<![CDATA[Gorka Erostarbe Leunda | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 14 Apr 2021 22:50:42 +0200 hourly 1 <![CDATA[Gorka Erostarbe Leunda | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Nire baitan daude biak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2021-03-28/nire_baitan_daude_biak.htm Sun, 28 Mar 2021 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2021-03-28/nire_baitan_daude_biak.htm
-Tira... zergatik diok hori?

-Ahaztu dituk Tom Waits Kursaalean, Antony and the Johnsons Londresen, Primavera Soundera egindako txangoak?

-Ez, oroitzapen itzelak ditiat, baina garaiak, pertzepzioak... aldatzen dituk...

-Edo hi aldatu haiz?

-Jakina, neu garaiekin batera. Eta hi ere bai nirekin batera. Orduan ere sosa sobranterik ez, baina akaso infula burgesagoak izango (ge)nizkian.

-Eta orain ez? Orain infula proleak izango dituk...

-...ez diagu alferrik bizi izan hamarkada pasatxoko krisia eta prekarizazioa.

-Prekaritatea ideietan daukak hik: zer lotura ote dik horrek entzuten duan musikarekin?

-Umm.. tira... ez musika bera, edo taldeak... baina... Nondik datorren, nola egiten den, norekin konektatzen duen... herri musika den...

-Ea, orain esango didak auzotik, kaletik datorren hori dela soilik herri musika berezkoa.

-Tira, nagusiki. Edo haurtzarotik. Sehaska kantuetatik. Gero erreprodukzio sofistikatuagoak etortzen dituk, errepika originalagoak edo trauskilagoak, ez?

-Alegia, popista izatetik populista izatera igaro haiz! Eta Lide Hernandok ondo seinalatu bezala, kostunbrista samarra.

-Nik zekiapa! Edonola, ez dituk gauza bera auzo xume bateko kostunbrismoa edota klub selektoetakoa, nik uste. Kostunbrismoa duk eraldaketaren abiaburu. Agian ez zagok beste modurik. Zer hituen kotoi esklaboen kantuak? Zer duk «ya estoy harto, no quiero salir mas...»? Gainera, hik ere gustura asko entzun izan dituk jotak, trikitiak, herri folklore hainbat, zein tabernetako hit-ak... nahiz eta ezkutu samarrean.

-Beno... Hori duk artearen ibilia, bilakaera, ez? Poparena, behinik behin. Popismotik populismora artekoa. Edo alderantziz. Eta hortik sortzen dituk arrakalak...

-Hik sortu didak bai arrakalik. Tira, hi zer entzuten ari haiz orain?

-Hermanos Cubero eta Verde Prato. Eta hi?

-Chill Mafia eta Flaco Jimenez.

Burua altxatu dut. Rosa begira dut barrez. Tindersticks jarri du. Nire baitako biak berriro xextran.]]>
<![CDATA[Chill afera (eta III): eta musika?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/045/004/2021-03-14/chill_afera_eta_iii_eta_musika.htm Sun, 14 Mar 2021 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/045/004/2021-03-14/chill_afera_eta_iii_eta_musika.htm Ezorregatik X berpizkundea lanean. Gurean agerpenak bai, baina trinkotzerik izan gabeko soundsystem eta hip-hop kultura kaletarraren lengoaiatik abiatuta, modu esplizituan edo keinu lausoagoen bidez, iritsi baitaitezke Xabier Leteren (Ez Dok Amairu), Hertzainak-en, Cicatrizen (RRV-a), Bertso-Hop-en, Fermin eta Duten, Maddi Oihenarten, Erramun Martikorenaren eta beste hainbaten oihartzunak, gure pop(ular) tradizioak ondotxo ezagutzen dituzten seinale. Batu horri musika beltzaren, jamaikar musika herrikoiaren aldaerak (dub, reggaea, reggaetona, junglea, ska...) zein hip-hop kulturatik abiatutakoak (rap, trap...), Nafarroako matraka eta jota kaletarraren izpirituz jantzi eta... Ertz, kolore eta irakurketa askotako obra bat daukagu esku artean. Zertarako ibili iraultza hitz hanpatu, murtxikatu eta xahutua fenomenoa azaltzeko; nahikoa da onartzea euskal musikaren berrirakurketa aberats eta interesgarri bat dakarrela. ]]> <![CDATA[Chill afera (II): paradigma aldaketa?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2021-02-28/chill_afera_ii_paradigma_aldaketa.htm Sun, 28 Feb 2021 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2021-02-28/chill_afera_ii_paradigma_aldaketa.htm
Musika sortu, entzun, eta zabaltzeko moduek ere paradigma aldaketa bizi izan dute azken hamarkada luzean. Kantu solteak jaurtitzen dira sareetan, itxuran kontsumo azkarrerako moldean emanak. Baina halako paradigma aldaketa al da hori 50-60etan rock 'n' roll lengoaia pop kultura nagusi bihurtu zenekoarekin alderatuz? Orduan ere singleak jaurtitzen ziren lehenik, eta kale auzoetan dantzatzen ziren. Ondoren etorri ziren obra luze eta sofistikatuagoak, eta areto itxietako emanaldi ponpoxoagoak.

Chill Mafiakoek kontrapausoan harrapatu dituzte asko, gainera; Gazte arruntaren koplak erdiz berbenero erdiz parodikoarekin metxa piztu ondoren, jada himno auzotar-jenerazionala bihurtu den 03014 dub kantu itzela plazaratu zuten bi astera; eta hamar piezaz osaturiko mixtape askotarikoa hurrena.

Sinbolizatu eta gorpuztu duten (ez eurek soilik) aldaketa edukizkoena izan da pipiak jota zegoen pop kultura-musika kalera itzuli dutela auzotik, bajeretatik sortuz.

Chill Mafiakoei egotzi zaie, baita ere, euskal musikaren tradizioa(k) behar beste ez ezagutzea. Ezezagutza handiagoa da, ordea, gazte horien errealitate soziopolitiko-kulturalaz, eurek euskal musikez zein gainerakoez dutena baino. Horretan ez da izan paradigma aldaketarik.]]>
<![CDATA[Chill afera (I): popismoari tu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2021-02-14/chill_afera_i_popismoari_tu.htm Sun, 14 Feb 2021 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2021-02-14/chill_afera_i_popismoari_tu.htm
Txinparta halako bat, freskotasuna eta jada gurera bazetorren soinu aire berri bat atzeman nizkion hasieran Chill Mafiaren Gazte arruntaren koplak piezari eta bideoari, ez besterik, egia esatera. Angel Errok idatzitako Nihil Novum harekin ados samar nengoela, alegia. Ordea, gutxira etorri zitzaidan burura klasiko bihurturiko Erroren beste genialidade hura ere, zeina Chill Mafiakoek gustura aurpegiratuko liguketen: «Dena esana dago, baina ez nik (guk)».

Kantu eta bideo bakarra dira, euskarazko trap-reggaetoi mutil-talde gazte baten lehen printzetako bat, konforme, baina nekez uka lekioke fenomeno izaera, sarean izan duen arrakasta eta sortu den kalapita ikusita (bigarren atalean jardungo dugu musika moldearen eta hura kontsumitu eta zabaltzeko paradigmaren aldaketaz). Eta ia nahigabe, sarean aztarrika nenbilela, Mark Fisher kultur kritikari eta filosofo ingeles zenaren Popismo kontzeptuarekin tupust egin dut. «Herriarekiko mespretxu paternalista eta egosbera, goitik beherako begiradaz ematen dena, eta azkenean behetik ere erosi egiten dena».

Chill Mafia aferak asko du hortik, nago: Popismoari tu egin diote Iruñeko auzo bateko kale eta lonjetatik, prekaritateren negu beltza hezur haragitan bizi duen belaunaldi baten gorputzetik, gustu ona edo fina deitzen denaren kontra. Eta gutako asko, nor bere popismoaren ispiluaren aurreran jarri gaitu, baita eurenean ere (oilar-arkeriarenean, esaterako).

Dena esana dago, baina ez hauen irratitik.]]>
<![CDATA[Nor bere burbuilan aske]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2021-01-31/nor_bere_burbuilan_aske.htm Sun, 31 Jan 2021 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2021-01-31/nor_bere_burbuilan_aske.htm
300 dolarren (248 euro inguru) truke burbuilako.

Ez nau harritu albisteak. 2006 urrun hartan, musika bizitzeko beste burbuila batek bizi ninduen, eta izan nuen The Flaming Lipsen espektakulu argizko, puxikazko eta abarrekoa ikusteko aukera Bartzelonako Primavera Sounden. Zalea izan gabe, ez nuen desatsegina haren musika, baina deseroso sentitu nintzen ikuskizunaren aurrean. Ez nekien zergatik. Deserosotasun horrek goia jo du burbuilen kontzertuarekin. Birusaren, pandemiaren aurkako kontzertua dela haizatu dute hedabide nagusiek; halatsu Coynek berak.

Burbuilaren kontzeptua bera ez ote da, ordea, birusa; aspaldi lehertu zen dirukeriaren burbuila, baita musikaren zoruan ere; gizarte joerak bezalatsu musika bizi-kontsumitzeko moduak aspalditxoan hartua zuen nork bere burbuilan isolaturik egiteko hautu eta jaidura. Bide batez, ez da harrigarria egiten indie anglosaxoi talde batek literalki irudikatu izana burbuilaren metafora; baina ez dago oso urrunera joan beharrik burbuila aske-ustekoa sumatzeko geure-geureko esparruetan ere, bai ghetto bihurturiko gune kultureta hiperkritikoetan, baita nork bere etxe-oskolan musika entzuteko ohituretan ere.

Nerabe japoniar askok egunak pasatzen omen dituzte gelatik irten gabe, euren burbuilan isolaturik, aske, ate azpitik janaria pasatuz elikatzen dituzten bitartean.

«Altxa burua, motel! Orain ere zeure burbuilan sartuta», arrapostu egin dit Rosak, begiak sakelako pantailatik kentzen ez nituela jabetuta.

Zenbat balio ote du gutako bakoitzaren plastikozko burbuilak?]]>
<![CDATA[Iturriaren bueltan kantuan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/041/004/2021-01-17/iturriaren_bueltan_kantuan.htm Sun, 17 Jan 2021 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/041/004/2021-01-17/iturriaren_bueltan_kantuan.htm
Musika urte estrainioa izan dut; apenas zuzenekorik, disko berrien entzunaldiak urri, aldizkari eta irratsaio espezializatuetatik urrun. Musikazale eta kultur kazetariaren jaka anpulos hori erantzita, sehaska kantuak, kopla eta jota zaharrak, eta trap pixka bat izan ditut barne akuilu doinuzko.

Izan dut pop parametro estandarragoetan kontsumitzen dugunik entzuteko aukera urriren bat ere; disfrutatu ditut pianoz ondutako Joserra Senperenaren, Mikel Azpirozen, Igor Arzuagaren, Hatxeren lanak... (Ibon Rg, Asier LI... indar berriz dator pianoa gure musika popularrera?). Behin eta berriro dastatu dut Mirande diskoa. J Martina iruditu zait urteko agerpena. Pettik eta Rafa Ruedak euren ibilbideko diskorik finena obratu dute jada rock beteranotzat har ditzakegunean. Izaro eta Nogen gure kalitatezko mainstreamaren izen indartsuen bilakatu dira... Nazioartekoak ere gutxi entzun ditut; Sault proiektu misteriotsua, Sufjan Stevens, Elle Belga...

Baina esan dut; kontsumoaren ohiko bideetatik aldendu zait azken bolada luzean musika, eta nago, hainbat eta hainbat kontu eta kantu eder galdu ditudan hein berean irabazi dudala musikaren beste emari bat...

Leihotik beha. Gaua blues dago. Elurra zirri-zarra. Kantuan ari dira ondoko etxebizitzan. Eszena ezinezko bat irudikatu dut: aurrez aipaturiko musikari horiek guztiak, eta gehiago, eta auzokideak, Lehoiaren Iturriaren bueltan kantatuz, urte berria agurtuz. Zernahi. Bluesa, sehaska kantuak, koplak, jotak, trapa... Baina kantuan.]]>
<![CDATA[Biba autotunea!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2020-12-20/biba_autotunea.htm Sun, 20 Dec 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2020-12-20/biba_autotunea.htm Tusa; praust erori da nire aurreiritzia. Ez musikarekikoa. Ederra da kantua. Euskaraz ari dira gazteak, horra! Zumarraga-Urretxuetako kaleko euskara aski jorian aritu ere. «Ostia, entzun dezue Tanganaren berria? Deloastia dago», gazteetako batek. «Joder baietz. Deloastia», besteak. Poz ttikiarekin Rosaeneara. Euskaraz ari zirelako poza, dituzten musika erreferentziak euskarazkoak ez direlako etsipentxoarekin nahastuta. Gogoratu dut, ordea, pop-rockaren belaunaldikook ere erreferentzia gehienak anglo-saxoiak izaten genituela, eta haiengandik eratorrita proposamen interesgarri ugari sortu zela gurean, 1970eko hondarretatik hasita. Rosari kontatu diot gertatua. Musika urbanoa deituaren maitale handia da Rosa; latinoa ezagutzen du batik bat. Haren arrapostua: «Euskaraz behar zenukete halakorik!». Izan badirela azaldu diot, nahiz eta oraindik saldoka ez izan. Eta pare bat bideo erakutsi dizkiot: J Martinarena bata; Kai Nakairena bestea. «Kontxo, oso ondo daude... Bata alai-dantzarakoa; bestea lasaiago entzutekoa», ebatzi du Rosak. Neu ere horretantxe. Badira, aitzitik, erresistentziak musika horrekiko gure kultur mundutxoan, reggaeton, trap eta abarrekiko, baita autotunearekiko ere, musika txarraren paradigma direlakoan, edo hain gureak ez direlakoan. Eta, akaso, jabetu behar genuke, paradigma aldaketa bat gertatzen ari dela musikaren munduan, beste musika tresna bat gehiago dela autotunea, bere garaian gitarra elektrikoak pairatu zituen ezinikusiak pairatzen ari dena. Belaunaldi berriek, ordea, auzoko gazteek kasu, musika hori dute gustuko. Tabernetan hori entzuten dute (pandemia garaira arte behintzat) plazer handienez. J Martina, Kai Nakai eta autotunea behar ditugu, aurreiritzi eta epai elitisten gainetik. Gero etorriko dira proposamen konkretuen inguruko iruzkin nahiz kritika. Gorputza eta dantza lehenik. Pop-rocka ere ez zen hain gurea. ]]> <![CDATA['Mashup' baten lehen notak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/049/004/2020-12-06/mashup_baten_lehen_notak.htm Sun, 06 Dec 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/049/004/2020-12-06/mashup_baten_lehen_notak.htm Xoriek 17, batez ere, eta belarri-gogoak Lisaborekin batera ondutako Orduan piezan iltzatu zaizkit. Igartzen da bizitzaren azken hatsetan dela: ahotsaren hauskortasuna. Eta perfekzionismotik urrun, balio erantsia ematen dio kantuari. Bederatzi minutu pasatxoko pieza. Lisaboren soinu geruza atzetik, Laboaren kantu errezitatzea, Atxagaren hitz ederrak... bost minutu eta pikotik aurrera Aida Torres orduko Lisabokidearen ahotsa sartzen da... eta eztanda. Durduzagarria.

Ez dakit asmorik zuten, baina izan zitekeen, Laboaren eta Lisaboren arteko elkarlan luzeago bat, disko batean bildua. Dena, ordea, ez da zertan erregistratua izan, ez dago zertan materialki grabatua egon. Irudimenak (edo Xabier Azkue Ibarbia txiolagunak egokiro proposatu bezala, soinumenak) egiten ditu bere lanak halakoetan, eta egungo makineria teknologikoarekin, probak ere edonork egin ditzake. Mashup-ak aldiro datozkit burura, mashup-en garaiotan. Neuk hautatu dut, esaterako, Laboaren Lili bat eta txertatu diot, bigarren minutu aldera, Lisaboren Bi minutu kantua... eta tira, egongo da hobeto nahastuko dituenik, baina emaitza gutxienez iradokitzailea zait. Eta zer esan taldearen Ur gainean eta kantugilearen Haika mutil nahasteaz, bata bestearen gainean zein tartekatuz, lagun musikari gazte batek iradoki didan bezala. Edota, Sekulabelardiko maisuaren Dialektikaren laudorioa eta irundarren Gau minean aldikatuz, kazetari adiskide are gazteago batek proposatu bezala.

Ez dakit asmorik zuten, baina izan zitekeen. Ez den disko bat da. Omega gurea (Lagartija Nickek eta Enrique Morentek 1996an ondutakoa, gogoan). Hor bada arakatzeko soinu unibertso bat: Laboa eta Lisabo, Lisabo eta Laboa, dj batek, edo soinu lardaskatzaile batek proba egin nahi balu, izan ez den disko baten hazimuin bezala.]]>
<![CDATA[Musikaren sindemia ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2020-11-22/musikaren_sindemia.htm Sun, 22 Nov 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2020-11-22/musikaren_sindemia.htm kultur industria kontzeptua auzitan jartzen hastea, prekaritatetik nekez irtengo baita musikaria bera ekosistema guztia aintzat hartu ezean, eta ikuspegi kooperatibo-integral bat txertatu ezean. Do-re-mi, sin-de mi. Kontua ez baita udako makrojaialdiak arranditsuki elikatzea, Kursaalak eta Arriagak ez-dakit-zenbat-egunez betetzea, baizik eta eguneroko kultur zirkuitu txikiak martxan izatea, su txikian bada ere... ]]> <![CDATA[Sehaska kantua Rosaenean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/041/004/2020-11-08/sehaska_kantua_rosaenean.htm Sun, 08 Nov 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/041/004/2020-11-08/sehaska_kantua_rosaenean.htm Sitting' the Dock of the Bay edota Basatxoritxu ote zen; edo bien nahasketa bat, sarri nahasten baititut kantuak txistukatzean. Rosa, aldiz, ahapeka topatu dut xuxurkantuan: Duerme negrito sehaska kantua, alajaina. «Amak abesten zigun bioi». Gero kontatu dit berak ere bixki bat zuela, eta nerabezaroan zirela galdu zuela... zer esan ez nekiela geratu naiz. Ederra dela kantua, eta, gurean, adibidez, Mursegok egiten zuela zuzeneko egokitzapena; horixe baino ez.

Begietan malko potolo parea nuela eseri naiz mahaian, gogoa bixkietan, eta oraintsu Youtuben deskubritutako sehaska kantu bat hasi naiz neroni ere xuxurkantuan: Soniando. Echoko haranean hitz egiten duten txesoeran idatzitako kantu ederra da, hunkigarria: galdutako alabari kantatzen dio amak. Bideo bat baino gehiago dago, baina batek urtu ninduen, guztietan amateurrenak ziur asko. Familia bazkari bateko kantu giroa sumatzen da. Irudiak eta soinua kaxkarrak dira kalitatez, edo ez. Zeren arabera neurtzen den. Haizea entzuten da, zeinak kantuari laguntzen dion nire begi-belarrietara. Ikusten ez den akordeoi bat entzuten da. Marta Perugak eta Lourdes Urbenek abesten dute, konplizitate handiz, eta duoan. Bazkari horretan sentitzen duzu zeure burua; are gehiago, bazkari giro horretako sehaskan.

Eta bururatu zait, haur izateari utzi ostean ere denok behar izaten dugula sehaska baten abaroa. Neuk Rosaenea izan dut sehaska azken boladan. Oraintsu arte. Hemendik aurrera zailago izango da. Berriren bat topatuko beharko dut kanta diezadaten Diego Carrasco eta Remedios Amayaren Nana de colores, Loa Loa txuntxurrun berde herrikoia edota ahotsak.eus-ek bildutako andanatik edozein.

Nago guraso izatea ez dela sehaska kantuetara hurbiltzeko eta haien xarmaz jabetzeko arrazoi bakarra.]]>
<![CDATA[Musika eta kultura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/037/004/2020-10-25/musika_eta_kultura.htm Sun, 25 Oct 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/037/004/2020-10-25/musika_eta_kultura.htm EITB kultura telebista saio arras interesgarri eta bakanean musika eta zinema gomendio aski interesgarri eta bakanak egin berri ditu; eta barrenean oihartzun sakona utzi didan adierazpen konbikzionala ere bai: «Musika ez da soilik gau girokoa edo parrandarakoa, musika kultura ere bada», halako zerbait gutxi-asko. Eta piztu egin nau, eta kirrinka egin dit. Neronek ere ziur aski behin baino gehiagoatan erabilitako baieztapena delako, eta gaur egun, bere horretan esatea eta defendatzea puskaz gehiago kostatzen zaidalako. Agian da bizipenen kateatzeak ikusmoldea aldatu izana, agian da pandemia/sindemia honen tristezia orokortuak eragindako elkartzeko behar erraietakoa. Baina neure buruari galdetzen diot parrandaz eta gauaz haragoko zerbait dela esaten nuenean benetan zer esan nahi nuen. Ze akaso kentzen diogu potentzialitatea ondo pasatzeak, elkarrekin dantza egiteak, gorputzen gertutasun kolektiboak, traszendentziaz ahaztuta gertatzen ari denaz hezur-haragiz gozatzeak zerbaiti, norbaiti konektatua, heldua sentiarazteko. Eta hori asko da. Hori bizitza da. Eta hori ere kultura ez ote da? Eta bestela, gure kritikotasunean kultuan gozo geratzen den klub berezi baten -baina, azken batean, sarri bakanduta- kide izatea baino lortzen ez ote dugun... Galderak dira, barnean dantzan dabilzkidan galderak, Antton lagunak berriro piztu dizkidanak. Eta nago, erantzunaren gako-izpi batzuk bederen ematen dituztela garaian-garaian eta lekuan-lekuan parrandarekin, gauarekin, parte hartze kolektiboekin lotura izan duten musika genero-mugimenduek, hala nola disco musikak, eurodanceak, trikiti-erromeriek, auzoetako runba kartzelarioak, techno-bakailauak edota oraintsuko reggeaton-trapak... Guztiak ere molde bateko edo besteko destaina jasan dutenak, baina gorputz-arima asko piztu, poztu eta puztu dituztenak. Errezeloa baitut -ez da baieztapen batere zientifikoa-aurreasmo artistikorik gabeko espresabide musikalek ere gorpuzten eta ordezkatzen dutela kultura, edo kulturaren parte bat. Eta ez txikia. ]]> <![CDATA[Mirande eta heterodoxia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2020-10-11/mirande_eta_heterodoxia.htm Sun, 11 Oct 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2020-10-11/mirande_eta_heterodoxia.htm Badok.eus webguneak primeran jaso bezala, beste artista heterodoxo (noizbait, nonbait, alboratuak izan direnak Imanol, Maddi Oihenart, Beñat Axiari, Oskorri...) zenbaiten bertsiok dakartzalako oihartzun bezala, hain sarri-aise ahotan darabilgun transmisioaren beharrarena (modu teoriko eta akademikoan, sarri-aiseegi) obra baten bidez gorpuzten duelako; heterodoxiaren praktika dakarrelako, Elena Setien, Grande Days eta Xabier Erkizia batuz, hau da, estilo, estetika eta ibilbide ongi desberdinekoak hirurak: pop bakarlari bat, post-rock talde bat, eta soinuaren artisau orotariko bat; bidenabar, Setien eta Grande Days donostiarrak ingelesetik euskararen mundura erakarri dituelako proiektuak; komunitatetik kanpoko ahotsek ere komunitatea ehuntzen dutelako; Forbidden Colours zigiluaren marka bereizgarria sendotzen ari delako (Moxal, Amorante, Geruza...), eta bide batez, eredu berrien xerkan gabiltzan honetan, zigilu txiki autonomoen paisaia heterodoxoki aberasten ari delako (Zart, Mukuru, Erraia, Bidehuts eta besterekin batera); kontsumo eta entzunaldi presazko eta presatien sasoian, denbora hartzera bultzatzen duen obra delako, artearen estetikotasunaren aldarria eginez, egile esteta baten bidez; eta, oroz gain, lana osatzen duten sei piezak, espezial espezialak direlako erne Jauregi hotzak azkenari, Erkiziaren ahots grabezko duo eta guzti, misteriozko mundu hipnotizante-sentsual berri bat sortuz garai hits-gris eta monokordetuotan. Neure baitako ortodoxoa eta heterodoxo ustekoa dialektikaren dantzan jarri ditu bederen, ahaztuxea nuen ezerosotasun kitzikagarri baten lurraldea ongarrituz. Badira arrazoi batzuk Mirande entzuteko. ]]> <![CDATA[Badu beste zerbait]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2020-09-27/badu_beste_zerbait.htm Sun, 27 Sep 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/038/004/2020-09-27/badu_beste_zerbait.htm Today Is the Day. Akaso gaur da eguna oinez beste aldera igarotzeko, Mollarriko kalara joan eta bainua hartzeko. Ingelesezko pop-rockak ase ninduen garai batean; hainbeste, ezen enpo eginda amaitu bainuen. Baina hori ere badu musikak; zuk albora ditzakezu kantuak, are, arbuiatu eta ahazten saiatu, baina oroimenaren katebegiak automatikoki dakarzkizu bueltan, itsasoak aparra bezala. Iragan hurbil bat, baina bueltan.

Itsasoan sartu eta sentitu dut iodoaren fereka lasaigarria, eta harekin batera burutik mihirako bidea egin dit Belakoren disko berriko Mariñela2017 kantu yolatengotarrak. Feel Me Blue xuxurkantatzen du Cris Lizarragak. Pieza ederra begitandu zait; apur bat triste sentiarazi nauena. Oso orainaldikoa izanagatik, atzera egiten dit gogoak. Kantu borobilak ditu Belakoren lan berriak, ezin uka, baina epel antzean utzi naute, berriro ere 90etako garai anglora itzularaziko banindute lez. Orainaldi iragan batera bezala.

Murgil egin dut ur azpira; akaso bai, today is the day, beste aldera egiteko. Beste zerbaiten peskizan hasteko. J Martina hasi zait barrunbean oihartzunka. «Hainbeste zaratarekin ezin dut entzun / esan ezin litekeena nahi dut erantzun» prestaketako lelo zorrotz iradokitzailea aurrena, eta kolpe itsaskor liluragarria hurrena: «Baina nik badaukat beste zerbait, argitzen dit gogoa, zorroztu ere bai». Olatua hartu dut, eta bitsetan noa hondarretaraino. Bai, badu beste zerbait J Martinak. Oinarri elektroniko soil eta landua; elegantea eta sentsuala; letra zaindu eta iradokitzailea. Orain artean gurean oso gutxitan bezala jorratutako trap moldea. Egon dira adibide bakanak, molde batez edo bestez emanak... baina honek badu beste zerbait, orain honetatik gerora begira jartzen nauena, Mollarriko itsaslabarretik ortzimugara jartzen naizen gisan; zer etorriko den, zer ekarriko duten zain, aiduru.]]>
<![CDATA[Udako sehaska kanta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/037/004/2020-06-28/udako_sehaska_kanta.htm Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/037/004/2020-06-28/udako_sehaska_kanta.htm Ran Rober Ran hit agorrezina da bata; Mikel Laboaren Hegazti errariak itxuraz batere haurrentzakoa ez dena bestea; eta sehaska kantu doinu eder bat kuttunena. Doinua ezaguna da; Stanley Donenen Seven Brides for Seven Brothers western musikaleko Lonesome Polecat kantuarena. Hitzek sortu didate beti misterioa eta jakin-mina, ordea. Ez filmeko kantuarenak, neuk ezagututako euskarazko bertsioarenak baizik. Osaba zenak abesten zuen familia juntadizoetan, eta filmeko letratik urrunduta, honako hau kantatzen zuen boz ezin ederragoz: «Entzuten neuanian, mendi tontorrian otsua jokuka, neure gogua zan etxera joatea, lehenbailehen laisterka, neure amatxoren ondora. Uuuuu uuuu uuu...». Inoiz ez dut jakin nondik ateratakoa den sehaska letra zoragarri hori.

Edonola den, Izazpipeko erreka zoko honetan kantatzean, txikiek irribarre gozoz lo hartzen dute ohikoenean. Igaro dugu udako solstizioa, su garretan erre ditugu birusak ernaturiko armiarma beltzak, eta kulunka goxoan goaz etxerantz, bihurguneez ohartzeke, baina oharturik uda bera sehaska kantu bat izatea gauza ederra dela, murmurio digitaletik aldenduta, errekaren xuxurla bozkariora arrimatzea gauza substantziala dela. Bozgorailuetako bolumena jaitsi, eta behar izanez gero pause-ri ematea. Eta jabetzea, akaso, horretan egon litekeela musikaren mamia, musikaren egia; guztiok, mainstream zein alternatiboagoek, komunitarista zein heterodoxoek, elikaturiko distrakzioaren espektakulutik urrun. Jarri sehaska kantu bat zure udan. Izan liteke lelo ez hain lelo bat.

Errekaren jario erritmora dantzatuko dut uda, eta saiatuko naiz ikertzen nondik datorren «entzuten neuanian mendi tontorrean...» xuxurla.]]>
<![CDATA['Trenpuonlari' lari lo]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2020-06-14/trenpuonlari_lari_lo.htm Sun, 14 Jun 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/039/004/2020-06-14/trenpuonlari_lari_lo.htm La Flaca eta Depende xuxurlatuz egin dugu bidegorrian behera, Aginagako bidegurutzea zedarritzen duen tunelera arte. Umeekin, baina neure baitara bildua, pentsamendu lanbrotan galdua. Bakarrizketa izan dute nire baitako malenkoniatsuak eta bizizaleak, eros-ek eta tanatos-ek.

—Joer, txo, zer haiz ba tristea! Zenbat aipatzen eta entzuten dituan musikari hilberriak.

—Arrazoi, oraindik ez diat asmatu musikari jaioberriak detektatzen.

Izan zen garai bat, abesti horiek sarri entzun eta goxatuagatik, 90etako amaiera-edo, neure buruari gusta ez zekizkion bateko edo besteko trabak jartzen nizkiona. Musikari katalana buenrollistegia zen; hura zen nire argudio sasi-intelektual ohikoena. Ez zegoen ondo ikusia garai hartan buenrollismoa nire ingurumarian; orain apur bat gehixeago akaso, ez askoz gehiago ere. Nerabezaroa igaro berritan, bizitzaren lehen kolpeak hartzen joatearekin batera hasi nintzen gehiago estimatzen aldarte oneko jartzen ninduten musikariak, edota doinuak. Donesek jarri dit gaiaz pentstazeko puntua, eta haren erreferenteetako bi buenrrollista erabatekoak iruditu izan zaizkit beti: Kiko Veneno eta Peret. Mediterreneoko argiak lagunduko du trenpu onaren kontuan, baina geurean ere baditugu ezinbesteko trenpuonlariak. Trikitilariak adibidez, eta Landakanda eta Maurizia guztien gainetik. Buenrrollista erabatekoak. Oskorritarrak lehen, Broken Brothers Brass Band orain, nor berean, alegrantziaren soinu orkestrak biak ala biak. Morau, hitzez nahiz ekintzez; Mursego, heterodoxiaz zein ezustez; dj Makala, bizi filosofia surf eta funkez; Txost!, taldetasunaren jarrera kutsakor xume eta jostariz...eta abar ez luze baina eder bat.

Urola errekaren kontrakarrean, gorantz egitea dagokigu itzulerakoan. Esnatu egin dira bikiak, negar zotinka doaz. Thalia Zedekek Anariren Harriak-ekin egindako moldaketa iritsi zait mezuz: Stones. Huraxe jarri diet. Isildu ez ezik, irribarrea ahoratu zaie. A zer harria: malenkoniatsuak ere trenpuonlariak dira. ]]>
<![CDATA[Bachata Rosaenean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/032/004/2020-05-31/bachata_rosaenean.htm Sun, 31 May 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/032/004/2020-05-31/bachata_rosaenean.htm Bilirrubina eta Burbujas de amor bachata merengatuak jarri ditu, bata bestearen atzetik. -Sekula ez dut zuzenean ikusteko aukerarik izan. Eta lastima dut. -Ezta neuk ere. Duela bi urte Ruben Blades ikusi nuen Zurriolako hondartzan, zehazki itsasoan sartuta, Liberekin batera. -Tira, Juan Luis Guerra eta Ruben Blades gauza desberdinak dira, nahiz eta biak izan musika latinoaren erreferenteak, ezta? -Bai, arrazoi duzu. Dena sartzen dugu zaku berean; zer esanik ez musika afrikarraz aritzen garenean. -Tira, eta jaialdietan bakarrik entzuten dituzue, modako daudelako, edo cool zaretelako. -Umm, baliteke hori ere. Ez zen jaialdi bat izan zehazki, Donostiako areto batean baizik, baina gogoan dut Meridian Brothers izeneko talde kolonbiar bat ikustera joan ginenekoa. Taldearena ez da errua, zoragarria baita, baina han bildu ginen gainerakoan herri musikak estimatzeko batere joerarik gabeko hainbat cool, Latinoamerikako zenbait musika genero psikodeliaren berniz modernoz jantzita entzutera... -Bai, irudika dezaket. Makina bat alternatibo xuri bilduko zineten. - Aurten jaialdirik ere ez da izango... Ez ditut faltan botako, egia esan. Ez zaizkit musika entzuteko lekurik egokienak iruditzen... -Bueno, hori nahiko cool geratu zaizu. Ez dira akaso lekurik onenak, baina zenbait artista entzuteko aukera bakarrak izaten dira, eta jendea biltzen da, jende xumea askotan. Festa komunal bat gertatzen da... -Umm, izan liteke bai. Baina sarri askotan musikaz haragoko espektakulu hutsak dira, banketxeek espontsorizatuak eta erakundeek dirutzaz babestuak. Diru hori proiektu eta elkarte xumeagoek jasoko balute... -Jasoko balute, bazenute... agian hain xarma guztia galduko lukete, zenukete. Armiarma sareak dantzan jarri dizkit gaur ere Rosak, bachata erritmoan. ]]> <![CDATA[Queenie Lyons (eta II)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/033/004/2020-05-17/queenie_lyons_eta_ii.htm Sun, 17 May 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/033/004/2020-05-17/queenie_lyons_eta_ii.htm Bi ahotsetara-n aipatu egin dudala; esker onarekin batera bi txikientzako ogi koxkorrak eman dizkit, egunero bezala, eta galdera egin. «Nor zen, bada, Marie Queenie Lyons hori? A zer kantu puskak Fever eta See and Don't See. Arraioa, neure kolkorako; sentimenduak ez ezik, gustuak irakurtzen ote dizkit!

Ezin azalpen askorik eman, ordea. Han-hemenka irakurritako apurra, ez edukitzearren Wikipedia sarrerarik ere ez baitauka Marie Lyonsek. Louisianako zela, Mississippi ibaiak eta New Orleans hiriak ezaugarritzen duten estatukoa; ez jaiotze datarik, ez jaiolekurik. Beste hamaikatxo gospel eta soul kantari talentudunen gisara, Chitlin' zirkuituan (AEBetako hego-ekialdeko aretoek osatua, zeinetan musikari beltzek baimendua zuten aritzea) ibili zela alderrai 60ko hamarkada hasieratik aurrera, eta rhythm and blues artista ezagun (gizonezko) zenbaiten korista edo telonero modura aritu zela sarri: Fats Domino, Jerry Lee Lewis, Jackie Wilson... eta bereziki James Brownen alboan.

Ez dago daturik ziurtatzeko James Brownek bultzatuta grabatu eta plazaratu zuela disko hura, baina King Recordsen azpizigilu batean plazaratu zuten (Deluxe), eta zigilu hartan, besteren artean (Nina Simone adibidez), James Brown zen izar nagusia. Gainera, Soul Fever diskoaren azaleko jatorrizko oharretan JB siglak azaldu dira.

Rosak azti, beti bezala. «Tira, berdin du. James Brownek ez digu argituko enigma, eta haren laguntzarekin edo gabe, diskotzarra erditu [gaztelaniazko parir erabili du] zuen Queeniek». Baina 1970 hartan ez zuen inolako oihartzunik izan, eta behin betiko desagertu zen Queenie Lyons, soularen eta funkyaren eremutik ez ezik, baita bizitza dokumentatutik ere.

«Zer egingo ote zuen?», Rosak. «Bizi ote da?». Sorbaldak altxatu ditut. Ez diot deus esan, baina neurekiko pentsatu dut ez zituela erraz izango gauzak, garai hartako musikaren industriaren arau-lerroetan txertatzeko arazoak izango zituela; nahiago izango zuela hartatik guztitik ospa egin. Ez diot esan Rosari, baina erraz irudika nezakeela kafetegi parean dugun eliza garbitzen duten emakumeen gisara, bere auzoko eliza garbituz, edo Rosa bera bezala, kafetegi batean zerbitzari... eta kantari. ]]>
<![CDATA[Queenie Lyons (I)]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/041/004/2020-05-03/queenie_lyons_i.htm Sun, 03 May 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/041/004/2020-05-03/queenie_lyons_i.htm
Ilaran zain zesuma nagoela, ia egunero joan ohi zait begia pareko arkupeetara. Elizpe horretan jokatzen genuen pilotan nahiz futbolean auzoko haurrek. Sarri etorri ohi zaizkit irudiok gogora. Beste asko ahanzturan geratu ohi dira, halako batean klik batek oroitzapenak berresnatzen dituen arte. Arkupe horretako petrilean eseri ohi ginen nerabe ginela, liburu eta kaseteak elkar trukatzeko. Sarrionandiaren Ni ez naiz hemengoa eta BAP, Dut eta Ama Sayren kantuz osaturiko kasetea, boligrafo urdinez nahastuak jartzen zuena, han feriatutakoak dira. Denboran hurreago egon arren, erabat ahantzia nuen arkupeetako petrilean ahaztutako CD kuttun haren istorioa. Andoaingo erredakziora elkarrekin joan ohi ginen sarri samar Igor lankidea eta biok. Orduko hartan berak zeraman autoa, auto gris zahar xarmangarria. Ez galdetu zein markatakoa zen, inoiz ez dut jakin autoen markak esaten. Elizako arkupeetan itxaroten ari nintzaion, altxor izugarritzat nuen disko hura hartuta. Autoan entzun nahi nuen, deskubrimendua partekatu... baina autora igo, honetaz eta hartaz hizketan hasi, eta Tolosa parera iritsi bitartean akordatu ere ez. CDa arkupeetako petrilean geratu zen. Beranduegi zen berriz atzera egiteko, eta iluntzean lanetik itzultzean, pentsatzekoa zenez, jada ez zen han.

Marie Queenie Lyonsen Soul Fever zen diskoa. Artean ez nuen ahots indartsu eta magnetiko hura zuen emakumearen berri, ezertxo ere ez. Orain ere ez apenas. Nola jakin. Disko hura atera eta betirako desagertu baitzen, inolako arrastorik utzi gabe.

CD hura ere betirako desagertu zen.

Mende erdi bete da disko zirraragarri hura kaleratu zuenetik.

Hamabost urte diskoa elizpeko petrilean galdu nuenetik.]]>
<![CDATA[Txoriak txori]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/033/004/2020-04-19/txoriak_txori.htm Sun, 19 Apr 2020 00:00:00 +0200 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/033/004/2020-04-19/txoriak_txori.htm Ain't no sunhine al alba, temo haberme consumido... Migratu dute txoriok ere, beste mundualdiren batera. Irudikatzen ditut etxe pareko kable elektrikoan jarrita, kantari, ostertz askeago baten miran. Bill Withers, Luis Eduardo Aute, Rafael Berrio...

«Goizala albaaa, goizalba albaaa» xuxurlaz hasi dut eguna, balkoian. Argitu duenerako, txorien kantuen audio eder bat bidali dit Iñigo adiskideak Aiatik, frexko-frexko grabaturik. Enarak dituk, txolarreak? Neure galdera ezjakina. Zozoa, birigarroa eta birigarro frantsesa, haren erantzun zehatza. Ezjakinaren ezina sentitu dut aurrena; bizipoza hurrena.

Aberri Eguna da gaur; Laboaren Txoriak txori kantatzeko aldarterik ez dut; aberri himnorik kantatzeko gorputzaldirik ere ez. Haizerik apenas dabilen, eta auzoa bihurtu da nire aberri, inoiz baino nabarmenago. Marmarrari gailendu zaio, ordea, hunkidura zimiko bat, auzokideak kantuan hasi direnean. Auzoa sentitu dut, ez aberria.

Behin izan nuen Laboa elkarrizketatzeko aukera. Txoriez mintzo zen orduko hartan, beste ezertaz baino gehiago. Gogoko zuen Messiaenen Le Réveill des Oiseaux. Txoriei mintzo zitzaien Pettiren zoroaz akordatu naiz. Txoriekin hitz egiten duena zorotzat duten jendartea eraiki dugu. Eta pandemia garaian hasi gara leiho-balkoietatik beha, txoriak non ikusiko, kantuak non entzungo.

Eta eskerrak. Eskerrak baden jakintza izan eta zabaltzen dakienik. Asier Sarasua biologoak egunero proposatu du txori baten kantua sarean. Gorka Zabaleta kazetariak zazpi minutu luzeko bideo eder bat osatu du etxetik ikusi eta entzundako txorien irudi, hegaldi eta kantuekin.

Ez ditut sareko musika emanaldiak ikusi orain artean. Antsia areagotu da garai antsiozkootan, antsia iritzietan, antsia eskaparatean egon beharraren beharraz. Desagertzearen beldur.

Txorietara joan zait gogo-gogamena, entzumena; antsiolitiko natural bat balitz bezala haiekiko mira.

Beranduegi akaso.

Ain't no sunhine al alba, temo haberme consumido...]]>
<![CDATA[Kontrolari kontrola]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1938/030/004/2020-03-29/kontrolari_kontrola.htm Sun, 29 Mar 2020 00:00:00 +0100 Gorka Erostarbe Leunda https://www.berria.eus/paperekoa/1938/030/004/2020-03-29/kontrolari_kontrola.htm
Beti amets egin izan dut balkoitik jarraitu ahalko litzatekeen musika proposamenen gorpuztearekin. Gertatu da; birus batek egin du komunitatearen miraria. Kontraesana da balkoia bera. Oraintxe kaiola, oraintxe arnaserako bide bakar —ai, balkoigabeak, egunotako ahantzi handi horiek! Eta ez gutxi—. Oraintxe errepublika aske, oraintxe zelatari eta kontrolatzaileen lubaki. Atzo arratsean trikitia jarri genuen gurean, alegrantzia amiñi baten peskizan-edo. Ez dugu txalorik jaso, baina bai irrintzi oihu askatzaile konplizeren bat. Zorte kaxkarragoa izan du alboko atariko bosgarren solairuko bikote gazteak; reggaeton dantzagarria jarrita, musika kentzeko oihu eginez baldrestu zaio pareko auzokidea. Gustura nintzen dantzan. Are erantzun zitalagoa jaso du gure atariko hirugarrenekoak, zakurra zintzo atera duenean etxe azpira: «Putasemea, zoaz etxera!», oihu egin diote.

Balkoi leihoetara begi zelatariak arrimatu dira saldoka. «Yeah yeah yeah, kontrolaren kontra...», abesten zuen Fernando Sapok Gailü proiektu efimero bezain ederrean, 2002ko Kutxa Beltza disko aparteko Kontrolari kontrola kantu orweltarrean. Ozen jarri dut kantua egongelako aparailuan, auzokideek ere entzun dezaten.

Paradoxa ad eternum luza liteke, ordea: neu ere kontrolatzaileak kontrolatzen ari naiz. Balkoiena gizarte kontrolatzaile paranoiko eta autopoliziatu baten gauzatze fisikoa izan da; ez deus berririk. Txiolandiari erreparatzea besterik ez dago.

Udaberria esnatu da apokalipsiaren bezperotan.]]>