<![CDATA[Gorka Berasategi Otamendi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 07 Dec 2021 10:44:43 +0100 hourly 1 <![CDATA[Gorka Berasategi Otamendi | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[NBEk «inflexio puntu bat» iragarri du Estatu Islamikoa nazioartean epaitzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-12-04/nbek_inflexio_puntu_bat_iragarri_du_estatu_islamikoa_nazioartean_epaitzeko.htm Sat, 04 Dec 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2021-12-04/nbek_inflexio_puntu_bat_iragarri_du_estatu_islamikoa_nazioartean_epaitzeko.htm
Baduxko kartzelatik gertu aurkitu zuten hobi komun bat aztertu du ikerketa taldeak. Lanerako baliatu dituzte exekutatuak izan ziren biktimen gorpuzkiak, bizirik irtetea lortu zutenen testigantzak, erasotzaileen hatz markak eta EIren dokumentuak, eta ondorioa argia dela esan dute: gizateriaren kontrako krimenen eta gerra krimenen erantzule da talde fundamentalista, Mosulgo inguru horretan 2014ko ekainaren 10ean egin zuen erasoarengatik.

«Presoak behartuta eraman zituzten espetxearen ondoko gune batera, erlijioaren arabera banatu zituzten taldetan, eta umiliatu. Sistematikoki hil zituzten gutxienez mila preso, gehienak xiitak». Ritscherrek gaineratu du krimen horien erantzule diren norbanakoak identifikatzea lortu dutela, izen-abizenak dituzten EIko kideak. Presoen hilketa masiboa aldez aurretik prestatua zegoelako ebidentziak ere bildu dituzte, Unitadeko arduradunaren hitzetan.

Arma kimikoak

EIk Irakeko eta Siriako lurralde zati handi bat hartu zuen mendean 2014an, eta islamaren interpretazio fundamentalista batean oinarritutako «kalifa herria» aldarrikatu zuen eremu hartan. Irakek 2017an jo zuen garaitutzat EI bere lurraldean, nahiz eta Sirian oraindik eremu esanguratsu bat kontrolatzen jarraitu zuen 2019ra arte, eta Iraken haren taldeek atentatuak egiteko gaitasunari eusten dioten.

EIren hiru urteko «kalifa herriak» iraun zuen artean talde fundamentalistak arma kimikoak eta biologikoak egiteko programa bat garatu zuela adierazi du Unitadek, Baduxko espetxearen inguruetan aurkitu dituzten zantzuetan oinarrituta. Taldeak uste du «EIk gai kimikoak ekoizteko lantegiak identifikatu eta hartu» zituela, eta gauza bera egin zuela Mosulgo Unibertsitatearekin ere, «ikerketarako eta garapenerako zentro gisa» erabiltzeko.

«Zientzialari adituak» jarri zituen programa horretan lanean, batzuk atzerritik joandakoak, eta arma sorta zabaltzea eta sofistikatzea lortu zuen. Ritscherren esanetan, arma kimikoen erasoen biktima izan diren 3.000 lagun baino gehiago identifikatu dituzte. Unitadek aurkeztuko duen hurrengo txostenak EIk arma horiek nola erabili dituen xehatuko du.

Fundamentalisten finantzaketa ereduari buruzko zantzuen berri ere eman dute. «EIren lider sare bat identifikatu» dutela azaldu du Ritscherrek. Sare horrek «finantzatzaile gisa jarduten» du, eta EIk arpilatzeen bidez edo «zerga esplotazioaren» bidez lortzen zituen ondasunak banatzen zituen. Muturreko islamistak finantzatu zituztenak eta harekin aberastu zirenak ere justiziaren aurrera eramatea ezinbestekoa da, Unitaden iritziz.

«Zigorgabetasunetik justiziara igarotzeko aukera» badela uste du Ritscherrek, baldin eta nazioartean horretarako konpromisoa bada. Ospatu egin du lehenengoz EIko kide bat genozidioagatik auzipetu izana. Joan den asteartean hartu zuen erabakia Alemaniako epaitegi batek. Bost urteko haur yazidi baten heriotza leporatzen dio. Amarekin batera erosi zuen esklabo gisa, eta eguzki galgatan kateatu zuen hil zen arte. «Orain aukera dugu horrelako auzipetzeak arau bihurtzeko, eta ez ospakizunerako salbuespen».

Hamar hildako

EIk erasoak egiten jarraitzen du Iraken eta haren menpeko Kurdistanen. Azkena atzo izan zuen Kurdistango Makhmour eskualdean, Khidir Jija herrian, eta hamar hildako eragin zituen: hiru zibil eta zazpi pexmerga —Kurdistango gobernu autonomoko indarretako kideak—.

Joan den astean, indar kurduetako beste bost kide hil zituen EIk Diyala eskualdean. Irakeko gobernu federalak eta Kurdistango aginteak lurralde gatazka dute eremu horretan, eta egoera horrek zaildu egiten du pexmergen eta Irakeko indarren arteko elkarlana. EIk segurtasun hutsune hori baliatzen du erasoetarako. Netxirban Barzani Kurdistango gobernu autonomoaren presidenteak «kooperazio eraginkorragoa» galdegin dio Irakeko Gobernuari.]]>
<![CDATA[Karl Nehammer Barne ministro ohia izango da Austriako kantziler berria]]> https://www.berria.eus/albisteak/206833/karl_nehammer_barne_ministro_ohia_izango_da_austriako_kantziler_berria.htm Fri, 03 Dec 2021 14:41:03 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206833/karl_nehammer_barne_ministro_ohia_izango_da_austriako_kantziler_berria.htm Alexander Schallenbergen eskutik jasoko du kantziler ardura. Atzerri ministro ohia izendatu zuten Austriako behin-behineko agintari, Kurzek ustelkeriarekin lotutako akusazioengatik dimisioa eman zuenean. Nehammerrek 2015ean hasi zuen bere ibilbide politikoa OVPn, alderdiko langileen antolaketan. Zinegotzi hautatu zuten ondoren, Vienako eskualdeko barrutietako batean, eta alderdi kontserbadoreko idazkari nagusi izan zen 2018tik 2020ra bitartean. Dena den, Barne ministro karguan egin da ezagun, 2020tik aurrera. Bereziki, errefuxiatuen eta migratzaileen kontra erabili duen diskurtso gordinarengatik. Kurzek 2017an ezarri zuen ildoari jarraitu zion: ultraeskuineko indarren mezuak bere egin zituen arlo horretan. Hala, Mediterraneoan erreskatatutako migratzaileak Libiara itzularaztearen alde agertu izan da, giza eskubideen aldeko elkarte ugarik Magrebeko herrialdean migratzaileen eskubideak larriki urratzen direla salatu arren. Jarrera horrek berak bultzatuta, Austrian jaiotako bost eta hamabi urteko bi ahizpa herrialdetik kanporatzeko agindu zuen, horien guraso georgiarrak legeztatu gabeko egoeran bizi izan zirelako, aurkeztu zituzten asilo eskariak hainbatetan baztertuak izan ostean. Kontra egin zion, halaber, Afganistango gerran NATOrekin elkarlanean aritu ziren herritarrei Europako Batasunean babesa emateari, talibanen agintepean horien bizitzak arriskuan baziren ere. Kolaboratzaile horiek Afganistanen estatu mugakideetan kokatzearen alde agertu zen. Dena den, 2020ko azaroaren 2an bizi izan zuen une politikorik zailena. Erasotzaile batek lau hildako eta 22 zauritu eragin zituen Vienan, atentatu batean. Oposizioak arduragabekeriaz jokatu izana leporatu zion orduan Nehammerri, bere ministerioaren agintepeko inteligentzia zerbitzuek entzungor egin ziotelako Eslovakiako zerbitzu sekretuen ohartarazpen bati, nahiz eta jakinarazi zieten Vienako erasotzailea munizioa erosten ahalegindu zela herrialde horretan. Kantziler berriak master bat du komunikazio politikoan, eta lau urte egin zituen armadan derrigorrezko zerbitzu militarra amaitu eta segidan.]]> <![CDATA[Errusiak segurtasun itun bat proposatuko dio «laster» NATOri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2021-12-03/errusiak_segurtasun_itun_bat_proposatuko_dio_laster_natori.htm Fri, 03 Dec 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/019/001/2021-12-03/errusiak_segurtasun_itun_bat_proposatuko_dio_laster_natori.htm
Errusiak ez du «inolako gatazkarik» nahi Ukrainan, Lavroven esanetan. Aitortu du egoera «tentsio handikoa» dela, eta irtenbide bakarra dagoela: «Interesen oreka bat bilatzea». Horretarako «ahalegina» egiteko gertu agertu da. «Gure kide estatubatuarrek behin baino gehiagotan esan dute lagundu egin nahi dutela, Normandiako formatua apurtu gabe [Errusiaren, Ukrainaren, Frantziaren eta Alemaniaren arteko negoziaziorako gunea], aurreko administrazioaren aurretik martxan zen elkarrizketa bidea berriro indarrean jarriz. Gu prest gaude».

Blinkenek ere egoera baretzearen aldeko mezua zabaldu zuen Lavrovekin bildu aurretik. «Diplomazia baliatzea da krisia eragozteko modurik onena, eta horri buruz eztabaidatu nahi dut Sergeirekin».

Bileraren ostean, baina, ez da hurbiltze keinurik izan. Bi aldeek eutsi diete orain arte egin dituzten salaketei, eta jarreraz ez aldatzeak «ondorio larriak» ekarriko dituela ohartarazi diote batak besteari. Washingtonek berriro adierazi du Ukrainan indarrez esku hartzeak «kostu handia» izango duela Errusiarentzat. Eskatu dio atzera erretiratzeko Ukrainarekin duen mugara hurbildu dituen baliabide militarrak, eta Minskeko akordioan hartutako konpromisoak osorik betetzeko.

Errusiako Atzerri Ministerioaren iritziz, berriz, arduragabea litzateke «Errusiaren kezkei ezikusiarena egitea» eta «Ukraina AEBen joko geopolitikora bultzatzea», Mosku «erantzutera» behartuko lukeelako, balantza militarra eta estrategikoa orekatze aldera.

Errusiak nabarmendu du bere kezka nagusia dela NATO Europa ekialdeko herrialdeetan hedatzea, uste duelako horrek arriskuan jartzen duela haren segurtasuna. «Luzerako bermeak» galdegin dizkio Atlantikoko aliantza militarrari hedatze hori geldituko duela ziurtatzeko. Vladimir Putin Errusiako presidenteak joan den asteazkenean zehaztu zuen zein den bere «marra gorria»: NATOk Ukrainan bere misilak kokatzea. Presidenteak negoziatzeko proposatu zion NATOri, eta Lavrovek atzo jakinarazi zuen Moskuk eskaintza zehatz bat egingo duela «laster».

Atzerri ministroaren ustez, orain gakoa izango da «Mendebaldeak zenbateko seriotasunez hartuko duen aintzat, zenbateraino interesatzen zaion [tentsio] gorakadan atzera egitea, eta bere hegemonia hedatzeko aldebakarreko mugimenduak etengo dituen». Lavrovek nabarmendu du Errusiak ez dituela beretzako bermeak proposatuko soilik, baizik eta «berme kolektiboak».

Ukraina ez da NATOko kide; haren aliatua da. Baina aliantzaren parte izateko nahia agertu du, eta herrialdeko Atzerri ministroak asteazkenean adierazi zuen urrats hori «saihetsezina» dela. Errusiaren iritziz, halako erabaki batek arriskuan jarriko luke eskualdeko segurtasuna eta egonkortasuna. Aldiz, Mendebaldeak Ukrainaren «independentzia» aldarrikatu du, eta nahi dituen akordio militarrak egiteko eskubidea duela babestu. «Errusiak ez du zer esanik, eta ez du eskubiderik bere bizilagunak kontrolatzen ahalegintzeko», esan zuen asteazkenean Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiak.

Moskuren iritziz, ordea, NATOren «mantra» hori Atlantikoko aliantzan sartu nahi duten herrialdeei soilik aitortze die Mendebaldeak; Ukrainari eta Georgiari, alegia.

Brusela, Kieven babesle

AEBek eta NATOk bezala, Europako Batasunak ere babes osoa agertu dio Ukrainaren «independentziari, batasunari, subiranotasunari eta lurralde integritateari», Josep Borrell blokeko diplomaziaburuaren ahotik. Borrell Ukrainako Atzerri ministro Dmitro Kulebarekin bildu da Stockholmen, eta Errusiaren kontrako balizko zigor ekonomikoak aztertu dituzte, Errusiak Ukrainari eraso eginez gero horiek indarrean jartzeko.

Europako Batzordeak onartu du Ukrainako armadari 31 milioi euroko laguntza ematea, beste 12,75 milioi eurokoa Georgiako armadari, eta zazpi milioi eurokoa Moldaviakoari.]]>
<![CDATA[EBko abokatu nagusiak ontzat jo du aurrekontuak zuzenbide estatuaren balioekin lotzea]]> https://www.berria.eus/albisteak/206767/ebko_abokatu_nagusiak_ontzat_jo_du_aurrekontuak_zuzenbide_estatuaren_balioekin_lotzea.htm Thu, 02 Dec 2021 13:59:27 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206767/ebko_abokatu_nagusiak_ontzat_jo_du_aurrekontuak_zuzenbide_estatuaren_balioekin_lotzea.htm <![CDATA[Iranek eta AEBek elkarrizketak hasi dituzte, itun nuklearra salbatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-11-30/iranek_eta_aebek_elkarrizketak_hasi_dituzte_itun_nuklearra_salbatzeko.htm Tue, 30 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2021-11-30/iranek_eta_aebek_elkarrizketak_hasi_dituzte_itun_nuklearra_salbatzeko.htm
Iranek eta sei potentziek urte hasieran ekin zieten negoziazioei, Joe Bidenek AEBetako presidentearen kargua hartu ondoren, baina elkarrizketak eten egin zituzten sei saioren ostean, Irango hauteskundeetan Ebrahim Raisi kontserbadoreak garaipena lortu zuenean. Islamiar errepublikako presidenteak bi baldintza ezarri dizkio Washingtoni harekin mahai berean esertzeko: AEBek Irani jarritako zigor ekonomikoak bertan behera uztea eta Etxe Zuriak bermeak eskaintzea, ziurtatzeko ez dela berriro ere itun nuklearretik irtengo.

Teheranek bonba nuklearra ekoitzi nahi zuelako kezkak bultzatuta sustatu zuten Mendebaldeko potentziek 2015eko ituna. Haren bidez, bermatu nahi zuten helburu baketsuetarako erabiliko zuela soilik jarduera nuklearra. Beti hala egin duela ziurtatu izan du Irango Gobernuak. Jarduera mugatzearen truke, herrialdeko ekonomia zamatzen zuten zigor ekonomikoak kendu zizkioten.

AEBek 2018ko maiatzean utzi zuten ituna, aldebakarreko erabakiz, eta Donald Trump orduko presidenteak zigor ekonomikoak ezarri zizkion Teherani, akordioa «muinean okerra» zela argudiatuta. Ordutik, ezerezean gelditzeko arriskuan da JCPOA Ekintza Bateraturako Plan Integrala izendatu zuten akordioa.

Bidenek negoziazioei berriz ekiteko nahia agertu du bere diskurtsoetan, eta Robert Malley Etxe Zuriaren Iranerako ordezkari bereziak prestasuna berretsi du Trumpek islamiar errepublikari ezarri zizkion zigorrak indargabetzeko. Baina, Malleyk Teherani ohartarazi dionez, «negoziaziorako leihoa ez da betiko zabalik egongo».

Mendebaldeko potentziek Irani esan diote amaitzen ari dela irtenbide bat negoziatzeko tartea, azken hilabeteetan bere programa garatzeko egin dituen urratsengatik. «Une jakin batean, JCPOA higatuegi egongo da agian, Iranen aurrerapausoak ezin izango direlako desegin. Egoera horretan, ezin izango dugu hitz egin. Ezin daiteke hildako gorpu bat berpiztu», adierazi zuen Malleyk joan den hilean, prentsaurreko batean.

Itunetik kanpoko urratsak

Washington itunetik irten ostean, eta urtebetez «pazientzia estrategikoari» eutsita, Teheranek ahalmen nuklearra indartzeari ekin zion 2019an. Hainbatetan urratu ditu itunak herrialdeko jarduera nuklearrari ezartzen dizkion mugak. Uranioa ekoitzi eta aberastu du gehieneko kopuruetatik gora. Uranio aberastua zentral nuklearretan erabili ohi da erregai gisa, baina baita arma nuklearrak egiteko ere. Aurten, uranioa %60 aberastea lortu du, eta hurbildu egin da arma nuklearrak egiteko behar den %90eko mailara. Horrez gain, zentrifugatzaile garatuagoak jarri ditu martxan, eta azken hilabeteetan sarbidea mugatu die zenbait azpiegitura bisitatu behar zituzten IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako ikuskatzaileei.

Elkarrizketak ekainean gelditu ziren tokitik hasi nahi dituzte AEBek. Aldeen arteko konfiantza hauspotzen ari zirela nabarmendu zuten orduan hainbat iturrik, eta landua zutela Washingtonek eta Teheranek eman beharreko pausoen eta horien segidaren gaineko akordioa. Iranen Hassan Rohani zen presidente, sektore moderatukotzat jo ohi dena. Hark negoziatu zuen 2015eko ituna Barack Obama AEBetako orduko presidentearekin.

Raisik presidente kargua hartu zuenetik, baina, bestelako jarrera erakutsi du Teheranek. Washingtonek «errua aitortu» behar duela nabarmendu du. Raisik, gainera, baztertu egin du negoziazio saio honetan Iranen programa nuklearrari buruz hitz egitea. Elkarrizketek AEBen zigor ekonomikoak indargabetzeari buruzkoak izan behar dutela nabarmendu du.

Mendebaldeko potentzien kezka da ez dutela argi zein den Teheranen azken helburua: egiaz itzuli nahi ote duen itunera, ala uranioa aberasten jarraitzeko denbora irabazi nahian ari ote den.

Europako Batasunak «azkar» eta «jarrera eraikitzailearekin» negoziatzeko eskatu die aldeei, eta elkarrizketak ekainean utzitako puntu berean berreskuratzera deitu du, AEBek eskatu bezala.

Errusiak «baikortasun zuhurra» agertu du Vienan duen ordezkari Mihail Ulianoven ahotik. Konfiantza agertu du akordioa berreskuratzeko aukeran, ez dagoelako «alternatibarik».

Israelek ere hizpide izan ditu elkarrizketak. Naftali Bennett lehen ministroa bere «aliatuei» zuzendu zaie: «Ez ezazue amore eman Iranen xantaia nuklearraren aurrean».]]>
<![CDATA[Iranek eta AEBek elkarrizketak hasi dituzte berriz, itun nuklearra salbatzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/206606/iranek_eta_aebek_elkarrizketak_hasi_dituzte_berriz_itun_nuklearra_salbatzeko.htm Mon, 29 Nov 2021 10:28:10 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206606/iranek_eta_aebek_elkarrizketak_hasi_dituzte_berriz_itun_nuklearra_salbatzeko.htm ekingo diete berriz gaur Vienan, islamiar errepublikaren jarduera nuklearra mugatzeko 2015ean sinatu zuten akordioa berriro ere indarrean jartzeko. Mesfidantza giroan bildu dira. Horren erakusgarri, Iranek uko egin dio AEBekin zuzenean negoziatzeari, hark herrialdearen kontra indarrean dituen zigor ekonomikoak kendu artean. Beraz, Teherango ordezkariak Txinako, Errusiako, Alemaniako, Frantziako eta Erresuma Batuko negoziatzaileekin bildu dira Austriako hiriburuan, eta AEBek bitartekarien bidez izango dute elkarrizketen berri. Europako Batasunak egin ditu koordinatzaile lanak. Iranek eta sei potentziek urte hasieran ekin zieten negoziazioei, Joe Bidenek AEBetako presidentearen kargua hartu ondoren, baina elkarrizketak eten egin zituzten sei saioren ostean, Irango hauteskundeetan Ebrahim Raisi kontserbadoreak garaipena lortu zuenean. Islamiar errepublikako presidenteak bi baldintza ezarri dizkio Washingtoni harekin mahai berean esertzeko: AEBek Irani jarritako zigor ekonomikoak bertan behera uztea eta Etxe Zuriak bermeak eskaintzea, ziurtatzeko ez dela berriro ere itun nuklearretik irtengo. Teheranek bonba nuklearra ekoitzi nahi zuelako kezkak bultzatuta sustatu zuten Mendebaldeko potentziek 2015eko ituna. Haren bidez, bermatu nahi zuten helburu baketsuetarako erabiliko zuela soilik jarduera nuklearra. Beti hala egin duela ziurtatu izan du Irango Gobernuak. Jarduera mugatzearen truke, herrialdeko ekonomia zamatzen zuten zigor ekonomikoak kendu zizkioten. AEBek 2018ko maiatzean utzi zuten ituna, aldebakarreko erabakiz, eta Donald Trump orduko presidenteak zigor ekonomikoak ezarri zizkion Teherani, akordioa «muinean okerra» zela argudiatuta. Ordutik, ezerezean gelditzeko arriskuan da JCPOA Ekintza Plan Bateratu Zabala izendatu zuten akordioa. Bidenek negoziazioei berriz ekiteko nahia agertu du bere diskurtsoetan, eta Robert Malley Etxe Zuriaren Iranerako ordezkari bereziak prestasuna berretsi du Trumpek islamiar errepublikari ezarri zizkion zigorrak indargabetzeko. Baina, Malleyk Teherani ohartarazi dionez, «negoziaziorako leihoa ez da betiko zabalik egongo». Mendebaldeko potentziek Irani esan diote amaitzen ari dela irtenbide bat negoziatzeko tartea, azken hilabeteetan bere programa garatzeko egin dituen urratsengatik. «Une jakin batean, JCPOA higatuegi egongo da agian, Iranen aurrerapausoak ezin izango direlako desegin. Egoera horretan, ezin izango dugu hitz egin. Ezin daiteke hildako gorpu bat berpiztu», adierazi zuen Malleyk joan den hilean, prentsaurreko batean. Itunetik kanpoko urratsak Washington itunetik irten ostean, eta urtebetez «pazientzia estrategikoari» eutsita, Teheranek ahalmen nuklearra indartzeari ekin zion 2019an. Hainbatetan urratu ditu itunak herrialdeko jarduera nuklearrari ezartzen dizkion mugak. Uranioa ekoitzi eta aberastu du gehieneko kopuruetatik gora. Uranio aberastua zentral nuklearretan erabili ohi da erregai gisa, baina baita arma nuklearrak egiteko ere. Aurten, uranioa %60 aberastea lortu du, eta hurbildu egin da arma nuklearrak egiteko behar den %90eko mailara. Horrez gain, zentrifugatzaile garatuagoak jarri ditu martxan, eta azken hilabeteetan sarbidea mugatu die zenbait azpiegitura bisitatu behar zituzten IAEA Energia Atomikoaren Nazioarteko Agentziako ikuskatzaileei. Elkarrizketak ekainean gelditu ziren tokitik hasi nahi dituzte AEBek. Aldeen arteko konfiantza hauspotzen ari zirela nabarmendu zuten orduan hainbat iturrik, eta landua zutela Washingtonek eta Teheranek eman beharreko pausoen eta horien segidaren gaineko akordioa. Iranen Hassan Rohani zen presidente, sektore moderatukotzat jo ohi dena. Hark negoziatu zuen 2015eko ituna Barack Obama AEBetako orduko presidentearekin. Raisik presidente kargua hartu zuenetik, baina, bestelako jarrera bat erakutsi du Teheranek. Washingtonek «errua aitortu» behar duela nabarmendu du. Raisik, gainera, baztertu egin du negoziazio saio honetan Iranen programa nuklearrari buruz hitz egitea. Elkarrizketek AEBen zigor ekonomikoak indargabetzeari buruzkoak izan behar dutela nabarmendu du. Mendebaldeko potentzien kezka da ez dutela argi zein den Teheranen azken helburua: egiaz itzuli nahi ote duen itunera, ala uranioa aberasten jarraitzeko denbora irabazi nahian ari ote den. Europako Batasunak «azkar» eta «jarrera eraikitzailearekin» negoziatzeko eskatu die aldeei, eta elkarrizketak ekainean utzitako puntu berean berreskuratzera deitu du, AEBek eskatu bezala. Errusiak «baikortasun zuhurra» agertu du Vienan duen ordezkari Mihail Ulianoven ahotik. Konfiantza agertu du akordioa berreskuratzeko aukeran, ez dagoelako «alternatibarik». Israelek ere hizpide izan ditu elkarrizketak. Naftali Bennett lehen ministroa bere «aliatuei» mintzatu zaie: «Ez ezazue amore eman Iranen xantaia nuklearraren aurrean».]]> <![CDATA[«Beharrezkoa da tratamenduen erabilera profilaktikoa sustatzea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/005/001/2021-11-28/beharrezkoa_da_tratamenduen_erabilera_profilaktikoa_sustatzea.htm Sun, 28 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1878/005/001/2021-11-28/beharrezkoa_da_tratamenduen_erabilera_profilaktikoa_sustatzea.htm
Aurrerapauso garrantzitsuak eman dira hiesaren kontrako borrokan, baina erronka handiak daude oraindik birusa desagerrarazteko. Zenbateraino da egoera itxaropentsua?

Sekulako aurrerapausoak eman dira. Bereziki, bizi itxaropenaren hobetzean, GIBa ez delako orain birus hiltzaile bat halabeharrez, eta egoera askoz ere eramangarriagoa delako. Ez hori bakarrik. Erretrobirusen kontrako tratamenduak inoiz baino eskuragarriago daude mundu osoan.

Prebentzioan eta tratamenduan garatu genuen ezagutzarekin, 2016an pentsatu zen hiesa osasun arrisku publiko gisa desagerraraziko zela 2030. urterako. Hori lortze aldera, 2020rako helburuak ezarri zituen Unaidsen estrategiak. Hartan jaso zen 2020rako 500.000 infekzioren langa, baina badakigu 1,5 milioi infekzio izan zirela. Halaber, heriotza gehiegi izaten ari dira: 680.000 hildako [2020an]. Jakina da baita ere 2020 eta 2021 ezohiko urteak izan direla SARS-CoV-2 birusarengatik, baina GIBaren infekzio datuak begiratuz gero, ohar gaitezke helburu horretatik urrunduta geundela COVID-19aren aurretik ere.

Bete diren helburuetako bat da 90-90-90 hirukoarena: GIBdunen %90 bere egoeraren jakitun izatea, jakitun direnen %90ek tratamendua jasotzea eta tratamendua jasotzen dutenen %90ek karga biral atzemanezina izatea.

Helburu horri buruz ikasi ditugun gauzetako bat da heriotza tasa asko murrizten lagundu duen arren ez dela nahikoa bere hartan infekzioak gutxitzeko. Herrialde askok bete dute 90-90-90 helburua, baita Afrikako zenbait estatuk ere, baina ez dute lortu espero zuten beherakada infekzioetan.

Zer neurri behar dira?

Zerbait gehiago egin behar dugu prebentzioan, testak eta tratamenduak indartzeaz gain. Iruditzen zait erretrobirusen kontrako tratamenduen beste erabilera bat behar dela: erabilera profilaktikoa sustatu behar da. Hau da, esposizio aurreko profilaxia (EAP). EAPa eskuragarria den herrialdeetan, infekzioen beherakada handiak ikusi ditugu, bereziki, gizonekin harremanak dituzten gizonen artean.

Askoz ere berrikuntza eta ekinaldi gehiago behar da, eta sormen handiagoa, gehien infektatzen ari diren taldeak osasun sistema tradizionalen artatik kanpo gelditzen baitira. Horiek dira biztanle marjinalak, baztertuak, estigmatizatuak. Horregatik, oso egokia iruditzen zait hiesaren nazioarteko egunerako aurtengo leloa: Amaitu desberdinkeria, amaitu hiesa, amaitu pandemiak. Pentsatu behar dugu nola aurre egingo diegun askotariko epidemiei.

Lotuta daude COVID-19aren eta GIBaren kontrako borrokak?

Ikusi dugu GIBaren arloan egindako inbertsioek estatu askori lagundu dietela COVID-19aren kontrako borrokan. Bereziki, diru sarrera gutxi dituzten estatuei: diagnostiko plataformak, ikerketarako baliabideak, tratamendurako sendagaiekin eta txertoekin probak egiteko azpiegitura klinikoak eta osasun sistemen indartzea. Koronabirusaren eta GIBaren kontrako borrokarako erabilgarriak dira, esaterako, ikuskaritza sistemak: infekzioak non gertatzen diren atzeman, kontaktuak bilatu, testak egin...

Nola eragin die koronabirusak GIBdunei?

Askok tratamendua eten dute; batez ere, Saharaz hegoaldeko Afrikan. Hainbat estatutan arazoak izan dira tratamendurako sendagaien hornikuntzarako; nagusiki, itxialdiak ezarri dituztenetan. Beldurrak eta antsietateak jende asko urrundu dute osasun zerbitzuetatik. Beste herrialde batzuetan, murriztu egin dituzte osasun zerbitzuak. Kaltetu handietako bat prebentzio programak izan dira, gobernuz kanpoko erakundeek eta komunitateetan oinarritutako erakundeek ezin izan dutelako jarraitu lan horrekin. Hala ere, uste dut handiagoak izan direla kalte sozioekonomikoak, eta oso garrantzitsua da errealitate hori kontuan izatea GIBari aurre egiteko garaian.

Desberdinkeria murriztea da Unaidsen 2021-2026ko aldirako lehentasuna, baina desberdintasun sozialak handitzen ari dira, are gehiago pandemian.

Horrelaxe da. Ikusten dugunean herrialde batzuk 2030erako helburuak lortzeko ahalmena izan dutela hamar urte lehenago, nabarmendu behar da ez duela balio lana egina dagoela pentsatzeak. Desberdinkeria horiek ageri dira birusa ezabatzeko azken urratsak falta direnean. Bidearen lehen %30-40 egitea oso erraza da, jende asko dagoelako engaiatuta. Beti izaten da zailena bidearen azken %30-40 egitea; hamar aldiz ahalegin handiagoa eskatzen du. Desberdinkeria unibertsala da. Hau da, herrialde bakoitzean talde desberdinek pairatzen dute. Ondo aztertu behar dugu zein ari den infektatzen eta zer esku hartze behar den toki bakoitzean.

Afrikan kezkagarria da emakume gazteen infekzio kopurua.

Ez dugu lortuko hiesa osasun publikoarentzat arrisku gisa desagerraraztea Afrikako emakume gazteengan transmisioa eteten ez badugu. 2016an infektatu ziren multzo desberdinetako norbanakoen birusak isolatu eta sekuentziatu zituen Caprisa gure taldeak, eta, hala, transmisioaren zikloa deskribatzen zuen eskema bat osatu. Ziklo hori aztertuta, ikusi genuen amengandik haurrenganako transmisioa asko murriztu dela, baina neska gazteak infektatzen hasten zirela 15-16 urteren bueltan. Gizonezkoei dagokienez, 24 urtetik beherakoetan ez dago GIB infekzio askorik. Baina infektatzen ziren emakume gazteen sexurako kideak 25 urtetik gorako gizonezkoak zirela ohartu ginen. Gizonezkoen artean, ordea, 24 urtetik beherakoak ez dira infektatzen; beraz, nondik iristen zitzaien birusa 25 urtetik gorakoei? Bada, 25 urtetik gorako emakumeekin dituzten bikote harreman egonkorragoetatik.

Desberdintasun sozialek baldintzatzen dute ziklo hori?

Funtsean, auzi sozial bat da, generoarekin, boterearekin eta desberdinkeriarekin lotuta dagoena. Gizon zaharragoekin harremanak dituzten emakume gazte gehienak pobreak dira, gizonekiko mendekotasun ekonomikoa dute, eta horrek guztiak zaila egiten du preserbatiboen erabilera negoziatzea. Horregatik iruditzen zait garrantzitsua EAParen erabilera bultzatzea, emakumeek gizonekin negoziatu gabe eskura duten lehen erreminta delako. EAPak kontrola hartzeko aukera ematen die emakumeei.

Pentsatu behar dugu baita ere nola heldu gizonengana. Tratamendua jasotzen dutenen artean, zortzi bider gehiago baitira emakumeak gizonen aldean. Gizonek atzematerik ez dagoen karga birala izatea lortuz gero, horrek eragina izango luke emakume gazteengan. Garrantzitsua da baita ere gizon gazteekin lan egitea. Ez dago programarik horiei zuzenduta, eta asko daukagu egiteko. Maskulinitate toxikoak ez dira zerutik erortzen. Sentsibilizazio kanpainak egin daitezke gizon bezala era arduratsuan jokatzeko, bestelako maskulinitate ereduak lantzeko.

Prebentzio lana oso garrantzitsua da, tratamenduekin egin diren aurrerapausoak ere garrantzitsuak dira, baina guzti horiek ez dira nahikoa izango aurrean daukagun erronka sozialari erantzuten ez badiogu. Arazo hau lotuta dago genero indarkeriarekin.

Kriminalizazioa da beste bazterketa mota bat. Nola eragiten ari zaio GIBa desagerrarazteko erronkari?

GIBa ez da birusa bera bakarrik, zeren herrialde batean sexu berekoen arteko harremanak kriminalizatzen badira, eta infekzio berriak hor gertatzen ari badira, kriminalizazio horri aurre egiteko neurriak funtsezkoak izango dira GIBaren kontrako borrokan ere. Azken finean, giza eskubideen auzi bat da. Azaleratu behar da nola desberdinkeriak biztanle talde jakin batzuen zaurgarritasuna areagotzen duen, eta ikuspegi hori ezarri GIBaren infekzioak eteteko esku hartzeetan.]]>
<![CDATA[Beste bost omikron kasu Europan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/023/001/2021-11-28/beste_bost_omikron_kasu_europan.htm Sun, 28 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1946/023/001/2021-11-28/beste_bost_omikron_kasu_europan.htm
Erresuma Batuko Osasun ministro Sajid Javiden azaldu duenez, herrialdean baieztatu dituzten bi kasuak «konektatuta» daude, eta omikron aldaeran positibo eman duten bi pertsonak bakartuta daude. Boris Johnson lehen ministroak, berriz, neurri zorrotzagoak iragarri ditu kasuen gorakadari aurre egiteko. Hala, maskara derrigorrezkoa izango da dendetan eta garraio publikoan, eta Erresuma Batura sartu nahi duten bidaiariek PCR proba bat egin beharko dute, txertatuta egoteaz gain. Johnsonen hitzetan, oraintxe garrantzitsua da «denbora irabaztea», omikron aldaeraren kutsatzeak ahalik eta gehien mugatzea, adituek haren ondorioak aztertu artean.

Alemanian, Bavieran atzeman dituzte omikron aldaeraren bi kasuak. Herrialdeko Osasun ministro Klaus Holetschek adierazi du joan den asteazkenean Municheko aireportura iritsi ziren bi bidaiarik eman dutela positibo aldaera horrengatik, eta bakartuta daudela ostegunetik. Azken hamalau egunetan Hegoafrikatik Alemaniara joan diren guztiei harreman sozialak mugatzeko eta PCR probak egiteko eskatu die gobernuak.

Italiako Osasun Institutu Nazionalak jakinarazi du Mozambiketik joandako bidaiari bati atzeman diotela COVID-19aren omikron aldaera, eta «osasun onean» dagoela.

Mundu guztian eragin du kezka COVID-19aren azken aldaerak. Haren arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak atzo, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai txertoaren babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte Botswanan, Txinan eta Israelen ere.

Atzo, EB Europako Batasunak eta AEBek iragarri zuten debekatu egingo zituztela Afrika hegoaldeko hainbat herritan jatorria duten bidaiak: Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Mozambike, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo dute gaur beste zenbait herrialdek: esaterako, Australiak, Turkiak, Malaysiak, Brasilek, Dominikar Errepublikak eta Guatemalak.

Hegoafrika kexu agertu da estatu horien erabakiengatik. Gobernuak adierazi du azken finean nazioarteko debekuek Hegoafrika «zigortu» dutela koronabirusaren «aldaerak azkarrago atzemateko gaitasun handiagoa izateagatik».

Mundua txertatzea

COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatu beharraz ohartarazi du gaur OMEk. Omikron aldaera lehenengoz Hegoafrikan agertu dela gogorarazi du, eta soilik biztanleen %25 txertatuta daudela han. «Agerian gelditu da txertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarren berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez.

Hain justu, txertoen mundu mailako eskuragarritasuna erraztu dezaketen neurrietako bat aztertzekoa zen Munduko Merkataritza Erakundea datorren astean: COVID-19aren txertoen patenteak indargabetzea. Baina aukera hori eztabaidatu behar zuen bilkura bertan behera utzi dute, omikronak eragin duen kezkaren eraginez hegaldi ugari bertan behera gelditu direlako.]]>
<![CDATA[Omikron aldaeraren hainbat kasu atzeman dituzte Alemanian, Italian eta Erresuma Batuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/206549/omikron_aldaeraren_hainbat_kasu_atzeman_dituzte_alemanian_italian_eta_erresuma_batuan.htm Sat, 27 Nov 2021 09:39:17 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206549/omikron_aldaeraren_hainbat_kasu_atzeman_dituzte_alemanian_italian_eta_erresuma_batuan.htm arriskuaz ohartarazi zuen OME Osasunaren Mundu Erakundeak atzo, orain arteko aldaerak baino azkarrago hedatzen delako eta sarriago mutatzen ari delako. 30 mutazio baino gehiago identifikatu dituzte azken bi asteetan. Horrez gain, ikusteko dago zenbateraino den gai COVID-19aren txertoak eragiten duen babes immunologikoari aurre egiteko. Aldaera Hegoafrikan atzeman dute lehenengoz, eta hainbat kasu baieztatu dituzte Botswanan, Txinan eta Israelen ere. Europan agertu dira lehen kasuak, kontinentea berriz ere pandemiaren epizentroa den garaian. EB Europako Batasunak eta AEBek Afrika hegoaldeko hainbat herritan jatorria duten bidaiak debekatuko zituztela iragarri zuten atzo. Hegoafrika, Lesotho, Botswana, Zimbabwe, Mozambike, Namibia eta Eswatinirako hegaldiak utzi ditu bertan behera EBk, eta bide beretik jo dute gaur beste hainbat herrialdek. Australiak, esaterako, Afrika hegoaldeko bederatzi herrialderi mugatu dizkie bidaiak, eta herrialdera sartzeaukatu die australiarrak ez diren eta azken hamalau egunetan herrialde horietako batean egon diren bidaiariei. Antzeko neurriak hartu dituzte Turkiak, Malasiak, Brasilek, Dominikar Errepublikak eta Guatemalak. Hegoafrika kexu agertu da estatu horien erabakiengatik. Gobernuak adierazi du azken finean nazioarteko debekuek Hegoafrika «zigortu» dutela koronabirusaren «aldaerak azkarrago atzemateko gaitasun handiagoa izateagatik». Mundua txertatzea COVID-19aren mutazio arriskutsu gehiago eragozte aldera, mundu osoko biztanleria txertatzearen beharraz ohartarazi du gaur OMEk. Omikron aldaera lehenengoz Hegoafrikan agertu dela gogorarazi du, eta soilik biztanleen %25 txertatuta daudela bertan. «Agerian gelditu datxertoen eskuragarritasuna ahalik eta azkarren berdindu behar dela eta zaurgarrienak toki guztietan babestu behar direla», adierazi du Tedros Adhanom Ghebreyesus OMEko buruak, Twitter bidez. Erakundeak ere ohartarazpena bidali du sare sozialean, bere kontu ofizialaren bidez. «Txertoen banaketa zenbat eta desorekatuagoa izan, orduan eta arrisku handiagoa birusa transmititzeko, eta, beraz, haren egitura mutatzeko». Hain justu, txertoen mundu mailako eskuragarritasuna erraztu dezaketen neurrietako bat aztertzekoa zen Munduko Merkataritza Erakundea datorren astean: COVID-19aren kontrako txertoen patenteak indargabetzea. Baina, besteak beste, aukera hori eztabaidatu behar zuen bilkura, asteartean hastekoa zena, bertan behera utzi dute, omikronak eragin duen kezkaren eraginez hegaldi ugari bertan behera gelditu direlako. Txertoen patenteak indargabetzeko proposamena Hegoafrikak eta Indiak aurkeztu zuten. Hain justu, munduan kezka handien eragin duten COVID-19aren bi aldaerak lehenengoz atzeman diren bi estatuak dira horiek. Indian identifikatu zuten aurrenekoz koronabirusaren delta aldaera, egun munduan kutsatzeen %98 baino gehiagoren erantzule dena. Hegoafrikan bezala, Indian ere biztanleen herenak baino gutxiago daude txertatuta: %30 inguru. ]]> <![CDATA[«Sendatuta, txertatuta ala hilda» negua amaitzerako]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/005/001/2021-11-23/sendatuta_txertatuta_ala_hilda_negua_amaitzerako.htm Tue, 23 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1834/005/001/2021-11-23/sendatuta_txertatuta_ala_hilda_negua_amaitzerako.htm
Alemaniarena da txertoa hartutako herritarren ehunekorik apalenetakoa Europan: %68. Gobernua kezkatuta dago herrialdea gaur-gaurkoz ez delako gai koronabirusa geldiarazteko. Intzidentzia tasa 386koa da 100.000 biztanleko. Duela hilabete eskas, 85ekoa zen. Egoera horretan, neurri zorrotzak hartzeko aukera aztertzen ari dira; horien artean, txertatzea derrigorrezkoa bihurtzeko aukera.

Berlingo Charite unibertsitate klinikako ikerlariburu Leif Erik Sanderrek dioenez, halako neurri batek ez luke izango eraginik hurrengo asteetan, zeinak erabakigarritzat jotzen dituen. «Orain, laugarren olatua eragoztea izan behar da helburua, eta txertoa derrigorrezkoa izateak ez du hori lortuko». Harremanak gutxitzea eta txertoen errefortzuak dira orain «gakoa». Dena den, txertatzeko «betebehar morala eta solidarioa» nabarmendu du, ez delako «erabaki pertsonal bat».

Robert Koch institutua ere ez da txertoa hartzera derrigortzearen aldeko, printzipioz. Ezezko horri ñabardura egin dio institutuko presidente Lothar Wielerrek. ZDF kate publikoari adierazi dionez, «azken aukera» izan behar du. Argitu du «beste ahalegin guztiak egin badira» Osasunaren Mundu Erakundeak derrigortasuna aztertzea gomendatzen duela.

Austriak jada egin du urrats hori. Estatu horretako herritarrentzat, derrigorrezkoa izango da txertatzea datorren otsailaren 1etik aurrera. Berehalako beste neurri bat ere hartu du: itxialdia hasi zuten atzo herrialde osoan, koronabirusaren laugarren olatua eragozteko. Abenduaren 12ra arte, herritarrek mugatua izango dute etxetik irteteko aukera; lanera edo ikastetxera joateko, ariketa egiteko edo oinarrizko produktuak erosteko atera ahal izango dira soilik. Jatetxeak eta museoak berriro ere itxita daude Austrian, eta kultura ekintzak eta ikuskizunak etenda.

Europako Batasuneko estatuetan COVID-19aren kontrako txertoak eskuragarri daudenetik, itxialdia ezarri duen bigarren herrialdea da. Letoniak neurri bera hartu zuen urriaren 21ean, kutsatzeen gorakada geldiarazteko.

Austriak 1.102 kutsatu atzeman ditu 100.000 biztanleko azken zazpi egunetan, eta, zenbait eskualdetan, COVID-19ak jotako gaixoz bete dira erietxeak. Ondorioz, ebakuntza eta tratamendu ugari atzeratu behar izan dituzte. Alemaniaren proportzio antzekoa du txertatutako herritarrei dagokienez: %66.

Gobernuak hartutako neurriek herritar asko haserretu dituzte, eta larunbatean manifestazio jendetsua egin zuten Vienan, FPO eskuin muturreko alderdiak deituta. Manifestazioak izan ziren Bruselan eta Herbehereetako zenbait hiritan ere.]]>
<![CDATA[Itxialdia hasi du Austriak, laugarren oldea geldiarazteko]]> https://www.berria.eus/albisteak/206260/itxialdia_hasi_du_austriak_laugarren_oldea_geldiarazteko.htm Mon, 22 Nov 2021 12:19:40 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206260/itxialdia_hasi_du_austriak_laugarren_oldea_geldiarazteko.htm <![CDATA[Amazoniako deforestazioan azken 15 urteetako markak hautsi dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/001/2021-11-20/amazoniako_deforestazioan_azken_15_urteetako_markak_hautsi_dituzte.htm Sat, 20 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/001/2021-11-20/amazoniako_deforestazioan_azken_15_urteetako_markak_hautsi_dituzte.htm
Azken urteetako datuak ez datoz bat Brasilgo Gobernuak COP26 klima larrialdiari buruzko goi bileran iragarri zituen konpromisoak betetzeko jarraitu beharko liokeen ildoarekin. Brasilek, izan ere, 2030erako deforestazioa amaitzeko akordio bat sinatu zuen Glasgown (Eskozia), beste ehun herrialde ingururekin batera, eta horrek urtez urteko deforestazioa nabarmen murriztea sustatzea eskatzen du. Gainera, Jair Bolsonaro buru duen gobernuak hitzeman zuen 2028rako etengo zuela legez kanpoko deforestazioa.

Elkarte ekologistek errealitatea «ezkutatzea» eta gobernuaren politika «ekozida» zuritzea leporatu diote Bolsonarori. «Hau da Bolsonaroren gobernuaren egiazko Brasil, atzerrian bere asmakeriazko diskurtsoekin eta zuriketa berdearekin ezkutatzen ahalegintzen dena», salatu du Mauricio Voivodic WWF elkartearen Brasilgo zuzendariak. Haren esanetan, «antolatutako kriminalek kontrolik gabe jarduten dute Amazonian», Brasilgo Gobernuari esker.

Bolsonarok Amazonia babesteko politikak «etengabe desegin» dituela ohartarazi du Marcio Astrinik, 70 elkarte ekologista baino gehiago biltzen dituen Klimaren Behatokiko idazkari nagusiak. «Munduko oihan tropikalik handiena desagerrarazteko proiektu ankerraren arrakasta da, eta mundu mailako arrisku klimatiko bihurtzen du Bolsonaro». Ekologistek presidenteari egozten diote oihana kontrolatzeko mekanismoak ezabatzea, eta nekazaritza eta meatzaritza ustiatzeko proiektuak babestea, baita halako egitasmoak ingurumen erreserbetan eta indigenen erreserbetan egiten direnean ere.

Adituek garrantzia handia aitortzen diote Amazoniako oihana ez galtzeari, klima larrialdiaren ondoriorik larrienak saihestu ahal izateko.

Brasilgo presidenteak 2019ko otsailean hartu zuen estatuburu ardura, eta agintean egon den denboran Brasilgo Amazoniaren deforestazioa azkartu egin da urtez urte, inoizko hazkunde tarterik luzeenean.

COP26 amaitzeko zain

Deforestazioari buruzko txostenak urriaren 27ko data du, eta hori ez da datu huts bat. Zientzia eta Teknologia Langile Publikoen Sindikatuak nabarmendu duenez, Brasilgo Gobernuak esku artean zituen Amazoniaren deforestazio datuak COP26 hasterako —azaroaren 1ean hasi zen—, baina ezkutatu egin ditu Glasgowko goi bilera amaitu den arte.

Brasilek hilez hileko azken datuak eraman zituen COP26ra, eta deforestazioaren apaltze xume bat aurkeztu zien parte hartzaileei. Joaquim Pereira Brasilgo Ingurumen ministroak gobernuak gehiago egin behar duela onartu zuen herenegun, baina ziurtatu zuen datuek ez dutela islatzen oraindik deforestazioaren aurka eman duten aurrerapausoa.

INPE institutuak satelite bidezko argazkiak erabiltzen ditu urtetik urtera Amazonian deforestatu den eremua neurtzeko. Prodes izeneko proiektuaren bitartez egiten du neurketa hori, eta sistema gai da sateliteekin 6,25 hektarea baino gehiagoko eremuen suntsiketa atzemateko.

Datuek erakutsi dute deforestazioa oihanaren bihotzeraino iritsi dela. Amazoniari Buruzko Zientzialari Taldearen ikerketa batek, berriz, Glasgown aurkeztu zuen txosten batean ondorioztatu du egungo deforestazioaren, lurraren degradazioaren eta suteen erritmoari eutsiz gero Amazonia atzera-bueltarik gabeko puntu batera helduko dela 2050. urtea baino lehen, eta, orduan, landarediaren %70 galduko duela. Beraz, ia basamortu bilakatuko litzateke. Aurten argitaratu diren beste ikerketa batzuek nabarmendu dutenez, Amazoniak karbono dioxido biltegi izateari utzi dio. Eremuak xurgatzen duena baino karbono dioxido gehiago isurtzen du gaur egun atmosferara.]]>
<![CDATA[Brasilgo Amazoniako deforestazioan azken 15 urteetako markak hautsi dituzte]]> https://www.berria.eus/albisteak/206153/brasilgo_amazoniako_deforestazioan_azken_15_urteetako_markak_hautsi_dituzte.htm Fri, 19 Nov 2021 21:51:07 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206153/brasilgo_amazoniako_deforestazioan_azken_15_urteetako_markak_hautsi_dituzte.htm <![CDATA[Lehiaren mugak zehazteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2021-11-17/lehiaren_mugak_zehazteko.htm Wed, 17 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2021-11-17/lehiaren_mugak_zehazteko.htm
Tentsioa baretzeko elkarrizketa saioa izan zen Biden eta Xiren artekoa, azken hilabeteetan nabarmen mikaztu baitira Pekinen eta Washingtonen arteko harremanak. Bereziki, Donald Trump Etxe Zuriko aurreko maizterraren agintaldian. Hori dela eta, agenda zabala zuten agintariek aztertzeko. Klima larrialdia, energiaren mundu osoko merkatua, COVID-19aren pandemia, merkataritza lehia, Ipar Korea, Afganistan eta Iran izan zituzten hizpide, besteak beste. Taiwan ere bai. Txinak eta AEBek uhartearekiko duten politikek giroa nabarmen gaiztotu dute azken hilabeteotan Taiwango itsasartean.

Xiren hitzetan, Taiwango independentistak eta horiei babesa ematen dietenak «suarekin jolasean» ari dira. «Txina pazientzia handikoa da, eta bateratze baketsua bilatuko du, baina Taiwango sezesionistek probokatzen badute edo marra gorria zeharkatzen badute, ekintza irmoak egin beharko ditugu».

Bidenek berretsi zuen AEBek «Txina bakarraren politika» onartzen dutela —hau da, Pekini aitortzen diola Taiwanen gaineko agintea—, baina Washingtonek «aurka egingo die statu quo-a aldebakarreko ekintzekin aldatzeko edo Taiwango itsasartean bakea eta egonkortasuna ahultzeko saiakerei».

Taiwanek bere burua gobernatu du 1949az geroztik, era independentean, eta hango gobernuak estatu subiranotzat du uhartea, baina Txinarentzat bere lurraldeko probintzia bat da. Hori dela eta, AEBei Txinaren «barne auzietan esku hartzea» leporatu izan dio, Etxe Zuriak Taiwanekin dituen harremanengatik.

Washingtonek uharteari armak saltzen jarraitzen du, eta urrian jakin zen bere armada Taiwangoarekin ariketa militarrak egiten aritu dela. Horrez gain, areagotu egin ditu harreman diplomatikoak Taipeirekin, eta ahaleginak egin ditu Taiwanek nazioarteko eremuan parte hartze handiagoa izan dezan. Txinak salatu du uhartearekiko jarrera horrek «arriskuan» jartzen duela eskualdearen egonkortasuna.

Bidenek giza eskubideen defentsarekin loturiko beste auzi batzuk jarri zituen mahai gainean. Kezka agertu zuen Pekinek Tibeten, Xinjiangen eta Hong Kongen gutxiengo etnikoei eta oposizioko sektore politikoei ezarri dizkien hainbat neurriren inguruan. Txinak, baina, «barne arazotzat» ditu horiek.

Arlo ekonomikoan, Etxe Zuriak merkataritza lehia «bidegabea» egotzi zion Pekini, eta nabarmendu zuen horrela kalte egiten diela AEBetako langileei. Txinak eta AEBek hitzartutako merkataritza ituna oso-osorik betetzearen garrantzia nabarmendu zuen Bidenek. Washingtonen esanetan, Pekin 170.000 milioi euroko gastua atzeratzen ari da AEBetan.

Pentagonoaren txosten baten arabera, Txina bere armategi nuklearra handitzen ari dela jakin zen hilaren hasieran, eta horrek ere arduratu egin du Bidenen gobernua. Informazio horien arabera, Txinak 1.000 misil nuklear baino gehiago garatu ahal izango ditu 2030. urtea baino lehen.

Politika «arrazionala»

AEBek hainbat zigor ekonomiko ezarri zizkioten Txinari Trumpen agintaldian, Tibeten, Xinjiangen eta Hong Kongen giza eskubideak urratu dituela argudiatuta. Horrez gain, presidente ohiak merkataritza gerra bat hasi zuen, presioa handitu zien Txinako enpresa teknologiko handiei eta koronabirusa munduan hedatu izanaren erantzukizuna leporatu zion Pekini.

Trumpen ostean, Etxe Zurian Txinarekiko politika aldaketa bat eragiteko eskatu zion Xik Bideni. Adierazi zion politika esparru «arrazionalera eta praktikora» eramatea espero duela, Xinhua Txinako albiste agentziaren arabera. «Esparru ideologikoan» edota «taldekako liskarretan» tematzeak nahitaez mundua «hondamendira» eramango du, Xiren iritziz. Txinako presidentearen esanetan, bi herrialdeek barne arazoak kudeatu behar dituzte, eta nazioartean dituzten betebeharrei erantzun.

Bidenek eta Xik telefonoz hitz egin dute bi aldiz aurten, baina bien arteko lehen bilera izan zen atzo goizaldekoa. Bideokonferentzia bidez egin behar izan zuten, Xik ez baitu Txinatik kanpora bidaiarik egin iazko urtarriletik, koronabirusaren pandemiaren eraginez. Bien arteko lehen bilkura adierazpen bateraturik gabe amaitu zen, Trumpen eta Xiren arteko azken bilkura —2019an— amaitu zen bezala, baina bi aldeek azaldu zuten elkarrizketa zintzoa, oparoa eta esanguratsua izan zela, eta harremanetan jarraitzea adostu zuten, maila baxuagoko ordezkarien bitartez.

Harremanetan segituko dutela iragarri izanak eta bi agintariek bileran erabili duten hizkerak aditzera eman dute litekeena dela Txinaren eta AEBen artean tentsioa apaltzea hurrengo hilabeteetan, edo, gutxienez, orain arteko gorakada geldiarazteko agertokia sortzea.]]>
<![CDATA[Lehiaren mugak zehazteko]]> https://www.berria.eus/albisteak/206000/lehiaren_mugak_zehazteko.htm Tue, 16 Nov 2021 09:31:59 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/206000/lehiaren_mugak_zehazteko.htm <![CDATA[Kuban mobilizazio deialdiari eutsi diote, gobernuak debekatu arren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-11-16/kuban_mobilizazio_deialdiari_eutsi_diote_gobernuak_debekatu_arren.htm Tue, 16 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-11-16/kuban_mobilizazio_deialdiari_eutsi_diote_gobernuak_debekatu_arren.htm
Protestara deitu duen taldeak, Archipielagok, ukatu egin du Washingtonen aginduetara jarduten duenik, eta gobernuari leporatu dio esku hartzearen argudioa erabiltzea herritarren eskubideak murrizteko. Protestetarako deialdian azaldu du «miserian» bizi direnen egoera, «oinarrizko produktuak eskuratzeko dibisak» ez dituztenena eta inflazioa pairatzen ari direnena salatu nahi dutela. Deitzaileek gaineratu dute Kubak ezin duela «burokraten etxalde bat izaten jarraitu», eta ezin duela «gutxiengo baten gutizien menpe egon».

Edizio hau ixterako, ez zen mobilizaziorik izan uhartean. Baina gobernuaren aldeko hainbat talde kalera irten ziren Kuban goizak argitu eta gutxira. Elkarretaratzeak egin zituzten Archipielago plataformako kide ezagunenen etxeen aurrealdean, «iraultza babesteko». Deitzaileek adierazi zutenez, segurtasun indarren presentzia ere handia izan zen kaleetan. Plataformako hainbat kidek beren etxe aurreko elkarretaratzeak eta segurtasun indarren «jazarpena» salatu zituzten; besteak beste, Yunior Garcia Aguilera eta Saili de Amarillo buruzagiek. Beste hainbatek Poliziaren «mehatxuak» eta «Internet mozketak» salatu zituzten.

Uztailaren 11n izandako ezohiko protesten karietara sortu zuten Archipielago plataforma. Gobernuaren politiken kontrako manifestazioak izan ziren egun horretan herrialdeko hainbat hiritan. Kubako egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zituzten, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu, eta «askatasuna» aldarrikatu. Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen protestak, deitzaileek ez zutelako manifestazioak egiteko baimenik eskuratu, eta atxiloketekin erantzun zuen —pertsona bat hil zen protestetan—. Gainera, Manuel Diaz-Canel presidenteak AEBen esku hartzea salatu zuen, eta Kubako Gobernua «ezegonkortzeko» helburua izatea leporatu zien protesten bultzatzaileei. Archipielagok «preso politikoak» askatzeko galdegin dio Habanari.

Kubako Gobernuak Etxe Zuriaren ezkutuko eragin asmoekin lotu ditu gaurko protesta deialdiak ere. Bruno Rodriguez Parrilla Atzerri ministroaren esanetan, «AEBetako hainbat botere zentrotatik antolatutako operazio bati» erantzuten diote. Haren iritziz, AEB saiatzen da Kuba «porrot egin duen estatu baten modura» aurkezten, baina ahalegina «antzua, desesperatua eta inozoa» da. «Kubak ez du inoiz onartuko atzerriko gobernu batek gure lurraldean esku hartzea», ohartarazi du.

Kubaren «ezegonkortze» politikorako AEBek «komunikazio makineria boteretsua» erabiltzen dute, ministroaren arabera, eta, bereziki, sare sozialen erabileraz ohartarazi du: «Facebooken badira talde pribatu batzuk legez kanpo jarduten dutenak. Horietatik, geolokalizazio sistemak moldatzen dituzte beste herrialde batean bizi diren pertsona batzuk, batez ere AEBetan, era masiboan Kuban daudela irudikatzeko».

Zailtasun ekonomikoak

Uztaileko protesten ostean, Diaz-Canelek aitortu zuen herritarrengan «haserrea» eragin zutela oinarrizko elikagaien eta sendagaien gabeziak, elektrizitate sareko mozketek eta pandemiak egoera horri arazoak gehitu izanak. Herritarren kexuek gobernua zenbait neurri hartzera behartu zuten. Besteak beste, ezabatu egin zituen uhartera bidaiatzen zutenek herrialdera inportatu zezaketen elikagai, sendagai eta garbitasunerako produktuen gehienezko kopurua, herrialdeko zentral elektrikoak berrikusiko zituela agindu zuen, «ekoizpen ahalmena nabarmen hobetzeko», eta COVID-19aren kontrako txertatze kanpaina azkartuko zuela ere hitzeman zuen.

Kubak COVID-19aren kontrako hainbat txerto garatu ditu, eta hilaren amaierarako biztanleriaren %90 txertatuta egotea espero dute. Hori dela eta, ikasleak ikastetxeetara itzuli ziren atzo, eta atzo zabaldu zion atea berriz ere atzerriko turismoari. Azken neurri horrek arnasa emango dio Kubako ekonomiari, pandemiak eta AEBen zigor ekonomikoek estu hartua baitute.

Herritarren kexen aurrean, Habanak nabarmendu du AEBek uhartearen kontrako enbargoa indartu zutela eta 243 zigor ekonomiko ezarri zizkiotela Donald Trumpen agintaldian, eta indarrean jarraitzen dutela Joe Bidenen agintean ere, nahiz eta Etxe Zuriak iragarri zuen Kubarekiko politika «berrikusiko» zuela, uztaileko protesten ostean. Rodriguez Parrillaren iritziz, AEBak «herritarrentzako sufrimendu egoerak sortzen» ahalegintzen ari dira «eztanda sozial baterako baldintzak» sustatze aldera.]]>
<![CDATA[Kuban «aldaketa politikoa» eskatzeko mobilizazioak deitu dituzte, Habanak protestak debekatu arren]]> https://www.berria.eus/albisteak/205949/kuban_aldaketa_politikoa_eskatzeko_mobilizazioak_deitu_dituzte_habanak_protestak_debekatu_arren.htm Mon, 15 Nov 2021 08:00:20 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/205949/kuban_aldaketa_politikoa_eskatzeko_mobilizazioak_deitu_dituzte_habanak_protestak_debekatu_arren.htm ezohiko protesten karietara sortu zuten Archipielago plataforma. Gobernuaren politiken kontrako manifestazioak izan ziren egun horretan herrialdeko hainbat hiritan. Kubako egoera ekonomikoa eta pandemiaren kudeaketa salatu zituzten, «diktadura» gaitzesteko leloak oihukatu, eta «askatasuna» aldarrikatu. Gobernuak legez kanpokotzat jo zituen protestak, deitzaileek ez zutelako manifestazioak egiteko baimenik eskuratu, eta atxiloketekin erantzun zuen -pertsona bat hil zen protestetan-. Gainera, Manuel Diaz-Canel presidenteak AEBen esku hartzea salatu zuen, eta Kubako Gobernua «ezegonkortzeko» helburua izatea leporatu zien protesten bultzatzaileei. Archipielagok «preso politikoak» askatzeko galdegin dio Habanari. Etxe Zuriaren ezkutuko eragin asmoekin lotu ditu gaurko protesta deialdiak ere Kubako Gobernuak. Bruno Rodriguez Parrilla Atzerri ministroaren esanetan, «AEBetako hainbat botere zentrotatik antolatutako operazio bati» erantzuten diote. Haren iritziz, AEB saiatzen da Kuba «porrot egin duen estatu baten modura» aurkezten, baina ahalegina «antzua, desesperatua eta inozoa» da. «Kubak ez du inoiz onartuko atzerriko gobernu batek gure lurraldean esku hartzea», ohartarazi zuen joan den astean. Kubaren «ezegonkortze» politikorako AEBek «komunikazio makineria boteretsua» erabiltzen dute, ministroaren arabera, eta, bereziki, sare sozialen erabileraz ohartarazi du. «Facebooken badira talde pribatu batzuk legez kanpo jarduten dutenak. Horietatik, geolokalizazio sistemak moldatzen dituzte beste herrialde batean bizi diren pertsona batzuk, batez ere AEBetan, era masiboan Kuban daudela irudikatzeko», salatu du. Uztaileko protesten ostean, Diaz-Canelek aitortu zuen herritarrengan «haserrea» eragin zutela oinarrizko elikagaien eta sendagaien gabeziak, elektrizitate sareko mozketek eta pandemiak egoera horri arazoak gehitu izanak. Herritarren kexuek gobernua zenbait neurri hartzera behartu zuten. Besteak beste, ezabatu egin zituen uhartera bidaiatzen zutenek herrialdean inportatu zezaketen elikagai, sendagai eta garbitasunerako produktuen gehienezko kopurua, herrialdeko zentral elektrikoak berrikusiko zituela agindu zuen, «ekoizpen ahalmena nabarmen hobetzeko», eta COVID-19aren kontrako txartatze kanpaina azkartuko zuela ere hitzeman zuen. Ekonomiari arnasa Kubak COVID-19aren kontrako hainbat txerto garatu ditu, eta, gaur gaurkoz, biztanleriaren %80 txertatuta dago horietakoren bat hartuta. Hilaren amaierarako, biztanleriaren %90 txertatuta egotea espero dute. Hori dela eta, ikasleak ikastetxeetara itzuli dira gaur, eta gaurkoa izan da gobernuak berriz ere atzerriko turismoari ateak ireki dizkion lehen eguna. Azken neurri horrek arnasa emango dio pandemiak eta AEBen zigor ekonomikoek estu hartua duten Kubako ekonomiari. Herritarren kexen aurrean, Habanak nabarmendu du AEBek uhartearen kontrako enbargoa indartu zutela eta 243 zigor ekonomiko ezarri zizkiotela Donald Trumpen agintaldian, eta neurri horiek indarrean jarraitzen dutela Joe Bidenen agintean ere, nahiz eta Etxe Zuriak Kubarekiko politika «berrikusiko» zuela iragarri zuen, uztaileko protesten ostean. Rodriguez Parrillaren iritziz, AEBak «herritarrentzako sufrimendu egoerak sortzen» ahalegintzen ari dira «eztanda sozial baterako baldintzak» sustatze aldera. Washingtonek uhartera milioi bat txerto bidaltzeko egin duen eskaintza «oportunista» dela gaineratu du, «ia biztanleria guztia txertatuta dagoenean» egin duelako, eta Etxe Zuria ez delako gai izan pandemia hasi zenetik laguntza humanitarioa eskaintzeko. «Kubak herritarrek dituzten zailtasun ekonomikoak gainditzeko ahaleginean jarraituko du, gure lanarekin eta gure baliabide propioetan pentsatzen». ]]> <![CDATA[Ikatza, dirua eta emisioak, asteburura luzatu duten negoziazioan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2149/016/002/2021-11-13/ikatza_dirua_eta_emisioak_asteburura_luzatu_duten_negoziazioan.htm Sat, 13 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/2149/016/002/2021-11-13/ikatza_dirua_eta_emisioak_asteburura_luzatu_duten_negoziazioan.htm
Adierazpen bateratu bat lortzeko azken ahaleginetan, akordiorako bigarren zirriborroa publiko egin zuten atzo goizean. Aurreko zirriborroan bezala, ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria jasotzen du testuak, baina diskurtso leunagoarekin. Gainera, herrialdeei eskatzen die orain arte hartu dituzten konpromisoak COP27rako gainditzeko, ezarriko dituzten planak Parisko Hitzarmenean jasotako helburuekin bateragarri izan daitezen. Eta herrialde aberatsek garabidean direnei eman beharreko diru kopurua ere eztabaidagai dute.

COP26 hartzen duen eraikinaren kanpoaldean, berriz, ekintzaile ekologistek protestak egin zituzten, goiz eta arratsalde, agintariei exijitzeko neurri ausartagoak har ditzatela.

COP26ren sustatzaileek eginkizun argi bat jarri zioten goi bilerari hasieratik: Lurraren berotzeak mendearen amaieran 1,5 graduko tenperatura ez gainditzea, industriaurreko datuekin alderatuta. Egoera horretara iritsi ahal izateko, adituen iritziz, gakoa izango da ikatzaren eta gainerako erregai fosilen erabilera baztertzea.

Akordiorako lehen zirriborroak estatuei eskatzen zien «ikatza eta erregai fosilei bideratutako diru laguntzak baztertzeko neurriak azkartzeko», epemugarik zehaztu gabe. Bigarren zirriborroak, berriz, ñabardura batzuk egin dizkio. «Tratatu gabeko ikatz energia» baztertzeko neurriak azkartzea galdegin du —hau da, karbonoa xurgatzeko sistemarik erabiltzen ez duten ikatz azpiegiturak alboratzea—, eta «eraginkorrak» ez diren erregai fosilentzako diru laguntzak amaitzea.

Horrez gain, dokumentuan nabarmentzen da estatuek 2030. urterako emisioak murrizteko hartuak dituzten konpromisoak indartu behar dituztela, helbururik zehaztu gabe, eta datorren urteko COP27rako plan ausartagoak aurkezteko eskatu die, 1,5 graduko xedeari eutsi ahal izateko.

Finantzaketa da elkarrizketetan erdigunean den beste gaietako bat. Garabidean diren herrialdeak estatu aberatsenei eskatzen ari dira finantza konpromisoak betetzeko. Horiek, klima aldaketaren erantzule historikoak direnek, 2009an adostu zuten urteko 85.000 milioi euro bideratuko zituztela garabidean dauden estatuetara, 2020tik aurrera. Konpromiso hori bete eta diru kopuru handiagoa bideratu beharko lukete 2025erako.]]>
<![CDATA[Ikatza baztertzeko eskatzen du bigarren zirriborroak ere, baina diskurtso leunagoarekin]]> https://www.berria.eus/albisteak/205831/ikatza_baztertzeko_eskatzen_du_bigarren_zirriborroak_ere_baina_diskurtso_leunagoarekin.htm Fri, 12 Nov 2021 10:43:59 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/albisteak/205831/ikatza_baztertzeko_eskatzen_du_bigarren_zirriborroak_ere_baina_diskurtso_leunagoarekin.htm bigarren zirriborroa egin dute publiko gaur goizean. Aurreko zirriborroan bezala, ikatza energia iturri gisa erabiltzeari uzteko eskaria jasotzen du testuak, baina diskurtso leunagoarekin. Bestetik, herrialdeek orain arte hartu dituzten konpromisoak gaindituko dituzten planak aurkezteko eskatu die, 2022rako, ezarriko dituzten neurriak bateragarri izan daitezen Parisko Hitzarmenean jasotako helburuekin. COP26a hartzen duen eraikinaren kanpoaldean, ekintzaile ekologistak protestan ari dira agintariei exijitzeko neurri ausartagoak har ditzatela. Sustatzaileek eginkizun argi bat jarri zioten COP26 goi bilerari hasieratik: Lurraren berotzeak mende amaieran 1,5 graduko tenperatura ez gainditzea, industriaurreko datuekin alderatuta. Parisko Hitzarmenean jasotako helburu hori berresten du zirriborroak, herrialdeen konpromisoak neurtzeko erreferentzia gisa, eta, IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak galdegin bezala, ezinbestekotzat jo du berotegi gasen isuriak 2030. urterako %45 murriztea eta karbono neutraltasuna 2050erako lortzea. Egoera horretara iritsi ahal izateko, adituen iritziz, gakoa izango da ikatzaren eta gainerako erregai fosilen erabilera baztertzea, horien errekuntza baita Lurraren berotzearen arrazoi nagusia. Akordiorako lehen zirriborroak «ikatza eta erregai fosilei bideratutako diru laguntzak baztertzeko neurriak azkartzea» eskatzen zien estatuei, energia iturri horien erabilera amaitzeko epemugarik zehaztu gabe. Aipamen horren inguruan, ordea, presio egin dute erregai fosilekiko mendekotasun handia duten herrialdeek, eta testua leuntzea lortu dute bigarren zirriborroan. Horrek dio estatuek «murriztu gabeko ikatz energia baztertzeko» neurriak azkartu behar dituztela -hau da, karbonoa xurgatzeko sistemarik erabiltzen ez duten ikatz azpiegiturak alboratu beharko dituztela-, eta «eraginkorrak ez diren erregai fosilentzako diru laguntzak» emateari utzi. Azken orduko negoziazioetan aipua ezabatzen ez badute, lehen aldia izango da COP goi bilera bateko adierazpen batek erregai fosilak amaitu beharra aipatzen duela. Petrolio, gas eta ikatz ekoizle handiak diren estatuek -Saudi Arabiak eta Australiak, esaterako- kontrako jarrera irmoa agertu dute testuaren pasarte horren aurka, eta erregai fosilen aipamena kentzeko exijitu dute. Bestetik, estatuek 2030. urterako emisioak murrizteko hartuak dituzten konpromisoak indartu behar dituztela nabarmentzen du dokumentuak, eta datorren urteko COP27rako plan ausartagoak aurkezteko eskatu die, 1,5 graduren xedeari eutsi ahal izateko. Lehenengo dokumentuak ez zuen aipatu isuriak gutxitzeko helburu zehatzik, eta negoziazioei erreparatu zietenek ez dute itxaropen handirik aurtengo goi bileran konpromiso konkreturik adostuko dutenik. Hori dela eta, datorren urtean helburuak berrikusteko akordioa lortzean jarri dituzte indarrak. Parisko Hitzarmenaren arabera, sinatzaileek bost urtean behin aztertu behar dute klima larrialdiari aurre egiteko onartu dituzten planen eraginkortasuna, baina hainbat herrialde, batez ere garabidean daudenak, presio egiten ari dira epe hori urtebetera laburtzeko. Herrialde horiek, gainera, estatu aberatsenei finantza konpromisoak betetzeko eskatzen ari dira. Estatu aberatsek, klima aldaketaren erantzule historikoak direnek, 2009an adostu zuten urtero 85.000 milioi euro bideratuko zituztela garabidean dauden estatuetara 2020tik aurrera, klima larrialdiari aurre egiteko egin behar dituzten aldaketak bultzatzeko eta, berotzearen ondoriorik larrienak jasango dituztenez, kalteak ahalik eta gehien gutxitzeko. Konpromiso hori bete eta diru kopuru handiagoa bideratu beharko lukete herrialde aberatsek garabidean diren estatuetara, 2025erako, bigarren zirriborroaren arabera. Aldea nabaria da COP26ko akordioa izan daitekeenaren zirriborroek orain arte jaso dutenaren eta klima larrialdia ikertu duten hainbat elkarte zientifikok kaleratu dituzten txostenen artean. Zirriborroen arabera, datorren urterako atzeratuko da asmo handiagoko konpromisoak eta neurri eraginkorrak zehazteko lana. Txosten zientifikoek «berehalako» urratsen premia nabarmendu dute hamarkada «kritiko» honetan, 1,5 graduko helburuak lorgarria izaten jarrai dezan. Gizadia xede hori lotzeko bidetik oso urrunduta dagoela ohartarazi dute hainbat adituk. Ildo horretan, Climate Action Tracker ikerketa taldeak atzo adierazi zuen egungo egoeraren eta 1,5 graduren helburua bete ahal izateko sortu beharko liratekeen baldintzen arteko aldea %9 murriztuko litzatekeela baldin eta estatuek orain arte COP26n iragarri dituzten konpromisoak beteko balituzte. Beste txosten batean nabarmendu zuenez, neurri horiekin, 2,1 gradu egingo luke gora Lurraren tenperaturak mende amaierarako. Dagoeneko, planetaren berotzea 1,1 gradukoa da industriaurreko datuekin alderatuta. ]]> <![CDATA[Apartheidaren azkenengo presidentea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/015/001/2021-11-12/apartheidaren_azkenengo_presidentea.htm Fri, 12 Nov 2021 00:00:00 +0100 Gorka Berasategi Otamendi https://www.berria.eus/paperekoa/1871/015/001/2021-11-12/apartheidaren_azkenengo_presidentea.htm
Presidente ohiak barmaken mezu bat utzi du hilondoko bideo batean, «apartheidak Hegoafrikako beltzei, mestizoei eta indigenei eragin dien sufrimenduarengatik eta umiliazioarengatik».

De Klerk apartheidaren aldeko giroan hezi zen. Johannesburgon jaio zen, afrikaner familia bateko kide zen —nagusiki herbeheretarren ondorengoa den talde etniko zurikoa—, aita apartheida ezarri zuen Alderdi Nazionaleko senatari izan zen, eta Hegoafrikako presidente karguan ere izan zen, behin-behinean.

Gaztetan, zuzenbide ikasketak egin zituen, parlamenturako Alderdi Nazionalaren ordezkari hautatua izan aurretik. Ondoren, hainbat ministeriotako arduradun izan zen, eta 1989an presidente aukeratu zuten.

De Klerkek apartheid garaiko azken gobernua gidatu zuen 1994ra arte, Mandelak karguan ordezkatu zuen arte. Presidente hautatu ondorengo urtean, mugarritzat jotzen den hitzaldia egin zuen Hegoafrikako Parlamentuan. Trantsizio negoziatu bati hasiera eman zioten erreformak iragarri zituen. Besteak beste, ANC eta apartheidaren aurkako beste zenbait erakunde legeztatu zituen, eta preso politikoak askatzeko agindu zuen, Mandela bera tartean —27 urte egin zituen espetxean—. Horrez gain, heriotza zigorra ezabatu zuen.

Hitzaldiak segregazio politiken amaiera hasi zuen, eta herrialdean hasi zen elkarrizketa prozesuaren lehen urrats modura hartu ohi da, Hegoafrikan herritar guztiei legearen aurrean berdintasun formala aitortuko zien demokrazia konstituziogile bat ezartzeko bidean. De Klerken diskurtsoa ez zen parlamentari guztien gustukoa izan, eta hainbatek legebiltzarretik alde egin zuten orduko presidentea hizketan ari zen bitartean.

Orduko presidenteak hitzaldi hori egin eta bederatzi egun geroago irten zen Mandela Victor Verstergo kartzelatik, 1990eko otsailaren 11n. Espetxea utzi bezain laster, bakearen aldeko hitzaldi bat egin zuen, eta Hegoafrikako gutxiengo zuriarekin adiskidetzeko konpromisoa agertu. Aldiz, ohartarazi zuen gatazka armatua eragin zuten baldintzak ez zirela desagertu, eta negoziazio prozesu bat abian jartzea beharrezkoa zela borroka armatuaren beharrik izango ez zuen egoera berri bat sortzeko.

Lau urte geroago, Mandela Hegoafrikako presidente hautatu zuten. Herrialdeko lehen presidente beltza izan zen, lehenengo hauteskunde demokratikoen garailea. Eta De Klerk ordutik izan den azken presidente zuria.]]>