<![CDATA[Gorka Erostarbe Leunda | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 20 Sep 2018 01:12:53 +0200 hourly 1 <![CDATA[Gorka Erostarbe Leunda | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Angel Badosi eman diote Espainiako Arte Plastikoen Sari Nazionala]]> https://www.berria.eus/albisteak/156829/angel_badosi_eman_diote_espainiako_arte_plastikoen_sari_nazionala.htm Wed, 19 Sep 2018 19:00:44 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/albisteak/156829/angel_badosi_eman_diote_espainiako_arte_plastikoen_sari_nazionala.htm elkarrizketa sakona eman zion BERRIAri. ]]> <![CDATA['Alter ego'-ak. Aurreiritziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2039/036/005/2018-09-16/alter_ego_ak_aurreiritziak.htm Sun, 16 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/2039/036/005/2018-09-16/alter_ego_ak_aurreiritziak.htm G Puntoa sartu du CD irakurgailuan. Bere burua abangoardistatzat duen alter ego-a aztoratu egin da. Etxera iristerako bospasei aldiz entzun du Aita fandangoa. Oroitu egin da aitaz, haurtzaroko doinuez. Oroitu ez, hezur-haragitan sentitu du bi eskusoinuen botoietatik ateratako minorreko melodia, baita botoien beren zapaltzea ere. Alter ego berrizalea hunkituta, are, malkotan; belarriak jaitsita atera da autotik. Pozik.

Uztailaren hirugarren astean, Tolosako plazan. Bere buruari pop-rockaz aspertuta dagoela sinetsarazi nahi dion alter ego-ari aldakak mugitzen hasi zaikio ia oharkabean Don Inorrezen musikarekin, eta kantuan hasi da, boz gora. Topa egin du ezagutu ez arren han zeuden guztiekin, Bloody Mary bat, Bloody Mary bi... Bakea gurekin izan bedi!

Mukuru betetako jendarteak, musika ekitaldi masiboak, gorroto dituela uste duen alter ego-ak, bederatzi urteko neskatoaren ekimenez itsaso barean sartuta entzun ditu Ruben Bladesen doinu beroak, Jazzaldian. Elkarri helduta dantza egin dute, elkarri ura botaz. Musika paisaiarekin urtu da. Musika badago baina ez dago. Da. Arrastiri udatiarra musika da. Musika arrastiri udatiar da. Pedro Navaja. La vida te da sorpresas, sorpresas te la vida: ai ai...

Borroka betean sartu dira Dabadabara alter ego heterodoxoa eta alter ego pureta. «Hor moderno-ustekoak baina ez dituk egongo, benetako herri musika estimatu ez, eta berniz psikodelikoa emanda, modernitatearen lehen lerroan kokatu uste direnak», bigarrenak lehenari. «Isildu hadi dinosauro alaena, benetako esentzien dastatzaile eta jakitun bakan haizela pentsatuko duk, baina hemen haiz gaur ere!». Meridian Brothers kolonbiarren cumbia berriztua dantzatzen bukatu dute bi sorbaldek, eta haien gainean paratuta bi alter-ego marmartiek.

Iraila. Sorbalden gainean aspaldi erantzitako jaka jarri du; musikaz idazteko zerbait baduela uste duen alter-ego-aren jaka. Aurreiritziz josita. Bloody Mary bat, Bloody Mary bi...]]>
<![CDATA[Urbanoa hipodromoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2018-09-14/urbanoa_hipodromoan.htm Fri, 14 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1891/022/001/2018-09-14/urbanoa_hipodromoan.htm
Jaialdiaren apustua «sendotuta» aterako dela eta, «gustura» agertu zen Cruzado. Aurtengo jaialdiak estilo urbanoa deituaren aldeko joera erabatekoa hartu du: «Publiko gazteak erreakzionatu egin du, eta, ditugun datuen arabera, jaialdira etortzen ez zen 20 eta 30 urte arteko jendea sarrerak erosten ari da, eta publiko osoaren zati handi bat hartuko du». Era berean, interesgarritzat jo zuen aukera izatea publiko helduagoari ere jakin-mina pizteko musika genero berriagoei buruz: «Publiko hori erosoago sentitzen zen talde klasiko eta nostalgikoekin, baina orain hip-hopa, trapa eta abar probatu ahal izango ditu. Duela 30 urte 80ko hamarkadako musikarekin gozatzen genuen moduan, orain, XXI. mendeko musikaz gozatzeko garaia da».

Antolakuntzak jaialdiari eman nahi dion jite gazte eta urbanoago horren adibide dira, esaterako, gaurko egitarauko kartelburutzat jarri dituzten bi musikari espainiar: Kase.O eta C. Tangana. Violadores del Verso hip-hop talde erreferenteko kantaria izan zen Kase.O, eta, egun, gaztelaniaz egiten den hip-hoparen ikurretako bat da. C. Tangana madrildarra, berriz, traparen eta genero urbanoen astintzaile bihurtu da oso urte gutxian; Donostiako Lurrazpiko jaialdian izan zen, 2016an, oraindik halako sonarik ez zuenean.

Euskal Herrian makina bat aldiz eta molde aski desberdinetan izan den Niño De Elche heterodoxoa, Nathy Peluso musikari argentinar joera askotarikoduna (jazz, saltsa, soula, rapa...), Riot Propaganda Madrilgo talde subertsiboa (Los Chicos del Maiz eta Habeas Corpus elkartzetik sortua) izango dira aurtengo apustu berrizaleetako batzuk, antolatzaileen hitzetan. Hala ere, egongo da gitarretan oinarrituriko rock gordinik ere: Berri Txarrak bihar ariko da oholtza nagusian, eta haien aurretik, berriz, Pussy Riot rock talde feminista errusiarra eta No Age AEBetako rock noise bikotea.

Euskal talde asko

Kontzertuak arratsaldeko 18:30ak aldera hasiko dira, ohi zen baino beranduxeago. Aurten, gainera, lau agertoki izango dira; ondorioz, iaz baino hamabost bat talde gutxiago ariko dira. Orotara, 30 bat talde izango dira jaialdian, eta bakoitzak denbora gehiagoz aritzeko aukera izango du. Cruzado: «Konturatu ginen ez zuela zentzurik talde asko programatzeak jende asko ez dagoenean edo elkar estaltzen ari direla; kontrakoa, etsia eragiten zuen. Gainera, hemen ez dugu jaialdietara egunez joateko ohiturarik».

Bi agertoki nagusiak, Keler eta Thunder Bitch izenekoak, hipodromoaren zelaigunean egongo dira. Hirugarren oholtza bat izango da harmailen atzealdean, eta hiriko bertako Dabadaba eta Le Bukowski aretoek antolatu eta programatuko dituzte kontzertuak. Dabadaba aretoan Lester y Eliza, Betacam eta Pet Fennec ariko dira; Bukowskin, Pelax, Liher eta Señor No. Horietako asko Donostiakoak bertakoak edo Euskal Herrikoak dira. Egun bakoitzaren amaieran hiru disko jartzaile ariko dira festa amaitzeko.

Bi egunetarako bonuak 52 euroan daude salgai, eta egun bakarrerako sarrera nahi duenak 28 euro ordaindu beharko ditu. Egindako aldaketekin eta apustuarekin pozik daude antolatzaileak: «Orain bai, jaialdiak etorkizun oparoa duela uste dugu».]]>
<![CDATA[Magrebeko musikaren ikur, etorkinen boz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/029/002/2018-09-13/magrebeko_musikaren_ikur_etorkinen_boz.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1980/029/002/2018-09-13/magrebeko_musikaren_ikur_etorkinen_boz.htm
Oranen (Aljeria) jaio zen, 1958an, baina 10 urte zituela Alsaziara mudatu zen, Frantziako ekialdera. 1980ko hamarkadatik aurrera, ibilbide arrakastatsua ondu zuen, musika genero zenbaiten uztarketa eta berrirakurketa propioari esker. Magrebeko tradizio musikala -rai-a eta Aljeriako chaabia, batez ere- rockarekin, punkarekin edota elektronikaren hainbat elementurekin antzaldatzen zuen.

Carte de Séjour taldea osatu zuen 1981ean, eta ezagun egin ziren Charles Trenet konpositore eta kantari frantziar klasikoaren -batzuek chanson-aren aita pontekotzat hartzen dute- Douce France piezaren moldaketarekin. Gero, bakarka ekin zion musika ibilbideari. Musika lengoaia original eta propio bat sortu zuen Rhoromanie (1984), Barbés (1991) eta Olé Olé (1995) lanen bitartez, besteak beste. Tahak ohiko bihurtu zuen beste artisten moldaketak egitea -bai arabiar tradiziokoak, bai rock anglo-saxoikoak-. 1997an, Ya Rayah chaabi aljeriarreko klasikoaren moldaketa egin zuen, musika elektronikoarekin eta ekialdeko doinuak gehituz. Mundu osoan sona hartu zuen kantu horrekin, eta ereserki moduko bat bilakatu zen Europan duintasunez bizitzea aldarrikatzen zuten etorkin magrebtarrentzat.

Disko berria prest

Aurten bertan, martxoan egindako elkarrizketa batean, Taha oso kritiko agertu zen Europaren migrazio politikaren inguruan: «Txarretik okerragora doa. Europa anti-arabiarra da erabat; arabieraz hizketan entzuten bazaituzte, esango dizute terroristen lengoaia dela. Atzeraka goaz. Interneti esker, orain badakigu nork gorrotatzen dituen arabiarrak, kalean ez baita hori hainbeste antzematen. Ez irratietan ez hedabideetan apenas dagoen arabiarrik; agian futbolean, baina hor ere gutxi. Frantziak ez du asimilatu Aljeriarekin gertatutakoa; kontrako-eztarrian geratu zaie». Ez zuen sekula Frantziako herritartasunik izan. 2008an emandako elkarrizketa batean azaldu zuen sekula ez zuela eskatu, «Aljeriako gerran militar frantsesek hildako osabaren omenez». Frantziako arabiar gazteentzako erreferente izan zen Taha, bere letretan ez baitzien muzin egiten ideologiari, faxismoaren aurkako bertsoaldiei.

Ahots kraskatu eta garratz berezia zuen Tahak, eta horrek ere kutsu desberdina ematen zion berak landutako rai-ari -generoa 1920ko hamarkadatik aurrera sortu zen-. 1997an, Carte Blanche lanean, bere kanturik arrakastatsuenak bildu zituen, eta Diwan-ekin (1998) rocka eta punk ukituak alde batera utzi eta tradizio arabiarrerantz jo zuen berriz ere. Alabaina, kolaborazio ugari egin zituen beste herrialdeetako hainbat musikari miretsirekin. Tékitoi diskoan (2004) The Clashen Rock The Casbah kantuaren bertsioa egin zuen. The Clasheko Mick Jonesekin, Brian Enorekin -Elvis Presley omenduz- edota Um Kulsum musikari egiptoarrarekin kolaboratu zuen, besteak beste. Orain artean kaleraturiko azken lana 2013ko Zoom zuen; Le Parisien egunkariaren arabera, beste disko baten grabaketa bukatua zuen, ordea. 2019ko hasieran argitaratzekoak dira lan berri hori.

Hilondoko diskoa izango da. BERRIAk Tahari eginiko elkarrizketa argitaratu zuen 2010eko uztailaren 13an. ]]>
<![CDATA[Errealitatea hezurtzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2018-09-12/errealitatea_hezurtzen.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2018-09-12/errealitatea_hezurtzen.htm Inon ez, inoiz ez (2014)—, bai kritikak eta bai lagunek esan edo iradoki omen zioten ipuin luzeak nabarmentzen zirela, hori zuela nolabait segitu beharreko bidea. «Egiten dizkidaten aholkuei kasu ez egiteko joera dudanez, ipuin luzeak, laburrak eta tartekoak idatzi ditut oraingoan. Eta ez eroso nagoelako testu laburrekin, baizik eta niretzat erronka delako ahalik eta hitz gutxienekin errealitatearen hezurdurara jotzea; errealitatea hezurretan uzteko ahalegin bat da nire ipuingintza».

Azken lau urteetan idatzitako 32 ipuin bildu ditu Iban Zalduak Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak liburu plazaratu berrian (Elkar). Ibilbideko 11. ipuin liburua du, eta, besteak beste, bi liberazioren ondorio ere badira ipuinok. Narrazioen luzeraren ingurukoa da bata: «Zergatik ipuin luzeak? Zergatik nobela? Idatziko dut ateratzen zaidana eta ateratzen zaidan moduan». Zalduak literatura generoarekin loturikoa izan du bigarren lotsa-galtzea: «Nik joera bat izan dut, iragan bat daukat; zientzia fikzioaren fan baten iragana da. Hori geratu zait betirako markatua. Horrek lotsa ematen zidan lehen; gaur egun ez dit lotsarik ematen ia. Ez daukat lotsarik zientzia fikziozko ipuinak sartzeko ipuin ustez serioago edo errealistagoen ondoan».

Edonola ere, banaketari erreparatuta «inoizko libururik orekatuena» egin du Zalduak. «Nik uste dut lehen aldiz atera zaizkidala ipuin errealistak eta fantastikoak %50ean gutxi gorabehera». Ez da berria Zalduak ipuinari eta fikzioari dion txera, eta, are, haien aldeko aldarria. Liburua aurkeztearekin batera, ohikoak dituen manifestuetako bat zabaldu zuen atzo, zeinetan ipuina aiztoarekin alderatzen duen: «Poesia, beste hark esaten zuen bezala, mailua bazen, ipuinak aiztoak direla aldarrikatu nahi dut. Poesiak errealitatea kolpatu dezake, ez naiz ni kontrakoa esaten ausartuko, baina fikziozko narrazioek, ondo egiten badute beren lana, erditik moz dezakete errealitate hori bera, edo behintzat, albo batetik, azalaren —eta, batzuetan, are gantz ehunaren— azpian dagoena agerian utziz. Dotoreagoa da, maiz, mailu batek eragin ditzakeen koskorrak baino».

Fikzioaren onurak

Fikzioarekin errealitatearen arrakalak hobeto isla daitezkeela eta literaturarekin errealitatean aiztoa sar daitekeela, alegia. Eta izenburuak berak literaturaren ahalmen horri egiten dio erreferentzia. «Ipuin batzuetan, akaso ez guztietan, badaude errepikatzen diren zenbait egoera. Daude errebelatzen diren edo ez diren eta ondorioz pisu handia hartzen duten sekretuak». Eta izenburuak badauka beste zentzu orokorrago bat ere: «Nire ustez, fikzioaren bitartez adierazten ditugu hobekien eguneroko bizitzaren hizkuntzan kontatzen ausartzen ez garen gauzak, edo kontaketa autobiografikoan edo sare sozialetan, edo are, geure buruei kontatzen ez dizkiogun gauzak edo kontatu beharko ez genizkiokeenak... eta fikzioaren bidez, epifania txiki eta askotan mingarri horien bitartez, hobeto azaltzen direnak».

Xabier Mendiguren Elizegi Elkar argitaletxeko editorearen hitzetan, «egunerokotasunari azpilak bilatzen» dizkioten kontakizunak dira liburukoak: «Fantasiari zirrikitu bat irekitzen diotenak, bikoteen arrakaletan arakatzen dutenak, euskal gatazkari geruza berriak bilatzen dizkiotenak, elkarrizketa bidezkoak, txosten gisakoak, jostalariak, dramatikoak, ironikoak... Fikzioaren festa bat, azken batean».

Ana Malagon idazle eta adiskidea ere izan zen atzo Donostian egindako aurkezpenean. Hark ere bat egiten du ipuinen ugaritasuna azpimarratzean. «Zaila da oso liburua zertaz den esatea, gauza asko baitira, Ibanen gauzak. Niretzat interesgarrienetakoa familiaren gaia da. Denok dakigu familia guztiak direla disfuntzionalak, baina ipuinotako familietan disfuntzio bereziak ageri dira... Alabek presentzia handia dute ipuinotan, eta sekretuak, misterioak oso modu aberatsean jorratzen ditu Ibanek».

Euskal gatazka edo Zalduak berak «gure Gauza» deitu izan duena ere ageri da. Honela azaltzen du Malagonek: «Ikuspegi desberdinak jorratzen ditu, eta euskal gatazkaren absurdoa erakusten du». Zalduak berak egiten du ñabardura: «Ez da Gauzari buruzko liburu bat, baina egia da bere agerpena duela, liburuko ipuinen herenek edo ukitzen dute gaia. Euskal gatazka bera baino gehiago da Gauzaren kontaketaren gaineko kontaketa edo gogoeta, errelatoa deitzen duten horren ingurukoa, alegia. Hor kokatuko nuke nire ahalegina».

Zalduak ohikoak ditu literaturaren edo metaliteraturaren inguruko gogoetak eta narrazioak. Oraingoan ere sarriak dira idazleen aipuak, literatur munduaren gogoetak. «Niri bizitzak bezainbat eragiten dit literaturak idazteko. Niretzat, literatura, zinema, artea... bizitza dira, eta horrek guztiak badu bere isla». Malagonek zehazten du kontua: «Jakina da Ibanek ni-aren literatura ez duela bereziki gustuko. Bere ipuinetan oso modu eraginkorrean banatzen ditu autorea eta obra».

Bizitzak bezainbat eragin dio Zalduari arteak. Aitor Arregi zinemagile (Moriarti etxea) eta Mondragon Unibertsitateko irakaslearentzat, Zalduaren ipuingintzak «asko dauka zinematografikotik», baina ez hark erabilitako irudien indarragatik, «baizik eta kontatzen denaren garapenagatik», besteak beste. «Badago Zalduaren narrazioetan zerbait oso erakargarria egiten zaidana, ia misteriotsua-edo. Denontzat identifikagarria den egoera batean sartzen du elementu bat estrainioa, eta badakizu mehatxu moduko bat dela, baina egiten du oso modu isilean, sotilean. Ezerosotasun bat sortzen du. Zinemagileok beti ibiltzen gara arrantzan material bila, eta Ibanen ipuinak beti dira egokiak esploratzeko».

Arregiri hain iruditu zaizkio egokiak Zalduaren ipuinak, ezen film labur bat prestatzen ari den bere aurreko liburuko Ama ipuina oinarritzat hartuta, Jose Mari Goenagarekin batera. Mateoren ama izango du izenburu.]]>
<![CDATA[Iban Zalduak 'Sekula kontatu behar ez nizkizun gauzak' ipuin bilduma plazaratu du]]> https://www.berria.eus/albisteak/156506/iban_zalduak_039sekula_kontatu_behar_ez_nizkizun_gauzak039_ipuin_bilduma_plazaratu_du.htm Tue, 11 Sep 2018 09:54:49 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/albisteak/156506/iban_zalduak_039sekula_kontatu_behar_ez_nizkizun_gauzak039_ipuin_bilduma_plazaratu_du.htm <![CDATA[«Ikuslearengan beste begirada bat sortu nahi nuke»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/032/001/2018-09-09/ikuslearengan_beste_begirada_bat_sortu_nahi_nuke.htm Sun, 09 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/032/001/2018-09-09/ikuslearengan_beste_begirada_bat_sortu_nahi_nuke.htm Reset erakusketa (urriaren 2ra arte). Zuri-beltzeko dozena bat lanek osatzen dute bilduma.

Mexikotik Euskal Herrira etorri, eta jada ez duzu kolorea erabiltzen lehen bezala?

Hamabi urtez Mexikon bizi izan naiz. Berez izan naiz kolore zalea, beti erabili izan dut asko kolorea, ilustraziotik eta komikigintzatik nator eta. Mexikoren eraginez, oso kolore artifizialak erabili izan ditut, baina heldu da momentu bat non saturatu egin naizen. Orain ez nuen kolorearen beharra. Kolorea alde batera uzteko gogoa nuen, baita irudien bitartez kontatu beharrekoa uzteko eta husteko ere, biak.

Edukiz, kontzeptuz husteko ahalegina dago azken obra honetan?

Bai, azken urteetan konturatzen ari naiz irudien artista naizela, irudiak egitea dela nire jarduera. Irudi horiek egiteko hau da nire bidea: argazkietatik hasi eta marrazki edo pinturaren bidez bukatzea; eta hortik irudi poetikoak edo emozio estetiko bat sortzen duten irudiak sortzea. Irudiak bere kabuz izan behar du autonomia bat gauzak manifestatzeko, eta konturatu naiz, akademiaren edo unibertsitatearen eraginez, eta baita arte garaikidearen joeren eraginez ere, eduki dudala halako konplexu bat eta gauzak justifikatzeko behar bat. Halere, gaur egun lan metodologia bat lortu dut, oso garbia, eta paradoxikoa da hori, nire lana oso eklektikoa baita, baina lan egiteko modua, aldiz, beti bera izaten da. Erabaki dut lan egiteko metodo hori erabiliz, gauzak ez kontatzea ia hitzez, eta irudiak ahalik eta garbien edo hustuenak izatea. Irudiak berak izan behar du halako aura independente bat.

Zein da metodologia hori?

Izen bezala jarri diot Collage hustua, trantsituen arteko bide bat delako. Askotan abiatzen naiz argazki batetik, bai neuk egindakotik edo bai Interneten edo aldizkari batean topatutakotik; hori hartu, fragmentatu, manipulatu ordenagailuan; gero hori berriz ere inprimatu oihal batean; ateratzen den hori berriz ere ordenagailura eraman; han berriro interbenitu, eta berriro inprimatu... Lanketaren errepikapen horretan irudiaren esentziara joaten zara. Errepikapen horretan beti galtzen da zerbait, baina beti irabazten da zerbait. Irudia garbitu egiten da horrela, hustu, hondarra kendu. Hori da nire bidea, urteen poderioz ikasi dudana, eta nire metodologia bihurtu da.

Margolaritzat duzu zeure burua oraindik ere?

Bai, baina egia da Mexikon neure burua deskubritu dudala marrazkilari gisa ere, konplexurik gabe. Ohartu naiz hobeto mugitzen naizela marretan, puntuetan... Bai, margolaria naiz: gustatzen zait margoa, gustatzen zait pinturaren potentzia; hori ez dut ukatzen, baina esango nuke orain gehiago naizela marrazkilaria.

Diskurtsoz gainkargatua sumatzen duzu artea garaikidea?

Artea etengabe ari da eraldatzen, eta argi dago: urte batzuetatik hona, eskuaren erabilerak garrantzia galdu du. Egun, artean gauzak askoz ere gehiago intelektualizatzen dira, memoriarekin, filosofiarekin eta beste adar batzuekin erlazionatzen dira, eta hortik sortutako ideiei tratamendu artistikoa ematen zaie. Garai batean eskulan ariketa bat zen gehiago, eta egun ariketa intelektual bat da. Niri beti gustatu izan zait irudiaren indarra, beti gustatu izan zait telebista, zinema, komikia. Irudia azken batean, eta ni hor mugitzen naiz. Heldutasunak hori ematen dizu: badakizula zer gustatzen zaizun eta zer egin nahi duzun. Ni konturatu naiz irudigilea naizela. Nire kasuan ez dut beharrezkotzat ikusten diskurtsoa garatzea.

Zure proposamenean badago begiradaren mantsotze baten aldarria?

Bai, uste dut, ariketa honekin, beste begirada baten beharra bilatzen ari naizela. Ikuslearengan beste begirada bat sortu nahi nuke. Begirada urduria dugu egungo gizabanakook, gainazaleko begirada darabilgu... Nire asmoa litzateke behin hori gaindituta, kuriositatea sortzea beste begirada bat erakartzeko. «Hau zergatik egin du?»; «Honek zerbait iradokitzen dit, baina ez dut garbi ikusten...», eta halakoak pentsatzen dituenari beste begirada baterako nahia eragitea.

Giza irudien erretratuak darabiltzazu abiapuntutzat.

Bai, oinarrian erretratua dago, teknika oso fotoerrealistarekin egindako hamar erretratu dira. Horrek esanahi eta konnotazio oso garbia dauka: estereotipo artistiko bat hartu, erretratua bisturiarekin txikitu, eta sortu zerbait guztiz berria dena, giza irudiaren zati bat bezala ulertzeko kode batzuk mantentzen dituena, baina sentsazio berriak sortzen dituena. Batzuetan dira oso naturalistak, beste batzuetan oso pultsionalak, sentsitiboak, eta besteetan oso paisajistikoak, baina gehienak abstraktuak eta iradokitzaileak. 1980ko hamarkadan nik zurrupatu nuen komikigintzaren eragina sumatzen dut, teknikan, Daniel Clowes etortzen zait asko gogora...

Erretratuak antzaldatu eta gizaki modernoaren isla bat ageri da, keinu urduriak, ia eskizofrenikoak...

Bai, eta ni neu talde horretakoa naiz. Ni neu telebistarekin hazitakoa naiz, eta lau gauza batera eginez egiten dut lan. Ikusten dut gaur egungo eskizofrenia horren semeetako bat naizela. Horregatik, zerbait terapeutikoa ere bada niretzat sorkuntza ariketa, baina bilatzen dut ikuslearengan ere, nik bezala arreta gabezia duen gizaki horrengan, jakin-mina sortzea, jakin-min horretan harrapatu, eta horretatik esperientzia kontenplatibo bat sortzea. Jakinik ni neu ere haietako bat naizela: asko kostatzen zait kontzentratzea, mila gauza egiten ditut aldi berean, beti irudien jarioan nabil murgilduta...

Kontenplaziorako ahalmena galdu dugu behatzaile gisa?

Bai, Monica Galban komisarioak esaten du egunero sortzen direla hainbat irudi ez dutenak begirik topatuko, jarioa hain da handia... Horrenbeste demokratizatu da irudiak sortzeko ahalmena; denok gara irudigileak. Oso zaila da begirada bat topatzea. Irudia lantzen duen artista izanik erronka itzela da begirada bat topatzea. Baina neu naiz lehen gaixoa.

Reset izenburuak erreferentzia egiten dio zure ibilbide artistikoari edo artearenari berari orokorrean?

Uste dut pertsonala dela gehiago kontua, baina... Agian orain sentitu dut unea gauzak berrasteko. Mexikotik itzultzea erabaki dut, eta nire lanean ere eragina du horrek. Kolorearen erabileraren saturazio bat daukat. Bizitza eta artea paraleloan doaz ,eta behar nuen hasiera berri bat. Baina Reset izan liteke baita irakurketa orokorrago bat ere: bigarren begirada, esperientzia kontenplatiboa artean...]]>
<![CDATA[Musika korronte anitz eta gurutzatuak ekarriko ditu Atlantikaldiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2018-09-07/musika_korronte_anitz_eta_gurutzatuak_ekarriko_ditu_atlantikaldiak.htm Fri, 07 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1867/033/001/2018-09-07/musika_korronte_anitz_eta_gurutzatuak_ekarriko_ditu_atlantikaldiak.htm Itsas Korronteak du izenburu. Honela azaldu du aurtengoaren filosofia Julen Mendoza Errenteriako alkateak: «Itsas korronteek izaera ezberdinak dituzte, aldakorrak dira, norabide asko dituzte, eraldaketan eta eraldatzen dihardute, elkartu eta banatu egiten dira, gurutzatu egiten dira, mugarik ez dute ezagutzen, mugimendua eta joerak irudikatzen dituzte... baina denak itsaso beraren zati dira eta Atlantikaldiak ere itsaso horretan eragin nahi du».

Ohikoa denez, jaialdia bi zutabetan oinarrituko da: kultur topagunea eta musika jaialdia. Kultur topagune den aldetik, «kulturen arteko trukeak ahalbidetuko ditu herriko zein kanpoko eragileen arteko elkarlana bultzatuz». Musika jaialdia ere izango da, baina « ez edonolakoa», antolatzaileen hitzetan: «Kanpotik etorritako eta bertako artisten arteko elkarlanetik sortutako kontzertu berezi eta bakarrak eskainiko baitira».

Taldeen arteko elkarlana

Oiartzun ibaiaren inguruan egingo da jaialdia, iaz Itsas Topaleku izenarekin sortutako hainbat gune berezitan. Agertoki nagusia Lehendakari Agirre plazan dagoen Itsasargi Nagusian egongo da, eta musika izango da gune horretan ia erabateko protagonista. Oholtza horren gainean ariko dira kartelburu modura izendatu dituztenak: Nneka, Bebe, Esne Beltza eta 47Soul.

Nneka musikari eta kantari nigeriarra afro-soularen ordezkari nabarmenetako bat da; igbo hizkuntzan, nigeriar pidgin hizkuntzan nahiz ingelesez kantatzen du. Irailaren 22an ariko da, larunbatarekin. Egun horretan ariko dira Serrulla (Iñigo Serrulla) musikari donostiarra, Hakima Flissi aljeriar sustraiak dituen musikari bilbotarra, eta Bebe kantari espainiarra. Festari amaiera DJ Makalak emango dio.

Esne Beltza taldea disko berria prestatzen ari da, eta kantu berrietako batzuk lehen aldiz emango ditu Atlantikaldian, antolatzaileek azaldu dutenez. Irailaren 21ean ariko da, ostiralarekin. Haien aurretik izango da emanaldi berezienetako bat. 47Soul Palestinako eta Jordaniako kidez osaturiko musika taldea da, Shamstep mugimenduaren ikurretako bat: Sham herrietako (Palestina, Jordania, Siria, Libano) mendeetako kaleko musika tradizionala erritmo elektronikoekin nahasten dute funkaren, hip-hoparen eta rockaren eraginpean. Atlantikaldian «emanaldi dantzagarri eta indartsua» egingo dutela iragarri dute, eta, gainera, La Basu hip-hok kantari etxebarriatarraren (Bizkaia) kolaborazioa izango dute.

Ez da izango Euskal Herriko eta kanpoko taldeen arteko elkarlan bakarra. Thierry Biskarik gidatzen duen Manez eta Kobreak taldea Aiace Brasilgo kantariarekin (lengoaia kaletarra, jazz eta pop-rock ukituekin) eta herrialde bereko Duo BAVIrekin ariko da Atlantikaldian, irailaren 20an, ostegunarekin. Aurrez elkarrekin egonaldi artistikoa egin dute guztiek.

Formatu txikiko kontzertuetan ere islatu nahi izan dituzte artisten arteko elkarlan eta elkarrizketa horiek. Keu Agirretxea ondarroarrak (Bizkaia) eta Pablo Novoa galiziarrak jaialdirako espresuki prestaturiko emanaldia egingo dute herriko plazan, irailaren 21ean. Gainera, besteak beste, Olatz Salvador, Pauline eta Juliette eta DZ DJ izango dira jaialdian, baita zenbait tailer, erakusketa eta bestelako kontu ere. ]]>
<![CDATA[«Faltan sumatzen dut bertsolariak plazan izatea indarra»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1965/032/001/2018-09-02/faltan_sumatzen_dut_bertsolariak_plazan_izatea_indarra.htm Sun, 02 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1965/032/001/2018-09-02/faltan_sumatzen_dut_bertsolariak_plazan_izatea_indarra.htm
Noiz egin zenuen azken saioa gai jartzaile modura?

Gernikako San Roke jaietan izan zen; urtero egiten da saio hori, abuztuaren 15an. Harrizko auditorio bat da, oso polita. Halako hurbiltasun bat sortzen da publikoarekin, eta hori izan da nire saio kuttunetako bat... [Etenaldi bat] Orain artean, gurasoak ere beti joaten ziren saioa entzutera. Uste dut gustukoa zutela semea han ikustea, herrian bertan. Azken hilabeteetan biak galdu ditugu, hil egin baitira. Eta hori ere izan da uzteko arrazoietako bat. Azkenaldian arrastaka nenbilen, egia esan, gaiak ateratzeko, saioak prestatzeko eta abar; tentsio pixka bat galdua nuen. Aurten sentitu dut Gernikako saioa zela egokia agur esateko. Ze plaza egokiagorik. Uxue Alberdi, Onintza Enbeita, Amets Arzallus eta Sustrai Colina izan ziren kantuan.

Gai jartzaile jardun aurretik, bertsolari izateko bulkadarik izan zenuen?

Oso bertsolari txarra nintzen; baneukan bertsoak idazteko joera. Bat-batean oso gaizki pasatzen nuen, ordea. Pena daukat. Jakin izan banu modu ludiko baten ulertzen bertsoa, igual lagunartean gai izango nintzen bertso bat kantatzeko, baina ez nuen lortu hori, neure buruarekin exijentzia gehiegizkoa bainuen. Bertsotarako nire zaletasunak zerikusi handia zuen euskaraz egiteko aukerekin. Asko hitz egiten genuen gaztelaniaz Gernikan, eta euskarazko munduan txertatzeko aukera ematen zigun bertsoak. Lagunarte zoragarri bat ere eman zidan; Jon Lopategi irakasle genuela ibiltzen ginen batera eta bestera.

Eta gai jartzen noiz hasi zinen?

Giro horretan gustura nenbilen, eta, aurren-aurrena, bertso biltzaile ibili nintzen, Bizkaiko herrietan barrena. 17 urterekin hasi, eta lauzpabost urte egingo nituen asteburuetan grabagailu txiki bat hartu eta han eta hemengo bertsoak biltzen. Esperientzia ederra izan zen, bertsolariak ezagutzeko, Bizkaia ezagutzeko... Gero, apurka-apurka, bertsolariak lagunak nituelako hasi nintzen gaiak jartzen, saio txikietan.

Nola oroitzen duzu lehen saioa gai jartzaile modura?

Ez dut oroitzen; jolas moduko saioren bat izango zen. Lehen saio serio samarra gogoratzen dut: 18 bat urte nituela, Natxi Aranburuk deitu zidan Ondarroatik, jaialdi bat antolatu behar zutela eta gai jartzaile aritzeko. Hura izango zen lehen saio handia: [Andoni] Egaña eta [Xebastian] Lizaso zeuden. Hainbestean joan zen saioa, ez zen desastre handirik izan, eta hortik aurrera apurka-apurka joan nintzen saio batzuk egiten. Gero, Gasteizera joan nintzen ikastera, eta han sortu zen bertso tramaren kontua... Hari esker, geroz eta gehiago hasi nintzen herriz herri.

Esana duzu gai-jartzailearen figura ez dagoela aintzat hartua. Zergatik?

Nik bertso eskolekin ez dut harreman handirik izan, zoritxarrez. Eta harritu ninduen jakiteak bertso eskoletan ez dela lantzen gai jartzailetza. Bertsoak lantzen dira, gaiak jartzen dira, baina ez da beren-beregi lantzen gai jartzailetza. Entzuten ditugu kexak, gai jartzaile gehiago behar dela, lanketa gehiago behar dela, baina oinarri-oinarritik ez bada egiten, berbok haizeak eramaten ditu. Uste dut bertso eskoletan dagoela gakoa. Teoria badago, esperientzia badago: horiek denak batzea, formulatzea eta egituratzea da kontua. Inork ez du izan nahi gai jartzaile bertso eskolan sartzen denean, baina... nik egingo nuke ahalegintxo bat alde horretatik.

Esan duzu zentzua eta sormena direla bi elementu funtsezkoak gai jartzailearentzat. Zuk gehiago egin duzu sormenaren alde?

Beharbada hasieran bai; gaztexeagoa izanik, ausartagoa ere bai, sormenaren aldeko apustua egin nuen. Baina gero ikasten duzu, hutsetatik ikasi ere, zerk funtzionatzen duen eta zerk ez. Batzuetan, gai originalegiak ez du funtzionatzen, bere horretan ixten delako, eta bertsolariak biluzik geratzen dira. Jakin behar duzu gaiak izan behar duela bertsotarako abiapuntu bat, orekatua, bi bertsolariri bazka emango diena. Hori urteekin ikasten da, eta, hasieran ez bezala, azken urteetan zentzua erabili dut gehiago. Beharbada, oso pentsamendu kontserbadorea da, badakit.

Bertso tramarena mugarri moduko bat izan zen?

Bertso tramarekin oso ondo pasatu genuen. Gasteizen hasi genuen, Igorrek [Elortza], Jonek [Maia] eta hirurok. Oso trama zoroak ziren; libreak ginen edozer egiteko. Nik 23 urte nituen, eta 21 inguru pasatu dira lehen saiotik. Tabernetan-eta egiten genuen; giroa oso liberatua zen alde horretatik. Publikoa ere oso espezifikoa zen. Horrek asko lagundu zuen. Euskal Herri osoko ikasleak zeuden, gazteak asko; giro desberdin bat zen. Baina hasieratik ulertu genuen bertso trama ez zela bertsolaritza iraultzeko metodo bat. Jolas modura hasi genuen, eta apurka-apurka zabaldu zen Euskal herri osora. Egia da hasierako zorakeria hartatik leundu egin zela gero. Bestelako publiko bat zen, eta hasi ginen trama nobelatuagoak egiten, publikoarentzako errazagoak izango ziren tramak eratzen.

Arrasto batzuk utzi ditu, ordea: jolastu eta esperimentatu nahi bat.

Baina tramaren aurretik ere egiten ziren halakoak. 90eko hamarkada hasieran, esperimentazioak, jolasak eta abar egiten ziren: Joxerra Gartziarekin, Hitzetik Hortzera-ren boom horretan egiten ziren jolasak... eta beharbada hortik sortu zen bertso tramarena. Gai bati buruzko saio espezifikoak egitea ekarri zuen bertso tramak, hasi eta bukatu gai baten bueltan aritzea.

Bertsolaria gizartearen bat-bateko kronista zen lehen, eta ia figura intelektual bat da orain. Bilakaera horretan zer irabazi du bertsoak, eta zer galdu?

Nik uste dut plazan bertsolariak galdu egin duela indar hori, txapelketak salbuetsita. Uste dut asteroko plazan ez dutela halako pisurik bertsolariek, baina, beren trebetasun eta gaitasunen ondorioz, hedabideetara iristea lortu dute: gidoilari, sortzaile, iritzi emaile, komikilari, idazle... eta horrek bai, horrek eman die itzal handi samar bat. Nik faltan sumatzen dut bertsolariak plazan izatea indarra. Uste dut unea iritsi dela bertsolariak plazan esateko «nik honi buruz kantatu nahi dut»; zenbait espaziotan behintzat, ez akaso beti, eta bat-batekotasunari eragin gabe. Segun eta zein plazatan, gai jartzailearekin hitz egin, eta gero formularen bat egokitu horretaz kantatu ahal izateko, gaiak kezkatzen duelako, interesa duelako edo zernahi...

Bat-batekotasunari ez dio ezinbestean eragingo horrek?

Ez dakit zuzen nabilen; nire iritzia da, baina uste dut iritsi dela horretarako garaia, hau da, autoretza moduko bat garatzeko. Adibidez, Ez da kasualitatea formatua, emakume bertsolariez osatua: hor nabaritzen da ilusioa, tentsioa eta gogoa gauza berri, desberdin edo benetako bat egiteko. Ikaragarrizko saioak egiten dituzte. Zergatik? Badagoelako borondate bat norberetik bidea markatzekoa. Uste dut plazan falta dela hortik... Nik ez diot saio osoak horrelakoa izan behar duenik, baina bai mixtura bat. Gai arantzatsua da, badakit, eskatzen baitu lan bat, eta bertsolariak badu pudore bat...

Zein izan da zure gaiei zuku gehien atera dien bertsolaria?

Ez dakit hori erantzuten. Nik konfiantza handia daukat nire belaunaldiko bertsolariekin; Igor Elortza, Unai Iturriaga, Jon Maia, Maialen Lujanbio... Haiekin, beharbada, erosoago sentitu naiz, eta batzuetan lagundu egin didate. Batzuetan, konfiantza larregi hartu dut haiekin, eta putada batzuk egin dizkiet, eta zuhurtasun handiagoz jokatu dut beste bertsolari batzuekin. Aitortzen dut: ez da justua.

Zure belaunaldiak zer ekarpen egin dio bertsolaritzari?

Nik uste dut kalitate izugarria ekarri duela, egoteko modu bat eta konpromiso bat izugarria. Bakoitzak bere ezaugarriak ditu, baina sormen izugarrikoak dira, eta urteetan asko hobetu dute.

Mende laurden igaro da Lubaki Banda literatur taldea sortu zenetik. Hango kide izan zinen. Orain berriro literaturarekin kateatuta?

Ilusioa beti eduki dut. Beharbada, bertso munduarekin eta plazarekin lotuta egotea aitzakia bat izan da beste arlo horretan ez sartzeko. Baina ikusi dudanean bertsolaritzarekiko atxikimendua txikiagoa zela, besteari bidea ireki diot. Poema gutxi batzuk idazten nituen, eta Twitterren zabaltzen nituen...

Udazkenean liburua argitaratuko duzu.

Bai, eskaintza bat egin zidaten. Onartu nuen, eta oso pozik nago. Esperientzia ona izan da. Bertsoak estali dit urte askoan literatur sorkuntzarena. Gero, denbora behar da, umeak ditugu... Beharbada, denak dira aitzakiak orri zuriari kontra ez egiteko.

Elementu kreatibo gisa, bertsoa eta poema oso aldendurik ikusten dituzu?

Nire poemetan bertsoa ez da agertzen, baina seguru nago bertsoak eragin handia izan duela nire poemagintzan; errimaren lanketan, arrazoia kokatzeko orduan... Nik euskaldun izatea bertsoari zor diot, bertsoagatik naiz euskaldun kontziente, praktikante eta eragile. Bitxia da, baina jardunean zabiltzanean ez zara hain bertsozalea askotan; orain, aldiz, utzi eta gero, berriro gogoa piztu zait bertso saioetara joateko...]]>
<![CDATA[Emakume boteretsuen istorioek txaloak jaso dituzte Venezian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/027/002/2018-08-31/emakume_boteretsuen_istorioek_txaloak_jaso_dituzte_venezian.htm Fri, 31 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1958/027/002/2018-08-31/emakume_boteretsuen_istorioek_txaloak_jaso_dituzte_venezian.htm Roma Europako hiri bat da, baina baita Mexikoko hiriburuko auzo bat ere. Eta hartara «itzuli» nahi izan du Alfonso Cuaronek Roma azken filmaren bitartez. Bere haurtzaroan kokaturiko istorio intimista da, bera hezi zuteneko matriarkatuari gorazarre egiten diona, batez ere bera hezi zuen haurtzaina gogora ekarri eta omentzen duena. Bai publikoak eta bai kritikak txaloz eta liluraz hartu zuten filma, atzo, Venezian.

Gravity-rekin (2013) hainbat Oscar sari irabazi eta zinema industria estatubatuarrean txertatu ondoren, Mexiko sorlekura itzuli nahi izan du Cuaronek, Y tu mamá también (2001) jada urrunarekin egin bezala. Filma 1970eko Mexiko Hirian kokaturik dago, eta zuri-beltzean kontatzen du Cleoren istorioa, familia burges eta itxura batean arazorik gabeko baten haur zaintzaile indigenaren istorioa, hain zuzen ere. «Libo izeneko pertsonaia errealean oinarriturik dago filma. Nire zaintzailea izan zen. Gure familiako kide bihurtu zen, eta gu bere familiako kide bihurtu ginen». Filmak ez du, ordea, haur zaindariaren eta familiaren arteko istorioaren erretratu gozo bat egiten, zaindariaren problematika ere gertutik azaltzen baitu. «Maite duzun norbaitekin hazten zarenean, ez duzu bere identitatea zalantzan jartzen. Horregatik Libo ikusten nuen emakume gertuko bat bezala, eta prozesu baten ondorioz jabetu nintzen indigenen eta klase sozial apalagokoen errealitateaz». Yalitza Aparicio aktore hasiberriak jokatzen du Cleo pertsonaiaren rola, eta baita ondo jokatu ere, atzo jasotako harrera izugarri onak erakutsi zuenez. Halaber, beste hainbat emakumeren istorioak ere kontatzen ditu Cuaronen filmak; Marina Tavirak antzeztutako amarena, esaterako.

XVIII. mendeko hiru andre

Hasieratik erakarri zuen istorioak Yorgos Lanthimos zuzendari greziarra. Eta Canino (2009) nahiz The Lobster (2015) filmekin egin bezala, berak idatzi zuen gidoia. Atzo aurkeztu zuen Veneziako Mostra jaialdian The Favourite lan berria, eta gogo onez hartu zuten nola ikusleek, hala kritikariek ere, batez ere Emma Stonek, Olivia Colmanek eta Rachel Weisz aktoreek egindako lana. «Hiru emakume indartsuren» istorioa kontatzen du pelikulak, eta hartarako Ingalaterrako gertakizun historiko batean jarri du mira zuzendariak. XVIII. mende hasiera da. Ingalaterra gerran da Frantziarekin. Gaixotasunak ahuldutako erregina da Anne (Colman); haren kargua beteko du adiskide duen Lady Sarahek (Weisz). Abigail izeneko zerbitzari berri bat agertuko da gortean (Stone), eta seduzitu egingo du Sarah. «Emakumeen arteko istorio bat kontatu nahi nuen, eta azaldu nahi nituen ohiko roletatik kanpo, hots, ez nituen soilik zerbitzari eta desira objektu gisa azaldu, baizik eta euren konplexutasun guztian». Veneziako publikoaren erreakzioengatik konplexutasun hori islatzea lortu du Lanthimosek.]]>
<![CDATA[Danny DeVito aktore, zuzendari eta produktorearen ibilbidea omenduko du Zinemaldiko Donostia sarietako batek]]> https://www.berria.eus/albisteak/155764/danny_devito_aktore_zuzendari_eta_produktorearen_ibilbidea_omenduko_du_zinemaldiko_donostia_sarietako_batek.htm Mon, 20 Aug 2018 07:40:13 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/albisteak/155764/danny_devito_aktore_zuzendari_eta_produktorearen_ibilbidea_omenduko_du_zinemaldiko_donostia_sarietako_batek.htm
Rodrigo SorogoyenenEl Reinofilmaren proiekzioaren aurretik emango zaio saria, irailaren 22an (larunbata), 19:30ean. Sarrerak salgai dauden dagoeneko Zinemaldiaren webgunean. Gainera, salgai daude Hirokazu Kore-edari emango zaion Donostia saria entregatzeko ekitaldirako sarrerak ere. Irailaren 23an izango da, igandez, 20:30ean,Manbiki kazoku/Shopliftersfilmaren proiekzioaren aurretik. Oraingoz bi Donostia Sari horien berri eman du jaialdiak.]]>
<![CDATA[Bakarrik, jo ez...]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/028/001/2018-08-12/bakarrik_jo_ez.htm Sun, 12 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1917/028/001/2018-08-12/bakarrik_jo_ez.htm
Banaka-banaka agertu dira, nor bere bidetik, nor bere zereginetatik. Musikariak laurak; lagunak laurak. Mahaiaren bueltan eseri dira, borobila osatuz. Horra taldea, horra kolektiboa. Beste askotan bezala, Hala Bedi tabernan egin dute enkontrua, Gasteizen. Hura dute aterpe ohikoa, bilgunea, «konspirazioetarako» batzargunea.

Jon Basaguren (Gasteiz, 1984) ere ez da hasiberria -Akatu rock-metal taldean aritu zen Izaki Gardenak sortu aurretik-. Esperientziak erakutsi dio «bakardadearen sentimendua» ohikoa dela musikariengan. Orain artean, hiru disko plazaratu ditu Izaki Gardenak taldearekin, hirurak Elkar etxean. «Sentitu izan dut nik neuk atera banitu bezala. Zenbait kontutan agian ez, baina diskoa grabatutakoan, zuk egin behar duzu bidea; zuk lortu behar dituzu kontzertuak, komunikazioa, diseinua...».

Hasiberria izan gabe ere, lehen urratsak egitea zer den ondo gogoratzen du Beñat Goitiak (Gasteiz, 1991). Montauk taldeko kidea da (gitarra, ahotsa). Disko bakarra dute oraingoz plazan, Bilaketan (2016, autoekoizpena). Gainerakoen iritzi antzekoa du: «Hasiberriaren sentsazioa da pareta baten kontra egiten ari dela; bakardade erabatekoa, eta gainera, beti eszeptizismo moduko bat hasiberriarekin. Entzun aurretik muga jartzen zaio».

Musikariek berek ere mugak jartzen dituzte. Hala uste du Jon Aranburu kolektiboko kide eta musikariak (Alegia, Gipuzkoa, 1980); gitarra jotzen du, eta Konpost taldea sortu berri du, Bingen Mendizabal (biolina), Txerra Bolinaga (bateria) eta Ruben Sanchezekin (ahotsa) batera. «Nor bere kontuak kudeatzen ari da gero eta gehiago; autogestioaren ideiarekin, bai; diskoetxeetatik aldenduz, bai. Baina jendea bakarrik ari da musikan. Uste dut autogestioa ulertzeko modu murritza dela hori. Autogestioan aritu gaitezke, baina auzolanean, lanak partekatuta. Azken batean, beste hainbat eremutan dauden filosofiak gure eremura ekartzea da, musikara». Eta Baleztenak biribildu du kidearen argudioa: «Gero eta gehiago ikusten da musikan autogestioa, eta normala da, gauzak dauden bezala egonda, baina nik uste dut autogestioa gauza ederra dela, hain zuzen ere besteekin biltzen zarenean, auzolana zabaltzen duzunean, hainbat esparrutako jendea ezagutzen duzunean... Gaur egun, iruditzen zait autogestioa ulertzen dela pertsona batek edo talde batek dena bere gain hartzen duela, eta gainera kasik etxetik atera gabe. Kanpora begira gabiltza denborarik gehienean, igual gehiegi ere bai, baina bakoitza gure ordenagailuaren gibelean...».

Lau lagunek duela bi hilabete eskas aurkeztu zuten Erraia, ekain erdialdera: «autoekoizpenerako plataforma», zigilua, kolektiboa... Musika zaletasunak, musika ulertzeko moduak eta Gasteizek batzen ditu laurak, besteak beste. Baina, ororen gainetik, adiskidetasunak. Ez oraintsukoak gainera. Gasteizko Filologia Fakultateak batu zituen Baleztena, Basaguren eta Aranburu. 2000. hamarkada hasiera zen. Han izan zuten elkarren berri, baina Hala Bedi irrati libreak estutu zituen euren arteko harreman lokarriak.

Hala Bedi irratia, ernamuina

Laurek parte hartu dute, sasoi batean ez bada bestean, Hala Bediko 3 kortxea saioan. Musikarako zaletasuna asetzeko soilik ez, bizitzaren aurrean funtzionatzeko hainbat irakasgai jaso dituzte Hala Bedi irratitik. Goitiak bertatik bertarako harremana estimatzen du: «Gustuko taldea elkarrizketatzea zoragarria da, baina gainera, boluntario aritzean, distantziak laburtu egiten dira. Musikari bat estudiora gonbidatu eta garagardo artean elkarrizketa bat egiteak sortzen du haragoko harremantxo bat». Aranbururentzat, bizi esperientzia «ezin aberasgarriagoa» da Hala Bediren gisako irrati batean aritzea: «Musikazalea izan naiz beti; baina Hala Bedin sartzean konturatu nintzen Euskal Herrian zenbateko musika aberastasuna genuen. Talde batzuk ezagutu nituen, baina konturatu nintzen askoz ere gehiago zirela egiazki». Eragin handia izan du Basagurenengan ere, besteak beste Hala Bedi irratian aritzeagatik jarri baitzen Euskadi Irratia berekin harremanetan, eta egun Zidorrean musika saioa aurkezten du bertan. «Jende asko ezagutu dut Hala Bedin; musika asko ezagutu dut, kontzertuetara joan gara bertatik, eta Gasteizera etortzen zirenak elkarrizketatu ditugu...». Baleztenak ere ez dauka saltzeko irratiko esperientzia. «Kontzertuak antolatzen genituen. Esaterako, geuk antolatu genuen Willis Drummonden bat, haiek lehen diskoa atera eta segituan. Kontzertua sekulakoa izan zen; elkarrekin afaldu, ederki pasa, eta hor harreman estu bat sortu zen... Urte batzuk geroago, taldean amaitu nuen».

Hala Bediko langilea izan zen Aranburu, eta egun kolaboratzaile da oraindik. Hark laburbildu du irratiak funtsean zer eman dien kolektiboko kide guztiei: «Taldetasunaren kontzeptua eta funtzionatzeko modua ere hor ikasi ditugu; posible dela gauza handiak egitea baliabide txikietatik abiatuta, talde ikuspegi bat garatuz». Gasteizera ikastera joandako gazte askok bertan topatzen du nahikoa saltsa, nahikoa motibazio, gerora ere han bizi eta kultur nahiz herri mugimenduetan txertatzeko. Erraiakoak ez dira izan salbuespena.

... lagunekin bai

Erraia oinez hasi berri den haur bat da, baina zimenduak baditu; Gasteiz hiri bat da, baina baita «esperientzia» bat ere. Aranburuk azalpena: «Hiri bizia da Gasteiz, egun ere kultur mugimendu handia duena, nahiz eta askorentzat Gasteizko mugimendua 80ko hamarkadan geratu zen. Hura aspaldi gainditu zen. Egun, kolektibo asko dago martxan; kontzertuak antolatzen dira, herri mugimendua eta asanblearismoa hemen ezagutu ditugu».

Eta euskal musikaren azken urteetako historian ere eredu faltarik ez dute egin nahi dutena egin nahi duten moduan egiteko. Bidehutsen adibidea etorri zitzaien burura brastakoan. «Zigilua eta kolektiboa bera asko gustatzen zaizkigu; nola lan egiten duten, zer taldek osatzen duten... Kuriositatea genuen, eta bildu ginen eurekin. Modu eta gogo onez hartu gintuzten». Ez da sortu zaharra Mukuru kolektiboa ere, zeinak Gipuzkoako (Txost!, Klak!son, Muskulo, Peru Galbete, Hatxe...), Nafarroako (Kaskezur...) eta Nafarroa Behereko (Paxkal Irigoien, Seitan...) hainbat talde biltzen dituen. «Haietako batzuk ezagutzen ditugu; hitz egiten hasi, eta jabetu ginen oso antzeko ideia izan genuela, eta oso aldi bertsuan gainera: ez gara hain originalak!», dio Aranburuk. «Xedea ez baita originalak izatea», arrapostu umorezkoa Basagurenek. «Gure helburua ez da plataforma izugarri handi bat osatzea, talde askotakoa. Ederragoa litzateke txiki asko sortuko balira Euskal Herrian». Adibideak gehiago dira: urteak daramatza Tolosako Bonbereneak (Gipuzkoa) zigilu ez ezik musika eta kulturaren eragile gisa ere lanean; berrixeago da Iruñeko Nola kolektiboa, zeinak musika kalera ateratzeko aldarria egiten duen, besteak beste. «Zerbaiten seinale da», baieztapena Baleztenak: «Aspalditxotik ari da jendea autoekoizpenaren bidetik, baina, plataforma bat izanik, dena errazagoa da; lagun artean errazagoa da. Pentsatzen dut aurrerantzean ere aterako direla halako kolektibo dezente».

Lehen uzta, udazkenarekin

Oraindik zigiluak ez du erreferentziarik kalean. Baina kolektiboa osatzen duten taldeek martxan dute makineria. Izaki Gardenakek uztailaren hasieran grabatu zuen laugarren diskoa izango duena, Sevillan (Espainia) grabatu ere, Raul Perezen La Mina estudioan -Pony Bravo, Maika Makovski, McEnroe...-. «Motibazio bila genbiltzan, leku eta soinu berrien bila. Gustuko genituen Raulek grabaturiko disko batzuk, eta hara jo genuen. Aldaketa bila joan ginen, ea beste norbaitek egiten zizkigun guk egin ezin genituen aldaketak». Zortzi kantu berri, diskoaren izenik ez oraindik: «Irailean gara nahasketak egitekoak, eta azaro bukaeran plazaratuko dugu».

Montaukek ere egina du bigarren diskoa izango denaren «lanik handiena». Gasteizko Jimmy Jazzen grabatu dituzte zazpi kantu berriak. Urrian argitaratzeko asmoa dute: «Uste dut dezente aldatuko dela aurreko lanarekin alderatuta; ukitu ingelesagoa dauka, elektronika zantzu batzuk...», zehaztu du Goitiak. Haatik, Erraiaren lehen erreferentzia Joseba B. Lenoirrek udaberrian atera zuen Haiek izorra nahi haute / Kantu odolustuen bluesa singlea izango da, formatu fisikoan plazaratuko baitute. Baleztenak dio krisi aldi batetik ateratzen ari dela. «Musikaren munduarekin erreta egon naiz, aspertuta. Gauzak ondo egin nahian aritu naiz, baina sentsazioa zen beti hutsetik hasten nintzela. Horrek nekatu egiten du. Gauza askotan aritu naiz batera, eta nik neuk egin nahi dudana ezin ondo asmatu egiten. Singlearekin pozik geratu nintzen; baditut kantu gehiago, eta aurrerago disko bat osatu nahiko nuke».

Sorkuntza propioaren gorabeherez gain, Baleztenak kolektiboan topatuko du babesik, bultzadarik. Irabazi asmorik gabeko elkartea da Erraia, eta garbi dute batez ere grabaketa egin eta gero sartuko dela taldetasunaren indarra jokoan. Aranburu: «Aurretik ere egon litezke zenbait gauzatxo: non grabatu aholkatzeko, edo -aurretik egin bezala- noizbait elkarrekin kolaboratzeko... Baina erabakiak taldearenak berarenak dira diskoa grabatu bitartean». Kolektiboaren lana «sormena ez den horretan hasiko da», Basagurenek dioenez: «Disko banaketa, marketina, zer plataformatan eman... Elkarri lana arintzea, elkarri babesa ematea, egindako lana zabaltzea. Hor du egitekoa kolektiboak».

Erraietatik esana. Hala Bedi tabernako mahairen jiran geratu dira, biribilean.]]>
<![CDATA[Claire Denis, Valeria Sarmiento, Kim Jee-woon eta Naomi Kawase lehian izango dira Zinemaldian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1895/026/001/2018-07-14/claire_denis_valeria_sarmiento_kim_jee_woon_eta_naomi_kawase_lehian_izango_dira_zinemaldian.htm Sat, 14 Jul 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1895/026/001/2018-07-14/claire_denis_valeria_sarmiento_kim_jee_woon_eta_naomi_kawase_lehian_izango_dira_zinemaldian.htm Neau travail eta White Material obren egilea, besteak beste—. Lehen aldiz lehiatuko da Donostiako Zinemaldiko Sail Ofizialean, High Life filmarekin. Zientzia fikziozko lana da, eta berriz ere Juliette Binoche aktorearekin lan egin du, Un beau soeil-en ere elkarrekin aritu ondoren. Atzo jakinarazi zituen antolakuntzak Urrezko Maskorra lortzeko lehian izango diren lehen zazpi filmak. Irailaren 21etik 29ra bitarte egingo dute Donostiako 66. Zinemaldia.

Naomi Kawase (Nara, Japonia, 1969) bigarrenez saiatuko da Urrezko Maskorra lortzen, 2010ean Genpin, Fipresci sariaren irabazlea, aurkeztu eta gero. Orain, Vision ekarriko du Donostiara, jaioterriko probintzian filmatu duen obra, eta gauzak zer diren, Denisen filmean bezala, Juliette Binoche da protagonista Kawaserenean ere, Masatoshi Nagase japoniarrarekin batera (Hikari, Paterson).

Kim Jee-woon ere (Seul, 1964) bigarrenez izango da Zinemaldiko lehian. 2010ean Ang-ma-reul bo-at-da / I Saw the Devil aurkeztu zuen, eta orain, Illang: The Wolf Brigade filmarekin parte hartuko du zuzendari hegokorearrak. Mamoru Oshiik idatzitako Jin-Roh animearen remake-a da filma.

Sarmiento ere bigarrenez

Beste zinemagile beterano bat da Valeria Sarmiento (Valparaiso, Txile, 1948), eta hura ere bigarrengoz lehiatuko da. Duela bi hamarkada baino gehiago aurkeztu zuen Zinemaldian Elle (1995). Baina Sarmientok Zinemaldiarekin duen lotura hamar urte lehenago hasi zen, haren lan-ibilbidearen hasieran, 1984an Zuzendari Berrientzako Donostia Sari Nagusia irabazi baitzuen bere lehen fikzio film luzeari esker (Notre mariage). Zinemaldian izan zen azken aldian, 2012an, Zabaltegin programatu zuten haren filma, As Linhas de Torres / Lines of Wellinghton. Dakarren lan berriak Le cahier noir / The Black Book du izenburu, Frantzia eta Portugal arteko koprodukzioa da, eta Camilo Castelo Brancoren Livro Negro de Padre Dinis eleberrian dago oinarrituta.

Beste hirurak, gazteagoak

Belaunaldi gazteagokoak dira Sail Ofizialerako oraingoz jakinarazi dituzten beste hiru zuzendariak.

Benjamin Naishtaten (Buenos Aires, 1986) hirugarren film luzea da Rojo. Haren lehenengo lana, Historia del miedo, 24. Zinema Eraikitzen sailean aukeratutako filmetako bat izan zen; Berlinen lehiatu zen 2014an, eta Zinemaldiko Horizontes Latinos sailean ere proiektatu zuten. Bigarrena, El movimiento (2015), Locarnoko Sail Ofizialean izan zen. Rojo 70eko hamarkadako Argentinan dago girotua, diktadura hasi aurreko urteetan, eta Dario Grandinetti, Andrea Frigerio eta Alfredo Castro ditu antzeztaldean.

Markus Schleinzer (Viena, 1971) Cannesko Sail Ofizialean lehiatu zen bere lehenengo lanarekin (Michael, 2011). Donostian, bere bigarren film luzea aurkeztuko du: Angelo. Schleinzerrek Casanova Variations filmaren gidoia idatzi zuen Michael Sturminger zuzendariarekin batera, eta 2014an Urrezko Maskorra lortzeko lehian parte hartu zuen lan horrek. Orain, nahitaez europartutako afrikar baten istorioa hartu du hizpide. Makita Samba, Alba Rohrwacher eta Larisa Faber dira protagonistak.

Simon Jaquemetek (Zurich, 1978) 2014an estreinatu zuen bere lehenengo lana, Chrieg / War eta saritua izan zen Zinemaldiko Zuzendari Berriak sailean. Bigarren filmarekin (Der unschuldige / The Innocent) Donostiara itzuliko da, Sail Ofizialera, iraganak fededunen komunitate batean harrapatu duen emakume baten erretratuarekin.

Sail Ofiziala osatuko duten gainerako filmak datozen asteetan iragarriko dituzte antolakuntzako kideek.]]>
<![CDATA[«Nik tira egin nahi dut; ez dut geldirik egon nahi»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/034/001/2018-07-08/nik_tira_egin_nahi_dut_ez_dut_geldirik_egon_nahi.htm Sun, 08 Jul 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1929/034/001/2018-07-08/nik_tira_egin_nahi_dut_ez_dut_geldirik_egon_nahi.htm Don Inorrez kantuko protagonista ez bezala —Bide Ertzean-en diskoari (2010) ere izenburu eman ziona—, ez dator inor beldurtzera; baina kantu hartatik hartu du izen artistiko berria: «Eskarmentu pixka bat bildu dugu musikaren munduan, baina ez gara inor; gainera, Imanol Ubeda ez zitzaidan izen bereziki artistikoa iruditzen». Bide Ertzean taldeak aldi baterako etena hasi zuen 2016an. Talde hartako gitarra jotzaile eta kantaria da Imanol Ubeda (Tolosa, Gipuzkoa, 1973). Hark ez du etenik nahi, kantuak baitatozkio, eta etorri eran eman nahi. Izen berriarekin, izan musikal berritu bat. Edo zaharberritu bat bederen. Paco Loco musika ekoizle espainiar entzutetsuaren Puerto de Santa Mariako (Cadiz, Espainia) estudiora hainbat bidaia eginda argitu zitzaion bidea, jada argi zuen aldartea lagun. Eta Mugirobila diskoa plazaratu zuen udaberri hasieran; bere betiko pop melodiak jantzi zakarragoz, bihurriagoz, indartsuagoz landuz.

Mugiro baten bila abiatu zenuen Don Inorrez proiektu berria. Topatu duzu mugiro hori?

Mugiro hori animo egoera bat da, gauza fisiko bat baino gehiago da aldarte bat, eta izenburua bada horren adierazgarri edo erakusgarri. Bide Ertzean-ekin eten egin dugu gure martxa, baina nik tira egin nahi dut; ez dut geldirik egon nahi. Tira egin nahi dut aukera dudalako eta kantugintzan jarraitu nahi dudalako.

Eta bilaketa da kontzeptu inportantea...

Disko guztiak dira bilaketa bat. Denok gabiltza hor, ahal duguna egiten; eta gauza batzuk oso-oso argi izan ditzakezu, baina beste gauza batzuk oso argi ere ez. Hemezortzi urtetan egon gara proiektu batean buru-belarri, eta orain nola berrasmatu, edo nola...

Azalberritu?

Bai, hori da. Agian azalberritzea hitz egokiagoa da berrasmatzea baino, zerbait asmatzen konplikatua baitago egun.

Zuzeneko batzuk eman dituzu dagoeneko. Aldarte hori jendearengana transmititu dela sentitu duzu?

Beti izaten dut zalantza asko disko berri bat egin orduko, eta bi urte atzera eginda zalantza pilo bat neukan. Kasu honetan, diskotik abiatu ginen. Diskoa egin genuen, eta gero hasi ginen kontzertuetan pentsatzen. Nik zalantza asko nituen hasieran, baina gero konturatu naiz Bide Ertzean-en ondoren badagoela bizitza posiblerik. Kontzertuetatik atera dudan ondorio nagusietako bat da hori. Bide Ertzean-ez aparte posible da proiektu bat egitea, eta neure burua eroso sentitzea beste egitasmo batean, beste musikari batzuekin.

Harreman baten amaieran bezala sentitu zenuen zeure burua?

Antzeko zerbait da. Eta zalantzak nituen: nork nahiko ote zuen nirekin jo, nork nirekin talde batean parte hartu? Eta, bat-batean, bidean topo egin dut musikari handiekin. Fernando Neira baxu jotzailearekin, Ruben Caballero gitarra jotzailearekin, Karlos Aranzegi bateria jotzaile eta nire betiko kidearekin... Hor ikusi dut zuzenean ere azalberritu garela. Bost kontzertu egin ditugu, eta oso politak izan dira. Ondo joan dira; hori bai, iruditzen zait gure publikoa antzekoa izan dela. Alde horretatik, ez gara asko azalberritu. Baina jaso dudan feedbacka oso ona izan da, eta iruditzen zait jendeak ulertu duela gure apustua.

Elementu bat baino gehiago dauzka apustu horrek. Ironia, ukitu zirikatzailea, zerbait bihurriagoa ematea da mugiro berri honen gakoetako bat?

Bai, dudarik gabe. Nik uste dut azalberritze horretan ez naizela hutsetik abiatzen. Atzetik badut ibilbide bat; gainera, ibilbide luze hori talde batekin egin dut. Proiektu berri bat abiarazita, aldendu egin nahi nuen lehengotik, markatu nahi nuen distantzia bat. Bilaketa horretan ari nintzen Courtney Barnett entzun nuenean; hitz batzuk irakurri nituen, eta oso graziosoak eta deigarriak iruditu zitzaizkidan. Hura entzutean etorri zitzaidan gogora Jone Gorostarzuren Des egiten liburua; liburu horrek sekulako kolpeak dauzka, eta oso oharkabean pasatu da. Hor topatu nuen Bere txisteak poema, eta kantua egin nuen. Hori izan zen abiapuntua. Hor ikusi nuen bazegoela bide bat urratzeko. Saiatu nintzen tonu horri eusten, baina konturatu nintzen oso zaila egiten zitzaidala. Segika ditut kantuan badago parodia bat neure buruarena. Hor dira Garai postmodernoan, Nekropolian... baina zaila egiten zitzaidan tonuari eustea. Nik badut idazteko modu intimoago edo pertsonalago bat, eta hor daude Euripean, Udaberriko azken mugan...

Batetik, aurreko etapaz desmarkatzeko, baina, bestetik, garai postmoderno hauek eskatu dizute beste tonu hori?

Bai, garai hauekin badoala uste dut. Zehazki, herri honetan, orain badago eraldaketa garai bat; igual beste garai batean tonu honetan idaztea ez zen hain egokia izango, edo ez zen hain ondo ulertuko; mila kantu entzun, eta errespetuz har ditzakezu, baina beste gauza bat da ulertu edo ez. Kontestu berri honetan akaso egokiagoa da tonu hau.

Egoki edo ez, sare sozialetan joera ere izan da tonu hori...

Bai, eta horrek ere kutsatu nauela uste dut, nola edo hala.

Musikara iristeko moduak aldatu zaizkizu garai postmodernootan?

Teknologiekin, sarearekin, bestela iritsiko ez nintzen leku askotara iritsi naiz. Guztioi eragin digu musika kontsumitzeko beste modu bat dago, baina, era berean, zarata asko dagoela iruditzen zait... eta galbahe lana...

Nola egin?

Gaizki dago nik esatea kazetaria naizenez gero, baina, niretzat, kazetaritza da galbahea. Nik kazetari erreferentzia batzuk ditut, aldizkari batzuk, irrati batzuk, atzerrikoak nahiz bertakoak... Niretzat, horiek dira filtroak. Atzo enteratu nintzen, adibidez, The Jayhawksek disko berria atera behar duela. Abesti berri bat entzun, eta txoratu egin nintzen; igual entzun nuen hamar aldiz jarraian. Eta, begira, abesti hori da taldea zuzenean jotzen, bi gitarra akustiko, piano bat, eta harmonia batzuk zoragarriak. Horiek dira grabazio modu antigoalekoak, eta horiek ere zoragarriak dira.

Orain teknologia gehiegi?

Edozer gauza egin dezakezu musikan, baina oinarrian beti dago kantua, zerbait intangiblea, eta kantuak funtzionatzen du edo ez, eta hori oinarri-oinarrizkoa da. Gero, apaingarriak ez dira hain inportanteak. Garai postmodernook erraztu dituzte gauza asko, eta ekarriko dituzte gauza oso bereziak ziur aski, eta, ondo erabiliz gero, oso aberasgarriak izan daitezke tresna horiek.

Garai postmoderno hauetan sortzailea don inorrez bat da?

Bai, gero eta gehiago. Sortzailearen inguruan beti egon da industria bat, sektore bat antolatuta, eta, kontuz, iruditzen zait beharrezkoa dela, baina beti izan da sortzailearen bueltan eraiki izan den piramide bat. Eta, orain, diskogintza erori den garai honetan, finantza krisiak ekarri du prekaritatea, eta zer esanik ez musikaren sektorera. Gaur egun, balentria bat iruditzen zait disko bat grabatu, defendatu eta plazaratzea. Ez dut ezkorra izan nahi, baina...

Hain zuzen ere, horrek guztiak badakar bide berriak esploratzea ere, eta zuek Lizarbakar zigilu propioa sortu duzue diskoa ateratzeko.

Bai, eta hori ere inportantea da, eta aberasgarria da, baina prekaritatearen kontuak asko kezkatzen nau, eta sortzaile askoren ahotan dabil, berdin idazle, antzerkigile... baina berdin tabernariak, beste sektoreak... Iruditzen zait jendeak, erakundeek, kulturan gabiltzanok kariñoz begiratzen gaituztela, baina besteak bezalaxe tratatzen gaituzte.

Beti zailtasunak izan dituzue musikariak biltzeko eta elkartzeko.

Bai, zaila da hori oso, kasuistikak oso desberdinak baitira. Nik beste ogibide bat dut, kazetaria naiz. Kasualitatez, nire ogibidean ere eroso sentitzen naiz, eta ez nuke nahi musika ere ogibide gisa sentitu. Zenbait musikari haserretu izan zaizkit hau esan izan dudanean. Musikarako apustu hori egiten duen jendea beti iruditu zait miresgarria. Ofizio ederragorik ez zait okurritzen, baina oso zaila ikusten dut... Gazte musikariei entzun izan diet: «Nik musikari izan nahi dut», eta burura etorri ohi zaidana da: «Animo!».

Soinu estetikaren aldaketa bat ere egin duzu lan berrian, pop zakarrago baterantz, 90eko indie horren oihartzunak hartuz. Baina, funtsean, beti ageri da kantua, pop kantua, bai Bide Ertzean-en, eta are, baita Deabruak Teilatuetan-en ere...

Deabruak-en bazeuden hardcore kutsuko abestiak; garai hartan Fugazi eta abarrak entzuten genituen, baina bazeuden pop abestiak ere, eta neurri batean oso melodikoa zen Deabruak. Egun, zuzenekoetan egiten dugu Gaur euria egin du-ren moldaketa bat. Melodiarako joera hori fabrikatik datorren marka da nolabait. Gustatuko litzaidake nire musika paleta horretan beste erregistro batzuk topatzea, baina... Tira, popa oso marko zabala da, eta adar askotatik edan dugu.

Eta Bide Ertzean? Noiz arte etena?

Anaiak [Joni Ubeda, taldeko baxu jotzailea] bigarren umea izan zuenean etorri zen etena. Hori izan zen taldearen martxa eteteko arrazoi nagusia. Beraz, txikiak koxkortzen direnean libreago ibiliko den esperantza dugu. Urte batzuk joango dira oraindik. Etena, noiz arte? Ba, ez dakigu, baina badugu berriro noizbait elkartzeko gogoa Jonik, Joserrak [Senperena, teklatuak], Karlosek [Aranzegi, bateria] eta laurok. Fran [Iturbe, gitarra] AEBetan bizi denetik, zailagoa dugu haren parte hartzea. Denbora kontua da.]]>
<![CDATA[Amaitu egin dira Bilboko BBK Live jaialdirako bonuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/154136/amaitu_egin_dira_bilboko_bbk_live_jaialdirako_bonuak.htm Wed, 04 Jul 2018 14:30:14 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/albisteak/154136/amaitu_egin_dira_bilboko_bbk_live_jaialdirako_bonuak.htm <![CDATA[Donostian sarri, Donostian sari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/024/001/2018-06-30/donostian_sarri_donostian_sari.htm Sat, 30 Jun 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1885/024/001/2018-06-30/donostian_sarri_donostian_sari.htm Umimachi Diary / Our Little Sister-ekin, eta 2013an, Soshite chichi ni naru / Like Father, Like Son-ekin. Bestelako sari bat jasoko du aurten, 66. edizioan. Haren ibilbidea aintzatetsiko dute, Donostia sariaren bitartez. Ohorezko aitorpen hori jasoko duen lehen zinemagile asiarra da Kore-eda.

«Gaur egungo Japoniako bizitzaren kronista handietako» bat da Kore-eda, Zinemaldiak berak adierazi duenez. Hana yorimo naho / Hana (2006) filmean zinema historikoa eta samuraien gaia jorratu zituen; betiere, oso ikuspegi pertsonaletik, bere mezu humanistarekin generoaren konbentzioak apurtzeko. Film hori Donostia Zinemaldiko Sail Ofizialean lehiatu zen, bai eta Auritemo auritemo / Still Walking ere (2008), familia harremanen emoziozko kontakizuna. Kûki ningyô / Air Doll (2009) Cannesko zinemaldiko Un Certain Regard sailean estreinatu zen, eta bira harrigarri bat izan zen haren ibilbidean; izan ere, zientzia fikziozko istorio bat kontatzen du, gizakien sentimenduak ahaztu gabe, zuzendariaren betiko kezka baitira. Azken urteetan, Kore-edak familiarekiko eta haurrekiko interesa lehenesten jarraitu du, memoriari, galerari eta bizitzearen esperientzia gazi-gozoari buruzko drama sentikorren bidez. Horiek guztiak nazioarteko zinema jaialdietan estreinatu dira: Kiseki / I Wish-ekin (2011) gidoi onenaren saria lortu baitzuen Donostia Zinemaldian; Soshite chichi ni naru / Like Father, Like Son (2013) eta Umimachi Diary / Our Little Sister (2015), Cannesko zinema-jaialdiko Sail Ofizialean estreinatuak; Umi yori mo mada fukatu / After the Storm (2016), Cannes ko zinemaldiko Un Certain Regard sailean aurkeztua; eta Sandome no satsujin / The Third Murder (2017) drama judiziala, zeina Veneziako zinemaldian lehiatu baitzen.

Haurtzaroa ez zen sasoi erraza izan Kore-edarentzat. Hala adierazi zuen Umimachi Diary filma Donostian aurkeztu ondoren, 2015ean.«Aitak ez ninduen abandonatu, baina ez zen etxean denbora luzez egoten. Beti izan zituen oso lan prekarioak. Gure aita eta ama ez ziren ondo konpontzen; amak lan egiten zuen, eta hiru seme-alaba zaintzen zituen. Ni beldur nintzen aita ez zela itzuliko, eta amak utzi egingo gintuela. Ume traumatizatu bat nintzen, eta, modu batera edo bestera, umetako trauma horiek islatzen ditut nire filmetan».

Xalo, soil, arantzak

Kore-edaren zinemagintzak asko du humanismotik, xalo eta soil agertzen baititu gizarte garaikideen, familien eta haurren errealitate arantzatsuak, konplexutasun, paradoxa eta arantzak ezkutatu gabe, baina begirada samur bati bide emanez. Humanismoarekin lotu dute sarri Kore-edaren jarduera, berak hain garbi ikusten ez duen arren. «Ez dakit. Humanista izateak esan nahi badu pertsonak interesatzen zaizkidala, bai, humanista naiz. Baina sekula ez zaizkit gustatu izan gehiegi ismo-ak. Sentimenduez hitz egin nahi dut, pertsonei gertatzen zaienaz».

Hirokazu Kore-eda 1962an jaio zen, Tokion. Waseda Unibertsitatean graduatu zen 1987an, eta TV Man Union telebista ekoizpeneko konpainian hasi zuen bere ibilbidea, zenbait dokumentalen zuzendari lanetan. 1995ean, zineman debutatu zuen, Maboroshi no hikari / Maborosi filmarekin. Lehen lan horretan, Teru Miyamotoren nobela bat egokitu zuen. Ordurako, bere estiloa azaldu zuen, eta bere lanetan behin eta berriro agertu dituen gaiak jorratu zituen; familia harremanak eta pertsona maiteak desagertzeak sortzen duen hutsunea. Filmak Urrezko Osella irabazi zuen Veneziako 52. zinemaldian, eta etorkizun handiko zinemagiletzat hartu zuten —1990eko hamarkadan, Japoniako zinemaren berrikuntza garrantzitsua egin zuten zinemagileetako bat izan zen—. Bigarren filmean —Wandafuru raifu / After Life (1998)—, fantasiazko zinema eta teknika dokumentalak batu zituen, oso modu originalean, eta bere talentua berretsi zuen Donostia Zinemaldian estreinatu eta gero. Cannesko zinemaldian haren lan hauek eman dituzte: Distance (2001), Aum Shinrikyo sektak 1995ean egin zuen atentatuari buruzko ikerketa poetikoa, Sail Ofizialean lehiatzeko aukeratu zuten. Bestalde, haurren mundua arakatzen duen Dare mo shiranai / Nobody Knows (2004) filmari esker, gizonezko aktore onenaren saria irabazi zuen protagonistetako batek; Yagira Yuyak, hain zuzen ere.

Hastepenetatik Yasujiro Ozu zinemagile japoniar handiaren zinemagintzaren estilotik asko edan izan duela aditu izan du Kore-edak. Berari kosta egin zitzaion eraginaz jabetzea: «Umimachi Diary-rekin ohartu nintzen erabat haren eraginaz, eta emakumeen presentziagatik izan zen».

Harrigarria dirudien arren, ez da izango Euskal Herrian sari bat jasoko duen lehen aldia. 2014an Bilboko Zinebin saritu zuten; Ohorezko Mikeldi saria eman zioten, bere lanaren «originaltasun eta konpromiso humanistagatik». Donostia saria emateko ekitaldia Viktoria Eugenia antzokian izango da, eta osagarri modura, Manbiki kazoku / Shoplifters (2018) emango dute; Urrezko Palma irabazi zuen azken Cannesko zinema jaialdian.]]>
<![CDATA[Hirokazu Kore-edaren ibilbidea aintzatetsiko du Zinemaldiaren Donostia sariak]]> https://www.berria.eus/albisteak/153944/hirokazu_kore_edaren_ibilbidea_aintzatetsiko_du_zinemaldiaren_donostia_sariak.htm Fri, 29 Jun 2018 08:20:02 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/albisteak/153944/hirokazu_kore_edaren_ibilbidea_aintzatetsiko_du_zinemaldiaren_donostia_sariak.htm <![CDATA[Azken soaldi gordin eta barea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/030/001/2018-06-29/azken_soaldi_gordin_eta_barea.htm Fri, 29 Jun 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1873/030/001/2018-06-29/azken_soaldi_gordin_eta_barea.htm Lurraren mailan (2016) narrazioaz aparte, inoiz euskaratu gabea zen Julian Barnesen obra. Meetok argitaletxearen ekimenez, Aritz Gorrotxategik ekarri du euskarara Barnesen azken lana, inguruko beste zenbait hizkuntzatara itzuli aurretik, gainera. Otsailean merkaturatu zen The Only Story. Lau hilabete pasatxo geroago, plazan da Istorio bakarra. «Guk iazko urrian jaso genuen jada jatorrizko bertsioa, eta, hortaz, denbora pixka bat izan dut euskaratzeko». Aritz Gorrotxategi idazleak beti izan du egile gustukoa Barnes, eta «zorioneko enkargua» jaso zuen Meetokek itzulpena egiteko proposamena egin zionean. «Barnesen hasierako lanak ezagutzen nituen, gero tarteka irakurri ere bai, eta orain arteko azkena, Xostakovitxen inguruko biografia ere irakurria nuen. Idazle ingelesen klasiko garaikide bat da, Ian McEwan, [Kazuo] Ishiguro, [Hanif] Kureishi, [Martin] Amis... Belaunaldi horren idazle inportanteenetakoa da».

Literaturaren historian gai ardatzetako bat, non eta ez den ardatzena, maitasunarena izan da. Pertsona adina maitasun istorio daude gutxien-gutxienik, baina nork berea bakarra balitz bezala bizi du. Istorio bakarra ere «maitasunari buruzko» istorio bat da: «Protagonistak, gizonezkoaren ahotsean, kontatzen du bere bizitza markatu duen harreman baten ibilbidea; maitasun harreman ezohikoa da hasiera-hasieratik».

Amodio istorio hori 1960ko hamarkadako Ingalaterran sortuko da: «Protagonista mutil gazte bat da, unibertsitatean sartu berria, eta, neurri handi batean, amak bultzatuta joan da tenis klub kontserbadore batera. Han ezagutuko du bera baino ia hogei urte zaharragoa den emakumea: biak elkar maiteminduko dira». Horra nobelaren abiapuntua. Eta hortik aurrera, galderak: «Nola kudeatu maitasun hori; nola kudeatu Barnesek berak protagonistaren ahotik esaten duena; bera gazte zeneko garaian, maitasunak benetakotasuna ematen zion bizitzari. Baina maitasuna berez ez da geratzen, ez du irauten».

Garaien talka, hondatzea

Liburua «laburbiltzen» duen esaldi batekin hasten da eleberria: «Zer nahiago zenukete, gehiago maitatu eta gehiago sufritu, ala gutxiago maitatu eta gutxiago sufritu? Nire ustez, hori da, azken batean, benetako galdera bakarra». Eta honela zehazten du galderaren muina Gorrotxategik: «Zer nahiago dugu, arriskatu eta haren ondotik datorrenari aurre egin, normalean ez baita izaten behinola irudikatu genuen bezain ona, edo ez arriskatu?».

Hiru zatitan banatua dago Barnesen nobela; lehenean, bi pertsonaien elkar ezagutzea eta maitemintzea kontatzen du, eta bigarren zatian dator «hondatzea, gainbehera». «Maitasuna pixkanaka krisian sartzen ikusiko dugu, nola doan hondatzen. Adinaren aldeaz gain, Ingalaterra kontserbadore batean bizi dira, baina 68ko maiatza eta rockaren loraldian murgiltzen ari den gazteria bat agertzen ari da. Bi mundu horien arteko talka ere badago».

Barnesen obsesioak ageri dira liburuan: denboraren iragatea, maitasuna, kezka filosofikoak... «Barnesek bizitzari eta maitasunari buruzko bere gogoetak sartzen ditu. Barnesen estiloa oso zehatza da, eta oso ondo uztartzen ditu narratibitatea eta gogoeta. Ez dira idazle asko hori hain ondo egiten dutenak. Bere kezkak modu narratiboan plazaratzeko gai da. Hori bertute handi bat da, ze batzuetan oso nabarmen geratzen da egilea noiz ari den narratzen eta noiz ari den idazlea gainjartzen. Barnesek oso ondo uztartzen ditu bi gauzak, oso natural».

Hirugaren zatiak protagonistak bere bizitzari egiten dion «begirada» osatzen du. «Urratu da harremana; nork bere bidea hartzen du, eta gizonezkoak iraganaz egiten du gogoeta. Ahots narratibo horretan badago zalantza bat». Eta, ezinbestean, memoria. Beti memoria: «Memoriari buruzko gogoeta dezente egiten ditu; nola merezi du iragana gogoratzeak, batez ere gu geu garenean protagonista? Gogoratzen ditugun gauzetatik, zer da egia? Guk geure buruari egiten diogun kontakizun hori hainbestetan errepikatzen diogu geure buruari, ezen hori bihurtzen dugun egia. Kontatzen dugun horretan ere, bada zati garrantzitsu bat ezkutatzen ari garena».

Nobelaren azken zatia, bukaera, «nahiko suntsigarria» da, itzultzailearen hitzetan. «Hondatze horretan ez dago bakarrik denboraren faktorea, beste batzuk ere sartzen dira jokoan; gaixotasuna, alkoholismoa... Une batetik aurrera, protagonistak erabakitzen du bere bizitzea egitea. Baditu harreman sentimentalak, baina bere koraza moduko hori jarri eta ez da gehiegi inplikatzen harreman horietan. Bere arriskua, bere apustua, iraganeko emakume hori izan zelako».

«Ironikoa, garratza, eta mingarria». Hala deskribatzen du liburuaren amaiera Gorrotxategik. Baina, hala ere, «begirada samur» bat ere badu. «Ez dago bukaera zoriontsurik. Bizitza bezalakoa da. Baina ez da masoka ere. Denboraren perspektibatik kontatzen du. Protagonista, eta egilea bera ere, adinean sartuxeak daude. Zauriak ikusten dira, baina ez dago mendeku goserik, ez dago errudunik bilatzeko grinarik, begirada bare bat baizik. Badago bokazio bat alde txarrena ez bilatzeko. Ez du leundu nahi, baina ez du alderik txarrenarekin ere gelditu nahi».]]>
<![CDATA[Legenda hauek bizi-bizirik daude]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/023/001/2018-06-27/legenda_hauek_bizi_bizirik_daude.htm Wed, 27 Jun 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1909/023/001/2018-06-27/legenda_hauek_bizi_bizirik_daude.htm Legenda hitzak berekin dakar izen sonazkoaren itzala. Pareka liteke mitoarekin ere, nahiz eta kontzeptu horrek berez dakarren jada iragan den zerbaiten oihartzuna. BBK Music Legends jaialdiak aurten bildu dituen legendak bizi-bizirik eta sorkuntza aro betean daude, gehienak behintzat. Soul, blues, eta rock anglosaxoiaren ikonoetako batzuk entzun eta ikusi ahal izango dira asteburuan Sondikako Ola Zentroan (Bizkaia).

Bi urte baino ez dira igaro Jeff Beck gitarrista entzutetsuak (Wallington, Ingalaterra, 1948) Loud Hailer (2016) lan laudatua kaleratu zuela. Bere bakarkako ibili luzean plazaraturiko enegarrena (20tik gora ditu, zuzenekoak kontuan hartuta). Aurrez The Yardbirds mitikoaren kide izan zen, Eric Clapton eta Jimmy Pagerekin batera, gitarra hirukote ezin apartagoa osatuz. Adituen ustez, garai guztietako gitarristarik onenetako bat da Beck, «ezinezko soinua erraz bihurtzeko» duen abileziagatik. Bere hatzak eta Fender Stratocasterraren vibratoa aski ditu askotariko soinuak sortzeko. Hark itxiko du aurtengo BBK Music Legends jaialdia, larunbatean.

Becken garai bertsuan, apur bat lehenago, hasi zuen ibilbidea John Calek ere (Gernant, Gales, 1942). Musikari konpletorik bada, Cale da hori. Konpositorea, ekoizlea, piano jotzailea, gitarra jotzailea... John Cageren eta Lamonte Youngen abangoardien artean hazi zen musikari gisa, eta The Velvet Underground sortu zuen Lou Reedekin batera, 1965ean. Ekoizle gisa, punk eta new wave-aren aitaponteetako bat izan zen, eta film independente askoren musiketako autorea izan da; hori gutxi ez, eta beti eutsi dio soinu-eremu berrien bila abiatzeko grinari. Lehen ere egona da Euskal Herrian behin baino gehiagotan, Donostiako Viktoria Eugenian 1990ean —pianoaren laguntza soilez—, eta Bilboko BBK aretoan 2012an, esaterako. M:Fans (2016) da 40 diskotik gorako ibilbidean kaleratu duen azkena.

Gitarra jotzaile modura nabarmendu da azken hogei urteetan Ana Popovic (Belgrad, Serbia, 1976) ere. Egungo blues rock gitarrista estimatuenetakoa da. Memphisen bizi da egun (AEB); Hush sortu zuen 1995ean, rhythm and blues, soul eta funk banda. Eta Ana Popovic Band, 1999an. Trilogy diskoa plazaratu zuen 2016an, eta kritikak txalotu egin zuen.

Rock abeslari, baxu jotzaile eta konpositorea da Glenn Hughes (Connock, Ingalaterra, 1951), 1970eko hamarkadan Deep Purple taldeko abeslari ere izan zen; hard rock, soul eta funkaren elementurik onenak konbinatuz ibilbide oparoa ondu du; azken lana 2016koa du: Resonate.

Etxe inguruko Moonshakers surf-punk laukoteak, Dead Bronco country-punkak eta Iruñeko Motxila 21 taldeak —Downen sindromea duten musikariak— osatuko dute bigarren eguneko egitaraua.

Beteranoena indartsu

Aurtengo Music Legendseko artistarik beteranoena Mavis Staples kantaria (Chicago, AEB, 1939) izango da. Lehen egunean ariko da, ostiralean. Staples Donostiako Jazzaldian izan zen 2011n; bakarkako ibilbidea 1969an hasi zuen, eta iaz argitaratu zuen orain arteko azkena: If All I Was Was Black, zeinetako abesti gehientsuenak Jeff Tweddyk (Wilco) ekoitzi eta ondu zituen.

Staplesen ondoren ariko dira Wilko Johnson gitarra jotzaile eta kantaria (Essex, Ingalaterra, 1947), eta Steve Winwood musikaria eta abeslaria (Birmingham, Ingalaterra, 1948). Lehena Dr. Feelgood taldearen sortzaile eta kidea da —eta pankreako minbizi bati aurre egin dio—, eta bigarrena Traffic eta Blind Faitht (Eric Claptonekin batera) taldeetako kidea izan zen. Iaz kaleratu zuen Winwood: Greatest Hits Live, berak aukeratutako 23 abesti, bere artxibo pertsonaletatik ateratako bilduma zuzeneko saioekin.

Horien guztien aurretik ariko da Siniestro Total Galiziako rock talde beteranoa eta Gari & Maldanbera Euskal Herrikoa. Estutu lana atera zuten Maldanberakoek duela bi urte.]]>
<![CDATA[Done Jurgiren berritzea, «ondarearen kontrakoa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2032/032/002/2018-06-26/done_jurgiren_berritzea_ondarearen_kontrakoa.htm Tue, 26 Jun 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/2032/032/002/2018-06-26/done_jurgiren_berritzea_ondarearen_kontrakoa.htm Ecce Homo-arekin ere parekatu du, emaitzaren kalitate eskasa ikusita.

XVI. mendeko obra bat da. Kolorea galtzen ari zen, eta hainbat zati puskatuak zituen. Zaharberritzean, berregin egin dute eskultura, eta margotu, baina lehengo eskulturaren arrastoak desagerrarazi dituzte, eta zaharberritzeak hainbat adituren kritikak eragin ditu: Espainiako arte zaintzaile eta zaharberritzaileen elkarteak (ACRE) esan du zaharberritzea «penagarria» izan dela, ondarearen kontrakoa.

Lizarrako alkate Koldo Leozek (EH Bildu) berretsi egin du adituek esandakoak: «Badirudi zaharberritze lana ez dela behar bezalakoa izan; XVI. mendeko obra bat izatean kontu handia izan behar zen erabilitako materialekin, eskultura polikromatua baita eta geruzak galtzea erraza baitzen».

Idatzi bat aurkeztuko dute

Arte zaintzaile eta zaharberritzaileen elkarteak jakinarazi du Done Jurgiren eskultura horrek balio berezia duela eta Nafarroako ondarearen altxorretako bat zela. Zaharberritzea horretarako gai ez ziren pertsonek egin dutela salatu du, «irizpiderik gabe», eta konpondu ezinezko kaltea eragin dela; ez direla bete Nafarroako Kultur Ondarearen legeak ezartzen dituen gutxieneko kontrol neurriak. «Ezagunak diren beste adibide batzuk dakarzkigu gogora», gaineratu du. Leoz alkateak azaldu duenez, zaharberritze lana elizako parrokoak agindu zion Lizarrako eskulan irakasle bati. «Jakina, Udalak ez du zaharberritze lan horien berri izan».

ACRE elkarteak dio horrelako zaharberritzeetan ahalik eta gutxien esku hartu behar dela, eta egiten den lana lehengoratzeko aukera utzi behar dela. Done Jurgiren eskulturaren zaharberritze horren ondoren, eskultura hori ezingo dela ikertu azaldu du, eta etorkizuneko belaunaldiek ezingo dutela behar den bezala ezagutu. Elkarte horrek idatzi bat aurkeztuko du Nafarroako Fiskaltzan .]]>