<![CDATA[Gorka Julio | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 07 Dec 2022 13:47:03 +0100 hourly 1 <![CDATA[Gorka Julio | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Greba digitalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-12-03/greba_digitalak.htm Sat, 03 Dec 2022 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-12-03/greba_digitalak.htm Cyber Monday delakoan hain zuzen ere.

Metalgintzako borrokak jarraipen zabala izan du eta eredugarria izaten ari da. Beren borrokari esker, urteetan haiek izan dira langileen gehiengoari eragiten dien hitzarmenetan eragin gehien izatea lortu dutenak. Tresna garrantzitsuak dira oraindik hitzarmenak, eta horri esker, langile askok beren bizi baldintzetan hobekuntzak lortzen dituzte.

Trapagarango Amazonen zentro logistikoko langileek, aldiz, hitzarmen egoki baten aplikazioa eskatzeko egin dute greba. Horren ondorioz, 20.000 pakete inguru banatu gabe gelditu ziren, eguberri kanpainatik gertu gauden garai honetan; indar erakustaldi handia izan da.

Polita da ikustea borroka molde zaharrek arlo digitalari lotutako enpresa handietan ere indarra hartzen dutela. Hori errazagoa da hitzarmen kolektiboak aplikatzeko aukera duten lekuetan bereziki. Momentuz, lanari lotutako legeek, eta batez ere borroka sindikalak, erakusten dute borrokak baduela eragina. Baina badira beste arlo batzuk non elkartzeko aukerak ez diren hain errazak izaten ari, adibidez plataforma digitalei lotutako lanetan. Horietan langileen aurkako jarrerak nagusitzen ari dira.

Amazonen kasuarekin jarraituz, ezagunak dira beste legedi bat aplikatzen zaien tokietan —adibidez, AEBetan— zein den enpresaren jarrera: sindikatuen kontrako praktikak, langileen kontrola eta entzunketak, antolaketa zailtzeko autonomo faltsuen erabilera... Jarrera horiek guztiak gurean ere gertatzen ari dira, baina hitzarmenei esker eta langileek erakutsitako antolaketa gaitasunei esker, kontentzio maila bat lortu da, prekarioa baldin bada ere.

Arreta plataforma digitalei lotutako espazio horietan jarriz gero, egoera askoz okerragoa da. Borroka konfluentziak ematea ezinbestekoa da, baita antolaketa ereduetan irudimentsuak izatea ere. Sindikatuek beren jarduna pertsona horien antolaketan laguntzeko moldatzen dutelako edota langileak forma berriak irudikatzeko gai direlako; azken kasu horretan, langileek beraiek lanaren jabe egitearen aukera ere aztertzen ari dira.]]>
<![CDATA[Zaindu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2022-11-26/zaindu.htm Sat, 26 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2022-11-26/zaindu.htm
Panglosa itzulpen automatikorako gailu bat da. Gailu horrek, hitz egindako hizkuntza hartu eta automatikoki eta berehalakoan itzultzen du ahots tonu propioa erabiliz bigarren hizkuntza batera. Emititzen den ahots originala ezkutatzen du, bi ahots ez emititzeko. Hartzaileak, aldiz, nahi duen hizkuntzan jaso dezake mezua. Milaka egoera konbinazio sortzen ditu —hemen laburtzeko tarterik ez dut— tresna horren izate soilak; argitaratuko da saioaren laburpenik.

Orain ditugun teknologiekin jolastuz baina, itzultzaile automatikoak asko hobetu dira, eta ditugun hirutan egin nuen proba batek zer pentsa eman dit. Michel Foucaulten Surveiller et punir testua sartu nuen Google Translate-en, Elia.eus-en eta Itzuli itzultzaile neuronalean. Lehenak lehen hitza «jarraitu» itzuli zuen, beste biek «zaindu». Orain itzultzaile on batek «zelatatu eta zigortu» itzuliko luke euskarara, baina zaindu hitzak gurean izandako bidea ere erakusten digu horrek.

Orain, feminismoaren lanari esker, elkarri ematen dizkiogun zaintzei lotzen zaio gehiago «zaintza» hitza, baina duela gutxi arte zelatatze edo jarraipen gisa ere erabiltzen zen. Zaintza teknologikoa, adibidez: teknologian gertatzen diren berrikuntzak, datuak jaso eta ezagutza era sistematikoan kudeatzeari deitzen zitzaion. [Ertzaintza adibide moduan jartzeko tentazioari uko egin diot].

Argi dago zelatatu gabe zaindu daitekeela, eta bistan da: zelatatu daiteke, zaindu gabe. Hala ere, badira lausoak diren eremuak edo nahita lausotzen direnak. Zoritxarrez, zelatatzeak aurre hartu dio teknologiaren esparruan beste adierari, jendarte aldaketei muzin eginez. Kasurik hoberenean, bi adiera horiek bat egin dezakete etorkizunean.

Hala ere, amestu beharko genuke zelatatu gabe, zaintzen gaituzten teknologietan, eta borrokatu, zelatatu edo jarraitzen gaituzten teknologiak, zaintzeko erabiltzen ez direnean. Teknologiaren sorrera, erabilera eta sozializazioan erabakitzeko dugun ahalmenak egingo du hori posible edo ezinezko.]]>
<![CDATA[Esentzialistak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2022-11-19/esentzialistak.htm Sat, 19 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2022-11-19/esentzialistak.htm
Mundu ulerkera berriak behar ditugu, urgentea da eta bide horretan naturala/artifiziala bezalako bereizketek ez digute askorako balio izango. Dikotomiak gustatzen zaizkigunez, baina bereizketak egiteko beharra badugu, kasu horretan, eta teknologia aitzakia moduan hartuta, «emana» eta «sortua» kategoriak erabiltzea aproposagoa izan daitekeela iruditzen zait. Natura emantzat jotzen dugu, adibidez, baina natura guk eraldatu dugu. Natura guztia, alegia, ez da naturala, baina emana da jaio berriarentzat horrela jaso baitu. Internet sortua da gutako askorentzat, jaiotzen ikusi genuelako, baina jaioberri batentzat emana da, artifiziala izanik ere. Naturak badu artifizialetik eta, nahi bada, Internetek badu naturaletik zerbait.

Artifizialaren eta naturalaren arteko kategoriak mantentzen baditugu, arazo larriak izan ditzakegu. Adibidez, neurona sintetikoak garatu eta buruan txertatzeko aukera dugunean, nanobot-organikoak gorputzean sartuta gure sistema immunitarioarekin elkarlanean aritzen direnean. Edo robot maitale, zaintzaile edo lagun bat izatera iritsiko bagina.

Polita da, baina esentzia antza duten gauzak topatu eta horien bila joatea kasu batzuetan. Gure buruei gauzak kontatzeko balio dutenean edota etorkizunera proiektatu daitezkeen kontakizunak harilkatzeko erabili ditzakegunean. Hori ere bagara, istorioak kontatzen ditugun eta historia egiten dugun gizakiak.

Hala ere, badirudi beste batzuekin partekatzen dugun mundu honetan, ez gara besteengandik bereziak. Hori ulertzen zaila zaigu oraindik. Esentzia bila gabiltzan bakoitzean, geure buruei bereziak garela kontatzen arituko bagina bezala aritzen gara. Esentziaren bila joateak ez du inoiz gehiago zentzurik, esentzia zerbait bada, izatekotan beste plano batean, errealitatetik haragoko batean legokeen zerbait delako; errealitate bezala izendatu daitekeen gauza bakarra etengabeko eraldaketa denean.]]>
<![CDATA[Natura bizi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/035/002/2022-11-12/natura_bizi.htm Sat, 12 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1879/035/002/2022-11-12/natura_bizi.htm
Oso ezaguna da euskal mendizaleen artean Wikiloc. Jendeak egindako mendi txangoak eta ibilbideak jasotzen ditu aplikazioak, eta zureak grabatzeko aukera eman. Oso hedatua dago, eta Euskal Herriko eta munduko txoko askotan eta mendian murgiltzeko tresna paregabea da.

Apur bat bereziagoa da SkyMap. Badira aplikazio profesionalagoak ere, eta, sakelakoan instala daitekeen aplikazio horren bidez, zerua hobeto ezagutu dezakegu. Sakelakoek duten kamera eta giroskopioa baliatuz, telefonoa zerura begira jarri eta pantailan ikusiko ditugu bertan agertzen diren izarrak, planetak, sateliteak... Oso gutxitan begiratzen dugun zerua, beste era batera ikusteko balio dezake, beste gailurik izan gabe. Adimen artifiziala ere iritsi da aplikazio horietara. Ibilbideetan aurkitzen ditugun landareak, onddo eta perretxikoak zein diren jakin nahi badugu, badira haiek ezagutzen lagunduko diguten aplikazioak. PlantNet eta ShroomID dira landareak, onddoak eta perretxikoak identifikatzeko balio duten aplikazioetako bi. Identifikazioa argazki bidez egiten dute. Identifikatu nahi dugun horren argazki batzuk eskatuko dizkigu aplikazioak, eta horrekin identifikatzen saiatuko da.

Asko hobetu badira ere, aplikazio horiek oraindik ez dira %100 fidagarriak, eta, beraz, perretxikoen kasuan behintzat laguntza bezala bai, baina azken hitz gisa hartzea ez nuke gomendatuko. Hala ere, naturarekiko beste harreman bat izateko baliagarri izan daitezke, ongi erabilita.

Ez dituzte ordezkatzen ordezkaezinak diren mendi taldeen irteera kolektiboak, izarrak ikusteko topaketak edota kultur ibilbide mikologikoak, baina beste aukera bat badira. Beste esperientzia ordezkaezin bat, bizitzeko aukera edukita ere gehienok egiten ez duguna, naturan gaua pasatzea da, ezer gutxirekin, bakarrik edo lagunduta. Bizitzan behin egin behar diren horietako bat, dudarik gabe.]]>
<![CDATA[Ticket Bai kaosa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2022-11-05/ticket_bai_kaosa.htm Sat, 05 Nov 2022 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2022-11-05/ticket_bai_kaosa.htm
Merkatari asko kexu dira, egin beharko duten inbertsioagatik, ezarritako epeengatik eta laguntza faltagatik. Garatzaileak ere kexu dira, programak moldatu behar izan dituztenean dokumentazioa falta zelako eta arazoak konpontzeko erraztasunik ematen ez dietelako. Orokorrean, kaos bat izaten ari da.

Sistemaren onurak zein diren galdetzea ere komenigarria da. Neurri horren helburua iruzurra murriztea dela esan daiteke, eta ogasun kontrola handitzearekin batera, datu hobeak izatea eta prozesu errazagoak izatea. Lehena ez dakit lortuko den, baina okurritzen zait iruzur handiak identifikatzeko askoz bide errazagoak daudela; horien artean Forbes zerrendan atera berri diren euskaldunei kontrol hertsiagoa. Bigarrena ez da lortu, eta esango nuke orokorrean administrazio digitala ez dela asmatzen ari.

Administrazioarekin hartu-emanak, digitala izanik ere, zaila izaten jarraitzen du, kasu batzuetan presentziala baino zailagoa: dokumentazio bat aurkeztea, faktura digital bat egitea edo egin zaizun errekerimendu bati erantzutea buruhauste iturri da askorentzat. Zertifikatu digitalekin dagoen nahasmendua, adibidez, izugarria da. Norbaiti Izenpe edo Moneda y Timbre esan, eta aurpegia aldatzen zaio.

Administrazio aurreratu eta unibertsal bat izan behar zuenak oztopoz betetako prozedurak darabiltza. Sistema eragile eta nabigatzaile jakin batzuk erabiltzera behartzen du kasu batzuetan. Horrez gain, pertsonen kontra diseinatutako prozesuak dira, teknologiaz edo informatikaz dakigunek ere zailtasunak ditugu askotan. Ez dakit administrazioak bankuen digitalizazio estrategia duen ispilu, baina horrek nola amaitu duen badakigu: dirua atera ahal izateko makina gutxiago daude, fisikoki artatua izateko aukerak denboran eta ordutegietan asko murriztu dira, arazo baten aurrean pertsona batekin (eta ez makina batekin) hitz egiteko aukera ia desagertu da...

Ez da erraza, baina sekulako aukerak daude jendearen bizitza errazteko digitalizazioaren bidez, baita jasotzen diren datuei dagokionez horiek baliatzeko ere. Baina finantza erakundeen bidea bada eredu, jai dugu.]]>
<![CDATA[Elon ez da Elon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/003/2022-10-29/elon_ez_da_elon.htm Sat, 29 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/003/2022-10-29/elon_ez_da_elon.htm
Elon pertsonaia histrioniko bat dela sinetsarazi nahi digute, baina Elon ez da Elon. Elon Musk atzean dituen inbertsoreak dira. Elonen finantzaketa lortzeko estrategiak bere beste egitasmoak ditu oinarri; Tesla eta SpaceX bezalako ekimenak erabiltzen ditu, hurrengo finantzaketa lortzeko berme moduan, matrioska eskema batean.

Inbertsore pribatuez gain, zuzenki eta zeharka AEBetako Gobernuak eta agentzia ezberdinek bere zerbitzuak erabiltzen eta bultzatzen dituzte. Ibilgailuen merkatuan industrializazio eta berritze azkar bat egiteko finantzaketa eman zioten Teslari eta SpaceXi, eta haien zerbitzuak erabiltzen ari da gobernua zuzenean. Bidean Elonek baterien eta sateliteen sarea sortu du beren negozioetarako. Guda modernoan, militar enpresa pribatuen parekoa da, bere egiturekin iristen ez den tokietara heltzeko abiadura eskaini dio Elonek AEBei.

Ekimen pribatua izanik ere, kontrol demokratikorik gabeko plaza publiko bihurtu den Twitter erosi du. Eta bere interesa ez dago adierazpen askatasunean. Eragina areagotzeko mekanismo bat lortzean datza interesa. Beste sareen ondoan, Twitter da komunikazio publiko, hedabide, eragile politiko eta norbanakoak uztartzen zituen bakarrenetakoa. Horien guztien informazioa, nodo garrantzitsuenak zein diren, eta horien arteko harremana da ustiatu nahi duena. 110.500.000 erabiltzaile izanik, ikusi dugu Elonek zein eragin sortu dituen kriptotxanpon merkatuan, adibidez; pentsa orain tresna hori bere esku egonik.

Aldaketak iritsiko dira, seguruenik. Bi abiadurako Twitter aurreikusi genezake: ordainpeko zerbitzuak norbanako eta perfil korporatiboentzat hedapen gehiago lortzeko, edota kontrara, monetizaziora bideratutako ekimenak, Youtuber munduan gerta bezala. Atrakzio parkeetan ohiko bihurtu den fast pass edo ilara bizkorraren antzeko zerbait. Urrun gelditzen da Jack Dorsey-ren eta besteen Occupy mugimenduari atxikitutako Twitterretik.

Bitartean, isilean, proiektu txiki eta anitz asko josten ari dira Fedibertsoaren federazioan. Inperioa indartsu dago, baina erresistentzia antolatzen ari da.]]>
<![CDATA[Hizkuntza hautuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/027/003/2022-10-22/hizkuntza_hautuak.htm Sat, 22 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1879/027/003/2022-10-22/hizkuntza_hautuak.htm
Hizkuntza hautuan, beraz, faktore bat hizkuntza teknologiak edukitzea izango da. Euskarara eta euskaratik beste hizkuntzetako aukera izatea, alegia. Horrek ahots sintetikoak sortzeko aukera biltzen du: makinen bidez euskaraz hitz egin ahal izatea.

Egunotan bolo-bolo dabil Facebook-eko zuzendariaren eta hokkien hiztun baten arteko elkarrizketa itzulia. Hizkuntza komunik izan gabe, bi norabideko itzulpena posible dela erakusten du bideoak. Ez da adibide bakarra, gero eta gertuago gaude horren orokortze batetik.

Hori posible denean, gure hizkuntza hautuan eragingo du. Ez da dena txarra izango. Eraginetako bat, akaso, hizkuntza nagusienak beren hedaduragatik hizkuntza horiek ikasten dituztenak gutxitzea izan daiteke. Bakoitzak bere hizkuntzari gehiago atxikitzea ere ekar dezake. Hizkuntza aniztasun txikiagoko egoera batera eraman gaitzake egoera horrek, alegia.

Hizkuntza teknologiak dituztenen eta ez dituztenen arteko bereizketa argi bat egongo da. Horren kalitateak ere eragin zuzena izango du hizkuntza hautu horretan. Ez baita berdina zure hizkuntza ondo ia era naturalean itzultzea, 40 hizkuntzatik/hizkuntzara itzultzeko aukera izatea, edo bost pare artean egin ahal izatea soilik.

Hizkuntza hautuan, beraz, hizkuntzaren ezagutza, atxikimendua, erabilgarritasuna... bezalako faktoreez gain, maila berean kokatu beharko dugu aurrerantzean ere teknologia. Horri lotuta egongo da beti, teknologia hori nondik zeinen interesen arabera eta zeinentzat sortzen den edo sortzeko gaitasunik dugun ere kontuan hartuz.

Badirudi European Language Grid-aren arabera nahiko ondo kokatua gaudela faktore teknologikoetan, baina oso gaizki testuinguruari lotutakoetan. Bietan egin beharko dugu lan, baina gizarte testuinguruan urgentziaz eragin behar dugu. Kale neurketa guztiek diote ez garela asmatzen ari. Ingurune digitalekoak ez ditugu, baina izatekotan ere, akaso okerragoa litzateke.]]>
<![CDATA[Miseriak eta mizelioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2022-10-15/miseriak_eta_mizelioak.htm Sat, 15 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2022-10-15/miseriak_eta_mizelioak.htm
Mizelioa izeneko onddo hari finez osatuta dago. Mizelioa lurzoruaren azpitik eta kanpoalderantz hazten den sarea da. Landareen eta onddoen sustraien elkarketari mikorriza deritzo, eta bi aldeentzat onuragarria da. Landareek karbohidratoak ematen dizkiete onddoei, eta, trukean, onddoek lagundu egiten dute ura biltzen eta fosforoa eta nitrogenoa bezalako mantenugaiak ematen. Onddo sare horri esker, landareak elkarri laguntzen diote hazten eta loratzen. Interkonektibitate horrek aukera ematen du landareak kalte potentzialez ere ohartarazteko.

Onddo sareak ere berehalako arrisku baten abisu mekanismo moduan ere funtziona dezake. Landare bat erasotzean, mizelioen bidez konektatutako landareak erasotzaile horren kontrako defentsa kimikoak iraizteko, adibidez. Gure Internet zerbitzuak bezala, onddoen konektibitate horren erabilera maltzurrak izan ditzake. Landare batzuek ez dute fotosintesirako behar den klorofila, eta inguruko landareek bizirauteko behar dituzten elikagaiak xurgatzeko erabiltzen dute. Beste landare batzuek toxinak askatzen dituzte sarean, inguruko landareen hazkuntza zailtzeko uraren eta argiaren borrokan.

Sergio de Miguel Lleidako Unibertsitateko irakasleak sinbiosian bizi diren zuhaitzen sustraien eta mikroorganismo sare zabalen arteko harremanak aztertu ditu. Munduko basoetan dauden sinbiosi moten banaketaren eskala globaleko lehen mapa egin du.

Azken urteetan, ozeanoa zeharkatzen duten hainbat itsaspeko kable iritsi dira; denak pribatuak. Bestetik, Sant Adria de Besos izango da Barcelona Cable Landing Station-en egoitza, Kataluniako itsaspeko kableen nazioarteko lehen estazioa. Asiako, Afrikako eta Mediterraneoko konexioak AEBekin lotzeko aukera ematen duten itsaspeko zuntz optikoko zortzi kable hartzeko asmoa du. Albistea baina, Espainiatik eta Frantziatik pasatu gabeko konexioa eskuratuko dutela izan da; denak, AEBekin lotzeko. Hor gure miseriak eta mizelioak.]]>
<![CDATA[Digitala, bizitzaren atala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2022-10-08/digitala_bizitzaren_atala.htm Sat, 08 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2022-10-08/digitala_bizitzaren_atala.htm
Euskal Herria errepresio laborategi izandako leku bat izaki, beste eskubide urraketa bat gertatu da aste honetan. AEMren webgunea itxi du Guardia Zibilak oraingoan, saretik proiektu politiko horren informaziora sarbidea zailduz. BasqueRedNet, Gaztesarea, Apurtu... eta beste hainbat zentsuratutako webguneen zerrendara batzen zaio horrela.

Garaiak aldatu dira, baina eskubideak mozteko metodoak ez. Ez dakit zergatik den oraingoan, baina irudipena da horrelako erasoei beste kategoria bat ematen zaiela, garrantzia izango ez balute bezala. Beharbada kasu honetan beste faktore batzuk ere badaude, baina horrelakoen aurrean gaitzespen irmo bat ematea garrantzitsua da. Alor digitalean gertatzen bada ere, eskubideen urraketa argi bat da, eta horrela sentitu beharko genuke denok.

Argiagoa da oraindik zibereraso batek Herrialde Katalanetan sortu duen triskantza. Osasun sisteman jasandako zibererasoak, Osasun Partzuergo Integralaren egitura osoari eragin dio, eta sistema informatikoa baliogabetu du. Osasun langileek boligrafo eta paperera bueltatu behar izan dute, eta kasu askotan tratamenduak zaildu edo ezinezko egin ditu.

Zibereraso bat bizitzen kontrako atentatu bihurtzen denean erraz ulertzen dugu arazoa, baina oraindik ere, ziber etiketa erabiltzeak garrantzia kentzea dela iruditzen zaio askori; esfera intangible batean egindako eraso bat izan balitz bezala. Informatikoek konpondu dezaketen arazo bat dela azaldu beharko diote pertsona horiek tratamendu bat berandu jaso edo ebakuntza egin izan ez duenari.

Bitak eta atomoak ezberdinak dira, baina denak dira materia, eta eragin zuzena dute gure bizitzetan. Ez dago mundua ulertzerik, hori ulertu gabe, batzuek oraindik alor honi muzin eginez, garrantzia kenduz edo erromantizatuz erantzuten badute ere. Digitala bizitzaren atala da.]]>
<![CDATA[Gasbideak eta elkarlan bideak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-10-01/gasbideak_eta_elkarlan_bideak.htm Sat, 01 Oct 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/036/002/2022-10-01/gasbideak_eta_elkarlan_bideak.htm
Galder Gonzalezi esker lehenik, eta egunkariak berak idatzitakoari esker ondoren, jakin genuen BERRIAko ilustrazio bat erabili zela: «Euskara ez beste 11 hizkuntzatako Wikipedian baliatu dute BERRIAren infografia bat». Hori posible da soilik BERRIAk Creative Commons lizentzia bat erabiltzen duelako.

Askotan galdetzen diogu geure buruari: «Baina zertarako balio dute lizentzia hauek? Zer ekarpen egiten dute?». Geure neoliberal txikiak geure buruari horren truke dirua jasotzeari uko egiten ari ote garen ere galdetzen dio. Erantzuna ezezkoa litzateke gehienetan, berez iritsiko ez ginatekeen tokietara iristen ari garelako, baina baiezkoa izanik ere, komunei egiten diogun ekarpen soilak balioztatuko luke erabakia.

Normala da edukien eta informazioaren sorkuntzan, hizkuntza gutxitu batean gainera, diruaren gaia presente izatea, baina benetan sinistuta bagaude euskarak horrelako erabakiak behar dituela aurrera egiteko, beti poztu beharko ginateke horrelakoez.

Ezinbestekoa da sortzen den eduki gutxi edo askori ahalik eta hedatzeko gaitasun gehien ematea. Ez soilik euskaratik eta euskaraz dagoen edukia gehiago zabaltzeko, baizik eta berrerabiltzeko aukera emateko, beste batzuek kopiatu, moldatu, hedatu... ahal izateko.

Batzuetan ahaztu egiten zaigu komuna osatzen duten edukien logika ere beste bat dela eta zaintza bat eskatzen dutela. Hartu bezala, ematea ere beharrezkoa dela, alegia, eta zaintzeko, erabaki ditugun tresnak, lizentziak eta arauak jarraitzea ezinbestekoa dela. Anekdota bat denak, niretzat garrantzi berezia hartzen du eta, alde horretatik, euskal hedabide askotan lizentzia libreekiko duten jarrera azpimarragarria da. BERRIAz gain, beste asko dira, euren lanak ere lizentzia libre eta eredu libreetan hedatzen dituztenak, euren edukiak mundura irekiz.

Gasbideak lehertu dituzte. Akaso, hurrena, urazpiko Internet kableak izan daitezke. Tresna horiek, bitartean, elkar ezagutzen ez duten pertsonak elkarlanean jartzea lortzen dute milaka kilometroko bide ikusezinen bidez. Defenda ditzagun elkarlan bideak, horrek bakarrik salba gaitzake galbidetik.]]>
<![CDATA[Birus ikusezina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2022-09-24/birus_ikusezina.htm Sat, 24 Sep 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2022-09-24/birus_ikusezina.htm
Erasoak baino gehiago, izurrite orokortu batek kolpatu gintuen. Ez genekien zergatik baina ospitaleak jendez betetzen hasi ziren egun batetik bestera. COVID garaitik ez genituen ikusten ospitale kolapsatuak, baina oraingoan ezberdina zen.

Etortzen zen jendearen arazoek antsietatea, depresioa, brote psikotikoak... ziruditen, baina ez zegoen azalpen zehatzik horien jatorriari buruz. Elikadurari lotutako arazo larrien orokortzea izan zen hurrena. Ondoren, bere buruaz beste egiten hasi zen jende kopuruaren gorakada etorri zen; hasieran haurretan eta adindun jendean nabaritu zen gehien, beranduago gizarte osora zabaldu zen. Buruko gaixotasunak tratatzeko espazio berriak ireki arren, momentu batean jendea artatzeari utzi behar izan zioten ospitaleek. Orduan hasi zen okerrena eta kaleak zonbi itxurako jendez betetzen hasi ziren: begirada galduak, liskarrak, opiazeoz mozkortutako auzo osoak.

Izurritearen ondorioei erantzunik emateko eta horren jatorria topatzeko gai izan ez ziren erakundeek, segurtasun neurriekin konpondu nahi izan zuten arazoa. Erabakiak egoera larritu besterik ez zuen egin, hacker talde batek erasoaren ustezko jatorria topatu zuen arte.

ETH taldeak, orduan, osasun langileak, nekazari taldeak, kooperatiba sareak, sindikatuetako partaideak eta zaintza komunitateetako kideak bildu zituen, eta bere aurkikuntza komunikatu zien, soluzioak bilatu asmoz. Gero zabalduko zuten gizarte osora, baina erantzunak ezin zuen itxaron eta kolektibo horiek aliatu izatea ezinbestekoa zen. Hau izan zen kaleratutako oharra: «Jatorri ezezaguneko, baina maila militarreko eraso bat detektatu genuen Internetera konektatutako milaka gailuetan. Erasoa ezkutuan hedatu zuen birus baten bidez izan zela uste dugu. Bereziki hiru gailuetan eragin zuen: pisua neurtzeko gailuetan —etengabe zegokiona baino pisu gehiago neurtuz—, kiroletako eskumuturreko sentsoredunetan —eguneko helburua ez lortzea eraginez— eta sakelako kameretan —jendea zena baino apur bat gizenago agerraraziz—».

Zalantzarik ez dugu eraso bat izan zela eta orain errekuperatzen hasi gara, baina egia esan, ez dugu topatu birusaren arrastorik...]]>
<![CDATA[Espektakularizazio burbuila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2022-09-17/espektakularizazio_burbuila.htm Sat, 17 Sep 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/036/002/2022-09-17/espektakularizazio_burbuila.htm https://driesdepoorter.be/thefollower/). Kaleko segurtasun kameren irudiak eta Instagrameko influencer ezberdinen irudiak gurutzatzen ditu eta irudi horien atzeko iragazkirik gabeko benetako egoera edo testuingurua erakusten du.

Mundu osoko hirien zuzeneko streaming-a eskaintzen du EarthCam webguneak. Dublinen eta AEBetako bi hiritan kamera filmazioak grabatu zituen Depoorterrek asteetan. Gero, Instagramen leku horietatik gertu ateratako eta 100.000 jarraitzaile baino gehiago zituzten erabiltzaileen argazkiekin gurutzatu zituen. Adimen artifiziala eta aurpegia ezagutzeko teknologia baliatuz, programatxo bat sortu zuen ondoren bideoak eskaneatzeko eta argazki horiek atera ziren unea aurkitzeko.

Baliabide gutxi batzurekin, artista horren arte piezak argi uzten du gure gizartean zelatatzeak hartu duen dimentsioa. Hala ere, pribatutasunaren kezka edo zelatatzeari kritika baino gehiago, gure bizitzen espektakularizazioan jartzen du arreta. Sareetan bistaratzen dugun horren eta errealitate osoaren arteko aldea argi utziz. Ez da arte pieza bat behar hori nabarmentzeko, baina pieza horrek erakusten du, espektakularizazio burbuila horren tamaina.

Ondorio asko ditu espektakularizazio burbuilen sorrera horrek. Errealitatearen desitxuratzea, depresioa besteek bizitzen dutena eta zurea alderatzearen ondorioz, arazo psikologikoak erakusten diren kanonekin bat ez egiteagatik, presioa, antsietatea...

Batzuetan sinplifikatu nahi dugu eta erakusten ez den hori erreala ez dela esan, baina dituen ondorioak errealak dira oso. Era batera edo bestera, parte hartzen dugun guztiok, horren parte gara. Zuzenean parte hartzea erabakita ere, zure ondoan Instragramerako edo Tik Tokerako posatuko duen jendea izango duzu.

Fenomeno horren aurrean bake apur bat lortzeko edo ezinegonean sakontzeko ezer esan badaiteke, hil berri den Jean-Luc Godarden esaldi hauxe gogoratu: «Alaitasunak ez du istorio onik sortzen».]]>
<![CDATA[Zerbitzarien beharra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/019/002/2022-09-10/zerbitzarien_beharra.htm Sat, 10 Sep 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/019/002/2022-09-10/zerbitzarien_beharra.htm
Ez dugun Euskal Herrian apenas zerbitzari eta datu zentruen inguruko azpiegitura propiorik, beste herrialde batzuekin alderatuz. Ekimen publikoak erakunde publikoentzako ematen duten zerbitzua oso mugatua da, eta askotan geldotasuna multinazional pribatuek eskaintzen dituzten zerbitzuetara jendea bideratzeko aitzakia bihurtzen da.

Datu zentru gehiago beharko genituzke, burujabetza teknologikoa serio hartuko bagenu. Ekimen publikoak aurre hartu beharko lioke erronkari; udalek, aldundiek, mankomunikateek, Jaurlaritzak eta gobernuek erabakiak hartu beharko dituzte.

Ekimen pribatuak ere paper bat joka dezake, baina ez dadila izan publikoaren kalteetan, edota azken urteetan izan den bezala publikotik ordaindutakoa, ustiatzera mugatzea. Orain arte, ekimen pribatua administrazio publikoak egin beharreko zenbait azpiegituren fagozitazioa eragiten ari da. Hezkuntza mailan, Microsoft eta Google dira adibide onenak, baina azpiegitura mailan Amazonen AWS zerbitzariak dira jakin edo ez egunero erabiltzen ditugun milaka zerbitzuak sostengatzen dituztenak.

Ezinbestean egin beharreko lana da hau, atzeraezina, baina erronka handiena, hori egiten den bitartean, jasangarritasuna kontutan hartzea izango da. Datu zentzu gehiagoren beharra, azpiegituren eta teknologiaren bestelako erabilera jasangarriagoak ekarri beharko lituzke aldi berean. Legez behartu beharko dira aldaketa hauek, eta materialen iraunkortasuna ziurtatu, sareen hedapenak bateratu, teknologia garbiagoak garatu...

Aste bat daramat nire gailu eramangarriak, eguzki energiarekin bakarrik kargatzen esperimentu moduan. Ez du gauza handirako balio, baina konturatu naiz aldatzen ari naizela. Kontzientzia hartzearekin ez da nahikoa izango, baina kontzientziak ere aldatu beharko dira, behartuta bada ere.]]>
<![CDATA[Galdera eroak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/026/002/2022-09-03/galdera_eroak.htm Sat, 03 Sep 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/026/002/2022-09-03/galdera_eroak.htm
Homogeneizazioa, uniformetasuna, bakartasuna... bilatzen duen sisteman teknologiarekin dugun harremana ere horrelakoa da. Gailuekin eta oro har teknologiekin elkar eragiteko interfazeak erabiltzen ditugu, baina horiek ere mugatuak eta mugatzaileak dira. Teklatu eta arratoi batekin oraingo gailu taktilekin baina gauza gehiago egin zitezkeen. Garrantzitsuena ez da zerekin egin daitekeen gehiago, baizik eta horregatik asmatu ez ditugun interfaze eta teknologiak. Bi dimentsioko sakontasuna, pantailaren sakontasuna dugu gehien erabiltzen dugun teknologiarekin, beraz errealitatearekin, beraz, bizitzarekin.

[Tren geltokian une eta momentu berean egon zarete, baina ez duzue elkar ikusi, biak pantailari begira zeundetelako].

Teknologia adimentsu deitzen ditugun horiek aukera mugatuen artean, aukeratzeko diseinatutako teknologiak dira soilik. Gu baino hobeak izan daitezke edo nahiko onak, baina inoiz ezingo dute aniztasun osoa barneratu. Auto autonomoak, marka, seinale eta aukera gutxi batzuen artean gidatzeko gai dira soilik, eta haur txiki bat ez da inteligenteagoa tablet bat erabiltzen dakielako, bere esperientzia eta mugimendu guztietatik hatzek bakarrik egin dezaketenera mugatu behar du.

Kosmismoak, hacker mugimenduak, kosmobisio ezberdineko herriek, ekosistema biologikoek... Pista gehiago ematen digute teknologiaren aukera galduez. Nola litzateke teknologia haurrek, emakumeek, pertsona eta herri zapalduek ekosistemetan oinarritua pentsatu izan balituzte?

[Basamortuan edo itsasoan hartu daitezkeen bideak infinituak (edo ia infinituak) dira, gizakiak hartu ditzakeenak bezala. Makinak horietatik batzuk bakarrik aukera ditzake, asko, baina batzuk bakarrik].

Zer da hori galdetzetik, nola funtzionatzen du horrek pentsatzera eta egitera pasatu ginen bezala, orain, teknologia geureganatzeko enpatia salto arraro bat egitea eskatzen dizuet. Teknologiarekin zer egin dezakegun pentsatzeko, makinatik harago pentsatu beharko dugu gizakiok eta ez-gizakiok batera; nola litzateke X izatea eta nola egin dezakegu Y elkarrekin? Etorkizunerako galdera eroak.]]>
<![CDATA[Postjabetza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/019/002/2022-07-30/postjabetza.htm Sat, 30 Jul 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1880/019/002/2022-07-30/postjabetza.htm
Ondo irakurri duzu: auto garesti bat erosi zenuen, ipurdia bero mantentzeko eserlekuak ditu, baina ezin dituzu erabili, baldin eta 18 euro hilabetean (180 euro urtean edo 300 hiru urtetan) ordaintzen ez baduzu. Erokeria bat dirudi, baina horrela da zerbitzu bidezko jabetza edo postjabetza garai hau. Jabe izan behar duzu, baina, hala ere, oraindik ere ustez jabe zaren horregatik zerbitzu bat ordaintzea izango da orain prezioa.

Adibide gehiago ere badira, ohikoenak zerbitzuen eguneraketagatik kobratzen dizutenak. Edota pieza bat aldatzeko: nahiz eta jakintza nahikoa eta piezak izan, zerbitzu ofizialetik pasarazten dizuten giltzarrapoak ezarri dituzte. Azken erokeria: Mercedes enpresaren zenbait autotan, atzeko gurpilen trakzioa desblokeatzeko beste kuota bat ordaintzera behartzen dute.

Laster autoa ez da piztuko: azken eguneraketa gauzatu ez zenuelako; aseguru enpresarekin duzun kontratu automatikoa ordaindu ez duzulako edo klausula batean esan zenituen 5.000 pausoak ibili ez dituzulako oraindik —osasuntsu izan nahi zenuela esan zenion aseguru etxeari—.

Bada esperantzarik, eta erresistentziarik oraindik. Iphonea desblokeatzea posible izan zen bezala edo paperezko liburuak baino garestiagoak diren liburu digitalen giltzarrapoak txikitu ziren bezala, laster etorri da horrentzako hackeoa ere. Lortu dute BMWk jarritako muga honen gainetik ere salto egitea eta beren eskubideen (jabetza pribatua) berreskuratzea. Nahi duenak Slash Gear foroan topatuko du beharrezko informazioa.

Muga hori gainditzen laguntzen duten zenbait tailer badira jada. Arriskuak ere badaude: garrantzitsuenak garantiaren galera edo eguneraketak egiteko etorkizuneko arazoak. Erresistentziak, baina, merezi du, jabetzaren beraren izaera orokorra eztabaidatu bitartean behintzat.]]>
<![CDATA['Modus operandi']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/017/002/2022-07-23/modus_operandi.htm Sat, 23 Jul 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/017/002/2022-07-23/modus_operandi.htm
Informatika proiektuen kudeaketa egin asmoz lizitazioa martxan jarri zuen Osakidetzak. Azpikontratazio horrek urtero bi milioi euroko kostua izango luke, pleguan ageri den informazioaren arabera.

Lanpostuak sortu, zerbitzua indartu eta lana iraunkortzearen ordez, informatikako zerbitzua —beste alor batzuk bezala— gero eta ahulago dago. Zerbitzu publikoaren egitura husteaz gain, lan informatiko horiek egiten dituzten langileek lan baldintza erabat prekarioak dituzte. Azpikontratazio estrategia hori ez da soilik Osakidetzan gertatzen, eta ez da berariazko lan puntualak egiteko edo zenbait zerbitzu zehatz jasotzeko egiten. Enpresa horiek egiturazko lana egiteko kontratatzen dituzte eta bidean dirua galtzen da beti.

Hezkuntzan, Google eta Microsoft transnazionalak sartu dituzte, baita horien bitartekaritza egiten duten aholkularitzak ere. Antzeko zerbait gertatzen ari da osasunean. Kalkulatzen da osasungintzaren eta teknologiaren alorrean hurrengo urteetan inoizko diru gastu gehiena egin beharko dutela administrazioek. Azpikontratazioen onuradunak diren enpresa pribatuak sarritan, aldatu arren buru edo jabe berak mantentzen dituzte, gainera.

Ohikoa izanagatik ere eskandalagarria da, baina ohituta gaude horrelakoetara. Enpresa horiek berrikuntza, ekarpen bat edo beraiek bakarrik eman dezaketen zerbitzu soil bat emango balute, akaso ulergarria litzateke, baina ez da horrela. Egiturazko zerbitzu mailak dira, kasu honetan bezala, ateratzen direnak. Euskal informatikariak osasungintzan lanean jartzeko aukera galdu bat ere bada. Osakidetzak nahiko balu, diru horrekin teknologia eta osasungintza uztartzen dituen beharrezko zerbitzuentzako egitura propio bat garatuko luke. Behar propioak asetzera edo berrikuntzara bideratu liteke beren lana, akaso, eta hor bai enpresa pribatuekin kolaborazioan.

Hala ere, esperantza gutxi dago aldaketarako: kasu puntuala baino gehiago, modus operandi bat dirudi honek.]]>
<![CDATA[Biorritmoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/025/002/2022-07-16/biorritmoak.htm Sat, 16 Jul 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/025/002/2022-07-16/biorritmoak.htm #mauriziakezdauinorhil ekimenaren pilotu modukoa ikusi nuenetik. Bere momentuan, Maurizia Aldeiturriagaren koplak eta izana hartuta, musika elektronikoa eta folklorea nahasten zituen emanaldi bat zena, eraldatu, eta sormen proiektu kolektibo, feminista eta kooperatibo baten forma hartuta ernatu da.

Proiektua biderkatu egin da eta Inesez eta Loreaz gain, Olatz Salvador (soinuak eta ahotsa) eta Itziar Garaluzea (zuzeneko irudiak) gehitu dituzte orain. Helburua harago doa gainera, tokian tokiko artistekin ere batu nahi dute egiten dituzten emanaldietan, KM0 bai, baina ibilbide luzea izan dezakeen abentura honetan.

Hau ez da musika, baina musika ere bada, «dena gurea da, ez gara ezeren jabe» esaten duten bitartean. Kontradikzioa motor, burujabetza gorpuzten ari dira, organikoa eta sintetikoa. Manifestu bilakatu dute bere egitea, kolektiboan, elkarrekin, sortzaileak batu eta ekitera gonbidatzen duten bitartean. Emakumeei zabaltzen diote deia, baina bereziki orain arte plazak hartu ez dituztenentzako deiadarra ere bada. Zaharraren eta berriaren uztarketa, berrirakurketa edo inpugnazioa. Situazionista bainoago, glokala, urrun eta gertu sentitzeko, zartatzeko egina.

Gutxi dira gurean, digitalidadearekin eta makinekin musikaz gaindiko espresio artistikoak. Gutxi dira edo gutxi ezagutzen dira, seguruenik badirelako ezezagunak diren ehunka espresio etxe, gaztetxe, garaje edo lokal ezkutuetan sartuta.

Badalaben aurkezpenean bere espresio txikian ikusteko aukera izan dut; berezia izan zen saio batean. Eszenan Ines eta Olatz, pantailaren atzean eta paretan Itziarren iruditeria. Publikoa kaskoak jantzita, esperientzia indibidualizatu, baina kolektibo batean murgilduta. Bi mundu kaskorik gabe eta kaskoekin. Kaskorik gabe ahots gordinak, kaskoak jantzita musika elektronikoa, sample-ez eta loop-ez jantziak.

Eserita ginen, hori bai. Hanka batzuen keinuek erritmoa jarraitzen zuten arren, zutik egon izan bagina, sozializazio espazio, esperimentu honek zertara eramango gintuen jakiteko gogoz gelditu nintzen. Kontzertu baten erdian, hitz egin ezin dugunean, kaskoekin, esperientzia kolektiborik bada, nola da? Biorritmoek hitz egiten dezatela hurrengoan...]]>
<![CDATA[GNews bueltan da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/021/002/2022-07-09/gnews_bueltan_da.htm Sat, 09 Jul 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/021/002/2022-07-09/gnews_bueltan_da.htm
Zerbitzua berriro aktibatzearekin batera, zenbait hedabidek espero dute dirua zuzenean ez, baina bisita gehiago jasotzea. Ez dakigu zenbat bisita etorriko diren zerbitzutik, baina espero daiteke asko izatea. Euskarazko hedabideak bertan ez egoteak, beraz, bide horretatik etor zitezkeen bisitarik ez izatea ekar dezake.

Googleren helburu monopolistikoak argiak dira, informazio bitartekaritzaren bitartekari zentrala izatea bilatzen du; errealitatearen mediazioaren nagusigoa. Arrakasta badu, hedabideetara bisita fluxua bideratzeko gaitasun handia eskuratuz gero, ezinbesteko bihurtuko da. Musikari batek arrakasta izan nahi badu Spotify-n egon behar duen bezala.

Lehen fasean, hedabideei bisitak areagotzeko gaitasuna erakusten badu, horiek pozik egotea lortu nahiko du. Txikiak direnei bisitekin nahikoa zaie, baina handiagoekin ondo gelditzeko beste produktu bat ere aterako du: Showcase, zenbait eduki eskuratzeko ordainpeko harreman bat, hedabide handiagoak lasaitzeko.

Bigarren fase batean, Google Newsen edo horren inguruan sortuko dituen aplikazio eta produktuen bidez, albisteak eskuratzeko atari nagusia izatea bila dezake. Zure gogoko egunkariak baino gehiago, hori izateko zure errealitatearen interpretazio bakarra. Ziurtasuna salduko du horretarako, egiazkoa zer den eta zer ez erabakitzeko ahalmena izango du.

Aurrerago, hedabideen harpidetza eta ordainpeko edukia jasotzeko harpidetza-bitartekari ere bilaka daiteke. Hainbat hedabidetara harpidetza bertatik eskainiz, harpidetza bateratuak proposatuz edota premium aukera batekin.

Arrakasta badu, fase guztiak azkar gertatuko dira, ia konturatu gabe, Amazon eta bitartekaritzaren beste zentralizatzaileekin ikusi dugun bezala. Euskara bertan ez egotea txarra izan daiteke, baina ezinbestekoa da beste sozializazio bide batzuk ere pentsatzea, merkatu monopolio baten erdian, euskararen garrantzia are txikiagoa izango delako. Google News-en egon edo ez, gure hedabideek, sozializatzeko eta gizarteratzeko beste estrategiarik gabe, zailago izango dute oraindik.]]>
<![CDATA[Abstrakzioa askatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/028/002/2022-07-02/abstrakzioa_askatu.htm Sat, 02 Jul 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1907/028/002/2022-07-02/abstrakzioa_askatu.htm
Ordenagailu bat bere barne funtzionamendu guztia ezagutu gabe erabiltzen dugu. Ezin diogu ordenagailuari berak ulertu dezakeen moduan hitz egin zuzenean, horretarako hainbat abstrakzio erabili behar ditugu. Erabiltzaile soil batek mahaigaina, karpetak, zaborrontzia... bulego mundutik jaso ditugun abstrakzio edo metafora bisualak erabiliko ditu. Programatzaile batek, aldiz, makinatik gertuago egonik ere, berarentzako ulergarriak diren lengoaiak erabiltzen ditu.

Informazioari forma eman eta berau eraldatuz sortzen ditugu abstrakzioak. Ez dira intangibleak, oso errealak dira eta aldaketa errealak sortzen dituzte. Haien bidez, errealitate zehatz batzuetara edo ulermen maila batzuetara gerturatu edo urruntzen gara. Gauza gehiago edo gutxiago egiteko aukera izango dugu. Abstrakzioa kontrolatzen duenak mundua kontrola dezake. Informaziotik abstrakzioak eraiki ditzaketenek etorkizuna modelatu dezakete. Informazioa gutxi batzuen esku badago, informazio hori kontrolatzeko gaitasuna dutenek egingo dute. Hori lortzeko baina, informazio hori, abstrakzio bihurtzeko gaitasuna dutenak ezinbesteko bihurtzen dira.

Adibidez: hodeia Internet eta azpiegitura guzti horiek irudikatzeko metafora edo abstrakzioa da. Kableak, zerbitzariak, energia kontsumoa, hori guztia kudeatzen duten pertsonak... izatetik, datorren fenomeno atmosferiko, ukiezin, urrun eta ia jainkotiar bihurtzen da. Horrela, gure jarrera berekiko sumisioarena da; datuak hodeira igotzea soilik dagokigu, han ondo egongo direla sinistera behartuak, eta beste ezer egiteko aukerarik gabe.

Baina hodeiari Etxe deitu izan bagenio? Bakoitzak bere etxea izatean pentsatuko luke? Etxe komuna nola eraiki imajinatu, akaso? Nire datuetara (etxera) zein sartu edo ez erabakitzeko aukeran pentsatuko genuke, agian? Google nire etxea bezala kontzienteki hautatuko nuke orduan? Hau da, abstrakzioaren indarra mundu ezberdinak irudikatzeko potentzia da, eta horregatik askatu behar dugu.]]>
<![CDATA[Pedagogia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2022-06-25/pedagogia.htm Sat, 25 Jun 2022 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2022-06-25/pedagogia.htm
Pentsatu duzu inoiz zenbat software erabiltzen duzun egunero kontziente izan gabe? Hasi zure sakelako aplikazio gehienetatik, konektatutako etxeko gailuetatik pasatu, eta autoan exekutatzen den softwareraino. Programa horietan guztietan, kodearen zati handi bat software askean dago oinarrituta.

Egunero bisitatzen ditugun webgune gehienek software askeari esker funtzionatzen dute. Funtsean, software librea da, besteak beste, zerbitzarietako sistema eragilea, informazioa gordetzen duten datu baseak eta aplikazioen kodea. Are gehiago, munduko hodei azpiegituraren %90 GNU/Linux du sistema eragile gisa; agian, munduko software libre eta irekirik ezagunena.

Hala ere, oraindik ere software librea zer den azaltzen jarraitzen dugu: software libreak erabiltzaileei softwarea exekutatzeko, aztertzeko, aldaketak egiteko eta kodea eta aldaketak beste batzuekin partekatzeko askatasuna ematen die. Software libreak aplikazio berriak garatzeko berrikuntza eta bizkortasuna errazten ditu, lankidetzarako oztopoak eta ahultasunak ezabatzen dituelako.

Europako Batzordeak ere ulertu du software librearen garrantzia. Europan subiranotasun teknologikoa lortzeko software libreak duen ahalmenaren gainean eraiki nahi du bere estrategia. Hori diote, behintzat. Ikuspegi aldaketa bat adierazten du, software soluzioak irekieratik, truketik, berrerabilpenetik, segurtasunetik, pribatutasunetik, irisgarritasunetik diseinatuak izan daitezen. Software garatzaileen komunitateei aktiboki laguntzeko nahia ere adierazten du, baina hori ere ikusteko dago.

Europako datu estrategia bat ere garatzen ari dira. Datu irekiei eta sektore publikoko informazioa berrerabiltzeari buruzko Europako 2019/1024 zuzentarauak software librearen eta datu irekien bidez Europaren eraldaketa digitala sustatzeko lan esparru ezin hobea eskaintzen du; pedagogiarekin jarraitu beharko da.]]>