<![CDATA[Gotzon Hermosilla | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 24 Sep 2018 19:30:31 +0200 hourly 1 <![CDATA[Gotzon Hermosilla | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Nor izan eta besteei adierazi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/006/001/2018-09-22/nor_izan_eta_besteei_adierazi.htm Sat, 22 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1905/006/001/2018-09-22/nor_izan_eta_besteei_adierazi.htm
Begien bistakoa da Euskal Herriak arazo handiak dituela nazio marka bat proiektatzeko nazioarteko komunitatean. Ez du estaturik, hainbat administraziotan banaturik dago, eta eragileen artean ez dago adostasunik izenaz (Euskal Herria, Euskadi, Basque Country), ordezkatzen duten ikurrez eta transmititu beharko lituzkeen balioez. Eta, hala ere, auziak berebiziko garrantzia du, eta zenbait aditu hasiak dira gaiaren inguruan gogoeta egiten. 2016ko ekainaren 28an horri buruzko jardunaldia antolatu zuen UEU Udako Euskal Unibertsitateak Iruñean. Horretan oin hartuta liburu bat argitaratu du oraindik orain, Nazio markagintza. Nola transmititu gure balioa izenburu duena.

Naroa Jauregizuria Lopategik (Leioa, Bizkaia, 1978) koordinatu zuen UEUren jardunaldi hura, eta, orain, berak egin ditu argitaratu berri den liburuaren edizio lanak. 2013tik ibili da nazio markagintzarekin eta kultur transmisioarekin lotutako hainbat ikerketa eta lanetan murgildurik.

«Marka da produktu baten identitatea zabaltzen duen tresna», azaldu du. «Produktu horren ospea landu eta transmititu egiten du; produktuaren eta eroslearen arteko bidezidor rola jokatzen du. Eta nazio markagintzaz ari garenean, antzeko zerbaiti buruz ari gara: nazio baten eta bere interes taldeen arteko bidezidor rola egiten du, eta helburua da nazioaren balioak enfokatu eta interes talde horiei transmititzea, erakarri ahal izateko. Nazioaren kasuan, jakina, ez gara erosleez ari; kasu honetan, interes taldeak nazioaren kideak izan daitezke, edo kanpotik erakarri nahi direnak».

Marketin eta komunikazio arlotan aditua da Josu Bergara Aretxabaleta (Ea, Bizkaia, 1979). Egun, musikari gisa duen ibilbideaz gain, Burutu komunikazio eta publizitate agentzian dihardu, estrategia arduradun. Dioenez, marka da «kontsumitzaileak edo jasotzaileak duen pertzepzioa produktu baten inguruan». Nazioaren arlora igarota, populazioak nazio baten inguruan —Euskal Herria, kasu honetan— duen pertzepzioaz ari gara nazio marka aipatzerakoan.

Markarena enpresa mundutik ekarritako kontzeptua da, marketin eta branding izenekoarekin lotura estua duena. Beharbada, horregatik mesfidantza sortzen du zenbait sektoretan: «Hori hala da», aitortu du Jauregizuriak, «baina, bestalde, tresna batzuk eskaintzen ditu balio batzuk transmititzeko, eta gure esku dago baliabide horiek zelan erabili. Norberaren interes ekonomiko batzuk lortzeko erabili daitezke, edo nazio garapenarekin eta interes komunekin lotuta».

Gainera, markak balio dezake nazio bat munduan eta nazioarteko gainerako eragileen artean kokatzeko, baina barrura begira ere izan dezake efekturik. Jauregizuriak horrela azaltzen du: «Markak aukera ematen du estrategikoki gure lehentasunak zeintzuk diren zehazteko, eta iparra irudikatzen laguntzen du. Alde horregatik, nazio kontzientzia eta barne kohesioa sustatzeko balio dezake».

Euskal Herriak markarik ez

Eta zein da Euskal Herriaren marka nazioartean? Finlandiar bati, kolonbiar bati, kanadar bati zer datorkio burura Euskal Herria entzuten duenean? «Egia da Euskal Herriak irudi bat eta balio batzuk transmititzen dituela», azaldu du Jauregizuriak, «baina marka, modu serio batez landuta, ez dago. Hainbat erreferentzia daude, gure ospeari eta erreputazioari eragiten dietenak, baina markak zerbait zehatzagoa beharko luke, atzean estrategia definitua izan beharko luke, eta, oraingoz, horrelakorik ez dago».

Ez dago markarik eta, gainera, zailtasun handiak daude egoera aldatzeko: «Ez dago Euskal Herria bere osotasunean elkartzen duen erakunde ofizialik, eta horrek zailtzen du ezer kudeatzea. Markak, izan ere, kudeaketa eskatzen du, estrategia bat edukitzea eta horri baliabideak eskaintzea. Lehenbizi, jakin nahiko genuke zer garen, zertan garen onak, zer izan nahi dugun, zeintzuk diren gure balioak eta nora goazen. Hori oso eztabaida potoloa da, komunikazioari buruzko eztabaida gainditzen duena».

Ideia horrekin bat dator Bergara. «Nire ustez, Euskal Herrian oraindik zero fasean gaude. Gauza asko egiten dira ekintza politiko eta ekonomikotik, leloak eta logoak asmatzen dira, baina ez dago finkatutako estrategia bat. Marka bat sortzeak oinarri sendoak izatea eta bide orria ondo zehaztea eskatzen ditu».

Arlo horretan duen eskarmentuak erakutsi dio Bergarari bere irudia hobetu nahi duen enpresa edo eragileak logotipoa aldatzea besterik ez duela izaten buruan, «eta hori azken ukitua baino ez da. Logotipoak ez du ezertarako balio aldez aurretik gogoeta bat eta ongi finkaturiko estrategia bat ez badago». Nazio markagintzaren kasuan baieztapen horrek berdin-berdin balio duelakoan dago Bergara.

Lorea Arakistain Aizpiri kazetaria da, eta marketinean aditua; egun, PuntuEUS fundazioan dihardu, komunikazio arduradun. Hark ere parte hartu zuen UEUren jardunaldian, eta artikulu bat ere idatzi du berriki kaleraturiko libururako. Artikuluaren hasierak bere gordinean azaltzen du auziaren egoera: «Euskaldunak ez gaude munduko mapa politikoetan. Hori hala da. Eta geure burua izendatzeko orduan ere ez gaude ados. Bi premisa horiek izan daitezke nahikoa arrazoi gure marka garatzeko gaitasunik ez dugula onartzeko».

«Ez da ari inor gai hori lantzen», zehaztu du Arakistainek. «Are gehiago, subjektua, edo subjektuaren izendapena zehaztean ez gara ados jartzen. Gogora dezagun Euskal Selekzioaren izenarekin nolako polemikak egon diren. Euskal Herriaren marka ez da lantzen, baina, bitartean, beste marka batzuk lantzen ari dira: [Euskal Autonomia] Erkidegoko erakundeak lanketa egiten ari dira, Basque Country marka ari dira indartzen nabarmen, baina garai batean Euskal Herria ordezka zezakeela pentsatzen genuen marka hori gero eta gehiago agertzen zaigu Erkidegoko gobernuari lotuta».

Gauzak ez daude geldi

Beraz, Euskal Herriak ez du nazio markarik, eta haren ezaugarri politiko, kultural eta sozialek zaildu egiten dute horri ekiteko prozesua. Baina, bitartean, gauzak ez daude geldi. Nazioa hiru herrialderekin identifikatzen duten kanpainak, lurraldea mapan gaizki kokatzen duten esku-orriak —aste honetan polemika handia egon da Eusko Jaurlaritzako Turismo Sailaren eskuorri batzuen kontura, akats batengatik Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa Espainiaren erdialdean agerrarazten zituztelako—, Ocho apellidos vascos bezalako pelikulak, Espainiaren eta Frantziaren estrategiak —Marca España ezaguna— eta antzekoak apurka-apurka ari dira Euskal Herriari buruzko irudi zehatz bat moldatzen eta munduari helarazten.

Hori ikusirik, irtenbidea ez da besterik gabe amore ematea. Jauregizuriak dioenez, Euskal Herrian badaude eragileak eta norbanakoak nazio markaren sustapenean interesa izan dezaketenak, «nazio estrategiaz eta garapenaz interesatuta daudelako edo, besterik gabe, euren helburu propioak lortzeko euskal ezaugarriek laguntzen dietelako munduan kokatzen». UEUren jardunaldia eta orain plazaratutako liburua izan daitezke interes horren erakusgarri.

Orduan, nola egin urratsak Euskal Herriaren nazio markaren diseinuan? Eta, batez ere, nork egin behar ditu urrats horiek? «Aditu gehienek diote gobernuek ez dutela izan behar markaren kudeatzaileak», azaldu du Jauregizuriak. «Gobernuak aldatu egiten dira, eta teorian nazio baten markak horren gainetik egon beharko luke. Nik uste dut nazioaren kide garen guztioi dagokigula eztabaida horretan parte hartzea».

Bat dator horretan Arakistain: «Beste herrialde batzuetan, marka gobernuz kanpoko egitura batek lantzen du, eta gobernu aldaketa dagoenean horrek ez dio eragiten, herri baten marka ezin delako aldatu unean uneko gobernuaren arabera; zerbait estrategikoagoa da, adostasun eta kohesioa bermatuko duena».

Arakistainek urrats zehatz batzuk proposatzen ditu norabide horretan: lantalde bat osatzea, «askotarikoa eta ezberdinen artekoa», eta helburu zehatzak finkatzea. «Zailtasunak badaude, baina nik uste dut denok onartzen dugula badagoela komunitate linguistiko eta kultural bat, gainerakoengandik bereizten dena eta balio proposamen ezberdin bat izan dezakeena. Beharbada, hortik has gaitezke modu autonomoan eta helburu komun batzuekin estrategia bat eraikitzen».

Bergarak «urrun» ikusten du Euskal Herriaren nazio marka zehaztuko den eguna, batez ere, pentsatzen duelako horrek aldez aurretiko lan sakona eskatzen duela. Baina ziur dago horrelako prozesu bati ekiteak barrura begirako eragin positiboa ere izango lukeela. «Edozein marka, ezer baino lehen, barrukoek sinetsi behar dute. Askotan gertatzen da paradoxa hori, alegia, kanpora begira zerbait saldu nahia eta barruan, berriz, gauzak beste modu batez egitea. Estrategia horrek bide laburra du. Beraz, logikoa da lehenbizi gauzak barrura begira egoki egitea, eta gero hori kanpora komunikatzea. Baina alderantziz ere gertatzen da: kanpoko iritziak eragina du barruan».

Sarean .eus domeinua hedatzen ari den PuntuEUS fundazioaren lanak erakusten du posible dela alor horretan ere pausoak ematea. «Arrakasta kasu» bat da, Arakistainen artikuluan adierazitakoaren arabera. «Lehen mailako domeinu bat da, .com edo .es bezala», esan du. «Hau da, .es, .fr eta .eus hierarkia berean daude, eta hori bada lorpena. Bestalde, zilegitasuna lortu du, joera eta pentsamolde askotariko jendea eroso sentitzen delako hor. Askotariko komunitatea bildu du. Eta, gainera, euskara eta euskal kulturaren inguruko marka izanik, beste marka askoren parte izatera heldu delako; berria.eus edo osakidetza.eus webguneetan sartzen denean, erabiltzailea .eus marka ere kontsumitzen ari da. Horrek erakusten du, zailtasunak zailtasun, gauzak egin daitezkeela».]]>
<![CDATA[Ekitaldia egingo du GED-k Gernikan, Kataluniako erreferenduma gogoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/156765/ekitaldia_egingo_du_ged_k_gernikan_kataluniako_erreferenduma_gogoan.htm Tue, 18 Sep 2018 15:34:08 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/156765/ekitaldia_egingo_du_ged_k_gernikan_kataluniako_erreferenduma_gogoan.htm <![CDATA[Espainiako Gobernuak hautetsien forua kendu nahi du konstituziotik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/005/002/2018-09-18/espainiako_gobernuak_hautetsien_forua_kendu_nahi_du_konstituziotik.htm Tue, 18 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1893/005/002/2018-09-18/espainiako_gobernuak_hautetsien_forua_kendu_nahi_du_konstituziotik.htm
Espainiako Gobernuak ez ditu oraindik eman proposamenaren xehetasun guztiak, baina badirudi bide azkarra erabili nahi dutela egitasmoa aurrera ateratzeko, eta Espainiako Kongresuan tramitazioa abiarazi eta 60 egunera sartu nahi dutela indarrean.

Espainiaren manupeko lurraldeetan, 250.000 forudun inguru daude. Horietatik gehienak Polizia eta Guardia Zibilaren agenteak dira: euren lan jardueraren ondorioz delituren bat egozten badiete, Probintzia Auzitegiak epaitzen ditu, ohiko epaitegia bazter utzita. Hala ere, badirudi hori ez dela aldatuko gobernuaren proposamena onartzen bada.

17.600 forudun inguru Espainiako erregea eta haren senitartekoak, hautetsiak eta botere judizialeko kideak dira. Espainiako Gobernuak argitu duenez, haietatik guztietatik hautetsiei baino ez liekete forua kenduko, eta betiere hautetsi moduan egiten duten jardueratik kanpoko kontuengatik epaitu behar badituzte.

Espainiako hautetsiek daukaten foru berezi hori ez da batere ohikoa inguruko herrialdeetan. Frantzian, Errepublikako presidentea, lehen ministroa eta gainerako ministroak baino ez dira forudunak. Portugalen eta Italian, berriz, presidentea da forudun bakarra, baina ohikoena izaten da forudunik ez izatea; hori da, esaterako, Alemaniaren, Erresuma Batuaren eta AEBen kasua. Forudunak egoteaz gain, hainbeste izatea eta berezitasun hori hain hedaturik egotea da Espainiako kasuan bakan egiten duena, adituek diotenez.

Atea zabalik

Forudunak desagerrarazteko, beharrezkoa da Espainiako konstituzioa aldatzea, eta horrek ezinbestez mahai gainean jartzen du konstituzioaren erreformaren gaia. Espainiako Gobernuaren asmoa erreforma mugatu bat egotea balitz ere, atea zabaltzen dio bestelako aldaketak proposatu eta egiteari.

Podemos, esaterako, pozik agertu da gobernuaren iragarpena dela-eta, baina argi utzi dute, haien ustez, Espainiako erregeak ere galdu beharko lukeela legezko estatus berezia, hautetsiekin batera. Podemoseko eledun Noelia Verak esan du aukera baliatu beharko luketela konstituzioan beste erreforma batzuk egiteko; adibidez, eskubide sozialak blindatzea.

ERCk antzekoa iritzia du: konstituzioa aldatu behar badute, aukera balia daiteke konstituzioan «[Espainiako] Estatua osatzen duten nazioen autodeterminazio eskubidea» ere aitortzeko, ERCko eledun Marta Vilaltak azaldu duenez.

Ciudadanos bat etorri da Espainiako Gobernuaren proposamenarekin. Erregearen kasuan, forudun izaten segi dezala proposatzen dute, baina prest agertu dira horren inguruan eztabaidatzeko. PPrena izan da kontrako erreakzio bakarra; haien ustez, proposamena «amarrua» da Kataluniako presoak Espainiako Auzitegi Gorenak epai ez ditzan.]]>
<![CDATA[Elkarlanaren nahia eta ezina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/007/001/2018-09-15/elkarlanaren_nahia_eta_ezina.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1994/007/001/2018-09-15/elkarlanaren_nahia_eta_ezina.htm
Eskarmentu handiko hiru lagun gonbidatu zituen Alkartasuna fundazioak gaiaz aritzeko: Jose Luis Elkoro ezker abertzalearen kide historikoa, trantsizioaren garaian alkateen mugimenduko burua eta Xibertako negoziazioetan aritutakoa; Joseba Azkarraga Eusko Jaurlaritzako Justizia, Lan eta Gizarte Segurantza sailburu ohia, hura ere Xibertako negoziazioak gertutik ezagutu zituena eta gaur egun Sareko eleduna; eta Kontxi Gabantxo, Bermeoko (Bizkaia) zinegotzi ohi eta Uemako presidente izandakoa.

Ideia batean ados agertu ziren hiru hizlariak: egitura politikoen arteko akordioak gorabehera, mobilizazioa, herritarren bultzada eta oinarrietako elkarlana funtsezkoak dira abertzaleen asmoek aurrera egingo badute.

Xibertako ikasgaia

Jose Luis Elkorok eta Joseba Azkarragak 40 urtez atzera egin zuten Xibertako negoziazioak gogora ekartzeko. Elkorok azaldu zuen moduan, Monzonek antolatu zituen alkateen taldeko kideen laguntzarekin, Franco hil ostean irekitzen ari zen abagune politiko berrian indar abertzaleen arteko elkarlana egingarri ote zen aztertzeko.

Elkorok esandakoaren arabera, «itxaropentsu» ekin zioten, hark «itxura ona» zuelako, baina laster agertu ziren arazoak: hauteskundeak gertu zeuden, eta ETAk planteatu zuen presoak askatzea baldintza gisa jarri behar zela bozetan parte hartzeko. EAJ ez zen horretan ados izan, eta elkarrizketak hautsi ziren. «Hori izan zen, ez dakit aitzakia edo korapiloa, baina bai arazo nagusia», esan zuen Elkorok.

Xibertakoa «iragarritako porrot baten kronika» izan zen, Azkarragaren hitzetan. Hark ere parte hartu zuen, EAJren ordezkari: zioenez, EAJk bazekien presoen afera atzera-aurrera konponduko zela informazio zuzena bazuelako, eta, hortaz, pentsatzen zuen hori ez zela arrazoi nahikoa hauteskundeetara ez aurkezteko. «EAJ ideia batekin joan zen bileretara: Xibertan gertatzen zena gertatzen zela, hauteskundeetan egongo zela», esan zuen. «Aukera galdutzat» du hori sailburu ohiak.

Antzeko iritzia du Lizarra-Garazi akordioaz: «Zenbat aldiz piztu dira itxaropenak herritarren artean, gero zapuztuak izateko?», galdetu zuen. Hala ere, Azkarragak uste du egindako urrats bakoitzak «zapuztu izanagatik ere» lorratza uzten duela, eta, esaterako, Lizarra-Garaziren porrotean Ibarretxe planaren ernamuina egon zela.

Herri mailako elkarlana

Gabantxok ez zien garrantzirik kendu horrelako saialdi handiei, baina «herri mailako elkarlana» hobetsi zuen, eta Gure Esku Dago eta Independentistak egiten ari diren lana goretsi zuen: «Herritarrok badugu zeregina, badugu indarra», esan zuen. «Herritarren bultzadarik gabe, Ibarretxe planarekin gertatu zena gerta daiteke ostera ere». Bere herrian, Bermeon, urte askoan EAk eta HBk egindakoa jarri zuen oinarrizko elkarlanaren adibidetzat.

Bat etorri ziren horretan gainerako hizlariak. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako estatus berriaren inguruko eztabaida dela eta, Elkorok galdetu zuen zer egingo ote duen EAJk Eusko Legebiltzarrean gehiengoak testu bat onartu eta Madrilen hura atzera botatzen badute. Eta erantzun ere egin zuen: «EAJk egingo du beti egin duena: galga jartzea aurrera egiteko aukera bat dagoen bakoitzean». Eta, horren aurrean, mobilizazioa eta «herria indartzea» proposatu zuen irtenbidetzat, «Katalunian gertatu den moduan».

Azkarragak aitortu zuen apur bat «etsita» dagoela soilki egitura politikoen esparruan gelditzen diren ekinbideekin: «Nik badakit alderdi politikoak beharrezkoak direla, ez dut zalantzan jartzen; baina, aurrera egingo badugu, ezinbestekoa da gizarte zibil antolatu eta indartsua edukitzea».

Estatus berriaren eztabaidan PSE-EE izaten ari den jarrera kritikatu zuen: «Ez da bidezkoa gero eta ordezkaritza txikiagoa duen alderdi batek gehiengoari betoa inposatzea», esan zuen, eta gizartearen mobilizazioaren garrantzia nabarmendu zuen berriro: «Gobernuak ez dira mugitzen; gobernuak mugiarazi behar dira. Gizartea aktibatzen ez bada, ez da aldaketarik etorriko».]]>
<![CDATA["Esparruaz" ez ezik, "edukiez" ere hitz egin nahi du LAB sindikatuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156644/esparruaz_ez_ezik_edukiez_ere_hitz_egin_nahi_du_lab_sindikatuak.htm Fri, 14 Sep 2018 15:09:36 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/156644/esparruaz_ez_ezik_edukiez_ere_hitz_egin_nahi_du_lab_sindikatuak.htm <![CDATA[V. Foro Soziala antolatuko dute biktimen auzia jorratzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2018-09-13/v_foro_soziala_antolatuko_dute_biktimen_auzia_jorratzeko.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1857/009/001/2018-09-13/v_foro_soziala_antolatuko_dute_biktimen_auzia_jorratzeko.htm
Foro Sozial Iraunkorreko Aitzpea Leizaolak eta Juanjo Espinak aurkeztu dute V. Foro Soziala. Urriaren 5ean Iruñean egingo dute, eta 6an, Bilbon, eta, aurrekoetan bezala, Euskal Herriko zein atzerriko eragile eta aditu ugarik parte hartuko dute bilkuraren bi jardunaldi horietan. Laster emango dute parte hartzaileen berri zehatzagoa.

Bilkuraren xedea da «hausnarketarako gune bat sortzea, bertan ideiak, proposamenak eta lan ildo berriak identifikatzeko». Bizikidetzaren arloko «erronka berriei» erantzun nahi diete horrela, «logika eraikitzaile, inklusibo eta berritzaile bat oinarri hartuta».

Garrantzitsuena izanagatik ere, V. Foro Soziala ez da biktimen arloan egingo duten ahalegin bakarra. Esan dutenez, Foro Sozialak lanean dihardu askotariko indarkeriak pairatutako biktimekin, eta ebatzi edo argitu gabeko auziak ere ez dauzkate ahazteko. Laster emango dituzte gai horien inguruan antolatuko dituzten ekitaldiei buruzko xehetasun gehiago.

Harold Good agerraldian

Harold Good apaiz metodista irlandarra ere egon da aurkezpenean, V. Foro Sozialari bere babesa agertzeko. Bakegintzan urte askoan aritutakoa da Good: IRAren eta ETAren armagabetze prozesuetan ikuskaritza lanetan ibili zen, eta 2005ean Eusko Jaurlaritzaren Rene Cassin saria jaso zuen Alec Reidekin batera.

Goodek hitzaldia egingo du gaur, Azpeitian (Gipuzkoa), Sanagustin kulturgunean (18:30). Nekane Zinkunegi kazetariak aurkeztuko du ekitaldia.]]>
<![CDATA[Biktimen eskubideak izango dira V. Foro Sozialaren ardatz]]> https://www.berria.eus/albisteak/156549/biktimen_eskubideak_izango_dira_v_foro_sozialaren_ardatz.htm Wed, 12 Sep 2018 07:23:09 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/156549/biktimen_eskubideak_izango_dira_v_foro_sozialaren_ardatz.htm <![CDATA[Elkartasuna baino zerbait gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/005/001/2018-09-12/elkartasuna_baino_zerbait_gehiago.htm Wed, 12 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1873/005/001/2018-09-12/elkartasuna_baino_zerbait_gehiago.htm
Goizeko ekitaldi instituzionaletan alderdi politikoen txanda izan zen, eta EAJren eta EH Bilduren ordezkariek esku hartu zuten ohiko lore eskaintzetan. Jeltzaleen aldetik Andoni Ortuzar eta Joseba Aurrekoetxea egon ziren, eta EH Bilduren partez, berriz, Arnaldo Otegi, Maddalen Iriarte eta Bakartxo Ruiz, besteak beste.

Ortuzarren ustez, «berezia» izan da aurtengo Diada, Kataluniako zenbait arduradun politiko espetxean edo erbestean daudelako. «Elkartasuna» igorri zien Ortuzarrek, eta iragarri arratsaldean Josep Rull, Jordi Turull eta Joaquim Form espetxean bisitatzeko asmoa zutela.

Egoerari aterabidea bilatzeko «letra larriz idatzitako politika» eskatu zuen Ortuzarrek: «Errepresioarekin eta judizializazioarekin ez da etorriko Kataluniaren gatazkak behar duen konponbidea. Mehatxu, zigor, mendekuarekin ez da auzia konponduko. Guk elkarrizketa eskatzen dugu; mahai gainean gauzak jarri, eta ahal den neurrian soluzioak bilatzea».

EH Bilduko koordinatzaile Arnaldo Otegik ere elkartasun hitzak izan zituen prozesu subiranistaren ondorioz jazarpena jasan dutenentzat; bezperan bisita egin zien presoei, eta esan zuen «irmo» sumatu zituela, «eta haiekin egiten ari diren injustiziaz oso kontziente».

Otegiren ustez, Katalunian abian jarri den prozesuak ez du «atzera-bueltarik». «Edukiko ditu oztopo eta gorabeherak», esan zuen, «baina uste dut herri honek bere garaian abian jarritako prozesua azken bururaino eramango duela eta Kataluniako Errepublika ezagutuko dugula».

Euskal Herriari begirako mezua ere utzi zuen EH Bilduko koordinatzaileak. Otegi «konbentzituta» dago Espainiako Estatuan «benetako demokratizazioa ezinezkoa» dela, eta, beraz, «Katalunian eta Euskal Herrian demokrazia burujabetzaren eskutik etorriko da, edo ez da izango». Euskal Herrian ere prozesu bat abian jartzeko deia egin zuen EH Bilduko koordinatzaileak.

Eragile sozialen txanda

Eguerdian eta arratsaldeko manifestazio jendetsuan, berriz, eragile sozialek hartu zuten nagusiki Euskal Herriaren ordezkaritza. Independentistak sareak, esaterako, kalejira antolatu zuen, Bartzelonako Euskal Etxetik arratsaldeko mobilizazioan hartu behar zuten lekuraino. Euskal Herritik joandako herritar ugarik parte hartu zuen kalejiran, eta mobilizazioaren lekura iritsi zirenean txalo artean hartu zituzten manifestariek.

Independentistak sareko Txutxi Ariznabarretak esan zion Info7 Irratiari prozesuaren gakoa «herriaren indarrean» dagoela, eta Euskal Herrian ere prozesu independentista abiaraztearen alde agertu zen: «Momentua da Kataluniako eta Euskal Herriko estrategia independentistak sinkronizatzeko eta Euskal Herrian benetako prozesu bat zabaltzeko. Hori izango litzateke Kataluniari laguntzeko modurik onena».

Gure Esku Dago-ko kide ugarik ere parte hartu zuen mobilizazioan. GEDeko eledun Angel Oiarbidek elkartasuna azaldu zien «hemen egoterik izan ez duten espetxeratu eta erbesteratu katalan guztiei», eta baita Kataluniako herritarrei ere «askapen norabide honetan egiten ari diren urrats eredugarriengatik».

Udalbiltzako kideak ere Bartzelonan izan ziren atzo, Luis Intxauspe presidentea buru zutela. ELA, LAB, ESK eta Eilas sindikatuek, aldiz, adierazpen bateratua argitaratu zuten bezperan, beste hainbatekin batera, «autodeterminazioa eskubidearen alde eta errepresioaren kontra».

Erantzun dute herritarrek

Estrategiaren eztabaida gaiztotua]]>
<![CDATA[Estatus berriaren auzian «egiaren ordua» hurbil dago, Ortuzarren esanetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2018-09-11/estatus_berriaren_auzian_egiaren_ordua_hurbil_dago_ortuzarren_esanetan.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2018-09-11/estatus_berriaren_auzian_egiaren_ordua_hurbil_dago_ortuzarren_esanetan.htm
Ortuzarrek uste du «balioetsi» egin behar dela EH Bildurekin lorturiko akordioa: «Historikoki defendatu dituztenak baino jarrera pragmatikoetara hurbildu dira», esan du. Baina EAJk talde gehiago bildu nahi ditu akordiora, eta, horregatik «apur bat mugitzeko» eskatu die PSE-EEri eta Ahal Dugu-ri, «orain arte ez baitira batere mugitu». Hala egitekotan, Ortuzar «urratsak egiteko» prest azaldu da.

Sortuko idazkari nagusi Arkaitz Rodriguezek ere balioetsi du EAJren eta EH Bilduren arteko akordioa, eta «historikotzat» jo du, lehenengo aldiz —Lizarra- Garaziren akordioaren garaia salbu— jarri baitira ados «bi familia abertzale nagusiak» proposamen politiko baten inguruan.

Ahal Dugu-k, berriz, «lotsagarritzat» jo du emakume bakarra egotea adituen taldea osatzeko proposatutakoen artean. «Emakumeen ahotsak egon behar du adituen batzorde horretan», esan du Andeka Larrea Ahal Dugu-ko komunikazio idazkariak; «estatutu berriak feminista izan behar du».

Elkarrekin Podemos koalizioak proposatu du adituen batzordea parekidea izatea. EH Bilduko legebiltzarkide Jasone Agirrek esan du prest daudela proposamena aztertzeko, eta «garrantzitsua» dela batzorde hori «eta beste zenbait batzorde ere» parekidea izatea, «lehentasunezkotzat» jo ez duen arren.

Babes «transbertsala»

Espainiako Barne ministro Fernando Grande-Marlaska ere mintzatu da auziaz. Aitortu du ez dituela «zehatz-mehatz» ezagutzen EAJren eta EH Bilduren arteko akordioaren nondik norakoak, baina erantsi du edozein akordiok «herritarren babes transbertsala» izan behar duela «legezko bidea» egin dezan.]]>
<![CDATA[Hitz hutsetatik harago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/004/001/2018-08-23/hitz_hutsetatik_harago.htm Thu, 23 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1891/004/001/2018-08-23/hitz_hutsetatik_harago.htm trantsizioa deitu duten aro politikoa- prozesu eredugarri eta demokraziaren lorpen handi bezala. Denbora igaro ahala, ordea, gero eta ugariagoak izan dira testuaren gabeziak, puntu ilunak eta 78ko erregimena deritzonak konpondu gabe utzi zituen korapiloak nabarmentzen dituzten iritzi kritikoak.

Ariketa bat proposatu dio BERRIAk Konstituzio Zuzenbidean adituak diren bi irakasleri: Espainiako Konstituzioaren zenbait atal banan-banan hartu, aztertu, eta haien inguruko iritzia ematea. Eneko Compains eta Miren Gorrotxategi EHUko irakasleek egin dute ariketa hori.

2. ARTIKULUA





Hasiera-hasieratik, konstituzioak argi uzten du nazio subiranotasuna «Espainiako herriari» dagokiola, eta 2. artikuluan zehazten du «Espainiako nazioaren batasun ezin hautsizkoan» hartzen duela oinarri, «hura izanik espainiar guztien aberri erkide eta banaezina». Era berean, aitortzen eta bermatzen du «Espainia osatzen duten nazionalitate eta eskualdeen autonomia-eskubidea eta haien arteko elkartasuna».

Eneko Compainsek gogora ekarri du 2. artikulu hori «kanpotik inposatu» egin zitzaiola batzorde konstituziogileari, Jordi Sole Turak Nacionalidades y nacionalismos en España (Nazionalitateak eta nazionalismoak Espainian) bere liburuan aitortu zuenez: «Horrela ebatzi zen subiranotasunaren auzia Espainiako Konstituzioan, eta horrek erakusten du defizit demokratikoa jaiotzatik bertatik daukala».

Compainsen arabera, Espainian naziotasunaren arloan «printzipio gidaria» izan da Jose Calvo Sotelo Espainiako II. Errepublikaren garaiko politikari eskuindarrak behinola adierazitakoa: España antes roja que rota (Espainia, hobe gorria, ezen ez hautsia).

Miren Gorrotxategiren ustez, kontrajarrita dauden bi joera uztartu nahiaren ondorio da aipatutako artikulua: «Mutur batean autodeterminazio eskubidearen onarpena izango genuke, eta beste muturrean, Espainiaren batasun hautsezina. Noski, bi polo horien artean adostasuna lortzea testu bakar batean oso nekeza zen. Horregatik, konstituzioan bi printzipio jasotzen dira, batasuna eta autonomia politikoa, kontrajarrita daudenak eta denbora osoan tentsioan daudenak, eta garapen politikoaren esku utzi zen horren soluzioa».

Gorrotxategik uste du konstituzioak ez duela «ezer» ixten eta «zentralismo handiagora jotzeko zein autonomia maila handiagoa lortzeko» aukera ematen duela. Baina azken urteotako gertaerek gainditu egin dutela deritzo: «Mugak batasuna eta autonomia politikoa baldin baziren, Kataluniako prozesuan batasunarena apurtuta geratu zen, [independentziaren aldeko indarrek] beren kasa erabaki zutelako horren kontra egitea, eta autonomiarena Espainiako Gobernuak apurtu zuen autonomia bertan behera uztea erabaki zuenean. Alor horretan, gaur egun konstituzioak ez du ezertarako balio, agortuta dago, ez delako gai izan arazo politiko bati soluziobidea eskaintzeko».

8. ARTIKULUA





Artikulu horren arabera, Espainiako armadaren eginkizuna da «Espainiaren subiranotasuna eta independentzia bermatzea, eta lurralde-osotasuna eta konstituzioaren araberako ordenamendua zaintzea».

Gorrotxategik «bitxia» irizten dio artikulu horri, «Espainiako Konstituzioak oso berezkoa duena». Dioenez, garai hartan «ohituta zeuden militarrei garrantzi politikoa ematera, eta horregatik jarri zituzten militarrak azken berme gisa. Baina ez da oso ohikoa».

Compainsek beste datu bat jarri du mahai gainean: «Artikulu hori ere botere faktikoek ezarria da, eta kasu horretan itxurak ere ez zituzten gorde, artikulua alderatzen badugu frankismoaren garaiko Estatuko Lege Organikoaren 37. artikuluarekin, ikusiko dugu hitzez hitzezko kopia bat dela ia». Izan ere, konstituzioan lurreko, itsasoko eta aireko armadak aipatzen dira, eta frankismoaren 1967ko lege organikoan horiei segurtasun indarrak gehitzen dizkiete, baina ñabardura hori alde batera utzita, bi artikuluak ia-ia berdinak dira.

«Bazuten beste modu batera idaztea», erantsi du Compainsek, «baina horrela egin zuten, eta beste behin ere erakutsi zuten Espainiaren batasuna inposizio bat izan dela eta inposizio hori armez bermatu egin dela».

ESKUBIDEEN ATALA





Lehenengo titulua oinarrizko eskubide eta betebeharrei buruzkoa da, eta 14. artikulutik aurrera, batez ere bigarren eta hirugarren kapituluetan, hainbat eskubide agertzen dira testuan: batzuk oinarrizko askatasun eta eskubideei dagozkie -bizitzeko eskubidea, askatasun eta segurtasunerakoa, ohorerakoa-, baina arlo sozialeko zenbait eskubide ere agertzen dira, lan egiteko eskubidea eta etxebizitza izatekoa esaterako.

Gorrotxategik azaldu duenez, konstituzioa idatzi zen garaian ongizatearen estatua Europa osoan ezarrita zegoen, eta, joera horri jarraiki, Espainiakoan ere hainbat eskubide sozial jaso zituzten. Alde horretatik, «oso konstituzio homologagarria» da Espainiakoa. Baina estatu sozialaren oinarriak pitzatu zituen enbata neoliberalaren lehenengo aztarnak agertuak ziren ordurako, eta indarra hartu zuten hurrengo urteetan. «Horregatik, eskubide horiek, paperean jasota dauden arren, ez dira inoiz oso indartsuak izan».

Horri babes juridikoaren auzia gehitu behar zaio. «3. kapituluan dauden eskubide horiek dira babes juridikorik txikiena dutenak, eta unean uneko gobernuak bere kasa arau ditzake dekretuen bidez», azaldu du Gorrotxategik. «Adibidez, etxebizitzarako eskubidea agertzen da, baina Espainiako Estatuan ez da inoiz etxebizitza politikarik izan».

Bat dator ikuspegi horretan Compains. «Hemen eraiki zen estatu sozialak, berme konstituzionalen ikuspegitik behintzat, ahulgune oso nabariak zituen», esan du. «Eskubide zibil eta politikoek babes maila gorena dute -Auzitegi Konstituzionalera jotzeko aukera barne-, baina, aldiz, eskubide sozialak printzipio moduan baino ez dira agertzen. Azken urteotan ikusi dugu etxebizitza eskubidea, esaterako, noraino ez den betetzen».

155. ARTIKULUA





155. artikulua denen ahotan egon da Espainiako Gobernua Katalunian ezartzea erabaki zuenetik: «Baldin eta autonomia-erkidego batek betetzen ez baditu konstituzioak edo beste lege batzuek ezarritako betebeharrak, edo Espainiaren interes orokorrari larri erasotzen dion moduan jokatzen badu, Gobernuak (...) dagozkion neurriak hartu ahal izango ditu erkidegoari betebehar horiek nahitaez betearazteko edo aipatutako interes orokorra babesteko».

Compainsek dioenez, artikulu hori, praktikan, «autonomien estatuaren salbuespen egoera» da. «Konstituzio Zuzenbideko aditu eta katedradun askok esan dute artikulu horren bidez ezin zela Kataluniako herriak bozkatutakoa indargabetu, baina praktikan hori gertatu da. Artikulu horrek bide eman die autonomien estatua likidatzeko».

Gainera, artikulu hori «luzerako» agertu da, Compainsek dioenez, «orain mahai gainean jarriko diotelako horrelakoetan saiatu nahi duen edonori». Hortik ondoriozta daiteke Espainian zenbaitek «kontzesio moduan» ulertzen dutela autogobernuaren afera, eta herrialde batek berez duen eskubidea baino gehiago, edonoiz indargabetu daitekeen deszentralizazio administratiboa baino ez dela.

Alor horretan dagoen aurrekari falta eta horrek sortzen duen ziurgabetasun juridikoa nabarmendu du Gorrotxategik: «Artikulu hori orain arte inoiz aplikatu ez denez, ez da garatu, ez dago horren inguruko legerik, ez dago prozedurarik, ez ezer. Alarma, salbuespen eta setio egoeretan, adibidez, oso ondo zehaztuta dago nork, noiz, zergatik, zenbat denborarako, eta abar. 155. artikuluaz, aldiz, ez dago ezer idatzita. Errealitatea lehenago, eta modu askoz gordin eta bortitzago batez iritsi da edozein hausnarketa juridiko doktrinal baino. Eta, orduan, Gobernuak nahi izan duena egin du».

4. XEDAPEN IRAGANKORRA





Nafarroa «Euskal Kontseilu Nagusian edo hura ordezkatuko duen euskal autonomia-araubidean sartzea» arautzen du xedapen horrek. «Foru-organo eskudunari dagokio ekimena, eta osatzen duten kideen gehiengoz hartuko du hark erabakia». Horrez gainera, erabakia erreferendumean berresteko beharra ere aipatzen da.

«Norbait oso zuhurra izan zen hori proposatu zuenean», esan du Compainsek, «baina ez Euskal Herriaren ikuspegitik, estatuarenetik baizik. Nafarroa EAEri gehitzea proposatzea da Hegoaldeko euskal lurraldeen batasuna bideraezin egiteko modu bat. Jesus Egigurenek duela gutxi idatzita utzi du bide horretatik Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa ez direla inoiz batuko, eta ni ados nago». Compainsen ustez, «batasunik egotekotan, berdinen artekoa izan beharko luke, eta hori konstituziogileek oso ongi zaindu zuten, eragozteko: konstituzioan debekaturik dago autonomia erkidegoak federatzea».

Edonola ere, Nafarroan badaude unionismo espainiarraren aldetik xedapen horren indargabetzea eskatzen dutenak. Gorrotxategiren ustez, xedapena «iragankorra» izateak ez du esan nahi epe jakin batean indarra galdu behar duenik. «Arau juridiko bat, deuseztatzen ez den bitartean, indarrean dago. Arazoa beste bat da, alegia, auzi honen inguruan Nafarroako gizartea oso zatituta dagoela, eta ez duela ematen epe motzean gauzatuko denik».

BALORAZIO OROKORRA





«Nire balorazioa negatiboa da, besteak beste, euskal herritar naizen aldetik, Euskal Herriari nazio izaera eta nazio eskubideak ukatzen dizkiolako», esan du Compainsek. Haren ustez, konstituzioa 1978ko «iruzur politikoaren izenpetze juridikoa» da. «Espainiar diktadura ez zen haustura demokratiko batekin bukatu, eta frankismoaren barruko sektore erreformistek diseinatu zuten operazioa. Prozesu hori demokraziari egindako iruzur gisa definituko nuke, eta prozesu horren azken burua konstituzioa da».

Gorrotxategiren ustez, konstituzioak izan ditu balio positiboak, esaterako, «estatu konstituzionalaren normalizazioa», baina uste du gizartean suertatutako aldaketek, nazioarteko testuingurukoek eta bestek «desaktibatu» egin dutela. «Berriz pentsatu beharko genuke nola eratu nahi ditugun gure bizikidetza eta harremanak. Gogoeta kolektibo bat egin beharko genuke eta prozesu konstituziogile bat abian jarri, oraingoak ez dielako erantzuten gaur egungo arazoei».

Bihar: Espainiako Konstituzioa eta genero ikuspegia.]]>
<![CDATA[«Beti gordetzen dugu egun bat Aste Nagusira joateko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/027/001/2018-08-23/beti_gordetzen_dugu_egun_bat_aste_nagusira_joateko.htm Thu, 23 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1864/027/001/2018-08-23/beti_gordetzen_dugu_egun_bat_aste_nagusira_joateko.htm
1990ean sortu zen taldea. Nola gogoratzen dituzu garai haiek?

Mungiako skate parkean ezagutu genuen elkar, eta han hasi zen dena. Skate egin ostean, ostiral eta larunbat gauez bagenituen tarte huts batzuk, eta horiek betetzeko talde bat egitea pentsatu genuen, lagunen artean eta adrenalina botatzeko. Bakoitzak musika tresna bat hartu zuen, baina aldez aurretik ezer jakin barik.

1990eko hamarkadaren erdialdera, boladan egon ziren skate punka, Kaliforniako hardcore melodikoa eta horrelako doinuak, baina zuek hasi zinetenean ez ziren hain ezagunak. Aitzindariak izan zineten?

Guk, garai hartan, skate bideoak ikusten genituen, eta bideo horietako soinu bandetan agertzen ziren taldeei erreparatzen hasi ginen. Erosten genituen skate aldizkarietan ere talde horiek agertzen ziren. Eta egia da talde horiek —Bad Religion, Pennywise eta abar— orduan ez zirela hain ezagunak hemen.

1994an, lehenengo maketa grabatu zenuten, eta disko bi iritsi ziren gero: Day by day (1996) eta Bingo (1998). Zer pentsatzen duzue gaur egun berriro entzuten dituzuenean?

Ni behintzat arraro sentitzen naiz. Eta, hain zuzen ere, horregatik grabatu dugu orain disko berria, lan horietan beti sumatzen dugulako zer edo zer faltan. Gure soinua borobildu gura izan dugu.

Aldaketak daude lan horien artean?

Maketatik lehenengo diskora ez dago hainbesteko alderik; beharbada maketa gehiago da skate punk ildokoa, eta Day by day, berriz, hardcore melodikora lerratuagoa. Nik uste dut XXLren mamia disko horretan dagoela. Bingo grabatu genuenerako, hardcore melodikoa modan zegoen, baina gu ordurako apur bat aspertuta geunden, eta galduta zeuden hasierako magia eta ilusioa. Horregatik, aldaketa batzuk egitea erabaki genuen; adibidez, gaztelaniaz abesten hastea. Baina ilusio falta hori diskoan islatu zen, eta zapore gazi-gozoa utzi zigun.

Eta horregatik erabaki zenuten taldea bertan behera uztea?

Apur bat bai. Hasierako freskura eta ilusio hori galdu genituen, diskoarekin ez ginen oso konforme lotu, eta abesti berriak egiten genituenean sentitzen genuen hura ez zela XXLren esentzia edo espiritua. Eta pentsatu genuen hobe zela taldea uztea.

Orduan egin zenituzten kontzertuetatik baten bat nabarmenduko zenuke?

Batez ere 1996an Bergaran Descendents taldearekin egin genuena, eta Bracket talde kaliforniarrarekin egindakoa Bilboko En Canal aretoan. Ez dut gogoratzen azken hori noiz izan zen, baina gure lehenengo kontzertuetako bat izan zen. Itzulerako kontzertua ere oso berezia izan zen: hamabost urtez banatuta egon ostean, berriro batzeko proposatu ziguten, Mungiako skate parkea bota behar zutela-eta.

Taldea desegin zenetik, skate parkekoa izan zen zuen lehenengo kontzertua, baina ez da bakarra izan.

Ez. Hasierako asmoa zen soilik kontzertu hura emateko batzea, baina azkenean jarraitzea erabaki genuen. Kontzertu bat egin genuen Gure Txoko izeneko skate parkean [2016ko urrian], eta hura grabatu egin genuen, abesti zaharrak berriro berreskuratu gura genituelako. Horrekin ere oso pozik geratu ginen.

Pausoak ondo neurtu dituzue geroztik.

Bai, dena apurka-apurka joan da, astiro eta gauzak ondo pentsatuz. Hasi ginen kantu berriak egiten, probatzearren, eta ikusteko ea abesti berri horiek XXLren estiloari eusten zioten edo ez.

Martxoan plazaratu duzue disko berria, Borderline. Zer aurkituko du zaleak diskoan?

Bost abesti dira, denak berriak bat izan ezik, Skate or die izenekoa; 1998koa da, baina ez genuen sartu Bingo diskoan. Eta oso pozik lotu gara emaitzarekin.

Inoiz jo zenuten Aste Nagusian 1990eko hamarkada hartan?

Bai, Unamuno plazan. Urtea ez dut gogoratzen...

Berezia da Aste Nagusia?

Bai, jakina. Mungiakoek beti gordetzen dugu egun bat Aste Nagusira joateko. Hori sakratua da.

Orain berriro joko duzue Aste Nagusian, Kafe Antzokian.

Gauza asko batuko dira: aspaldiko partez joko dugu, Kafe Antzokian, Aste Nagusian, Mungiako beste talde batekin. Kontzertua oso berezia izango da guretzat.

Zer asmo duzue etorkizunean?

Azaroan, Gasteiz Calling jaialdian joko dugu. Gu bezalako talde batentzat, Dag Nasty, NOFX, Suicidal Tendencies eta Propagandhirekin jo ahal izatea ikaragarria da.]]>
<![CDATA[Zilegitasunaren inguruko gatazka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/004/001/2018-08-22/zilegitasunaren_inguruko_gatazka.htm Wed, 22 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1891/004/001/2018-08-22/zilegitasunaren_inguruko_gatazka.htm
Ia hamazortzi milioi lagunek eman zuten botoa erreferendum hartan, erroldatutakoen %67,11k; baiezkoa aise gailendu zen -botoen %91,81-. Baina Hego Euskal Herrian emaitzak oso desberdinak izan ziren. Botoa emateko eskubidea zuten 1.913.980 lagunetatik, 934.005ek baino ez zuten botoa eman; erdira ere ez ziren iritsi. Abstentzioa %51,21ekoa izan zen.

Emandako botoen artean, baiezkoak aise gailendu ziren: 661.412; hau da, %70,81. Baina erroldari erreparatuz gero, eta abstentzioa hain handia izan zenez, ondorioa da Hego Euskal Herriko herritarretatik %34,55ek baino ez ziotela oniritzia eman Espainiako Konstituzioari 1978an; hirutik batek, gutxi gorabehera.

Beste zenbait arlotan bezala, erreferendumaren emaitzen inguruan ere kontakizunen arteko borroka egon da azken hamarkadetan. Emaitza horietan oin hartuta, ezker abertzaleak behin baino gehiagotan adierazi du Euskal Herriak arbuiatu egin zuela Espainiako Konstituzioa.

Oso bestela interpretatu izan dute alderdi eta hedabide unionistek: soilki emandako botoei erreparatuta, haien ustez, argi dago euskal herritarrek baiezkoa eman ziotela konstituzioari. Interpretazio hori, baina, ez dator bat azken urteotan garatu duten diskurtsoarekin: Kataluniako auziaren harira, behin baino gehiagotan azaldu dute euren ustez herritarren erdien babesa ez litzatekeela nahikoa izango komunitate baten estatus politikoa erabakitzeko.

Interpretazioak interpretazio, Espainiako Konstituzioak Euskal Herrian duen zilegitasuna zalantzan egon da azken 40 urteetan, eta eztabaida horrek gaur arte iraun du.

Eider Landaberea Abad doktorea da Gaur Egungo Historian, eta eskolak ematen ditu Deustuko Unibertsitateko Giza eta Gizarte Zientzietako Fakultatean, Donostian. Los 'nosotros' en la transicion (Gu-ak trantsizioan) izeneko liburua argitaratu zuen, 2016an; Euskal Herriko tradizio politiko nagusiek urte haietan izan zituzten diskurtso eta praktika politikoak aztertu ditu lan horretan.

Konstituzioaren aurrean eta erreferendumari begira tradizio politiko horiek «jarrera desberdinak» izan zituzten, «kultura politiko bakoitzak bere jatorria eta berezko mundu ikuskera duelako, eta bere helburu propioak lortu nahi dituelako», Landaberearen hitzetan. Hark dioenez, autonomien inguruko atala -VIII. titulua-, eskubide historikoena -lehen xedapen gehigarria- eta lurraldetasuna -laugarren xedapen iragankorra- izan ziren eztabaidaren puntu nagusiak.

PSE, UCD eta AP, baiezkoan

PSE, UCD eta AP baiezkoaren alde agertu ziren, nahiz eta haien jarreretan desberdintasun handiak izan: APren kasuan, esaterako, ezin da ahaztu Espainiako Kongresuan eskuineko alderdi horren bost diputatu konstituzioaren kontra agertu zirela, eta hiruk abstentziora jo zutela, batez ere «nazionalitateen» inguruko aipamenekin ados ez zeudelako eta Espainiarren batasuna arriskuan ikusten zutelako.

Bere diskurtsoan, UCDk «adostasunaren ideia» nabarmendu zuen; haien ustez, konstituzioak «Euskal Herriaren eta Espainiako gainerako herrien eskubideak» aintzat hartzen zituen, «separatismoari» bide eman gabe.

Sozialistek, berriz, Etorkizuna eraikitzea zure esku dago goiburua erabili zuten kanpainan. Haientzat, konstituzioa zen «diktadura frankistaren bukaeraren ikur eta aro historiko demokratiko berri baten hasiera», Landabereak dioenez. «Euskal sozialistek babesa eman zioten testuari, pentsatzen zutelako ez zela inongo alderdiren jabetza edo ideologia bakar baten isla, eta guztientzat idatzita zegoela».

Oso bestelakoa izan zen ezker abertzalearen jarrera. Garai hartan, bi ziren ezker abertzalearen antolakunde politiko nagusiak: Euskadiko Ezkerra eta Herri Batasuna. Biek ala biek kontrako botoa eskatu zuten konstituzioari buruzko erreferendumean.

Euskadiko Ezkerra koalizioa 1977ko ekainaren 15eko hauteskundeetara aurkeztu zen, eta bi ordezkari lortu zituen: diputatu bat -Francisco Letamendia; erreferenduma baino hilabete lehenago, 1978ko azaroaren 8an, dimisioa aurkeztu zuen, eta geroago HBrekin bat egin zuen- eta senatari bat -Juan Maria Bandres-; hortaz, konstituzioari buruzko eztabaida prozesuan parte hartzeko modua izan zuen. Baina aurkeztu zituzten proposamen eta zuzenketak atzera bota zizkieten, eta erreferendumean ezezkoari eutsi zioten. Konstituzio honi ez leloa erabili zuten kanpainan.

Landabereak dioenez, Euskadiko Ezkerrak lau baldintza jarri zituen konstituzioari babesa emateko: lehenik eta behin, testuan jasotako askatasun eta eskubideek «benetan demokratikoak» izan behar zuten; bigarrenik, arlo sozioekonomikoan konstituzioak anbiguotasun nahikoa izan behar zuen merkatu libreko sistema bati zein sistema sozialista bati bide eman ahal izateko; hirugarrenik, autodeterminazio eskubidea jaso behar zuen, eta, azkenik, autogobernu maila handia bermatu behar zien Espainiako Estatuaren baitako nazioei, estatuaren egituren barruan iraun bitartean. EEk iritzi zion proposatutako testuak ez zituela lau baldintza horiek betetzen, eta abenduaren 8rako antolaturiko erreferendumean ezezkoa ematea erabaki zuen.

Herri Batasunari dagokionez, agertu berria zen Euskal Herriko esparru politikoan -1978ko apirilaren 27an egin zuten aurkezpen ofiziala-, eta, Landabereak gogorarazi duenez, konstituzioaren kontrakoa izan zen antolatu zuten lehenengo kanpaina. Denboraren poderioz eta, batez ere, EEren bilakaera ideologikoaren eta hauteskunde gainbeheraren ondorioz, hurrengo urteetan HB izan zen konstituzioaren kontrako jarrerari eta erreforma deitu zuten prozesua salatzeari eutsi zion indar politiko bakarra.

EAJren abstentzioa

PSEk, UCDk eta APk -PCEk ere baiezkoa eman zion konstituzioari- osatutako multzoaren eta EEk eta HBk osaturikoaren artean zegoen EAJ, orduko alderdi politiko nagusia, eta argi zegoen jeltzaleen jarreraren pentzutan egongo zela, neurri handi batean, konstituzioak hurrengo urteetan Euskal Herrian izango zuen zilegitasuna. Haien eskakizunetako batzuk, autonomiari bidea zabaltzea eta eskubide historikoen aipamena esaterako, jasota zeuden testuan, baina EAJk aurkeztutako beste hainbat zuzenketa ez zituzten onartu. «Etsigarria» izan zen EAJk eztabaida definitzeko erabili zuen hitza, eta, azkenean, abstentzioaren alde egitea erabaki zuen.

«EAJk ezin zion konstituzioari baiezkoa eman», esan du Landabereak, «ez zuelako jasotzen Euskal Herriaren eskubide historikoen onarpenean oinarrituriko estatu eredu bat; baina ezezko botoa ere baztertu zuten, uste zutelako testuak bazituela alde positiboak: adibidez, diktadurarekin haustea, eta askatasun indibidualak errespetatzen zituen zuzenbide estatua ezartzea».

Azkenean, abstentzioaren alde egin zuen EAJk. Eta horrek eragin nabarmena izan zuen erreferendumaren emaitzetan. Parte hartzea ez zen erdira ere iritsi; Bizkaian, abstentzioa %57,5 izan zen, eta Gipuzkoan, %54,6. «Hain abstentzio handia ezin da zuzen interpretatu kontuan hartu gabe eskatutako aukera izan zela», azaldu du Landabereak. «Abstentzio aktiboa izan zen, militantea, gaur egun EAE Euskal Autonomia Erkidegoa osatzen duten lurraldeetan 1977ko ekainaren 15eko hauteskundeetan boto gehien bildu zituen alderdiak eskatua».

Horri gehitu behar zaio ezezko botoen pisua. Baiezkoak baino gutxiago izan baziren ere, Espainiako batez bestekoa baino askoz gehiago izan ziren: %29,19 izan ziren Hego Euskal Herriko lau herrialdeetan, eta Gipuzkoan, esaterako, %35,4 ere izan ziren. Espainian, %8 ere ez ziren izan.

«Hori kontuan hartuta, uste dut ez dela guztiz okerra esatea konstituzioak ez zuela lortu euskal herritar gehienen babesa», esan du Landabereak.

Berrogei urte igaro dira konstituzioari buruzko erreferenduma egin zenetik, eta, denbora tarte horretan, zilegitasunaren inguruko gatazka horrek gorabeherak izan ditu. Zenbait analista politikok uste dute herritarrek 1978an ukatu zioten legitimitatea eman ziotela indarrean dagoen esparru juridiko-politikoari autonomia estatutuak onartu zituztenean -Gernikako Estatutua 1979an onartu zuten; Nafarroako foru hobekuntza 1982an sartu zen indarrean, nahiz eta ez zuten erreferendumik egin-.

EEk, berriz, 1988an agerraldia egin zuen, hamar urte lehenago hartutako jarreran atzera egin eta konstituzioari babesa emateko. Geroago, PSErekin bat egin zuen EEk. 2014an Ahal Dugu sortu zen, Hego Euskal Herrian garapen azkarra izan zuena eta bere oinarri ideologikoetan 78ko erregimena eta itun konstituzionala ezbaian jartzen duena.

Landabereak azaldu duenez, «1978ko konstituzioak zedarritutako lurralde antolakuntza eta sistema politiko, ekonomiko eta soziala ezbaian dago azken bolada honetan batzuen eta besteen aldetik, oso sutsuki gainera. Badirudi horrek adierazten duela beharrezkoa dela konstituzioaren atal bat baino gehiago berriro aztertzea».

Bihar: Espainiako Konstituzioaren edukien azterketa.]]>
<![CDATA[Trantsizioaren joko zelaia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/004/001/2018-08-21/trantsizioaren_joko_zelaia.htm Tue, 21 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1891/004/001/2018-08-21/trantsizioaren_joko_zelaia.htm trantsizioa deitu duten prozesu haren une gorena, emaitzarik behinena eta, aldi berean, haren bururatze eta helmuga. Prozesua lehenagotik zetorren, 1976ko abenduaren 15ean Erreforma Politikorako Legea onartu zutenetik, eta jarraitu egingo zuen Espainiako Estatuaren egitura berria guztiz osatu arte, autonomia estatutuak onartuta. Baina konstituzioak eman zion osotasuna prozesu hari; noranzkoa finkatu zion, eta, aldi berean, hurrengo hamarkadetako jokaleku politikoa zedarritu zuen. Ez da kasualitatea azken bolada honetan 78ko erregimena esapideak arrakasta lortu izana ordutik eratorritako sistema politikoa izendatzeko. 40 urte beteko dira aurten.

1977ko ekainaren 15ean, lehenengo hauteskundeak egin zituzten Espainian 1936tik. Ofizialki, ez ziren hauteskunde konstituziogileak izan, baina inork ez zuen dudarik egin haietatik sortutako Gorteen lehenengo eginkizuna konstituzio berria idaztea izango zela.

Geroago ibilbide parlamentario luzea egin bazuen ere, Iñaki Anasagasti (Cumana, Venezuela, 1947) ez zen Espainiako Kongresuko kide izan lehenengo agintaldi hartan -Xabier Arzallus izan zen talde parlamentario jeltzalearen burua-, baina garai hartan EAJren EBB Euzkadi Buru Batzarreko kidea zenez, ondo ezagutzen ditu orduko gorabeherak: «Garai hartan, guretzat konstituzioa ez zen lehentasuna, 1936ko autonomia estatutua berreskuratzea baizik. Orduan bazegoen uste oso hedatu bat; alegia, trantsizioak ezin zuela funtzionatu Kataluniaren eta Euskadiren autogobernu nahiak ase ezean. Amnistia eta autonomia ziren eskakizun nagusiak».

Zazpien batzordea

Espainiako alderdi politikoek erabaki zuten Kongresutik ateratako batzorde batek egingo zuela Konstituzio egitasmoa. Eta batzordea eratu zuten. Zazpi parlamentari zeuden han: UCDko Miguel Herrero, Gabriel Cisneros eta Jose Pedro Perez Llorca, PSOEko Gregorio Peces Barba, PCEko Jordi Sole Tura, APko Manuel Fraga eta Talde Katalaneko Miquel Roca. Denak gizonezkoak. Euskal ordezkaririk ez zen egon.

«Guri esan ziguten nolabait ordezkatuta bageundela, Miquel Roca han zegoelako», azaldu du Anasagastik. «Gu, noski, ez geunden ados. Inoiz entzun dut ez zigutela ordezkaritzarik eman batzorde hartan, guri ematekotan PSPri ere eman behar ziotelako [PSP Herriko Alderdi Sozialista Enrique Tierno Galvanen alderdia zen, eta sei diputatu zituen; EAJk, berriz, zortzi], eta PSOEk beldur omen zion Tierno Galvan batzorde horretan egoteari».

Anasagastiren ustez, hura «alderdi batzuek euskal auziaz zuten sentsibilitate eskasaren adierazgarri» izan zen, baina aitortzen du ez ziela kezka handirik sortu: «Guk protesta egin genuen, jakina, baina, azken buruan, beste lehentasun batzuk genituen».

Batzordea abuztuaren 22an hasi zen lanean. Hango eztabaidak sekretupean egin ziren, baina gutxi iraun zuen sekretuak, zirriborroa prentsan agertu baitzen azaroan. Egitasmo hark kritika ugari jaso zituen, eta aldaketa asko ere bai, harik eta abenduaren 23an batzordeak proiektua ofizialki aurkeztu zuen arte. Ehunka zuzenketa aurkeztu zizkioten proiektuari, eta batzordeak 1978ko otsailetik apirilera aztertu zituen.

Puntu ilunez beteriko prozesu bat izan zen. Eztabaidak sekretuak izan zirenez, ez dute akta ofizialik, eta, hortaz, ezinezkoa da zehatz-mehatz jakitea nolakoak izan ziren zazpi batzordekideen -eta haiek ordezkatzen zituzten alderdien- arteko negoziazioak. Baina handik urte batzuetara, batzordekideetako batzuek -Herrerok, Sole Turak eta Fragak- zenbait liburu idatzi zituzten garai hari buruz, bai eta datu jakingarri asko eskaini ere.

Adibidez, 2. artikuluaren sorburuaren ingurukoa. Sole Turak kontatu zuen 1985ean, Nacionalidades y nacionalismos en España izeneko liburuan (Nazionalitateak eta nazionalismoak Espainian). Han esan zuenez, batzordean sozialisten, komunisten eta nazionalista katalanen tesiak gailendu ziren, eta, horren ondorioz, nazionalitate terminoa agertu zen, 2. artikuluan ez ezik, egitasmoaren beste artikulu askotan ere bai. Baina egitasmoa argitaratu zenean, frankismotik zetozen indarrek gogor jo zuten horren kontra, eta aurkezturiko zuzenketa gehienek hura ezabatzea eta Espainiaren batasuna bermatzea zuten xede

Zuzenketen inguruko eztabaida gogorra izan zen batzordean; zazpi kideak ez ziren ados jartzen 2. artikulua idaztean. Eztabaida kale itsu batean zegoela, Moncloatik eskuz idatzitako ohar bat iritsi zitzaion Sole Turari, artikulu horretarako proposamen batekin. Sole UCDko ordezkariekin jarri zen harremanetan, iruditzen baitzitzaion proposamena akats gramatikalez josia zegoela: «Erantzun zidaten koma bat ere ezin zela aldatu, huraxe baitzen kontsultatutako sektoreekin lorturiko konpromisoa».

Ez da aztia izan behar suposatzeko Espainiako Armada eta garai hartan botere faktiko deiturikoak zeudela horren atzean. Azkenean, akats gramatikal horiek konpontzeko aldaketa txiki batzuk eginda, zegoen-zegoenean atera zen 2. artikulua konstituzioaren behin betiko bertsioan.

Beste bide batzuetatik bada ere, Anasagastiri ere antzeko informazioa heldu zaio: «Behin, Jose Bono [PSOEko kide eta Espainiako Defentsa ministro izandakoa] nire liburu baten aurkezpenera gonbidatu nuen, eta han esan zuen militarrek presio handiak egin zituztela prozesua homogeneizatzeko; antza denez, militarrek ezin zuten jasan Katalunia eta Euskadi modu berezian tratatzea. Beste behin, elkarrizketa bat izan nuen Iñigo Caverorekin [hura ere Espainiako ministro izan zen UCDren garaian], eta hark ere esan zidan militarren presio handiak izan zituztela Nafarroaren auzian. Ukaezina da militarrek esku hartze handia izan zutela konstituzioa egiteko prozesuan».

Lehenengo urrats hori eginda, zirriborroa Kongresuaren Batzorde Konstituzionalera pasatu zen, 1978ko maiatzaren 5ean. 36 diputatuk osatzen zuten hori, eta han, zazpi egileen batzordean ez bezala, EAJk bazuen ordezkaritza. Jeltzaleek jakin zutenean Fernando Abril Martorell (UCD) eta Alfonso Guerra (PSOE) hainbat artikuluren inguruan ados jarri zirela aparteko bilera batean gainerako alderdiak kontuan izan gabe, jeltzaleek batzordea uztea erabaki zuten, geroago itzuli ziren arren.

Autodeterminazioa

Jeltzaleen taldekoez gain, bazegoen beste diputatu abertzale bat Kongresuaren Batzorde Konstituzionalean: Francisco Letamendia, Euskadiko Ezkerra koaliziokoa. Batzorde hartan, autodeterminazio eskubidea konstituzioan sartzea proposatu zuen. Jarrera horri eutsiko zion eztabaidak iraun zuen bitartean: «Autodeterminazio eskubidea aitortzen bada, demokrata batek guztiz zilegizkoak diren bi aukeraren artean hauta dezake: Estatu berean irautea edo independentzia», esan zuen batzordean. «Baina ezein demokratak ukatu ezin duena da aukeratzeko eskubidea bera; herri bati bere buruaz erabakitzeko eskubidea ukatzen bazaio, konstituzio harremanak ez dira askatasunean eta herrien arteko begirunean oinarritzen, inposizioan baizik».

Letamendiaren zuzenketa atzera bota zuten, alde handiz. Bozketa hartan, Marcos Bizkaia EAJren ordezkariak autodeterminazioaren aldeko proposamena babestu zuen. Batzorde Konstituzionalak ekainaren 20an amaitu zituen lanak. Kongresuaren osoko bilkurak uztailan aztertu zuen zirriborroa; aldaketa batzuk egin zizkion, eta onartu egin zuen.

Kongresuaren osoko bilkuran, Letamendiak berriro aurkeztu zuen autodeterminazioaren aldeko zuzenketa. Bozketaren egunean -uztailak 21-, tentsio handia zegoen Kongresuan: ETAk Juan Manuel Sanchez Ramos eta Juan Antonio Perez militarrak hil zituen Madrilen. «Errespetuagatik», zuzenketa ez aurkezteko eskatu zioten Letamendiari, baina eutsi egin zion. Manuel Fragarekin eztabaida garratza izan ostean, bozketa egin zuten. Gehiengo handiz bota zuten atzera: aldeko bost boto eta 11 abstentzio baino ez ziren egon. EAJko parlamentariek kontrako botoa eman zuten.

1979an argitaratutako El no vasco a la reforma (Euskal ezezkoa erreformari) izeneko liburuan, Letamendiak gogor kritikatu zuen EAJren jarrera: «EAJk uste du xedapen gehigarriaren eztabaida dela bataila eremua, baina ez da konturatzen bataila hori galdua zuela, konstituzioan ordurako eztabaidaturik zeudelako herri bakarraren subiranotasunaren eta nazioaren batasunaren gaiak».

Xedapen gehigarria

Izan ere, EAJk beste bide bat aukeratu zuen: «Guk ikusten genuen Letamendiak proposatutako bideak ez zuela ezer emango», esan du Anasagastik, «eta orduan, foruen bidetik joan ginen; foruak indargabetu zituzten lege guztiak bertan behera uztea proposatu genuen, eta, gero, hain ezagun bilakatu zen lehen xedapen gehigarriaren alde borrokatu ginen».

Jeltzaleen proposamenaren arabera, «konstituzioak babestu eta errespetatu egiten ditu foru lurraldeen eskubide historikoak». «Zoritxarrez, ez zen aurrera atera», azaldu du Anasagastik; «edo, hobeto esanda, aurrera atera zen, baina esaldi hori sartu ziguten, foruen eguneratzea konstituzioaren esparruan egingo dela dioena». Ikusita haien asmoak ez zuela aurrera egiten, parlamentari jeltzaleek alde egin zuten Kongresutik. Kongresuko eta Senatuko kideek batera egindako bozketan, azken oniritzia eman zioten zirriborroari 1978ko urriaren 31n. Erreferenduma abenduaren 6rako finkatu zuten.

EAJk abstentzioaren alde egin zuen: «Ez zen eztabaida erraza izan», gogoratzen du Anasagastik, «baiezkoa ematearen aldekoak ere bazeudelako gurean. Diktadura batetik gentozen, eta, jakina, erbestea, espetxea eta askatasun falta baino ezagutu ez zuen belaunaldi hark aukera bat ikusten zuen aurrera egiteko».

Hurrengo urtean, Gasteizko alkate hautatu zuten Jose Angel Cuerda (Gasteiz, 1934), baina hura ere jeltzaleen talde parlamentarioan zegoen konstituzioa egin zenean, nahiz eta eztabaidan «gutxi» parte hartu, aitortu duenez: «Herrialde batean, konstituzio bat egin behar izatea oso egoera berezia da», esan du. «Horretan denak ginen hasiberriak; inork ez zuen eskarmenturik. Lana beltz egin behar izan zen, eta nik uste dut emaitza balekoa izan zela. Baina 40 urteren ostean, gauzak asko aldatu dira; aurrera egin behar da, eta baliteke orain izatea horretarako garai egokia».

Bihar: Konstituzioari buruzko erreferendumaren emaitzak.]]>
<![CDATA[Hirugarren gradua eman diete Olga Sanz eta Xabier Moreno presoei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/006/001/2018-08-08/hirugarren_gradua_eman_diete_olga_sanz_eta_xabier_moreno_presoei.htm Wed, 08 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1890/006/001/2018-08-08/hirugarren_gradua_eman_diete_olga_sanz_eta_xabier_moreno_presoei.htm
Sanz eta Moreno Sopelakoak dira (Bizkaia), eta Bilbon atxilotu zituzten 1998an. Hortaz, hogei urte inguru eman dute espetxean. ETAren Bizkaia komandoko kide izatea egotzi zieten: Morenori 74 urteko espetxe zigorra ezarri zioten, eta Sanzi, berriz, 71 urtekoa.

Bi-biak EPPK Euskal Preso Politikoen Kolektibotik aldenduta daude, eta, betiere berri agentziek zabaldutako informazioen arabera, idazki bat izenpetu zuten bortxaren erabilera arbuiatu eta barkamena eskatzeko.

Eusko Jaurlaritzak «begi onez» ikusi du bi presoekin hartutako neurria, eta «bide beretik jotzeko» aholkatu dio Espainiako Gobernuari, presoak EPPK-koak diren ala ez kontuan hartu barik. Albiste agentzien arabera, Jaurlaritzak «harreman ona» du Sanz eta Morenorekin, eta «ongi» irizten die mota honetako erabakiei.

Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkari Jesus Lozak esan du erabaki honetan «zorrotz» betetzen dela Espainiako presidente Pedro Sanchezek eta Barne ministro Fernando Grande-Marlaskak adierazitakoa: alegia, Espainiako Gobernuaren espetxe politika berria «legeari jarraikiz» ezarriko dutela. Lozak gogora ekarri du bi presoek «legeak eskatzen dituen baldintza guztiak» betetzen dituztela Euskal Herrira lekualdatuak izan eta hirugarren gradua emateko.

Espainiako Espetxe Zuzendaritzako iturriek berri agentziei eginiko adierazpenetan adierazi dute Basaurira ekartzearen arrazoia izan dela bi presoei hirugarren gradua ematea, eta, hortaz, ezin dela «lekualdatzeaz» edo «hurbiltzeaz» hitz egin.

Pedro Sanchez joan den ekainaren 2an presidente izendatu zutenetik eta, batez ere, EAJrekin bildu ostean «espetxe politika berria» abian jarriko zutela iragarri zuenetik, arlo horretan egon zitezkeen mugimenduen zain egon dira eragile politikoak eta presoen eskubideen aldeko erakundeak, baina orain arte ez da aldaketa handirik sumatu.

Joan den asteburuan, Jaurlaritzako bozeramaile Josu Erkorekak esan zuen «laster» espero zutela presoak hurbiltzen hasteko erabakia. Ia aldi berean iritsi zen Pablo Casado PPko presidente berriaren ohartarazpena: ez dute onartuko euskal presoentzat «onurarik», ezta Euskal Herriko edo gertuko kartzeletarara hurbiltzea ere.]]>
<![CDATA[1968ko abuztu sargori hura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2018-08-01/1968ko_abuztu_sargori_hura.htm Wed, 01 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1920/002/001/2018-08-01/1968ko_abuztu_sargori_hura.htm
Mende erdia igaro da hura gertatu zenetik, baina haren oihartzunak dozenaka urte iraun du. ETAk berariaz hildako lehenengoa izan zen Manzanas: modu antolatuan eta hiltzeko helburuz prestaturiko lehen atentatua izan zen haren kontrakoa. Propaganda armatuaren eta sabotaje txikien garaitik borroka armatu antolatu eta erasokorraren arora pasatzeko erabakia lehenagotik hartua zuen ETAk, baina abuztuaren 2 hartan gauzatu zuen. Eta urrats kualitatibo garrantzitsua egin zuen horrela, aurrerantzean ekiteko molde horrek definituko baitzuen erakundearen jardunbidea, harik eta 2011ko urrian jarduera armatua behin betiko baztertu zuela iragarri zuen arte.

Manzanas ez zen izan ETAren eta Espainiako Estatuaren arteko gatazkaren lehen hildakoa. Pare bat hilabete lehenago, 1968ko ekainaren 7an, tiroketa bat izan zen Adunan (Gipuzkoa), Guardia Zibilak jarritako errepide kontrol batean; Jose Pardines guardia zibila tiroz hil zuten. Ordu batzuk geroago, ihes egindako etakideak atzeman zituen Guardia Zibilak, eta Txabi Etxebarrieta hil zuten. Manzanas hiltzeko erabakia Etxebarrietaren hilketari emandako erantzun gisa aurkeztu dute zenbait historialarik, baina jarduera armatuan beste fase batera igarotzeko erabakia lehenagotik hartua zuen erakundeak. Izan ere, Etxebarrietak berak parte hartu zuen ondorio hura ekarri zuen eztabaida prozesuan.

ETAren V. Biltzarra bi zatitan egin zuten. Lehenengoa Gaztelun (Gipuzkoa) izan zen, 1966ko abenduan, eta bigarrena, Getarian (Gipuzkoa), 1967ko martxoan. Ondorio garrantzitsu ugari ekarri zuen biltzar hark -besteak beste, ETAren lehen eszisioa, ETA-Berri izenekoa, geroago Komunistak izena hartuko zuena-, eta erakundea frontetan antolatzea erabakitzea eta borroka armatuaren aldeko hautua egitea ez ziren munta txikienekoak.

Batzarraren bigarren partean onartutako agirian, ETAk «nazio askapenerako euskal mugimendu sozialista» gisa definitu zuen bere burua, «ekintza-errepresio prozesua, goraka datorren kiribil baten antzo» hartu zuen borroka moldetzat, eta lau fronte eratu zituen: politikoa, ekonomikoa, kulturala eta militarra.

Hurrengo hilabeteetan, ETAk asko bizkortu zuen bere jarduera arlo guztietan, militarrean ere bai. Baina garai hartako jarduera militarra sabotaje ekintzak, leherketa txikiak, lapurretak eta antzekoak ziren. 1967ko maiatzean, esaterako, Sollube mendian (Bizkaia) iltzez josi zuten errepidea, Espainiako Itzulian parte hartzen ari ziren txirrindulariak handik igaro aurretik. Zenbait polizia etxeri, sindikatu frankistaren egoitzei, Mola jeneralak Bilbon zuen oroitarriari eta El Correo Español egunkariaren egoitzari eraso egin zieten lehergailuz, eta lapurretak egin zituzten Villabonako eta Aretxabaletako (Gipuzkoa) banku banatan.

Jauzia prestatzen

Baina horrelakoak egiten zituen bitartean, ETA bere burua prestatzen ari zen jauzia egiteko. Lehenengo armak iritsi ziren erakundera; ordura arte, 1936ko gerratik gordetako fusilak, laguntzaileren batek eskuraturiko pistolaren bat eta antzekoak izan ziren ETAren arma bakarrak. Garai hartan, baina, ETAko liberatuak -dozena bat inguru- armak aldean eramaten hasi ziren, defentsa gisa eta haiekin ekintzarik egiteko asmorik gabe.

«Goraka datorren kiribil baten antzo» irudikatzen zuen ETAk Espainiako Estatuaren kontrako borroka. Eta kiribila goraka zetorren: ETAk bere jarduera areagotzeaz batera, areagotu egin zen frankismoaren erantzuna. 1967ko azaroaren 7an tiroketa bat izan zen Derion (Bizkaia) Espainiako polizien eta ETAko kideen artean: Jesus Mari Bilbao atxilotu zuten, eta Txabi Etxebarrietak ozta-ozta lortu zuen ihes egitea. Pare bat egun geroago, Guardia Zibilak Mikel Iturbe 17 urteko gaztea hil zuen Zugarramurdiko mugan (Nafarroa), ETAko kidea zelakoan. 1967ko abenduan Markinan (Bizkaia) eta 1968ko martxoan Gasteizen egindako atxiloketetan, Espainiako poliziek tiro egin zuten, eta gutxik egin zuen hildako edo zauriturik egon ez zenean. «Zaila izango da 1968a hildakorik gabe amaitzea», esan omen zuen Etxebarriak hilik suertatu aurretik.

Kiribilaren zurrunbilo horretan, Espainiako indar armatuen kontra zuzenean jotzea zen ETAren asmoa. Etxebarrieta eta Jokin Gorostidi zortzi bat hilabetez ibili ziren Manzanas zelatatzen, hari buruzko informazioa bildu nahian; antza denez, kosta egin zitzaien Irunen Villa Arana topatzea. BERRIAk jakin duenez, Manzanas hiltzeko erabakia hartuta zegoen Benta Haundiko tiroketa eta Etxebarrietaren hilketa gertatu aurretik ere. Ondoren, ekainaren erdialdera, ETAren zuzendaritzak bilera egin zuen ostera ere, eta egoera berria aztertu ondoren, asmo horri eustea erabaki zuen.

Manzanas jopuntuan

ETAren hasierako asmoa zen aldi berean hiltzea Espainiako Poliziak Donostian eta Bilbon zituen Brigada Politiko Sozialetako bi buruak, Meliton Manzanas eta Jose Maria Junquera, hurrenez hurren. Azkenean, ideia baztertu behar izan zuten: abuztua izaki, Bilbotik kanpo zegoen Junquera, oporretan. Eta Manzanasen aurka egitera deliberatu ziren.

Manzanas aukeratzea ez zen ausazkoa izan. Gipuzkoako Brigada Politiko Sozialeko burua oso ezaguna zen frankismoaren kontrako mugimenduetan. Meliton Manzanas Gonzalez Donostian jaio zen, 1909an. 1936ko estatu kolpea izan zenean, atxilotu egin zuten faxistekin harremana zuelakoan, baina Francoren armadak Donostia hartu zuenean askatu zuten, eta segituan matxinoen tropekin bat egin zuen, gerra amaitu arte. 1941ean Espainiako Polizian sartu zen. Ordurako, nazien okupazioa Ipar Euskal Herriraino iritsia zen, eta Manzanas Gestapo Alemaniako Poliziarekin elkar hartuta aritu zen muga zeharkatu nahi zuten iheslarien kontrako errepresioan.

Baina Manzanasen ospe beltza hurrengo urteetan iritsi zen, batez ere. Inspektoreburu gisa, gogor jardun zuen abertzale, komunista, anarkista eta gainerako antifrankisten kontra, eta hark eta haren menpekoek eragindako torturak oso ezagunak egin ziren Gipuzkoa osoan.

1961ean, Maria Mercedes Ancheta gazte venezuelarra atxilotu zuten, esku orriak banatzen ibili zelakoan, eta Manzanasek latz torturatu zuen. Venezuelako Gobernuak esku hartu zuen libre utz zezaten; azkenean, lortu zuen Venezuelara eramatea, baina han, 46 egun geroago, hil egin zen, torturen ondorioz. Jose Maria Quesada ETAko lehenengo kideetako bat ere 1968an hil zen, Manzanasek eta haren menpekoek urte batzuk lehenago egindako torturen ondorioak gainditu ezinik. ETAko kideek ez ezik, PSOEkoek, PCEkoek, langile mugimendukoek, jeltzaleek eta beste askok pairatu zituzten Manzanasen eta haren menpekoen metodoak.

Beraz, ez da harritzekoa Manzanasen hilketak lurrikara moduko bat eragitea 1968ko Euskal Herri hartan. Lurrikara indar antifrankisten artean, hildakoaren garrantziagatik, eta ETAren jarduteko molde berri bat iragartzen zuelako ekintza hark. Eta lurrikara, bereziki, frankismoaren aldeko indarretan.

Izan ere, hiletak zirela eta, erregimenak indar erakustaldia egin nahi izan zuen, eta Mugimendu Nazionalaren Gipuzkoako buruzagitzak -frankismoaren erakunde politikoa zen Mugimendu Nazionala, Falange Española eta JONS uztartzetik sortua- dei berezia egin zien kideei hara joateko. Hiletetan, arduradun politiko eta militarrez gain, falangista ugarik parte hartu zuten.

Ez zen hori izan frankismoaren erreakzio bakarra. Abuztuaren 16an, Espainiako Gobernuak salbuespen egoera ezarri zuen Gipuzkoan. Hainbat eskubide bertan behera gelditu ziren, eta polizia indarrei eskumena eman zieten atxiloketa prebentiboak egiteko eta atxiloaldiak mugarik gabe luzatzeko.

Abuztu sargori hartan, eta salbuespen egoera baliatuta, 600 lagun inguru atxilotu zituzten, eta haietako asko torturatuak eta espetxeratuak izan ziren. Errepresioak segida izango zuen hurrengo hilabeteetan, eta Burgosko auzia ekarri zuen ondoriotzat, 1970eko abenduan. «Bi gauza gorroto zituen: Eliza eta demokrazia» «Guk auzitara eraman genuen torturengatik» «Ezin zuen ibili; bost aldiz galdu zuen konortea» ]]>
<![CDATA[«Hauteskunde iruzurra» egin nahi dutela ohartarazi du Ortuzarrek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/007/001/2018-08-01/hauteskunde_iruzurra_egin_nahi_dutela_ohartarazi_du_ortuzarrek.htm Wed, 01 Aug 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1877/007/001/2018-08-01/hauteskunde_iruzurra_egin_nahi_dutela_ohartarazi_du_ortuzarrek.htm
«Kontuz ibiltzeko» eta «gauza horiekin ez jolasteko» aholkatu die Ortuzarrek bi alderdiei. «Legea horren modu bihurrian aldatzen badute, Euskadin hainbat egongo dira pentsatuko dutenak Kongresuan ez gaituztela nahi eta ea zer egiten dugun estatu honetan», esan du.

Ortuzarren arabera, «zazpiak bat» da EAJren «esparru naturala», baina «euskal herritarren arazoak jorratuko diren leku guztietan» egon nahi dute, «akordioetara iristeko borondatearekin, arazoak konpontzeko eta ez gehiago izorratzeko».

Baina, azken hilabeteetan, abagune politikoak gaitasuna eman dio EAJri Espainiako agenda politikoaren hainbat gai garrantzitsutan balantza alde batera edo bestera makurrarazteko, eta zenbait hedabidek adierazi dute «Espainia EAJren eskuetan» dagoela. Ortuzarren ustez, hori da Ciudadanosek eta PPk jasan ezin dezaketena: «Ez da hori gure nahia», esan du, «Euskadi delako gure aberria. Baina Espainia ustez EAJren eskuetan egon bada, hori izan da Espainiako alderdiak ez direlako gauza izan haien aberriaren interesak interes partidisten aurretik jartzeko».

Ortuzarrek salatu du alderdi espainiarrei «deseroso» egiten zaien egoera horren aurrean «joko arauak aldatzea» eta alderdi abertzaleak «ezabatzea» dela erantzun bakarra. Hala ere, Ortuzarren esanetan, EAJk jarraitu egingo du Espainiako erakundeetara joaten «euskal herritarrek hara bidaltzen bagaituzte».

EAJren urteurrena

Sabin Aranak EAJ sortu zuenetik 123 urte bete direnean egin ditu Ortuzarrek adierazpen horiek, urteurrena dela-eta jeltzaleek antolatu ohi duten ekitaldian. Ortuzarrek uste du EAJ «ondo» iritsi dela urteurrenera: azken hilabeteetan «tentsio goreneko aktibitate politikoa» egon da, eta, horren ondorioz, egoera «konplexuak» kudeatu eta erabaki «delikatu eta garrantzitsuak» hartu behar izan dituzte, baina, Ortuzarren ustez, jeltzaleak «onik» atera dira ataka horretatik.

Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako estatus berriari buruzko eztabaida ere hizpide izan du Ortuzarrek. Esan duenez, «mendira jo izana», EH Bildu «bidelagun bakartzat» hartzea eta «abertzaleentzat baino ez den bidea» aukeratu izana leporatu diete, baina hori, EBBren presidentearen hitzetan, «gezurra» da.

Ortuzarren iritziz, PSE-EEk eta Ahal Dugu-k ez dute «eztabaidan sartu» nahi izan, «Madrilgo beren alderdi nagusien zordun direlako, eta beldur direlako belarrietatik tira egingo ote dieten», esan duenez.

Gauzak horrela zeudela ikusita, EAJk «hasierako jarrerei» eutsi die, eta EH Bildu «batu» egin zaie, Ortuzarren hitzetan. Baina, hala ere, uste du oraindik badagoela «eztabaidatzeko eta adosteko denbora».

«Guk ez diogu inori atea itxiko», esan du. «PSE-EEk eta Ahal Dugu-k malda errazagoa behar badute, esan dezatela zein bide nahiago duten. Eta Bildurekin batera saiatuko ginateke bide berri hori urratzen».

Horretarako, baina, «borondatea eta adorea» behar direla erantsi du Ortuzarrek, eta horixe eskatu die PSE-EEri eta Ahal Dugu-ri: borondate politikoa eta adorea «mahai baten inguruan esertzeko betorik eta apriorismorik gabe». Esan duenez, «estatus berriak Gernikako estatutuak baino babes handiagoa lortzea» da jeltzaleen helburua, eta, horretarako, PSE-EEk eta Ahal Dugu-k «akordioetara iristeko prest» topatuko dute EAJ.

Erantzunak Ortuzarri

PSE-EEk eta Ahal Dugu-k azkar asko erantzun diote Ortuzarri. PSE-EEko idazkari nagusi Idoia Mendiak esan du EAJk badakiela zeintzuk diren sozialisten proposamenak. «Arazoa da ez dituztela aintzat hartu nahi izan», erantsi du.

Mendiaren ustez, bi dira jeltzaleek har ditzaketen bideak: azken 40 urteetako «itun historikoa» desegingo ez duen erreforma egitea edo, aitzitik, EH Bildurekin batera aurrera egitea, «Katalunian bezala amaitzeko arriskuarekin».

Ahal Dugu-ko Andeka Larreak, berriz, galdetu dio Ortuzarri ea elkarrizketarako gonbidapena «benetakoa» den. «Ez dugu onartuko legedia gainditzen duen erreformarik», esan du.]]>
<![CDATA[Ortuzar: "Madrildik bota nahi gaituzte"]]> https://www.berria.eus/albisteak/155123/ortuzar_madrildik_bota_nahi_gaituzte.htm Tue, 31 Jul 2018 07:14:37 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/155123/ortuzar_madrildik_bota_nahi_gaituzte.htm <![CDATA[Etxerat-ek «inpunitatea» salatu du Algecirasko erasoa dela eta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1871/005/001/2018-07-31/etxerat_ek_inpunitatea_salatu_du_algecirasko_erasoa_dela_eta.htm Tue, 31 Jul 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1871/005/001/2018-07-31/etxerat_ek_inpunitatea_salatu_du_algecirasko_erasoa_dela_eta.htm
Imanol Gonzalezek kontatu du gertatutakoa -bera autobusean zegoen erasoa izan zenean-. Esan duenez, 19:00ak aldera gertatu zen erasoa: Algecirasko espetxean egin beharreko bisitak amaituta, autobusa Puerton eta Sevillan bisita izan zuten senideen bila zihoan. Hirigune bateko estrata zabal batean zegoela, kolpe bat nabaritu zuten, norbaitek identifikatzerik izan ez zuten objektu gogor bat jaurtitzearen ondorioz, eta ezker aldeko kristaletako bat txiki-txiki eginda gelditu zen.

Erasoa gertatu zenean 11 lagun zeuden autobusean, eta haietako bi apurtutako leihatilaren ondoan zeuden eserita. Hala ere, gidariak lortu zuen ibilgailuaren kontrolari eustea, eta, leihatilak zituen bi kristal xafletatik bakarra hautsi zenez, ez zen zauriturik izan.

Etxerat-en ustez, «onartezina» da gertatutakoa, «are gehiago kontuan hartuta autobus horiek ez luketela bide hori zeharkatu behar»; errepide horiek «iragana» izan beharko lukete, Etxerat-en ustez. Erasoez gain, kartzeletarako bidaietan suertatu ohi diren istripuak ere izan zituzten aipagai: azkena joan den ostiralean gertatu zen, Javi Gallaga presoaren hiru laguni autoaren gurpila zulatu zitzaienean.

Horrelako erasoen aurrean «salbuespeneko espetxe politikari» eta presoen urruntzeari eustea «onartezina» dela uste du Etxerat-ek. Horregatik, espetxe politika hori bertan behera uzteko, presoak Euskal Herriko espetxeetara hurbiltzeko eta gaixo handi diren presoak berehala askatzeko eskatu dute.

Espainiako Gobernua uda honetan presoak hurbiltzen has daitekeela dioten zurrumurruei dagokienez, Etxerat-eko bozeramaileek esan dute «espekulazioek» senitartekoen «antsietate eta ziurgabetasuna areagotu» baino ez dutela egiten: «Adierazpenak baino gehiago, pausoak behar ditugu», esan dute.

Heriotza mehatxua Albisuri

Egunotan jakin da Mikel Albisu presoari heriotza mehatxuak egin dizkiotela joan den uztailaren 12an. Reauko espetxean (Frantzia) dago Albisu, eta egun hartan mezu bat utzi zioten ziegan, liburu baten azalaren gainean: mezuan bala bat zegoen marrazturik, eta hura Albisurentzat zela adierazten zuen esaldi bat ere idatzi zuten. Mehatxua agertu aurretik, Albisu handik atera zuten segurtasun indar bereziek, ziegan miaketa egiteko; miaketa bukatutakoan itzuli zenean aurkitu zuen Albisuk mehatxua.

Sortuk salatu egin ditu Algecirasko erasoa eta Albisuren kontrako heriotza mehatxua, eta azaldu du garaia dela «sakabanatze politika» eta «estatuaren indarkeria» amaitzeko.

Eusko Jaurlaritzako bozeramaile Josu Erkorekak esan du Espainiako Gobernuarekin «kontaktua, leialtasuna eta etengabeko harremana» dutela gai honen inguruan, eta espero dutela Madrilek arlo horretan egin beharreko mugimenduak «albait azkarren» egitea.

Baina, oraingoz, Espainiako Gobernuaren mugimenduak beste norabide batekoak dira. Espainiako Gobernuak Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan duen ordezkari Jesus Lozak iragarri du Espainiako Auzitegi Nazionalaren Fiskaltzari igorriko diola Jesus Maria Lopez Gonzalez presoari egindako harrera ekitaldien informazioa, «terrorismoari gorazarre» egin zitzaiolakoan. Lopez joan den astean utzi zuten libre, espetxean 20 urte eman ostean.]]>
<![CDATA[Senideak zeramatzan autobusaren kontrako erasoaren "inpunitatea" salatu du Etxerat-ek]]> https://www.berria.eus/albisteak/155084/senideak_zeramatzan_autobusaren_kontrako_erasoaren_inpunitatea_salatu_du_etxerat_ek.htm Mon, 30 Jul 2018 09:41:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/155084/senideak_zeramatzan_autobusaren_kontrako_erasoaren_inpunitatea_salatu_du_etxerat_ek.htm <![CDATA[Ekitaldi bat egingo dute Frantziak eta Espainiak, «ETAren bukaera» gisa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/002/001/2018-07-27/ekitaldi_bat_egingo_dute_frantziak_eta_espainiak_etaren_bukaera_gisa.htm Fri, 27 Jul 2018 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1872/002/001/2018-07-27/ekitaldi_bat_egingo_dute_frantziak_eta_espainiak_etaren_bukaera_gisa.htm
Sanchezek eta Macronek berretsi dute Frantziak jarraituko duela ETAri atzemandako agiri, arma eta bestelakoak Espainiaren esku uzten, material horretan oinarrituta Frantzian abiarazitako auzibideak bukatutzat eman ostean, eta, horretarako, ekitaldi bat antolatuko dutela jakinarazi dute. Egun esanguratsua aukeratu dute: urriaren 1a, Kataluniako erreferendumaren lehenengo urteurrena.

Madrilen egingo dute, eta ez da izango dokumentazio emate hutsa, «goi mailako» ekitaldi bat izango da. Sanchezek azpimarratu duenez, horren bidez irudikatu nahi dute bi estatuek ETA «garaitu» egin dutela, eta, aldi berean, Espainiak Frantziari eskerrak eman nahi dizkio emandako «laguntzagatik». Horrekin batera «terrorismoaren biktimei gorazarre» egingo diete.

2017ko otsailean bi gobernuek Malagan (Espainia) egin zuten bileran erabaki zuten Espainiaren esku utziko zituela Frantziak ETAri atzemandako agiri, arma eta auzibideetan erabilitako bestelako materialak. Orduan, Mariano Rajoy zen Espainiako gobernuburua, eta François Hollande Frantziakoa. Handik hilabete eta erdira, apirilaren 8an, ETA armagabetu egin zen.

Geroztik, ETAren hainbat arma eta agiri eman dizkio Frantziak Espainiari —joan den otsailean, esaterako, dokumentazioaz beteriko hainbat kamioi bidali zituen Frantziak Espainiara—. Sanchezek eta Macronek berretsi dutenez, multzorik handiena urriaren 1eko ekitaldi horretan utziko du Frantziak Espainiako agintarien esku, eta dena ematea sinatuko dute. Sanchezen arabera, material hori «baliagarri» izan daiteke ETAri egotzitako baina argitu gabe dauden atentatuak argitzeko. Prozesu hori bukatu ostean, materialaren zati handi bat Terrorismoaren Biktimak Gogoratzeko Zentroaren esku geldituko da. Zentroa Gasteizen dago, eta datorren udazkenean zabalduko dute.

Bi gai horiez gain, bestelakorik ez zuten aipatu bi agintariek euskal gatazkarekin lotuta; ez zuten ezer esan espetxe politikan Frantziak hartutako neurriei buruz eta Espainiak iragarri dituenez, eta kazetariek ere ez zieten galdetu horri buruz.

Katalunia dela eta, eskerrak

Katalunia ere egon da Pedro Sanchezen eta Emmanuel Macronen bileraren gai zerrendan, Espainiako Gobernuko iturriek zabaldu dutenez —prentsaurrekoan ez zuten gaia atera—. Iturri horien arabera, Espainiako gobernuburuak eskerrak eman dizkio Frantziakoari Kataluniaren auzian «Espainiaren batasuna eta konstituzioa» babesteagatik. Orain arteko jarrerari eutsi dio, berriz, Frantziak: babestu egin omen du Espainiako Gobernua, hura «zilegizko mintzaide bakartzat» jo du gai horri dagokionez, eta «konfiantza» agertu du Espainiako Gobernua gai izango dela auzia bideratzeko.

Europako migrazio politikak, bi herrialdeen arteko energia konexioak, azpiegiturak, defentsa politikak, jihadismoaren kontrako borroka eta beste gai batzuk ere aletu zituzten atzoko bileran.

Sanchez aukeratu berritan bi gobernuburuek Parisen egin zuten bileran adostasun handia erakutsi zuten Frantziako eta Espainiako presidenteek Europako Batasunari dagozkion gaietan, batez ere, errefuxiatuen eta migrazioaren arloan. Atzo, akordio bat lortu zuten bi agintariek. Adostu dute Europako eta Afrikako ministroekin nazioarteko goi bilera bat egitea Espainian. Macronek eta Sanchezek berretsi dute gai horretan «estrategia» partekatzen dutela bi estatuek. Proposatu dute Europako kostaldeko mugak «hobeto babestea» Frontex agentzia indartuz eta bitarteko «pertsonal, material eta juridiko» gehiago jarriz. Horrekin batera, nahi dute «igarotze estatuekin» kooperazioa indartzea, «pertsonen trafikoaren» kontrako neurri ekonomiko eta polizialak garatzeko.]]>