, beren diru poltsei ematen dieten erabileran.

Elkarte ekologistek itxaropenez hartu dituzte Europako Parlamentuak onartu dituen aldaketa gehienak, parlamentariak lobbyen presioari aurre egiteko gai izan direla iritzita. Baina ohartarazi dute oraindik gabezia garrantzitsuak dituela, deforestazioaren kontrako neurri eraginkorrak hartuko badira. Horietako bat da deforestazioaren definizioa bera. EBko erakundeek orain arte landu dituzten proposamenetan basoen babesa aipatzen da, eta elkarte ekologistek eskatu dute aintzat hartzeko nekazaritza industrialaren presioz suntsitzen ari diren beste ekosistema batzuk ere. Esaterako, sabanak, hezeguneak eta zohikaztegiak. Parlamentuak ez du jaso eskaria, eta ekosistema horiek egitasmora gehitzeko aukera atzeratu du araudia indarrean sartu eta urtebete pasatu arte.

Araudia betearazteko kontrol neurrietan atzeman dute beste ahulguneetako bat. EBko erakundeen proposamenek jasotzen dutenez, konpainiak arduratuko dira beraien salgaiek deforestaziorik eragiten ez dutela ziurtatzeaz. Beharrezkoa zaien informazioa bildu beharko dute, eta gardentasuna bermatu ekoizpen kate osoan. Ekologistek salatu dutenez, ordea, enpresa saltzaile handiei -besteak beste, supermerkatuei- baimenduko zaie konpromisoei buruzko azterketak beren kabuz egitea, ikuskaritza independenteak gainditzeko beharrik gabe.

Zerrenda publikoa

Europarlamentuak bere egin zuen enpresen kontrolerako beste puntu bat. Araudia betetzen ez duten enpresen zerrenda publiko bat egitearen alde agertu zen. Konpainiei presio egiteko neurri bat da, zerrenda horretan agertzeak beren irudiari kalte egingo diolakoan.

Meridian Institutek joan den irailean EBren araudi egitasmoari buruz egindako inkestaren arabera, herritarren %73 prest legoke deforestazioa eragiten duten produktuak saltzen dituzten enpresak zigortzeko.

EBk azken negoziazioetan zehaztu beharko du non ezarriko duen baso soiltzearen denbora muga. Batzordearen proposamena da 2020ko abenduaren 31tik aurrera deforestazioa eragin duten produktuak debekatzea. Parlamentuak urtebete atzerago kokatu nahi du hasiera puntua, 2019ko abenduaren 31n.]]>
<![CDATA[«Jokoan dagoena da lehengaiak ekoizteko paradigma aldatzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/003/001/2022-11-02/jokoan_dagoena_da_lehengaiak_ekoizteko_paradigma_aldatzea.htm Wed, 02 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1857/003/001/2022-11-02/jokoan_dagoena_da_lehengaiak_ekoizteko_paradigma_aldatzea.htm
Ikusi gehiago: Deforestazioaren aurkako EBren araudia, azken negoziazioetan

Kanpaina bat jarri duzue martxan #Together4Forests [Basoen alde, elkarrekin] lelopean, beste elkarte ekologista batzuekin batera. Zein balorazio egiten duzue?

Orain arte lortutakoari erreparatuz gero, bide egokian gaudela esan dezakegu. Urrats erraldoia da EBn lehengai mota hauen sarbidea galarazteko araudi bat eztabaidatze hutsa. Sojari eta palma olioari eragingo lioke, besteak beste, eta produktu horiek deforestazioa eraginez ekoizten dira askotan. Baina nahi duguna da araudi sendoa eta eraginkorra izatea, eta ez paper errea. Jakina da, deabrua xehetasun txikietan gordetzen da.

Abian daude Europako Batzordearen, Europako Kontseiluaren eta europarlamentuaren arteko negoziazioak araudia adosteko. Zer espero daiteke?

Kontseilua da orain arte jarrerarik kontserbadoreena babesten ari dena. Eskatzen duguna da parlamentuak erakutsi duen anbizioari eustea. Orain, gure kezka nagusia da kontseiluak parlamentuaren testua urardotzea, eta litekeena da hori gertatzea, estatu kideen orain arteko jarreran aldaketarik ez bada.

Parlamentuak bere proposamena bozkatu aurretik, sinadura bilketa bat egin zenuten europarlamentariek zuen eskariak jaso zitzaten. Orain nola ari zarete presio egiten?

Estatuetako gobernuetan eragiten saiatzen ari gara. Gure kasuan, lana da Espainiako Gobernuaren jarrera anbiziotsuagoa izaten saiatzea. Hori da negoziazio hauetan eragiteko daukagun bidea. Prozesuaren aldi honetan daukagu eragiteko tarte txikiena.

Nola baloratzen duzu europarlamentuak batzordearen hasierako testuari egin dizkion moldaketak?

Aurrerapauso handia izan da. Proposatzen duen aldaketetako bat da araudiaren irismena produktu gehiagotara zabaltzea. Funtsezkoak diren produktuak gehitu ditu, kautxua, kasurako; eta, behi haragiaz gaindi, baita ardi, ahuntz, txerri eta oilasko haragia ere. Paper inprimatuak ere zerrendan sartu ditu. Irismen horrek hobeto jasotzen du basoetan eta beste ekosistema batzuetan eragin kaltegarria duten produktu sorta.

Giza eskubideen eta komunitate indigenen eskubideen errespetuari pisu handiagoa aitortzea ere atal garrantzitsua da. Era berean, garrantzi handikoa da finantza erakundeak araudia bete behar duten eragileen artean kokatzea. Ondorioz, bermatu beharko lukete beraien inbertsioek ez dituztela proiektu baso suntsitzaileak finantzatzen.

Eta kanpoan utzitako eskarien artean zerk kezkatzen zaitu gehien?

Guretzat funtsezkoa da araudia beste ekosistema batzuetara ere hedatzea. Egia da basoak babestea sekulako aurrerapausoa dela, baina basoak bakarrik babestuz gero, presioa beste ekosistema batzuetara bideratuko dugu. Ekosistema horiek presio oso handia dute lehenagotik ere, eta balio ekologiko eta sozial oso handia dute. Adibide argi bat da Brasilgo Cerrado inguruarena [sabana tropikala da]. EBn kontsumitzen den soja gehiena bertan ekoizten da. Brasilgo Amazonia babesten badugu Cerrado babesgabe utzita, eragina hara lekualdatuko dugu.

Berdin gertatzen da produktuekin ere. Batzuk aintzat hartuz gero eta beste batzuk kanpoan utzi, ingurumen eragina batetik bestera mugituko da. Soja ekoitziko da ingurumenarekiko modu arduratsu batean, baina kalte ekologikoa merkatuko beste produktu batera bideratuko da. Horrela, ez da izango posible balantze positibo bat lortzea. Araudi holistiko bat behar dugu, ekosistemei eta produktuei dagokienez.

Kontseiluak bere iritzia eman zuenean, hainbat elkarte ekologistak salatu zuten estatuek men egin ziotela zenbait industriaren presioari.

Oso konplexua da. Jokoan dagoena da lehengaiak ekoizteko paradigma aldatzea, eta horregatik daude araudiaren aurkako horrenbeste erresistentzia. Adibidez, sojaren eta palma olioaren sektorean, enpresa handiei buruz ari gara, eta lidergo gaitasuna izan beharko lukete borroka honen buruan jartzeko, eta trantsizioa gidatzeko, baita beraien negozioen etorkizunerako ere, luzera begira.

Zein sektorek egin dute indar handien araudia lasaitzeko?

Ez daukat beste sektoreek egiten duten lobby lanaren berri. Baina lobby oso indartsuez ari gara. Aipatu dugun lehengaietako bakoitzak diru kopuru handiak mugitzen ditu merkatuan.

Nabarmendu duzue kontrol neurrietan ere hutsune garrantzitsuak daudela. Zein hutsune?

Araudiak aurreikusten du herrialdeak arrisku handiko eta arrisku txikiko eskalan sailkatzea. Arrisku txikikoetan enpresak kontrol neurrietatik salbuesten badira, deforestazioarekin lotutako lehengaiak herrialde horietatik iritsiko dira, eta merkatua desitxuratuko dute. Gure iritziz, garrantzitsua da arau berak ezartzea toki guztietan, zirrikiturik ez eskaintzeko.

Araudia mugarri bat izan daitekeela uste duzu?

Pentsa iraganera jotzen badugu, zuhaitzak moztu ez zitzaten ekologistok horietara kateatzen ginenera. EBn araudi eraginkor bat izatea lortzen badugu, aipatu dugun helburuarekin, mugarri bat izango da, eta mezu indartsu bat emango diogu elikagaien mundu merkatuari.

Batzuetan gertatzen da asmo handiko neurriak onartzen direla, baina gero ez direla helburuak betetzeko gai izaten, ez direlako eraginkorrak. Zer behar du araudi honek benetan eraginkorra izateko?

Edukia alde batera utzita, horri buruz hitz egin dugu, eta araudiak baliabideak behar ditu. EBn egurraren gaineko araudiaren adibidea daukagu. Haren bidez, ahalegin bat egin zen legez kanpoko jatorria zuen egurra EBko merkatuan debekatzeko. Araudia sendoa izanagatik ere, baliabide nahikoa ez badu, kontrolerako behar diren funtzionario kopuru nahikoa jartzen ez bada, ez da eraginkorra izango. Itxurakeria hutsean geldituko da, eta ez du merkatuan aldaketarik eragingo. Gauza asko beharko dira araudia benetan ezar dadin, eta bidea luzea da oraindik.]]>
<![CDATA[«Demokrazia» aldarrikatu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/002/001/2022-11-01/demokrazia_aldarrikatu_du.htm Tue, 01 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1953/002/001/2022-11-01/demokrazia_aldarrikatu_du.htm Lula, herenegun Brasilgo hauteskundeak irabazita, bigarren itzulian. Ezkerreko hautagaiak botoen %50,9 eskuratu zituen, eta ia bi punturen aldea atera zion Jair Bolsonaro jarduneko presidente eta eskuin muturreko hautagaiari (%49,1). Lehen itzulian gertatu bezala, inkestek iragarritakoa baino alde dezente txikiagoa atera zion Lulak Bolsonarori —azken inkestek bost punturen aldea eman zioten—. Hortaz, 2003 eta 2010 bitartean presidente izandakoak estatuburu ardura hartuko du berriz urtarrilaren 1ean. «Demokrazia» aldarrikatu zuen Lulak irabazi eta berehala, Twitterrera igo zuen txio batean.

Emaitza ofizialen berri jaso zuenean, jendaurrera atera zen Sao Pauloko Paulista etorbidean. Milaka jarraitzaile zituen zain, garaipena ospatzen. «Bolsonarok oraindik ez nau deitu zoriontzeko, eta ez dakit nire garaipena aitortuko duen ala ez». Edizio hau ixterakoan, jarduneko presidentea oraindik ez zen jendaurrera agertua, boto kontaketa bukatu eta ia 24 ordura. Brasilgo hedabideen arabera, ministroekin elkartu zen atzo, hauteskunde ondoreneko adierazpena prestatzeko.

Azken asteetan, bozketa sistemaren aurkako adierazpenak egin zituen, eta zalantzak zabaldu zituen hauteskunde agintarien zilegitasunari buruz ere. Lulak «demokrazia» arriskuan jartzea egotzi zion aurkariari, adierazpen horiengatik. Askok kezka dute Bolsonarok emaitzak onartuko ote dituen. Giro politikoa oso polarizatua dago Brasilen, eta, Bolsonarok emaitzak onartzen ezean, litekeena da herrialdean ezegonkortasun handia sortzea.

Hauteskunde Auzitegi Gorenak Lularen garaipenaren berri eman zuen herenegun, ofizialki, eta Kongresuko eta Senatuko buruek eta Justizia Auzitegi Goreneko magistratuek ere presidente hautatutzat aitortu zuten. Edizio hau ixteko orduan Bolsonarok adierazpenik egin gabe jarraitzen bazuen ere, jarduneko presidentearen hurbileko kide zenbaitek onartu egin zituzten emaitzak; Brasilgo hedabideen arabera, eskatu diote agintari ultrari Lularen garaipena aitor dezala. Bolsonaroren aldeko kamioizale batzuek, berriz, herrialdeko hamalau estatutako errepide batzuetan 94 blokeo egin zituzten, antolatzaileen beraien arabera.

Tentsioari erreferentzia eginez, brasildar «guztientzat» gobernatuko duela agindu zuen Lulak, eta «bakea berrezartzea» lehenetsiko duela eskuin muturraren lau urteko agintaldiaren ostean. «Herrialde hau gobernatzeko nago hemen, egoera oso zail batean, baina, herriaren laguntzaz, irtenbide bat aurkituko dugu, herrialdea modu demokratikoan bizi dadin berriro ere», esan zuen PT Langileen Alderdiko buruak.

Lulak gaineratu zuen bere gobernuak ardatz izango dituela gosearen eta pobreziaren kontrako politikak, Amazoniako deforestazioa geldiaraztea —baso soiltzeak marka guztiak apurtu ditu Bolsonaroren agintaldian—, eta atzerri politikan Brasil azken urteetako «bakartzetik» ateratzea.

Hauteskundeen bigarren itzulirako bozketa modu baketsuan egin zuten Brasilen, baina Lularen aldekoek Poliziaren ezohiko kontrolak salatu zituzten. Hauteskunde agintaritzaren mandatuei uko eginez, trafiko kontrolak ezarri zituen Polizia Federalak hainbat errepidetan; bereziki, Lulak lehen itzulian babesik handiena jaso zuen eremuetan, ipar-ekialdean. Poliziak bozkalekuetara zihoazen ehunka autobus geldiarazi zituen. Hauteskunde Auzitegiaren esanetan, ordea, hautesle guztiak iritsi ziren garaiz zegokien bozkalekura, nahiz eta atzerapenarekin heldu.

Lulak gidatuko du Brasilgo hurrengo gobernua, baina Bolsonarok indar handia izango du hari oztopoak jartzeko, bai parlamentuko bi ganberetan, bai eskualdeetan. Brasilgo 27 estatuetatik 13tan, eskuin muturreko politikariaren aliatuek aginduko dute. Hamabi estatutako gobernadore karguak izan ziren herenegun jokoan, bigarren itzuliarekin batera, eta Bolsonaroren gertukoek eskuratu zituzten horietako lau. Tartean, Sao Pauloko gobernadore kargua. Beraz, eskuin muturraren esku geldituko da Brasilgo eskualderik jendetsuena —46 milioi biztanle—, industrializaziorik handienekoa eta aberatsena.

Diputatuen Kongresuan eta Senatuan Bolsonaroren Alderdi Liberala izango da talderik indartsuena, eta eskuineko eta ultraeskuineko indarrek gehiengoa izango dute bi ganberetan.

Lulak hirugarrenez hartuko du Brasilgo presidente kargua, 77 urterekin, eta haren itzulerak sakondu egingo du Latinoamerikan azken urteetan izandako ezkerrerako bira. Presidente hautatuak kanpainaren amaieran «etorkizuneko Brasili» idatzi zion eskutitzean jaso zuenez, haren helburuetako bat izango da «Latinoamerikako integrazioa» sustatzea «Mercosurren eta bestelako egitasmoen bidez».

Arlo ekonomikoan, Lulak nabarmendu zuen lehentasun izango duela «33 milioi brasildar gosetik ateratzea eta 100 milioi brasildar baino gehiago pobreziatik erreskatatzea». Uztartu egin nahi ditu «erantzukizun fiskala, soziala eta garapen jasangarria», eta haren lehen neurrietako bat izango da gobernadoreekin plan bat zehaztea geldituta dauden herri lanak martxan jartzeko eta lehentasunezkoak direnak zerrendatzeko. «Inbertsio publikorako eta pribaturako finantzabidea bilatuko dugu hemen eta nazioartean».

Bestalde, langileen eta pentsiodunen eskubideak sendotzeko neurriak iragarri zituen, «soldata duinak, enpresen lehiakortasuna eta inbertsioak bermatuta». Gutxieneko soldata igoko duela ere agindu zuen, inflazioaren gainetik. Familia pobreenentzako diru laguntza gehiago onartuko dituela eta «milioika familiaren zorra» berriz negoziatzeko urratsak egingo dituela jaso zuen Lulak eskutitzean. Hori guztia zerga erreforma «arduratsu» batek lagunduta, «larrialdi soziala» eta «inbertsio publikoa eta pribatua berriz aktibatzeko beharra» bateragarri egiteko.

Lularen ibilbide amaiera

Urtearekin batera hasiko duen agintaldia azkena izango da Lularentzat. Presidente hautatuak hitzeman du ez dela berriz aurkeztuko kargurako 2026an. Agintea hartu zuenetik iragan diren hogei urteetan, gorabehera ugariko ibilbidea izan du PTko buruak. Herritarren %80ren babesarekin amaitu zuen bigarren agintaldia, 2010ean. Ondo baliatzen jakin zuen gobernuan izan zen tartean Brasilek bizi izan zuen gorakada ekonomikoa —neurri handi batean lehengaien prezio handiek hauspotutakoa—, eta pobrezia nabarmen apaltzea lortu zuen aberastasuna banatzeko politiken bitartez.

Herritarren artean zuen irudia higatu egin zen 2018an, ustelkeriarekin lotutako auziengatik espetxeratu baitzuten, urte bereko bozak irabazteko faboritoa zenean, hain justu. Justiziak haren hautagaitza indargabetu zuen, eta Bolsonaroren garaipenak eskuin muturreko gobernu bat ekarri zion Brasili lau urterako.

Lulak hogei hilabete egin zituen espetxean, Lava Jato deituriko auziarengatik. Sergio Moro epaileak onartu zuen auzia. Bolsonarok bozak irabazi ostean, Justizia Ministro izendatu zuen Moro. Brasilgo Auzitegi Gorenak Lularen kontrako auzia baliogabetu zuen 2021eko martxoan, eta alderdikeriagatik zigortu zituen Moro epailea eta Deltan Dallagnol fiskala. Auzia baliogabetzearekin batera, Lulak hauteskundeetara aurkezteko eskubidea berreskuratu zuen.]]>
<![CDATA[Netanyahu gobernura itzuli ala ez erabakiko dute gaur Israelen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2022-11-01/netanyahu_gobernura_itzuli_ala_ez_erabakiko_dute_gaur_israelen.htm Tue, 01 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1872/015/001/2022-11-01/netanyahu_gobernura_itzuli_ala_ez_erabakiko_dute_gaur_israelen.htm
Inkesta guztiek iragarri dute Netanyahuren Likud alderdiak irabaziko dituela bozak, baina bere kabuz gobernua eratzeko adina indar gabe. 30 eta 34 ordezkari artean egokitu dizkiote, 120 kideko parlamentuan. Lehen ministro izandakoak ezinbesteko izango du Zionismo Erlijiosoa eskuin muturreko koalizioaren babesa. 12-15 diputatu artean egokitu dizkiote inkestek, eta hirugarren indarra litzateke. Gorakada nabarmena litzateke, zazpi aulki baititu egun. Itamar Ben-Gvir buruzagi ultra Netanyahu babesteko prest agertu da, baina Segurtasun ministro kargua eskatu dio trukean, eta Defentsa ministroarena Bezalel Smotrich koaliziokidearentzat.

Zionismo Erlijiosoaren eta aliatu txikiagoen babesa jasota ere, Netanyahuk ez du ziurtatua gehiengoa. Inkesta etxe batzuek 60 legebiltzarkide iragarri dizkiote bloke bakoitzari; beste batzuek Netanyahuren aldeko blokeari aitortu diote gehiengoa, 61 ordezkarirekin.

Erortzeko zorian

Aurkako blokean, Lapiden Yesh Atid alderdi «zentristak» jasoko luke boto gehien, 23-27 parlamentarirekin. Lapidek ezinbestekoa du bloke bereko gainerako indarrek emaitza onak lortzea Netanyahu geldiarazteko. Horien artean, lau alderdi daude Knesseten kiderik gabe gelditzeko arriskuan: Zerrenda Arabiar Batua eta Hadash-Ta'al alderdi arabiarrak, eta Meretz eta Alderdi Laborista ezkertiarrak.

Ganberan sartzeko baldintza da gutxienez botoen %3,25 eskuratzea, eta, langa hori gaindituz gero, lau ordezkari eskuratzen dituzte automatikoki. Inskestek gutxieneko boto kopuru horren gainetik kokatzen dituzte ozta-ozta, eta langa hori gainditzen ez dutenak ordezkaritzarik gabe geldituko dira.

Lapid da azken asteetan inkestetan gehien indartu den hautagaia, baina emaitzarik onenak aitortzen dizkiotenek okerren kokatzen dituzte Meretz eta Alderdi Laborista. Analista batzuek ondorioztatu dute Yesh Atidek hazteko dituen aukerak bere ezkerreko aliatuen bizkar direla, eta horrek ez dio Lapidi lagunduko Netanyahuren kontrako gehiengo bat osatzen.

Beraz, Israelgo herritartasuna duten palestinarren parte hartzea erabakigarria izango da. Horietako asko etsia hartuta daude, Zerrenda Arabiar Batuak Lapiden koalizio gobernuan parte hartu arren ez duelako gaitasunik izan haren erabakietan eragiteko; esaterako, gobernuak Jerusalem ekialdean palestinarren protestak jazartzeko erabili duen errepresio bortitza geldiarazteko, edota Gazaren blokeoa nahiz Zisjordaniaren okupazioa arintzeko.

Gainera, Netanyahuren kontrako indar guztiek ordezkaritza lortu eta parlamentuan gehiengoa eskuratuko balute ere, ez dago argi Lapidek gobernua eratzeko nahikoa babes izango lukeen. Hadash-Ta'alek esanda du ez duela koalizio gobernu batean parte hartuko. Horrez gain, aintzat hartu beharrekoa da Netanyahuren kontrako blokearen aniztasun ideologikoa: haren parte dira Palestinako lurren okupazioaren kontrakoak nahiz aldekoak, eskuinekoak nahiz ezkerrekoak. Beraz, Lapidek ahalegin handia egin beharko luke gobernu akordio bat josteko.

Gobernua eratzeko bide leunagoa izango luke Netanyahuk. Nahikoa luke eskuin muturraren eskari batzuk betetzearekin -segurtasunarekin lotutako ministerioren bat, tarteko-.

Oraingoz, Netanyahuk ez dio protagonismorik eman nahi izan bere aliaturik garrantzitsuena izan daitekeen Ben-Gvirri, jakinik oztopo bat dela kanpainan beraren eta Lapiden arteko buruz buruko bat irudikatzeko, eta eskuin moderatuagoan kokatzen diren boto emaile batzuk uxatuko lizkiokeela. Tentuz ibili da harekin argazki berean ez agertzeko.

Ben-Gvirrek judu ultraortodoxoen arreta erakartzea lortu du probokazioaren bidez -pistola bat atera zuen kanpaina ekitaldi batean, Jerusalem Ekialde okupatuko Xeikh Jarrah auzoan- eta Israelgo justiziaren, hedabideen eta Poliziaren aurkako mezuekin. Batetik, Naftali Bennett lehen ministro ohiaren jarraitzaileengana iristea lortu du, hari «traizioa» egotzita, 2021ean Netanyahuren gobernua utzi eta Lapidekin koalizioa osatu zuelako. Bestetik, beraien errabinoen diskurtsoa ahulegitzat duten muturreko judu ortodoxo gazteen erreferente bihurtu da -errabinoak Netanyahuren eskuineko blokearen aliatu garrantzitsua dira-.

Ben-Gvirrek segurtasunaren areagotzean oinarritutako kanpaina egin du. Proposatu dituen neurrien artean daude epaileak gobernuak zuzenean izendatzea eta diputatu orok zigorgabetasuna izatea atzerako eraginez. Horrek Netanyahu babestuko luke abian dituen ustelkeria kasuetatik. «Batzuetan behar dudan baino gehiago lagundu nahi nauten lagunak topatzen ditut», esan zuen lehen ministro ohiak neurriaz.]]>
<![CDATA[Lulak irabazi ditu hauteskundeak Brasilen, botoen %50,9rekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/220140/lulak_irabazi_ditu_hauteskundeak_brasilen_botoen_509rekin.htm Mon, 31 Oct 2022 10:09:21 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/220140/lulak_irabazi_ditu_hauteskundeak_brasilen_botoen_509rekin.htm

Democracia. pic.twitter.com/zvnBbnQ3HG - Lula 13 (@LulaOficial) October 30, 2022 Emaitza ofizialen berri jaso duenean, jendaurrera atera da Sao Pauloko Paulista etorbidean. Milaka jarraitzaile zituen zain garaipena ospatzen. «Bolsonarok ez nau zoriontzeko deitu oraindik, eta ez dakit nire garaipena aitortuko duen ala ez». Zenbait hedabidek aurreratu dutenez, jarduneko presidenteak ez du adierazpenik egiteko asmorik Brasilen egunak argitu arte [Euskal Herriko eguerdi aldera]. Azken asteetan, bozketa sistemaren aurkako adierazpenak egin ditu, eta zalantzak zabaldu ditu hauteskunde agintarien zilegitasunari buruz ere. Lulak «demokrazia» arriskuan jartzea egotzi dio bere aurkariari, adierazpen horiengatik. Askoren kezka da Bolsonarok bozak galduz gero emaitzak aitortuko dituen ala ez. Giro politikoa oso polarizatua dago Brasilen, eta litekeena da Bolsonarok emaitzak onartzen ez baditu herrialdean ezegonkortasun handia eragitea. Lularen garaipenaren berri eman du bart, ofizialki, Hauteskunde Auzitegi Gorenak, eta presidente hautatu gisa aitortu dute Kongresuko eta Senatuko buruek nahiz Justizia Auzitegi Goreneko magistratuek ere. Bolsonarok oraindik adierazpenik egin ez badu ere, jarduneko presidentearen hurbileko kide zenbaitek ere onartu dituzte emaitzak; besteak beste, Damares Alves senatariak eta Silas Malafaia artzain ebanjelikoak. Nazioartean, Lulak berehala zoriondu dute AEBek, Europako Batasunak, Portugalek, Espainiak eta Frantziak. Tentsio egoerari erreferentzia eginez, brasildar «guztientzako» gobernatuko duela agindu du Lulak, eta «bakea berrezartzea» izango duela lehentasun, eskuin muturraren lau urteko agintaldiaren ostean. «Herrialde hau egoera oso zail batean gobernatzeko nago hemen, baina, herriaren laguntzarekin, irtenbide bat aurkituko dugu, herrialdea modu demokratiko batean bizi dadin berriro ere», adierazi du PT Langileen Alderdiko buruak.
Lularen jarraitzaileak, haren hauteskunde garaipena ospatzen, bart, Sao Paulon (Brasil). FERNANDO BIZERRA / EFE Lulak gaineratu du bere gobernuak ardatz izango dituela gosearen eta pobreziaren kontrako politikak, Bolsonaroren agintaldian marka guztiak apurtu dituen Amazoniako deforestazioa geldiarazteko neurriak eta atzerri politikan Brasil azken urteetako «bakartzetik» ateratzea. Ezohiko polizia kontrolak Hauteskundeen bigarren itzulirako bozketa modu baketsuan egin dute Brasilen, baina Poliziaren ezohiko kontrolak salatu dituzte Lularen aldekoek. Hauteskunde agintaritzaren mandatuei uko eginez, trafiko kontrolak ezarri ditu Polizia Federalak hainbat errepidetan; bereziki, Lulak lehen itzulian babesik handiena jaso zuen eremuetan, ipar-ekialdean. Poliziak bozkatzera zihoazen ehunka autobus geldiarazi ditu. Errepideetako Polizia Federaleko burua atxilotzeko eskatu zuen PT alderdiak, atzo. Hauteskunde Auzitegiko buru Alexandre De Moraesek ez zuen poliziaburua atxilotu, baina kontrolak altxatzeko agindu zuen. Haren esanetan, hautesle guztiak iritsi ziren garaiz beraien bozkalekuetara, atzerapenarekin heldu baziren ere. Bolsonaro, indartsu hala ere Brasilgo hurrengo gobernua Lulak gidatuko du, baina Bolsonarok hari oztopoak jartzeko indar handia izango du, bai parlamentuko bi ganberetan, bai eskualdeetan. Brasilgo 27 estatuetatik 13tan aginduko dute eskuin muturreko politikariaren aliatuek. Hamabi estaturen gobernadore karguak izan ziren atzo jokoan, bigarren itzuliarekin batera, eta Bolsonaroren gertukoek horietako lau eskuratu zituzten. Tartean, Sao Pauloko gobernadorearena. Beraz, eskuin muturraren esku geldituko da Brasilgo eskualde jendetsuena -46 milioi biztanle-, industrializaziorik handienekoa eta aberatsena. Diputatuen Kongresuan eta Senatuan Bolsonaroren Alderdi Liberala izango da talderik indartsuena, eta gehiengoa izango dute eskuineko eta ultraeskuineko indarrek bi ganberetan.
Bolsonaroren jarraitzaileak, hauteskunde emaitzen zain bilduta, bart, Rio de Janeiron (Brasil). ANDRE COELHO / EFE Ezkerrerako bira Latinoamerikan Hirugarrenez hartuko du Brasilgo presidente kargua Lulak, 77 urterekin, eta haren itzulerak sakondu egingo du Latinoamerikan azken urteetan gertatu den ezkerrerako bira. Presidente hautatuak kanpainaren amaieran «etorkizuneko Brasili» idatzi zion eskutitzean jaso zuenez, bere helburuetako bat izango da «Latinoamerikako integrazioa» sustatzea «Mercosurren eta bestelako egitasmoen bidez». Arlo ekonomikoan, Lulak nabarmendu du lehentasun izango duela «33 milioi brasildar gosetik ateratzea eta 100 milioi brasildar baino gehiago pobreziatik erreskatatzea». Uztartu egin nahi ditu «ardura fiskala, soziala eta garapen jasangarria», eta bere lehen neurrietako bat izango da gobernadoreekin plan bat zehaztea geldituta dauden herri lanak martxan jartzeko eta lehentasunezkoak direnak zerrendatzeko. «Inbertsio publikorako eta pribaturako finantzabidea bilatuko dugu barruan eta nazioartean». Bestalde, langileen eta pentsiodunen eskubideak sendotzeko neurriak iragarri ditu, eta «soldata duinak, enpresen lehiakortasuna eta inbertsioak bermatuta». Gutxieneko soldataren igoera ere agindu du, inflazioaren gainetik. Familia pobreenentzako diru laguntza gehiago onartuko dituela eta «milioika familiaren zorra» berriz negoziatzeko urratsak egingo dituela jaso du Lulak eskutitzean. Hori guztia, zerga erreforma «arduratsu» batek lagunduta, «emergentzia soziala» eta «inbertsio publikoa eta pribatua berriz aktibatzeko beharra» bateragarri egingo dituena. Lularen hautagaitza ez dute ezkerreko indarrek soilik eratu. PTko buruak aliantza zabal baten alde egin du Bolsonarori aurre egiteko, eskuineko indarrekin ere akordioak lortuta. Horren adibiderik garbiena da Geraldo Alckmin presidenteorde hautatua. Lularen aurkaria izan zen 2006ko bigarren itzulian. Atzerriko politikari dagokionez, Brasilek alde askotariko elkarrizketa sustatuko duela aurreratu du; «elkarrizketa Afrikako herrialdeekin, Europako Batasunarekin eta AEBekin, baita BRICSekin ere -Brasil, Errusia, India, Txina eta Hegoafrika-. Amazoniarentzat arnasa Brasilgo hauteskundeetan jokoan izan da Amazoniaren etorkizuna ere. Klima larrialdiari aurre egiteko duen garrantziagatik, oihan hura ez suntsitzea ezinbestekotzat dute adituek. Bolsonaro agintean izan den azken lau urteetan, marka guztiak apurtu ditu Amazoniaren deforestazioak. %50 hazi da, eta sekulako goraldia izan dute indigenen hilketek eta Amazoniaren lurren gaineko liskarrek. Brasilgo Ikerketa Espazialen Institutu Nagusiak argitaratutako datuen arabera, joan den irailean 1.455 kilometro koadroko baso eremua galdu zen: 2015etik erregistratutako daturik handiena da. PTk agindu zuen urteetan, berriz, 2003tik 2016ra -lehenengo Lularekin eta gero Dilma Rousseff presidente ohiarekin-, deforestazioak %72 egin zuen behera. Hauteskunde garaipenaren osteko lehen hitzaldian, Amazonia babesteko neurriak hartuko dituela adierazi du Lulak. «Brasilek eta munduak Amazonia bizirik behar dute». Legez kanpoko jarduera ororen aurka egingo duela hitzeman du. «Frogatuko dugu posible dela aberastasuna sortzea ingurumena suntsitu gabe». Presidente hautatuak esana du ez duela Amazonia «natura babesleku» bilakatuko, eta hura ustiatzen jarraitu nahi duela, «arduraz».
Manifestari bat Bolsonaro irudikatzen, motozerra batekin, Amazoniaren deforestazioa salatzeko. MARCELO SAYAO / EFE Lularen ibilbide amaiera Urtearekin batera hasiko duen agintaldia azkena izango da Lularentzat. Presidente hautatuak hitzeman du ez dela berriz aurkeztuko kargurako 2026an. Agintea hartu zuenetik hogei urtera, gorabehera ugariko ibilbidea du PTko buruak. Herritarren %80ko babesarekin amaitu zuen bere bigarren agintaldia 2010ean. Ondo baliatzen jakin zuen gobernuan izan zen tartean Brasilek bizi izan zuen gorakada ekonomikoa -neurri handi batean lehengaien prezio handiek hauspotutakoa-, eta pobrezia nabarmen murriztea lortu zuen aberastasuna banatzeko ezarri zituen politikei esker. Herritarren artean zuen irudia higatu egin zen 2018an, ustelkeriarekin lotutako auziengatik espetxeratu baitzuten, hain justu, urte bereko bozak irabazteko faboritoa zenean. Justiziak bere hautagaitza indargabetu zuen, eta Bolsonaroren garaipenak eskuin muturreko gobernua ekarri zuen Brasilen lau urterako. Lulak hogei hilabete egin zituen espetxean Lava Jato Operazioa deituriko auziarengatik. Sergio Moro epaileak onartu zuen auzia. Bolsonarok bozak irabazi ostean, Justizia Ministro izendatu zuen Moro. Brasilgo Auzitegi Gorenak Lularen kontrako auzia baliogabetu zuen 2021eko martxoan, eta alderdikeriagatik zigortu zituen Moro epailea eta Deltan Dallagnol fiskala. Auzia baliogabetzearekin batera, Lulak hauteskundeetara aurkezteko eskubidea berreskuratu zuen. Diktadura garaian metaleko langileen grebak gidatu zituen buruzagi sindikala hirugarrenez izango da presidente, eta agintaldi horretan gidatuko du azkenekoz bere herrialdeko gobernua. ]]> <![CDATA[Xik boterea sendotzeari bide eman dio Txinako Alderdi Komunistak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/020/001/2022-10-23/xik_boterea_sendotzeari_bide_eman_dio_txinako_alderdi_komunistak.htm Sun, 23 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1942/020/001/2022-10-23/xik_boterea_sendotzeari_bide_eman_dio_txinako_alderdi_komunistak.htm
Politburoan kargua utziko dutenen artean dira Li Keqiang lehen ministroa eta Wang Yang alderdiaren aholkularitza organoko burua —. Biak gelditu dira Komite Zentraletik kanpo —205 kide ditu; soilik 11 dira emakumeak—, eta, beraz, ezin izango dira hautatuak izan Komite Iraunkorraren politburorako. Li eta Wang ez dira Xiren hurbilekoak, eta espero da horiek presidentearen gertuko bi agintarik ordezkatuko dituztela gaur. Liri eta Wangi itzal handia aitortzen zaie Gaztedi Komunistaren Ligan. Gazte erakundeak izan du pisua alderdian, baina Xiren agintaldian eragiteko ahalmena galdu du, hainbat analistaren iritziz.

Aginte organo gorenetik kanpo geldituko dira baita ere Li Zhanshu eta Han Zheng, beste bost urterako hautatuak izateko gehienezko adina gainditu dutelako. Horrenbestez, gutxienez lau kide berri izango ditu politburoak. Historikoki, bost eta 11 kide artean izan ditu. Egun, zazpik osatzen dute; Xik bera tartean.

Bestalde, Kongresuak alderdiaren estatutuen gaineko zenbait emendakin onartu ditu. Horien bidez, Xik alderdi barruan duen «estatus zentrala» indartu du. Haren ideia politiko nagusiak «sakon ulertzeko» eskatu die alderdiak bere 96 milioi afiliatuei, eta horiek «alor guztietan ezartzeko». Era berean, emendakinetako batean jaso dute alderdiaren «borrokarako izpiritua garatzea, borrokarako gaitasuna indartuta». Txinak atzerri politikan azken urteetan erakutsi duen jarrera aldaketarekin bat dator azken aipamena. Horrez gain, Taiwango auzia dela eta, militanteei dei egin diete uhartearen independentziaren aldekoei «aurre egiteko» eta horiek «geldiarazteko».

Presidente ohia, kanpora

Alderdi Komunistaren Kongresuak azken asteko keinu politikoak zaindu ditu, koreografia politiko zehatz bati jarraituz. Azken saioan, ordea, areto nagusitik atera dute Hu Jintao Txinako presidente ohia —Xiren aurretik karguan izan zena—, ezustean. Sare sozialetan atzo zabaldu ziren irudietan ikus daiteke Huk ez zuela bere aulkia utzi nahi, eta aretotik atera duenak tira egin ziola besotik, berarekin joan zedin, Xi eta alderdiko agintari nagusiak begira zituen aldi berean.

Alderdi ak ez du azalpen ofizialik eman gertatutakoari buruz, baina Xinhua Txinako albiste agentziak adierazi du ondoezik zegoelako atera dutela aretotik. «Ez zen ondo sentitzen, eta bere laguntzaileek beste gela batera eraman dute, deskantsatzera».

Xinhuaren azalpenen aurretik, Mendebaldeko hedabide askotan berehala ugaritu dira Huren irudiak «purga» politiko batekin lotu dituzten interpretazioak. Horien arabera, presidente ohia boteretik urruntzeko keinua izan da, bera delako alderdiko goi kargudunen artean liberalena eta Mendebaldeko herrialdeekin «harreman pragmatikoak» sustatzearen aldeko jarrera irmoen babesten duena. Nabarmendu dute Hu Xiri zuzendu zaiola aretoa utzi aurretik, eta presidente ohiak haren hurbilekotzat jotzen duen Liri ere zerbait esan diola segidan. Hu ondoezik zegoelako atera izanaren aukera ere aipatu dute beste hedabide askok.

Zailtasun ekonomikoak gainditzea izango da Xiren hirugarren agintaldiko lehen erronka handia. Urtearen bigarren hiruhilekoan, herrialdearen barne produktu gordinak hutsaren hurrengoko hazkundea izan du, eta hirugarren hiruhilekorako ere datu apalak espero dira. Estatistiken estatu institutuak datu horien argitaratzea atzeratu du.

Dena den, Txinak dituen oztopoek ez dute lortu Xiren agintea higatzea. Hazkunde ekonomikoa moteldu egin da, COVID-19aren pandemiari aurre egiteko «kutsaturik gabeko estrategiak» nekea eragin du herritarrengan, eta Txina Mendebaldearekin geroz eta tentsio handiagoko harremanak dituzte, baina presidenteak estuago helduko dio gaurtik aurrera aginte makilari.]]>
<![CDATA[Xiren boterea sendotzeari bide eman dio Alderdi Komunistak]]> https://www.berria.eus/albisteak/219817/xiren_boterea_sendotzeari_bide_eman_dio_alderdi_komunistak.htm Sat, 22 Oct 2022 20:45:38 +0200 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/219817/xiren_boterea_sendotzeari_bide_eman_dio_alderdi_komunistak.htm Xi Jinping herrialdeko presidentearen koroatzea. Eta, gaur, kongresua amaituta, esan daiteke helburu hori bete duela. Alderdiak aldaketa sakona egingo du bere organorik boteretsuenean, Kongresuak gaur hautatu duen Komite Zentralaren osaketak islatzen duenez. Horrek aukera emango dio Xiri Komite Iraunkorraren Politburoan -aginte organo gorenean- aliatu berriak kokatzeko. Gainera, hirugarrenez izendatuko dute alderdiko idazkari nagusi, eta, hala, herrialdeko agintaririk boteretsuena bihurtuko da, Mao Zedongen garaitik. Politburoan kargua utziko dutenen artean dira Li Keqiang Txinako lehen ministroa eta Wang Yang alderdiaren aholkularitza organoko burua. Biak gelditu dira 205 kideko Komite Zentraletik kanpo, eta, beraz, ezin izango dira hautatuak izan Komite Iraunkorraren Politburorako. Li eta Wang ez dira Xiren hurbilekoak, eta espero da horiek presidentearen gertuko bi agintarik ordezkatuko dituztela. Liri eta Wangi itzal handia aitortzen zaie Gaztedi Komunistaren Ligan. Gazte erakundeak izan du pisua alderdian, baina Xiren agintaldian eragiteko ahalmena galdu du, hainbat analistaren iritziz. Aginte organo gorenetik kanpo geldituko dira baita ere Li Zhanshu eta Han Zheng, beste bost urterako hautatuak izateko gehienezko adina gainditu dutelako. Horrenbestez, gutxienez lau kide berri izango ditu Politburoak. Historikoki, bost eta 11 kide artean izan ditu. Egun, zazpik osatzen dute; Xik bera tartean. Kongresuak alderdiaren estatutuen gaineko zenbait emendakin onartu ditu, bestalde. Horien bidez, indartu egin du Xik alderdi barruan duen «estatus zentrala», haren ideia politiko nagusiak «sakon ulertzeko» eskatu die alderdiak bere 96 milioi afiliatuei eta horiek «alor guztietan ezartzeko». Emendakinetako batean jaso dute baita ere alderdiaren «borrokarako izpiritua garatzea, borrokarako gaitasuna indartuta». Txinak atzerri politikan azken urteetan erakutsi duen jarrera aldaketarekin bat dator azken aipamen hori. Horrez gain, Taiwani buruzko aipamen bat gehitu du kongresuak. Alderdiko militanteei dei egin die uhartearen independentziaren aldekoei «aurre egitera» eta horiek «geldiaraztera». Ezustekoa Hu presidente ohiarekin Kongresuak azken asteko keinu politikoak zaindu ditu, koreografia politiko zehatz bati jarraituz. Gaur, ordea, azken saioan, areto nagusitik atera dute Hu Jintao Txinako presidente ohia -Xiren aurretik karguan izan zena-. Sare sozialetan zabaldu diren irudietan ikus daiteke, Huk ez zuela bere aulkia utzi nahi, eta aretotik atera duenak tira egin diola besotik berarekin joan zedin, Xi eta alderdiko agintari nagusiak begira zituela.

Alderdi Komunistak ez du azalpen ofizialik eman gertatutakoari buruz, baina Xinhua Txinako albiste agentziak adierazi du ondoezik zegoelako atera dutela aretotik. «Ez zen ondo sentitzen, eta bere laguntzaileek beste gela batera eraman dute deskantsatzera». Xinhuaren azalpenen aurretik, Mendebaldeko hedabide askotan berehala ugaritu dira Huren irudiak purga politiko batekin lotu dituzten interpretazioak. Horien arabera, presidente ohia boteretik urruntzeko keinua izan da, bera delako alderdiko goi karguen artean liberalena eta Mendebaldeko herrialdeekin «harreman pragmatikoak» sustatzearen aldeko jarrera irmoen babesten duena. Nabarmendu dute Hu Xiri zuzendu zaiola aretoa utzi aurretik, eta presidente ohiak haren hurbilekotzat jotzen duten Liri ere zerbait esan diola segidan. Hu ondoezik zegoelako atera izanaren aukera ere aipatu dute beste hedabide askok. Erronkak Zailtasun ekonomikoei aurre egitea izango da Xik bihar hasiko duen agintaldiak izango duen lehen erronka handia. Urtearen bigarren hiruhilekoan hutsaren hurrengoko hazkundea izan du herrialdearen barne produktu gordinak, eta hirugarren hiruhilekorako ere datu apalak espero dira. Estatistiken estatu institutuak datu horien argitaratzea atzeratu du. Dena den, Txinak dituen oztopoek ez dute lortu Xiren agintea higatzea. Hazkunde ekonomikoa moteldu arren, COVID-19aren pandemiari aurre egiteko «zero kutsatze politikak» herritarrengan nekea eragin badu ere, eta Txina Mendebaldearekin geroz eta tentsio handiagoko harremanean egonagatik, presidenteak estuago helduko dio bihartik aurrera aginte makilari. ]]>
<![CDATA[«Epaileek ez diote galdetu nahi CNIri ea Pegasus erabili duen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/014/001/2022-10-22/epaileek_ez_diote_galdetu_nahi_cniri_ea_pegasus_erabili_duen.htm Sat, 22 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1855/014/001/2022-10-22/epaileek_ez_diote_galdetu_nahi_cniri_ea_pegasus_erabili_duen.htm Pegasus auziari buruz hitz egiteko, Goldatu Francoren diktaduraren errepresaliatuen elkarteak gonbidatuta. Okendo kultur etxean eskaini zuen hitzaldia, astelehenean, Julen Arzuaga EH Bilduko legebiltzarkidearekin batera, Estatuak espiatzen gaituenean izenburupean. Van den Eynde Pegasus programarekin zelatatu dituztenetako bat da, The Citizen Lab ikerketa zentroak ondorioztatu duenez. Apirilean, 65 kalteturen zerrenda eman zuen zentroak. Ia denak Kataluniako independentismoarekin lotutakoak, eta beste bi EH Bildukoak: Arnaldo Otegi eta Jon Iñarritu. Van den Eyndek argi du bera «zeharkako helburu bat» izan dela, ERC Esquerra Republicanako zenbait buruzagiren abokatua izaki, bere bezeroen gaineko informazioa eskuratzeko.

Nola erreakzionatu zenuen jakin zenuenean zure telefonoan espioitzarako software bat instalatu zutela?

Esan zigutenean, susmo bat baieztatzen deneko erreakzioa izan genuen. Eragina erlatiboa da, errepresioa oso orokortua dagoen honetan gertatu baita. Batzuetan, energia bilatu behar dugu horretara ez ohitzeko.

Eta zelatatzeen dimentsioaren berri izan zenuenean?

Ezin daiteke imajinatu norbaitek baliabide horiek bideratuko dituenik eta arrisku politiko eta juridiko hori hartuko duenik ia mundu guztia zelatatzeko. Espioitza politiko selektibo bat izan baita, baina masiboa aldi berean. Europako espioitza kasurik handiena da.

Zergatik uste duzu espiatu zaituztela?

Ni zelatatu naute nire bezeroak zelatatzeko. Eta ziurrenik pandemiako itxialdiko tarte batean espiatu nindutenez [2020ko apiril hasieratik maiatzaren bukaerara], litekeena da erbestearekin lotutako espioitza izatea, Marta Rovirarekin lotutakoa [ERCko idazkari nagusia], nire bezeroa baita. Uste dut jakin nahi zutela Rovirak zer egiten zuen Suitzan.

Espioitzaren atzean CNI Espainiako zerbitzu sekretuak daudela adierazi izan duzu. Zergatik?

NSOk, Pegasus espioitzarako softwarea saltzen duen Israelgo enpresak, behin eta berriz esan du soilik gobernu agentziei saltzen diela programa. Horrez gain, froga zirkunstantzial asko daude. Adibidez, CNIko burua zenaren dimisioa. Bestetik, [telefonoen] infekzioak askotan SMS mezu baten bidez gertatu ziren, eta mezuetan datu ofizialak erabiltzen zituzten; esaterako, Gizarte Segurantzaren zenbakia. Eta, finean, gobernuak aitortu du Pegasus auziko hemezortzi pertsona CNIk zelatatu dituela. La Directa agerkariak publikatu zuen Auzitegi Nazionalak dozenaka lagun espiatzeko baimena eman zuela [Kataluniako ezker independentistako, CDR Errepublikaren defentsarako batzordeetako eta Errepublikaren Kontseiluaren hurbileko ekintzaileak]. Datu asko daude CNI izan dela pentsarazten dutenak. Hori hala den argitzeko, galdetu besterik ez dago, baina epaileek ez diote galdetu nahi CNIri ea Pegasus erabili duen.

Espainiako Gobernuak esan zuen CNIk epaileen zaintzapean jarduten duela, baina zuek legez kanpoko espioitza salatu duzue.

Kontakizunean emaitza onak lortu dituzte esanez hori «baimenduta» dagoela, nahiz eta inork ez duen oraindik baimen bat bera ere ikusi. Baina gauza bat argi dago: auziko 65 espiatuetatik hemezortzi baimenduak izan direla adierazi dutenez, 47 falta dira, eta horiek ziurrenik ez daude baimenduta.

Eta baimendu diren zelatatzeei dagokienez ere ezin da ziurtzat jo epaile baten baimenak halako jarduera bat legezko bihurtzen duenik. Ziur nago epaile bat esku hartze horiek baimentzera ausartu bada prebarikatu egin duela. Zergatik? Erreminta hauen erabilera legera egokitu behar delako.

Noraino hel daiteke halako esku hartze bat?

Gaur egun, ez dago oinarrizko eskubideen kontrako esku hartze handiagorik smartphone baten monitorizazioa baino. Hor dauzkazu zure datu pertsonal guztiak: ekonomikoak, osasunari buruzkoak, sexu orientazioari eta sinesmenei lotutakoak, baita zure geoposizionamendua ere, dokumentazio pertsonala, eta profesionala nire kasuan, zure seme-alaben argazkiak... Ez dago beste lekurik munduan zure intimitatea kondentsatuago dagoenik. Horregatik dio legeak bonba bat lehertzear dagoen terrorista bat geldiarazteko soilik esku hartu daitekeela, eta ez kasu hauetarako.

CNIren eta NSO enpresaren aurkako kereilak aurkeztu dituzue. Zergatik bi horien kontra?

Gure tesia da NSOk arma bat egin duela, eta arma bat ezin daiteke edozein modutara saldu. Azaldu behar dute nola saltzen duten eta nola kontrolatzen duten arma hori, eta ba al dakiten erosleak zer egiten ari diren harekin. Eta, bestetik, bezeroak ere azalpenak eman behar ditu.

Zer erantzun dizuete orain arte?

Epaileek esaten didate hipotesi bat asmatzen ari naizela. «Nola dakizu CNI dela?». Nik ez dakit, baina epaileek lagundu behar digute hori argitzen. Zergatik ez diote galdetzen CNIri Pegasus ba al duen? Karpeta bat baldin badute nire datu guztiekin, bulego batean egongo da.

Zein da fiskaltzaren jarrera?

Ez du ikertu nahi. Guri eskatzen digu gertaerak frogatzeko. Esaten du: «Nola ikertuko dugu CNI ez badakigu bera izan den?». Zer nahi du, guk ekartzea froga? Froga epaileak lortu behar du.

Espainiako Gobernuak ere ez du ezer argitu, Europako Batzordetik informazioa eskatu arren.

Justizia komisarioari erantzunik eman ez dion herrialde bakarra da Espainia. Duela bi aste, komisarioa Espainian izan zen, eta errieta egin zien estatuko agintariei Pegasus auzia-ri buruzko eskutitzari ez diotelako erantzun. Espainiak pentsatzen du Europan ibil daitekeela etxeko harrokeriarekin, baina han zailagoa du. Halere, Europan ere oztopoak dauzkagu. Pegasus auzia ikertzeko europarlamentuko batzordean, adibidez, Jose Ignacio Zoido dago [Espainiako Barne ministro ohia]; hau da, Pegasus erosi zuena, ziur aski.

Pedro Sanchez Espainiako presidentea eta Margarita Robles Defentsa ministroa ere espiatu zituzten Pegasusekin. Horien salaketak aurrerapauso gehiago eman ditu auzibideetan?

Askoz ere azkarrago doa. Epaileak erreguzko eskaera bat egin dio Israeli, eta hara joango da. CNIko burua deitu du deklaratzera; guk ere eskatu dugu hori, baina ez digute onartu. Auzi perituak jarri ditu lanean, deklaratzera deitu ditu hainbat lagun... Ziztu bizian doa, eta gu geldi gaude.

Espioitzarako erreminta berriak erronka bat dira ikuspuntu juridikotik?

Zalantzarik gabe. Badira teknologia batzuk garaiezinak direnak. Pegasus eguneratzen badute, urte batzuk pasatuko dira eta atzemanezina izango da. Beraz, arma horien erabilera kontrolatzeko, estatuko botereen gaineko kontrol mekanismoak ezarri behar dira. Horrek bi dimentsio ditu: batetik, legala, arautzea; eta bestea, politikoa. Uste dut eztabaida oso global baten parte dela. Ziurrenik arautuko da, baina ikusi beharko da zenbat luzatzen den eta nola ezartzen den.]]>
<![CDATA[Energia berriztagarriek eta ibilgailu elektrikoek apaldu egin dute isurien gorakada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/017/001/2022-10-20/energia_berriztagarriek_eta_ibilgailu_elektrikoek_apaldu_egin_dute_isurien_gorakada.htm Thu, 20 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2108/017/001/2022-10-20/energia_berriztagarriek_eta_ibilgailu_elektrikoek_apaldu_egin_dute_isurien_gorakada.htm
Munduan iaz baino 300 milioi tona karbono dioxido (CO2) gehiago isuriko dira aurten erregai fosilen erabileragatik; 33.800 milioi tona orotara. Iaz, pandemiaren murrizketak arintzearekin eta ekonomiaren suspertzearekin batera, 2.000 tona ingurukoa izan zen gorakada. Aurten, abiazio sektorea izan da isuriak areagotzeko arrazoi nagusia, hegazkin bidaiak ugaritu direnez gero.

Isurien hazkundea hiru bider handiagoa litzateke aurten —ia milioi bat tonakoa— energia berriztagarrien eta ibilgailu elektrikoen zabalkunderako egin diren urratsengatik ez balitz. «Errusiaren Ukrainako inbasioak eragin duen energia krisi globalak herrialde ugari bultzatu ditu gas naturalaren hornikuntza baztertzera, Errusiak merkatutik atxiki baitu. Albiste itxaropentsua da eguzki eta haize energia hutsune hori betetzen ari dela neurri handi batean, eta ikatzaren gorakadak txikia eta behin-behinekoa dirudiela», adierazi du Fatih Birol IEAko zuzendari nagusiak. «Horrek esan nahi du asko beldur ziren baino motelago ugaritu direla CO2 isuriak, eta gobernuen politikak benetako egitura aldaketak bultzatzen ari direla energia ekonomian».

Marka berriztagarrietan

IEAk garrantzia aitortu dio eguzki eta haize energiaren ekoizpenaren garapenari. 2022an, 700 terawatt-ordukoa izango da, agentziaren kalkuluen arabera. «Inoizko hazkunderik handiena». Bi iturri horiei dagozkie energia berriztagarrien ekoizpenak izan duen gorakadaren bi heren. Iturri hidrikoek zailtasun handiak izan dituzte aurten, muturreko lehorteengatik, baina haren ekarpenak ere gora egin du, eta energia berriztagarrien hazkundearen bosten bat dagokio.

Eguzki eta haize energiaren atzetik, ikatzaren bidezkoa izango da 2022an gehien haziko den energia iturria. Herrialde askok haren aldeko apustua indartu dute, gas naturalaren garestitzeari aurre egiteko. Ikatzak eragindako isuriak 200 milioi tona inguru haziko dira aurten (%2). Asian izango da gorakadarik handiena.

Ia beste horrenbeste egingo dute gora petrolioaren isuriek: 180 milioi tona, guztira. Garraioaren sektoreak bultzatu du gehien kontsumoa, pandemiako bidaia murrizketak eten izanaren ondorioz. Abiazioak eragin ditu petrolio isurien hazkundearen hiru laurden, nabarmen ugaritu baitira nazioarteko hegaldiak. Hala ere, sektorearen isuriak pandemia aurrekoen %80 inguru izango dira aurten.

Datorren urteari begira, IEAk uste du gas naturalaren merkatuaren «ziurgabetasunak» baldintzatuko dituela energia kontsumoaren joerak, neurri handi batean. Horrez gain, adierazi du aintzat hartzekoak direla «2022an azaleratu diren egiturazko aldaketen zantzu itxaropentsuak». Espero du datorren urtean «indartu» egingo direla berotegi isuriak gutxitzeko politikak; besteak beste, Europako Batasunak, AEBek, Txinak, Indiak eta Japoniak iragarri dituzten planengatik. Agentziak urriaren 27an kaleratuko du 2023rako energia kontsumoen eta isurien joerei buruzko txostena.]]>
<![CDATA[Ibilgailu elektrikoek eta energia berriztagarriek apaldu egin dute isurien gorakada]]> https://www.berria.eus/albisteak/219669/ibilgailu_elektrikoek_eta_energia_berriztagarriek_apaldu_egin_dute_isurien_gorakada.htm Wed, 19 Oct 2022 20:04:34 +0200 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/219669/ibilgailu_elektrikoek_eta_energia_berriztagarriek_apaldu_egin_dute_isurien_gorakada.htm Eguzki eta haize energiaren atzetik, ikatzaren bidezkoa izango da 2022an gehien haziko den energia iturria. Herrialde askok haren aldeko apustua indartu dute, gas naturalaren garestitzeari aurre egiteko. Ikatzak eragindako isuriak 200 milioi tona inguru haziko dira aurten -%2-. Asian izango da gorakadarik handiena. Ia beste horrenbeste egingo dute gora petrolioaren isuriek: 180 milioi tona, guztira. Garraioaren sektoreak bultzatu du gehien petrolio kontsumoa, pandemia garaiko bidaia murrizketak kendu izanaren ondorioz. Abiazioak eragin ditu petrolio isurien hazkundearen hiru laurden, nabarmen ugaritu baitira nazioarteko hegaldiak. Hala ere, sektorearen isuri kopurua pandemia aurreko kopuruaren %80ren parekoa izango da aurten. Datorren urteari begira, IEAk uste du gas naturalaren merkatuaren «ziurgabetasunak» baldintzatuko dituela energia kontsumoaren joerak, neurri handi batean. Horrez gain, adierazi du aintzat hartzekoak direla «2022an azaleratu diren egiturazko aldaketen zantzu itxaropentsuak». Datorren urtean berotegi isuriak murrizteko politikak «indartu» egingo direla espero du, besteak beste, Europako Batasunak, AEBek, Txinak, Indiak eta Japoniak iragarri dituzten planengatik. Agentziak urriaren 27an kaleratuko du 2023rako energia kontsumoen eta isurien joerei buruzko txostena.]]> <![CDATA[Kataluniako Gobernu berriak ez du «zilegitasun politikorik», JxCren iritziz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2022-10-11/kataluniako_gobernu_berriak_ez_du_zilegitasun_politikorik_jxcren_iritziz.htm Tue, 11 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1834/013/001/2022-10-11/kataluniako_gobernu_berriak_ez_du_zilegitasun_politikorik_jxcren_iritziz.htm
Borrasek uste du ERC gobernatzeko oinarririk gabe gelditu dela, JxCk eta CUPek inbestidurarako eman zioten konfiantza galdu ostean. Hori dela eta, Aragonesi esan zion parlamentuari eska diezaiola agintean jarraitzeko babesa, edo, bestela, deitu dezala bozetara. «Lehen, gobernuak %52ko babesa zuen, eta orain, %21ekoa, baina %80 ordezkatu nahi duela dio», nabarmendu zuen Borrasek, kontseilari berrien izendapenari erreferentzia eginez. Aragonesek hautatu dituen gobernuko kide berrien artean dira Quim Nadal, Carles Campuzano eta Gemma Ubasart, PSCko, Convergenciako eta En Comu Podemeko buruzagi ohiak, hurrenez hurren.

Borrasen ildo beretik mintzatu zen atzo Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohia, Twitter bidez. Haren esanetan, Aragonesek «eskubidea du» presidente izendatu zutenean hartu zituen konpromisoak aldatzeko, baina nabarmendu zuen erabaki horren ondorioz «gobernu programa berriro parlamentuan aurkezteko betebehar demokratikoa» duela.

JxCk bezala, CUPek ere konfiantza galdekizun bat aurkezteko eskatu zion Aragonesi. Oposizioak zentsura mozio bat aurkezteko aukerari buruz galdetuta, Borrasek adierazi zuen ez dela «pantailarik aurreratu» behar.

Gogor erantzun zion Laura Vilagra Presidentetzako kontseilariak JxCko buruari. Vox ultraeskuineko alderdiarekin parekatu zituen Borrasen adierazpenak. «Populismoa da modu horretara mintzatzea. Voxek askotan erabiltzen ditu hitz horiek [Espainiako] Kongresuan». Marta Vilalta ERCko bozeramaileak «oposizio arduratsua eta eraikitzailea» egiteko eskatu zion JxCri.

Eskua luzatuta

ERCren sostengutik harago, Aragonesek ez du gobernuan segitzeko babesik, oraingoz, indar independentisten artean. Eta independentistak ez direnen artean, berriz, elkarlanerako eskua luzatu diote PSCk eta En Comu Podemek. Oriol Junqueras ERCko presidenteak PSCren eskaintza baztertu zuen herenegun. «Agerikoa da PSC ez dagoela konprometituta errepresioaren amaierarekin». Salvador Illa sozialisten buruak Aragonesi eskatu zion «betoa berriz hausnartzeko».

Comukoen eta ERCren arteko kontaktuak hasiak dira, Aragonesi babes egonkor bat eskaintzeko aukerak aztertze aldera, eta hurrengo egunetan areagotu egingo direla iragarri zuen atzo Vilaltak, indar hura legealdirako «gakoa» izango dela iritzita.

Oraingoz, baina, jarrerak urrun daude. Jessica Albiach En Comu Podemen talde parlamentarioko buruak herenegun adierazi zuenez, Aragonesen gobernu berria «hilda jaio da». Presidenteari ohartarazi zion ez duela bere alderdiaren babesa eskuratuko parlamentuan «gehiengo egonkor bat» eratzeko gai ez bada.

ERCk hurbilen ikusten dituenekin negoziatu nahi du: En Comu Podemekin eta CUPekin, baina, horien babesa lortuta ere, 50 parlamentariko oinarria izango luke, gehiengo osotik —68 legebiltzarkide— urrun.

Datorren urterako aurrekontuen eztabaida izango da gobernuaren lehen erronka.]]>