<![CDATA[Gorka Julio | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 22 Aug 2019 17:44:33 +0200 hourly 1 <![CDATA[Gorka Julio | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Glovoko langileak grebara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/002/2019-07-27/glovoko_langileak_grebara.htm Sat, 27 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/021/002/2019-07-27/glovoko_langileak_grebara.htm
Ez da kasualitatea, behin baino gehiagotan aipatu dugu enpresa horiek gastuak kanporatuz eta lege zirrikituak erabiliz egiten dutela negozioa. Ezinbestekoa dute bizi ahal izateko, hori gabe ez lirateke existituko. Erregulazio gogorragoak etorriz gero, desagertu egin daitezke. Etorri diren bezala, joan.

Hala ere, bidalketa zerbitzu mota hori gelditzeko etorri dela dirudi. Zalantzan jarri dezakeguna eredua da, edo ba al da hori bera egiteko beste biderik? Hori da hainbatek uste dutena, eta horregatik Bartzelonan eta Madrilen hasi dira beste era batera lan egiten duten enpresak sortzen.

Mensakan —Bartzelonan mantso bada ere— hasi dira zenbait lan egiten, eta laster aterako dute aplikazioa. Bestetik, Madrilen La Pajara kooperatiba sortu dute helburu berarekin. Azken horiek eredu bereziki interesgarria dute: soilik txirrindaz banatzen dituzte produktuak, plataforma handien alternatiba eskainiz. ezagutza trukatzen dute, ekonomia sozial eta solidarioko sareetan, tokiko, estatu mailako eta Europako beste agente batzuekin. Lan aukera iraunkorrak garatzen dute helburu, bai beraientzat bai beren kolaboratzaile diren ekimenentzat.

Nola da posible lau lagunen kooperatiba batek, nahiz eta laguntza izan, Glovo, Deliveroo edo Uber Eatsekin lehiatzea? Seguruenik beste sare batzuekin harremana eta elkarlanaz gain, faktore garrantzitsuenetako bat Coopcycle plataforma da. La Pajarak Coopcycle plataformaren bidez eskaintzen du zerbitzua. Plataforma horri esker, gestio guztia eraman dezakete eta entitate kolaboratzaileek ere beren menua kudea dezakete. Software librekoa da eta garapen petsonalizatuak egin ahal izateko tresnak ere eskaintzen ditu. Ez da hori bakarrik: sare handiago baten parte dira, federazio bat. Horrelako plataforma batek kostatuko lukeena asko murrizteaz gain, ikusgarritasuna ematen dio proiektuari. Pentsa orain zenbat alorretan egin daiteke gauza bera. Aukera itzelak ikusten dituen bakarra al naiz?]]>
<![CDATA[FaceApp, udako zirauna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/019/002/2019-07-20/faceapp_udako_zirauna.htm Sat, 20 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1880/019/002/2019-07-20/faceapp_udako_zirauna.htm
Baina zer inporta du? Egiari zor, Facebookek edo Googlek nahikoa dituzte zure hiruzpalau argazki txukun, datu biometriko horiek eskuratzeko, sakelako parez pareko argazkirik atera behar izan gabe ere. Zergatik orduan hainbeste zalaparta eta alarma, beste plataforma batek egiten duenean? Bada, kasu honetan errusiar jatorria duelako.

Denek estrategia antzekoak erabiltzen dituzte zure datuak eskuratzeko. Kasu horretan, zure argazki ondo etiketatuak; dudarik gabe zu zarela esango dion argazki bat behar dute, gero hortik datu biometrikoak ere lortu ahal izateko, baina zergatik eta bereziki zertarako?

Enpresa pribatu erraldoiek beren negozioa elikatzeko zuri buruzko informazio gehiago behar dute, erabili edo gero saltzeko. Argazki horiekin uste duguna baino datu gehiago ematen ari gatzaie, baina garrantzitsuagoa dena: datu biometriko datu base erraldoiak osatzen ari gara, nahigabe. Eta hori da gakoa.

Datu biometriko horiek beraiek erabil ditzakete edo estatuek hala behartuta eman. Horrela, jarraipen eta kontrol automatizaturako aukera handiak izango dituzte. Txina, AEB eta Errusia beren datu baseak eraikitzen ari dira —Europa ziurrenik ere bai—. Hurrengo pausoa Internetera konektatutako kamerarekin batzea izango da.

Lehenik, instituzio publikoetako kamerak konektatuko dituzte Internetera, eta datu baseetara. Ondoren, espazio publikoan dauden web kamera pribatuei ere eskatzen hasiko zaizkie sarbidea. Amaieran, ezinbestekoa izango da web kamera publikoak konektatzea sare horretara, informazio hori izan dezaten.

Gauza bera gertatuko da pertsonekin ere. Lehenik, larriak diren delituak dituzten pertsonen mugimenduak jarraituko dituzte, epaile baten aginduz. Gero, edozein delitu egin dutenek jarraipen berezitua izango dute, eta amaieran denak izango gara monitorizatuak automatikoki. Datu base biometriko horiei esker, erazagutuak izango garelako.]]>
<![CDATA[InfluenZer?]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/021/002/2019-07-13/influenzer.htm Sat, 13 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/021/002/2019-07-13/influenzer.htm nfluencer esaten zaie sare sozialetan, eta orokorrean Internet bidez, jarraitzaile edo audientzia batengan ustezko eragina duten pertsonei. Ez dute zertan izan orain arteko pertsonaia erreferentzialak; pertsona arruntak izan daitezkeela esaten da. Esparru batean edo gai batean eragina sortzeko gaitasuna aitortzen zaie, eta azken boladan marketin digitalean asko hedatu badira ere burbuila handi bat ere badira.

Marketin kanpaina askotan, sare sozialetan, bereziki Instagramen, famatu egin dira. Produktuak aurkeztu edo gomendatzen dituzten pertsona horiek, anekdotikoak edo errealak zirenak hasieran, beste espazio merkantilizatu bat bihurtu dira.

Hasieran egiten zituzten gomendioak oso interesgarriak izan zitezkeen. Gai bat hartu, horren inguruko komentarioak eta iruzkinak egin eta beste jende askok horiek baliagarri ikustea polita da. Hortik, ordaintzen dizutenagatik bakarrik egitera, eta gainera etengabe gaia aldatuz joatea, penagarria.

Marketin digitaleko komunikazio agentziek, gainera, saldoka bateratzen dituzte influencer hauek. Zuzenean pertsona horiekin harremanetan jarri beharrean, interesgarriak izan daitezkeelako beraiekin hitz egin beharrean, pertsona biltegi moduko bat osatzen dute; haiek lotean saldu ahal izateko.

Burbuilari buruz hitz egiten ari da, hauen benetako eragina zalantzan jarri delako. Ustez, interesgarriagoa bazen hauekin kontatzea publiko askora iristeko, horren eragina gero eta lausoagoa dirudi. Adibideak asko izan daitezke, baina nahiz eta gogoko asko izan, ezer edo ia ezer saldu ez duten produktu promozionatuak asko dira. Egia da komunikazio zuzenagoa dirudiela, baina inflazio puntu batera iritsi da. Komunikazio zuzena bilatzen denean, gero eta argiago dago era honetako komunikazioak soberan daudela. Hasieran detektatzen zaila baziren, orain benetakoak direnak ere zalantzan jartzera eramaten dute jende asko.

Gogoko duzun toki baten argazkia, aurkitu duzun kafetegi zoragarri batean atera dizuten kafesne eta ilgoropil (croissantaren adiera internetero bat) ezin hobeak, erosi berri dituzun zapatila eroso horiek... Susmagarri bihurtzen zaitu orain niretzat. Denak gara eragile. Influencer, aldiz, gutxi batzuk badira edo izan nahi badute ere, denak susmagarri.]]>
<![CDATA[Sindikatuapp]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1918/027/002/2019-07-06/sindikatuapp.htm Sat, 06 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1918/027/002/2019-07-06/sindikatuapp.htm sindikatuapp batekin amestea.

Sindikatuapp-a ireki dugu sakelakoan. Han sindikatu guztien informazioa daukat eta haiek jarrai ditzaket, berdin du afiliatua egon ala ez. Afiliazio azkar bat ere eskaintzen du aplikazioak, nahiz eta gero sindikatura bertaratu behar dudan, ofizial egin nahiko banu. Afiliatua nagoen horretatik, ordea, mezu berezituak bidaltzen dizkidate eta eduki pertsonalizatua. Oraintxe, adibidez, ia 200 eguneko greba batean murgilduta gaude eta hortik iristen zaizkigu informazio gehienak.

Txat pribatu bat ere badugu, eta mobilizazioan ari garenok horretatik komunikatzen gara zuzenean. Txat zifratua da, iraungitzen diren mezuak bidaltzeko aukera du eta aplikaziora sartzeko ere kodea dauka, telefonoa esku txarretan eroriko balitz zailago egiteko hara sartzea.

Aplikazioaren beste zerbitzu interesgarri bat kontsultena da. Sindikatuta egon edo ez, sindikatu guztien ekarpenekin kontsulta zerbitzu orokor bat dago. Lanari, kontratuei, hitzarmenei... buruzko duda txikiak, azkar erantzuteko aukera ematen duen zerbitzu bat. Whatsapp moduko baten bidez zalantzak bota eta erantzunak jasoko dituzu. Mezu bakoitzaren azpian, erantzun dizunaren izena eta haren sindikatua ikusiko dituzu; gero sindikatzeko erabakia hartzen baduzu, beharbada kontuan hartzeko.

Atal pribatua interesgarria da, baina aplikazioaren atal publikoa gehiago erabiltzen dugu. Hainbat borroka eta aldarrikapenen informazioa jasotzeaz gain, mobilizazioen deialdi eta ekimen zehatzen agenda ere badugu. Oso garrantzitsua, langile, aktibista, lagun, familia eta beste sindikatuetako kideekin koordinatzeko.

Dena ez da, ordea, aldarrikapena izango: tresna komunitate propio bat eraikitzen ari da, eta aplikazioaren erabiltzaileek beren kargu hartu dute hurrengo Maiatzaren Lehenean ekimen bateratu bat antolatzea.]]>
<![CDATA[11 egun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/035/001/2019-06-29/11_egun.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1878/035/001/2019-06-29/11_egun.htm Quality Time aplikazioa instalatu eta 11 egunetan zehar jazotakoa bildu zuten. Amaieran, taldean aurretik egindako eta jasotako datuen artean irakurketa kritiko batekin amaitu zuten. Emaitza: batez beste lau orduz eta zazpi minutu erabiltzen dute sakelakoa egunero.

Erabiltzen dituzten aplikazioen artean, Instagram, Youtube, Whatsapp, Netflix, Snapchat eta Twitter izan dira ordena horretan gehien erabili dituztenak. Fortnite, NBAlive, Amerigo, Facebook eta TikTok ere aipatu dituzte, baina dezente urrunago. Instagram da gazteen arreta gehien bereganatzen duen aplikazioa; bertan ordu bat eta 34 minutu igarotzen dute.

Erabilera aldetik, ez dago aldaketa handiegirik neska eta mutilen artean, Youtube eta Snapchaten erabilera kenduta —mutilen aldera nabarmen—. Ez da hain nabarmena, baina Instagramen eta Netflixen erabilera apur bat gehiago izan da nesken artean. Netflix —harpidetza eskatzen duen zerbitzu bat— hain erabilia izatea, harrigarria baino, argigarria ere bada.

Hasieratik zuten erabileraren pertzepzioa eta ondorengo errealitateak, bat ez zetozela ikusi ahal izan zuten bukaerako talde hausnarketan. Pribatutasunaren kezka ere agertzen dute, eta kontrolatuak bizi direla uste dute. Badakite baita ere, batzuek behintzat, sare horietan agertzen diren mezu publizitarioek eragina dutela haiengan. Hori aldatu egin nahiko lukete batzuek. Bertan trukatzen dituzten mezuen eragina, aldiz, ez dute gehiegi aipatu, baina egunerokoan eragin nabaria dutela argia da.

Kontzientzia badute, beraz, sakelakoaren gehiegizko erabileraz eta batzuek aldatu nahiko lukete. Baina, hala ere, Mattinek nabarmendu bezala, joera (gutxitzea) hori ez du ikusi esperimentuak iraun duen 11 egun horietan. Ondoren egindako hausnarketa kolektiboaren ostean aldatuko al da? Hortxe ikerketa interesgarri txiki horrek airen uzten duen galdera.]]>
<![CDATA[Facebook Libra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-06-22/facebook_libra.htm Sat, 22 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-06-22/facebook_libra.htm
Libra ez da beste kriptotxanpon asko bezalakoa, nahiz eta blockchain teknologia erabili. Teknologia deszentralizatu horrek askoren artean egiaztatzen du transakzio ekonomiko baten egiazkotasuna. Teknologia bera erabiltzen badu ere, egiaztatzaileak kasu honetan Libra sortuko duten enpresa holding bat da.

Enpresa holding horretan egoteko 8,85 milioi euroko inbertsioa egin beharko dute, sarearentzako pizgarriak eman eta beren produktuen bidez sustapena bilatu. Facebookek ehun enpresa bildu nahi ditu ekimenaren inguruan, bere txanponari balioa eman eta aldi berean berori erabiliko duten hainbat zerbitzu ixteko. Ordainetan, gobernantza bera partekatuko du, eta bere kontroletik askatuko duela adierazi du. Parte hartuko duten enpresa horien esku geldituko da. Master Card eta Visa, Paypal eta Uber oligarkia finantzario berri horren partaide izango dira; ez, aldiz, Google edo Apple bezalako lehiakideak.

Ondo aterako balitz, transakzio finantzarioak egiteko moduan eragin zuzena izango luke horrek. Handi horien guztien saiakerak etengabeak izan dira; gogoratu Apple pay edo Google pay. Kasu honetan, Facebookek bere alde ditu bere sare sozial handiarekin batera Whatsappek eta Instagramek eskaintzen dioten hedapenerako sare izugarria, eta hori gako izan daiteke.

Enpresa horiek guztiak etengabe ari dira lehian, baina beren jardueragatik birzentralizazioa soilik ez dute bilatzen. Merkatu librea baino, praktika monopolistikoak erabiltzen dituzte horretarako. Beren plataformei loturik mantenduz, itxiturak sortuz eta horietan dauden pertsonen datuak eta bizitzak ustiatuz lortzen dute beren helburua. Kontrola holding monopolistiko baten esku izateak — inongo kontrolik gabe— urteetan izan dugun albisterik txarrenetako bat litzateke.

Badirudi, aldaketa guztiak onak direla; berrikuntzaren mantrak hori esaten digu. Baina minbizia ere aldaketa bat da, eta ez bereziki ona. Kriptotxanponak interesgarriak izan daitezke akaso; Librari, aldiz, horoskopo zeinu okerra asignatu zioten.]]>
<![CDATA[CAPTCHA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-06-15/captcha.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-06-15/captcha.htm
Alde batetik, makinei irakasten jarraitzen dugu, gure datu eta patroien erazagupenarekin. Metafora perfektua bilakatu da, Googlen CAPTCHA. Horrek, letra eta zenbaki segidak erakutsi ordez, irudi sortak erakusten dizkigu eta guk gizakiak garela frogatzeko horiek zer diren adierazi behar dugu. Ezagutza metatu horrekin berarekin robotak bere kaxa orain gizakiok detektatzen ditugun patroiak ezagutzeko gaitasuna izango du, detekzioa bera zailduz etorkizunean.

Robotekin hitz egiten dugu egunero, baina hortaz gain robotak bezala jokatzen dugu gero eta gehiago. Argi dago teknologiaren bidez zenbait prozesu eta erabaki hartzeko aukerak posible egin edo azkartu egin ditugula, baina efizientzia horren izenean, ona denaz gain, gure harremanetan ere ez dakit ez ote garen egiteko era sintetiko eta bitar hori eramaten ari. Erantzun gutxi eman ditzakegu bizkar eta ondo. Horretarako gizakiok, informazioa jaso, prozesatu, kontrastatu eta taldekoa denean besteekin eztabaidatu behar ditugu. Egun efizientziaren izenean, ezinezkoa dirudi. Arlo profesionalean, baita bitalean ere bai. Ez dugu denborarik erabaki asko zentzuz hartzeko, baina hartzen ditugu eta bestela prozesu automatizatu baten bidez automatizatzen ditugu. Ez diot automatizazioari uko egin nahi, ez horixe, baina gizaki egiten gaituen solasa, eztabaida, konpromisoa hartzea, elkar egoteari balioa eman behar zaiola uste dut. Denbora ez dugula diogu, gure buruari zertan inbertitzen ari garen galdetzen ez diogun bitartean. Erabakiak hartzen ditugu, baina taldean eztabaidarako, egoteko, gauzak zalantzan jarri edo lantzeko denbora, denbora galdutzat hartzen dugu.

Bitarrera eraman ezin dena gara, robotetatik bereizten gaituena, 'bai' eta 'ez' batekin erantzun ezin dena, duda, zalantza, desioa, grina, anbiguetatea...]]>
<![CDATA[Plataforma digitalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/037/002/2019-06-08/plataforma_digitalak.htm Sat, 08 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1880/037/002/2019-06-08/plataforma_digitalak.htm
Gakoa teknologiaren beste erabilera batean egon daiteke, merkatu propioak sortu eta lotzearekin. Zerbitzuen kasuan zailtasun handiena plataformen erreferentzialtasunean dago, horrek ekartzen baitu bezeroak erakartzea. Produktuen salmentan, aldiz, arazo horri bidalketa edo banaketarena gehitu behar zaio.

Zerbitzuen kasuan, hotelak edo pentsioak alokatzeko espazio bat balitz, adibidez, aukera on bat eduki beharko da. Orain arteko plataformak ez bezala, balio lokala sustatzea nahi badugu, hori lortzea zaila izan daitekeela ondoriozta daiteke. Baina ez da egia, ekimenak aukera ematen badu eskaintza lokala beste leku batzuetatik automatikoki kontsultatzeko. Atari lokal batzuk tokiko enpresa eta erakundeek mantendu ditzakete, baina ondo diseinatuta beste atari handiago batzuekin lotuta, erreferentzialtasunean ere lehia daiteke.

Booking eta antzeko plataforma erraldoiei aurre egitea ezinezkoa badirudi ere, Conil Hospeda bezalako esperientziek erakutsi dute sor daitezkeela plataforma lokalagoak, eta aldi berean erreferentzia irabazi.

Produktuen salmentan oinarritutako komertzio digitalean, aldiz, aipatutakoak balio badu ere, banaketa edo bidalketaren zailtasuna agertzen da. Lehena abantaila izan daiteke gertutasunari lotutako komertzioan. Produktua Internetetik eskatu eta automatikoki zure dendan edo erreferentziako gune gertuko batean jasotzea eskaini daiteke, herriko dendei salmenta aukerak zabalduz horrela.

Bigarrena, banaketa, zailagoa da. Produktuak bidalketa behar badu, kostu aldetik zaila da eskaintza erakargarriak egitea. Esperientzia interesgarria dirudien Correos Market (market.correos.es), orain hasi da zenbait produktu artisau bidalketa gasturik gabe saltzen, baina ekoizleen kargura ziurrenik. Publikoa izan, laguntzak eduki edota irabazi asmorik gabekoa den banatzaile batekin asko aurreratuko genuke. Edozein dela kasua, batzea edo elkarlanean aritzea eskatzen dute aukera guztiek.]]>
<![CDATA['Baltimore, Maryland...']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2019-06-01/baltimore_maryland.htm Sat, 01 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/027/002/2019-06-01/baltimore_maryland.htm X files telesaileko atal asko. Gertatu dena beste kapitulu bat izan zitekeen, baina ez da fikzioa, errealitatea da; 10.000 ordenagailu baino gehiago bahitu dituzte, ransomware baten eraginez. 600.000 biztanle baino gehiago dituen hiriko zerbitzu asko erasotzaile batzuen kontrolpean daude orain, eta ezingo dituzte berreskuratu xantaiaren dirua ordaintzen ez badute. Horrelako erasoetan gertatu ohi den bezala, ezinezkoa da sistemak berrezartzea. Ransomware motako softwareak, kasu honetan Robin Hood programak, behin sisteman sartuta, informazio guztia zifratzen du eta berreskuratu ahal izateko bahitzaileek jarritako pasahitza ezinbestekoa da.

Erasotzaileek 100.000 euroko erreskatea eskatu diote udalari bitcoinetan, ordenagailuak askatzeko eta bahiketa amaitzeko. Udaleko langileak, Polizia, suhiltzaileak edota elektrizitate, ur edo gas enpresak ere, euren ordenagailuetan sartu ezinik dabiltza, eta erasoak herritarrengan eragin zuzena izan du. Ehunka zerbitzuk eskuzko kudeaketa behar izan dute informatizatutako operazioetarako. Helburua orain zerbitzu kritikoak berriro martxan jartzea da. Hala ere, litekeena da sistema konplexuagoak suspertzeko hilabeteak igarotzea.

Gerta daiteke norbanako edo enpresa askori ere aurretik eragitea erasoak, masiboki eragina agertu aurretik —gurean ere gertatu izan dira horrelakoak—. Gerta daiteke arlo publikoko erakunderen bati ere eragin izana, eraso handia hasi baino lehen. Kasu honetan, hala gertatu izan da, larrialdi zerbitzuek pairatu baitzuten lehen erasoetako bat.

Teknologiari lotutako udal arduradunak abisua emana zuen, gainera. Baina inbertsio falta eta departamenduan bertan egon ziren aldaketek ez zuten batere lagundu. Aurreikusi zitekeen eraso baten aurrean, inbertsio txiki bat egin ez izanak orain alimaleko arazoa sortu du.

Askotan gertatu ohi da: era horretako arriskuen aurrean prebentzio faltarekin jokatzea, gaur egun zerbitzu horiek duten garrantzia kontuan hartu gabe. Zorionez, egunero bizitza errazago egiten diguten prozesu teknologiko asko dago. Baina hiri handi bati egiten zaion lapurreta txiki batek milaka pertsonen bizitza baldintzatzea lortzen badu, eta hori etorriko diren erasoen aurrekari txiki bat besterik ez bada, prestatu beharko gara.]]>
<![CDATA[Estatuen indarra Huawei aferan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1876/029/002/2019-05-25/estatuen_indarra_huawei_aferan.htm Sat, 25 May 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1876/029/002/2019-05-25/estatuen_indarra_huawei_aferan.htm
Atzean, 5G sarearen garapenean lidergoa zeinek duen dago jokoan. Telekomunikazio enpresek nahiago dute azpiegitura zaharretan prezio merkeetan lehiatu baino, inbertsio handia beharko duten zerbait berrian jardutea. Horrek dakarren negozio bolumena izugarria izango baita. Huaweik garapen abiadura handia izan du alor horretan. Eragina mugatzeko saiakera dago, beraz.

Erabaki horren ondorioz, Huawei enpresaren gailuek ez dituzte Googlen Android sistema eragilearen eguneraketak izango. Beste mugen artean ARM txipentzako instrukzio sortak duen jabetza intelektualari lotutakoa dago. Gehien erabiltzen diren txipek ARM arkitektura eta arau sorta baliatzen dute. Txipak ez ditu enpresa bakar batek sortzen, baina lizentzia bat beharrezkoa du horiek egin ahal izateko, eta hori ere estatuen markoan arautzen da. Multinazionalen erraldoien aurrean, estatuen papera gutxiesten dutenei zer pentsa eman beharko lioke aferak.

Trumpen estatuak dituen tresnak baliatu ditu, bere interesak defendatzeko, sistema kapitalistaren markoan. Hori gutxi balitz, jabetza intelektual mugatzaileak interes pribatuari, publikoaren gainetik gailentzeko aukera ematen dio, arma erasokor bezala. Burujabetzaren gaia mahai gaineratzeko balio badute ere, ez dute burujabetza askatzaile baten inplementazioan laguntzen. Burujabetza bezala uler daiteke, baina estatuek dituzten tresnen marko ez askatzailean; ez dute herritarrentzat burujabetza emantzipatzaile bat irudikatzen alegia.

Baina tresna berak, estatua eta jabetza intelektuala, begirada askatzaile batekin erabiliak kontrako efektua lortzeko ere balia litezkeela erakusten dute aldi berean. Burujabetza teknologikoaren kasuan, herriek eta komunitateek merkataritza auzien gainetik teknologia eta teknologien ekoizpena kontrolatzeko eskubidea bada, hori martxan jartzeko erabiltzen badira. ]]>
<![CDATA[Whatsappek ere, atzean zuloa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/035/003/2019-05-18/whatsappek_ere_atzean_zuloa.htm Sat, 18 May 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1879/035/003/2019-05-18/whatsappek_ere_atzean_zuloa.htm
Erasotzaileek Whatsapp dei bat egiten zuten erasotu nahi zuten telefonora. Azken honek hartu edo ez, espioitza software bat instalatzen zuen telefonoan, segurtasun zuloa baliatuz, ondoren nahi zuten informazioa eskuratu ahal izateko. Erasoa zaila da detektatzen, erabiltzaileek ez baitute zertan deia hartu erasotzaileari telefonoaren ateak irekitzeko, eta maiz deia desagertu egiten delako historikotik, hartu izan bada ere. NSO Israelgo enpresa baten marka du erasoak, antza. Enpresa horrek hainbat inteligentzia agentzientzako egin ohi du lan, era guztiz opakoan. Oraingo erasoa, eskubide zibilen aldeko GKE batzuen aurka erabili izan dutela dirudi, baina ez dira beste helburu batzuk ere baztertzen.

AEBetako administrazioa jakinaren gainean dago, eta Whatsappek bere aplikaziorako eguneraketa bat ere atera du arazoa konpontzeko. Android eta iOS duten gailu guztietan izan du eragina eta beraz aplikazioa eguneratzea ezinbestekoa da.

Erasoaren izaera bideratua dirudi. Eraso mota horrek ahalik eta denbora gehien ezkutuan eta bakarrik gailu zehatz batzuetara iristea izaten dute helburu. Horrela ez balitz, eta era masiboan zabalduko balira, detektatuak izateko arriskua izango luketelako, eta kontrako neurriak aktibatu ditzaketelako.

Zure sakelakoa erasotua izan den edo izan daitekeen jakitea garrantzitsua da. Erasoa bideratua izan bada ere, segurtasun zulo bat du oinarri eta hori ezagututa orain beste norbaitzuk erabili ahal izango dute, auskalo zein helbururekin; normalean helburu ekonomikoarekin.

Aplikazioa ez ezik, sistema eragilea ere eguneratzea oso garrantzitsua da, eta antibirus bat sakelakoan izatea ere ez dago soberan, eta gogoratu Telegram edo Signal bezalako aplikazio alternatiboak ere badaudela.

Beste aukera bat ere badago: Whatsapp bera espioitza software gisa hartzea eta desinstalatzea, gure lagunekin, maitaleekin, familiarekin... alternatiben bidez, telefono arruntez, kalean, tabernan edo kafetegi batean elkartzeko.]]>
<![CDATA[Kamera da!]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/037/002/2019-05-11/kamera_da.htm Sat, 11 May 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/037/002/2019-05-11/kamera_da.htm
Segurtasun kamerek atzean norbait edukitzean oinarritzen zuten segurtasuna. Hori zen, behintzat, esaten zitzaiguna; errealitatean horrek sortzen zuen disuasioa baitzen garrantzitsuena edota zerbait gertatzean grabazioak eskuratzeko aukera. Orain, aldiz, kamera horiek ez ditugu kalean bakarrik aurkitzen. Langileak zelatatzeko erabiltzen dira lantokietan, adibidez, eta ohitu egin gara. Etorkizun gertukoan, aurpegi ezagupenaren ondorioz kamera horiek guztiek ez dute norbait atzean beharko eta norbait edozein tokitan dagoela zelatatzeko baliagarri izango dira.

Zuzeneko emisio bat egiteko behar zen guztia sakelako baten kameran dugu. Horiei esker, inoiz baino ikus-entzunezko gehien sortzeaz gain, inoiz baino bizkorrago iristen dira jendearengana. Gure poltsikoetan laster egongo diren kameren lente batzuk, kilometrotara argazkiak eta bideoak egiteko aukera emango dutela kontutan hartuta, joera horren ondorioak neurtu ezinak egiten zaizkit.

Inoiz baino bideo intimo gehieago grabatzen ditugu. Zabaldu nahi ez ditugun edo bakarrik dagokion pertsonek ikusteko moduan zabaldu nahi ditugun bideoak, alegia. Azkeneko urtebetetzeko ospakizunaren bideoa, gure haurraren lehen pausoak, ohean egiten ditugun xirrien bideoak edo amonaren hileta... Horiek benetan pribatu mantentzeak gero eta zailagoa dirudi, erabiltzen ditugun aplikazio askok automatikoki beren zerbitzarietara igotzen dituztelako zuzenean.

Azkenaldian, gainera, intimitatea era masiboan apurtzen duten kameren hedapena ere ematen ari da; erraz ezkutatzen diren kamera txiki merkeen agerpenari buruz ari naiz. Hego Koreako kasuak izan dira entzutetsuenak, baina ez da leku bakarra non hotel, ostatu eta baita AirBnBko etxeetan ezkutuko kamerak aurkitu diren entxufeetan, aire girotuko gailuetan, su detektagailuetan ezkutaturik. Milaka dira kamera horien bidez grabatuak izan diren pertsonak, eta joera are okerrerago doa.]]>
<![CDATA[Nabigazio errituala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-05-04/nabigazio_errituala.htm Sat, 04 May 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-05-04/nabigazio_errituala.htm
Zerbitzu zentralizatu handiek lehenik eta sakelako aplikazioek eskaintzen duten esperientzia mugatuak bigarrenik, web surfing-a edo nabigazioarekin amaitu zuten. Erabaki tekniko edo diseinuzkoei lotu diezaiokegu joera hori: jendeak zerbitzu edo aplikazio bakar batean gauzak eskuratzeko aukera izateari, gertukoen gomendioak emaniko informazioa jasotzea errazagoa delako edota zenbait kasutan nahi dugun (edo nahi genuela ez genekien) informazioa automatikoki jasotzearen erosotasuna.

Webak hiperesteka du oinarri, edozeinek sarean dagoen beste web edo baliabide bat (edozein dela hau) lotzeko askatasuna du, alegia. Maila berean daude informazio webgune bat, webgune pertsonal bat, bideo edo irudi bat edota Wikipediako edozein artikulu. Denek dute URL helbide bat, denek dute beraienganako bide markatu bat. Orain gutxiago gertatzen den arren, zerbait bilatzen ari garenean webgune batean hasi eta bukatzen duzun webgunera nola iritsi zaren ez jakitea ohikoa izan da. Lehen hori ohikoagoa zen eta bidean gauza berriak, espero gabekoak, topatzen zenituen. Ausak toki bat zuen; orain, aldiz, ziurgabetasuna minimora eramaten saiatzen gara, bidean aplikazio edo zerbitzuek eskaintzen digutenera mugatuz: Egin klik hemen, jakinarazpen hau jaso edo tori hau gaur irakurri beharko zenukeena...

Nabigazioa, baina, beti izan da arte bat: itsasoan bezala, baita sarean ere. Ariketa iraultzaile bat proposatu nahi dizuet, izaera magikoa edo errituala izan dezakeena. Hiperesteken unibertsoan murgildu, loturaz lotura salto eginez, gauza berriak topatuz eta non hasi eta, espero gabe, non bukatu zenuen elkarri kontatuz. Horren bertsio eramangarriago bat Wikipediako artikuluetan zehar soilik nabigatzea litzateke. Egindako bideari begiratuz, bidean ikusitakoa edo ikasitakoa gogoratuz kontzienteki.

Irudimena eta etorkizun irekiagoak lantzeko aukera ematen du ariketak. Nabigatzailea, weberako sarbide askeena dena aldarrikatuz, aldi berean.]]>
<![CDATA[Bihotzeko bozka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/038/001/2019-04-27/bihotzeko_bozka.htm Sat, 27 Apr 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/038/001/2019-04-27/bihotzeko_bozka.htm
Horren bidez, beren kanpainaren gogortasuna lausotzeko baliagarria izatea arrazoi bat izan daiteke, baina kontraesankorra dirudi. Bestetik, gertutasuna eta hurbiltasuna adierazteko ere baliagarria litzatekeelako erabili duenik ere egongo da. Beste aukera bat: marketin politikoaren originaltasun falta eta arriskatzeko beldurra ere adieraz dezake gehiegizko erabilera horrek. Baina arrazoi ezberdinak egonik ere, sinbolo horren erabilerak sare sozialek sortutako kulturarekin zerikusi handia duela ematen du.

Instagramen edota Twitterren zerbait gustuko dugula esateko erabiltzen den bihotzera garamatza zuzenean sinboloak. Horren bidez, bakoitzak bestearen zein mezu gustuko duen adierazi ohi dugu. Beste askotan, mezua bera irakurria edo ikusia, hau da, ezagutzen dela soilik adierazteko ere erabili ohi da. Analogia hori tontakeria dirudien arren, alderdi batzuen logikatik, badirudi hori dela bilatu nahi duten herritarrarekiko konpromiso maila. Bozkatzearen eta atxikimendu xalo horren arteko lotura egitea bilatzen ez ote duten, alegia.

Ezberdina litzateke, birtxiorako edo hedapenerako erabiltzen den sinboloa edo komentarioak egiteko erabiltzen den komiki globoa erabili izana. Lehenaren erabilerak, atxikimendua baino parte hartze handiagoa adieraziko luke: mezua zure sarean zehar hedatu nahi izatea. Bigarrenak, parte hartzea oraindik handiagorako aukera bat eskaini nahi dela adieraziko luke. Eztabaidara sartu nahi izatea, elkarrekintza bilatzea; azken hori onerako edo txarrerako izan daiteke.

Edozein dela sinbolo hori erabili izanaren arrazoia, politika mota horrek eskaintzen duen elkarrekintza mailarekin erabat bateragarria da esandakoa. Alderdi gehienek beren mezuetara atxikitzeko aukera bakarrik eskaintzen dute, ekarpenak eta elkarrekintza maila altuagoak bilatu gabe. Komunitate eraginkor eta sendoago bat osatzeari uko egiten diote, erresonantzia kutxa bat izateko ez bada. Bihotzik gabeko kanpainak dira, bihotza erabiltzen badute ere.]]>
<![CDATA[Assange askatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/002/2019-04-13/assange_askatu.htm Sat, 13 Apr 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/002/2019-04-13/assange_askatu.htm
2010ean, Irakeko gerrako kazetari baten eta herritarren aurkako eraso baten bideoa eman zuen argitara Wikileaks-ek. Ondoren, Afganistango eta Irakeko gerren inguruko dokumentazio asko argitaratzea lortu zuen. Interneten gaineko kontrola eta autoritarismo digitala ere salatu izan ditu geroztik Assangek. Azkenaldian, Lenin Moreno Ekuadorko presidente berriaren zenbait ustezko ustelkeria kasuei lotutako informazioa zabaldu izana egotzi izan diote.

Enbaxadan zegoela bere egunerokoan, monotonia apurtzen saiatzen zen. Asko pentsatzeko eta hausnartzeko aukera izan du. RT katean eginiko elkarrizketatako batean esan zituenak nahiko beldurgarriak izan ziren. Bere ustez, giza zibilizazioa «kinka larrian» dago, adimen artifizialari lotutako igoerak, estatuen eta korporazioen lehia izugarriak gatazka berriak ekarriko dituelako. Orain jaiotzen ari den belaunaldia azken belaunaldi librea izan daitekeela esatera ausartu zen.

Gero eta jarrera autoritarioagoak hedatzen ari dira, eta adierazpen askatasunaren aurkako eraso berri horrek larritasun berezia dauka. Demokrazia liberalek adierazpen askatasuna jarri izan dute beti lerro gorri moduan. Aspaldi apurtua izan bada ere, oraingo honetan herrialdeen burujabetzaren gainetik erasotzeko bideak erabiltzeak larritasun gehigarria eransten dio.

Beharbada egia da Assangek esaten duena eta autoritarismorako bidean pausoak gero eta azkarrago ematen ari gara. Etorkizun hori iritsi ez dadin, denon indarra behar dugu, baina denbora agortzen ari da. Assange eta beste guztiak askatu.]]>
<![CDATA['Podcast'-ak berriro]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/001/2019-04-06/podcast_ak_berriro.htm Sat, 06 Apr 2019 00:00:00 +0200 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/035/001/2019-04-06/podcast_ak_berriro.htm podcast-a. Garai horretan etxetik irratsaio moduko bat egin, eta harpidetzeko aukera ematea zegoenik zaila zirudien. Garairako balentria zena, orain ohiko izan beharko luke. Beste hizkuntzatako batzuetan horrela bada ere, gurean ez da hainbeste, baina badira optimista izateko arrazoiak.

Podcast-ak jario bidez harpidetzeko aukera ematen duten, sarean eta deskargatzeko aukerari esker noiznahi entzuteko aukera ematen duten audio programak dira. Ez diote zertan irrati formatuari erantzuten eta iraupen ezberdinekoak izan daitezke, baina maiztasun bat izan behar dute, jarraikortasuna baita podcast-aren ezaugarrietako bat. iVoox.com, iTunes, Spotify edo Google Podcasts aplikazioen bidez horrelako asko topatuko dituzue.

Gurean gutxi dira euskaraz egiten direnak. Albiste ona da, halere, eszena mugitzen hasia dela. Puntueus elkarteak Sarean egiten du Euskadi Irratiaren kolaborazioaz, Etzi.pm-k Gramofonoa eta Zuzeu orainkari digitalak Biparetan, Barruan gaude eta 10 minututan estreinatu berri ditu.

Podcast-ak biltzeko eta kontsumitzeko tresnak gutxi dira, baina zortez bi behintzat badaude. Podcastak.eus euskaraz egiten diren podcast-ak biltzeko ataria martxan dago. Podcast-ak ezagutu eta horietara harpidetzeko aukera errazteko. Bestetik, Android gailuentzat JarriOn aplikazioaren azken eguneraketak, bideoak ez ezik, podcast-ak eta sareko irratiak entzuteko aukera ere ematen du.

Hala ere, zergatik ez ditugu podcast gehiago sortzen? Benetan erraza da. Ordenagailu eta mikro batekin nahikoa da. Sakelakoa eta Spreaker bezalako aplikazio sinple batekin ere, audioa grabatu eta automatikoki podcast bat sortzeko aukera dago. Arrazoiak anitzak izan badaitezke ere, uste dut erantzun positibo bat ere badagoela horretarako: irrati libreak. Irrati libreek erantzun izan diote podcast-ek beste tokietan hartzen duten rolari gure jendartean. Irrati askok podcast-ak sortzen dituzte, gainera, beren irratsaioekin. Grabatzera baina, jendea bertara joaten da, kolektiboki beren audio ideia jartzera; hori ederra ere bada.

Hego Euskal Herrian egiten diren podcast sortzaileak Euskalpod ekimenean bilduko dira hilaren 13an, Urnietan. Aukera polita gai hauei buruz aritzeko.]]>
<![CDATA[Aurreskundeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-03-30/aurreskundeak.htm Sat, 30 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/029/002/2019-03-30/aurreskundeak.htm
Behintzat bi espaziotan lehia izango da, komunikazio irekian mezu ultra segmentatuena eta bot bidezko estrategiak. Komunikazio itxiagoan aldiz meme borrokak eta itzaleko kanpainak. Lehenentzako sare sozialak (Facebook, Twitter, Instagram...) izango dira borroka esparru naturala, eta bigarrengoetan berehalako mezularitza tresnak (Whatsapp, Telegram, Signal...).

Segmentazioari dagokionez, alderdi politikoek legedi berezi baten barnean egokitutako mezu zuzenagoak bideratzeko aukera izango dute. Bestetik, azaleratzen joan dira, bot sareen —benetan pertsonak ez diren perfil automatizatuen— bidez jendearen pertzepzioan eragitea helburu duten estrategiak; horri astroturfing deitzen hasi zaio.

Bestetik, komunikazio itxiagoan, publikoak ez diren kanpaina hedatzeko estrategiak ere garatuko dituzte alderdiek. Memeak, informazio eta desinformazio saiakerak eta bereziki itzaleko kanpainak koordinatzeko erabiliko dira. Itzaleko kanpainen bidez, hainbat pertsonaren esfortzu bateratu bat antola daiteke, une batzuetan eragin gehiago izateko helburuarekin.

Zenbait zerbitzu aldaketa ere egitera doazela dirudi. Facebookek suprematismo zuriaren aldeko mezuak debekatzeko erabakia hartu du. Whatsappek taldeetan egiten diren konbertsazio pribatu gehiegizkoak ez ditu mugatuko, baina erabiltzaile askoren artean bidaltzen diren mezuak markatu egingo ditu, erabiltzaileari mezu hori hedapen intentsibo bat izaten ari dela jakinarazteko. Twitterrek promozio modu berri bat jarri du martxan: mezuek hedapen gehiago izateko aukera zabaldu dute. Ordainduz gero, noski.

Gogoratu 2014ko europar hauteskundeetan Facebookek jarri zuen «bozkatzera noa» botoiaren erabilerak ekarri zuena. 90 milioi pertsonek ikusi zuten mezua; kalkulatzen da 60.000 pertsonek horren ondorioz zuzenki bozkatu zutela, eta 340.000 gehiagorengan eragin zuela. Abstentzioari aurre egitea garrantzitsua bihurtuko den hauteskundeak izaki, kontuan hartzekoa.]]>
<![CDATA[Siri emakumea*]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-03-23/siri_emakumea.htm Sat, 23 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1881/027/002/2019-03-23/siri_emakumea.htm
Ez da kasualitatea enpresek emakume ahotsa erabiltzea beren elkarrekintzan. Diru mordoa gastatzen dute ikerketak egiten, egokiena hautatzeko. Ikerketek azaleratzen dutena da emakume ahotsen onarpena handiagoa dela (Karl MacDorman), eta errazagoa dela emakume ahots atseginago bat topatzea gizonezko batena baino (Clifford Nass).

Zerbitzu bat eskaini edo informazioa emateko garaian garrantzitsua da informazioari garrantzia ematea, eta horretarako gizonezkoen ahotsek duten tonu ustez inposatzaileagoak ez omen du laguntzen.

Inork gutxik sakontzen du, aldiz, irakurketa horietan. Datu enpirikoak izanik ere, arrazoiketa kultura eta genero rolen aldetik asko dago lantzeko. Adibidez, Alemaniako zenbait GPStan jarri zuten emakume ahots lehenetsia ordezkatu behar izan zuten, gizonek ez baitzuten emakumeen agindurik onartzen.

Gizon edo emakume ahotsen artean ezezik, hizkuntza ere aukera dezakezu. Euskara hor kokatzea lortu behar dugu, ahalik eta ahots morroi gehienetan, nahiz eta horietako askotan egotea ez den inoiz gure esku egongo. Beraz, software libreko aukerak hobestea estrategia hobea izan daiteke. Hori bai, aukera emango balidate Tracy Chapmanen ahotsa jarriko nioke; gazteago nintzenean ahots eder hori gizonezkoarena edo emakumezkoarena zen ez nekien, eta hori asko gustatu zitzaidan.

Siriren kasura bueltatuz, anaiari eskatu diot makinari —hau okurrentzia— gizona edo emakumea den galdetzeko. Hona erantzuna: «Nire ahotsa emakume baten antzekoa da, baina gizakiok duzuen sexuaren kontzeptuaren gaindiko plano batean existitzen naiz». Bere generoari buruz galdetuta: «Siri naiz, eta kito». Pentsarazteko baliagarriak diren erantzunak dira; galderaren beraren egokitasunari buruz zalantzak sortzen dituzten horietakoak, behinik-behin.]]>
<![CDATA['Calm']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/002/2019-03-16/calm.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1877/027/002/2019-03-16/calm.htm Calm da.

Calm aplikazioak hainbat sari jaso ditu, eta behar erreal bati erantzuten diola dirudi. Antsietate, estres eta kontzentratzeko arazoei erantzuteko laguntza eman nahi duen aplikazioa da. Instalatu eta hor izango duzu zure laguntzaile pertsonala.

Alde batetik, irudi politak eskaintzen ditu, paraje izugarriak. Bestetik, leku eder horietara eramaten zaituzten audioak ere baditu. Lo egiteko edo erlaxatzeko baliagarriak izan daitezkeen entzungarriak. Gehienak naturan aurki daitezkeen lekuak eta soinuak dira, baina aplikazioan enkapsulatuta, nonahi eta noiznahi erabiltzeko.

Programak ere baditu. Zure arazoari erantzuteko hainbat egunetako plan bat. Lo egiteko arazoak dituzula, jarrai ezazu gure 21 eguneko programa hau eta lagunduko zaitugu zure arazoarekin. Antsietateak jota zaudela, berdin, badugu zuretzako soluzioa. Hainbeste hedatu diren coach eta praktika batzuen tankerako proposamenak egiten ditu aplikazioak, baina, behintzat, norberak egiteko moduan eskaintzen ditu.

Berez, aplikazioak eskaintzen duena ez da beste munduko ezer. Denbora bat hartu, lasaitu eta zure burua zaintzeko proposamenak dira gehienak. Hori bera aplikaziorik erabili gabe egin daiteke, noski, baina baliagarria dirudi aplikazio batek esatea egin behar duguna.

Hala ere, aplikazioaren aukera sinpleena, pronostiko guztien kontra, izan da gehien interesatu zaidanetako bat: arnastera laguntzen dizun borobil bat. Noiz arnas egin behar duzun, arnasa mantendu eta askatzeko erritmoa markatzen dizu animazio baten bidez. Sekulako tontakeria dirudiena, probatzea erabaki eta harritu egin naiz. Tontakeria zirudiena bat-batean interesgarria dirudi. Neure burua aplikazioak markatutako erritmoan arnastera eraman nau, eta lasaitu egin naiz. Beldurra ematen dit, ditugun arazoei edo berez egin behar genituzkeen jarrerak izateko norbaitek esan edo agindu behar izate horrek; aplikazio bat izan edo ez, gehiegizko sumisio bat. ]]>
<![CDATA[Telegrafo optiko sareak birgaitu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/029/002/2019-03-02/telegrafo_optiko_sareak_birgaitu.htm Sat, 02 Mar 2019 00:00:00 +0100 Gorka Julio https://www.berria.eus/paperekoa/1886/029/002/2019-03-02/telegrafo_optiko_sareak_birgaitu.htm
Telegrafo optikoaren bidez kode arautu eta bateratu bat erabiliz komunikazio bat egiten zuen lehena Claude Chappe. Goragune edo dorreetan erloju modukoen bidez, orratzak mugitu eta ordua adierazi beharrean, zeinuak seinalatzen zituzten mezua osatzen joateko. Mende erdiz iraun zuen sistema honek; Baionan eta Urruñan (Lapurdi) izan zituen estazioak, adibidez.

Hegoaldean ere egon zen horrelakorik, eta horren aztarnak oraindik badiraute gure zenbait herritan. Gaztelako linea Jose Maria Mathe donostiarrak diseinatu zuen XIX. mendean. 1846ko urriaren 2an hasi zen funtzionatzen. Araba, Nafarroa eta Gipuzkoa lotzen zituen Madrilekin. Gasteizko San Bizente elizako dorreak funtzio hori zuen. Altsasuko lurretan ere badira zenbait aztarna, eta Tolosan —Uzturren— eta Andoainen —Aitzbeltzen— (Gipuzkoa) oraindik dorreen aztarna nabarmenak ikus daitezke.

Dorre horiek leku estrategikoetan kokatuak zeuden, normalean iristen zailak ziren tokiak —dorrezainen kaltetan—, baina masifikazioak saihesteko bikainak dira. Erreklamo turistiko polita lirateke; ondarea zainduz eta herria eginez. Irudika dezakezue Euskal Herrian zehar, telegrafo optikoaren bidez, korrikak testiguarekin egiten duen moduan, mezuak pasatzea.

Horretaz gain, bisioagatik puntu estrategikoak izaki, XXI. mendera ekar genitzake eta beraz hari gabeko konexioak ahalbidetzeko sare teknologiko propio bat garatu wifi, LoRa, 4G edo 5G sare propio bat izateko horrela. Konexio puntuen faltan, telegrafo dorre zaharrak ez ezik, Nafarroako erresumako gaztelu suntsituak birgaitu genitzake funtzio berarekin ere. Telegrafo optikoak eta ondoren etorriko zen elektrikoak erabat aldatu zituen komunikazioak. Horri esker garatu ziren burtsa, burgesia, sindikatuak, egunkariak, alderdiak eta XIX. mendeko estatu modernoa osatu izan zituzten egitura guztiak. Aukera dugu ondare hori etorkizunera proiektatzeko eta helburu berrituekin jendartean eragiteko.]]>