<![CDATA[Gotzon Hermosilla | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 09 May 2021 00:09:07 +0200 hourly 1 <![CDATA[Gotzon Hermosilla | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Aro beltzerako liburu zuria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/004/001/2021-05-08/aro_beltzerako_liburu_zuria.htm Sat, 08 May 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1932/004/001/2021-05-08/aro_beltzerako_liburu_zuria.htm COVID-19aren Liburu Zuria plazaratu dute. Nabarmendu dutenez, ez da dokumentu itxia, «zirriborroa» baizik. Horrekin, eztabaida sustatu nahi dute gizartean, eta aurrerantzean, orain arte jorratu dituzten arloetan sakondu eta jorratu gabe gelditu direnak landu nahi dituzte.

Ugo Mayor EHUko Ikerbasque ikertzaileak eta Oier Ateka Donostiako ESIko Barne Medikuntza zerbitzuko medikuak esan dutenez, joan den abenduan egindako mahai inguru bat izan zen txostena egin duen taldearen sorburua. Orduan hasi ziren pentsatzen egokia izan zitekeela «arlo askotako adituak biltzea eta elkarrekin gogoeta egitea», betiere «proposamen zehatzak», egiteko xedez.

Arazo konplexua da COVID-19arena, arlo askotan eragiten duena: osasungintzan, nola ez, baina baita ere alor juridikoan, ekonomian, psikologian, hezkuntzan eta beste zenbait esparrutan. Eta jakinik arazo konplexuei irtenbide sinplerik ezin zaiela eman, ikuspuntu askotatik heldu nahi izan diote aferari, Mayorrek esan duenez: «Gai izan gara elkar ulertzeko. Beste ikerketa batzuekin alderatuta, uste dut honen berezitasuna dela atal bakoitza elikatu dela gainerako ataletako ekarpenetatik».

«Errudunak» bilatu barik

Askotariko begirada horien emaitza da Liburu Zuria, eta han agertzen diren 175 proposamenak. Txostena egin dutenek badakite munta horretako arazo bati aurre egitea ez dela erraza, eta askotan, erabakiak hartu behar izan dituztenek ez dutela gogoetarako denbora handirik izan, erantzunak berehalakoak izan behar zutelako. «Horregatik, beharrezkoa da atzera begiratzea», adierazi du Mayorrek, «eta aztertzea zertan asmatu dugun eta zertan huts egin dugun, baina ez inor errudun egiteko, hobetzeko baizik».

Txostenaren aurkezpenean, egileek ez dute edukietan larregi sakondu nahi izan. Esan dutenez, egin dituzten proposamen guztiak «garrantzitsuak» dira, eta baten bat nabarmentzekotan, beste guztiak alboratuta geratuko ote diren beldur dira. Baina argi dute orain arte zer hobetu badagoela: «Pandemiak orain arte zenbait olatu izan ditu», azaldu du Atekak, «horri aurre egiteko neurri batzuk hartu dira, eta ikusi dugu olatua apaldu den bakoitzean geroago arazoak errepikatu egin direla. Ez badugu aldatzen egiten duguna, leku berdinera itzuliko gara beti».

Mayorrek esan duenez, «ez da oso zentzuzkoa hamabost hilabeteren ondoren hasieran bezala edo antzera egotea». Baina berriro nabarmendu du «okerretan baino gehiago, irtenbideetan» jarri nahi izan dutela fokua: «Aztertu nahi izan dugu zer egiten ari garen, eta horretatik zerk funtzionatzen duen eta zerk ez, litekeena delako funtzionatzen ez duen zerbait egiten aritu izana orain arte».

Txostenean agertzen diren proposamenak mota askotakoak dira. Adibidez, aire zabalean egiten diren jarduerak hobestea proposatzen dute, «batzuetan, horrelakoak galaraziz, jendea leku itxietan batzea indartu delako, eta hori askoz arriskutsuagoa da». Telelana sustatzea, lehen arretako sarea bultzatzea, arlo publikoa indartzea eta horrelako neurriak agertzen dira Liburu Zurian: «Ez dira iritziak», azaldu du Mayorrek, «datuetan oinarritutako proposamenak baizik».

Lehenagoko arazoak

Oier Atekak esan duenez, pandemiak «lehenagotik zetozen arazoak» azaleratu ditu, arazo berriak aurkezteaz gain. Adibidez, arlo publikoak azken urteotan izan duen ahultzea bere gordinean agertu da pandemiak eraso egin duenean: «Beharrezkoa da arlo publikoa indartzea, lehen arreta sustatzea, prebentzioa eta osasungintza lehenestea eta abar. Gaur egun, osasungintzara bideratzen den aurrekontuaren heren bat arlo pribatura doa. Datu hori alderatzen badugu pandemia honetan arlo publikoari eta arlo pribatuari egin zaizkien eskaera maila desberdinekin, ondorioren bat atera beharko dugu».

«Gardentasun eta datu falta» ere deitoratu dute adituek. Adibidez, Atekak gogorarazi du Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan koronabirus kasuen %90 jatorri ezezagunekoak direla, ez delako zehaztu kutsatzea non gertatu den, eta Eusko Jaurlaritza dela kutsatzeen jatorriari buruzko datuak ematen ez dituen erakunde bakanetako bat.

Adituek esan dutenez, txosten horrekin «hondar aletxoa» ekarri nahi izan dute gizartean egin beharreko eztabaida sustatzeko. Horregatik, edozein herritarrek lor dezake dokumentua taldearen web orrian, covid19liburuzuria.eus helbidean. Bestalde, iragarri dute EAEko babes zibileko planaren aholku kontseilu Labi teknikoa osatzen dutenei eta Nafarroako osasun agintariei helarazi dietela, eta laster eztabaidak eta mahai inguruak antolatuko dituztela txostena oinarri hartuta.]]>
<![CDATA[Pandemiari buruzko txosten bat aurkeztu dute zenbait adituk, eta 175 neurri proposatu]]> https://www.berria.eus/albisteak/197349/pandemiari_buruzko_txosten_bat_aurkeztu_dute_zenbait_adituk_eta_175_neurri_proposatu.htm Fri, 07 May 2021 08:05:04 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/197349/pandemiari_buruzko_txosten_bat_aurkeztu_dute_zenbait_adituk_eta_175_neurri_proposatu.htm <![CDATA[Ia 17.000 ikasle ari dira atzoz geroztik HABEren euskara azterketa egiten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1959/007/001/2021-05-06/ia_17000_ikasle_ari_dira_atzoz_geroztik_haberen_euskara_azterketa_egiten.htm Thu, 06 May 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1959/007/001/2021-05-06/ia_17000_ikasle_ari_dira_atzoz_geroztik_haberen_euskara_azterketa_egiten.htm
Orotara, 16.831 ikaslek egingo dituzte euskara proba horiek. Gehienak, 10.700 inguru, euskaltegietan aritutako ikasleak dira, eta beste 6.200 lagun deialdi irekira aurkeztu dira. Horiei guztiei beste 513 ikasle gehitu behar zaizkie, duela bi aste HOBE sistema erabilita azterketak ordenagailuz egin zituztenak. Beraz, guztira, 17.344 pertsonak parte hartuko dute euskara mailak egiaztatzeko HABEren prozesuan, iaz baino ia 3.000 gehiagok.

Barakaldoko BECek hartuko ditu ikasle gehien: 9.045 lagunek egin behar dute bertan azterketa. Ficoban, berriz, 5.338 dira euskara azterketa egiteko aukera dutenak, Buesa Arenan 2.384, Madrilen 44, eta Bartzelonan 20.

Segurtasun neurriak

Jokin Azkue HABEko zuzendari nagusiak adierazi duenez, proba guztiak «osasun agintarien aholkuei jarraituz eta ikasleen eta prozesuan parte hartzen duten guztien osasuna zainduz eta segurtasun neurri guztiak bermatuz» egingo dira.

HABEk bereizten dituen lau mailetako bat egiaztatu ahal izango dute ikasleek azterketa hauen bidez: B1 (erabiltzaile independentea), B2 (erabiltzaile aurreratua), C1 (erabiltzaile gaitua) eta C2 (erabiltzaile aditua). Atzo eta gaur, maila horietako bat eskuratu nahi duten deialdi irekiko ikasleek izan dute azterketa, Arabakoek, Bizkaikoek zein Gipuzkoakoek. Bartzelonan ere atzoko eta gaurko prestatu dute proba, eta Madrilen, berriz, maiatzaren 8an egingo dute azterketa. Euskaltegietan izena eman duten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikasleek, berriz, ostiralean eta larunbatean egingo dute azterketa.

Proba idatzia izango da oraingoa; izan ere, mintzamen probak ekainean eta uztailean egingo dituzte.]]>
<![CDATA[Andreentzat pentsatua, andreek egina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/008/001/2021-05-06/andreentzat_pentsatua_andreek_egina.htm Thu, 06 May 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1873/008/001/2021-05-06/andreentzat_pentsatua_andreek_egina.htm
Duquek aitortu zuen azken urteotan gauzak «asko» aldatu direla, baina ez behar bezainbeste: «Gakoa ez da bakarrik emakumeak boterean egotea, botere horrekin zer egiten den baizik: beharrezkoa da politika feministak egitea», esan zuen. Bat etorri ziren horretan Mendia eta Atutxa, eta euskal erakundeetatik egiten ari diren politikak goraipatu zituzten. Mendiaren esanetan, genero ikuspegia «Jaurlaritzaren sail guztietan eta politika guztietan» eragiten duen aldagaia da, eta Atutxak Emakunderen jarduera goretsi zuen, «hastapenetan, haren kanpaina batzuk mespretxuz hartu baziren ere».

Emakumeen agenda

Ba al dago emakumeen agenda politiko propio bat? Horixe galdetu zuen moderatzaile lanetan aritu zen Eva Domaika kazetariak. PPren Laura Garridoren ustez, agenda hori xede bakar batean laburbil daiteke: «Emakumeei nahi duten lekuetara iristea galarazten dieten oztopoak kentzea» da gakoa, esan zuenez.

Duquek «mugimendu feministaren aldarrikapenetan» kokatu zuen emakumeen agenda, eta Gorrotxategik ohartarazi zuen, gai espezifikoez gain, politika orokorreko gaiek ere osatzen dutela agenda hori: «Aurrekontuak onartzea eta horiei norabide jakin bat ematea ere politika feminista egitea da», azaldu zuen.

PSE-EEko idazkari nagusia izateaz gain, Idoia Mendia Eusko Jaurlaritzaren Lan eta Enplegu sailburua ere bada, eta talaia horretatik esan zuen beharrezkoa dela enpresatako administrazio kontseiluetan ere egun dauden baino emakume gehiago egotea. Mugimendu feministaren eta erakundeen arteko harremana beharrezkoa dela erantsi zuen: «Egia da instituzioak askotan atzetik goazela, baina politika publikoetatik gauza asko alda daitezke. Benetako iraultza aldizkari ofizialean egiten da».

Baieztapen horri ñabardurak egin zizkion Izaskun Duquek: «Ez nau kezkatzen enpresa handietako zuzendaritzan emakumeak dauden ala ez, emakumeen lan prekaritateak baizik». Instituzioen eta mugimendu feministaren arteko harremanari dagokionez, gogorarazi zuen pandemiaren karietara mugimenduak deialdia egin zuela zaintzaren auziari buruzko mahai bat osatzeko: «Batzuek ez zuten proposamena aintzat hartu».

Kuoten gaia ere aztertu zuten mahai inguruan. Ordezkari politiko guztiak bat etorri ziren esatean oraindik ere beharrezkoa dela neurri hori: «Ezinbestekoa da, baina tresna bat da; irtenbidea beste nonbaitetik etorriko da», azaldu zuen Gorrotxategik. Garrido izan zen horretan salbuespena: esan zuenez, bere alderdian emakumeak Espainiako ministro ere izatera iritsi dira kuotak ezartzeko beharrik gabe, eta erronka jo zuen: «Ea hemen ere noiz ikusten dugun emakumezko lehendakari, ahaldun nagusi edo hiriburu bateko alkate bat».

Itxaso Atutxa ere kuoten alde agertu zen, eta bere eskarmentutik berba egin zuen: «Udal hauteskundeak datozenean, Bizkaian 110 zerrenda osatu behar izaten ditugu. Hautagai askorekin berba egin behar izaten dugu, eta ezezkoa, normalean, emakumeena izaten da». «Bikainak ez izateko eskubidea» aldarrikatu zuen emakumeentzat.

Etorkizunari begira, denek nabarmendu zuten sarean lan egiteko eta adostasuna dagoen arloetan batera ekiteko aukera badagoela. Mendiak agintaldi honetan onartzekoa den Berdintasun Legean jarri zuen «aurrera egiteko benetako aukera». Gorrotxategi, berriz, zehatzagoa izan zen, eta bi gaitan ados jartzeko proposamena egin zien gainerakoei: GAS Gurasoen Alienazioaren Sindromea ezabatzea eta indarkeria matxista pairatu duten emakumeak berriro biktima ez bilakatzeko neurriak hartzea.]]>
<![CDATA[Ia 17.000 ikasle hasi dira euskara maila egiaztatzeko azterketak egiten]]> https://www.berria.eus/albisteak/197243/ia_17000_ikasle_hasi_dira_euskara_maila_egiaztatzeko_azterketak_egiten.htm Wed, 05 May 2021 15:38:58 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/197243/ia_17000_ikasle_hasi_dira_euskara_maila_egiaztatzeko_azterketak_egiten.htm <![CDATA[77 urte eskatzen dituzte 13/13 auzian epaituko dituzten zortzi herritarrentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/002/001/2021-05-04/77_urte_eskatzen_dituzte_1313_auzian_epaituko_dituzten_zortzi_herritarrentzat.htm Tue, 04 May 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1898/002/001/2021-05-04/77_urte_eskatzen_dituzte_1313_auzian_epaituko_dituzten_zortzi_herritarrentzat.htm
Berez, makrosumarioen eta epaiketa handien aroko azkena izan beharko luke 13/13 auzikoak, Bateragune auziko epaiketa errepikatzea agintzen ez badute edo Auzitegi Nazionalean beste zerbait erabakitzen ez badute behintzat. Auzi honi dagokionez, 2010eko apirilean egindako sarekada batean du oinarri; gaur egun Espainiako Barne ministro den Fernando Grande-Marlaskak agindutako polizia operazioan, hamar lagun atxilotu zituzten, azkenean hamahiru auzipetu zituzten arren. Atxilotuetako zenbaitek torturak eta tratu txarrak salatu zituzten.

Geroztik 11 urte igaro dira, eta egoera politikoa arras aldatu da. «Denboraz eta lekuz kanpo» dator orain epaiketa, Agirre Araukok eta Redondo Otamendik auzipetu guztien izenean irakurritako agirian azaldu dutenez, «inoiz denbora eta leku barnean egoterik balu». Sinesmen horretatik egingo diote aurre auziari.

Auzipetuak saiatu dira orduko gertaerak «testuinguru politiko zehatzean» kokatzen: «Ezker abertzalea bete-betean zebilen konfrontazio armaturik gabeko agertoki politiko berria eraikitzeko oinarriak gorpuzten, betiere indarkeria adierazpen guztiak Euskal Herrian desagertzea xede». Auzipetuak ere horretan zebiltzan, «Euskal Preso Politikoen Kolektiboa egoera berrira egokitzen laguntzen eta eragile aktibo izan zedin». Horregatik, haien kontrako operazioa, Bateragune auzikoa edo Herrira elkartearen kontra egindakoa bezalaxe, «asmo horiek zapuzteko ahalegintzat» jotzen dute.

«Toga hotsak»

Auzipetuek uste dute denborak arrazoia eman diela, eta presoen ekarpena «erabakigarria» izan dela oraingo egoerara iritsi ahal izateko. Baina «gatazkaren ondorio ugarik» konpondu gabe dirautela pentsatzen dute, eta «iraganari kateatuta» jarraitu nahi duten sektoreak egin dituzte horren erantzule. Esan dutenez, Espainiako Auzitegi Nazionala da estrategia horren «ardatza», egoera politiko berrian «osagai deformatzaile eta baldintzatzaile izateko xede garbiarekin». Esan dutenez, behinola ezpata hotsak zirenak toga hotsak dira gaur egun.

Auzipetuek uste dute «presoak atzerapen gehiagorik gabe etxeratzeko garaia» dela, «gatazkaren ondorio guztiak argitu eta zauriak ondo ixten» saiatzekoa eta «euskal gizarteari, askatasunari eta demokraziari aukera berriak» irekitzekoa.

Horregatik, argi adierazi dute prest daudela fiskaltzarekin akordio bat egiteko, Herrira elkartearen kontrako epaiketan gertatu zen bezala, eta «borondate» horrekin ekingo diotela epaiketari, baina oraindik ez dakitela beste aldean ere horretarako borondaterik egongo ote den. «Gure ekarpena izango da egoera berriaren aldeko apustua sendotzea», erantsi dute.

Auzipetuek iragarri dute agiria eragile politiko eta sozialei aurkeztuko dietela datozen asteetan, haien aldekotasuna eta sostengua bilatzeko asmoz. Mobilizazioei ere ekingo diete: auzipetuen sorterri eta bizileku diren herrietan mobilizazioak antolatuko dituzte, eta uztailaren 10ean Bilbon eta Donostian egingo dituzte ekitaldi nagusiak.

Elkartasun ekonomikoa ere bilatuko dute: esan dutenez, orain arteko prozesu luzea zama handia bilakatu zaie, eta, gainera, aurreikusita dago epaiketak 18 egun iraungo duela, horrek dakartzan joan-etorri eta gastu guztiekin.

«Zentzugabea»

Sare elkarteak elkartasuna adierazi die zortzi auzipetuei, eta erantsi du epaiketa «zentzugabea eta bidegabea» begitantzen zaiela: «Auzitegi Nazionalak berriro frogatu du salbuespen auzitegia izaten jarraitzen duela, eta gure herria bakerantz eta bizikidetzarantz egiten hasi den bidea oztopatu nahi duela».

Sarek gogorarazi du auzipetuetako batzuk jadanik epaituak izan direla orain leporatzen dizkieten delituengatik, eta batzuek espetxe zigorra ere bete egin dutela.]]>
<![CDATA[«Traba hau paretik kentzeko modua akordioa erdiestea bada, gu prest gaude» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1924/002/002/2021-05-04/laquotraba_hau_paretik_kentzeko_modua_akordioa_erdiestea_bada_gu_prest_gauderaquo.htm Tue, 04 May 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1924/002/002/2021-05-04/laquotraba_hau_paretik_kentzeko_modua_akordioa_erdiestea_bada_gu_prest_gauderaquo.htm 13/13 auziko epaiketari egin beharko dio aurre, beste zazpi auzipetuekin batera. Noren kontrakoa izan zen 2010eko apirileko polizia operazio hura? Sarekada izan zenean, ni espetxean nengoen 2008tik; pentsa zein izan daitekeen nire parte hartzea. Baina eman zioten tratamendu mediatikoagatik, presoen eskubideen inguruan lanean ari ziren pertsonen kontra jo nahi zuten, abokatuen kontra bereziki. Hala aurkeztu zuten behintzat. Eta zer helburu zuen? Gaur egun begien bistakoa da zein zen egoera garai hartan ezker abertzale osoan eta orobat Euskal Herrian. Ahalegin sendo bat egiten ari zen egoera politikoari bira handi bat emateko: gure herrian orube demokratiko bat ezartzea eta bortizkeria hortik kanpo uztea. Pertsona horiek eginkizun bat izan zezaketen presoak ere eragile aktibo bilakatzeko eta ekarpena egiteko prozesu horretan. Prozesu hori oztopatu eta zangotrabatzeko borondate bat zegoen. Lehen esan duzu «indefentsio» egoeran zaudetela. Zergatik? Alde batetik, garai hartan bazegoen ingeniaritza juridiko eta legal bat, oraindik ere badirauena, dena salbuespenez betetzeko, eta salbuespenezko legeak egiten direnean ohiko eskubideak urratzeko izaten da. Beste aldetik, Auzitegi Nazionala bera dugu; ezin izango dugu inoiz epaitegi justu eta inpartzialtzat hartu, oso parte inportante bat izan da beti estatuak bultzatutako errepresio estrategian, eta gaur egun ere horretan jarraitzen du. Haren eskutik etorri dira hedabideak itxi izana, alderdi eta erakundeak legez kanporatzea eta abar. Hark epaitu behar zaituenean, ezin duzu justizia askorik espero. CNI Espainiako zerbitzu sekretuak operazio haren abiapuntuan egon ziren. Hori ere bada indefentsiorako arrazoia: operazioa CNIk eta Guardia Zibilak bultzatu zuten, eta gure herrian badakigu horrelakoetan gauza zikin eta itsusiak espero ditzakegula. [Javier] Gomez Bermudez epaileak behin baino gehiagotan eskatu zuen CNIren paperak sekretupetik ateratzea, horiek zirelako operazio horien iturburua, eta ez zuen lortu. Ohikoa da horrelako operazio batean CNIk parte hartzea? Parte hartze hori ezaguna izatea, seguru asko, ez. Beste kontu bat da oso litekeena dela Espainiako zerbitzu sekretuek hainbat kontutan esku hartzea iritzi publikoak jakin gabe. Kasu honetan jakin egin da, seguru asko beste biderik ez dutelako izan. CNI izan da honen guztiaren iturburua, eta, nire ustez, horren larritasuna ikaragarria da. Atxilotuetako zenbaitek tortura eta tratu txarrak salatu zituzten. Hori ere ohikoa da, baina kasu honetan egon da hain ohikoa ez den osagarririk, ezta? Haien hanka sartzea izan zen, normalean izaten ez dutena. Atxilotuetako baten etxera joan ziren, hura miatzera, eta alde egin zutenean guardia zibil bati txostena mahai baten gainean ahaztu zitzaion. Txosten hartan argi eta garbi agertzen zen nortzuk atxilotu behar zituzten, eta bakoitzari zer tratu eman behar zioten; adibidez, abokatuak «ez ukitzeko», eta besteekin bidea «libre» zegoela. Edonola ere, ez dut uste gaur egun inork horrelakorik behar duenik jakiteko zer gertatzen zen garai hartan atxilotuekin. Argi esan duzue prest zaudetela fiskaltzarekin akordio bat egiteko. Guk bat egiten dugu gure herrian egiten ari den apustu politikoarekin. Auzi honek garai bateko estrategiari erantzuten dio, eta traba da prozesu horretarako. Traba hori paretik kentzeko modua akordio bat egitea bada, gu prest gaude. Baina gaur egun ez dago akordiorik, eta Auzitegi Nazionaletik datozen zenbait zantzu, adibidez Bateragune auziko epaiketa berriro egin nahi izatea, ez dira norabide onekoak. ]]> <![CDATA[Uztailean egingo dute 13/13 epaiketa handia, Espainiako Auzitegi Nazionalean]]> https://www.berria.eus/albisteak/197140/uztailean_egingo_dute_1313_epaiketa_handia_espainiako_auzitegi_nazionalean.htm Mon, 03 May 2021 08:11:29 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/197140/uztailean_egingo_dute_1313_epaiketa_handia_espainiako_auzitegi_nazionalean.htm <![CDATA[Egia bilatzearen arriskua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2021-04-28/egia_bilatzearen_arriskua.htm Wed, 28 Apr 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1911/002/001/2021-04-28/egia_bilatzearen_arriskua.htm
Hildako kazetariak film dokumental bat egiten ari ziren gobernuz kanpoko erakunde batekin, Burkina Fasoko parke naturaletako legez kanpoko ehizari buruz: erredaktore Beriain, kamerari Fraile. Legez kanpoko ehizaren kontrako patruila batekin zihoazen, eta, 09:00etan, talde armatu batek eraso egin zion patruila horri.

Burkina Fasoko hedabideek adierazitakoaren arabera, erasoaren ondorioz, patruilan zihoazen hiru lagun zauritu ziren, eta arma eta material ugari lapurtu zieten: bi metrailadore, drone bat, hamabi motozikleta eta abar. Baina, horretaz gain, lau lagun ere desagertu ziren erasoak sorturiko anabasan: Beriain, Fraile, espedizioko kide irlandar bat eta Burkina Fasoko segurtasun indarretako kide bat.

Orduan gertatu zenaz ez dago informazio garbirik. Burkina Fasoko hedabide batzuen arabera, erasotzaileek hiru europarrak bahitu zituzten, eta gatibu zituztelarik hil zituzten. Beste batzuen arabera, aldiz, erasoa gertatu zen lekuan bertan zauriturik suertatu ziren, eta zauri horien ondorioz hil ziren. Hasieran, Espainiako albiste agentziek esan zuten ez zegoela irlandarraren inguruko informaziorik, baina, antza denez, haren gorpua ere agertu da bi euskal kazetarien hilotzekin batera.

Egileen inguruan ere ez dago informazio zehatzik, oraingoz. Oso eremu gatazkatsua da hori, eta, Gonzalez Laia ministroaren esanetan, «terroristak, isileko ehiztariak eta bidelapurrak» ibiltzen dira inguruan. Edonola ere, Burkina Fasoko Gobernuko Komunikazio ministro eta bozeramaile Ousseni Tambourak «terroristei» egotzi zien erasoaren ardura, «haien nortasuna oraindik zehaztu ez bada ere». Tambourak esan duenez, inguruak miatzen ari dira egileak aurkitzeko xedez.

«Luma eta kamera eskuan»

Kazetari elkarte ugarik protesta egin dute hilketa horien aurka. Kazetarien Euskal Elkargoa eta Euskal Kazetarien Elkartea batera agertu dira hilketak salatzeko, eta adierazi dute Beriain eta Fraile «luma eta kamera eskuetan zituztela» hil direla, «Afrikako herrialde horretako isileko ehizaren mundu iluna salatzen eta jakinarazten saiatzen ari ziren bitartean».

Hilketen egileak talde jihadistak edo isilpeko ehiztariak izan, kazetarien elkarteek argi dute «interes ekonomiko handiak» daudela talde horien atzean, eta, azken finean, horiexek izan direla Beriain eta Fraile hil izanaren arrazoia: «Horrek ideia batean berresten gaitu; alegia, informaziorik eta salaketa kazetaritzarik gabe ez dagoela askatasunik».

Mugarik Gabeko Kazetariak elkarteak nahigabea adierazi du hilketengatik: «Gaurkoa egun beltza da duintzen zuten lanbidearentzat». APIA Ingurumen Informazioko Kazetarien Elkarteak, EITB taldeak eta beste elkarte eta hedabide batzuek ere bat egin dute doluan.

Kazetariek ez ezik, eragile politikoek ere atsekabea adierazi dute albistea jakindakoan. Eusko Jaurlaritzako lehendakari Iñigo Urkulluk «gaitzespenik erabatekoena» agertu du gertatutakoaren inguruan. Nafarroako Gobernuak ere doluminak bidali dizkie bi kazetarien senideei, eta esan du Espainiako Gobernuarekin harremanetan dagoela Beriainen gorpua ekar dezaten. Eusko Legebiltzarrean eta Nafarroako Parlamentuan ordezkaritza duten indar politiko guztiek ere atsekabea azaldu dute; gehienek, sare sozialetan hedatutako mezuen bidez.

Europako Batasunaren Kanpo Politikarako ordezkari Josep Borrellek erasoa deitoratu du, eta «terroristei» leporatu die gertatutakoa. Espainiako Gobernuko zenbait kidek ere, Pedro Sanchez presidentea haien artean, doluminak helarazi dizkiete hildakoen senitartekoei, eta, adibidez, Gizarte Eskubideetarako ministro Ione Belarrak deitoratu egin du «giza eskubideekin konprometiturik zeuden bi kazetari ausart galdu izana».

Barakaldoko alkate Amaia del Campok bereziki gogoan izan ditu Fraile herrikidearen lagun eta senideak.]]>
<![CDATA[Faxismoaren kontrako aldarriak areagotu egin dira bonbardaketaren urteurrenean]]> https://www.berria.eus/albisteak/196815/faxismoaren_kontrako_aldarriak_areagotu_egin_dira_bonbardaketaren_urteurrenean.htm Mon, 26 Apr 2021 18:10:31 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/196815/faxismoaren_kontrako_aldarriak_areagotu_egin_dira_bonbardaketaren_urteurrenean.htm https://guernicagernikara.eus/ekitaldiak/gernika-batzordearen-aurrerapen-bideoa-1976-2021/#bideoa]]> <![CDATA[ETXEA ALA BIZITZA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1985/002/001/2021-04-25/etxea_ala_bizitza.htm Sun, 25 Apr 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1985/002/001/2021-04-25/etxea_ala_bizitza.htm
2008ko krisiak lurrikara moduko bat ekarri zuen etxebizitzaren arloan. Ordura arte, merkatua etengabe hazten ari zen, baina krisiak errotik moztu zuen hazkunde hura, eta zenbait ondorio utzi zuen: alde batetik, etxe gutxiago egin ziren; adibidez, krisiaren aurretik 8.000 etxebizitza inguru eraikitzen ziren urtero Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta 2011tik 2016rako epean, urteko 3.000ra jaitsi zen kopuru hori. Nafarroan, 6.200 etxe berri eraiki zituzten 2006an, eta 560 baino ez 2016an.

Prezioetan ere eragina izan zuen: 2008tik aurrera etengabe jaitsi zen metro koadroko salneurria, 2016an behea jo arte. Baina horrek ez zuen esan nahi etxe baten beharrean zeudenek askoz erraztasun handiagoak zituztela bizitoki bat lortzeko. Seguru asko, prozesua alderantzizkoa izan zen: krisiak sorrarazitako estutasun ekonomikoek zaildu zioten familia askori etxe bat erosteko aukera, eta, horren ondorioz, prezioek behera egin zuten.

Merkatua 2017an hasi zen egoerari buelta ematen. Prezioak egonkortu ziren, goranzko joera txiki batekin, eta etxe berrien eraikuntza ere suspertu egin zen: Hego Euskal Herrian, berriro iritsi zen 2009ko antzeko kopuruetara, eta Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan, berriz, 2000ko hamarraldian izandako gorakada ikusgarriaren ostean, berriro itzuli zen 2001 baino lehenagoko kopuruetara: 2.800 etxebizitza urtero hiru herrialdeetan. Salmentak ere emendatu ziren.

Orain, COVID-19aren izurriak ekarritako krisiak berriro astindu du egoera. Prezioak igo egin dira: Idealista enpresak egindako ikerketaren arabera, bigarren eskuko etxebizitzen prezioak %2,9 egin du gora Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan pandemiaren urtean, hots, 2020ko martxotik 2021eko martxora, eta Nafarroan igoera hori %1,2koa izan da. Baina, batez ere, herritarren egoera ekonomikoa kaskartu da izugarri. Pandemiak 21.300 langile utzi ditu langabezian 2020ko martxotik hona Hego Euskal Herrian, eta beste 35.000ri enplegua aldi baterako erregulatzeko espedientea ezarri diete. Horrek, dudarik gabe, ondorioak izango ditu etxebizitza lortzeko aukeretan ere.

Aurreko krisitik osatu gabe

Mario Ioldi (Sestao, Bizkaia, 1959) Plangintzaren eta Prozesu Eragileen zuzendaria da Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza Sailean. «Gu beste krisi batetik gentozen, eta gizartearen sektore batzuk oraindik osatu gabe zeuden orduko ajeetatik», azaldu du. «Hori kontuan hartuta, aurreikustekoa zen pandemiak kaltea eragingo ziela sektore horiei, eta kaltea ekarri du, baina ez aurreikusten genuen bezain handia».

Ioldiren esanetan, erakundeek hartutako «neurri berritzaileek» lagundu dute kolpea leuntzen: «Adibidez, 2020. urteko hiru hilabetez errenta ordaintzetik salbuetsi genituen alokairuko parke publikoko zenbait erabiltzaile, COVID-19aren ondorioz zailtasunak zituztenak, hau da, 1.400 etxebizitzatan Jaurlaritzak ordaindu zuen alokairua. Eta beste neurri bat izan zen alokairu libreari laguntzeko programa bat. Praktikan 2.300 familiari lagundu diegu alokairua ordaintzen: kasurik arruntenean, 250 eurorekin hilean».

Oso bestela ikusten dute egoera azken bolada honetan Euskal Herriko txoko askotan agertu diren etxebizitza talde, maizterren sindikatu eta antzeko eragileek. Karla Pisano Berrojalbiz (Bilbo, 1996) Gasteizko Etxebizitza Sindikatuko kidea da: «Etxebizitzaren arazoa ez da pandemiaren gestio burgesak ekarritako berritasun bat, klaseetan oinarritutako sistema kapitalistaren berezko ezaugarri bat baizik. Gestio horrek prozesu hau azkartu baino ez du egin, eta etxebizitzaren alorrean ondorioak oso argiak dira: jabe ertainen biolentzia handitzea, etxegabetzeak, errenta igoerak eta abar».

Alba Garcia Martin (Bilbo, 1988) eta Miguel Virizuela (Barakaldo, Bizkaia, 1990) Bilboko Maizterren Sindikatukoak dira: «Lehenagotik ere egoera zaila zen, batez ere alokairuetakoa», azaldu du Virizuelak. «Prezioen igoerak ez ziren Madrilen eta Bartzelonan bezain handiak, baina hori izan zen prezio garestiagoetatik abiatzen ginelako. Pandemiak are gehiago tenkatu du egoera. Gero eta familia gehiagok hautatu behar dute platerean zerbait jartzearen eta alokairua ordaintzearen artean».

Etxebizitzaren arloan diharduten eragileen artean, seguru asko Barakaldoko Berri Otxoak plataforma da beteranoenetako bat, ia 30 urte eman baitu pobreziaren eta bazterketaren kontrako lanean. Sheila Fernandezek (Barakaldo, 1990) dioenez, orain egoera larriagotu da: «Guri industriaren birmoldaketaren garaiak oso urrun geratzen zaizkigu, baina orduan ordaintzen ziren soldatak ezin dira alderatu gaur egungoekin. Eta etxebizitzen prezioa, aldiz, handitu baino ez da egin. Orain badaude hipotekak baino garestiagoak diren alokairuak».

Ipar Euskal Herrian, berriz, orain arte ez da horrelako elkarterik egon, baina badirudi gauzak aldatzen ari direla, eta Gazte Ekintza dinamika sortu berriaren estreinako kanpaina etxebizitzaren ingurukoa izatea —apirilaren 15ean aurkeztu zuten— oso esanguratsua da. Iker Zurutuzak (Miarritze, Lapurdi, 1989) Hendaiako Laguillon etxebizitza agentzian zazpi urte eman ditu lanean, eta, dioenez, «orain arte ikusi gabea» da egungo egoera: «Hendaian, urte batean, maiatzetik hona, prezioak %15 edo %20 igo dira. Hemen ez da inoiz horrelakorik ikusi; normalki igoera urtean %4 edo %5 izaten zen».

Izan ere, eskaera izugarri handitu da: «Bankuan diru apur bat dutenak beldurtzen dira, eta etxe batean dirua inbertituz lasaiago bizi dira bankuan edukita baino. Gero, erretiroa hartutako jende asko ere badugu, hiri handietatik alde egin nahi dutenak. Eta, beste aldetik, telelana garatzen ari da, ohiturak aldatzen ari dira, eta badago jendea etxetik lan egiten duena eta gero astean egun bat edo bi Parisen edo Bordelen ematen duena. Hori fenomeno berria da, eta eskaera handitzen du».

Horren ondorioa da askoz erosle gehiago daudela eskaintzen diren etxeak baino, eta horrek prezioak igoarazi ditu. Erosle izan nahi duten asko Frantziatik datoz, Paris, Bordele eta Tolosa aldetik. «Pandemia aurretiko egoerarekin konparatuz, bikoiztu egin da eskaera kanpotarren aldetik», azaldu du Zurutuzak.

Garai batean, bazeuden Hego Euskal Herriko erosleak ere, baina hori «egun batetik bestera» amaitu zen: «Hegoaldeko bankuek maileguak emateari utzi ziotenean. 2000ko hamarkadan, Hegoaldeko herritarrak izaten ziren merkatuaren erdia, baina hori desagertu zen. Gaur egun, Hegoaldeko jendea ikusten dugu saltzaile gisa».

Alokairuak, gora

2008ko krisiak beste ondorio bat utzi zuen: alokairu eskariak gora egin zuen. Hego Euskal Herrian horrek ez zuen ekarri alokairuen garestitze nabarmenik, hasieran behintzat: lehenagotik zetorren prezioen gorakada handia apaldu egin zen 2008tik 2012ra, eta 2012tik 2016ra jaitsi ere egin zen alokairuaren batez besteko prezioa. Baina geroztik prezioek etengabe egin dute gora; adibidez, 2016tik 2019ra %8,45 Bizkaian, %11,25 Gipuzkoan eta %14,87 Araban.

2020ko hasieran, itxialdia iritsi aurretik, Araban batez beste 917 euro hileko balio zuen etxebizitza bat alokatzeak, hileko 1.014 euro Bizkaian, 1.137 Gipuzkoan, eta 880 Nafarroan. Eta pandemiak ez du joera hori moztu. Bizkaian 2020ko abenduan jo zuen goia alokairuaren prezioak; Araban eta Gipuzkoan, 2021eko urtarrilean egon ziren prezioak inoizko garestien; eta Nafarroan, 2021eko martxoan izan da inoizko preziorik garestiena.

Eskaria handitu bada ere, Euskal Herrian oraindik ere alokairura bideratzen diren etxebizitzen kopuruak txikia izaten jarraitzen du. Erabilera iraunkorra duten Euskal Herriko etxebizitzen %16,3 baino ez ziren alokairukoak 2019an. Horri dagokionez, hegoaren eta iparraren arteko aldea nabaria da: Hego Euskal Herrian, etxebizitzen %13,5 ziren alokairukoak, eta Ipar Euskal Herrian, berriz, %38,7, Gaindegia institutuak emandako datuen arabera.

Hala ere, eskaerari dagokionez, gauzak aldatzen ari dira, Mario Ioldik dioenez: «EAEn, etxebizitza publikoa eskatzen dutenen %80k alokatzeko etxebizitza eskatzen dute, eta horretan aldaketa izugarria izan da, duela urte batzuk alderantziz zelako. Horietatik %70 jada alokairuan bizi dira, merkatu librean, baina alokairu publiko eta merkeagoa lortu nahi dute. Haien arazoa ez da emantzipazioa, jada emantzipaturik daudelako, baina hilean 600 euro ordaindu beharrean, 300 ordaintzea behar dute».

«Guk uste dugu alokairuan bizitzea hautu guztiz duina dela», esan du Maizterren Sindikatuko Miguel Virizuelak, «eta posible izan beharko litzatekeela alokatutako etxe batean bizitza proiektu bat garatu ahal izatea eta eskubide guztiak bermatzea, baina dena antolatuta dago etxebizitza merkatu ondasuntzat hartzeko. Etxebizitza merkatutik ateratzen ez dugun bitartean, kapitalismoak arrakalak topatuko ditu errentagarritasuna bilatzeko eta jendearen ongizatea bortxatzeko».

Edonola ere, alokairuen aferan arazo bakarra ez dira prezioak, Alba Garciak dioenez: «Ez dago kontrolik higiezinen enpresen gainean, eta horrek dakar jabe batzuek nahi dutena egitea. Ez da onargarria jabe batzuek esatea beren pisuan ez dutela beltzik nahi, edo ez dutela diru sarrerak bermatzeko errenta kobratzen duenik nahi, eta higiezinen enpresak hori ontzat ematea jabeak agintzen duelako. Inork ez du hori arautzen. Badirudi batzuek nahi dutena egin dezaketela inpunitate osoz».

Kaleratze motak

Izurriari aurre egiteko hartutako neurri bereziek ekarri dute etxegabetze kopurua murriztu izana azken urtean, kaleratzeak desagertu ez badira ere. CGPJ Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak emandako datuen arabera, 2020an 112 desjabetze egin zituzten Hego Euskal Herrian, 2015ean gauzatutako 459etatik oso urrun. Baina estatistika horretan ez daude kaleratze guztiak.

2008ko astinaldiaren osteko urteetan, soslai zehatz bat agertu ohi zen kaleratzeen inguruko albisteetan: adreiluaren burbuilaren garaian etxebizitza erosteko bankuari mailegua eskatutakoak, eta egoera okertu zenean hipotekari aurre egin ezinik lotu eta etxebizitzarik gabe gelditu zirenak.

Azken urteetan, berriz, asko ugaldu dira etxegabetze motak, eta gehienek Hiri Errentamenduen Legearekin dute zerikusia: alokatutako etxebizitzatik kaleratzen dituzte maizterrak, lanik gabe gelditu ostean alokairua ezin dutelako ordaindu, edo egun batetik bestera alokairuaren prezioa neurririk gabe nola garestitzen den ikusi dutelako. Hego Euskal Herrian, horrelako kaleratzeek 2017an jo zuten goia: 1.611 izan ziren orotara. Baina 2013tik hona, ia urtero gainditu dute 1.500 kaleratzeen langa. 2020an, berriz, 889 izan ziren. «Etxebizitzaren merkatuak osagarri espekulatibo handia du, errenta kapitalista duelako oinarri», azaldu du Pisanok. «Horregatik, prezioak izugarri garestiak dira, eta egiten diren etxegabetze gehienak alokairuzko etxeenak dira».

Berri Otxoak plataformako Sheila Fernandezek mahai gainean jarri du kaleratzeen tipologia aldatu izanaren beste ondorio bat: «Lehen, bankuak egiten zuen etxegabetzea, bankua zen etsaia, eta herritarren artean enpatia handiagoa zegoen, erraza zelako horren kontra jartzea. Etxearen jabea ere pertsona fisiko bat denean, batzuei zailago egiten zaie kaleratutakoarekin identifikatzea».

Alokairu publiko bat lortu ostean, horri aurre egin ezinik etxera uztera behartuta daudenak ere badira: «Gugana etorri den jende askok alokairu sozialekin izan dute arazoa», esan du Maizterren Sindikatuko Alba Garciak. «Instituzioak ari dira jendea kaleratzen, eta hori oso larria da».

Gizarte eragileei onartezina iruditzen zaie ustez herritarrak defendatu beharko lituzketen instituzio publikoak izatea etxegabetzeak egiten dituztenak. «Guk duela gutxi Barakaldoko kasu bat salatu dugu, maiatzean gauzatu behar dena, eta horretan Alokabide erakunde publikoak egiten du kaleratzea», azaldu du Fernandezek. Gasteizko Etxebizitza Sindikatuak ere kanpaina bat abiarazi du Alokabidetik bultzatutako kaleratzeen aurka.

Galdera da zer gertatuko den amaitzen direnean pandemiaren harira harturiko salbuespenezko neurriak; adibidez, alokairua ordaintzeko moratoria enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetan daudenentzat, egoera bereziki larrian dauden familiak etxetik ez kaleratzea eta abar. Pentsatzekoa da krisiaren ondorioak hasiko direla bere gordinean azaleratzen.

Azken asteetan hedabideetan agerturiko zenbait informazioren arabera, kalkulatzen zen maiatzaren 9tik aurrera —aurreikusita dago orduan amaituko dela alarma egoera— Espainian 40.000 kaleratze inguru gauzatuko direla, eta egoerak behartuta alokairua ordaintzeari utziko diotenak %8tik %15era pasatuko direla. Espainiako Gobernuak iragarri du maiatzaren 9tik aurrera beste hiru hilabetez luzatuko dituela etxegabetzeak galarazteko neurriak, baina luzamenduak baino zerbait gehiago beharko da etor daitekeen triskantzaren aurrean.

Gasteizko Etxebizitza Sindikatuaren aburuz, moratoria «miseria kudeatzeko egina dagoen erreformaren ikuspegitik» guztiz baliogabea da. «Hainbat salbuespen ditu moratoriak, eta errealitate sozialaren erdia baino gehiago ez da baldintza horietan sartzen», adierazi du Pisanok. «Ondorioz, etxegabetzeak atzeratu badira ere, egunero exekutatzen jarraitzen dute. Etxegabetzeen atzerapena baino ez da moratoria, eta etortzear dagoen etxegabetzeen uholdearen aurrean, sozialdemokraziak eskuak garbitu nahi ditu. Horregatik luzatu du moratoria hiru hilabete gehiago, eta, horregatik, seguru aski luzatuko du ahal duen guztia».

«Pentsatzekoa da egoera ekonomikoa kaskartzearen ondorioz askok zailtasunak izango dituztela alokairuak ordaintzeko», esan du Ioldik. «Beste aldetik, litekeena da orain arte lozorroan egon diren zenbait etxegabetze hipotekario ere berraktibatzea. Beraz, 40.000 kaleratzeen kopuru hori ez da asmakeria. Baina horren aurrean neurriak har daitezke».

Eusko Jaurlaritzaren Etxebizitza Saileko Plangintzaren eta Prozesu Eragileen zuzendariak uste du kaleratzeen kontra ezarritako protokoloa ez dela «perfektua», baina «funtzionatzen ari da», eta datu bat eman du: 2018tik 2020ra 81 etxebizitza bideratu zituzten kaleratzeen kalteak leuntzeko.

Gizarte eragileek, berriz, uste dute protokoloa ez dela betetzen: «Ez dakit zer gertatuko den maiatzaren 9tik aurrera, baina argi dago erakundeek zerbait egin beharko dutela. Kaleratzeen kontrako protokoloek ez dute funtzionatzen», esan du Alba Garciak, eta harekin bat dator Sheila Fernandez: «Askotan, oztopo nagusia gizarte zerbitzuak dira. Epaileek batzuetan neurriak hartzen dituzte egoera ahulenean dauden familiak babesteko, baina gizarte zerbitzuek eman behar duten txostena erabakigarria izaten da, eta ez dute beren eginkizuna betetzen».

Beste pauso bat emateaz mintzatu da Miguel Virizuela: «XX. mendean osasun publikoa eta irakaskuntza publikoa erdietsi ziren moduan, orain lortu behar dugu etxebizitza merkatuaren eraginetik kanpoko eskubide izatea. Datorkigun olatuaren aurrean neurriak hartu behar dira, errentei mugak jarriz eta, are, desjabetzera joz ere zenbait kasutan. Bestela, 2012an Amaia Egañaren suizidioarekin ikusi genuen mina txiki geldituko zaigu. Elkartasuna eta elkarri laguntzea baino ez zaigu geratzen».]]>
<![CDATA[«Neurriek gehienez ere atzeratu egin dute arazoa, baina konpondu, ez»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/005/001/2021-04-25/neurriek_gehienez_ere_atzeratu_egin_dute_arazoa_baina_konpondu_ez.htm Sun, 25 Apr 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1878/005/001/2021-04-25/neurriek_gehienez_ere_atzeratu_egin_dute_arazoa_baina_konpondu_ez.htm
Baina eskubideak politika zehatzen bitartez gauzatzen dira. Horretan aditua da Aitziber Etxezarreta (Donostia, 1978); ekonomiako doktorea da, irakaslea EHU Euskal Herriko Unibertsitateko Ekonomia eta Enpresa Fakultatean, eta etxebizitzaren arloa ikertu du, bereziki etxebizitza politika publikoak.

Zer esan nahi du etxebizitzarako eskubide subjektiboa aitortua egoteak?

Teorian, horrek esan nahi du herritar orok eska dezakeela etxebizitza bat erabili ahal izateko, hau da, eskubide galdagarria da eta edozein herritarrek exijitu dezake. Baina horren aplikazioa egokia izan dadin, etxebizitza publiko nahikoa egon beharko litzateke, eta hori ez da errealitate bat. Hortaz, praktikan, eskubide hori diru laguntza gehigarri bilakatzen da: hori exijitzen duten herritar guztiei ezin dietenez etxebizitza bat eskaini, laguntza bat ematen diete, herritarrek merkatu pribatuan lortzen duten etxebizitza horren alokairua ordaintzen laguntzeko.

Hala ere, eskubidearen filosofia da administrazioak herritar orori bermatu beharko liokeela etxebizitza bat erabili ahal izatea. Epe luzean, helburua litzateke etxebizitza parke publiko hori sortzea.

Nolakoak dira Euskal Herrian etxebizitzaren arloan egiten ari diren politika publikoak?

Historikoki, babes ofizialeko etxeak eraikitzean zentratuak egon dira, batez ere Hego Euskal Herrian. Baina azkenengo krisialdiaren ondorioz, 2008tik aurrera, etxebizitza politiketara bideratuta zegoen aurrekontua erdira jaitsi da. Beraz, austeritatea gailendu da: inoiz baino diru gutxiago bideratzen da arlo horretara, eta horrek inoiz baino berritzaileagoak izatera behartzen ditu arduradun politikoak. Dirurik eskatzen ez duten neurrietan ari dira pentsatzen orain: adibidez, erabilera lagapenean.

Zer da hori?

Donostian badago proiektu pilotu bat, Txominen, administrazio publikoak bultzatzen ari direna figura juridiko horren pean. Administrazioak orube bat erosi du, eta kooperatiba baten esku utzi du, 110 etxebizitza inguru eraikitzeko. Prozesua kooperatiba batek kudeatzea ez da berria, udalerri askotan egin baitira etxebizitza publiko edo babestuak horren bidez, baina, halako kasuetan, eraikitzen amaitutakoan etxeetako giltzak banatzen ziren jabeen artean eta kooperatiba desagertu egiten zen. Hemen, aldiz, kooperatibak iraun egingo du, eta hango bazkideak etxeetako erabiltzaile izango dira, baina ez jabe. Horregatik esaten zaio «erabilera lagapena».

Nolako eragina izan du pandemiak etxebizitzaren inguruko politiketan?

Pandemiak, hasieran batez ere, presazko neurri batzuk eskatu zituen: konfinamendua, adibidez. Baina, horretarako, gutxieneko batzuk bete behar ziren; esaterako, etxea edukitzea, jendeak non konfinatu edukitzea. Horregatik, neurri batzuk sartu ziren indarrean: zor hipotekarioaren moratoria, etxegabetzeak gelditzea eta abar, baina soilik COVID-19aren ondorioz eratorritako zaurgarritasun egoeretan. Etxea babestea zen neurri horien helburua.

Gero, hedabideen bitartez jakin dugu kaleratzeak ez direla gelditu, hainbat baldintza bete behar zirelako, eta kasu guztietan ez ziren betetzen. Edonola ere, neurri horiek guztiek, kasurik onenean, atzeratu egiten dute arazoa, baina ez konpondu. Osasun krisiaren ostean, krisi ekonomikoa dator, eta arazo sozialak areagotu egingo dira.

Dakizunez, eztabaida handia dago gaur egun alokairuen prezioak kontrolatzeko egokitasunaz. Zuk beharrezko ikusten duzu alokairuen prezioei muga jartzea?

Eztabaida interesgarria da, baina zaila. Noski, desiragarria litzateke alokairuen prezioan eragin ahal izatea. Baina legez gehieneko prezio batzuk finkatzeak baditu oztopo batzuk. Lehenengoa politikoa da, eta Espainiako Gobernuan ikusten ari gara: koalizio gobernua osatzen duten bi alderdiek bazuten konpromiso bat, baina bazkide horietako batek beste indar batzuen laguntza bilatu nahi izan duenean hasi dira komeriak. Horrelako neurri bat hartzeko, ezkerreko gehiengo bat lortu behar da, eta gaur egungo egoeran zaila da hori. Zailtasun teknikoak ere badaude, gehieneko prezio bat ezartzea zaila delako, eta Europako esperientziak hala adierazten du.

Gainera, nahi gabeko ondorioak ere ekar litzake horrelako neurri batek: merkatu beltza sortzea, etxebizitzen eskaintza jaistea eta horrekin eskuragarritasunak behera egitea eta abar.

Europako zenbait lekutan, hartu dira horrelako neurriak.

Berlingo kasua, adibidez, askotan aipatzen da. Lehengo urtean, bigarren aldiz jarri zuten indarrean alokairuen prezioak mugatzeko neurria, eta aurreko asteko albistea da hango Konstituzio Auzitegiak atzera bota duela, ebatzi duelako landerrek ez dutela horretarako eskumenik eta horrelako erabaki bat gobernu federalari dagokiola. Parisen ere aplikatu da halako neurriren bat, baina, hona iristen diren albisteen arabera, zailtasun handiekin han ere.

Prezioak kontrolatzeko beste modurik ba al dago?

Hor dago koska. Fiskalitatea izan daiteke bide bat, baina beti da zaila. Horrek ez du esan nahi ezer egin behar ez denik; kasu honetan, askotan aipatzen den merkatuaren esku ikusezinaren kontu horrek ez du funtzionatzen. Baina gai konplexua da, eztabaida handia eta adostasun zabala eskatzen duena, eta zail ikusten dut gaur egungo egoera politikoan.

Etxebizitza lege berria prestatzen ari da Espainiako Gobernua. Zure ustez, horrelako lege batek zer hartu beharko luke kontuan?

Etxebizitza lege baten lehenengo helburua izan beharko litzateke tresnak ematea etxebizitzaren funtzio soziala bermatzeko. Horretarako, arau batzuk eta esparru juridiko bat eskaintzen ditu. Tresna horiek era askotakoak izan daitezke: adibidez, euskal legea eztabaidatu zenean, 2015ean, zeresan handia eman zuen etxe hutsei ezarri beharreko kanonaren aferak. Neurri jakin horiek lor daitekeen adostasunaren araberakoak izango dira, baina helburuak horixe beharko luke.]]>
<![CDATA[«Ostatuan, bahituta legez sentitzen naiz batzuetan»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2028/007/001/2021-04-25/ostatuan_bahituta_legez_sentitzen_naiz_batzuetan.htm Sun, 25 Apr 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/2028/007/001/2021-04-25/ostatuan_bahituta_legez_sentitzen_naiz_batzuetan.htm
Auzibidea luzea eta bihurria izan zen, gorabeherez betea. Behinola, kaleratzeko data jarri zioten, baina egun hartan han ez zen inor agertu, erabakia atzeratu egin zelako: «Alde egin beharko nuela pentsatuta, nik ordurako etenda neukan argindarraren zerbitzua. Hurrengo egunetan han egon nintzen, negu minean eta argindarrik gabe». Iazko martxoaren erdialderako jarri zioten hurrengo data; COVID-19aren pandemiaren ondorioz konfinamendua iritsi zen, eta erabakia berriro utzi zuten indarrik gabe.

Atzerapen eta gorabehera askoren ostean, iazko irailaren 8an jakinarazi zioten Reyri bi egun geroago botako zutela etxetik. Antza denez, epaileak aste batzuk lehenago esan zion Bilboko Udalari kaleratzea aginduko zuela, baina Reyri inork ez zion ezer azaldu egun hartara arte.

«Etxegabetzearen bezperan desesperaturik nengoen, Mesedeetako zubiko eskaileretan eserita, zer egin ez nekiela», ekarri du gogora. «Eta han jesarrita nengoela, AZETen kartel bat ikusi nuen. Han agertzen zen telefono zenbakira deitzea erabaki nuen».

Irailaren 10ean, etxegabetzearen egunean, auzokide ugari batu zen Reyren atariaren inguruan, AZET Alde Zaharreko Etxebizitza Taldeak deituta, eta zenbait orduz eutsi zioten kaleratze saialdiari. Reyk hunkituta gogoratu du egun bakar batean antolatutako elkartasun adierazpen hura: «Orduko indar, batasun eta eskuzabaltasun hura ez dut erraz ahaztuko. Zazpi hilabete igaro dira, eta oraindik barru-barruan daramat».

Geroztik, ostatu batean bizi da Rey, eta auzia «geldirik» dagoela salatu du. Gizarte zerbitzuak tematzen dira Reyk askotan baztertu dituen irtenbideak proposatzen: aterpetxera joatea, edo zahar etxe batera, edo, bestela, tutoretzako etxebizitza batera joatea; azken aukera horren alde eginez gero, diru sarreren %75 han utzi beharko lituzke.

Reyk dioenez, instituzioek eskaintzen dizkioten aukera guztietan bere autonomiari uko egin beharko lioke. «Ni neure kabuz baliatzen naiz, ez dut zahar etxerik edo tutoretzarik behar. Etxebizitza duin bat da nahi dudan gauza bakarra, hori izan baitzen kaleratzearen egunean gizarte zerbitzuek agindu zidatena. Ez dut nahi inork musu truk etxerik ematea; prest nago nire diru sarrera urriekin alokairua ordaintzeko. Baina, jakina, ezin dut hilean 700 euro ordaindu. Alokairu sozial bat behar dut».

AZETeko kideek kutsu sexista ere ikusten diete instituzioen proposamenei: diotenez, adin eta egoera bereko gizonezko bati ez liokete eskainiko zahar etxe batera edo tutoretzako egoitza batera joatea.

Intimitaterik ez

Ostatuan, Reyk badu ohea eta sabaia. Baina ezer gutxi gehiago: ostatua ez da etxea. «Ez daukat giltzarik, eta, beraz, sartu behar dudan bakoitzean txirrinari sakatu behar diot. Igogailua ere ezin dut nire kasa erabili, harrerakoek igo eta jaitsarazten dute. Ez daukat intimitaterik: han badakite noiz sartu eta noiz irteten naizen. Sukalderik ere ez dut: udal jantokira joaten naiz bazkaltzera, baina diabetikoa naiz, eta hango janariak ez dit onik egiten. Gela soil hartan ezin dut bizimodu arrunt eta duinik izan. Ez daukat bizitzarik. Ostatuan, bahituta legez sentitzen naiz batzuetan».

AZETekoek argi dute zein den irtenbidea: Bilboko Udaleko gizarte zerbitzuek txosten bat egitea eta Reyren zaurgarritasun egoera aitortzea, alokairu sozialeko etxe baterako sarbidea izan dezan. Haien ustez, auziak ez luke aparteko arazorik izan behar, begien bistakoa delako emakumea egoera hauskorrean eta bazterketa sozialean erortzeko arriskuan dagoela. Baina txostena ez da iristen.

Bitartean, Mari Carmen Reyk beste zeregin bat topatu du: AZETeko gainerako kideekin batera etxebizitza eskubidearen alde lan egitea. Duela astebete, kaleratzeen kontrako manifestazio baten ostean, taldeko kideek hutsik zegoen gune bat okupatu zuten Bilboko Unamuno plazan. Arrakala izena jarri diote han ireki nahi duten auzo etxeari. Geroztik, han dago Rey, AZETeko gainerako kideekin batera lokala garbitzen eta gauzak antolatzen.

«Ni AZETeko kidea naiz hemen oso jende jatorra aurkitu dudalako, baina, batez ere, honetan sinesten dudalako. Nire arazoa konpondu ala ez, nik jarraituko dut hemen lanean, batzarretan eta manifestazioetan. Gure hurrengo erronka da hiru ume txiki dituen kide baten kaleratzea gelditzea. Maiatzaren 13an bota nahi dituzte etxetik: ez dago eskubiderik», berretsi du. Ez da bakarra izango: maiatzerako, lau kaleratzeren berri eman du AZETek sare sozialetan.]]>
<![CDATA[«Inposatu nahi den irakurketa bakarraren kontra» egin du Bikilak azken liburuan]]> https://www.berria.eus/albisteak/196636/laquoinposatu_nahi_den_irakurketa_bakarraren_kontraraquo_egin_du_bikilak_azken_liburuan.htm Thu, 22 Apr 2021 18:18:09 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/196636/laquoinposatu_nahi_den_irakurketa_bakarraren_kontraraquo_egin_du_bikilak_azken_liburuan.htm Eman Zesarri Zesarrena>> izeneko liburuan. Intxorta 1937 kultur elkarteak argitaratu du. Ibilbide luzeko militantea da Bikila: 1960ko hamarkadan ETAren Langile Frontean jardun zuen, baina bere militantziaren zatirik handiena LKIn eta Zutik-en egin du. Gaur egun, Alternatibako kidea da, eta, beraz, EH Bildukoa ere bai. Esan duenez, EH Bildu «antolakunde askotariko eta zabala» da, eta han badago borroka armatuaren berri zuzena izan ez duen belaunaldi gazte bat, baina belaunaldi zaharragoak ere badaude: «Batzuk bere garaian ETAren aldekoak ziren, eta orain iraganaren irakurketa kritikoa egiten ari dira; beste batzuk Ajuriaeneko Ituneko kide izan ziren, euskal gizartea biolentoen eta demokraten artean banatzen zuen horretakoak; eta batzuekin zein besteekin ados ez geundenak ere bagara». Bikilaren ustez, «gezur borobilak» barreiatzen ari dira iragan hurbilaren inguruan: adibidez, euskal idazleak «otzanak, faltsuak eta koldarrak» izan zirela indarkeriaren aurrean jarrerarik hartu ez zutelako, «gezur galant eta maltzurra dena»; edo ez dela zilegizkoa «euskal aberriaren alde» egitea aldarrikapen hori «terrorismoak kutsatua» delako, «Guardia Zibilaren kasernetako torturak Espainiaren alde egin zirela ahaztuta»; edo EAJren tesia, hau da, «ETA sortzea inoiz gertatu behar ez zuen zorigaitza» izan zela, Bikilak goitik behera errefusatzen duena: «ETA jaio zenean guztiz zilegizkoa izan zen gazte batzuek armak hartzea Francoren kontra egiteko» Bikilaren iritziz, ETA «unean uneko jardueraren arabera» epaitu behar da. Dioenez, erakundeak «ekintza-errepresioa-ekintza» estrategiari eutsi zion bitartean, asko neurtzen zituen bere ekintzak, estatuak ez bezala, «hark erantzuten zuenean herri osoa kolpatzen zuelako». Estrategian negoziazioaren ideia gailentzeaz batera, eta estatuak amore ematen ez zuela ikusita, «militarizazioa» areagotu zen: indarkeria «modu neurtu gabean» erabiltzeari ekin zion, hautetsien kontra egiten ere hasi zen, eta «sufrimenduaren sozializazioa» iritsi zen. Bikilak uste du jarduteko modu horrek «kalte handia» egin ziela jarrera iraultzaileei, eta, gainera, bilakaera hori ez zela «nahitaez gertatu beharrekoa»: Iraultza eta Iparretarrak erakundeen jarduera aipatu zuen horren adibidetzat. Egilearen ustez, biolentzia politikoaren auzia ez da «zuriaren eta beltzaren artean» ebatzi beharrekoa, eta «grisaren ñabardura askotarako» lekua dago. Ez du uste indarkeria leku, garai eta adierazpide guztietan gaitzetsi behar denik: «Euskaldunako langileek ontziola defendatzeko bortxa erabiltzen zutenean, hura ez al zen zilegizkoa?», galdetu du. Alta, pentsatzen du gaur egungo egoeran bide baketsuek «etekin handiagoa» eman dezaketela, «Katalunian gertatutakoak erakusten den moduan».]]> <![CDATA[Bilbon aurrekoan baino lasaiago dago kaleko giroa]]> https://www.berria.eus/albisteak/196385/bilbon_aurrekoan_baino_lasaiago_dago_kaleko_giroa.htm Sat, 17 Apr 2021 23:48:22 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/196385/bilbon_aurrekoan_baino_lasaiago_dago_kaleko_giroa.htm <![CDATA[Udaltzainek isun ugari jarri dituzte Tuterako festa batean]]> https://www.berria.eus/albisteak/195736/udaltzainek_isun_ugari_jarri_dituzte_tuterako_festa_batean.htm Thu, 01 Apr 2021 07:15:23 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/195736/udaltzainek_isun_ugari_jarri_dituzte_tuterako_festa_batean.htm <![CDATA[Etxegabeak babesteko eskatu dute Bilbon, hildako andrearen omenean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/008/001/2021-04-01/etxegabeak_babesteko_eskatu_dute_bilbon_hildako_andrearen_omenean.htm Thu, 01 Apr 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1873/008/001/2021-04-01/etxegabeak_babesteko_eskatu_dute_bilbon_hildako_andrearen_omenean.htm maitea esateko zuen ohitura, leku guztietara korrika joaten zela «denborak ihes egiten ziola jakingo balu bezala; orain bera baino azkarragoa izan da, eta Fatimak kalean aurkitu du heriotza».

«Handienetako bat abiatu da», esan zuten haren lagunek. «Musu bat idazle analfabeto onenarentzat. Hemen zure hurrengo gutunaren zain egongo gara». Hildakoa gogoratzeaz gain, Beste Bi plataformako kideek nabarmendu zuten kalean bizi direnak pairatzen ari diren egoera latza: «Urtebete igaro da COVID-19aren egoerari aurre egiteko neurriekin hasi ginenetik. Gizarte osoak zailtasunez bizi du egoera, kalean bizi diren pertsonek ere bai. Pandemia hasi zenetik, gero eta etxerik gabeko egoera gehiago agertzen ari dira». Plataformaren arabera, «pertsonak alde batera uzten dituen sistema bidegabe baten ondorio» da zenbait herritarrek etxerik gabe bizi behar izatea.

Beste Bi plataformak dei egin dio gizarteari «etxerik gabekoek pairatzen duten gizarte bazterketa hori ikusi, entzun, eta berea dela senti dezan». Era berean, instituzioei ere eskaera bat egin diete: «Gizarte zerbitzuen zorroa modu eraginkorrean handitzeko, estrategia orokorra eguneratu eta aktibatzeko, Euskadin etxe gabezia errotik kentzeko». Zehazki, plataforma osatzen duten elkarteek gura dute udalerri guztietan «gizarte erroldatzea» abian jar dezatela, «pertsona guztiek gizarte eskubideak eta prestazioak eskuratzeko ezinbesteko tresna baita».

Etorkizunerako asmoak ere azaldu zituzten Beste Bi plataformakoek: «Berriz ere kalean hildako inor omentzera irten behar ez izatea», eta Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsalean etxebizitzarako eskubideaz azaltzen dena «egia» bihurtzea.

Elkarretaratzea amaituta, beste omenaldi xumeago bat egin zioten Fatimari, hil zeneko tokian: han loreak jarri zituzten zuhaitz bati lotuta, eta kandelak piztu zituzten.

Aurtengo hirugarrena

2006an sortu zen Beste Bi plataforma, eta etxebizitza eskubidearen eta gizarte bazterketaren arloan eta etxerik gabekoen alde lan egiten duten 24 elkartek osatzen dute. Besteak beste, Bizkaiko Caritas, CEAR, Munduko Medikuak, Hiesaren Kontrako Bizkaiko Batzordea eta beste zenbait elkarte daude plataforman. Aspalditik, elkarretaratze eta omenaldi bat egien dute Bilbon etxerik gabeko pertsona bat hiltzen den bakoitzean.

Fatima ez da aurtengo lehen hildakoa izan; urtea hasi zenetik orotara kalean bizi ziren hiru pertsona hil dira Euskal Herrian. Urtarrilean, 56 urteko gizon baten gorpua topatu zuten Hendaian (Lapurdi), auto batean. Joan den martxoaren 12an, berriz, beste etxegabe bat hil zen Bilbon, 23 urteko gazte poloniarra. Piotr zuen izena, baina Uribarri auzoan Peter deitzen zioten. Oso ezaguna zen Bilbon, askotan egoten zelako kalean gitarra jotzen. Martxoaren 22an eman zuten haren heriotzaren berri.]]>
<![CDATA[Kalean hildako azken etxegabea gogoan hartu dute Bilbon]]> https://www.berria.eus/albisteak/195688/kalean_hildako_azken_etxegabea_gogoan_hartu_dute_bilbon.htm Wed, 31 Mar 2021 15:14:37 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/195688/kalean_hildako_azken_etxegabea_gogoan_hartu_dute_bilbon.htm <![CDATA[Salatu dute andre bat eta haren haurrak kaleratu nahi dituztela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/005/002/2021-03-31/salatu_dute_andre_bat_eta_haren_haurrak_kaleratu_nahi_dituztela.htm Wed, 31 Mar 2021 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1922/005/002/2021-03-31/salatu_dute_andre_bat_eta_haren_haurrak_kaleratu_nahi_dituztela.htm
Barakaldon, udaletxearen aurrean batu ziren, herri horretako emakume bat etxetik kaleratu nahi zutela salatzeko. Emakumeak 41 urte ditu, indarkeria matxista pairatutakoa da, eta lau seme-alaba ditu: horietatik hiru adingabeak dira, 5, 11 eta 14 urtekoak. Emakumea eta bere familia Alokabide elkarte publikoaren etxebizitza batean daude, baina etxetik kaleratu nahi dute, eta auzitegiak etxegabetze agindua eman du maiatzaren 21erako.

Berri Otxoak eta Argitan elkarteetako kideek salatu dutenez, emakumeak «asteak» daramatza ahaleginak egiten Barakaldoko Udaleko gizarte zerbitzuek edo Etxebide etxebizitzaren euskal zerbitzuak irtenbideren bat topa dezaten, «gaur egun bizi den pisuan edo alogera sozialeko beste etxebizitzaren batean», baina erakundeek ez diote erantzunik eman, «egoera bereziki zaurgarria izan arren, gizarte zerbitzuek egin eta epaitegira bidalitako txostenak adierazi bezala».

52 familia, «larrituta»

Lasarte-Orian ere 52 familia etxea galtzeko arriskuan jakinarazi dute. Azaldu dutenez, babes ofizileko etxebizitzetan bizi diren familia horiei alokairu soziala %50 baino gehiago igo nahi diete abuztutik aurrera. Izan ere, orduan amaituko zaie hogei urterako ezarritako alokairu soziala, eta PBP Gestion de Arrendamientos y Alquileres SM enpresak alokairuak sozialak merkatuko preziora igotzekoa asmoa erakutsi du. Familiak «larrituta» daudela nabarmendu dute, «askok ezingo dituztelako ordaindu».]]>
<![CDATA[Emakume bat eta haren seme-alabak kaleratu nahi dituztela salatu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/195634/emakume_bat_eta_haren_seme_alabak_kaleratu_nahi_dituztela_salatu_dute.htm Tue, 30 Mar 2021 16:33:02 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/195634/emakume_bat_eta_haren_seme_alabak_kaleratu_nahi_dituztela_salatu_dute.htm