<![CDATA[Gorka Julio | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 07 Dec 2019 20:04:42 +0100 hourly 1 <![CDATA[Gorka Julio | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Etorkizunaren nostalgia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/035/002/2019-12-07/etorkizunaren_nostalgia.htm Sat, 07 Dec 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1885/035/002/2019-12-07/etorkizunaren_nostalgia.htm Hodeia bezalako metaforak, zerbait ukiezin, jainkotar bat aditzera ematen dutenak, eta goazen Donna Harawayen metaforatik gertuko zerbait irudikatzera: cyborg-ak gara eta teknologia zerbait oso ukigarria eta materiala da, gure bizitzetaraino, gu izateraino, eta gu geu zer garen zalantzan jartzeraino iristen dena. Ez dugu utopiarik behar edo utopia berriak behar ditugu, utopia egingarriak, hori posible bada. Ezinezkoaren esparruan sartu behar gara, zabaldu, baina gauza berriak eraikitzeko. Hori da, ondo ulertu badut, Atopiak proposatzen duena. Finean orainalditik eraiki beharreko etorkizunaren nostalgia izatea, fikziozkoa bada ere. ]]> <![CDATA[Kontu dualekin kontuz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/002/2019-11-30/kontu_dualekin_kontuz.htm Sat, 30 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/002/2019-11-30/kontu_dualekin_kontuz.htm Irakasle.eus kontuak dualak izango dira, Microsoft/Google ikasleei ere horrelakoak ireki ahal izango zaizkio; Chromebookak homologatuko dira eta ikasleei zuzendutako Chromebooken erosketa masiboa gauzatuko dute». Sindikatu batek salatu du ekimena, beste batzuen iritzia ez da azaleratu oraindik, baina ez dirudi adostasun handiko erabakia denik irakaskuntzako agenteen artean.

Elikadura balitz, erraz ulertuko genuke Dabid Martinezek darabilen adibide honekin: «Pentsaezina izango litzateke eskolen jantokien kudeaketa Burger Kingen eta McDonaldsen artean banatzea».

Enpresa horiek gure eskoletako digitalizazio prozesuetan daukaten presentzia gero eta handiagoak kezkatuta, gurasoak, irakasleak, ikasleak, eragileak eta arazoarekin kezkatutako herritarrak antolatzen hasi dira hezkuntzan ere, Librezale (hezkuntza.librezale.eus) webgunearen eta Telegramen bidez. 200 pertsona baino gehiago dira jada.

Manifestu bat atera dute egoera salatuz. Hauek dira puntu garrantzitsuenak: Ikasleen pribatutasunaren bermatzea ezinezko egiten dute. Chromebook gailuetan inbertsioa egitea arduragabekeria da, zaharkitzapen programatua bultzatzen dute. Gailuetan euskararen presentzia enpresa pribatuen interes eta gidalerroen menpe uztea gure hizkuntzaren kontrako erabakia da. Ikasleak behin eta berriro tresna berdinen erabilerara mugatzea, hezkuntza digitalaren murriztea da. Hezkuntza komunitatearengan tresna horiekiko menpekotasuna sortzeko arriskua arazo larria da.

Administrazioa interpelatzen dute: «Digitalizazio prozesuan gidaritza eta laguntza teknikoa egin dezan, azpiegitura libre, jasangarri eta ahaldunduko gaituena ezartzeko; eta ez dezan soluzio komertzial interesatu baten esku utzi ikasleen hezkuntza digitala». Katalunian, zenbait guraso talde hasi dira adin txikikoentzat beharrezkoa den kontua irekitzeko baimena sinatzeari uko egiten. Zaila den kasuetan, sinatu bai, baina desadostasuna azaltzen dute beste batzuek. Euskal Herrian hartu beharreko bidea eztabaidatzeko prozesu bat martxan jartzea proposatu dute. Horretarako, abenduaren 8an, Durangoko Azokako Kabi@ gunean, goiz osoko bilkura ireki bat deitu dute.]]>
<![CDATA[Sentsoreak airean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/002/2019-11-23/sentsoreak_airean.htm Sat, 23 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/002/2019-11-23/sentsoreak_airean.htm
Inoiz ez bezala, teknologia eskuragarri asko dugu. Eta merke. Horien artean, ia edozer gauza neurtzeko gai diren sentsoreak eta horiek komunikatzeko beharrezko duten konektibitatea. Smartcitizen.me-ko plakatxo batek airean dagoen hezetasuna, argia, zarata, CO, NO2... bezalako datuak jasotzeko sentsoreak ditu. Plataforma baten bidez ikusi eta kontrolatzeko aukera ematen du, eta edozeinek instalatzeko modukoa da. Beste edozein sentsore beharko bagenu ere, hardware libreko arduino kit asko daude, merke eta erraz nahi dugun hori neurtu ahal izateko; ezagunenetakoak Libelium enpresakoak dira. Horiek posible egingo lukete, diru kostu baxu batekin, nahi duguna neurtzea. Baina nola egin horiek fidagarri? Hor dago gakoa.

Entitate publikoek jartzen dituzten sentsoreen fidagarritasuna eta datu eskuragarritasuna zalantzan jar daiteke. Airearen kalitatea neurtzen duten estazioek ematen dituzten datuak ez dira oso gardenak edota ordu jakin batzuetakoak soilik ematen dituzte askotan. Tranpak ere egunerokoak dira: nork ez du ezagutu hiri bateko estazio baten toki aldaketa deigarririk? Airearen kalitatea txarra dela, mugi dezagun ba estazioa eta kito.

Herritarren kontrola bermatzeko, gailu merkeez gain, datu horien ziurtasuna da lortu behar dena. Hirugarren baten bermea izan da orain arte bermea. Erakunde errespetagarri baten lana datu horien fidagarritasunaren ziurtatzaile bihurtzen da horrela. Baina gaur egun posible da datuak datu base banatu eta aldaezin batera bidali, blockchain teknologia erabiltzen dutenak kasu, eta datuak benetakoak direla teknologikoki ziurtatu.

Horrek ez ditu erakunde ziurtatzaileak guztiz ordezkatuko. Baina datu horien gainean ikerketak egin eta emaitzak sozializatzera bidera daitezke. Gainera, datu horiek beste herritarren esku jar daitezke, nahi diren azterketak egin ahal izateko. Herritarrok, arduratzeaz gain, soluzio posibleen bideratzaile ere bihurtzeko moduan egongo ginateke. ]]>
<![CDATA[Barraskilo azkarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-11-16/barraskilo_azkarra.htm Sat, 16 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-11-16/barraskilo_azkarra.htm #TsunamiDemocratic eta #EuskalTsunamiak antolatutako auto ilaren harira, autoetan daukagun eta egongo den teknologiak zer rol joka dezake etorkizunean pentsatzea, ariketa moduan bada ere.

Autoak autonomoak izan aurretik smart edo adimendunak izango dira; jada batzuk badira. Horrek seguruenik sentsore askoren informaziora sarbidea, Internet eta gertuagoko sareetara atzipena, GPS kokapen zehatza izan eta autoak eginiko operazio guztien historiko bat jaso eta informazio hori eskuragarri jartzeko aukera izatea ekarriko du.

Informazio hori zenekin partekatzen den izango da gakoetako bat. Autoak zerbitzu atxiki bat izan dezake erosten dugunean, eta zerbitzua ematen duen enpresa horiek datu horietara sarbidea izango dute edo izan nahiko dute; guk emango diogu seguruenik, autoaren zerbitzu kontratua sinatzearekin batera.

Estatuek ere enpresa horiei datuak eskatzeko, legeak edukiko dituzte. Behartuta edo legeak horrela eskatuta datuak estatuen edo erakunde publikoen esku ere geldi daitezke, beraz.

Azpiegitura horien kontrola dutenek ere izango dituzte zenbait informazio. Auto hori konektatuta egongo denez, sare batera konektatuta egoteagatik soilik, kokapena eta egindako mugimenduen berri eman dezake, une oro, autoa non dagoen adieraziz. Hori jada posible da, ez autoekin, baizik eta gure sakelakoekin bakarrik, azken lege aldaketaren ondorioz. Aurreko eguneko mobilizazioetan, sakelakoa itzalita ez zutenek, bertan egon zirela jakin dezakete, alegia.

Eta auto autonomoak izaten ditugunean, zer? Zeinek erabakitzen du auto horren portaera? Zonalde osoetara sarbidea ukatzeko aukera eduki dezakete? Susmagarri direnei autoa jarraitzeaz gain, blokeatzeko eskumena izango dute? Funtzionamendu autonomoa deskonektatzeko aukera izango dugu edo horrek susmagarri bihurtuko gaitu automatikoki? Muga zeharkatzean legedi berria automatikoki instalatuko digute autoan?

Teknologia kontrolatzen ez dugun bitartean, teknologia kontrolatzen dutenek kontrolatuko gaituzte. Barraskiloak bezala, «mantso goaz, urrun goazelako» dio esaerak. Azkarrak izan eta denboraz pentsatzea eskatzen du horrek, inprobisazioz azkar joan nahi ez badugu, behintzat.]]>
<![CDATA[Corcuera lege digitala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2019-11-09/corcuera_lege_digitala.htm Sat, 09 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/027/002/2019-11-09/corcuera_lege_digitala.htm Mozal legea eta LSSICE legea: are gehiago, horien gainean eraikitzen da. Adin bat dutenentzat, kontrolik gabe etxeetan atea ostikoz botata sartzea baimendu nahi zuen Corcuera legea-rekin konparagarria da.

Epaile batek eskatu gabe ere, webguneak itxi eta komunikazioen esku hartzea posible egiten du. Legea idatzita dagoen moduan, irudiko luke leku eta momentu zehatzetan Internet bera edo sare osoetako zerbitzuak kontrolatzeko edo eteteko prestatzen ari dela estatua.

Administrazioaren kontrol zentralizatua areagotu nahi du, administrazioarekin harremanetan jartzeko balio dezaketen identifikazio digitalen kontrol totala eskuratu nahi du horretarako. Etor daitezkeen identifikazio sistema propioak (bereziki blockchain teknologia erabiltzen dutenak aipatzen ditu) garatzeko aukera eten nahi du edo, behintzat, bitartekari bezala jarri, horiek kontrolatu ahal izateko.

Estatuak ongi daki identitate digital propio batek eduki dezakeen indarra; hortik hasten baita herritar edo komunitate baten parte izatearen lehen pauso praktikoa. Digitala den heinean, lurralde bati atxikitzen bazaio ere, berau gainditzen du gainera. Estoniak herritartasun digitala duen moduan, Kataluniak antzeko zerbait egin nahi zuen, eta Espainiako estatuak ez du inolaz hori gertatzea nahi. Horrek erakunde propioekin edo elkarlanean aritu nahi dutenekin komunikatzeko bide ofizial bat eskubide eta eskumen zehatzak zehazteko bidea ematen baitu.

Gogora dezagun nola eraso zioten EHNAren ekimenari Euskal Herrian. Edo gutxiago ezagutzen bada ere, Euskal Autonomi Erkidegoko ONA Osasun Nortasun Agiria bertan behera utzi izana. Azken horrek osasun sistemarekin harremantzeko balio baldin bazuen ere, barnean zertifikatu digital bat zuen eta nortasun agiri baten antzeko funtzioak bete zitzakeen.

Lege dekretu berria kontrola eskuratzeko saiakera bat bada ere, kontrola galtzeko beldurra edo kontrola galdu izana ematen du aditzera. Corcuera legea jendearen presioagatik bota zen atzera. Lege honek pareko erantzuna beharko luke izan.]]>
<![CDATA[Beste burujabetzen pare]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-10-26/beste_burujabetzen_pare.htm Sat, 26 Oct 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-10-26/beste_burujabetzen_pare.htm
Burujabetzarako bidaian, Maitena Urretabizkaiak burujabetza teknologikoari lotutako enpresa komunitario eta kooperatiben TEKS sarea azaldu zigun. Enpresa teknologiko erraldoien eta zentro teknologikoen estrategian, subkontratazio kateen bidez azpiratuak eta ikusezin bihurtzen dituztenen aurrean, proiektuak, formakuntza, kontratazioak, ezagutza elkar banatzea izango duen sarea da.

Alex Hachek bere lagun hackerren esperientzia kontatu zigun (horrek burujabetzaren bidean nola eragiten duen). Arlo teknologikoan ikono bihurtu diren sortzaile gizon, zuri, aberats eta irudimentsuen izaera psikopatikoa eta lapurra azaleratzeaz gain, komunitateen indarra eta antolatzeko erak ikusgarri egin zituen: kooperatiba teknologikoez gain, hacklabak, hacker laborategiak, Fablabak, fabrikazio laborategiak eta Biolabak, biologia eta medikuntza herritarrarekin esperimentatzeko guneak.

Maritxu nora zoaz abestuz hasi ginen Xabier Barandiaranekin, kode askeari gorazarre egin zion erromeria lisergiko batean. Kodea ixteak suposatzen duen eskariaren aurrean, Kornukopiarekin, greziarren oparotasun sinboloarekin, parekatu zuen kode askea. Kode askeko garatzaileen orgia sexualaren tamaina ikusarazi zigun; GitHuben soilik, 31 milio garatzaile, 96 mila programa daude. Administrazio algoritmokoaren aurrean erakunde publikoek duten ardura ere azpimarratu zuen, informatika kodeen zehaztasuna eta lege kodearen interpretazio beharra alderatuz.

Informazioak libre izan nahi duela kontatu zuten Xabier Letonak eta Axier Lopezek; Frank Karlitschek, Nextclouden sortzaileak, Google tresnak hodei propioekin ordezka daitezkeela; Asier Iturraldek sare sozialen Fedibertsoa ikusarazi zigun; Rafael Puyek Pasaiako Udala software librera pasatzea posible dela; Alex Gabilondo eta Sonia Ortiz de Arri, burujabetzaren bidean elkarlanean aritu beharraren garrantziaz mintzatu ziren. Gehiago nahi duenak jarraipena.euskarabildua.eus webgunean ditu esandakoak. Mamitsua atera bada jardunaldia, labea bero eta okin onak dauden seinale.]]>
<![CDATA[Hacktibismo sortzaile katalana]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/037/002/2019-10-19/hacktibismo_sortzaile_katalana.htm Sat, 19 Oct 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/037/002/2019-10-19/hacktibismo_sortzaile_katalana.htm
Aurretik ere, estrategia horren zantzuak urriaren 1eko erreferendumean ikusi ziren. Ohiko hauteskundeetan norbanakoek hautesleku bakar batean bozka dezakete, errolda kontrolatu ahal izateko. Orduan, errepresioaren ondorioz, erasotuak izaten ari ziren hauteslekuetatik kanpo ere bozkatzeko aukera eskaini zuten tresna horien bidez, bi alditan bozkatzen ez zela ziurtatuz.

Oraingoan, #Tsunamidemocratic estrategiaren bidez, beste pauso bat eman dute. Twitter apenas erabiltzen dute, difusiorako ez bada. Zentsuragarria den kanal batean hedapena bai, baina ekimenak antolatzeko ez duela balio kontutan hartuz. Aldiz, lehen egunetan jendea bildu eta mezu ofizialak helarazteko balio izan duen kanal ziurra izan da Telegram: 300.000 pertsona inguru bildu ditu. Beste kanal batzuetan, momentuko errepresiori lotutako informazioa eta baliabideak (Prateko aireportuan sartzeko tiket faltsuak eskuratzeko, adibidez) eskaintzeko erabili dituzte.

Badirudi RetroShare algoritmo deszentralizatu eta zifratua erabili dutela, segurtasuna eta anonimotasuna ziurtatzeko. Sakelako aplikazioa ez dago Play Storean eskuragarri, eta webgunetik deskargatzeko deialdia egin dute. Ez da horrekin nahikoa: aplikazioa deskargatu ondoren, Qrcode bat duen pertsona bat topatu beharko duzu zure inguruan aplikazioa aktibatzeko. Konfiantza sareen eraikuntza joko bilakatzen du estrategia horrek.

Pertsona bakoitzak ekimen zehatzak egiteko dauzkan baliabideak (ibilgailuak) eta denbora eskuragarritasuna adierazi eta bere kokapen geografikoa (ez zehatza) ezagutzeko baimena ere ematen du horrek. Informazioarekin, leku eta une jakinetan ekimenak burutzeko indarra eskuratzen dute antolatzaileek.

Hacktibismoa, hackinga eta aktibismoa batzearen emaitza da; hacking teknikak helburu politikoekin erabiltzea da. Baina oraingoan, hacktibismo sortzaileaak jendartea aktibatu eta ahaldundu dezakeela frogatu izan du.]]>
<![CDATA[Tramiteak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-10-12/tramiteak.htm Sat, 12 Oct 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-10-12/tramiteak.htm
Autobus txartela ateratzeko makina baten aurrean, ezinean, txartela dauden bi zirrikituetako batean ez, baizik eta ukipen gabekoa denez, uhin batzuk dituen karratutxo batean jarri behar duenak ere izan du sentsazio hori. Elkar lagunduz konpondu ohi duguna, normalean, horrela izan beharko ez lukeen arren.

Oso jende gutxi bizi daiteke gaur egun Internet edota zenbait teknologiarik gabe. Ez naiz adikzioaz ari oraingoan, behar errealaz baizik. Ezinbestekoa da herritar oso izateko maila baxuenean ere Internet edota teknologia batzuk eskuragarri izan eta erabiltzen jakitea.

Administrazioak edota osasun publikoak ezinbestean tramite askotarako digitalizaziora salto egin dute; denon hoberako, kasurik gehienetan. Arreta unibertsala eskaini behar duten bi alor dira horiek (gehiago ere badira) eta horrek arreta berezia eskatzen du jendea kanpoan ez uzteko.

Unibertsala diodanean, ororentzat, denontzat direla esan nahi dut. Hau da, txertatzen den teknologia edo hobekuntza edozein dela, kontutan hartu behar direla guztiak. Gaitasuna dutenak eta ez dutenak, teknologiara sarbidea dutenak eta ez dutenak, erraztasunak dituztenak eta ez dituztenak, denak!

Horrek, egiten den hobekuntza bakoitzeko fokua teknologian jarri bai, baina teknologia horrek daukan eragin sozialean fokua jartzea eskatzen du. Horregatik aurreikusi behar da zailtasunak izango dituzten herritarrei nola erantzun; beti egongo da eta kasuren bat. Plan horretan formazioa behar bada, formazioa emanez edota bitartekariak beharko badira bitartekariak jarriz; hala eta guztiz ere, beti egon beharko luke beste era bat, kanpoan gelditzen diren herritar horiei erantzuteko.

Benetako zerbitzu unibertsala bada, horrela behar du izan, aurrera egiteko eta ez atzera. Ez da berrikuntzak txertatzen diren abiadura soilik, beraz; onerako badira etor daitezela ahal bezain azkar, baina denontzat. ]]>
<![CDATA[Osasun publiko digitala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/002/2019-10-05/osasun_publiko_digitala.htm Sat, 05 Oct 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/002/2019-10-05/osasun_publiko_digitala.htm
Osasun publikoak osasun arazoen izaera ustez indibiduala kolektiboari kontrajartzen dio. Hau da, zenbait gaixo eta osasun arazoen trataerak ezinbestean erantzun kolektibo bat behar dutela alegia. Horrela eta horri esker, elikagai batek sortutako arazo baten aurrean, norbanakoak tratatzeaz gain, arazoa suertatu duen produktuaren kate guztia arakatzen da, eta, beharrezkoa denean, produktua merkatutik ateratzen da. Arazoa gaixotasun kutsakor bat denean, aldiz, gaixoek beste batzuek kutsatzeko egin dituzten bideak aztertzen eta kontrolatzen saiatzen da. Txertaketa, beste adibide bikain bat da. Honi esker, gaixotasun batzuk desagerraraztea lortu dugu eta beste batzuen eragina asko murriztu.

Demagun enpresa bati ez dizkiodala eman nahi nire datuak. Datu horiek nire telefonoaren zenbakia, izen abizenak, argazkia... izan daitezke, adibidez. Nire erabakia da hori horrela izatea, baina ezin dut beste norbaitek egiten duenari buruz erabaki. Horrela, norbaitek bere agendan sartzen banau, eta agenda hori nahi ez nuen enpresa horietako zerbitzu batean badago, automatikoki nire datu horiek edukiko ditu, nik nahi edo ez. Daturik ez sortzea edo zure pribatutasuna hobetzeko zifratze mekanismoak erabiltzea, besteek erabiltzen ez dituzten bitartean, hori ere datu bihur daiteke zure kontra, zu susmagarrien zakuan sartzeko.

Unea iritsi da esateko arazo hau bakarka konpontzerik ez dagoela. Ez dago gure esku, norbanakoen esku, gure datuekin zer eta nola egiten den erabakitzea. Noski, osasunean bezala, norbanakook erabaki onak eta txarrak hartuko ditugu; baina arazoaren konponbidea, beste maila batean eman behar da. Digitalizazioaren garai hauetan, datu trataeran jendartearen aldeko politika publikoak beharrezkoak ditugu; txertaketa digital kanpaina bat ezinbestekoa da.]]>
<![CDATA[Leihotik at]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/035/002/2019-09-28/leihotik_at.htm Sat, 28 Sep 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1877/035/002/2019-09-28/leihotik_at.htm
Irudika dezagun laguntza bat edo esleipen bat egiteko programa informatiko baten laguntza dugula. Nola egon gaitezke ziur herritarrok programa horrek ondo egiten duela bere lana? Probak. noski. egingo dira, programaren hastapen erabileran. Baina programa guztiek, berriro diot, guztiek, akatsak dituzte. Zeinek dauka azken hitza edo erabakia? Programak okerren bat egin duenean nola konpondu? Nola egiaztatu hori? Arazo masiboen aurrean zer egin?

Gertuko adibide bat dugu. Lakuak hala eskatuta ,Hezkuntzako Delegaritzatik Ordezkagunea izeneko programa bat jarri zuten martxan. Programak akats ugari egin dituela ematen du. Lanaldiei zegozkien postu askotako esleipenak gaizki egin dituela salatu dute askok.

Aurreko urteetan beste bide batzuetatik egin zen hori. Seguruenik, orain, ezarpena egiteko denbora faltak eta programari benetako proba nahiko egin ez izanak izan daitezke akatsaren arrazoi nagusiak, baina arazoa justifikagarria izan badaiteke ere, (doakie programa hau garatu behar izan dutenei nire sostengu guztia, seguruenik jasoko zuten presioaren aurrean), arazoa jasan dutenek eta herritarrek ez dute jakiterik.

Horregatik Civio bezalako erakundeek proposatzen dutena zera da: softwareak legearen baldintza berak izan behar dituela, herritarren eskubideak eta betebeharrak arautzera sartzen denean; hau da, lege bat balitz bezala funtzio arauemaileak dituenean. Kodean sartzea publikoa izatea, jabetza publikokoa izatea eta kodearen idazketa jende-talde espezializatu baten ardurapean egotea. Ez ditugu zertan prozesu tekniko guztiak ulertu behar, baina horiek behintzat gardenak direla ziurtatu beharra dugu. Administrazio digitalari ez diezaiogun leiho berririk gehitu, atera ditzagun leihotik at.]]>
<![CDATA[Atzeraldi ekonomikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/037/003/2019-09-21/atzeraldi_ekonomikoa.htm Sat, 21 Sep 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/037/003/2019-09-21/atzeraldi_ekonomikoa.htm
Abuztuak 11 eta 17 egunen artean izan zen. Orduan oraindik ez genuen atzeraldi ekonomikoari buruz hainbeste hitz egiten. Ekonomiari lotutako artikulu batzuk, enpresa munduko zenbait aipamen, baina ez zegoen kezka hori sozializatua. Aldiz, egun horietan, bat-batean rececion/recesión/recession terminoak izugarrizko gorakada izan zuen. Ikusi nahi duenarentzat hona hemen prestatu dizuedan lotura: labur.eus/atzeraldi-ekonomikoa.

Egun horietan, egindako bilaketak kontutan hartuta, terminoaren interesa (bilaketan hiru aldaera jaso ditut, baina banaka hartuta denetan dago igoera antzekoa) %25 ingurutik %100era igo zen. Jendearengan zuzeneko eragina izan zuten, ziurrenik, telebista, irrati, eta Internet bidezko zenbait hedabidek igorri zituzten mezuek. Horren arrazoia ez dakit. Baina bilaketetan egon zen aldaketa hain da nabarmena, zer pentsa ematen duela.

Ondoren terminoaren bilakaera beheranzkoa izan da, baina lehen baino 25 puntu inguru gorago gelditu da: %50ean. Gainera, goranzko joeran dago berriz une honetan. Zer pentsatua ematen du, behintzat, bereziki fenomenoaren azkartasunak eta hedapenak. Ezin uka jendartearengan eragina izan zuten informazioek zerikusia izan zutela bilaketetan. Horrek zerbaiterako prestatzen ari gaituzten pentsatzera eraman beharko liguke zuzenean.

Aurreko krisi eta atzeraldiek orain dugun desberdintasun sozialen arrakalaren handitzea eta prekarizazioaren areagotze bat ekarri zutela ikusi dugu. Horren kontrara, datuek erakusten dute, batzuek kapital gehiagorekin ateratzea lortu zutela. Beldurra eta ezegonkortasunaren sinesmen tresna oso baliagarriak izan ziren, zenbait neurri inposatu eta jendartean eragiteko. Ez ditzagun berriro akats berdinak egin. Beldurrari, elkartasunez erantzun diezaiogun eta balia ditzagun ditugun tresna guztiak, baita teknologikoak ere antolatzeko.]]>
<![CDATA[Bidea egiten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/033/002/2019-09-14/bidea_egiten.htm Sat, 14 Sep 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/033/002/2019-09-14/bidea_egiten.htm o Man's Sky bideo jokora jolasten hasi naiz. Ez dut ohiturarik bideo jokoetan jolasteko, baina zerbait desberdina nahi nuen, eta joko horrek aukera eman zidan. Etorkizuneko paradigmak irudikatu edo eszenatoki berriak pentsatzeko aukera ematen zuen zerbait lasaia nahi nuen, eta espero gabe joko horrekin egin nuen topo.

Jokoa paradigma sortzailean dago egina. Hitz horren ostean irakurtzen jarraitu baduzu, zutabea bukatuko duzulakoan nago. Paradigma generatiboak sortu gabeko mundu baten aurrean kokatzen du jokalaria, baina bera jokoan agertzen den heinean mundua sortzen joaten da. Munduan ibiltzen zarela, sortzen joaten da. Zelaiak, landareak, animaliak... Zu zaudelako sortzen dira: aurretik ez ziren bertan, zu egon arte.

Horrela, mundu osoak sortzen dira. Munduak diodanean, galaxiez eta planetez ari naiz. Miloika galaxia, sistema eta planeta daude. Elkar topatzeko estazio espazial eta anomalia galaktikoak daude. Nolabait, jendea beren artean aurkitu, trukea egin eta solasteko tokiak izateko. Bestela, kasu askotan bakarrik egongo zara munduan. Izenak aleatorioki sortzen badira ere, susmoa daukat konexioaren tokiari lotutako daturen bat erabiltzen dutela; aurrekoan «Irate» oihanean aurkitu nintzelako diot.

Musikak ere izaera berezia du. Edozein unetan sor daitekeen eszena baten aurrean, egokitzen den musika egitea ez da erraza. Musika horrek, aldiz, lortzen du begizta moduko mekanismo batekin jokoa ondo girotzea. Ziklikoak diren momentu gorakorrek noizean behin asmatuko dute zure momentu epikoren batekin, eta konturatuko zara orduan. Jaime Altozano youtuberrak ondo azaldu du hori bideo batean.

Bestela ere, jokoa edozeinentzako da. Jokoetan aritzen den jendeak aurkituko du bertan mekanika interesgarria, ziurrenik. Eraikitzea maitatzen duenak ere badu modu bat eraikitzera dedikatzeko bere jolas era. Aldiz, kontenplaziorako eta munduak esploratzen aritu nahi dutenentzat, pagotsa da.

Polemika handiarekin jaio zen bideo jokoa bere garaian, baina orain jokoak dimentsio interesgarri asko ukitzen ditu. Izan ere, distopia garaiotan, bereziki interesgarria da argiari, irudimenari, esperimentazioari bidea egiten diola. Bertan bidea egiteko aukera duzue.]]>
<![CDATA[Carpe diem!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/021/002/2019-09-07/carpe_diem.htm Sat, 07 Sep 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/021/002/2019-09-07/carpe_diem.htm
«Video game kultura honetan ortopedia nagusitu da. Sentimendu protesikoak mundu autista honetan. Tabernak hutsik, kaleak hutsik. Jendeak ez du irteteko beharrik, sarean daude konektaturik Interneten bidez psikiatra bisitatzen».

2000. urtea zen orduan eta bere garaian abestiak zuen indarra bikoiztu edo hirukoiztu egin da orain. Bideo jokoak baino gehiago, akaso sakelakoaren erabilera obsesibo eta konpultsiboak sortu duen jendartea ondotxo irudikatu zuen abestiak.

Internet bidez ez dakit, baina psikiatra bisitatzearena bistan da arazo baten aurrean egin beharreko zerbait da. Jendarte bezala haien beharraren hazkundeak patologia orokor batean bizi garela erakusten du. Europan antidepresiboak eta AEBetan opiazeoak aspirinak balira hartzen dira. Estresa gaitz orokortua bada, antsietateak ere dena inguratzen du. Bakoitzak, bere barne gudari bakarturik, autolaguntza liburuez armaturik ekiten dio orain. Zorionez, tabernak eta kaleak ez dira guztiz hustu oraindik. Zortez, sozializatzeko espazio horiek gelditzen dira, beste droga batzuk tarteko, dantzatzea, kantatzea, maitatzea, beti gustatu zaigulako... Ausardia baino gehiago, harremanei ekiteko kultura galtzen ari ote gara? Guztiak behar du ona izan. Baina harreman bati zuzenean, gertukoan, ahoz-aho, aurpegiz-aurpegi, gorputzetik gorputzera ekiteak sufrimendua ekar dezake, eta horretarako ere ez gaude prest. Sentimendu protesikoak ezinbestekoak dira horretarako. Etorri diren bezala gainetik kendu eta beste batzuengatik ordezka ditzakegunak; baina hori ez da bizitza. Bizitza etengabeko ordago txikiak dira, galdu edo irabazi daitezkeenak.

Iñigo, bizikide batek, «carpe diem» sotil batekin erantzun dit zure heriotzaren berri eman diodanean. Arrazoi du. Kobertura gabe gelditzen garenerako, bizitza tristeari «Viva la vida» esateko gai izan ginela gogoratzeko balio dezala zure heriotzak. Paradisu zineman ikusiko gara, krispetak nire kontu, bitartean izan gaitezen positibo eta carpe diem! ]]>
<![CDATA[Glovoko langileak grebara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/002/2019-07-27/glovoko_langileak_grebara.htm Sat, 27 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/002/2019-07-27/glovoko_langileak_grebara.htm
Ez da kasualitatea, behin baino gehiagotan aipatu dugu enpresa horiek gastuak kanporatuz eta lege zirrikituak erabiliz egiten dutela negozioa. Ezinbestekoa dute bizi ahal izateko, hori gabe ez lirateke existituko. Erregulazio gogorragoak etorriz gero, desagertu egin daitezke. Etorri diren bezala, joan.

Hala ere, bidalketa zerbitzu mota hori gelditzeko etorri dela dirudi. Zalantzan jarri dezakeguna eredua da, edo ba al da hori bera egiteko beste biderik? Hori da hainbatek uste dutena, eta horregatik Bartzelonan eta Madrilen hasi dira beste era batera lan egiten duten enpresak sortzen.

Mensakan —Bartzelonan mantso bada ere— hasi dira zenbait lan egiten, eta laster aterako dute aplikazioa. Bestetik, Madrilen La Pajara kooperatiba sortu dute helburu berarekin. Azken horiek eredu bereziki interesgarria dute: soilik txirrindaz banatzen dituzte produktuak, plataforma handien alternatiba eskainiz. ezagutza trukatzen dute, ekonomia sozial eta solidarioko sareetan, tokiko, estatu mailako eta Europako beste agente batzuekin. Lan aukera iraunkorrak garatzen dute helburu, bai beraientzat bai beren kolaboratzaile diren ekimenentzat.

Nola da posible lau lagunen kooperatiba batek, nahiz eta laguntza izan, Glovo, Deliveroo edo Uber Eatsekin lehiatzea? Seguruenik beste sare batzuekin harremana eta elkarlanaz gain, faktore garrantzitsuenetako bat Coopcycle plataforma da. La Pajarak Coopcycle plataformaren bidez eskaintzen du zerbitzua. Plataforma horri esker, gestio guztia eraman dezakete eta entitate kolaboratzaileek ere beren menua kudea dezakete. Software librekoa da eta garapen petsonalizatuak egin ahal izateko tresnak ere eskaintzen ditu. Ez da hori bakarrik: sare handiago baten parte dira, federazio bat. Horrelako plataforma batek kostatuko lukeena asko murrizteaz gain, ikusgarritasuna ematen dio proiektuari. Pentsa orain zenbat alorretan egin daiteke gauza bera. Aukera itzelak ikusten dituen bakarra al naiz?]]>
<![CDATA[FaceApp, udako zirauna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/019/002/2019-07-20/faceapp_udako_zirauna.htm Sat, 20 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1880/019/002/2019-07-20/faceapp_udako_zirauna.htm
Baina zer inporta du? Egiari zor, Facebookek edo Googlek nahikoa dituzte zure hiruzpalau argazki txukun, datu biometriko horiek eskuratzeko, sakelako parez pareko argazkirik atera behar izan gabe ere. Zergatik orduan hainbeste zalaparta eta alarma, beste plataforma batek egiten duenean? Bada, kasu honetan errusiar jatorria duelako.

Denek estrategia antzekoak erabiltzen dituzte zure datuak eskuratzeko. Kasu horretan, zure argazki ondo etiketatuak; dudarik gabe zu zarela esango dion argazki bat behar dute, gero hortik datu biometrikoak ere lortu ahal izateko, baina zergatik eta bereziki zertarako?

Enpresa pribatu erraldoiek beren negozioa elikatzeko zuri buruzko informazio gehiago behar dute, erabili edo gero saltzeko. Argazki horiekin uste duguna baino datu gehiago ematen ari gatzaie, baina garrantzitsuagoa dena: datu biometriko datu base erraldoiak osatzen ari gara, nahigabe. Eta hori da gakoa.

Datu biometriko horiek beraiek erabil ditzakete edo estatuek hala behartuta eman. Horrela, jarraipen eta kontrol automatizaturako aukera handiak izango dituzte. Txina, AEB eta Errusia beren datu baseak eraikitzen ari dira —Europa ziurrenik ere bai—. Hurrengo pausoa Internetera konektatutako kamerarekin batzea izango da.

Lehenik, instituzio publikoetako kamerak konektatuko dituzte Internetera, eta datu baseetara. Ondoren, espazio publikoan dauden web kamera pribatuei ere eskatzen hasiko zaizkie sarbidea. Amaieran, ezinbestekoa izango da web kamera publikoak konektatzea sare horretara, informazio hori izan dezaten.

Gauza bera gertatuko da pertsonekin ere. Lehenik, larriak diren delituak dituzten pertsonen mugimenduak jarraituko dituzte, epaile baten aginduz. Gero, edozein delitu egin dutenek jarraipen berezitua izango dute, eta amaieran denak izango gara monitorizatuak automatikoki. Datu base biometriko horiei esker, erazagutuak izango garelako.]]>
<![CDATA[InfluenZer?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/021/002/2019-07-13/influenzer.htm Sat, 13 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/021/002/2019-07-13/influenzer.htm nfluencer esaten zaie sare sozialetan, eta orokorrean Internet bidez, jarraitzaile edo audientzia batengan ustezko eragina duten pertsonei. Ez dute zertan izan orain arteko pertsonaia erreferentzialak; pertsona arruntak izan daitezkeela esaten da. Esparru batean edo gai batean eragina sortzeko gaitasuna aitortzen zaie, eta azken boladan marketin digitalean asko hedatu badira ere burbuila handi bat ere badira.

Marketin kanpaina askotan, sare sozialetan, bereziki Instagramen, famatu egin dira. Produktuak aurkeztu edo gomendatzen dituzten pertsona horiek, anekdotikoak edo errealak zirenak hasieran, beste espazio merkantilizatu bat bihurtu dira.

Hasieran egiten zituzten gomendioak oso interesgarriak izan zitezkeen. Gai bat hartu, horren inguruko komentarioak eta iruzkinak egin eta beste jende askok horiek baliagarri ikustea polita da. Hortik, ordaintzen dizutenagatik bakarrik egitera, eta gainera etengabe gaia aldatuz joatea, penagarria.

Marketin digitaleko komunikazio agentziek, gainera, saldoka bateratzen dituzte influencer hauek. Zuzenean pertsona horiekin harremanetan jarri beharrean, interesgarriak izan daitezkeelako beraiekin hitz egin beharrean, pertsona biltegi moduko bat osatzen dute; haiek lotean saldu ahal izateko.

Burbuilari buruz hitz egiten ari da, hauen benetako eragina zalantzan jarri delako. Ustez, interesgarriagoa bazen hauekin kontatzea publiko askora iristeko, horren eragina gero eta lausoagoa dirudi. Adibideak asko izan daitezke, baina nahiz eta gogoko asko izan, ezer edo ia ezer saldu ez duten produktu promozionatuak asko dira. Egia da komunikazio zuzenagoa dirudiela, baina inflazio puntu batera iritsi da. Komunikazio zuzena bilatzen denean, gero eta argiago dago era honetako komunikazioak soberan daudela. Hasieran detektatzen zaila baziren, orain benetakoak direnak ere zalantzan jartzera eramaten dute jende asko.

Gogoko duzun toki baten argazkia, aurkitu duzun kafetegi zoragarri batean atera dizuten kafesne eta ilgoropil (croissantaren adiera internetero bat) ezin hobeak, erosi berri dituzun zapatila eroso horiek... Susmagarri bihurtzen zaitu orain niretzat. Denak gara eragile. Influencer, aldiz, gutxi batzuk badira edo izan nahi badute ere, denak susmagarri.]]>
<![CDATA[Sindikatuapp]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/027/002/2019-07-06/sindikatuapp.htm Sat, 06 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1918/027/002/2019-07-06/sindikatuapp.htm sindikatuapp batekin amestea.

Sindikatuapp-a ireki dugu sakelakoan. Han sindikatu guztien informazioa daukat eta haiek jarrai ditzaket, berdin du afiliatua egon ala ez. Afiliazio azkar bat ere eskaintzen du aplikazioak, nahiz eta gero sindikatura bertaratu behar dudan, ofizial egin nahiko banu. Afiliatua nagoen horretatik, ordea, mezu berezituak bidaltzen dizkidate eta eduki pertsonalizatua. Oraintxe, adibidez, ia 200 eguneko greba batean murgilduta gaude eta hortik iristen zaizkigu informazio gehienak.

Txat pribatu bat ere badugu, eta mobilizazioan ari garenok horretatik komunikatzen gara zuzenean. Txat zifratua da, iraungitzen diren mezuak bidaltzeko aukera du eta aplikaziora sartzeko ere kodea dauka, telefonoa esku txarretan eroriko balitz zailago egiteko hara sartzea.

Aplikazioaren beste zerbitzu interesgarri bat kontsultena da. Sindikatuta egon edo ez, sindikatu guztien ekarpenekin kontsulta zerbitzu orokor bat dago. Lanari, kontratuei, hitzarmenei... buruzko duda txikiak, azkar erantzuteko aukera ematen duen zerbitzu bat. Whatsapp moduko baten bidez zalantzak bota eta erantzunak jasoko dituzu. Mezu bakoitzaren azpian, erantzun dizunaren izena eta haren sindikatua ikusiko dituzu; gero sindikatzeko erabakia hartzen baduzu, beharbada kontuan hartzeko.

Atal pribatua interesgarria da, baina aplikazioaren atal publikoa gehiago erabiltzen dugu. Hainbat borroka eta aldarrikapenen informazioa jasotzeaz gain, mobilizazioen deialdi eta ekimen zehatzen agenda ere badugu. Oso garrantzitsua, langile, aktibista, lagun, familia eta beste sindikatuetako kideekin koordinatzeko.

Dena ez da, ordea, aldarrikapena izango: tresna komunitate propio bat eraikitzen ari da, eta aplikazioaren erabiltzaileek beren kargu hartu dute hurrengo Maiatzaren Lehenean ekimen bateratu bat antolatzea.]]>
<![CDATA[11 egun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/035/001/2019-06-29/11_egun.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/035/001/2019-06-29/11_egun.htm Quality Time aplikazioa instalatu eta 11 egunetan zehar jazotakoa bildu zuten. Amaieran, taldean aurretik egindako eta jasotako datuen artean irakurketa kritiko batekin amaitu zuten. Emaitza: batez beste lau orduz eta zazpi minutu erabiltzen dute sakelakoa egunero.

Erabiltzen dituzten aplikazioen artean, Instagram, Youtube, Whatsapp, Netflix, Snapchat eta Twitter izan dira ordena horretan gehien erabili dituztenak. Fortnite, NBAlive, Amerigo, Facebook eta TikTok ere aipatu dituzte, baina dezente urrunago. Instagram da gazteen arreta gehien bereganatzen duen aplikazioa; bertan ordu bat eta 34 minutu igarotzen dute.

Erabilera aldetik, ez dago aldaketa handiegirik neska eta mutilen artean, Youtube eta Snapchaten erabilera kenduta —mutilen aldera nabarmen—. Ez da hain nabarmena, baina Instagramen eta Netflixen erabilera apur bat gehiago izan da nesken artean. Netflix —harpidetza eskatzen duen zerbitzu bat— hain erabilia izatea, harrigarria baino, argigarria ere bada.

Hasieratik zuten erabileraren pertzepzioa eta ondorengo errealitateak, bat ez zetozela ikusi ahal izan zuten bukaerako talde hausnarketan. Pribatutasunaren kezka ere agertzen dute, eta kontrolatuak bizi direla uste dute. Badakite baita ere, batzuek behintzat, sare horietan agertzen diren mezu publizitarioek eragina dutela haiengan. Hori aldatu egin nahiko lukete batzuek. Bertan trukatzen dituzten mezuen eragina, aldiz, ez dute gehiegi aipatu, baina egunerokoan eragin nabaria dutela argia da.

Kontzientzia badute, beraz, sakelakoaren gehiegizko erabileraz eta batzuek aldatu nahiko lukete. Baina, hala ere, Mattinek nabarmendu bezala, joera (gutxitzea) hori ez du ikusi esperimentuak iraun duen 11 egun horietan. Ondoren egindako hausnarketa kolektiboaren ostean aldatuko al da? Hortxe ikerketa interesgarri txiki horrek airen uzten duen galdera.]]>
<![CDATA[Facebook Libra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-06-22/facebook_libra.htm Sat, 22 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-06-22/facebook_libra.htm
Libra ez da beste kriptotxanpon asko bezalakoa, nahiz eta blockchain teknologia erabili. Teknologia deszentralizatu horrek askoren artean egiaztatzen du transakzio ekonomiko baten egiazkotasuna. Teknologia bera erabiltzen badu ere, egiaztatzaileak kasu honetan Libra sortuko duten enpresa holding bat da.

Enpresa holding horretan egoteko 8,85 milioi euroko inbertsioa egin beharko dute, sarearentzako pizgarriak eman eta beren produktuen bidez sustapena bilatu. Facebookek ehun enpresa bildu nahi ditu ekimenaren inguruan, bere txanponari balioa eman eta aldi berean berori erabiliko duten hainbat zerbitzu ixteko. Ordainetan, gobernantza bera partekatuko du, eta bere kontroletik askatuko duela adierazi du. Parte hartuko duten enpresa horien esku geldituko da. Master Card eta Visa, Paypal eta Uber oligarkia finantzario berri horren partaide izango dira; ez, aldiz, Google edo Apple bezalako lehiakideak.

Ondo aterako balitz, transakzio finantzarioak egiteko moduan eragin zuzena izango luke horrek. Handi horien guztien saiakerak etengabeak izan dira; gogoratu Apple pay edo Google pay. Kasu honetan, Facebookek bere alde ditu bere sare sozial handiarekin batera Whatsappek eta Instagramek eskaintzen dioten hedapenerako sare izugarria, eta hori gako izan daiteke.

Enpresa horiek guztiak etengabe ari dira lehian, baina beren jardueragatik birzentralizazioa soilik ez dute bilatzen. Merkatu librea baino, praktika monopolistikoak erabiltzen dituzte horretarako. Beren plataformei loturik mantenduz, itxiturak sortuz eta horietan dauden pertsonen datuak eta bizitzak ustiatuz lortzen dute beren helburua. Kontrola holding monopolistiko baten esku izateak — inongo kontrolik gabe— urteetan izan dugun albisterik txarrenetako bat litzateke.

Badirudi, aldaketa guztiak onak direla; berrikuntzaren mantrak hori esaten digu. Baina minbizia ere aldaketa bat da, eta ez bereziki ona. Kriptotxanponak interesgarriak izan daitezke akaso; Librari, aldiz, horoskopo zeinu okerra asignatu zioten.]]>
<![CDATA[CAPTCHA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-06-15/captcha.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-06-15/captcha.htm
Alde batetik, makinei irakasten jarraitzen dugu, gure datu eta patroien erazagupenarekin. Metafora perfektua bilakatu da, Googlen CAPTCHA. Horrek, letra eta zenbaki segidak erakutsi ordez, irudi sortak erakusten dizkigu eta guk gizakiak garela frogatzeko horiek zer diren adierazi behar dugu. Ezagutza metatu horrekin berarekin robotak bere kaxa orain gizakiok detektatzen ditugun patroiak ezagutzeko gaitasuna izango du, detekzioa bera zailduz etorkizunean.

Robotekin hitz egiten dugu egunero, baina hortaz gain robotak bezala jokatzen dugu gero eta gehiago. Argi dago teknologiaren bidez zenbait prozesu eta erabaki hartzeko aukerak posible egin edo azkartu egin ditugula, baina efizientzia horren izenean, ona denaz gain, gure harremanetan ere ez dakit ez ote garen egiteko era sintetiko eta bitar hori eramaten ari. Erantzun gutxi eman ditzakegu bizkar eta ondo. Horretarako gizakiok, informazioa jaso, prozesatu, kontrastatu eta taldekoa denean besteekin eztabaidatu behar ditugu. Egun efizientziaren izenean, ezinezkoa dirudi. Arlo profesionalean, baita bitalean ere bai. Ez dugu denborarik erabaki asko zentzuz hartzeko, baina hartzen ditugu eta bestela prozesu automatizatu baten bidez automatizatzen ditugu. Ez diot automatizazioari uko egin nahi, ez horixe, baina gizaki egiten gaituen solasa, eztabaida, konpromisoa hartzea, elkar egoteari balioa eman behar zaiola uste dut. Denbora ez dugula diogu, gure buruari zertan inbertitzen ari garen galdetzen ez diogun bitartean. Erabakiak hartzen ditugu, baina taldean eztabaidarako, egoteko, gauzak zalantzan jarri edo lantzeko denbora, denbora galdutzat hartzen dugu.

Bitarrera eraman ezin dena gara, robotetatik bereizten gaituena, 'bai' eta 'ez' batekin erantzun ezin dena, duda, zalantza, desioa, grina, anbiguetatea...]]>