<![CDATA[Gorka Julio | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 23 May 2019 00:56:28 +0200 hourly 1 <![CDATA[Gorka Julio | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Whatsappek ere, atzean zuloa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/035/003/2019-05-18/whatsappek_ere_atzean_zuloa.htm Sat, 18 May 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1879/035/003/2019-05-18/whatsappek_ere_atzean_zuloa.htm
Erasotzaileek Whatsapp dei bat egiten zuten erasotu nahi zuten telefonora. Azken honek hartu edo ez, espioitza software bat instalatzen zuen telefonoan, segurtasun zuloa baliatuz, ondoren nahi zuten informazioa eskuratu ahal izateko. Erasoa zaila da detektatzen, erabiltzaileek ez baitute zertan deia hartu erasotzaileari telefonoaren ateak irekitzeko, eta maiz deia desagertu egiten delako historikotik, hartu izan bada ere. NSO Israelgo enpresa baten marka du erasoak, antza. Enpresa horrek hainbat inteligentzia agentzientzako egin ohi du lan, era guztiz opakoan. Oraingo erasoa, eskubide zibilen aldeko GKE batzuen aurka erabili izan dutela dirudi, baina ez dira beste helburu batzuk ere baztertzen.

AEBetako administrazioa jakinaren gainean dago, eta Whatsappek bere aplikaziorako eguneraketa bat ere atera du arazoa konpontzeko. Android eta iOS duten gailu guztietan izan du eragina eta beraz aplikazioa eguneratzea ezinbestekoa da.

Erasoaren izaera bideratua dirudi. Eraso mota horrek ahalik eta denbora gehien ezkutuan eta bakarrik gailu zehatz batzuetara iristea izaten dute helburu. Horrela ez balitz, eta era masiboan zabalduko balira, detektatuak izateko arriskua izango luketelako, eta kontrako neurriak aktibatu ditzaketelako.

Zure sakelakoa erasotua izan den edo izan daitekeen jakitea garrantzitsua da. Erasoa bideratua izan bada ere, segurtasun zulo bat du oinarri eta hori ezagututa orain beste norbaitzuk erabili ahal izango dute, auskalo zein helbururekin; normalean helburu ekonomikoarekin.

Aplikazioa ez ezik, sistema eragilea ere eguneratzea oso garrantzitsua da, eta antibirus bat sakelakoan izatea ere ez dago soberan, eta gogoratu Telegram edo Signal bezalako aplikazio alternatiboak ere badaudela.

Beste aukera bat ere badago: Whatsapp bera espioitza software gisa hartzea eta desinstalatzea, gure lagunekin, maitaleekin, familiarekin... alternatiben bidez, telefono arruntez, kalean, tabernan edo kafetegi batean elkartzeko.]]>
<![CDATA[Kamera da!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/037/002/2019-05-11/kamera_da.htm Sat, 11 May 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/037/002/2019-05-11/kamera_da.htm
Segurtasun kamerek atzean norbait edukitzean oinarritzen zuten segurtasuna. Hori zen, behintzat, esaten zitzaiguna; errealitatean horrek sortzen zuen disuasioa baitzen garrantzitsuena edota zerbait gertatzean grabazioak eskuratzeko aukera. Orain, aldiz, kamera horiek ez ditugu kalean bakarrik aurkitzen. Langileak zelatatzeko erabiltzen dira lantokietan, adibidez, eta ohitu egin gara. Etorkizun gertukoan, aurpegi ezagupenaren ondorioz kamera horiek guztiek ez dute norbait atzean beharko eta norbait edozein tokitan dagoela zelatatzeko baliagarri izango dira.

Zuzeneko emisio bat egiteko behar zen guztia sakelako baten kameran dugu. Horiei esker, inoiz baino ikus-entzunezko gehien sortzeaz gain, inoiz baino bizkorrago iristen dira jendearengana. Gure poltsikoetan laster egongo diren kameren lente batzuk, kilometrotara argazkiak eta bideoak egiteko aukera emango dutela kontutan hartuta, joera horren ondorioak neurtu ezinak egiten zaizkit.

Inoiz baino bideo intimo gehieago grabatzen ditugu. Zabaldu nahi ez ditugun edo bakarrik dagokion pertsonek ikusteko moduan zabaldu nahi ditugun bideoak, alegia. Azkeneko urtebetetzeko ospakizunaren bideoa, gure haurraren lehen pausoak, ohean egiten ditugun xirrien bideoak edo amonaren hileta... Horiek benetan pribatu mantentzeak gero eta zailagoa dirudi, erabiltzen ditugun aplikazio askok automatikoki beren zerbitzarietara igotzen dituztelako zuzenean.

Azkenaldian, gainera, intimitatea era masiboan apurtzen duten kameren hedapena ere ematen ari da; erraz ezkutatzen diren kamera txiki merkeen agerpenari buruz ari naiz. Hego Koreako kasuak izan dira entzutetsuenak, baina ez da leku bakarra non hotel, ostatu eta baita AirBnBko etxeetan ezkutuko kamerak aurkitu diren entxufeetan, aire girotuko gailuetan, su detektagailuetan ezkutaturik. Milaka dira kamera horien bidez grabatuak izan diren pertsonak, eta joera are okerrerago doa.]]>
<![CDATA[Nabigazio errituala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-05-04/nabigazio_errituala.htm Sat, 04 May 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-05-04/nabigazio_errituala.htm
Zerbitzu zentralizatu handiek lehenik eta sakelako aplikazioek eskaintzen duten esperientzia mugatuak bigarrenik, web surfing-a edo nabigazioarekin amaitu zuten. Erabaki tekniko edo diseinuzkoei lotu diezaiokegu joera hori: jendeak zerbitzu edo aplikazio bakar batean gauzak eskuratzeko aukera izateari, gertukoen gomendioak emaniko informazioa jasotzea errazagoa delako edota zenbait kasutan nahi dugun (edo nahi genuela ez genekien) informazioa automatikoki jasotzearen erosotasuna.

Webak hiperesteka du oinarri, edozeinek sarean dagoen beste web edo baliabide bat (edozein dela hau) lotzeko askatasuna du, alegia. Maila berean daude informazio webgune bat, webgune pertsonal bat, bideo edo irudi bat edota Wikipediako edozein artikulu. Denek dute URL helbide bat, denek dute beraienganako bide markatu bat. Orain gutxiago gertatzen den arren, zerbait bilatzen ari garenean webgune batean hasi eta bukatzen duzun webgunera nola iritsi zaren ez jakitea ohikoa izan da. Lehen hori ohikoagoa zen eta bidean gauza berriak, espero gabekoak, topatzen zenituen. Ausak toki bat zuen; orain, aldiz, ziurgabetasuna minimora eramaten saiatzen gara, bidean aplikazio edo zerbitzuek eskaintzen digutenera mugatuz: Egin klik hemen, jakinarazpen hau jaso edo tori hau gaur irakurri beharko zenukeena...

Nabigazioa, baina, beti izan da arte bat: itsasoan bezala, baita sarean ere. Ariketa iraultzaile bat proposatu nahi dizuet, izaera magikoa edo errituala izan dezakeena. Hiperesteken unibertsoan murgildu, loturaz lotura salto eginez, gauza berriak topatuz eta non hasi eta, espero gabe, non bukatu zenuen elkarri kontatuz. Horren bertsio eramangarriago bat Wikipediako artikuluetan zehar soilik nabigatzea litzateke. Egindako bideari begiratuz, bidean ikusitakoa edo ikasitakoa gogoratuz kontzienteki.

Irudimena eta etorkizun irekiagoak lantzeko aukera ematen du ariketak. Nabigatzailea, weberako sarbide askeena dena aldarrikatuz, aldi berean.]]>
<![CDATA[Bihotzeko bozka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/038/001/2019-04-27/bihotzeko_bozka.htm Sat, 27 Apr 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/038/001/2019-04-27/bihotzeko_bozka.htm
Horren bidez, beren kanpainaren gogortasuna lausotzeko baliagarria izatea arrazoi bat izan daiteke, baina kontraesankorra dirudi. Bestetik, gertutasuna eta hurbiltasuna adierazteko ere baliagarria litzatekeelako erabili duenik ere egongo da. Beste aukera bat: marketin politikoaren originaltasun falta eta arriskatzeko beldurra ere adieraz dezake gehiegizko erabilera horrek. Baina arrazoi ezberdinak egonik ere, sinbolo horren erabilerak sare sozialek sortutako kulturarekin zerikusi handia duela ematen du.

Instagramen edota Twitterren zerbait gustuko dugula esateko erabiltzen den bihotzera garamatza zuzenean sinboloak. Horren bidez, bakoitzak bestearen zein mezu gustuko duen adierazi ohi dugu. Beste askotan, mezua bera irakurria edo ikusia, hau da, ezagutzen dela soilik adierazteko ere erabili ohi da. Analogia hori tontakeria dirudien arren, alderdi batzuen logikatik, badirudi hori dela bilatu nahi duten herritarrarekiko konpromiso maila. Bozkatzearen eta atxikimendu xalo horren arteko lotura egitea bilatzen ez ote duten, alegia.

Ezberdina litzateke, birtxiorako edo hedapenerako erabiltzen den sinboloa edo komentarioak egiteko erabiltzen den komiki globoa erabili izana. Lehenaren erabilerak, atxikimendua baino parte hartze handiagoa adieraziko luke: mezua zure sarean zehar hedatu nahi izatea. Bigarrenak, parte hartzea oraindik handiagorako aukera bat eskaini nahi dela adieraziko luke. Eztabaidara sartu nahi izatea, elkarrekintza bilatzea; azken hori onerako edo txarrerako izan daiteke.

Edozein dela sinbolo hori erabili izanaren arrazoia, politika mota horrek eskaintzen duen elkarrekintza mailarekin erabat bateragarria da esandakoa. Alderdi gehienek beren mezuetara atxikitzeko aukera bakarrik eskaintzen dute, ekarpenak eta elkarrekintza maila altuagoak bilatu gabe. Komunitate eraginkor eta sendoago bat osatzeari uko egiten diote, erresonantzia kutxa bat izateko ez bada. Bihotzik gabeko kanpainak dira, bihotza erabiltzen badute ere.]]>
<![CDATA[Assange askatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/002/2019-04-13/assange_askatu.htm Sat, 13 Apr 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/002/2019-04-13/assange_askatu.htm
2010ean, Irakeko gerrako kazetari baten eta herritarren aurkako eraso baten bideoa eman zuen argitara Wikileaks-ek. Ondoren, Afganistango eta Irakeko gerren inguruko dokumentazio asko argitaratzea lortu zuen. Interneten gaineko kontrola eta autoritarismo digitala ere salatu izan ditu geroztik Assangek. Azkenaldian, Lenin Moreno Ekuadorko presidente berriaren zenbait ustezko ustelkeria kasuei lotutako informazioa zabaldu izana egotzi izan diote.

Enbaxadan zegoela bere egunerokoan, monotonia apurtzen saiatzen zen. Asko pentsatzeko eta hausnartzeko aukera izan du. RT katean eginiko elkarrizketatako batean esan zituenak nahiko beldurgarriak izan ziren. Bere ustez, giza zibilizazioa «kinka larrian» dago, adimen artifizialari lotutako igoerak, estatuen eta korporazioen lehia izugarriak gatazka berriak ekarriko dituelako. Orain jaiotzen ari den belaunaldia azken belaunaldi librea izan daitekeela esatera ausartu zen.

Gero eta jarrera autoritarioagoak hedatzen ari dira, eta adierazpen askatasunaren aurkako eraso berri horrek larritasun berezia dauka. Demokrazia liberalek adierazpen askatasuna jarri izan dute beti lerro gorri moduan. Aspaldi apurtua izan bada ere, oraingo honetan herrialdeen burujabetzaren gainetik erasotzeko bideak erabiltzeak larritasun gehigarria eransten dio.

Beharbada egia da Assangek esaten duena eta autoritarismorako bidean pausoak gero eta azkarrago ematen ari gara. Etorkizun hori iritsi ez dadin, denon indarra behar dugu, baina denbora agortzen ari da. Assange eta beste guztiak askatu.]]>
<![CDATA['Podcast'-ak berriro]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/001/2019-04-06/podcast_ak_berriro.htm Sat, 06 Apr 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/001/2019-04-06/podcast_ak_berriro.htm podcast-a. Garai horretan etxetik irratsaio moduko bat egin, eta harpidetzeko aukera ematea zegoenik zaila zirudien. Garairako balentria zena, orain ohiko izan beharko luke. Beste hizkuntzatako batzuetan horrela bada ere, gurean ez da hainbeste, baina badira optimista izateko arrazoiak.

Podcast-ak jario bidez harpidetzeko aukera ematen duten, sarean eta deskargatzeko aukerari esker noiznahi entzuteko aukera ematen duten audio programak dira. Ez diote zertan irrati formatuari erantzuten eta iraupen ezberdinekoak izan daitezke, baina maiztasun bat izan behar dute, jarraikortasuna baita podcast-aren ezaugarrietako bat. iVoox.com, iTunes, Spotify edo Google Podcasts aplikazioen bidez horrelako asko topatuko dituzue.

Gurean gutxi dira euskaraz egiten direnak. Albiste ona da, halere, eszena mugitzen hasia dela. Puntueus elkarteak Sarean egiten du Euskadi Irratiaren kolaborazioaz, Etzi.pm-k Gramofonoa eta Zuzeu orainkari digitalak Biparetan, Barruan gaude eta 10 minututan estreinatu berri ditu.

Podcast-ak biltzeko eta kontsumitzeko tresnak gutxi dira, baina zortez bi behintzat badaude. Podcastak.eus euskaraz egiten diren podcast-ak biltzeko ataria martxan dago. Podcast-ak ezagutu eta horietara harpidetzeko aukera errazteko. Bestetik, Android gailuentzat JarriOn aplikazioaren azken eguneraketak, bideoak ez ezik, podcast-ak eta sareko irratiak entzuteko aukera ere ematen du.

Hala ere, zergatik ez ditugu podcast gehiago sortzen? Benetan erraza da. Ordenagailu eta mikro batekin nahikoa da. Sakelakoa eta Spreaker bezalako aplikazio sinple batekin ere, audioa grabatu eta automatikoki podcast bat sortzeko aukera dago. Arrazoiak anitzak izan badaitezke ere, uste dut erantzun positibo bat ere badagoela horretarako: irrati libreak. Irrati libreek erantzun izan diote podcast-ek beste tokietan hartzen duten rolari gure jendartean. Irrati askok podcast-ak sortzen dituzte, gainera, beren irratsaioekin. Grabatzera baina, jendea bertara joaten da, kolektiboki beren audio ideia jartzera; hori ederra ere bada.

Hego Euskal Herrian egiten diren podcast sortzaileak Euskalpod ekimenean bilduko dira hilaren 13an, Urnietan. Aukera polita gai hauei buruz aritzeko.]]>
<![CDATA[Aurreskundeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-03-30/aurreskundeak.htm Sat, 30 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-03-30/aurreskundeak.htm
Behintzat bi espaziotan lehia izango da, komunikazio irekian mezu ultra segmentatuena eta bot bidezko estrategiak. Komunikazio itxiagoan aldiz meme borrokak eta itzaleko kanpainak. Lehenentzako sare sozialak (Facebook, Twitter, Instagram...) izango dira borroka esparru naturala, eta bigarrengoetan berehalako mezularitza tresnak (Whatsapp, Telegram, Signal...).

Segmentazioari dagokionez, alderdi politikoek legedi berezi baten barnean egokitutako mezu zuzenagoak bideratzeko aukera izango dute. Bestetik, azaleratzen joan dira, bot sareen —benetan pertsonak ez diren perfil automatizatuen— bidez jendearen pertzepzioan eragitea helburu duten estrategiak; horri astroturfing deitzen hasi zaio.

Bestetik, komunikazio itxiagoan, publikoak ez diren kanpaina hedatzeko estrategiak ere garatuko dituzte alderdiek. Memeak, informazio eta desinformazio saiakerak eta bereziki itzaleko kanpainak koordinatzeko erabiliko dira. Itzaleko kanpainen bidez, hainbat pertsonaren esfortzu bateratu bat antola daiteke, une batzuetan eragin gehiago izateko helburuarekin.

Zenbait zerbitzu aldaketa ere egitera doazela dirudi. Facebookek suprematismo zuriaren aldeko mezuak debekatzeko erabakia hartu du. Whatsappek taldeetan egiten diren konbertsazio pribatu gehiegizkoak ez ditu mugatuko, baina erabiltzaile askoren artean bidaltzen diren mezuak markatu egingo ditu, erabiltzaileari mezu hori hedapen intentsibo bat izaten ari dela jakinarazteko. Twitterrek promozio modu berri bat jarri du martxan: mezuek hedapen gehiago izateko aukera zabaldu dute. Ordainduz gero, noski.

Gogoratu 2014ko europar hauteskundeetan Facebookek jarri zuen «bozkatzera noa» botoiaren erabilerak ekarri zuena. 90 milioi pertsonek ikusi zuten mezua; kalkulatzen da 60.000 pertsonek horren ondorioz zuzenki bozkatu zutela, eta 340.000 gehiagorengan eragin zuela. Abstentzioari aurre egitea garrantzitsua bihurtuko den hauteskundeak izaki, kontuan hartzekoa.]]>
<![CDATA[Siri emakumea*]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-03-23/siri_emakumea.htm Sat, 23 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-03-23/siri_emakumea.htm
Ez da kasualitatea enpresek emakume ahotsa erabiltzea beren elkarrekintzan. Diru mordoa gastatzen dute ikerketak egiten, egokiena hautatzeko. Ikerketek azaleratzen dutena da emakume ahotsen onarpena handiagoa dela (Karl MacDorman), eta errazagoa dela emakume ahots atseginago bat topatzea gizonezko batena baino (Clifford Nass).

Zerbitzu bat eskaini edo informazioa emateko garaian garrantzitsua da informazioari garrantzia ematea, eta horretarako gizonezkoen ahotsek duten tonu ustez inposatzaileagoak ez omen du laguntzen.

Inork gutxik sakontzen du, aldiz, irakurketa horietan. Datu enpirikoak izanik ere, arrazoiketa kultura eta genero rolen aldetik asko dago lantzeko. Adibidez, Alemaniako zenbait GPStan jarri zuten emakume ahots lehenetsia ordezkatu behar izan zuten, gizonek ez baitzuten emakumeen agindurik onartzen.

Gizon edo emakume ahotsen artean ezezik, hizkuntza ere aukera dezakezu. Euskara hor kokatzea lortu behar dugu, ahalik eta ahots morroi gehienetan, nahiz eta horietako askotan egotea ez den inoiz gure esku egongo. Beraz, software libreko aukerak hobestea estrategia hobea izan daiteke. Hori bai, aukera emango balidate Tracy Chapmanen ahotsa jarriko nioke; gazteago nintzenean ahots eder hori gizonezkoarena edo emakumezkoarena zen ez nekien, eta hori asko gustatu zitzaidan.

Siriren kasura bueltatuz, anaiari eskatu diot makinari —hau okurrentzia— gizona edo emakumea den galdetzeko. Hona erantzuna: «Nire ahotsa emakume baten antzekoa da, baina gizakiok duzuen sexuaren kontzeptuaren gaindiko plano batean existitzen naiz». Bere generoari buruz galdetuta: «Siri naiz, eta kito». Pentsarazteko baliagarriak diren erantzunak dira; galderaren beraren egokitasunari buruz zalantzak sortzen dituzten horietakoak, behinik-behin.]]>
<![CDATA['Calm']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/002/2019-03-16/calm.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/002/2019-03-16/calm.htm Calm da.

Calm aplikazioak hainbat sari jaso ditu, eta behar erreal bati erantzuten diola dirudi. Antsietate, estres eta kontzentratzeko arazoei erantzuteko laguntza eman nahi duen aplikazioa da. Instalatu eta hor izango duzu zure laguntzaile pertsonala.

Alde batetik, irudi politak eskaintzen ditu, paraje izugarriak. Bestetik, leku eder horietara eramaten zaituzten audioak ere baditu. Lo egiteko edo erlaxatzeko baliagarriak izan daitezkeen entzungarriak. Gehienak naturan aurki daitezkeen lekuak eta soinuak dira, baina aplikazioan enkapsulatuta, nonahi eta noiznahi erabiltzeko.

Programak ere baditu. Zure arazoari erantzuteko hainbat egunetako plan bat. Lo egiteko arazoak dituzula, jarrai ezazu gure 21 eguneko programa hau eta lagunduko zaitugu zure arazoarekin. Antsietateak jota zaudela, berdin, badugu zuretzako soluzioa. Hainbeste hedatu diren coach eta praktika batzuen tankerako proposamenak egiten ditu aplikazioak, baina, behintzat, norberak egiteko moduan eskaintzen ditu.

Berez, aplikazioak eskaintzen duena ez da beste munduko ezer. Denbora bat hartu, lasaitu eta zure burua zaintzeko proposamenak dira gehienak. Hori bera aplikaziorik erabili gabe egin daiteke, noski, baina baliagarria dirudi aplikazio batek esatea egin behar duguna.

Hala ere, aplikazioaren aukera sinpleena, pronostiko guztien kontra, izan da gehien interesatu zaidanetako bat: arnastera laguntzen dizun borobil bat. Noiz arnas egin behar duzun, arnasa mantendu eta askatzeko erritmoa markatzen dizu animazio baten bidez. Sekulako tontakeria dirudiena, probatzea erabaki eta harritu egin naiz. Tontakeria zirudiena bat-batean interesgarria dirudi. Neure burua aplikazioak markatutako erritmoan arnastera eraman nau, eta lasaitu egin naiz. Beldurra ematen dit, ditugun arazoei edo berez egin behar genituzkeen jarrerak izateko norbaitek esan edo agindu behar izate horrek; aplikazio bat izan edo ez, gehiegizko sumisio bat. ]]>
<![CDATA[Telegrafo optiko sareak birgaitu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/029/002/2019-03-02/telegrafo_optiko_sareak_birgaitu.htm Sat, 02 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1886/029/002/2019-03-02/telegrafo_optiko_sareak_birgaitu.htm
Telegrafo optikoaren bidez kode arautu eta bateratu bat erabiliz komunikazio bat egiten zuen lehena Claude Chappe. Goragune edo dorreetan erloju modukoen bidez, orratzak mugitu eta ordua adierazi beharrean, zeinuak seinalatzen zituzten mezua osatzen joateko. Mende erdiz iraun zuen sistema honek; Baionan eta Urruñan (Lapurdi) izan zituen estazioak, adibidez.

Hegoaldean ere egon zen horrelakorik, eta horren aztarnak oraindik badiraute gure zenbait herritan. Gaztelako linea Jose Maria Mathe donostiarrak diseinatu zuen XIX. mendean. 1846ko urriaren 2an hasi zen funtzionatzen. Araba, Nafarroa eta Gipuzkoa lotzen zituen Madrilekin. Gasteizko San Bizente elizako dorreak funtzio hori zuen. Altsasuko lurretan ere badira zenbait aztarna, eta Tolosan —Uzturren— eta Andoainen —Aitzbeltzen— (Gipuzkoa) oraindik dorreen aztarna nabarmenak ikus daitezke.

Dorre horiek leku estrategikoetan kokatuak zeuden, normalean iristen zailak ziren tokiak —dorrezainen kaltetan—, baina masifikazioak saihesteko bikainak dira. Erreklamo turistiko polita lirateke; ondarea zainduz eta herria eginez. Irudika dezakezue Euskal Herrian zehar, telegrafo optikoaren bidez, korrikak testiguarekin egiten duen moduan, mezuak pasatzea.

Horretaz gain, bisioagatik puntu estrategikoak izaki, XXI. mendera ekar genitzake eta beraz hari gabeko konexioak ahalbidetzeko sare teknologiko propio bat garatu wifi, LoRa, 4G edo 5G sare propio bat izateko horrela. Konexio puntuen faltan, telegrafo dorre zaharrak ez ezik, Nafarroako erresumako gaztelu suntsituak birgaitu genitzake funtzio berarekin ere. Telegrafo optikoak eta ondoren etorriko zen elektrikoak erabat aldatu zituen komunikazioak. Horri esker garatu ziren burtsa, burgesia, sindikatuak, egunkariak, alderdiak eta XIX. mendeko estatu modernoa osatu izan zituzten egitura guztiak. Aukera dugu ondare hori etorkizunera proiektatzeko eta helburu berrituekin jendartean eragiteko.]]>
<![CDATA[Parte hartze digitala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/027/002/2019-02-23/parte_hartze_digitala.htm Sat, 23 Feb 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1904/027/002/2019-02-23/parte_hartze_digitala.htm untocom enpresen garaian, Terra bezalako atariak existitzen zirenean eta Canal21eko txatetan ligatzen genuenean, bazegoen manifestazio birtualak egiteko tresna bat. Izena ahaztu dudan atari horretan sartu eta manifa birtualean panpina bat gehiago gehitzen zen. Berdin zuen lau katu izan edo milaka batzuk, animaziora batzen zirenek hor ikusten zuten beren burua irudikatuta.

Urteak pasatu dira, baina gauzak ez dira asko aldatu parte hartzeko moduen inguruan. Lehengo manifestazio birtualak, oraingo sare sozialetako Like-ak eta RT-ak dira. Beste batzuek nahiago dute Change.org bezalako plataformetan sinadurak eskatzen egon, jakin gabe horren eragina erabat mugatua dela eta enpresa pribatu baten datu basea elikatzeko besterik ez duela balio.

Manifestazio birtual zentzudunagorik ere bada. Norbaiten posta elektronikoa mezuz bete edo etengabeko sarbideen bidez eraso masiboak egiten dituzte, zerbait salatzeko. Zerbait salatzeko edo aldarrikatzeko baliagarri, baina ez eragiteko. Oraindik ere kaleko mobilizazioek daukaten indarra garrantzitsua da. Manifestazio baten eragiteko gaitasuna zalantzagarria izan badaiteke ere, konpromisoan pauso bat gehiago erakusten du.

Greba orokorrak oraindik beste pauso bat dira konpromiso sozialaren bidean. Kataluniakoa izan da azkena: orokorra izateaz gain, masiboa izan da. Onargarria ez dena XXI. mendean parte hartzeari buruzko datuei buruzko ezberdintasunak dira. Datuei buruzko eztabaidak beti egon dira, baina datu zehatzak eskuratzeko gaitasunak eta metodologiak inoiz baino zehatzagoak izan daitezke. Polizia inoiz fidagarria izan bada, eman dituzten azken datuek ez dute sinesgarritasunik.

Datu zehatzak nahi badituzte, datu horien bila telefono konpainia ezberdinetara joatea besterik ez da egin behar. Noski, datu horiek eskatu eta horiek eman beharko lituzkete, baina horretarako behartzeko gaitasuna eduki behar da. Eta ez dakit instituzioek beraiek ere baduten.

Momentuz eta orain arte, taldeetan antolatzea da eragiteko estrategia hoberena. Jendarte mailan, aldiz, parte hartzea sustatzeko teknologien erabilera propaganda hutsa izan da kasu gehienetan. Proiektu interesgarririk bada, hala ere; Decode proiektua da jarraitu beharreko horietako bat.]]>
<![CDATA[Trena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/029/002/2019-02-16/trena.htm Sat, 16 Feb 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/029/002/2019-02-16/trena.htm
Teknologiak tren geldiezin bat dirudi, eta gu tren horrekiko posizionatzen gara. Gutxi batzuk trenaren barruan eroso doaz, beste batzuk trenaren bila atzetik iritsi ezinda, eta beste batzuk trena ez hartzea erabakiko dute.

Trenean eroso daudenak zein diren argi dago. Teknologia berriak, ustez menderatzen dituztenak, beren erabilera ezberdinetara egokitzeko gaitasuna dutenak. Beren eserlekuan eroso egongo dira, beste batzuk treneko kafetegian edo komunean, baina hobe lukete makinista zein den galdetuko balute. Nork aukeratu du norabidea, zergatik abiadura hori, zertarako?

Beste gutxi batzuek teknologiak eta honek dakartzan hobekuntzatako askori uko egitea erabaki dute. Nahiago dute geltokian gelditu, leku segurua delakoan. Pasatu berri den trenak, bere bizitzetarako zer ekarpen positibo ekarriko lukeen pentsatu edo itxaron gabe. Gero eta gutxiago direla konturatu gabe bizi dira, batzuk konturatuta, baina erabaki horri eutsi nahian. Gehiengoak, trena harrapatu nahian, ezinean dabiltza, ia behartuta, trenera igo nahian. Txartelik gabe, korrika salto egiten duenik ere bada, trenera igo eta errebisorea etortzean botako duela jakitun bada ere. Geltokian daudenak harriduraz begiratzen dituzte eta leihoetatik agurtzen dituzte irribarrez trenean daudenak. Zergatik igo behar dut, nola iritsi naiz honaino, nola egin dezaket nahi dudan hau? Galderak egiten dituzte, erantzunik jaso gabe. Trenaren barruan, trenera igotzen edo trenari begira daudenak... denak gara gu. Teknologiaren erabilerari dagokionez, gehienok trenaren metafora ontzat hartuko genuke: teknologo saltseroek, Whatsapparekin ezin moldatu dabiltzanak edo sakelakoa ez izatea erabaki duenak.

Aldiz, trenaren metafora baztertu beharko genuke, teknologiek, beste gauza guztiek bezala, ez dutelako norabkide bakarra. Trena geldi genezake, baina hobe trenbidetik atera, denon artean norabide berriak erabaki eta beste norabide batean martxan jartzeko. Beharrezkoa balitz gurpilak jarrita; espaziontzi bihurtuta, hobe. Baina, behingoz, norabidea denok (eta bakoitzak) hautatuta.]]>
<![CDATA[Japoniarren erasoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2019-02-09/japoniarren_erasoa.htm Sat, 09 Feb 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2019-02-09/japoniarren_erasoa.htm inkesta moduko horrek. Japoniar informazio eta komunikazioetarako teknologien institutuak egingo du. Era horretako erabakiak hartzea arraroa izan badaiteke ere, zentzuduna izan daiteke.

Gailu konektatuak gero eta gehiago ditugu eta horietako asko ez daude egon beharko luketen eran segurtatuta. Arazoetako asko, erdia baino gehiago, konektatutako kamara eta routerren bidez gertatzen dira.

Batzuetan gailuak zaharkituta daude eta erasotzaile batek balia ditzake. Beste kasu batzuetan, sarbidea segurtatzen duten pasahitzak ohikoak dira edo aldatu gabe daude; erasoa bereziki erraza bihurtzen da horrela.

Inkesta teknologiko horretan erabiliko diren teknikak guztiz zabaldu ez badituzte ere, badirudi bigarren estrategia erabiliz saiatuko direla. Konektatutako gailuei erastuko diete, ohiko eta pasahitz lehenetsiekin, eta sartzerik lortuko balute, jabea oharrarazi, eta aldatzeko eskatu.

Eskala handian eta publikoki egiten den horrelako «inkesta aktibo» moduko lehenengotarikoa da. Helburu nagusiak dira Tokioko Olinpiar Jokoetarako segurtasuna hobetzea eta erasotzaileek erabiliko lituzketen eraso bide arruntenak moztea.

Gobernu batek bere gain era horretako erasoak bideratzeko gaitasuna izateak beste eztabaida batzuk irekitzen ditu. Hartutako erabakia kontu zehatz batzuetara mugatua dago, baina etorkizunean bide beretik zer egin daitekeen ez dago hain argi.

Bide batez, inkestaren bidez lortuko diren informazioekin, datu base bat osatuko dute. Datu horiekin etorkizunean egin daitekeenari buruzko zalantzak daude; segurtasuna hobetzeko erabili daitekeen bezala, aurkitutako gailuak erabiliz erasoak bideratzeko aukera eman dezake. Espero liteke gobernuaren partetik ez izatea, baina datu base esku desegokietan eroriko balitz?

Ikuskaritzak leku guztietan egiten dira. Eta Japonian egingo duten hori, lehena izanik ere, azpiegituren segurtasunari buruzko kezka serioa erakusten du. Gardentasunez publiko egiteak ere garrantzi berezia dauka. Beste leku askotan, ezkutuan egiten dena argitzeak herritarrekiko konpromiso minimo bat erakusten duelako.]]>
<![CDATA[Faltsutze sakona]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/002/2019-02-02/faltsutze_sakona.htm Sat, 02 Feb 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/002/2019-02-02/faltsutze_sakona.htm deep fake, faltsutze sakona deitzen hasi zaio horri.

Egin edo esan ez dituzun gauzak egia bihur daitezke, bideo batean esaldi horiek esaten dituen pertsonari zure aurpegia eta ahots tonua jartzen badizkiote. Lehen begiratuan, bideoan agertzen den hori, zu ez zaren hori, benetan zu ez zarela jakiterik ez dago. Demagun, gainera, zure bizitzan eragin dezakeen bideo bat dela, eta berau zabaltzen hasten dela sareetan zehar... Teknologia horiek gizarteratzen hasten badira eta horrela izango dela dirudi, zein neurri jar daitezke horren aurrean?

Alarmatik harago, bideo eta audio edizio faltsutua beti egon da, baita detektatzeko bideak ere. Bideoak moldatu ez direla demostratzen duten formatuak nagusitu daitezke aurrerantzean. Horrek esan nahiko du kontrol neurri gehiago jarriko zaizkiola bideo horiei sinadura edo algoritmo mailan. Kontrol hori pribatutasun eskubidearekin bateragarria izatea izango da erronka nagusia, eta, hala ere, ez da berehala etorriko.

Sistema hori izanik ere, ez du ziurtatuko eraso bat pairatuko ez duzula. Halako erasoak jasan nahi ez dituzten pertsonek une guztietan euren jarduna auditatu beharko lukete, non egon diren, izan dituzten elkarrizketak, grabatutako bideoen historiko bat izan... Eta sinesgarri den era batean gorde, hirugarren batek edo algoritmo fidagarri batek demostratzeko moduan. Ondoren, arazoen aurrean, datu base erraldoi horretara sarbidea emateko erakundeei edo zenbait atal publiko egiteko.

Azken joko bat: gure ahotsa imita dezakeen zerbait izango bagenu —eta existitzen da jada—, zer eragin izango luke horrek? Gure ahotsak pertsonen arteko komunikazioan pasahitz modukoak dira, ahots tonuak konbertsazio mota eta hainbat datutarako sarbidea ematen du besteekin zuzenean ari garenean. Imajinatu beste norbaitek zure gurasoekin, bikotekidearekin, lankideekin... zu bazina bezala hitz egin dezakeela...

Orain, imajinatu zu herrialde bateko lehendakaria zarela.]]>
<![CDATA[Pirata nire laguna da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/035/002/2019-01-26/pirata_nire_laguna_da.htm Sat, 26 Jan 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/035/002/2019-01-26/pirata_nire_laguna_da.htm El Pirata es el meu amic, (pirata nire laguna da) ama batek 3 urteko alaba Gretari grabatutako bideoak fenomeno biral bat sortu du sarean Twitterren. Bideoan gitarra eskuan duela, Greta gitarra jotzen eta abesten agertzen da. Asmatutako abestia zabaltzen hasi denean, espero gabeko zerbait gertatu da: jendea bertsio propioak egiten hasi da.

Lehenak bertsio originalaren antzekoak ziren, doinu ezberdinetan batzuetan. Gero, beste estiloetara salto egiten zuten bertsiogile batzuek eta metal, punk, rock, klasikoak eta kuriosoak estilo moduan hedatu dituzte. Esaldi bakarreko abestia osatu eta letra berria jarri diotenak etorri dira ondoren, bideoz eta sare sozialetako mezuez osatutako collage bat osatuz.

Pentsatuta, sortu dutena bera, ingurune digitalean pirata bezala izendatzen ditugun jarreren laburpen ona da. Pirata batek ezagutza hartu eta nahi duen bezala erabiltzeko hautua egin ohi du. Pirataren ustetan, ezagutzak denona izan beharko luke, eta, beraz, behar duena erabiltzera ohituta dago. Hartzen duen hori erabili ondoren, ez du erreparorik aldatu, hobetu eta jendearen esku uzteko, berari balio izan dion hori, hurrengoari balio diezaion eta berarekin disfruta dezan edo, ze krixto!, nahi duena egin dezan.

Jarrera piratak kritikatzen dituzte maiz, kulturaren alorrean adibidez, industria deitzen diogun horren mesedetan, industria izendatzeagatik, kultura sortzaile nagusi edo bakar esan nahiko bagenu bezala. Haatik, demostratuta dago kultur sorkuntzaren parte handi bat hortik kanpo sortzen dela. Gure kasuan, sortu behar da merkatuek erantzun ezin dituen, baina beharrezko diren, mila gauza daudelako, eta denetara era horretan iristea ezinezkoa litzatekeelako. Kafe katilua eskuan dudala, irratia piztu eta Hedoi Etxarte entzun dut orduan kultura pirata (gor)aipatuz. Filmez ari da, denok erabiltzen ditugun, baina legaltasun zalantzagarria duten deskarga atariei eta euskarazko azpidatziei buruz mintzo da. Era bakarra dira film berriak jatorrizko bertsioan baina euskaraz kontsumitzeko.

Orduan jabetu naiz, Gretaren abestia, Hedoiren esaldia eta hacker kulturak harreman estua eta uste baino etorkizun gehiago dutela. Sortzeko irudimena, eraldatzeko gaitasuna eta elkarbanatzeko grina agortzen ez diren bitartean.]]>
<![CDATA[Elefante bat svastikarekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-01-19/elefante_bat_svastikarekin.htm Sat, 19 Jan 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-01-19/elefante_bat_svastikarekin.htm The Strength of Weak Ties artikuluan argi utzi zuen lotura horiek gure jendartea josteko dauzkaten garrantzia —oraingo sareen bidez biderkatu egin da—.

Bestetik, lotura sendoek, gure gertukoenekin eraikitzen ditugun horietatik, eragin/influentzia handiagoa jasotzen dugu. Nicholas A. Christakisek eta James H. Fowlerrek Connected liburuan diote: gure lagunen, lagunen lagunei ere —hiru gradutara, beraz— eragiteko gaitasuna dugu. Hori lortzeko, gertuagoko komunikazio etengabeko bat beharrezko izan ohi da —Whatsappen/Telegramen ematen dena, adibidez—.

Bien arteko konbinazioaren bidez, lotura arinak mobilizatuz jendea erakarriz eta lotura sendoak eraikiz hauek finkatuz, lortzen da eragin gehien. Horiei mezu segmentatuak bidali eta publiko zehatzei bideratzeko gaitasuna lotuz gero, akabo; Goebbelsek ere amestu ere ezingo lukeen propaganda makina perfektua dugu.

Eskuina gure grinak eta beldurrak aktibatzen dituzten mezuak erabiltzen ari da jendearengan eragiteko. Horren aurrean, ezeztatze soilak ez du balio, baina beharrezkoa da bereziki lotura sendoen artean. Whatsapp/Telegram taldeetan, lagun artean, familian, mezu horiei aurre egitea inoiz baino beharrezkoagoa da.

Aldiz, lotura arinen bidez komunikatzen garen esparruetan, sare sozialetan bereziki, beste era batera jokatu beharko genuke: ezeztatze berak, George Lakoff-ek Don't Think of an Elephant liburuan aipatu bezala, markoa onartzea litzateke. Eta, beraz, kontrako efektua lor genezakeelako.

Nire iritziz, erreferentziarik ez oparitzea, umorearekin jokatzea, espazio propioak eraikitzea eta gure proposamenak hedatzea garrantzitsuagoa izan daiteke.]]>
<![CDATA[Gure komertzioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-01-12/gure_komertzioak.htm Sat, 12 Jan 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-01-12/gure_komertzioak.htm
Homogeneizazioaren kontra, eskaintza berezitua eta bertakoak egiteko aukera dago beti, baina hori egiteko zailtasunak asko dira. Komunikazioan indar handiagoa jartzea beharrezkoa izaten da, eta txikiek ez dute horretarako aukera handirik.

Interneteko salmentari dagokionez, bertara ere iritsi da marko geografikoari lotutako mugen apurtzea. Europan, orain arte ez bezala, produktuak herrialde ezberdin batean erosteko aukera egongo da orain. Orain arte, zenbait markek herrialdearen araberako filtro bat jartzen zuten. Konektatzen zinen herrialdearen arabera, herrialde horretako dendara bideratzen zintuzten. Orain hori desagertuko da, edo behintzat beste herrialdeetako denda birtual horietan ere erosteko aukera izango duzu Europan.

Ohitura aldaketa, baina, gertatu da. Frikzio humano gutxiko dendak nagusitzen ari dira. Plano fisikoan, tratu pertsonala eskertzen duenik egongo da, baina prozesu gero eta automatizatuagoak nahiago ditugula uste dut. Prezioa ezagutu, produktua ikuskatu eta trabarik gabeko erosketa egitea, alegia. Plano fisikoan horrela bada, zer esan Internet bidezko salmentetan...

Zer gertatuko da gure herri eta hirietako lokalekin orduan? Aukera gutxi ikusten ditut, baina bizitzaz bete beharko ditugu. Dendak bakarrik izango ez diren dendak, tabernak bakarrik ez diren tabernak edo elkartzeko tokiak: behar komunak asetzeko guneak asmatu beharko ditugu. Hori, edo frankiziez eta inmobiliarien kartelez jositako desertuak izango ditugu.]]>
<![CDATA[Afinitatea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1919/028/002/2019-01-05/afinitatea.htm Sat, 05 Jan 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1919/028/002/2019-01-05/afinitatea.htm oogle maps berrituaren azpian agertuko zitzaizuen ikono koloredun bat da. Jatetxe bat bilatzen hasi, eta bere ondoan ehuneko bat duen ikono berri horrek bilatzen ari zaren jatetxearen eta zure gustuen arteko bateragarritasuna neurtzen du.

Zuk emandako datuetan oinarritzen da, bisitatutako lekuak eta Googleren ezarpenetan definitu dituzun gustuak. Horrela, jatetxeak bilatzen ari zarela, ustez gutxi asmatzen du oraindik ehuneko altu batean gustuko dituzunak hobetsiko ditu makinak.

Funtzionamendua hobetzeko, noizean behin Googlek jatetxe batzuk gustuko dituzun edo ez galdetuko dizu. Kritikak edo iritziak jaso nahi dituenez, egon zaren tokiei buruz ere galdetuko dizu, bertatik pasatu, sartu edo ateratzen ari zarenean. Batzuen ustetan, horrek leku berriak topatzeko aukera eman diezaguke, baina orain arte algoritmo hauek lortu izan dutena burbuila efektua da.

Gainera, itxiak dira, ez dakigu oso ondo nola funtzionatzen duten. Bigarrenik, enpresa handi batek zer gustatu edo ez erabakitzeko ahalmen handia dauka, bere interesen arabera eta ez gureetara soilik. Hirugarrenik, deskubrimendu irekiak mugatu baino baldintzatzen du.

Esperientzia ziurrak eta arriskurik gabeak behar ditugu. Hobe esanda, aukeratzeko ilusioa ematen duten, arrisku neurtuak dituzten esperientziak, aspergarriegia litzateke bestela eta lekuekin bezala, pertsonekin ere egin dugu bide hau. Tinder eta antzerako aplikazioek horixe bera proposatzen dute pertsonekin. Zertarako aukeratzen eta sozializatzen ibili, algoritmo batek aukera badiezaguke bikote ideala?

Baina aldrebesak gara gizakiak, eta aplikazio hauek oraindik jaso ezin dituzten milaka parametro daude. Aipatu logika batzuk alboratuz gero, lagungarri zaizkigulako daude hor. Teknofobia nostalgiko batean erortzea litzateke, erabili behar ez ditugula esatea, erabili behar ez gaituztela esatea iraultzailea den bezala. Goazen ba berriak ere sortzera.

Gauza berriak benetan aurkitzeko prest bazaude, zure herrian inoiz joan ez zaren auzo baztertu bateko tabernak ezagutu, herrira etorri berriak diren lagun berriak ezagutzeko bazkariak antolatu, edota harreman afektiboetan jende berriari ateak ireki, bikotetik harago. Hau algoritmo gabe ere egin liteke, baina aplikaziorik sortu behar bada, egingo dugu.]]>
<![CDATA['Enpresapp']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2018-12-29/enpresapp.htm Sat, 29 Dec 2018 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/028/002/2018-12-29/enpresapp.htm npresapp-ak negozio eredua aplikazio batean bakarrik oinarritzen duten enpresa teknologikoak dira. Horietako bat da Glovo garraio enpresa. Horren aurkako sententzia batek ondorioztatu du enpresak erabiltzen dituen garraiolariak haren langile direla, ez autonomoak. Valentzian (Herrialde Katalanak) izan da, baina sententzia kontraesankor ugarietako beste bat gehiago izan daiteke. Oraindik ere goiko instantzietan errekurritu litekeen arren, 200 langile ingururi eragingo lieke sententziak.

Beste enpresa batzuen aurkako ebazpenak ere izan dira, haien artean Deliverooren kontrakoak. Glovoren kasuan, Bartzelonan egoitza duen enpresaren buruak esan du epaia horrela geldituz gero kanpoan gehiago hazteko estrategiari ekingo diotela. Hau da, kanpora joango direla.

Praktika hori ez da berria, baina enpresapp horietan gero eta ohikoagoa da legearen aurretik joatea; ez berritzailea den zerbait egiten ari direlako bakarrik, baizik eta denbora tarte horretan ohikoak baino errenta handiagoak eskuratzeko aukera dutelako legeari izkin eginez.

Kalkulu batean oinarritutako praktikak dira. Denbora batean ahalik eta eskubide gehien alboratzen dituen estrategia martxan jarri, hasierako errentagarritasuna hortik lortu eta, gero legea egokitzen denean, ospa egitea.

Beharbada, enpresa sortu dutenek ez dute ospa egingo, baina bazkide kapitalistek ia ziur abandonatuko dute enpresa, erakargarri bihurtu ondoren, zailtasun gehiagorekin aurrera egingo duelako.

Bestetik, enpresa sortzaileek ere, arrakastaren ekintzailearen mantrari jarraitzen badiote, ez dute enpresa berean denbora asko emango. Benetako ekintzaile bat ezin da geldirik egon, ezin du atzera begiratu, ekimen eta enpresa berriak sortzen aritu behar du, atzean dauden hilotzei begiratu gabe. Hori horrela, ohiko enpresek dituzten lege eta betebeharretan sartzean, konpainia uztea edo beren parte hartzea murriztea erabakiko dute haiek askotan.

Enpresa haien proposamenek berrikuntza ekar dezakete, baina inoiz ez dira enpresa eredu bizigarriak izango. Bereziki, noski, horietan lan egiten duten langileentzat. Izan ere, XXI. mendean, lehen munduan egonik ere, irabazitako eskubideak aplikatzen ez zaizkien langile zapaldu berriak dira.]]>
<![CDATA[Datorrena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2018-12-22/datorrena.htm Sat, 22 Dec 2018 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2018-12-22/datorrena.htm Datorren legeak ekartzea otu zait; datorren etorkizuna asmatzen eta amesten has gaitezen.

1. Etorkizuna ezin da iragarri, existitzen ez delako. Etorkizuneko ikasketek ez dute etorkizuna iragartzeaz jardun behar. Etorkizunari buruzko ideiak (etorkizuneko irudiak) aztertzen ditu, norbanako bakoitzak (eta talde bakoitzak) dituen etorkizunari buruzko irudiak.

Etorkizuna ezin da iragarri, baina etorkizunean alternatiboak izan daitezke. Etorkizunen azterlanen zeregin nagusietako bat da edozein unetan eta tokitan dauden etorkizun alternatiboak identifikatzea eta aztertzea.

Etorkizuna ezin da iragarri, baina etorkizuneko desiragarriak, berriz, bistaratu, asmatu, ezarri, ebaluatu, berrikusi eta etorkizunera proiektatu behar dira. Horrela, Etorkizunen Azterlanen lanik garrantzitsuena, pertsona eta taldeei, beren etorkizun desiragarriak formulatzea, inplementatzea eta berrikustea da.

Erabilgarria izateko, etorkizuneko ikasketek plangintza estrategikoarekin eta hortik administrazioarekin lotuta egon behar dute.

2. Etorkizunaren inguruko edozein ideiak barregarria izan behar du. Teknologia berriek portaera eta balio berriak gaitzen dituzte, antzinako sinesmenei eta balioei erreparatuz lizunak, ezinezkoak, zientzia-fikzioa, barregarriak... dirudite hasieran, gero ezagunak izaten dira, eta azkenik, normalak.

Futuristak baliagarriak izatea espero badute, beren ideietako batzuk barregarriak eta errefusa merezi dutela ulertu behar badute ere, era berean, ideia horien arteko batzuk ideia baliagarriak direla ere ulertu behar dute. Egingarriak izateko beharrezkoak diren ebidentziak biltzea eta horien garapen posibleak bilatzea ere beren ardura da.

3. Gure tresnei forma ematen diegu, eta haiek forma ematen digute. Aldaketa teknologikoa gizartearen eta ingurunearen aldaketaren oinarria da. Testuinguru zehatzetan nola funtzionatzen duen ulertzea funtsezkoa da, etorkizun alternatiboei forma emateko eta etorkizun desiragarrietarako aukerak eta mugak zehazteko ere. Nahiz eta teknologia oinarria izan, behin balioak, prozesuak eta erakundeak teknologiek gaitu dituztenean, horiek bizitza propioa izaten hasten dira.]]>