<![CDATA[Gorka Erostarbe Leunda | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 28 Mar 2020 19:40:13 +0100 hourly 1 <![CDATA[Gorka Erostarbe Leunda | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Rocka, birusak jota]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/024/003/2020-03-15/rocka_birusak_jota.htm Sun, 15 Mar 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/024/003/2020-03-15/rocka_birusak_jota.htm
Neure kolkorako pentsatu dut dantza ez egitearen horrek askotxo izan duela guk geuk sinestutako erdi mito erdi gezurretik, eta antzerako rockarekiko zaletasunarenak ere. «Tira, baina rocka hiltzear omen dago», erantzun diot modu lakonikoan. «Bai? Rolling Stones eta Dylan hor dira oraindik ba!», Rosak. «Akaso horretxegatik», neure baitarako.

Apokalipsiaren ilun printzak sumatzen dira bazterretan. Nola geure mundualdiarenak, halatsu rockarenak ere. Iban Zalduak bere blogean idatzi duen Rock & Rolla hil da artikulu mamitsua irakurtzen harrapatu naute Rosak eta mundualdiak. Aspalditxoan iragartzen hasitakoari —ez nobelarena bezain aspaldian, zerbaiterako baitu nobela dezimononikoak baino nortasun agiri gaztexeagoa— hamar argudio sendoko heriotza informea izkiriatu dio Zalduak. Revivalismoa, tributu bandak, albumaren gainbehera, biniloaren festibalismoa, nostalgia... eta horrela, dekalogo zalduarra osatu arte.

Birusa gero eta hurrago sumatzen da, baiki, baita rockean ere, nahiz eta baden tinko aurre egin nahi dion konformagaitzik ere: «Rocka Jainkoa bezalakoa da; hil nahi dute, baina ez diote hilarririk topatu. Uste dut rockak asko eman dezakeela arte modura», irakurri diot gaur bertan Igor Pascual musikariari kafetegian gehien irakurtzen duten egunkarian. Bestelako ñabarduraz jantzi du rockak musika popular gisara duen balio artistikoarekiko kezka Ruper Ordorikak azken Rockdelux-en. «Rockari gertatzen ari zaio musika klasikoari gertatu zaiona... Uste dut denbora luzean rockak ez duela soinu bilaketarik egin ere egiten».

Soinu bilaketari ez ezik, kale eta gorputz bilaketari ekin beharko diola, neure baitarako, merkatu izateari uztea ia ezinezko gertatzen bazaio, agian, merkatuak berak uzten duenean, berreskuratuko duela esentziaren amiñi bat, inoiz berreskuratzen badu.

Hilda ez dakit, baina birusak jota baitago, erosokeria merkantilaren birusak ondo jota.]]>
<![CDATA['Manhâ de carnaval']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/043/004/2020-03-01/manh_de_carnaval.htm Sun, 01 Mar 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/043/004/2020-03-01/manh_de_carnaval.htm
«Zer ari zara entzuten?», galdegin dit Rosak.

Izan zitekeen edozein sanba edo txirigota, gustukoak ditut bi generoak. Izan zitekeen Broken Brothers Brass Banden Odwa llah jazzykaletarra. Izan zitekeen bossa nova ere, Stan Getz eta Gilbertoren disko lorioseko edozein kantu. Brasilera gogoak, ia ezinbestean. Kantuan hasi natzaio. Marmar ahapeka lehenik, halaxe egiten baitu jatorrizkoak ere. Letren nola-halako ahoskatzearekin gero: «Manhã, tão bonita manhã. Na vida, uma nova canção. Cantando só teus olhos...». Izan zitekeen beste edozein bertsio ere —dozenaka daude—, baina Astrud Gilbertorena da gehien hunkitzen nauena.

«Ez da, baina, oso dantzagarria», errieta egin dit Rosak, beti bezain fin eta zorrotz.

Dantzarakoa baino gehiago da kulunkarakoa, ezbairik gabe, Luis Bonfak 1959an sorturiko doinua, zeina Marcel Camusen Orfeu Negro filmerako erabili zuten. Antonio Mariarenak dira hitzak; hitz poetiko ederrak inondik ere. «Ez da dantzarakoa, ez, baina sujeritzen du inaute gau luze amoros baten osteko goizaren ederra, ezta?», Rosak berriz ere artez.

Eta halatsu sentitu dut nik ere. Soseguzko inaute batzuk dira. Haurrak zalapartan doaz eskolara mozorroa soinean hartuta. Barne patxada batez begiratu ditugu Rosak eta biok, inauteriaren halako kontzeptu bareago eta pausatuago batek hartu gaituela jabetuta-edo. Musikak badu mozorrorik jantzi gabe ere entzulea mozorrotzeko kualitatea.

Ez dago aldarte hau pozoinduko duen koronabirusik; Samsa izanik ere zoriontsu gu: «Canta o meu coração/ Alegria voltou / Tão feliz a manhã / Deste amor». ]]>
<![CDATA[Erromantikoak eta ni]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/037/004/2020-02-16/erromantikoak_eta_ni.htm Sun, 16 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/037/004/2020-02-16/erromantikoak_eta_ni.htm Me muero de amor kantuan ari da. Kafea eskatu dut eta leihotik kanporantz begira jarri, plazer erlaxatuzko bisaiarekin. «¡Es bien bonita la canción, eh!», gaztigatu dit Rosa zerbitzariak. Zerbait ezagutzen nau dagoeneko, nire golkorako «Bai, ondo dago, nahiz eta mezua...», atera zait, ia modu automatikoan desenkusaren leloa; badakit iragarki batean entzuten dudala ia aldi oro, San Valentin egunerako iragarkian. Eta nola onartu...

... kantua gustuko dudala, Ongi Maitatuaren beste hainbat eta hainbat bezala, nahiz eta jakin ez duela prentsa onik egun maitasun kantuen fonotekak, are maiteminduen egun ditxosozkoaren ingurumari honetan. «Merezi ote du maitasunagatik hiltzea?», ausartu naiz Rosari galdetzen. «Bueno, es un decir, ¿no? Es una canción...», hark. Garai batetik hona, maitasun erromantikoaren desmitifikazioa indarra hartzen hasi zenetik gutxi-asko, lehen asko gozatu, sentitu, kantatu eta azal-mamitutako kantuekin ezin gozatu nabilela, neure buruari plazer galga prebentibo-ideologiko bat jarriko banio bezala... ez ditut modu berean belarriratzen orain Stevie Wonderren I Just Called to Say I Love You, Nick Cave eta PJ Harveyren Henry Lee, Chavela Vargasen El último trago edo Anariren Zure ertza.

Leihotik begira egin dut gustuko maitasun kantuen zerrenda, eta galera handiegia haiekin lehen bezala ezin gozatu ahal izatea. Eta etorri zait maitasun erromantikoa deitua zalantzan jartzeak ekarri digula onurarik, bestearekiko posesio sentimendua, kontrola, nor izateko bestearen beharra eta abar zalantzan jartzen dituen heinean... Baina, kontra-argudioa ere bai; arbuiagarri den hori guztia ez ote den matxismoaren edo kontsumo gizartearen lorratza, eta ez erromantikotasunarena berarena. Sentimenduen, norbere autonomiaren eta puntu ez-komunen aldarria egiten bazuten erromantikoek, agian has gintezke beste irakurketa batzuk egiten ere. Aldamenekoa maitasun erromantikoz hartzea bezala musika maitasun erromantikoz entzutea izan daitezkeelako bestearekiko sentimendua pasioz, enpatiaz, errespetuz zein askatasunez bizitzea.

Rosari kafe hutsa ordaindu diot: «Bai, kantu ederra da».]]>
<![CDATA[Eta hamarkada (III)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/029/004/2020-02-02/eta_hamarkada_iii.htm Sun, 02 Feb 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/029/004/2020-02-02/eta_hamarkada_iii.htm
Plazarainoko bidea egin dut. Isuo ta Kezman soinu probak egiten ari dira. Kalean ariko dira, gitarraz eta tronpetaz lagunduta. Poesiaz elkartuko dituzte prekarizatuen arima ezinduak. Gomuta etorri zait. Paradigma aldaketa bat izan dela azken hamarraldian, lehenagotik bazetorrena, musika egin, entzun, zabaldu eta kontsumitzeko orduan. Neure buruari agindua nion albait gutxienetan erabiliko nuela kontsumitu hitza kulturari zein musikari lotuta. Baina egia baita entzun baino gehiago kontsumitu egiten dugula, azkar, arin, sarri euskarriaren berehalakotasunari emanez musikaren edukiari baino garrantzia handiagoa...

Denbora irabazi ustez, denbora galdu baitugu, denboraren kontzientzia zein izatea, eta harekin musika entzuteko moldea. Musika partekatzekoa, eta, horrekin batera, kalea. Garai hiperteknologizatu, hiperkapitalizatu eta hiperazeleratuotan kalea erauzi dugu geure bizitzetatik: kalea galdu dugu, eta kalea galdu du musikak ere.

Baina ez guztiz. Isuo ta Kezmanen gisakoak ere badira han-hemenka, baita gurean ere. Rap, trap eta hip-hop kulturaren eratorriekiko nahiz reggaeton, cumbia, bachata eta latindar musika populararrekiko errezelo garaiak bizi ditugu gurean. Nola esan, 60-70ekotan anglosaxoien rock-and-rollarekikoak adina. Irakaspenik atera liteke haiengandik, ordea. Kalea eta gorputza zeharkatzen duten musika adierazpideak dira. Edo, behinik-behin, jakin dute izaten. Gurean popak eta rockak dute gailentasuna oraindik, baina egurastu beharrean da musika molde hori, areto zein jaialdi erosoetan gozo hilko ez bada.

Musika industriaren, kapitalaren zein harreman moduen krisiak eman dezake giltzarik, pistarik, kalea eta denbora, denbora eta kalea, berreskuratzeko.

Baita egunero kafea hartzen dudan kafetegiko langileek ere; berdin jartzen dute Ruper Ordorika zein Nathy Peluso.]]>
<![CDATA[Katuak eta teilatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2019-12-08/katuak_eta_teilatuak.htm Sun, 08 Dec 2019 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2019-12-08/katuak_eta_teilatuak.htm
Teilak ondo finkatua egoteko zoru oinarri sendoa behar izaten du, aitzitik, eta hortik eskas samar ez ote gabiltzan. Eusko Jaurlaritzak egindakoa da euskal kulturaren azken kontsumo azterketa. Beharrezkoak izango dira oro, baina eskapatu egiten zaizkit interpretazio eta giltzak. Oraintxe azalduko dute norabide bat, oraintsu bestea. Azken honen arabera, musikaren esparrua onik-edo ateratzen da, ondoen ezpada. Euskaldunen erdiek baino gehiago kontsumitzen omen dute euskal musika... Eta nago emaitza eta baieztapen horrek ere gehiago erantzuten diola, beste behin, arduradun publikoen zuriketari, eta oinarriari bainoago teilatuari erreparatzeari. Zeren eta atentzioa ematen baitu horrelako seta jartzeak non, eta kontsumoan; bestalde, ez da hori botere publikoen jaidura soilik, baita kulturgintzako hainbat sektore eta eragilerena ere.

Katukmorun marramiauka jartzen naiz halakoetan, atzaparrak eta apatxak aterata, kulturaren oinarriek gehiago dutelakoan ikustekorik partekatzearekin, bizipenekin, sorkuntzarekin, (auto)kritikarekin… Adibidez, egunotan Durangoko Ahotsenean karpapean gertatzen den horrekin, edota Bidehuts, Erraia, Mukuru edo Zart zigilu kolektibo autogestionatuek egiten duten lanarekin. Baina arretarik ez ia horiei…

Nor gara gu, zer gara gu, lau katu ere ez, lau teilatu gara. Lastozko arin hauskorrak. ]]>
<![CDATA[Barkatuko didazue]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/037/004/2019-11-10/barkatuko_didazue.htm Sun, 10 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/037/004/2019-11-10/barkatuko_didazue.htm errefinduari erantzuten dion, masa populuaren ardikeriaren mendekoa den, edo esnob esperimentalaren bereizkeriak gidatzen duen pentsatzen ez badut. Barkatuko didazue, baina gaur ez da horretarako gogo, trenpu eta tenplerik. Gaur negua ari du; herriko kiroldegian hamar urteko haurrak entzun ditut viva españa-ka aldageletan eta erreinu sakrosantuaren himnoa kantatuz, bozgoran, dutxatan. Beti ez dago zertan pentsatu, gogoetatu, gaurko mundualdiak zein musika eta zein su behar dituen, nahiz eta musika zein su berri baten beharrak agerikoak izan.

Gaur negua ari du leihoz bestaldean. Hotz da kanpoan, eta itxarongo ahal dute gogoeta burutsu ustekoek, itxarongo ahal dute suzko musika eta asmo iraultzaileek, gorputza ez baita egoten beti gudu zelaietarako. Eta ondo dakigu honezkero, gorputzak ere behar izaten dituela bere su-etenak, bere fereka eta masajeak. Barkatuko didazue, baina gaur Saioa entzuteko eguraldi, egurats eta gogohatsak egiten ditu. Leun, emeki, egin du berriro agerpena, aurreko aldietan bezala, gero desagertu egiten den bezain leun, eta emeki. Eta berragertu da tempo ertainetan bainoago geldoetan, pareko leiho horretan euri tantak erortzen diren tempo bereko doinuetan, Micah P. Hinsonen Beneath the Rose-eko karakolen erritmo pausatu sentiberan. Ahots biluzi eta dardartiz, efektuez hustuta, ate, bizimin, eta gauen xerka.

Barkatuko didazue, gaur negua ari du hor kanpoan; munstro bat sumatzen da; Duten Inkisidoreen dantza iluna inoiz baino indartsuago dator, eta barrurako giroa egiten du; nor bere oskolean biribildu eta Saioaren musika entzuteko geldo giroa dago. ]]>
<![CDATA[Mundualdi baten azken notak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/047/004/2019-10-27/mundualdi_baten_azken_notak.htm Sun, 27 Oct 2019 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/047/004/2019-10-27/mundualdi_baten_azken_notak.htm O que arde film apartaren egileak. Musikak ere asko du sutik, barne iraultzen txinpartatik. Sua da Kataluniako kaleetan, Txileko Santiagokoetan, Hong-Kongen nahiz Kurdistanen. Mundua lehertzen ari da pixkanaka. Sua da nonahi.

Zer musika dakar mundualdi baten amaierak? Zer musika behar du su berri horrek?

Seateko langileek ba al dute astirik Guy Debord irakurtzeko? Ba al dute denborarik Niño de Elcheren eta Los Planetasen musika entzuteko? Asmo transgresoreko musikak, arte sorkuntzak, epatatzeko abilidadea behar du erregai nagusia, ala enpatizatzekoa? Garai bakoitzak gehiago eskatzen al du batetik edo bestetik? Onar dezadan, Els segadors ereserki katalan enblematikoa himno debordiar proletario «antinazionalista» bihurtzeko saioari erakargarritasunik antzematen diot. Baina non geratzen da proletariotasuna, Sonyri gorazarre egin eta koipea ematen dion artistarengan? Non geratzen da antinazionalismoa, nazionalismo handiago (eta ankerrago) bati zimikorik egiten ez dionarengan? Seateko langileek ba al dute astirik musika entzuteko? Kataluniar langileentzat ala burges txiki espainiar cool-entzat sorturiko kantua da?

Eta, hala ere, kantuak dar-dar eta dir-dir txiki moduko bat eragin dio entzule honi. Arbuioarekin batera, esan nahi baita, eragin diola arrazoimenean arrakalarik, are, lilura sugarrik. Nire espainiartasun burges cool-a liluratu ez ezik, berpiztu egin ote du? Ala musikak atzeman ezinezko edertasun eta bideak proposatzen dituelako izan da.

Mundua lehertzera doa; hobeto esan, lehertzen ari da pitinka, apurka, atomizatuki. Txileko auzune txiro batean, etxeratze-agindu betean (halakoetan dira berriz), Victor Jararen Te recuerdo amanda abestu du emakume (anonimo) batek balkoitik. Isilean entzun dute auzokideek. Bukaeran, txaloak. Kantua zaharra izanagatik; agian horretxegatik, enpatia iraunkor bat eragin dio entzule honi.

Su txiki iraunkor bat piztu dio, sualdi beteko garaiotan.

Zer musika dakar mundualdi berriak, zer musika behar du?]]>
<![CDATA[Nostalgia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/036/004/2019-10-13/nostalgia.htm Sun, 13 Oct 2019 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/036/004/2019-10-13/nostalgia.htm
Ez dauka prentsa onik. Esan nahi baita, musikaren inguruko pentsalari eta iritzi emaile aurrerazaleen artean —progresista ere jar nezakeen, baina konnotazio mugatzaileagoa duelakoan nago— nostalgiak baduela eraman ezineko zama bat, antzinako denboretan ainguratuta geratzea dakarrelakoan ezinbestean, eta horrenbestez, aurrera ez, eta bertan goxo baino gehiago bertan pott egitea esan nahi duelakoan; ekintza kontserbadorea dela nostalgiaren kabi egitea, alegia. Nekez entzungo duzu sortzaile nahiz zale avant-garde zalerik nostalgiaren aldarri egiten.

Nostalgia boladako dela esaten da sarri, adibidez, garai zaharragoetako musikek aldika izaten duten berpizteei erreparatuta; direla musikari edo zenbait talderen etengabeko berragerpenak (80 eta 90etako zenbat talde itzuli ote da azken urteetan), hainbat irrati-kateren eskaintza zaharrunoak, edo hainbat taberna, areto eta txosnaren errepikapenetarako zaletasuna.

Grezieratik datorren nostalgia hitzak, aitzitik, bere bizi-taupada propioak ditu, eta min bat edo pena bat darama bere baitan, jada ez den edo galdu izan den horrena; horregatik, modako dagoena ez da nostalgia, baizik eta revival-a edo errepikapen antzua, gehienetan efemerideen aitzakian aterpeturik eta arrazoi txintxinzale edo ospezaleak akuilaturik. Nostalgiak beste bizi bulkada bati erantzuten dio.

Nostalgiak bizi-taupada propioak baititu eta mina darama bere baitan, eta nik, balio askatzailea ez ezik eraldatzaile eta komunitarioa ere ikusten diot zale modura. Ez gutxitan askatu dut barnea nostalgiaren barrunbeetan sehaska hartuta. Ez gutxitan balio izan dit galdera berriak egiteko, eta beste norbaitengandik hurbil sentitzeko.

Neure buruari egiten diodan galdera, hortaz: Hertzainak-en juntadizoa ariketa nostalgiko batez haragoko zerbait da, ia ekarpen artistiko berririk ez badakar? La Pollaren itzulerarekin zer salduko da? Nostalgiaz haragoko zerbait? Zer da nostalgiaz haragoko hori? ]]>
<![CDATA[Nire baitan daude biak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2019-09-29/nire_baitan_daude_biak.htm Sun, 29 Sep 2019 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2019-09-29/nire_baitan_daude_biak.htm Don't be sad; I know you will». Eta jarraian abesti bereko «True love will find you in the end». Esaldi inpaktanteak dira; distira berezikoak bere soiltasunean. Aldean eraman izan ditut nik bere gogorrean; daramatzat. Duela bi aste pasatxo zendutako Daniel Johnstonena da abestia. Errepara iezaiozue, esaterako, Youtuben Live on KCWR saioan Johnston zuzenean kantuan ari deneko bideoari. Lucius taldekoen laguntzaz interpretatzen du kantua; ziur aski hil aurretik berak egindako azken saioa da. Errepara iezaiozue nola ahoskatzen dituen bi esaldi horiek, nola egiten dioten korua... Urte luzez gaitz psikikoa deitzen duten horietako baten mende egon ondoren itzaldu zen Johnston. Inoiz ez zuen ezkutatu gaitza, ez zuen ezkutatu bere ahuldaderik kantuetan ere.

Ez zuen ezkutatu bere gaitz eta ahuldaderik Iñigo Muguruzak ere. Ezta umorerik ere. Elkarrizketaren batean esana zuen El Faryk gorrotatzen zuen gizon ahul klase horretakoa zela bera. «Eskerrak ahulak garen» kantatzen du Anarik, eta bai, eskerrak ahuldadeak badituen bere gorputzak, baita gizonezkoenak ere. Hiru anaia musikarietan gazteena izateak izan behar ditu bere ajeak ere, erreferentziak etxean izateaz gain. Akaso horrek egin zuen umorean eta umiltasunean aterpetzea. Baina gizon eta artista ahul horrek obra sendoa utzi du ondare. Eta esaldi bat, beti iltzatua daramadana bizitzaren erromesaldi zoro honetan; are, grisek eta ñabardurek itzala galdu duten honetan: «Nire baitan daude biak, tiranoa eta askatzailea... Borroka nire baitan hasten da, aska ditzagun geure buruak». Johnston eta Muguruza; Muguruza eta Johnston, nire baitan daude biak. ]]>
<![CDATA[Balkoian, 'katuk morun']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/044/004/2019-06-30/balkoian_katuk_morun.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/044/004/2019-06-30/balkoian_katuk_morun.htm Hau berua disko erraldoiko izenburu bereko kantua, eta katuk morun atera naiz balkoira, zer suma, zer topa, zer freska, ahantzirik herriko festen bezperaren bezperan gaudela, eta auzoan trikitipoteoa egiten dabiltzala Urteaga aita-semeak, ez egitarau ofizialaren parte gisa, ezta alternatiboarenean ere. Euren kabuz, auzoan musika plazaratzen baizik. Eta horrek J.C. Perez beraren Iluntzear dihoarenan kantuko estrofa hura ekarri dit gogora: «Ez zik esan polita ez dela Egañazpi kantatzen, Egañazpi kantatzen...». Izango ez da ba polita Basatxoritxo edo Amatxo laztana entzutea, izango ez da ba! Eta balkoitik trikitilariei begira nagoela gogoratu dut Egañazpik Zumarragan bertan jo zuela azkenekoz zuzenean plazan, 1992ko Santa Lutzi eguneko festan. Eta, honenbestez, zirkulu mentala itxi zaidala.

Bero sapa da kanpoan, eta balkoitik entzuten ditut trikiti doinuak. Jendea kantuan ari da, ez da udalak antolaturiko ekimena, ez da programazioa betetzeko euskal musika tradizionalaren kuota. Musika da, auzoan, eta balkoitik entzun liteke. Akaso, bero kolpea izango da, baina pentsatu dut, udako jaialdien zirkuitutik harago badela bizitzarik, badela musikarik. Eta gozagarri zein barne bizigarri litzatekeela balkoian katu morun jarri eta entzun ahal izatea Urteaga aita-semeak bezala, Nizuri Tazuneri (bideo zoragarria plazaratu berri dute Arriguriren ekoizpenarekin: Palace), Lumiren Itzal zikinak lan berri itzela, Ibil Bedi eta euren Ama hunkigarria, Ibon RG-ren Hil zara durduzagarria, Larra Bideak-en estreinako goxoa, Eyhartsen elektronika bisuala... eta beste hainbeste.

Ez zink esan polita ez dela balkoian katuk morun jarri eta musika hori guztia iristea belarri-bihotzetara, auzotik. Bero sapa da kanpoan.]]>
<![CDATA[Non dira txistukariak?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/034/004/2019-06-16/non_dira_txistukariak.htm Sun, 16 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/034/004/2019-06-16/non_dira_txistukariak.htm
Auzoko arrandegira sartu naiz gaur. Ez zegoen bezerorik, ez zegoen ilararik. Arrain saltzailea legatz pieza eder bat garbitzen eta puskatan zatitzen ari zen. Hori da hori poza, esan diot. Bai, sanjoanak eta santaixabelak badatoz, herriko festak. Horregatik izango da, erantzun dit emakumeak, eta segitu egin du Egun da santimamiña txistukatuz.

Txistukatzea pozaren agerpen fisikoa da, gorputzaren erreakzio alegrantziazkoa. Txistukatzeak naturarekin harreman hurbilagokoan jartzen gaitu; pertsonak beti imitatu nahi izan du txoriaren kantua, eta komunikazio tresna moduan ere erabili izan du hainbat lekutan; Kanaria uharteetako Gomeran edo Turkiako Kuskoy herrian. Txistukatzea poza da, eta elkar hartzea. Eta galtzen ari da.

Txistua naturaren eta musikaren arteko interludioa da, batetik besterako bidaia, eta pozaz nahiz elkar-hartzeaz gain, boterearen aurkako jarduera ere ispila dezake. David Leanen The Bridge on the River Kwai filmean preso direnek txistu kolektiboa egiten dute, protesta gisara, txistu ibilketaria. Henry Ford produkzio kate modernoaren sortzaileak azkar batean debekatu omen zien bere langileei txistu egitea, distrakziorako bide zelakoan. Erresuma Batuan geroz eta gehiago dira txistu egitea debekatzen duten konpainiak.

Txistua meatzarien biziraupen kantua da, artzainena, arrantzale eta postariena, mezulariena... eta kontrakoa eman dezakeen arren, baita kazetariena ere. Nire belarriekin entzuna naiz BERRIAko erredakzioan txistukatzen zutenak; emakumezkoa horietan konstanteena. Esan ohi baita emakumezkoek gutxiago txistukatzen dutela; baina nago ez dela egia, publikoan eta publikoki txistukatu izan dutela gutxiago. Gure auzoko arrain saltzailea, horra!

Edonola ere, geroz eta gutxiago txistukatzen da. Eta horrek esaten du zerbait gure gizarteaz, espazio irekiekin eta naturarekin dugun harremanaz, lan produktiboa egiten dugunean darabilgun presa-troteaz, bizipozaren galeraz... Ez, ez naiz fio inoiz txistukatu ez duen jendeaz.]]>
<![CDATA[Isiltasuna (ere) politikoa da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2019-05-19/isiltasuna_ere_politikoa_da.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2019-05-19/isiltasuna_ere_politikoa_da.htm
Dibertigarria irudi lezake lehen ikusmiran...

Ez da atzo goizekoa hauteskunde kanpainetan alderdi edo hautagaitza bakoitzak bere soinu bandaren bidez limurtu nahi izatea herritarra, hiritarra, hauteslego potentziala. Asmakizuna Zachary Taylor eta Daniel Rice izeneko morroiei zor diegu; Whig Alderdiko hautagaia lehena (AEBetako Alderdi Errepublikanoaren aitzindaria), eta haren laguna bigarrena, pailazoa ofizioz. 1848ko presidentetzarako hauteskundeetarako kanpainan batetik bestera eraman zituen Taylorrek Rice bera eta honen bandwagon orga. Gurdi horretan soinu banda zeraman Ricek. Herritarrek gogo onez hartu zuten berrikuntza; Taylorrek hauteskundeak irabazi, eta AEBetako hamabigarren presidente bilakatu zen. Orduz geroztik, munduko ia hauteskunde guztietako ia hautagai guztiek erabili dute musika, ez soilik jendearengana iristeko, baita mezua helarazteko ere.

Dibertigarria irudi lezake lehen ikusmiran... baina edonork usain dezake nekoso ez ezik gogaikarri izaten amaitzen duela.

Ia guztia politikoa den garaiotan, edo ia guztiari izaera politikoa aitortzen zaion garaiotan, politika (profesional-mediatikoa) bera ez al da politikotik gutxien duena? Laguntzailetzat, babesletzat, limurgarritzat hartzen duen musika bera despolitizatzen duena?

Riceren ereduak eman beharrekoak eman ditu. Politika politizatu nahi badute, har dezatela John Cagena eredutzat, baina ez soilik 4'33-rako, baizik eta mitin oso baterako, edo are, kanpaina osorako.]]>
<![CDATA[Tabernak (eta II)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/033/004/2019-03-10/tabernak_eta_ii.htm Sun, 10 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/033/004/2019-03-10/tabernak_eta_ii.htm nglobalizazioa bilakatu baita kudeatzaile publiko zein pribatu handixkoen kultur ekinbideen makulu diskurtsibo azken hamarkada luze(et)an (multikulturalismo onberaz mozorrotua), eta makrojaialdien ebentismoa paradigma horren galgarik gabeko jarduera monetarioa. Baita gurean ere; edo gurean bereziki? Guggenheim fenomenoak luzeak baititu atzaparrak; Bilboz landa, Easo hiriarekin egiten ari direna, eta egin amets dutena adibide.

Sosen pilaketa aiduru, turismo logiken planteamenduek hartu baitiote gaina aspalditxoan (progresio geroz eta arinagoan) kulturak behar lituzkeen oinarri etiko, estetiko zein kritikoei.

Jendez mukuru nahi dituzte futbol zelaiak, hipodromoak, mendi maldak, hondartzak, kasko historikoak... eta bitartean, auzoak eta bertako komertzio txikiak (tabernak tartean) husten eta odolusten uzten dituzte, ia ohartzeke horietan sortzen dela kultur magma oinarrizkoena, bizi-bizirik dagoena. Bizi jarduera kohesionatu eta kritiko bati arnasa emango diona. Auzoetako lokal horietan ematen dituzte lehen urratsak musika talde askok eta askok, auzoetako areto txiki eta tabernetan topatzen dute zuzenekoetarako lehen aterpea. Gune horietan hartzen dute gorputza gero makroebento horietara eramango dituzten musikari eta taldeetako batzuek.

Alabaina, dekretu bidez hartu dute erabakia. Eta hartu dute erabakia, taberna /areto horiekin harremanetan jarri gabe —esan genuen aurrekoan ere, ez dira horrenbeste kultur jardunbidea sustatzen dutenak—. Sustatu nahi duenari laguntza ematea, babestea, zer hoberik egin dezake administrazio publikoak. Zer hoberik begi-belarriak ireki, eta Arteak Ireki bezalako plataforma batekin, gutxien-gutxienik, harremanetan jartzea?

Eskertuko lukete musikariek; eskertuko lukete tabernariek; eskertuko lukete auzokideek; eskertuko lukete kultura anglobalizazioaz eta ebentismoaz harago -edo honantzago- ulertzen dutenek.]]>
<![CDATA[Galbideak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/035/004/2019-01-27/galbideak.htm Sun, 27 Jan 2019 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/035/004/2019-01-27/galbideak.htm
Sinnerman (gizon hobenduna) kantuak eta haren oinarrietatik sortutako Oi gu hemen-ek nire baitan utzitako lorratza aipatu nuen aurreko Bi ahotsetara-n, eta nabarmendu nituen kilika eta klika berezia egin izan dizkidaten bertsioak; ezagutuagatik, eta gustukoak izan arren, ahaztu egin zitzaizkidan beste zenbait, ordea. Ez baita hobenik gabeko bi-hankakorik. Eta askotarikoak baitira galbideak. Aipatzeke utzi nuen, esaterako, Belako taldeak zuzenekoetan behin baino gehiagotan jo izan duen Sinnerman dantzari adrenalitikoa; aipatzeke, halaber, Behi Bideko Andere Zuriak (BBAX) taldeak Oi gu hemen-en sehaska kantu ameslari bihurtua.

Ezagutzen nuen kide askoz osaturiko taldearen bertsioa, ezagutzen nuen iaz kaleraturiko Distortsioen munduan diskoa ere. Haatik, ahanzturaren zokondora bidalia nuen nonbait. Eta gogamenak huts egiten ez badit, uste dut fenomeno orokorragoa izan dela. Ez baita ia aipatua izan ez hedabideetan ez sare sozialetan, ez baita nabarmendua izan urte amaierako askotariko zerrendetan ere. Orokorragoa izateak ez du hobena leuntzen, ordea, aski lan berezi, ertz askotariko eta disfrutagarria baita. Proiektu kolektiboa izan da BBAX; izan da diot, oraingoz behintzat zuzeneko emanaldiak eten dituztelako. Musikariok parte hartu zuten diskoan. Mirentxu Agerre (ahotsa), Pantxix Bidart (ahotsa, gitarrak), Marie Bidart (ahotsa, saihetseko flauta), Sebastian Desgrans (eskusoinua), Jurgi Ekiza (ahotsa, gitarrak), Aline Etxeberri (ahotsak), Allande Etxeberri (gitarra apala), Karine Etxeberri (ahotsak), Paxkal Indo (flauta, perkusioak) eta Paxkal Irigoien (ahotsa, gitarrak).

Sarean ikusitako bideo batek piztu dit alarma. Iazko urte amaieran eman zuten azken kontzertua Armendaritzen (Nafarroa Beherea), eta kontzertu osoa Kanalduden emango dute aurrerago. Haren puska eder bat ikus liteke oraingoz. Bideo horrek berak sorrarazi dizkit galderak. Hego euskal herrietako proiektua balitz, eta herri kanten epigrafe menostua ez baleuka diskoak, hain oharkabean pasatuko litzateke?

Atzemanezinak baitira galbideak...]]>
<![CDATA['Quercis oratio']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/040/004/2018-11-18/quercis_oratio.htm Sun, 18 Nov 2018 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/040/004/2018-11-18/quercis_oratio.htm
Bertsozalea izanagatik ere, ez dira asko memorian zehatz gorderik ditudan bertsoak. Lazkao Txikik ispiluaren aurrean kantatutakoak, Maialen Lujanbiok gobara gizarteratu zuenekoa... eta beste pare bat gehiago. Jon Sarasua eta Aitor Sarasua anaiena da bertsoa, 1995eko Fauna txiki bat bertso berritan (Elkar) disko eder eta jada ahantzi samarrean bildua. Quercis Oratio du izenburutzat sortak (Haritzaren otoitza), eta, gaur egungo hainbat kontu ikusita, batere gaurkotasunik galdu ez duena da. Are, gaurko hainbat gai eta gaitzen muin-muinari zizta egiten diona da.

Lau bertsoko sorta. Lehen biak Aitorrek kantatzen ditu, bakarrean eta a cappella. Eta igartzen da jada zein musikalite goxoa duen haren kantaerak, zein dardarizo leuna. Mezuari gehigarri adierazkor bat eransten diona. Eta are indar poetiko eta emotibo handiagoa hartzen du kantuak Jon anaiarekin batera azken bi bertsoak duoan abesten dituenean, eta azken bi ahapaldietan honako hau diotenean: «...sustraiak eta adarrak ez dabiltza aparte/ gizartea herri nahi dut ta herria gizarte».

Ume koxkor ginela Aitor Sarasua ezagutzeko parada izan genuen Zumarraga-Urretxuko bertso-eskolako lagun zenbaitek. Gertutik gerturako tratuz hartu gintuen; grazia eta zirika ederrez xaxatu gintuen bertsotan. Bereganatu gintuen. Gerora, bertsozaletasuna apaldu samarturik nuela iritsi zen Fauna txiki bat diskoaren agerpena. Eta fauna hartako hitz bizi zorrotzek nahiz disko osoaren musikaltasunak berriro txertatu zidaten bertsoarekiko mira. Bertsoa zen hura, kantua zen hura, musika zen hura.

Aitorren heriotzaren berri izan bezain pronto, umetan bertso taldean ibilitako lagunak idatzi zuen WhatsApp-en: «Ez zuen bertsolari bikainaren ospea, baina niri asko gustatzen zitzaidan. Bazuen zerbait oso berezia...».

Bihoakio samurtasunez oratio xume hau, eta ahots goraz taldean kantaturiko azken puntu hura: «gizartea herri nahi dut ta herria gizarte!»]]>
<![CDATA[MTV eta kultur apropiazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/025/001/2018-10-20/mtv_eta_kultur_apropiazioa.htm Sat, 20 Oct 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1973/025/001/2018-10-20/mtv_eta_kultur_apropiazioa.htm
Euskararen eta, nahi bada, euskal komunitatearen gorpuztearen ardatzari lehentasuna ematen diotenek defendatuko dute euskarak nonahi egon behar duela, erakundeetan eta kaleetan, mainstream-ean eta underground-ean, San Mamesen eta gaztetxean... Eta nekez egin dakioke aurre argumentu horri. Euskararen ikus-entzungarritasunaren oihartzunari erreparatuta, Berri Txarrak nazioarteko sona izango duen ekitaldi horretan egoteak badu pisu estrategiko-sinbolikoa-edo. Besterik da, Piztu Bilbo-Itzali MTV herri mugimenduak ondo salatu duen bezala, zer ekarpen kultural, ekonomiko nahiz sozial egiten dion ekitaldiak Bilbori; eta gehituko nuke nik, bertan parte hartuko duten taldeei ordaintzen zaienarekin, baita Berri Txarrak-i ere, zein kultur programazio egin ahal izango zatekeen urte osoan... Zaharrak berri, Guggen Hirian.

Ardatz kulturalari eta, preseskiago, musika kontu soilari erreparatuta, aldiz, oso ulergarria egiten zait Berri Txarrak hor egoteak ezinegona sortzen dienen jarrera; primeran ulertzen dut zauria ireki dezakeela ibilbidea herriko gaztetxe eta plazetan hasitako taldearekiko afektibitatean.

Baina begira dakioke beste talaia batetik ere Berri Txarrak-en fenomenoari: euskal musika panoramak ere, hizkuntzaren sendotzeaz harago, behar ditu bere ikur mainstream-ak, totemak, bai zenbaitek dioen bezala komunitate masa bat badagoela sinisteko, baina, nire ustetan, eta printzipalki, haren fenomenoaren kontraposizioan sortuko direlako talde, musikari eta estetika berriak, kultur mugimendu bizi guztiek behar duten kontrarako mugimendu pendularrean.

Hori bai, Gorka Bereziartua kazetariak Argia-ko bere blogean ttak argitu duen moduan, batez ere MTVk sartutako gola izan da Berri Txarrak egitarauan sartu ahal izatea. Eta horrek bai dakarkidala gogora kultur apropiazioaren eztabaida. Rosaliak flamenkoaren zenbait elementu erabiltzea ez da apropiazioa; Berri Txarrak-ek hardcore yankiarenak erabiltzea ez den bezala. Kultura mugimendua eta kutsatzea baita. Purutasunik ez da kulturan; ez beharrik ere. Baina Universal diskoetxe transnazional erraldoiak Rosaliaren irudia globalizatzea edo MTVk Berri Txarrak bere esparrura eramatea bada kultur apropiazioa. Kapitala kapitain izanik eginiko apropiazioa; eta horretan taldeek/sortzaileek ere badute erantzunkizuna.]]>
<![CDATA[MTV eta kultur apropiazioa]]> https://www.berria.eus/albisteak/158270/mtv_eta_kultur_apropiazioa.htm Fri, 19 Oct 2018 08:56:32 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/albisteak/158270/mtv_eta_kultur_apropiazioa.htm Euskararen eta, nahi bada, euskal komunitatearen gorpuztearen ardatzari lehentasuna ematen diotenek defendatuko dute euskarak nonahi egon behar duela, erakundeetan eta kaleetan, mainstream-ean eta underground-ean, San Mamesen eta gaztetxean... Eta nekez egin dakioke aurre argumentu horri. Euskararen ikus-entzungarritasunaren oihartzunari erreparatuta, Berri Txarrak nazioarteko sona izango duen ekitaldi horretan egoteak badu pisu estrategiko-sinbolikoa-edo. Besterik da, Piztu Bilbo-Itzali MTV herri mugimenduak ondo salatu duen bezala, zer ekarpen kultural, ekonomiko nahiz sozial egiten dion ekitaldiak Bilbori; eta gehituko nuke nik, bertan parte hartuko duten taldeei ordaintzen zaienarekin, baita Berri Txarrak-i ere, zein kultur programazio egin ahal izango zatekeen urte osoan... Zaharrak berri, Guggen Hirian.

Ardatz kulturalari eta, preseskiago, musika kontu soilari erreparatuta, aldiz, oso ulergarria egiten zait Berri Txarrak hor egoteak ezinegona sortzen dienen jarrera; primeran ulertzen dut zauria ireki dezakeela ibilbidea herriko gaztetxe eta plazetan hasitako taldearekiko afektibitatean.

Baina begira dakioke beste talaia batetik ere Berri Txarrak-en fenomenoari: euskal musika panoramak ere, hizkuntzaren sendotzeaz harago, behar ditu bere ikur mainstream-ak, totemak, bai zenbaitek dioen bezala komunitate masa bat badagoela sinisteko, baina, nire ustetan, eta printzipalki, haren fenomenoaren kontraposizioan sortuko direlako talde, musikari eta estetika berriak, kultur mugimendu bizi guztiek behar duten kontrarako mugimendu pendularrean.

Hori bai, Gorka Bereziartua kazetariak Argia-ko bere blogean ttak argitu duen moduan, batez ere MTVk sartutako gola izan da Berri Txarrak egitarauan sartu ahal izatea. Eta horrek bai dakarkidala gogora kultur apropiazioaren eztabaida. Rosaliak flamenkoaren zenbait elementu erabiltzea ez da apropiazioa; Berri Txarrak-ek hardcore yankiarenak erabiltzea ez den bezala. Kultura mugimendua eta kutsatzea baita. Purutasunik ez da kulturan; ez beharrik ere. Baina Universal diskoetxe transnazional erraldoiak Rosaliaren irudia globalizatzea edo MTVk Berri Txarrak bere esparrura eramatea bada kultur apropiazioa. Kapitala kapitain izanik eginiko apropiazioa; eta horretan taldeek/sortzaileek ere badute erantzunkizuna.]]> <![CDATA[Faltsetea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/044/004/2018-10-07/faltsetea.htm Sun, 07 Oct 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/044/004/2018-10-07/faltsetea.htm Soul Train saio mitikoko dantzari bihurturik. Zumarraga-Urretxun eman zuten kontzertua, iragan larunbatean; zehazkiago esan, Zumarraga eta Urretxuren arteko mugaldean, muga egiten duen Urola errekaren gainean, hain zuzen ere.

Eta ez da taldearen kantuen kalitate kontu hutsa; argi esan dezadan: faltseteak, mugaldeko ahots horrek, dantzan jartzen nau ni, eta dantzan jartzen ditu nire zenbait barne-korapilo ere.

Nerabezaro aurrean The Communardseko Jimmy Sommervillen Don't Leave Me This Way edo Modern Talking-en Brother Louie entzunez hazitakoak gara. Zer egingo diogu! Gerora ere majo gozatua naiz Thom Yorke, Jeff Buckley edo Bon Iverren ahotsekin, nahiz eta ez izan hain molde dantzagarrian. Baina, ondoen parrandarako dantza saioetan igaro dut: Bee Geesen Stayin' Alive tumatxarekin, Michael Jacksonen Billy Jean hit-arekin eta Princeren hainbat agudorekin. Curtis Mayfield, Marvin Gaye, Smokey Robinson... Gozatu dut musika/musikari horiek sortutako dantzekin, eta baita haiek eragindako hainbat ezerosotasunekin ere.

Faltseteak, garai batean debeku eta zentsura baten ondorio zenak —emakumeek ezin zuten kantatu Europako Erdi Aroan, eta haien ahotsa imitatzen zuten gizonek elizan— egun izan baitezake oso bestelako oihartzunik: faltseteak apurtzen du gizon ahots estandar bat. Eta zergatik ukatu, neure baitako ahots estandarra ere urduritu eta apurtu izan du.

Eta gurean? Honetan ere aitzindari Niko Etxart eta haren Tumatxa, 1983koa; Beñat Axiari eta bere noranahiko ahotsa, eta oraintsuko Asier L.I.-ren boz bakana... Beste askorik ez. Eta izan liteke zerbaiten seinale. Ahots molde baten premia du gure musikak. Atom Rhumbako Iñigo Cabezafuegok Urola gaineko kontzertuan esan bezala: «The Stoges, MC5, The Ramones... gutxiago, eta Prince gehiago, arraioa!».

Ezerosoa den heinean, askatzailea baita faltsetea. Eta zein ederra!]]>
<![CDATA[«Ez zaizkit lubaki estetikoak gustatzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/032/001/2018-09-29/ez_zaizkit_lubaki_estetikoak_gustatzen.htm Sat, 29 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1923/032/001/2018-09-29/ez_zaizkit_lubaki_estetikoak_gustatzen.htm La soledad (2007), Tiro en la cabeza (2008) eta Hermosa juventud (2014) filmen egilea da Rosales, eta esan du sortzaile gisa bilakaera bat izan duela, baina, batez ere, zinemaren ikusle gisa izan duela garapen hori. Petra filmean hainbat sortzaile jenderen gezur eta egiak kontatu ditu, narratiba eta estetika klasiko batera hurbilduz.

Greziar tragedia klasiko modura aurkeztu duzu Petra. Zure lanetan ohikoa duzunarekin alderatuz, narratiba konbentzionalago bat frogatu nahi zenuen?

Gidoiak badauka narratiba klasiko eta ortodoxoago bat: greziar tragedia klasikoan dago oinarriturik, Aristotelesen garaitik hasi eta [David] Mamet eta egile modernoagoen egokitzapenetaraino. Baina, gero, puskatu egiten dut denboraren linealtasuna; kapituluak sartzen ditugu... Eta horrek egiten du filmaren proposamena izan dadin klasikoa eta modernoa. Hibrido bat da klasikoaren eta modernoaren artean.

Ikusleengandik gertuago azaltzeko gogoa izan duzu?

Bai, erabat. Filma diseinatua dago publiko zabalago batengana iristeko. Emakumezko eta gizonezko aktore ezagunek lan egin dute filmean, esaterako. Eta, beste alde batetik, ez diot muzin egin nahi autore estilo bati, autore estetika bati. Eta hori ere inportantea da niretzat: gauza pertsonal bat izan dadila.

Iruditzen zaizu zure aurreko filmetan publikoa, neurri batean, alboratu egin izan duzula?

Nik film guztiak egin izan ditut ikusleengan pentsatuz; kontua da ni lehen nintzen ikuslea aldatu egin dela denboraren joanean. Lehen film mota bat interesatzen zitzaidan, eta orain ez zait hainbesterako interesatzen. Orain, beste film batzuk ikusten ditut. Jaialdietara eta zinema aretoetara ikusle gisa noanean ere, beste film mota bat ikusten dut, gai unibertsalagoak eta estetika irisgarriagoak darabiltzatenak.

Zer aldatu da zure baitan?

Ez dakit; esperimentazioarekiko interes oso bizia nuen lehen, zinema forma oso artistiko bat zela ulertzen nuen, eta, akaso, beste leku batera igaro naizela orain. Konturatu nintzen bide horretatik aterabiderik gabeko kale batean sartzen ari nintzela; eta, bestalde, haurtzaroko zinema esperientzia horiek guztiak itzuli zaizkit, Hollywoodeko zinema klasikoa... Petra-ren asmoetakoa bada zinema estatubatuar klasikoa eta Europako zinema modernoa uztartzekoa. Ez zaizkit lubaki ideologikoak gustatzen, ezta lubaki estetikoak ere. Gustatzen zait besteen aukera estetikoak ikusi eta arakatzea ere. Gustatzen zaizkit abentura film klasikoak, eta zinema esperimentalaren zati bat ere bai; eta tartean gris sorta handi bat dago.

Botere handiko gizon artista bat da filmeko protagonistetako bat. Etengabe gaizkia egiten du. Sorkuntzaren eta gizakiaren alde ilunaren arteko dikotomia interesatzen zaizu?

Gaur egun, Erromantizismotik datorren artista malditoaren figurak indarra du oraindik; are, baita dena onartzen zaion artista abusatzaile eta munstroarena ere. Egia da hori gertatzen dela batzuetan; egia da, halaber, artea ez den esparru gehiagotan ere gertatzen dela fenomeno hori: politikan, finantza giroetan, medikuntza eta ikerketako goi esparruetan... Gizon agintari tiranoaren figura hori aztertzeko interesgarria egiten zait; eta, gainera, greziar tragediara itzultzen gara, han ere azaltzen baita figura hori.

Artearen eta artistaren autonomian sinesten duzu?

Bai, dudarik gabe: gauza bat da obra, eta bestea sortzailea. Desmitifikazio garai bat bizi dugu, eta ni penatzen nau horrek. Obra baten aurrean nagoenean, ez zait batere axola egilearen biografia. Nik obrarekin elkarrizketa moduko bat ezartzen dut; ez zait inporta bera nolakoa den, ez eta zer esan nahi izan duen ere. Obra artistiko bat misterio bat da sortzailearentzat berarentzat ere. Egon liteke artista bat munstro bat dena, eta egon liteke pertsona zoragarri bat ere artista handia dena.

Bestelako artista eredu batzuk ere azaltzen dituzu filmean, ordea.

Bai, hiru sortzaile mota dago, hiru etika eta estetika hauturi erantzuten dietenak: batetik, ondo funtzionatzen duen horretan zentratzen dena dago. Bigarrenik, obra oso pentsatua sortzen duena dago, terapia moduan hartzen duena ia, eta obraren erdigunean jartzen dena; eta hirugarren bat dago eduki sozialetan oinarritzen duena lana, eta besteekiko sentsibilitate bat agertzen duena...

Eta zu, non kokatzen zara?

Ni horietako bakoitzean eta, era berean, inon ere ez. Uste dut arteak baduela terapiatik, baina ez dela bere egiteko behinena. Uste dut arteak gizarte batean zer gertatzen den kontatzen duela, baina ez naiz identifikatzen zinema sozialeko autore batekin ere; eta jendearengana iristea eta filmaren alderdi ekonomikoa ere interesatzen zaizkit, baina ez naiz zinemagile komertziala ere.

Gezurra da filmeko ardatz gidaria?

Gezurra, edo zehatzago esanda, ezkutatzen dena. Ezkutatzen dena loratzear den gezurra da, oraindik ez da gezurra, baina sarri gezur bilakatzen da, eta gero gezur hori azaleratu egiten da, egia bihurtuz. Azaleratze horrek gertakari batzuk sorrarazten ditu. Oso fenomeno gizatiarra da; uste dugu ezkutatzeak babesten gaituela, edo ingurukoak babesten dituela, baina, gero, egiazki, ez da horrela izaten. Hala ere, denok erortzen gara horretan.

Zinema da ezkutatzen den hori azaleratzeko modu bat?

Bai, artearen egitekoa da gizatiar den horren egia azaleratzea. Kontua da egiak misteriotsuak direla, eta ez dela hain erraz haietara ailegatzea.]]>
<![CDATA[«Ez genuen zinema ikasi, eta horrek askatasuna ematen du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/032/001/2018-09-28/ez_genuen_zinema_ikasi_eta_horrek_askatasuna_ematen_du.htm Fri, 28 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1885/032/001/2018-09-28/ez_genuen_zinema_ikasi_eta_horrek_askatasuna_ematen_du.htm La casa lobo animazio filmak. Txileko alemaniar erlijio-fanatikoen sekta batetik ihes egin ondoren, basetxe batean babestuko da Maria. Han bi txerri izango ditu bizikide bakar. Astiro, animaliak gizaki bihurtuko dira, eta etxea, amesgaiztoko mundu. Objektu errealak, mugitzen diren hormak, etengabe desegiten diren pertsonaiak... Mundu erreala eta fantasiazkoa, fantasiazko lan mardul batean. Joaquin Cociñak (Santiago, 1980) 2007tik darama animazioa lantzen.

Mugimendua, transformazioa eta irudimena; lan honen gakoak?

Transformazioa da gakoa, bai istorioena, baita erabilitako materialena ere. Filmak bi gidoi ditu: bata, narratiboa da, istorioaren hariari jarraitzeko balio duena, nolabait. Eta bestea materialen istorioa da, materialen performancearen istorioa. Istorio narratiboa bera baino lehenago genuen buruan materialen transformazioarena. Txileko kolonia alemaniarretik alde egiten duen neskatxaren istorioa baino lehenago zegoen materialen eta margolanen eraldakuntza plano batean kontatzearena. Dena transformatuz joatea dago jatorrizko ideiaren erdigunean. Transformazioa, eraikuntza eta berreraikuntza dira gakoak.

Sorkuntza lanaren metafora ere bada hori; transformazioa eta berreraikuntza, birziklatzea...

Filmean ia ez dago animaziorik zentzu tradizional batean; eszenak sortu eta desegin egiten dira aldiro. Storyboard baten modura egituratu genuen istorioa, baina trantsizioekin. Bost urte behar izan ditugu istorioa ontzeko. Hainbat galeria eta museotan ibilbide moduko bat egin genuen, bertan egindako tailerretan obra aldatu eta osatzen genuen, eta horrek ere luzatu zuen sorkuntza prozesua. Tailer ibiltari hori egiteak urte eta erdi gehiagoko lana ekarri zuen.

Ipuin klasikoa, otsoarena, adibidez, antzaldatu nahi izan duzue?

Haurrentzako ipuinaren egitura erabili eta berrerabili dugu, geure erara. Ipuin europar tradizionala hartu dugu oinarritzat. Interesatzen zitzaigun mundu horretan sartzea, nolabait kontaera zedarritzen dutelako ipuin klasikoek, eta munduan gertatzen dena ondo laburtzen dutelako. Haurrentzako ipuinen topikoek badute gauza oso on bat; jende guztiak identifikatzen ditu otsoa, neskatila... eta guretzat babes oinarri sendoak ziren horiek. Teknika eta materialetan dagoen kaos eta aldaketa erabatekoan ordena pixka bat jarri dugu ipuinen egituraketa eta erreferentzia horiekin.

Baina ipuin klasikoa gainditzeko helburua ere badu filmak.

Bai, gutxi-asko ipuin klasikoa jan dugu, digestioa egin dugu, eta gero geurea bota dugu. Oraindik ere ipuin gisa ikusten da, baina...

Metamorfosi bat gertatzen da Kafkaren ildoan, baina alderantziz: bi txerriak pertsona bihurtzen dira, eta pertsona ilun...

Hara, ez nuen pentsatu erreferentzia horretan. Baina bai, lotua dago guztiz, bai. Pertsonaiak nahiko hutsalak dira; hasieran erreferentzia naturalistagoak genituen, baina, gidoia idatzi ahala, konturatu ginen pertsonaia horiek ez direla existitzen, eta oso azalekoak behar zutela izan, batere sakontasunik gabeak; horrek berak bihurtzen ditu pertsonaia nahiko ilun eta perbertso.

Materialekin, teknikekin egindako collagearekin sakontasuna, bolumena eman nahi izan diozue animazio sorkuntzari?

Bai, eta guztiak lotura dauka ez Cristobalek eta ez nik ez dugulako jaso animazio hezkuntza formalik. Berak diseinua ikasi zuen, eta bere burua hezi du animazioan, eta nik ez dut neure burua hezi oraindik... Ikusizko arteak ikasi nituen, baina sekula ez nuen animazio ikastarorik egin. Deformazio mordoa du filmak, ezagutza faltak eragindakoak. Ez genuen zinema ere ikasi, eta horrek askatasun handi ematen du.

Zer zentzutan?

Produkzio metodoekiko oso sinesgaitza naiz. Ez didate konfiantzarik ematen. Zinemaren handitasuna da, baliabide eta aurrekontua gorabehera, dena formatu berean ateratzen dela: mugitzen den errektangulu bat da zinema. Film bat norberak nahi duen bezala egin liteke. Modu handinahi batean, guk pentsatzen dugu etengabe ari garela animazioa berrasmatzen. Badakigu ez dela horrela, agian efektu batzuk-eta asmatu ditugu, baina ariketa mental hori egiten dugu. Hayao Miyazakik esaten zuen ia ezinezkoa dela baliabide berriak ikustea animazio film batean. Guk ere badakigu ia ezinezkoa dela, baina horretan saiatzen gara.

Animazio sorkuntzak berritu beharra du?

Aldaketen banderak hartzeko joerarik eta zaletasunik ez dugu. Irudipena daukat jada ezin dela joera orokorrez hitz egin arteetan. Gehiegi dago, eta denetarik. Egia da Txilen azken hamabost urteetan sortu dela animazio zinema; lehenago apenas egongo ziren bi lan, eta hor gure ekarpentxoa egin genezake, agian.

Lan esperimentaltzat duzue zuen obra hau, edo hori gehiegi murriztea litzateke?

Prozesuari dagokionez esperimentala da, dudarik gabe, etengabeko prozesu sortzaile baten emaitza baita, eta egin ahala joan baikinen ikasiz, baina, era berean, saiatu gara obra gisa batere esperimentala izan ez dadin. Emaitza ikustean izan dudan sentsazioak ez dit gogorarazi zinema esperimentala esaten zaiona ikustean sentitu izan dudana. Gu saiatzen gara ikuslea besarkatzen, eta ez dezala sentitu abandonua.

Herenegun gauean aurkeztu zenuten filma, Tabakaleran, Zabaltegi sailean. Jendeak besarkatu egin zintuzten?

Bai, oso ondo sentitu ginen. Ederra da halako zinema jaialdi batean egotea; ez izatea soilik eta bereziki animazio jaialdi bat. Era guztietako zinema jaialdietan izatea gustatzen zaigu.]]>