<![CDATA[Gotzon Hermosilla | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 25 Aug 2019 00:17:04 +0200 hourly 1 <![CDATA[Gotzon Hermosilla | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Jende askorentzat, presoak duintasun eta borrokaren ikur dira»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1921/008/001/2019-08-18/jende_askorentzat_presoak_duintasun_eta_borrokaren_ikur_dira.htm Sun, 18 Aug 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1921/008/001/2019-08-18/jende_askorentzat_presoak_duintasun_eta_borrokaren_ikur_dira.htm
Zer mezu eman nahi duzue aurtengo manifestazioarekin?

Aurtengo leloa da Borroka egitea zilegi da. Amnistia osoa. Ikusten dugu lehenagoko borroka batzuk apaldu edo bukatu diren arren, Euskal Herrian pixkanaka borroka berriak sortzen ari direla. Ideologikoki ezberdintasun batzuk eduki ditzakete, baina borroka komun bera dute, borroka ardatz izatea, eta, borroka dagoen bitartean, amnistiaren defentsa egon behar da. Badaude preso batzuk aurreko zikloaren ondorioz kartzelan daudenak, horietako zenbait oso zigor luzeekin, baina ikusten dugu errepresaliatu mota berriak sortzen ari direla, isunekin ez ezik kartzelara joateko ere benetako arriskuarekin. Uste dugu amnistia dela aurreko belaunaldiak eta gaurkoak eta etorkizunekoak lotzen dituen haria.

Bezperan, beste manifestazio bat egingo da, Sarek antolatua. Jende askori ulertzeko zaila begitanduko zaio presoen inguruan bi mobilizazio egotea.

Beti esan dugu giza eskubideen esparrua aipatzea ondo begitantzen zaigula baldin eta azken mezua desbideratzen ez bada. Gaur egun, soilik giza eskubideen esparruan gelditzeak eta presoen ibilbide politikotik deslotzeak errepresioari erraztasunak ematea dakar. Presoen afera despolitizatuta uler daiteke hemen ez dela gatazka politikorik egon, eta hori da etsaiak lortu nahi duena: gatazka politiko bat terrorismo arazo bilakatzea. Guretzat, ezinbestekoa da errepresaliatuen izaera politikoa nabarmentzea, militante politikoak direla, haien borroka moldearen inguruko iritzia gorabehera.

Iazko manifestazioa egin zenutenetik, zertan aldatu da abagunea?

Ikusi dugu Frantziako Estatuak urrats batzuk egin dituela presoak hurbiltzearen inguruan, emakumeak hurbiltze horretatik kanpo utzita. Estatuek errepresio maila egokitzen dute dagoen erresistentzia mailaren arabera, eta Frantziakoak hori egin du: ETA desagertuta, beharbada haien ikuspegitik sakabanaketak zentzua galtzen du, edo bere funtzioa bete duela pentsatzen dute.

Espainiako Estatuan desberdina da: preso batzuk ari dira hurbiltzen, baina beraiek jarritako baldintzen arabera, eta ez dute beste preso batzuk mugitzeko inolako borondaterik. Bakartzeak jarraitzen du, preso gaixoen afera xantaia gisa erabiltzen jarraitzen dute, errepresioak jarraitzen du, eta ez dugu uste aldaketa handirik egongo denik, erakutsi nahi dutelako estatuari aurre egiten dion edonork ondorioak pairatuko dituela.

Zuen militanteen kontrako jazarpena salatu duzue oraindik orain. Zer-nola gauzatzen da jazarpen hori?

Mugimendua sortu zenetik beretik jarraipenak egon dira. Egia da tarte lasaiago batzuk egon direla, baina azken hilabetean jarraipen horiek areagotu egin dira, baita bat-bateko kontrolak ere, eta jazarpena beste maila batera iritsi da, batzuen auto eta etxeetan sartu direlako. Dena hankaz gora utzi dute, baina ez dute ezer lapurtu. Guk mehatxu moduan ulertzen dugu hori.

Eta zer analisi politiko egiten duzue horren inguruan?

Gure mugimendua baldintzatzeko saialdia ikusten dugu hor. Ez da berria, aurreko zikloan ere ikusi dugulako. Baina guk beti jakin dugu gure jarrera militanteak ondorioak ekar zitzakeela; militante helduak gara, eta ez dugu atzera egingo.

Presoen harrerak polemika iturri izan dira azken bolada honetan. Zuek zer iritzi duzue afera horretaz?

Iraganaren bitartez, etorkizuna baldintzatzeko saialdi bat dago. Preso horiek, jende askorentzat, borrokaren, duintasunaren, eskuzabaltasunaren ikur dira, eta, ikur diren heinean, moztu egin nahi dute iraganeko eta etorkizuneko belaunaldien arteko transmisioa. Biktimen elkarte ultraeskuindar batzuk, biktimak erabiliz, saiatzen ari dira euren proiektu politikoa inposatzen, estatuaren indarkeria zuritzen eta indarkeria horri erantzuteko eskubidea ezbaian jartzen.

Irailean, 47 lagun epaituko dituzte 11/13 sumarioaren harira. Zer iritzi duzue horren inguruan?

Hasteko eta behin, eta desadostasun ideologikoen gainetik, errepresioaren aurrean elkartasuna adieraztea dagokigu. Bestalde, oraingoan preso eta errepresaliatu politikoen aldeko lana ez ezik, asistentzia ere kriminalizatu eta espetxeratu nahi dute: abokatuak, medikuak, senideak eta abar. Epaiketa ez da soilik pertsona horien aurka: lan horrek esan nahi duenaren aurkakoa ere bada. Beraz, eta haiek egiten duten irakurketarekin ados ez egonda ere, epaiketa hori irmo salatu nahi dugu.

Irailaren 14an egingo den manifestazioarekin bat egingo duzue?

Ez dugu bat egingo, arrazoi batengatik: horren inguruko agirian behin eta berri aipatzen da aurrera eramaten ari den prozesua elikatu behar dela, eta guk aspalditik esan dugu gure ustez gaur egun ez dagoela bake prozesurik, alde baten baketze prozesua baizik, eskaera guztiak alde bakar bati eginez eta estatuei gehienez ere gatazkaren ondorioen inguruko eskabide txiki batzuk eginez. Gu erreferentzia horrekin ez gaude ados, eta horregatik ez dugu manifestazioa babestuko, baina guk ez diegu inoiz esaten gure militanteei nora joan behar duten; norbaitek manifestaziora joan nahi badu, joan daiteke, noski.]]>
<![CDATA[Korapiloak askatu jaietan ere]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/004/001/2019-08-17/korapiloak_askatu_jaietan_ere.htm Sat, 17 Aug 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1909/004/001/2019-08-17/korapiloak_askatu_jaietan_ere.htm Korapiloak askatzeko unea da, denok batera presoak etxera lelopean. Gasteizko festetan egindako mobilizazioari jarraipena eman nahi diote horrela.

Begoña Atxa eta Joseba Azkarraga Sareren ohiko bozeramaileak hedabideen aurrean agertu dira, Marijaia iritsi baino ordu batzuk lehenago, manifestazioaren deialdiaren berri emateko. Hainbat konpartsatako kideek lagunduta egin dute, gaur jaiei hasiera emango zaien leku berean, Arriaga plazan. Izan ere, konpartsekin batera antolatu dute datorren ostiraleko manifestazioa.

Atxak eta Azkarragak gogorarazi dute aurtengoa urte berezia izan dela Sarerentzat. Batetik, uda honetan bost urte bete dira presoen eskubideen aldeko herritarren sarea abian jarri zela. Bestetik, azken urtean izandako mugimenduek «garai berri bat» ekarri dute, «konponbiderako, elkarbizitzarako eta bakerako esperantza eta aukera eskaintzen duena». ETAren desagerpena, EPPK-k egindako urratsak, Frantziako eta Espainiako Estatuekin abiarazitako harreman bideak eta Sareren aldarrikapenek lortutako «babes instituzional, politiko, sindikal eta soziala» aipatu dituzte adibide gisa.

«Korapiloak askatzeko garaia da», esan du Atxak; «sortutako min eta zauriak lantzeko garaia da, ezberdinen arteko enpatia ariketak erdigunera ekarriz eta memoria, errespetua eta aitortza guztientzako oinarri gisa hartuz».

Hala ere, Sareren aburuz, urrats horiei guztiei ez diete behar bezalako erantzunik eman Espainiako Estatuak, eta, «espetxeetako egoerari bere horretan eutsi ez ezik, kasu askotan gogortu ere» egin dutela salatu dute. «Hainbeste sufrimendu sortzen duen salbuespeneko espetxe politikaren auziari ere aterabidea emateko garaia» dela pentsatzen dute.

Eskubideak, urraturik

Esandakoa berresteko, datu batzuk eman dituzte Sareko bozeramaileek. Gaur egun espetxean dauden 248 euskal presoetatik 91 bizkaitarrak dira, eta horietatik, %71k euren eskubideak «urraturik» dituzte bizilekutik 500 kilometrora baino gehiagora daudelako. «Kalkulu bat egin liteke, kontuan hartuta bisitaldiak 40 minutukoak direla eta, bisitaldi hori egin ahal izateko, senideek joan-etorrian mila kilometro baino gehiago egin behar izaten dituztela; zenbatean ateratzen den bisitaldi horren minutu bakoitza», esan du Azkarragak.

Sei preso bizkaitar larri gaixorik daude, eta horietatik bik hogei urte baino gehiago eman dituzte preso. Hamasei preso bizkaitar dira espetxean hogei urte baino gehiago eman dituztenak. Gainera, 79 preso lehen graduan daude, eta zigorrak batu ezin izanak «kondena gehigarria» ekarri die hamazazpi presori.

Sarek nabarmendu du horrek guztiak «etxerako bidea egiteko oztopoak» dakartzala, «egoera luzatuz eta zigorra ezohiko legediaren bitartez gogortuz».

Josu Urrutikoetxea preso bizkaitarraren egoera ere akordura ekarri dute. Kezka azaldu dute haren osasun egoera dela-eta, eta bat egin dute Etxerat-ek duela gutxi presoa askatzeko egindako eskaerarekin. «Igarotzen den minutu bakoitzean haren bizia arriskuan jartzen da», esan du Azkarragak, eta «dagokion arta» eskatu du harentzat, «azkar eta askatasunean».

Sareren ustez, horiexek dira «urteetako sufrimenduaren ondorioz askatu gabe diren korapiloak» eta «oraindik indarrean den salbuenespeneko espetxe politikak sortzen dituenak». Horiek askatzeko, «denon artean» ekiteko beharrizana nabarmendu dute: «aktibazioa eta konpromisoa dira aurrera egiteko berme bakarra, elkarbizitzaren eta bakearen bidean urratsak egiteko, preso eta iheslarien auziari aterabidea emateko eta euren etxeratze prozesua dagokien moduan eman ahal izateko bermea».

«Akuilu» lana

Begoña Atxak nabarmendu du Sare ez dela sortu «presoen auzian instituzioen edo alderdi poltikoen lana ordezkatzeko», gizarte zibila «aktibatzeko» baizik, eta horretan jarraitu nahi dute. «Elkarrekin, politika hitzetatik ekintzetara igaro dadin akuilu izango gara», esan du.

Horregatik dei egin diete herritar guztiei abuztuaren 23ko manifestazioarekin bat egiteko, «gure izenean inork ez ditzan euskal presoen oinarrizko eskubideak urra».]]>
<![CDATA[Lindanoa aurkitu dute Jatako eta Enekuriko basoetako arboletan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-08-14/lindanoa_aurkitu_dute_jatako_eta_enekuriko_basoetako_arboletan.htm Wed, 14 Aug 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2019-08-14/lindanoa_aurkitu_dute_jatako_eta_enekuriko_basoetako_arboletan.htm
Garai batean, inolako kontrolik gabe botatzen zuten lindanoa, pestizida egiteko prozesuan sortzen den hondakin toxiko bat, Bizkaiko lursail askotan, eta Jatako hondakindegia —Lemoizko zentral nuklearra eraiki behar zuten lekutik gertu dago— eta Enekurikoa Bilboko metropoli barrutiaren hondakindegi nagusia ez ziren salbuespen izan. Bi zabortegi horiek itxi zituzten, eta orain haien gainean basoak daude, baina estali zituztenean ez zituzten garbitu, eta ekologistek askotan adierazi dute hango zuhaitzak kutsatuta egon zitezkeela.

Jatako lursailari dagokionez, Ekologistak Martxan-ek duela bi urte aurkeztu zuen salaketa, kalkulatzen baitute han 10.000 tona lindano egon daitekeela, eta 30.000 metro koadroko eremu bat dagoela kutsaturik. Ikusita salaketak ez zuela ondoriorik ekartzen, erabaki zuten hango zuhaitzetatik eta Enekurikoetatik zur laginak ateratzea, eta lagin horiek laborategi independente batera bidaltzea, aztertzeko.

Orain eman dute azterketaren emaitzaren berri: Enekurin atzemandako zur lagin batean, 1,81 miligramo lindano aurkitu dute zur kilogramo bakoitzeko, eta beste batean, berriz, 3,64 miligramo. Larriagoak dira Jatan hartutako zuraren emaitzak: zur kilogramo bakoitzeko 3,14 eta 6,47 miligramo lindano topatu dute lagin banatan.

«Segurtasun arazoa»

Ekologistak Martxan-eko kide Javier Vazquezek ohartarazi du egoera horrek ekar lezakeen arriskuaz: «Ez da soilki ingurumen arazo bat; segurtasun eta osasun publikoaren arlokoa ere bada».

Bi izan daitezke arriskuak. Alde batetik, Vazquezek gogorarazi du sute garaia dela, eta baso horiek su hartuz gero oso ondorio larriak izan daitezkeela. Basoak su hartuko balu, lindanoa desegin egingo litzateke, eta fosgeno izeneko substantzia pozoitsu bat askatuko luke I. Mundu Gerran arma kimiko modura erabili zuten, eta pertsona ugari hil zituen. Horrek arrisku handia ekarriko lieke sua amatatzera joango liratekeenei Vazquezek salatu du erakundeek ez dutela protokolo zehatzik horrelako kasu baterako, eta, sutea oso handia balitz, baita inguruko herritarrei ere.

Bestetik, hango zuraren ohiko erabilerak beste arrisku bat lekarke. Ekologistak Martxan-ek salatu duenez, Jatan zuhaitzak mozten ari dira zura erabiltzeko asmoz, seguru asko papera egiteko edo altzarietarako. «Argi esan behar dugu hangoa ez dela zura, hondakin toxiko arriskutsua baizik, eta horrela tratatu behar dela», azaldu du Vazquezek.

Eskaera administrazioei

Ekologistak Martxan-ek gogorarazi du Eusko Legebiltzarrak lindanoari buruzko legez besteko proposamen bat onartu zuela aho batez joan den martxoaren 27an, eta testu horretan, beste zenbait neurriren artean, arazoari konponbideak bilatzeko Lan Mahai bat sortzea aurreikusten zela. Orain, mahai hori abian jartzeko eta horretan gizarte eragileei tokia egiteko eskatu dute.

Urte asko igaro dira lindanoarekin egindako gehiegikeriak gertatu zirenetik, eta, seguru asko, ustezko delituak preskribaturik daude gaur egun. «Lindanoa iraganak utzi digun herentzia da, baina gu orainaren kudeaketaz ari gara», esan du Vazquezek, instituzioen ardura nabarmentzeko.]]>
<![CDATA[Lindanoa aurkitu dute Jata eta Enekuriko basoetako zur laginetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/169936/lindanoa_aurkitu_dute_jata_eta_enekuriko_basoetako_zur_laginetan.htm Tue, 13 Aug 2019 08:40:41 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/169936/lindanoa_aurkitu_dute_jata_eta_enekuriko_basoetako_zur_laginetan.htm erreportaje zabala argitaratu zuen uztailaren 25ean. Ekologistak Martxan-eko kideek, ikusita beren salaketek ez zutela erakundeen aldeko erantzunik, toki horietako basoetako zur laginak hartu dituzte, eta laborategi independente batera bidali, aztertzeko. Orain jakinarazi dituzte emaitzak: Enekurin hartutako zur lagin bietan lindanoa topatu dute –1,81 miligramo eta 3,64 miligramo zur kilogramo bakoitzeko, hurrenez hurren–, eta Jatako zuhaitzetatik hartutakoetan ere bai, dosi handiagoetan –3,14 eta 6,47 miligramo–. Ekologistak Martxan-eko Javier Vazquezek azaldu duenez, horrek bi arrisku dakartza. Batetik, basoak su hartuko balu, lindanoa desegin egingo litzateke, eta fosgeno izeneko substantzia pozoitsua askatuko luke –I. Mundu Gerran arma kimiko gisa erabili zuten, eta pertsona ugari hil zituen–. Horrek arrisku handia ekarriko lieke sua amatatzera joango liratekeenei –Vazquezek salatu du erakundeek ez dutela protokolo zehatzik horrelako kasu baterako–, eta, sutea oso handia balitz, baita inguruko herritarrei ere. Bestetik, hango zuraren ohiko erabilerak beste arrisku bat lekarke. Ekologistak Martxan-ek salatu duenez, Jatan zuhaitzak mozten ari dira zura erabiltzeko asmoz, seguru asko papera egiteko edo altzarietarako. "Argi esan behar dugu hangoa ez dela zura, hondakin toxiko arriskutsua baizik, eta horrela tratatua izan behar duela", azaldu du Vazquezek. Ekologistak Martxan-ek gogorarazi du Eusko Legebiltzarrak lindanoari buruzko legez besteko proposamen bat onartu zuela aho batez joan den martxoaren 27an, eta han Lan Mahai bat sortzea aurreikusten zela, beste zenbait neurriren artean, arazoari konponbideak bilatzeko. Orain, mahai hori abian jartzeko eta bertan gizarte eragileei tokia egiteko eskatu dute.]]> <![CDATA[«Eskuinak gogoeta egin behar du; haren estrategia porrot hutsa izan da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/005/001/2019-08-06/eskuinak_gogoeta_egin_behar_du_haren_estrategia_porrot_hutsa_izan_da.htm Tue, 06 Aug 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1874/005/001/2019-08-06/eskuinak_gogoeta_egin_behar_du_haren_estrategia_porrot_hutsa_izan_da.htm
Nola ikusi zenuen inbestidura saioa?

Pelikula hau hainbat aldiz ikusi dugu jada Nafarroan. Eskuinak egin duen diskurtsoa egitea zuen aukera bakarra: «Gobernua lapurtu digute; gobernu hau ez da zilegi, eta ETAren eskuetan jarri dute». Hori gehiegikeria da; ez da egia, eta beste garai bateko argudioa da. Ez dute ulertzen desberdinen arteko akordio batera irits daitekeela, bigarren aldiz gainera.

Bestalde, indar zentralek azaldu dugu zein den akordioa eta zer egin nahi dugun akordio horrekin. Eta, azkenik, EH Bilduk nire ustez bere militantziari zuzendutako diskurtsoa egin zuen. Ulergarria da; gauzak kokatzen direnean, EH Bilduk bere zeregina izanen du.

PP eta Ciudadanos alderdiek buruzagi garrantzitsuak bidali zituzten saiora, eta gogor mintzatu ziren akordioaren kontra. Nola interpretatzen duzu hori?

UPNk eman die Nafarroan ez daukaten presentzia, eta, alde horretatik, elkartasuna adierazi behar dute. Baina, beste alde batetik, UPNri lapurtu diote ahots propioa; diskurtsoa Esparzak egin zuen, baina benetako mezua PPk eta Ciudadanosek eman zuten. Badago beste irakurketa bat, Espainia mailakoa: azken finean, PPk eta Ciudadanosek, azken horiek batez ere, justifikatu behar dute zergatik ematen dioten ezezkoa PSOEri. Haientzat errazena da esatea PSOE ETAren babesle edo horrelako zerbait bilakatu dela, hori Espainian ondo saltzen delako.

Baina alderdi horiek eta Espainiako zenbait hedabidek erakutsi duten oldarkortasuna abagunearen ondorio hutsa da, edo izan daiteke etorkizunean ere erakutsiko duten jarreraren aurrerapena?

Eskuinak gogoeta sakona egin behar du Nafarroan. Modu batez edo bestez, erabili duten estrategia porrot hutsa izan da. Euskara, nazionalismoa eta identitatea erabili dituzte nafar batzuk beste batzuen kontra jartzeko hauteskundeak irabazi nahian; aliatuak bilatu dituzte ultraeskuinean, eta, azkenean, bakar-bakarrik gelditu dira: ez dute inolako aukerarik aurrera joateko. Ez dakit aurrerantzean zer gertatuko den; haiek jakinen dute, baina haien argudioek gero eta indar gutxiago izanen dute. Hortik jo nahi badute, guregatik ez dago problemarik. Nafarroa irreal bat ari dira islatzen.

Zure ustez, EH Bilduk zer jarrera hartuko du aurrerantzean?

EH Bilduk ere bere burua kokatu behar du beste errealitate batean: aurreko gobernuan eragin handia zuten, eta orain joko parlamentarioa dagokie. Joko horretan ezinbestekoak dira, legeak eta aurrekontuak aurrera ateratzeko. Guk espero dugu elkarrizketa eta oposizio eraikitzaile bat egitea. Badakigu egoera emozional bat sortu zela hauteskundeak izan eta gero, eta batez ere udaletan gertatutakoaren ondoren. Gu ez gaude ados udaletan gertatutakoarekin, uste baitugu indar progresisten artean hitz egin behar dela, eta adostasunera heldu, boterea eskuinaren eskuetan utzi baino lehenago. Baina politika pragmatismoa da, egunerokoa, errealitatea kudeatzea, jakitea zein den zure tokia, eta aurrera begiratzea. Horretan jarri behar dugu denok.

Gobernu berriak aurrekoaren norabideari eutsiko dio?

Nik uste dut hein handi batean jarraipena ematen zaiola lehen adostutako politikari, orokorrean. Beste kontu bat da alderdi bakoitzak dituen lehentasunak, eta alde horretatik aldaketa batzuk egon daitezke. Nafarroako gizarteak desberdinen arteko akordioak eskatzen ditu, eta hori gauzatu da. Horretarako akordio programatiko bat dago, eta gobernuaren zeregina da hori indarrean jartzea.

Justizia eta Migrazio Politiketako kontseilari izango zara aurrerantzean. Zeintzuk dira lehentasunak sail horretan?

Zuhurra izan behar dut; oso goiz da, eta, lehenago, sailaren egoera ondo ezagutu behar da. Gure iritzia da justizia bultzatu behar dugula, zerbitzu publiko gisa. Justizia aipatzen dugunean, epaileak, epaiketak eta horrelakoak datozkigu burura, baina askoz gehiago da: justiziaren zeregina da ahulak defendatzea eta desberdinen artean berdintasuna bilatzea. Gizartean oreka bilatzeko tresna bat da, eta hori indartu nahi dugu.

Eta migrazioaz?

Zuzendaritza hori berria da. Ikusten ari gara desberdina denarekiko beldurra hedatzen ari dela, Nafarroan eta Europa osoan, baina Nafarroa beti izan da kanpokoak hartzeko lurraldea, eta, gainera, behar ditugu, gizartea zaharkitzen ari baita. Elkarbizitza garatu nahi dugu, ikasi, eta elkar aberastu.

Ahal Dugu eta PSN ados jarri zarete Nafarroan, baina badirudi Espainiako gobernua osatzeko ezinezkoa dela PSOE eta Unidas Podemos ados jartzea. Zergatik?

Duela lau urte, metodologia bat indarrean jarri genuen, orain segitu duguna eta PSNk onartu duena. Metodologia politiko horrek ahalbidetu du desberdinen arteko elkarlana.

Madrilen taktika hutsarekin jokatu du, eta horrela ezin da. Guk koalizio gobernua eta programa akordioa eskatzen genituen hasieratik, eta PSOE, aldiz, jolasten egon da, eta hau ez da jolasa. Politikan beti dago tartea gauzak zuzentzeko, baina, norbaitek kontakizunari ematen badio garrantzia, nork irabazi duen eta nork galdu, orduan gaizki gabiltza. Aldiz, borondate onez badihardugu, nik uste dut posible izanen dela zubiak berreraikitzea eta koalizio gobernua adostea.]]>
<![CDATA[Abizena, eta zerbait gehiago]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1969/005/001/2019-08-03/abizena_eta_zerbait_gehiago.htm Sat, 03 Aug 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1969/005/001/2019-08-03/abizena_eta_zerbait_gehiago.htm
Baina abizenaren itzalak baino zerbait gehiagok eraman du Txibite PSNren lehen lerrora eta, orain, Nafarroako lehendakaria izatera. Hura ezagutzen dutenek nabarmendu dute ongi prestaturiko politikaria dela, trebatua eta ikasia. Eta, bestalde, PSNn egin duen ibilbide luzeak -1998an Nafarroako Gazte Sozialistak erakundean izena eman zuenetik da alderdiko kidea- aukera eman dio PSN ongi baino hobeto ezagutzeko, bai barne egituretan, bai instituzio lanetan.

Txibitek Soziologia ikasi zuen NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan. Geroago, master eta graduondoko ikasketa batzuk ere egin zituen: Giza Baliabideen Kudeaketa eta Antolakuntza, Lan Arriskuen Prebentzioa, eta hauteskunde kanpainen inguruko graduondoko ikastaro bat ere egina du. Hala ere, lan ibilbide gehiena alderdiari lotutako ardura instituzionaletan egin du.

Txibite 2001ean sartu zen PSNren gazte erakundearen zuzendaritzan, eta 2003an, Cintruenigoko zinegotzi izendatu zuten. Handik Nafarroako Parlamentura igaro zen 2007an; hurrengo hauteskundeetan, 2011n, berriro hautatu zuten legebiltzarkide, eta bizitoki zuen udalerrian, Eguesibarren, zinegotzi aukeratu zuten.

Hor hasi zen Txibiteren bidea alderdiaren lehen lerroan. PSNren zuzendaritzan sartu zen, eta Madrilera jauzia egiteko abagunea ere iritsi zitzaion, senatari izendatu baitzuten. 2014an, Roberto Jimenez PSNren orduko idazkari nagusiak iragarri zuenean ez zela aurkeztuko Nafarroako lehendakarigai sozialista izateko, Txibite primarioetara aurkeztu zen, eta handik egun gutxira bere hautagaitzak espero gabeko bultzada jaso zuen: Pedro Sanchez PSOEren idazkari nagusi hautatu berriak telefonoz deitu zion, eta proposatu zion Senatuko talde sozialistaren bozeramaile izatea. Ardura horretan arituko zen Senatua utzi arte.

Askoren arabera, sektore ofizialaren hautagaitza izan zen berea Nafarroako lehendakaritzarako hautagai sozialista aukeratzeko primarioetan. Aise gailendu zen, botoen %59 lortuta. Ondoren, PSNren idazkari nagusi izateko ere aurkeztu zen, eta berriro nagusitu zen.

Baina PSNren buru berriaren arrakasta alderdi barruko bozetara mugatu zen. 2015eko hauteskundeetan, inoizko emaitzarik kaskarrenak izan zituen PSNk -zazpi parlamentari-, eta, okerragoa izan zena, haren botoak ez ziren erabakigarriak izan balantza batera edo bestera eramateko. Geroa Baiko Uxue Barkos izendatu zuten lehendakari, eta haren agintaldian, PSN saiatu zen aldaketaren gobernuari oposizioa egiten eta aldi berean eskuinaren indarrekin distantzia gordetzen, baina sakoneko gai gehienetan UPN eta PPrekin lerratu zen.

Orain, aldiz, haizea alde izan du, eta, horri esker, Nafarroako lehendakari bihurtu da mendian ibiltzearen eta Vetusta Morla, Lori Meyers eta antzeko indie taldeen zalea den politikaria.]]>
<![CDATA[Abizena, eta zerbait gehiago]]> https://www.berria.eus/albisteak/169605/abizena_eta_zerbait_gehiago.htm Fri, 02 Aug 2019 09:45:32 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/169605/abizena_eta_zerbait_gehiago.htm Sozialismoaren beste buruzagi esanguratsu batzuei bezala, Maria Txibiteri ere (Cintruenigo, Nafarroa, 1978) familiatik datorkio tradizio politiko horrekiko atxikimendua. Haren osaba Carlos Txibite zen, 2004tik 2008ra PSNko idazkari nagusi izandakoa -karguan zela hil zen-. Carlos Txibiteren alaba bat ere, Lorena Txibite, PSNko zuzendaritzako kidea izan zen 2008tik 2012ra.

Baina abizenaren itzalak baino zerbait gehiagok eraman du Txibite PSNren lehen lerrora, eta, orain, Nafarroako lehendakaria izatera. Hura ezagutzen dutenek nabarmendu dute ongi prestaturiko politikaria dela, trebatua eta ikasia. Eta, bestalde, PSN-n egin duen ibilbide luzeak -1998an Nafarroako Gazte Sozialistak erakundean izena eman zuenetik da alderdiko kidea- aukera eman dio PSN ongi baino hobeto ezagutzeko, bai barne egituretan, bai instituzio lanetan.

Txibitek Soziologia ikasi zuen NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoan. Geroago, master eta graduondoko ikasketa batzuk ere egin zituen: Giza Baliabideen Kudeaketa eta Antolakuntza, Lan Arriskuen Prebentzioa, eta hauteskunde kanpainen inguruko graduondoko ikastaro bat ere egina du. Hala ere, lan ibilbide gehiena alderdiari lotutako ardura instituzionaletan egin du.

Txibite 2001ean sartu zen PSNren gazte erakundearen zuzendaritzan, eta 2003an, Cintruenigoko zinegotzi izendatu zuten. Handik Nafarroako Parlamentura igaro zen, 2007an; hurrengo hauteskundeetan, 2011n, berriro hautatu zuten legebiltzarkide, eta bizitoki zuen udalerrian, Eguesibarren, zinegotzi aukeratu zuten.

Hor hasi zen Txibiteren bidea alderdiaren lehen lerroan. PSNren zuzendaritzan sartu zen, eta Madrilera jauzia egiteko abagunea ere iritsi zitzaion, senatari izendatu baitzuten. 2014an, Roberto Jimenez PSNren orduko idazkari nagusiak iragarri zuenean ez zela aurkeztuko Nafarroako lehendakarigai sozialista izateko, Txibitek bere burua aurkeztu zuen primarioetara, eta handik egun gutxira bere hautagaitzak espero gabeko bultzada jaso zuen: Pedro Sanchez PSOEren idazkari nagusi hautatu berriak telefonoz deitu zion, eta proposatu zion Senatuko talde sozialistaren bozeramaile izatea. Ardura horretan arituko zen Senatua utzi arte.

Askoren arabera, sektore ofizialaren hautagaitza izan zen berea Nafarroako lehendakaritzarako hautagai sozialista aukeratzeko primarioetan. Aise gailendu zen, botoen %59 lortuta. Ondoren, PSNren idazkari nagusi izateko ere aurkeztu zen, eta berriro nagusitu zen.

Baina PSNren buru berriaren arrakasta alderdi barruko bozetara mugatu zen. 2015eko hauteskundeetan, inoizko emaitzarik kaskarrenak izan zituen PSNk -zazpi parlamentari-, eta, okerragoa izan zena, haren botoak ez ziren erabakigarriak izan balantza batera edo bestera eramateko. Geroa Baiko Uxue Barkos izendatu zuten lehendakari, eta haren agintaldian, PSN saiatu zen aldaketaren gobernuari oposizioa egiten eta aldi berean eskuinaren indarrekin distantzia gordetzen, baina sakoneko gai gehienetan UPN eta PPrekin lerratu zen.

Orain, aldiz, haizea alde izan du, eta horri esker, Nafarroako lehendakari bihurtu da mendian ibiltzearen eta Vetusta Morla, Lori Meyers eta antzeko indie taldeen zalea den politikaria.]]>
<![CDATA[«Nahiko nuke alderdiak gehiago kezkatuko balira ingurumenaz, eta ez beren interesez»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1969/006/001/2019-08-01/nahiko_nuke_alderdiak_gehiago_kezkatuko_balira_ingurumenaz_eta_ez_beren_interesez.htm Thu, 01 Aug 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1969/006/001/2019-08-01/nahiko_nuke_alderdiak_gehiago_kezkatuko_balira_ingurumenaz_eta_ez_beren_interesez.htm
Noiz eta zergatik hasi zinen Alderdi Sozialistan?

1975ean sartu nintzen PSOEn, baina lehenago sindikalista izan nintzen UGTn. Arlo sozialak beti kezkatu nau, baina, nire kasuan, sozialismorako joera ez zetorkidan familiatik. Ama frantsesa zen, eta haren aitona Segismundo Moret izan zen, XIX. mendean Kuban eta Puerto Ricon esklabotza amaitu zuen politikaria. Beraz, izatekotan, amaren aldetik tradizio liberala nuen.

Alderdiaren komunikazio arloan aritu zinen lehenengo urte haietan. Esparru hori izugarri aldatu da, ezta?

Garai hartan, faxez bidalitako prentsa oharrak zeuden, eta askoz gehiago ez. Gogoan dut Ortuellako [Bizkaia] hondamendi hura gertatu zenean [1980an, gas leherketa batek eskola bat zartatu zuen; 53 lagun hil ziren, ia denak umeak] hasi zirela telefono eramangarriak erabiltzen: bi kiloko tramankuluak ziren, eta bateria azkar amaitzen zen. Gezurra dirudi nola aldatu diren gauzak.

Zuk nola bizi izan zenuen PSOEren garaipena 1982an?

Poz handia izan zen, eta ez soilki garai hartan harreman handia nuelako Felipe Gonzalezekin. Lehenengo aldiz ezkerreko gobernua genuen, sozialdemokrata, eta ikaragarrizko aldaketa zen hura. Errepikaezina izan zen: egoera aldatu egin da, jendea eta politika egiteko moduak ere bai, eta orain pentsaezina litzateke antzekorik.

1984an Espainiako Senatuko kide izendatu zintuzten, oso egoera dramatikoan izendatu ere: urte hartako otsailean hil zuten Enrique Casas alderdikidearen ordez.

Nik harreman handia nuen Casasekin. Lagunak ginen, eta 1975ean ezagutu genuen elkar, Jose Antonio Maturanaren bulegoan. Maturana, Enrique Iparragirre, Txiki Benegas eta beste izan ziren 70eko hamarkadan alderdiari eutsi zioten abokatu gazteak. Ni Bilbon nengoen Casasen hilketaren berri telefonoz eman zidatenean. Latza izan zen hura.

Hautetsiek pairatutako indarkeriari buruzko txostena aurkeztu du oraindik orain Eusko Jaurlaritzak.

Adibide dramatikoak egon ziren: Errenteriako [Gipuzkoa] alkate Jose Maria Gurrutxagarena, esaterako; jazarpen handia pairatu zuen. Alkate eta zinegotzi batzuk oso ausartak izan ziren, batez ere herri txikietakoak; gehiago edo gutxiago, denok geunden mehatxaturik, baina hirietan bizi ginenok pribilegiatuak ginen. Aipatzen duzun txosten horren berri ez daukat, baina uste dut Urkullu lehendakaria sentsibilitate handia erakusten ari dela gai horretan. Eta urte hauetan guztietan hemengo bi tradizio politiko nagusiak koalizio gobernuan elkarrekin aritzea ere positiboa izan dela iruditzen zait.

GALen urteak ere izan ziren haiek.

Nik GAL beti gaitzetsi dut. Orduan ere bai: 1986ko martxoan GAL gaitzesteko proposamen bat aurkeztu nuen Europako Parlamentuan, eta onartu egin zen alde handiz. Nik uste dut indarkeria beti arbuiatu behar dela.

Iaz 25 urte bete ziren PSEk eta EEk bat egin zutenetik. Nolakoa izan zen prozesu hura?

Oso interesgarria. Egia da alderdian batzuk ez zirela oso aldekoak, baina aurrera atera genuen. Nik oso argi nuen bidea hori zela. Gogoan dut PSOEren Batzorde Eragileko kidea nintzela eta 1990ean alde egitea erabaki nuela: beti izan naiz oso kritikoa neure buruarekin, eta uste nuen nik egindako lana ez zela ona. Felipe Gonzalez agurtu nuenean, esan nion nire ilusioa zela Euskadira itzultzea eta PSE eta EE batzeko prozesua gertutik jarraitzea.

1987an Europako Parlamentuko diputatu hautatu zintuzten.

Zehatzak izanda, ni 1986an izendatu ninduten, kooptazio bidez. Hurrengo urtean lehenengo aldiz egin ziren Europako Parlamenturako hauteskundeak Espainian eta Portugalen, eta berriro hautatu ninduten.

Aitzindarietako bat izateak ez zizun zorabiorik sortzen?

Batere ez. Ni erdi espainiarra eta erdi frantsesa naiz, bi kultura horiek izan ditut beti, eta niretzat Europako erakundeetan egotea etxean egotea bezala zen. Hori bai, lan egiteko modua oso desberdina zen. Eusko Legebiltzarrean edo Espainiako Parlamentuan batzordeak daude, eta hainbat kidek osatzen dute; Europan ere bai, baina normalean diputatu bakar batek dauka batzorde horren ardura. Horrek esan nahi du diputatu hori behartuta dagoela talde guztiekin hitz egin eta negoziatzera, akordioak nahi baditu. Adostasuna oinarrizko kontzeptua da Europako instituzioetan.

Espainiakoetan ez?

Sanchezen inbestidura saioan gertatutakoa ikusita, begien bistakoa da ezetz. Nork uler dezake gertatu dena? Orain, irailaren 23ra arte egongo gara gobernurik gabe, eta, gero, ikusiko dugu, Unidas Podemosek erakutsi duelako ez dela fidagarria. Europan, aldiz, koalizio gobernuak ikusten ditugu leku guztietan, eta funtzionatzen ari dira.

Batzuek diote bi alderdi nagusi egotearen eredua amaitu izanak ekarri dituela horrelako arazoak.

Eredu hori agortu da, baina, paradoxikoki, badirudi alderdi berriak direla horretaz jabetzen ez direnak, edo horren arabera jokatzen ez dutenak. Unidas Podemosen jokabidea ulergaitza iruditzen zait, eta Ciudadanosena, beste horrenbeste. Ciudadanosek itzulinguru ugari egin ditu bere ibilbidean, eta gaur egun inork ez daki zer nahi duten. Albert Riverak kontzertu ekonomikoaren kontra daukan diskurtsoa lotsagarria iruditzen zait, eta erakusten du konstituzioaz tutik ere ez dakiela, kontzertu ekonomikoa konstituzioan jasota baitago. Bidenabar, kontzertua izan zen Txiki Benegasen eta Juan Ajuriagerraren negoziazioaren emaitza. Jendeak ez daki, baina Ajuriagerrak eta Benegasek oso harreman ona zuten: hil baino egun batzuk lehenago, Ajuriagerrak telefonoz deitu zion Benegasi agur esateko.

Herritarrek ezagutzen dituzte Europako instituzioak eta han egiten den lana?

Ez, baina han hartzen diren erabakiek eragin handia dute herritarren egunerokoan. Gainera, politikari batzuek Europari egozten diote gertatzen diren zoritxar guztien errua, geu Europa izango ez bagina bezala.

1999ra arte izan zinen Europako Parlamentuko diputatu, baina urte batzuk geroago, 2003an, berriro europarlamentaria izan zinen tarte labur batez. Zer gertatu zen?

Carlos Westendorp [Espainiako Kanpo Auzietarako ministro ohia] Madrilgo parlamentu autonomikorako hautatu zuten; eurodiputatu izateari utzi behar izan zion, eta, zerrendan hurrengoa neu nintzenez, hara joan nintzen berriro. Ni garai hartan ez nintzen Euskal Herrian bizi: 2000. urtean Bartzelonara joan nintzen bizitzera.

Noiz erabaki zenuen politika aktiboa uztera?

Politikak erabaki zuen ni uztea. Nire alderdiak pentsatu zuen nire zerbitzuak jada ez zirela beharrezkoak, eta bizimodua beste nolabait ateratzea beste biderik ez nuen izan. 1999an izan zen. Etxea saldu nuen, eta Kataluniara joan nintzen, han aukera hobeak nituelako.

Zu hasi zinenean, hainbeste ere ez zineten instituzioetan ardurak zenituzten emakumeak.

Ez, oso gutxi ginen. Senatura joan nintzenean, 1984an, oso gutxi ginen. Eta Europako Parlamenturako lehenengo hauteskunde haietan, 1987an, ni zerrendan seigarrena nintzen, eta lehenengo emakumea. Garai hartan, alderdiek ez zeukaten gai hori oso argi. Ni, aldiz, beti izan naiz feminista, beste biderik ez zegoelako: gizonek adina lan egiten baduzu, zergatik ez duzu berdin kobratuko?

Zure alderdikideen edo beste alderdietako ordezkari politikoen jarrera matxistarik sumatu zenuen inoiz?

Ez, eta Europako Parlamentuan are gutxiago. Baina horrek ez du esan nahi emakumeek horrelakoak pairatzen ez dituztenik.

Politikari asko ezagutu dituzu zure ibilbidean. Nortzuk dira gehien miretsi dituzunak?

Batez ere, Txiki Benegas; goitik beherako politikaria zen, eta ikuspegi handia zuen. Urte askoan lan egin nuen harekin; haren kabinete arduraduna izan nintzen Barne sailburu izan zenean, eta oso garai interesgarria izan zen, orduantxe hasi ginelako Ertzaintzaz hitz egiten. Ramon Rubial ere nabarmenduko nuke, beste arrazoi batzuengatik: alderdiko presidentea izan zen, eta aurrera jarraitzeko bihotza eman zidan beti. Eta beste bat Lalo Lopez Albizu izan zen, Patxi Lopezen aita; 1975ean ezagutu nuen, eta pertsona bikaina zen. Beste maila batean, uste dut Felipe Gonzalez eta Alfonso Guerra, desberdintasunak desberdintasun, taxuzko politikariak zirela.

Eta PSOEtik kanpokoak?

Mario Onaindia esango nizuke, baina hura gero alderdikide izan nuen. Mario ogi puska baino hobea zen: oso atsegina, ongi hezia, azkarra, jakintsua. Asko gogoratzen dut, eta sarri neure buruari galdetzen diot zer pentsatuko lukeen Mariok oraingo egoera politikoaz.

Orain, hegaztiei argazkiak egitea duzu zaletasun nagusi. Nolatan hasi zinen?

Behin, Kristinaenea parkean nengoela [Donostia], asper-asper eginda, zozo bat ikusi nuen, argazkia egin nion, eta pentsatu nuen: «Hau gustatu egiten zait». Duela lau urte baino gehiago izan zen hori. Interneten horri buruzko informazio gehiago bilatu nuen, gero Monfraguera (Caceres, Espainia) joan nintzen, han erabat zaletu nintzen, eta gaur arte. Dena dela, ingurumenaz dudan kezka aspaldikoagoa da: txikitatik datorkit, gurasoek landa giroko lekuetara eramaten nindutenetik.

Adituek diotenez, klima larrialdiak desagertzeko zorian jarri ditu txori mota asko.

Ni sarritan joaten naiz Nafarroara, han mota askotako txoriak daudelako, eta aurten, esaterako, argi oilarrak, berez migratzaileak diren txoriak eta hegoaldera jotzen dutenak, gelditu egin dira, eta urtarrilean bazeuden oraindik. Klima larrialdiarena ez da txantxa. Nahiko nuke alderdi politiko guztiak gehiago kezkatuko balira ingurumenaz, eta gutxiago norbere interes partikularrez.

Arduratzen zaitu gaiak, beraz.

Etorkizunean, bi gai daude nola edo hala konpondu beharrekoak: urarena eta kutsadurarena. Iaz Egipton egon nintzen, eta Nilo ibaia zabortegi bilakatuta dago. Negargura ematen zuen. Baina ez dago Egiptora joan beharrik: atzo Urumean egon nintzen, eta plastikozko botilaz eta bestelako zaborrez beteta zegoen. Bizikleta bat ere ikusi nuen haitzen artean. Lotsagarria da, eta kezkagarriena da politikak ez diola heltzen eztabaida horri.

Orain ez zaude politikaren lehen lerroan, baina nola ikusten duzu egoera politikoa?

Nire ustez, Unidas Podemos eta Ciudadanos euren buruaz beste egiten ari dira. Berriro hauteskundeak baldin badaude, boto emaileek zigortu egingo dituzte, jendeak ez duelako nahi oraingoaren moduko egoerarik. Europari begira, interesgarria da ikustea, sozialdemokraziaren krisiaz hainbeste hitz egin ostean, nolabaiteko susperraldia izaten ari dela zenbait lekutan, eta arrazoizkoa ere bada.

Bihar: Patxi Ormazabal (EA).]]>
<![CDATA[Legebiltzarrean ere, EAJ eta PSE gehiengotik hur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1858/005/001/2019-07-27/legebiltzarrean_ere_eaj_eta_pse_gehiengotik_hur.htm Sat, 27 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1858/005/001/2019-07-27/legebiltzarrean_ere_eaj_eta_pse_gehiengotik_hur.htm
EAJ izango litzateke EAEko herrialde bakoitzean boto gehien jasoko lituzkeena. Denera, 450.000 boto inguru, euskobarometroaren arabera. EH Bilduk 250.000 boto lituzke, eta 19 aulki, lehen baino bat gehiago. PSEk 200.000 boz lituzke. EP Elkarrekin Podemosek eta PPk lukete jaitsiera: EPk, 100.000 botorekin, bost aulki gutxiago —inkestaren arabera, sei lituzke—, eta PPk, 80.000 botorekin, hiru gutxiago —sei—.

2013tik dator EAJren eta PSE-EEren arteko oraingo adostasuna. Lehenago, 1987tik 1998ra, ohikoa izan zen jeltzaleen eta sozialisten arteko koalizio gobernua Jaurlaritzan, baina 1998an aurrera eten egin zen elkarlana. Urruntze hori 2013an bukatu zen, bi alderdiek «erakundeen egonkortasunerako ituna» sinatu zutenean, Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariaren gobernuari aurrekontuak onartzeko bermea emateko. Geroztik, EAJren eta PSEren arteko adostasuna zabaldu baino ez da egin: 2015ean ituna egin zuten Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundietan eta udal nagusietan batera aritzeko, eta urte hartan egindako Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen ostean koalizio gobernua egin zuten. Nafarroako Gobernura ere heda daiteke elkarlana.

Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariak goretsi egin du adostasunean eta itunean oinarritutako eredua, eta «auzolanaren filosofiari» eusteko beharra aldarrikatu du: «Aurrean ditugun erronkak badira aski arrazoi elkarrekin lan egiten jarraitzeko, herritar guztien ongizatea hobetzeko helburua elkarrekin banatuz» Azaldu duenez, «elkarlanaren ereduari» eutsiko diote, «erakutsi duelako eraginkorra dela». Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ahaldun nagusiekin bildu ostean egin ditu adierazpenok.]]>
<![CDATA[PSE-EEk eta EAJk batzorde guztien lema hartu dute Bizkaian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1833/008/001/2019-07-23/pse_eek_eta_eajk_batzorde_guztien_lema_hartu_dute_bizkaian.htm Tue, 23 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1833/008/001/2019-07-23/pse_eek_eta_eajk_batzorde_guztien_lema_hartu_dute_bizkaian.htm
Agintaldi honetan, bederatzi ohiko batzorde izango dituzte Bizkaiko Batzar Nagusiek, aurrekoan baino bat gehiago, Ekonomiaren Sustapenerako Batzordea ere sortu baitute. Batzorde bakoitzean presidentea, presidenteordea eta idazkaria aukeratu behar zituzten: EAJk eta PSE-EEk euren arteko akordioa baliatu dute, eta batzorde guztietako presidentetza guztiak eskuratu dituzte.

Zehazki, EAJk zazpi bereganatu ditu horien artean, Ogasuna, Euskara eta Kirola, Azpiegituretakoa, Ekonomia Sustapenerakoa eta Gizarte Ekintzakoa, eta PSE-EEk, berriz, bi: Enplegu, Gizarte Inklusio eta Berdintasunerako Batzordea eta Garraio eta Mugikortasun Jasangarrirako Batzordea.

Ohiko batzordeez gain, hiru batzorde iraunkor ere badaude, Batzar Nagusietako funtzionamendua bermatzen dutenak. Batzarkidearen Estatutuaren Batzordea eta Eskaeretarako eta Herritarrekiko Harremanetarako Batzordea eratu dira PSE-EEk eta EAJk eskuratu dituzte presidentetzak, hurrenez hurren, eta gaur eratuko da hirugarrena, Arautegi eta Jaurbiderakoa.

Gainerako ardurak ere bai

Presidentetza guztiak eskuratuta, EAJren eta PSE-EEren asmoa zen gainerako arduretan —presidenteordeak eta idazkariak— tokia egitea oposizioko indarrei, baina oposizioak ez du hori onartu. EH Bilduk, esaterako, uko egin dio bozketan parte hartzeari, «inposizioa» salatzeko, eta ez du hautagairik aurkeztu. Elkarrekin Podemosek eta PPk boto zuria eman dute bozketa guztietan, eta haiek ere ez dute hautagairik aurkeztu ardurak betetzeko. Horren ondorioa izan da batzordeetako presidenteordetzak eta idazkaritzak ere EAJren eta PSE-EEren artean banatu dituztela —zenbaitetan, hiru bozketa ere egin behar izan dituzte mahaia osatzeko—. Hortaz, presidente, presidenteorde eta idazkari guztiak jeltzaleak edo sozialistak izango dira.

«Agintaldiaren hasiera eskasa» iritzi dio EH Bilduko Bea Ilardiak batzordeen eratzean gertatutakoari. Haren ustez, oposizioari «kudeaketa aukera guztiak» ukatu zaizkio, eta «fiskalizaziorako eta kontrolerako tresna» EAJren eta PSE-EEren esku gelditu da.

Ilardiak gogorarazi du EH Bildu Bizkaiko bigarren indarra dela, eta haien proposamena zela «presidentetzen banaketa modu proportzionalean» egitea. «Gure jarrera irekia izan da, baina EAJk eta PSEk kargu guztiak euren artean banatzea erabaki dute».

EH Bilduk azaldu duenez, hori Bizkaian baino ez da gertatu, Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan batzordeak «modu proportzionalean» banatu baitira.

Beste ondorio bat ere izan du batzordeetako mahaiak modu horretara eratzeak: lau batzordetan —Ogasuna, Azpiegiturak, Garraio eta Mugikortasun Jasangarria eta Ekonomia Sustapena—, mahaia osatzen duten guztiak gizonezkoak dira.

«Berdintasun parametroak bete gabe» geratu izana salatu du Ilardiak, are gehiago kontuan izanik Batzar Nagusiek badutela berdintasun plana.

EAJk eta PSE-EEk, aldiz, «batzordeen funtzionamendua blokeatzen saiatzea» leporatu diote oposizioari. «Haien esku zegoen batzorde guztietako presidenteordetzetan eta idazkaritzetan egotea, baina haien helburu bakarra izan da aitzakia merke eta faltsua bilatzea EAJri eta PSE-EEri kritika egin ahal izateko».

Gobernua osatzen duten bi alderdiek « harridura» azaldu dute «oposizioko alderdiek erakutsi duten interes falta» dela eta: «Erantzukizuna euren gain hartu eta Bizkaiko herritarrei azaldu beharko liekete zergatik egon diren prest batzordeen funtzionamendua blokeatzeko».]]>
<![CDATA[Garai batean legez]]> https://www.berria.eus/albisteak/169047/garai_batean_legez.htm Sun, 21 Jul 2019 16:52:26 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/169047/garai_batean_legez.htm Agirre 5. Izen horrekin zen ezagun 70eko hamarraldian Bizkaian lan gatazketan langileei aholkua eta babesa ematen zizkien abokatu bulegoa, egoitza Bilboko Maximo Agirre kaleko 5. zenbakian zuelako. Lan arloko abokatuen mugimenduak zeregin garrantzitsua izan zuen frankismoaren kontrako borrokan. Historia horren atalik ezagunena eta odoltsuena izan zen 1977ko urtarrilaren 24an Madrileko Atocha kalean bulego baten kontra egindako atentatua: ultraeskuindarrek CCOOrekin eta PCErekin lotutako bost abokatu hil zituzten. Baina Euskal Herrian ere lan arloko abokatuen mugimendua indartsua izan zen, eta eraso ugari egin zizkioten.

Sabino Cuadra eta Pedro Ibarra elkarrekin aritu ziren Maximo Agirre kaleko bulego hartan. Haiekin batera, gerora oso ibilbide desberdinak izan dituzten legelari ugari jardun ziren: Paco Letamendia idazle eta irakaslea, Juan Luis Ibarra EAEko Auzitegi Nagusiaren presidentea, Alfonso Dubois ekonomialaria, Kepa Larrea, Carmen Oriol, Felix Cañada, Bego Zabala, Fernando Etxegarai, Carlos Trenor eta beste hainbat.

Cuadra eta Ibarra Bilboko Justizia Jauregiaren aurrean

Bilbon jarri du BERRIAk hitzordua Cuadra eta Ibarrarekin, Kafe Antzokian. Handik gertu dago justizia jauregia. Cuadrak Ordena Publikoaren Lege frankistaren ale bat ekarri du, justizia eskatzeagatik justiziarekin borrokan aritu ziren garai haien oroigarri. Ibarrak euskal mugimendu antifrankistaren historiaz idatzitako liburuan ere orri-pasa aritu dira: bulegoko abokatuek egindako bazkari baten argazkia agertzen da han, umeak eta guzti.

Gogoratzen duzue noiz ezagutu zenuten elkar?

SABINO CUADRA: Karrera amaitzen ari ginen. 1971n edo 1972an izango zen. Ni bulegoan sartu aurretik izan zen, hura Pedrok [Ibarra] eta Pacok [Letamendia] sortu baitzuten, eta ni geroago sartu nintzen, 1974an.

Ibarrak idatzitako Memoria del antifranquismo en el Pais Vasco liburuan (Antifrankismoaren memoria Euskal Herrian) esaten du izen bitxia erabiltzen zenutela olgetan-benetan zuen bulegoaz aritzeko: ISOM edo Masa Erakundeen Zerbitzurako Tresna. Zeuk asmatu omen zenuen, Sabino.

S.C.: Bai, izen zatar samarra da, ezta? [barre egin du]. Guk tresna gisa ulertzen genuen bulegoa. Mugimendu politiko, sozial eta sindikalaren eta justizia erakundeen arteko zubi lana egiten genuen. Tira, justizia erakundeak soilki ez: garai hartan, gobernadore zibilek ere isunak jartzen zituzten. Baina gure lana ez zegoen bideratuta egunerokoan sortzen diren betiko gorabeherak konpontzera: guk esku hartzen genuen lan gatazka sortzen zenean; greba, bereziki.

PEDRO IBARRA: Garai hartan, alderdiak eta sindikatuak debekaturik zeuden, eta guk, nolabait esateko, ordezko lana egiten genuen, langileei euren borroketan lagunduz, eta alderdi politikoei ere bai, TOP Ordena Publikoaren Auzitegiaren aurrean pasatu behar zutenean. Baina, batez ere, egoera normal batean sindikatuek egin beharko luketen lana egiten genuen. Garai hartan abokatu laboralista kontzeptua boladan zegoen.

Lan gatazka ugaritan parte hartu zenuten, ezta?

P.I.: Bulegoa sortu genuenerako, Bizkaian egondako gatazka nagusia amaitua zen, Etxebarriko Bandas lantegikoa; bulegoa 1969an sortu genuen Letamendiak eta biok, eta Bandaseko greba urte eta erdi lehenago izan zen. Baina garrantzitsu batzuk ere egokitu zitzaizkigun; Basauriko Firestonekoa, esaterako.

S.C.: Auzi horretan gurekin lan egin zuen abokatuetako bat Felipe Gonzalez izan zen. Nik bereziki gogoratzen dut Artiach enpresakoa. Oso onak ziren: langile gehienak emakumezkoak ziren, haien borrokak berezko erradikaltasuna zuen, eta epaiketak izaten ziren greben ondorioz langileak kaleratzen zituztelako. Beraz, epaiketak beti bilakatzen ziren lan legeriaren salaketa. Guk garai hartan haustura epaiketa esaten genien horiek izaten ziren. Durangoko [Bizkaia] Izar enpresako epaiketa ere mota horretakoa izan zen: hainbat lagun kaleratu zituzten pikete batean parte hartzeagatik, eta, ondorioz, horrelakoak ahalbidetzen zituen lege esparruaren kontrako salaketa bilakatu zen epaiketa.

P.I.: Guk harremana enpresa barruan borroka egiten zuen langile taldearekin izaten genuen, eta harreman hori ez zen soilki juridikoa. Nolabait esateko, soka berekoak ginen, baina ez ginen sindikatu zehatz bateko ordezkariak.

Frankismoaren zigorkadak

Denboraren poderioz, eta lan gatazkak alde batera utzi gabe, auzi politikoak eta preso politikoen defentsa ere hartu zenituzten.

P.I.: Horren hastapena Burgosko auzia izan zen, Letamendia eta biok gerra kontseiluan egon baikinen, eta horren ostean hasi ziren beste auziak iristen. Nik esango nuke garai hartan talde ia guztietako kideak defendatu genituela: ETA, MC, LCR... PSOEko jendearekin ez horrenbeste.

S.C.: PSOEko jendearekin Firestoneko auzian egon ginen batez ere.

P.I.: Hori da. Eta, PCEkoetatik ere, gutxi batzuk baino ez genituen defendatu, PCEk bere abokatuak baitzituen. Baina bazeuden auzi asko, politikoak zirenak eta alderdi politikoekin harreman zuzena ez zutenak: adibidez, manifestazioetan atxilotutakoak eta abar.

S.C.: Arlo politikoa eta arlo sindikala elkarrekin loturik zeuden. Ezkerreko taldeetan zegoen jendeak arlo sindikalean ere lan egiten zuen. Askotan, borroka sindikalak borroka politikora eramaten zintuen, eta alderantziz. Gainera, askotan gertatzen zen zera: lan gatazka baten ondorioz manifestazioa egitea, eta han atxilotuak egotea. Beraz, lan auziak eta errepresioaren kontrakoak nahastuta egoten ziren.


Eta talde politikoen arteko desadostasun eta tentsioek bazuten islarik zuen bulegoan?

S.C.: Isla, bai; gu ez geunden burbuila batean isolaturik. Bulegoan bazegoen zenbait alderdi politikotako jendea. Baina funtzionamendua ona zen, eta aniztasun horrek ez zuen aparteko tentsiorik ekartzen. Giroa ona zen. Nik behintzat ez dut gogoan liskar handirik izan genuenik.

P.I.: Gehiago esango nuke: abagune berezietan, esaterako, salbuespen egoera ezarri zutenean 1975ean, indar politikoen arteko koordinazioa erraztu genuen gure bulegotik, batez ere errepresioaren kontrako arloan.

"Guk harremana enpresa barruan borroka egiten zuen langile taldearekin izaten genuen. Eta harreman hori ez zen soilki juridikoa soka berekoak ginen;" Pedro Ibarra
Eta arlo ekonomikoari dagokionez, nola lortzen zuen bulegoak aurrera egitea egitea?

S.C.: Mirakuluz [barre egiten du]. Auziren bat irabazten genuenean eta kalte-ordainak zeudenean, batzuetan diru apur bat jasotzen genuen. Bukaerako garaian, 11 abokatu ginen, bi ekonomista eta administrazioan aritzen ziren lauzpabost lagun; hau da, ia hogei laguneko bulegoa zen. Eta inork ez zekien nola lortzen genuen irautea.


P.I.: Kontatu pobreen batzarrarena, kontatu!

S.C.: Ni bulegoan hasi nintzenean, bost lagun sartu ginen batera, eta horrek finantza arloa desorekatu zuen. Orduan, pobreen batzarra antolatu genuen. Egitura autonomo moduko bat zen, eta, funtsean, horren funtzionamendua honako hau zen: batzuk 8:00etan joaten ginen lanera akademia batera, eskola ordu batzuk ematen genituen, 9.000 pezeta inguru irabazten genuen, hori bulegoaren kutxan sartzen genuen, eta, hilaren amaieran, egunero 22:00ak arte lanean egon ondoren, 8.000 pezeta kobratzen genuen. Horrela lortzen genuen zuloak estaltzea eta aurrera egitea.

P.I.: Carmenek [Oriol] eramaten zituen bulegoaren diru kontuak, eta, noizean behin, bilera batera deitzen zigun gai bakar baten inguruan eztabaidatzeko: nola hobetu egoera ekonomikoa. Baina bilera hasi eta handik gutxira ekiten genion gizateriaren etorkizunari buruzko eztabaida bati. Eta gero korrika eta presaka ateratzen ginen handik lanera, egoera ekonomikoaz ezer erabaki gabe.

S.C.: Kontuan hartu behar da hasi ginenean bulego bakarra genuela, Bilboko Maximo Agirre kalekoa, baina 1977an lau bulego genituen: Bilbokoaz gain, Basaurin, Barakaldon eta Durangon. Eta bitxia da, baina azken hiru horiek antzeko helbidea zuten, denak zeudelako Generalisimo Franco izeneko kalean, herri desberdinetan bazen ere. Garai hartan, herri guztietan zegoen Generalisimo Franco izeneko kale bat, eta, kasualitatez, gure hiru bulegoak izen horretako kalean egokitu behar. Gure bezeroei bisita txartela emateak lotsa ere ematen zigun.

"Guk tresna gisa ulertzen genuen bulegoa. Mugimendu politiko, sozial eta sindikalaren eta justizia erakundeen arteko zubi lana egiten genuen" Sabino Cuadra

1977ko urtarrilean, ultraeskuindarrek zuen moduko bost abokatu hil zituzten Madrilen, Atochako sarraskia izenekoan. Zeuek ere pairatu zenuten erasorik.

P.I.: Batzuk bai. 1975ean, burua estalita zuten lau morroi nire bila etorri ziren etxera. Ez dut inoiz jakin ni akabatu nahian ote zebiltzan, bahitu nahian, edo zertan. Jipoitu ninduten, eta saiatu ziren ni auto batean sartzen, baina zalaparta handia sortu zen, eta azkenean ez zuten lortu. Nik argi nuen poliziak zirela. Baina bitxiena geroago etorri zen, Alfonso Dubois eta biok polizia etxera joan baikinen salaketa jartzera. Hartu gintuen polizia inozo samarra zen, eta zur eta lur gelditu zen istorioa kontatu genionean: «Eta abokatua zarela diozu? Beharbada, pozik gelditu ez den bezeroren bat izango zen?» [barre egiten du]. Metrailetak zeramatzatela esan genionean, haiek erabiltzen zituztenetako bat erakutsi zigun: «Ez ziren honen modukoak izango?». Erantzun genion baietz, oso antzekoak zirela. Azkenean, beste polizia batek deitu zion; ez genuen haien elkarrizketa entzuterik izan, baina pentsatzen dut argi azalduko ziola zertan zen afera eta alferrik ez ibiltzeko: argi zegoen erasoa egin zutenak poliziak izan zirela. Berriro itzuli zenean, handik bidali gintuen, haserre.


S.C.: Horrez gain, Agirre kaleko bulegoa metrailatu egin zuten.

P.I.: Horregatik, Atocha kalekoaren berri izan genuenean, kezkaz hartu genuen.

S.C.: Nik neuk bolada batez alde egin nuen nengoen lekutik. Horrekin dena esanda dago.

P.I.: Gobernu Zibilari babesa eskatu genion, baina okerragoa izan zen, bi polizia bidali baitzituzten bulegora. Jakina, gure bezeroak ez ziren poliziaren oso aldekoak, eta, egongelara sartu eta bi haiek ikusten zituztenean, aztoraturik gelditzen ziren. Azkenean, lortu genuen poliziek alde egitea; 1977. urtea gogorra izan zen, baina askoz gogorragoa 1975eko salbuespen egoera.

"Uste dut Euskal Herrian mugimendu sindikala indartsu dagoela, eta sindikatuak ari direla oso planteamendu sakonak eta interesgarriak egiten, beste leku batzuetan baino gehiago" Pedro Ibarra

S.C.: Ados nago horrekin. Milaka lagun atxilotu zituzten, eta indar parapolizialen atentatuak, barra-barra. Eta, Pedrorena gertatu zenean, ikusi genuen arriskua benetakoa zela. Gogorra izan zen hura. Pedro oso pertsona kualifikatua zen bulegoan, baina haren kontrako erasoa izan zenean konturatu ginen edozeini gertatu ahal zitzaiola. Bestalde, ohikoa izaten zen poliziak zelatan ibiltzea bulegoaren inguruan. Ulergarria ere bazen: langileen batzorde bat bulegora etortzen zenean greba bat prestatzera, edo atxiloketak gertatzen zirenean, abokatuen bulegoa izaten zen informazioa trukatzeko gune pribilegiatua, eta hori Poliziak bazekien.


Bulego Laboralisten Estatuko Koordinakundea ere eratu zen, eta, oker ez banago, zuek zerikusi handia izan zenuten horren sorreran.

P.I.: Hala da. Tira, koordinakunde horretan katalanek zeukaten pisu handia, baina beste leku askotako bulegoekin harremanetan jartzea lortu genuen. Horren helburua zen lana koordinatzea, denok genituen arazoak aztertzea, estrategiaz eztabaidatzea, eta abar.

S.C.: Bai, baina balio praktiko handia ere izan genuen. Adibidez, lehen Pedrok aipatu duen salbuespen egoera ezarri zutenean, 1975ean, koordinakundeari esker lortu genuen hemen gertatzen ari zenaren berri ematea, errepresioaren inguruko hitzaldiak antolatzea eta erantzuna Euskal Herritik kanpora ere zabaltzea. Bilerak izan genituen Bartzelonan, Zaragozan eta beste hainbat lekutan, eta alde horretatik oso interesgarria eta baliagarria izan zen. Baina egia da antolakuntzan, bulegoen funtzionamenduan eta diru arloan katalanak gu baino askoz hobeto zeudela. Gu, aldiz, kalamitate hutsak ginen. Alde horretatik, guztiz desberdinak ginen. Katalanek jartzen zuten sen ona, eta guk, matxinada [barre egiten du].

Noiz arte iraun zuen bulegoak?

P.I.: Abokatu bulego gisa, nik uste dut duela gutxi arte funtzionatu duela, baina egia da: trantsizioaren ostean, alderdi politikoak eta sindikatuak legeztatu zirenean, egoera erabat aldatu zen, eta izateko arrazoia galdu zuen. Lan karga murrizteaz gain, zentzua izateari utzi zion. 1977-78an, jende asko joan egin zen, eta ni 1981era arte egon nintzen. Uste dut urte hartan lau lagun baino ez zirela gelditu bulegoan. Felix Cañada izan zen hortik tiratu zuena. Nik lan arloko abokatu gisa parte hartu nuen azken gatazketako bat Lemoizko zentralekoa izan zen: egunen batean idatzi beharko litzateke horren historia, badago-eta zer kontatu.

S.C.: Ni 1977ra arte egon nintzen bulegoan. Urte hartan Begoña [Zabala] eta biok Iruñera joan ginen, eta han UGTk kontratatu gintuen, lan arloko abokatuak behar zituztelako eta ez zeuzkatelako, baina handik urtebetera kaleratu egin gintuzten. Gero, administrazioan hasi nintzen lanean, erretiroa hartu dudan arte.

Ordukoak eta oraingoak

Berrogei urtean asko aldatu da langileen mugimendua.

S.C.: Jakina. Aldaketa batzuk onerako izan dira: adibidez, aspaldi honetan oso feminizatuta dauden sektore batzuek borroka eredugarriak izan dituzte, eta aldarrikapen feministek gero eta pisu handiagoa dute langile mugimenduan. Garai hartan, aldiz, diktaduraren kontrako borrokak dena estaltzen zuen, eta gainerako aldarrikapenak lausoturik gelditzen ziren. Sindikatuen antolakuntza maila ere handiagoa da. Arlo negatiboan, burokratizazio prozesu bat egon da, eta galdu egin dira bizitasuna eta garai hartan indarrean zegoen ordezkaritza zuzenaren aldeko hautua. Langile klasea bera ere aldatu da: langile izatearen harrotasun hori, garai batean Ezkerraldean oso agerikoa zena, ideologikoki zanpatu egin dute, prekarizazioa areagotu da, eta abar.

P.I.: Beti esaten da gauzak ezin direla alderatu. Baina alderaketak denok egiten ditugu, saihetsezina da, eta, gainera, tranpa egiten dugu garaiak alderatzean. Frankismoaren garai hartan, langileria zen egoera osoa irauli behar zuen subjektu politikoa, ohiko bide politikoak galarazita baitzeuden. Hortaz, langileen borroka bazen aldaketa politikoak eragiteko borroka ere. Dimentsio politikoa ezinbestez agertzen zen. Hori oraingo egoerarekin alderatzea ez da zilegi, baldintzak oso bestelakoak direlako: sindikatuek beste mota bateko eskaera eta beharrei egin behar diete aurre. Erradikaltasun gehiagorekin edo gutxiagorekin, baina lan sindikalari ematen diote lehentasuna. Hala ere, uste dut Euskal Herrian mugimendu sindikala indartsu dagoela, eta sindikatuak ari direla oso planteamendu sakonak eta interesgarriak egiten, beste leku batzuetan baino gehiago.
"Justizia aparatua frankismoaren zutabeetako bat izan zen. Eta pakete hori oso-osorik pasatu zen frankismotik. Orain arte iraun du, eta botereguneak, inertziak eta sareak sortu ditu " Sabino Cuadra

S.C.: Nik uste dut 1977-78 urteetan egoera askoz irekiagoa zela, baina gero Moncloako itunak inflexio puntu bat izan ziren, eta hor sindikalismoaren bi adar desberdindu ziren: bat askoz pragmatikoagoa eta erosoagoa, eta bestea borrokalariagoa, aldarrikapenei lotuagoa eta alternatibak proposatzen dituena. Euskal Herrian oso prozesu interesgarria gertatu da: itunean oinarritutako sindikalismo horrek pisua galdu du denborarekin, eta konfrontazioan oinarritutakoa indartu egin da. Beste leku batzuetan ez da horrelakorik gertatu.

Espainiako justiziaren ajeak

Zuek abokatu bulegoan lan egin zenuten garaian, diktadura batetik eratorritako justizia sistema bati egin behar izan zenioten aurre, horrek dakarren guztiarekin. Orain, egoera oso bestelakoa da, eta, berez, sistema demokratiko batek eskaintzen dituen berme guztiak ditu Espainiako Justiziak. Baina, paradoxikoki, eta azken bolada honetan plazaratutako zenbait auzi eta ebazpen direla medio, Espainiako Justiziak inoizko osperik txarrena du, baita nazioartean ere. Nola ikusten duzue afera?

P.I.: Nik Espainiako epaileez hitz egin behar badut, nahiago dut nire abokatua aurrean dagoela egin [barre egiten du].

S.C.: Justizia aparatua frankismoaren zutabeetako bat izan zen. Eta pakete hori oso-osorik pasatu zen frankismotik. TOP Ordena Publikoko Auzitegiko kideetatik zazpi Auzitegi Nazionalera edo Gorenera pasatu ziren, eta besteak Probintzia Auzitegietako buru jarri zituzten. Horrek orain arte iraun du, eta botereguneak, inertziak eta sareak sortu ditu. Horren adibidea da Espainiako Auzitegi Gorenak duela gutxi aho batez onartutako idazkia, non Franco estatuburutzat jotzen den 1936ko urriaren 1etik, hau da, kolpea eman eta hiru hilabetera. Orduan, Manuel Azaña zen presidente legitimoa, eta Francok zeukan legitimazio bakarra zen militar kriminal batzuek hautatu zutela. Orain, Gorenak zilegitasun hori ematen dio. Eta berriro diot: aho batez hartutako erabakia izan da.


P.I.: Kataluniako prozesuaren buruzagien kontrako epaiketan ere ikusi dugu hori. Sekulako astakeria da, baina hor ez da botere judiziala soilik aritzen: atzetik badago botere eragilearen bultzada politikoa. Zoritxarrez, uste dut zigorrak oso handiak izango direla auzi horretan. Bitxia da: arlo judizialetik, estatu kolpetzat jotzen dute Katalunian gertatutakoa, eta, aldi berean, benetako estatu kolpe bati zilegitasuna ematen diote, Sabinok aipatu duen moduan.

S.C.: Eta Gorenetik Auzitegi Nazionalera jauzi eginez, Altsasuko auzian ikusi dugu arauaren bihurritze maltzur eta lotsagarri bat: auzia ohiko epaitegian dagoenean, Iruñekoan, fiskalak terrorismoa leporatzen die akusatuei. Hortaz, Auzitegi Nazionalean egiten da epaiketa. Epaia ateratzen denean, ebazten da hori ez dela terrorismoa, baina jokaldiak lortu du auzia Madrilera eramatea eta ez zegokion legeria aplikatzea. Lotsagarria da, eta okerrena da normaltasunez onartzen dela.


Iruñeko bortxaketaren epaia dela-eta, aldiz, aditu batzuek esan dute epai horrek «berradiskidetu» egin dituela herritarrak justiziarekin.

S.C.: Begien bistakoa izan da mugimendu feministak eta ehunka mila emakumeren mobilizazioak tente jarri dituela epaileak. Hori aitortu egin behar da. Baina, aldi berean, gogoratu behar da Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak «jendailatzat» jo zituela mobilizazio horietan kalera jo zutenak.

P.I.: Sabinok dioen moduan, justiziaren kasuan paketea osorik pasatu zen frankismotik. Baina, gainera, pakete hori erabat kontrolik gabekoa da. Beraiek aukeratzen dituzte justiziaren agintaritzan egongo direnak; lagunen artean ebazten dute guztia, eta ez dago kontrol demokratikorik. Ez diote inori azalpenik eman behar, beheko inork ez dituelako aukeratzen.

Sabino, zuk parte hartzen duzu Sanferminak 78 Gogoan plataforman, eta, orduko gertaerak gogora ekartzeaz aparte, zenbait auzibide abian jarri dituzue Argentinako kereilan parte hartzeko. Auzi horretan ere agerian geratu dira Espainiako justiziaren gabeziak?

S.C.: Egia esateko, balantzea oso positiboa da, azken bi urteotan arlo guztietan urratsak egin direlako. Alde batetik, sentsibilizazio sozialari dagokionez, 40. urteurrenak balio izan du inoiz iritsi ez garen lekuetara iristeko, eta milaka pertsonak jaso dute modu zuzenean orduan gertatutakoaren berri. Bestalde, arlo instituzionalean, urrats handiak egin dira Iruñeko Udalean eta Nafarroako Parlamentuan, biktimei aitortza eginez ekitaldi ofizialetan, Egiaren Batzordea sortuz eta abar.

Eta arlo judizialean?

S.C.: Horri dagokionez, duela gutxi etorri gara Argentinatik, eta lortu dugu auzia Argentinako kereilan sartzea. Maria Romilda Servini epaileak eta fiskalak egin diguten harrera oso zuzena izan da, eta, lehenengo aldiz berrogei urtean, biktimek epaitegi batean eman ahal izan dituzte azalpenak, horretarako ozeanoa zeharkatu behar izan dugun arren. Orain, gure helburua da sanferminetako gertaerak sartzea [Espainiako Barne ministro ohi] Rodolfo Martin Villaren kontrako auzipetzean, irailaren 9an egin behar duen deklarazioari begira. ]]> <![CDATA[GARAI BATEAN LEGEZ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2019-07-21/garai_batean_legez.htm Sun, 21 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1916/002/001/2019-07-21/garai_batean_legez.htm
Sabino Cuadra eta Pedro Ibarra elkarrekin aritu ziren Maximo Agirre kaleko bulego hartan. Haiekin batera, gerora oso ibilbide desberdinak izan dituzten legelari ugari jardun ziren: Paco Letamendia idazle eta irakaslea, Juan Luis Ibarra EAEko Auzitegi Nagusiaren presidentea, Alfonso Dubois ekonomialaria, Kepa Larrea, Carmen Oriol, Felix Cañada, Bego Zabala, Fernando Etxegarai, Carlos Trenor eta beste hainbat.

Bilbon jarri du BERRIAk hitzordua Cuadra eta Ibarrarekin, Kafe Antzokian. Handik gertu dago justizia jauregia. Cuadrak Ordena Publikoaren Lege frankistaren ale bat ekarri du, justizia eskatzeagatik justiziarekin borrokan aritu ziren garai haien oroigarri. Ibarrak euskal mugimendu antifrankistaren historiaz idatzitako liburuan ere orri-pasa aritu dira: bulegoko abokatuek egindako bazkari baten argazkia agertzen da han, umeak eta guzti.

Gogoratzen duzue noiz ezagutu zenuten elkar?

SABINO CUADRA: Karrera amaitzen ari ginen. 1971n edo 1972an izango zen. Ni bulegoan sartu aurretik izan zen, hura Pedrok [Ibarra] eta Pacok [Letamendia] sortu baitzuten, eta ni geroago sartu nintzen, 1974an.

Ibarrak idatzitako Memoria del antifranquismo en el Pais Vasco liburuan (Antifrankismoaren memoria Euskal Herrian) esaten du izen bitxia erabiltzen zenutela olgetan-benetan zuen bulegoaz aritzeko: ISOM edo Masa Erakundeen Zerbitzurako Tresna. Zeuk asmatu omen zenuen, Sabino.

S.C.: Bai, izen zatar samarra da, ezta? [barre egin du]. Guk tresna gisa ulertzen genuen bulegoa. Mugimendu politiko, sozial eta sindikalaren eta justizia erakundeen arteko zubi lana egiten genuen. Tira, justizia erakundeak soilki ez: garai hartan, gobernadore zibilek ere isunak jartzen zituzten. Baina gure lana ez zegoen bideratuta egunerokoan sortzen diren betiko gorabeherak konpontzera: guk esku hartzen genuen lan gatazka sortzen zenean; greba, bereziki.

PEDRO IBARRA: Garai hartan, alderdiak eta sindikatuak debekaturik zeuden, eta guk, nolabait esateko, ordezko lana egiten genuen, langileei euren borroketan lagunduz, eta alderdi politikoei ere bai, TOP Ordena Publikoaren Auzitegiaren aurrean pasatu behar zutenean. Baina, batez ere, egoera normal batean sindikatuek egin beharko luketen lana egiten genuen. Garai hartan abokatu laboralista kontzeptua boladan zegoen.

Lan gatazka ugaritan parte hartu zenuten, ezta?

P.I.: Bulegoa sortu genuenerako, Bizkaian egondako gatazka nagusia amaitua zen, Etxebarriko Bandas lantegikoa; bulegoa 1969an sortu genuen Letamendiak eta biok, eta Bandaseko greba urte eta erdi lehenago izan zen. Baina kasu garrantzitsu batzuk ere egokitu zitzaizkigun; Basauriko Firestonekoa, esaterako.

S.C.: Auzi horretan gurekin lan egin zuen abokatuetako bat Felipe Gonzalez izan zen. Nik bereziki gogoratzen dut Artiach enpresakoa. Oso onak ziren: langile gehienak emakumezkoak ziren, haien borrokak berezko erradikaltasuna zuen, eta epaiketak izaten ziren greben ondorioz langileak kaleratzen zituztelako. Beraz, epaiketak beti bilakatzen ziren lan legeriaren salaketa. Guk garai hartan haustura epaiketa esaten genien horiek izaten ziren. Durangoko [Bizkaia] Izar enpresako epaiketa ere mota horretakoa izan zen: hainbat lagun kaleratu zituzten pikete batean parte hartzeagatik, eta, ondorioz, horrelakoak ahalbidetzen zituen lege esparruaren kontrako salaketa bilakatu zen epaiketa.

P.I.: Guk harremana enpresa barruan borroka egiten zuen langile taldearekin izaten genuen, eta harreman hori ez zen soilki juridikoa. Nolabait esateko, soka berekoak ginen, baina ez ginen sindikatu zehatz bateko ordezkariak.

FRANKISMOAREN ZIGORKADAK

Denboraren poderioz, eta lan gatazkak alde batera utzi gabe, auzi politikoak eta preso politikoen defentsa ere hartu zenituzten.

P.I.: Horren hastapena Burgosko auzia izan zen, Letamendia eta biok gerra kontseiluan egon baikinen, eta horren ostean hasi ziren beste auziak iristen. Nik esango nuke garai hartan talde ia guztietako kideak defendatu genituela: ETA, MC, LCR... PSOEko jendearekin ez horrenbeste.

S.C.: PSOEko jendearekin Firestoneko auzian egon ginen batez ere.

P.I.: Hori da. Eta, PCEkoetatik ere, gutxi batzuk baino ez genituen defendatu, PCEk bere abokatuak baitzituen. Baina bazeuden auzi asko, politikoak zirenak eta alderdi politikoekin harreman zuzena ez zutenak: adibidez, manifestazioetan atxilotutakoak eta abar.

S.C.: Arlo politikoa eta arlo sindikala elkarrekin loturik zeuden. Ezkerreko taldeetan zegoen jendeak arlo sindikalean ere lan egiten zuen. Askotan, borroka sindikalak borroka politikora eramaten zintuen, eta alderantziz. Gainera, askotan gertatzen zen zera: lan gatazka baten ondorioz manifestazioa egitea, eta han atxilotuak egotea. Beraz, lan auziak eta errepresioaren kontrakoak nahastuta egoten ziren.

Eta talde politikoen arteko desadostasun eta tentsioek bazuten islarik zuen bulegoan?

S.C.: Isla, bai; gu ez geunden burbuila batean isolaturik. Bulegoan bazegoen zenbait alderdi politikotako jendea. Baina funtzionamendua ona zen, eta aniztasun horrek ez zuen aparteko tentsiorik ekartzen. Giroa ona zen. Nik behintzat ez dut gogoan liskar handirik izan genuenik.

P.I.: Gehiago esango nuke: abagune berezietan, esaterako, salbuespen egoera ezarri zutenean 1975ean, indar politikoen arteko koordinazioa erraztu genuen gure bulegotik, batez ere errepresioaren kontrako arloan.

Eta arlo ekonomikoari dagokionez, nola lortzen zuen bulegoak aurrera egitea egitea?

S.C.: Mirakuluz [barre egiten du]. Auziren bat irabazten genuenean eta kalte-ordainak zeudenean, batzuetan diru apur bat jasotzen genuen. Bukaerako garaian, 11 abokatu ginen, bi ekonomista eta administrazioan aritzen ziren lauzpabost lagun; hau da, ia hogei laguneko bulegoa zen. Eta inork ez zekien nola lortzen genuen irautea.

P.I.: Kontatu pobreen batzarrarena, kontatu!

S.C.: Ni bulegoan hasi nintzenean, bost lagun sartu ginen batera, eta horrek finantza arloa desorekatu zuen. Orduan, pobreen batzarra antolatu genuen. Egitura autonomo moduko bat zen, eta, funtsean, horren funtzionamendua honako hau zen: batzuk 08:00etan joaten ginen lanera akademia batera, eskola ordu batzuk ematen genituen, 9.000 pezeta inguru irabazten genuen, hori bulegoaren kutxan sartzen genuen, eta, hilaren amaieran, egunero 22:00ak arte lanean egon ondoren, 8.000 pezeta kobratzen genuen. Horrela lortzen genuen zuloak estaltzea eta aurrera egitea.

P.I.: Carmenek [Oriol] eramaten zituen bulegoaren diru kontuak, eta, noizean behin, bilera batera deitzen zigun gai bakar baten inguruan eztabaidatzeko: nola hobetu egoera ekonomikoa. Baina bilera hasi eta handik gutxira ekiten genion gizateriaren etorkizunari buruzko eztabaida bati. Eta gero korrika eta presaka ateratzen ginen handik lanera, egoera ekonomikoaz ezer erabaki gabe.

S.C.: Kontuan hartu behar da hasi ginenean bulego bakarra genuela, Bilboko Maximo Agirre kalekoa, baina 1977an lau bulego genituen: Bilbokoaz gain, Basaurin, Barakaldon eta Durangon. Eta bitxia da, baina azken hiru horiek antzeko helbidea zuten, denak zeudelako Generalisimo Franco izeneko kalean, herri desberdinetan bazen ere. Garai hartan, herri guztietan zegoen Generalisimo Franco izeneko kale bat, eta, kasualitatez, gure hiru bulegoak izen horretako kalean egokitu behar. Gure bezeroei bisita txartela emateak lotsa ere ematen zigun.

1977ko urtarrilean, ultraeskuindarrek zuen moduko bost abokatu hil zituzten Madrilen, Atochako sarraskia izenekoan. Zeuek ere pairatu zenuten erasorik.

P.I.: Batzuk bai. 1975ean, burua estalita zuten lau morroi nire bila etorri ziren etxera. Ez dut inoiz jakin ni akabatu nahian ote zebiltzan, bahitu nahian, edo zertan. Jipoitu ninduten, eta saiatu ziren ni auto batean sartzen, baina zalaparta handia sortu zen, eta azkenean ez zuten lortu. Nik argi nuen poliziak zirela. Baina bitxiena geroago etorri zen, Alfonso Dubois eta biok polizia etxera joan baikinen salaketa jartzera. Hartu gintuen polizia inozo samarra zen, eta zur eta lur gelditu zen istorioa kontatu genionean: «Eta abokatua zarela diozu? Beharbada, pozik gelditu ez den bezeroren bat izango zen?» [barre egiten du]. Metrailetak zeramatzatela esan genionean, haiek erabiltzen zituztenetako bat erakutsi zigun: «Ez ziren honen modukoak izango?». Erantzun genion baietz, oso antzekoak zirela. Azkenean, beste polizia batek deitu zion; ez genuen haien elkarrizketa entzuterik izan, baina pentsatzen dut argi azalduko ziola zertan zen afera eta alferrik ez ibiltzeko: argi zegoen erasoa egin zutenak poliziak izan zirela. Berriro itzuli zenean, handik bidali gintuen, haserre.

S.C.: Horrez gain, Agirre kaleko bulegoa metrailatu egin zuten.

P.I.: Horregatik, Atocha kalekoaren berri izan genuenean, kezkaz hartu genuen.

S.C.: Nik neuk bolada batez alde egin nuen nengoen lekutik. Horrekin dena esanda dago.

P.I.: Gobernu Zibilari babesa eskatu genion, baina okerragoa izan zen, bi polizia bidali baitzituzten bulegora. Jakina, gure bezeroak ez ziren poliziaren oso aldekoak, eta, egongelara sartu eta bi haiek ikusten zituztenean, aztoraturik gelditzen ziren. Azkenean, lortu genuen poliziek alde egitea; 1977. urtea gogorra izan zen, baina askoz gogorragoa 1975eko salbuespen egoera.

S.C.: Ados nago horrekin. Milaka lagun atxilotu zituzten, eta indar parapolizialen atentatuak, barra-barra. Eta, Pedrorena gertatu zenean, ikusi genuen arriskua benetakoa zela. Gogorra izan zen hura. Pedro oso pertsona kualifikatua zen bulegoan, baina haren kontrako erasoa izan zenean konturatu ginen edozeini gertatu ahal zitzaiola. Bestalde, ohikoa izaten zen poliziak zelatan ibiltzea bulegoaren inguruan. Ulergarria ere bazen: langileen batzorde bat bulegora etortzen zenean greba bat prestatzera, edo atxiloketak gertatzen zirenean, abokatuen bulegoa izaten zen informazioa trukatzeko gune pribilegiatua, eta hori Poliziak bazekien.

Bulego Laboralisten Estatuko Koordinakundea ere eratu zen, eta, oker ez banago, zuek zerikusi handia izan zenuten horren sorreran.

P.I.: Hala da. Tira, koordinakunde horretan katalanek zeukaten pisu handia, baina beste leku askotako bulegoekin harremanetan jartzea lortu genuen. Horren helburua zen lana koordinatzea, denok genituen arazoak aztertzea, estrategiaz eztabaidatzea, eta abar.

S.C.: Bai, baina balio praktiko handia ere izan genuen. Adibidez, lehen Pedrok aipatu duen salbuespen egoera ezarri zutenean, 1975ean, koordinakundeari esker lortu genuen hemen gertatzen ari zenaren berri ematea, errepresioaren inguruko hitzaldiak antolatzea eta erantzuna Euskal Herritik kanpora ere zabaltzea. Bilerak izan genituen Bartzelonan, Zaragozan eta beste hainbat lekutan, eta alde horretatik oso interesgarria eta baliagarria izan zen. Baina egia da antolakuntzan, bulegoen funtzionamenduan eta diru arloan katalanak gu baino askoz hobeto zeudela. Gu, aldiz, kalamitate hutsak ginen. Alde horretatik, guztiz desberdinak ginen. Katalanek jartzen zuten sen ona, eta guk, matxinada [barre egiten du].

Noiz arte iraun zuen bulegoak?

P.I.: Abokatu bulego gisa, nik uste dut duela gutxi arte funtzionatu duela, baina egia da: trantsizioaren ostean, alderdi politikoak eta sindikatuak legeztatu zirenean, egoera erabat aldatu zen, eta izateko arrazoia galdu zuen. Lan karga murrizteaz gain, zentzua izateari utzi zion. 1977-78an, jende asko joan egin zen, eta ni 1981era arte egon nintzen. Uste dut urte hartan lau lagun baino ez zirela gelditu bulegoan. Felix Cañada izan zen hortik tiratu zuena. Nik lan arloko abokatu gisa parte hartu nuen azken gatazketako bat Lemoizko zentralekoa izan zen: egunen batean idatzi beharko litzateke horren historia, badago-eta zer kontatu.

S.C.: Ni 1977ra arte egon nintzen bulegoan. Urte hartan Begoña [Zabala] eta biok Iruñera joan ginen, eta han UGTk kontratatu gintuen, lan arloko abokatuak behar zituztelako eta ez zeuzkatelako, baina handik urtebetera kaleratu egin gintuzten. Gero, administrazioan hasi nintzen lanean, erretiroa hartu dudan arte.

ORDUKOAK ETA ORAINGOAK

Berrogei urtean asko aldatu da langileen mugimendua.

S.C.: Jakina. Aldaketa batzuk onerako izan dira: adibidez, aspaldi honetan oso feminizatuta dauden sektore batzuek borroka eredugarriak izan dituzte, eta aldarrikapen feministek gero eta pisu handiagoa dute langile mugimenduan. Garai hartan, aldiz, diktaduraren kontrako borrokak dena estaltzen zuen, eta gainerako aldarrikapenak lausoturik gelditzen ziren. Sindikatuen antolakuntza maila ere handiagoa da. Arlo negatiboan, burokratizazio prozesu bat egon da, eta galdu egin dira bizitasuna eta garai hartan indarrean zegoen ordezkaritza zuzenaren aldeko hautua. Langile klasea bera ere aldatu da: langile izatearen harrotasun hori, garai batean Ezkerraldean oso agerikoa zena, ideologikoki zanpatu egin dute, prekarizazioa areagotu da, eta abar.

P.I.: Beti esaten da gauzak ezin direla alderatu. Baina alderaketak denok egiten ditugu, saihetsezina da, eta, gainera, tranpa egiten dugu garaiak alderatzean. Frankismoaren garai hartan, langileria zen egoera osoa irauli behar zuen subjektu politikoa, ohiko bide politikoak galarazita baitzeuden. Hortaz, langileen borroka bazen aldaketa politikoak eragiteko borroka ere. Dimentsio politikoa ezinbestez agertzen zen. Hori oraingo egoerarekin alderatzea ez da zilegi, baldintzak oso bestelakoak direlako: sindikatuek beste mota bateko eskaera eta beharrei egin behar diete aurre. Erradikaltasun gehiagorekin edo gutxiagorekin, baina lan sindikalari ematen diote lehentasuna. Hala ere, uste dut Euskal Herrian mugimendu sindikala indartsu dagoela, eta sindikatuak ari direla oso planteamendu sakonak eta interesgarriak egiten, beste leku batzuetan baino gehiago.

S.C.: Nik uste dut 1977-78 urteetan egoera askoz irekiagoa zela, baina gero Moncloako itunak inflexio puntu bat izan ziren, eta hor sindikalismoaren bi adar desberdindu ziren: bat askoz pragmatikoagoa eta erosoagoa, eta bestea borrokalariagoa, aldarrikapenei lotuagoa eta alternatibak proposatzen dituena. Euskal Herrian oso prozesu interesgarria gertatu da: itunean oinarritutako sindikalismo horrek pisua galdu du denborarekin, eta konfrontazioan oinarritutakoa indartu egin da. Beste leku batzuetan ez da horrelakorik gertatu.

ESPAINIAKO JUSTIZIAREN AJEAK

Zuek abokatu bulegoan lan egin zenuten garaian, diktadura batetik eratorritako justizia sistema bati egin behar izan zenioten aurre, horrek dakarren guztiarekin. Orain, egoera oso bestelakoa da, eta, berez, sistema demokratiko batek eskaintzen dituen berme guztiak ditu Espainiako Justiziak. Baina, paradoxikoki, eta azken bolada honetan plazaratutako zenbait auzi eta ebazpen direla medio, Espainiako Justiziak inoizko osperik txarrena du, baita nazioartean ere. Nola ikusten duzue afera?

P.I.: Nik Espainiako epaileez hitz egin behar badut, nahiago dut nire abokatua aurrean dagoela egin [barre egiten du].

S.C.: Justizia aparatua frankismoaren zutabeetako bat izan zen. Eta pakete hori oso-osorik pasatu zen frankismotik. TOP Ordena Publikoko Auzitegiko kideetatik zazpi Auzitegi Nazionalera edo Gorenera pasatu ziren, eta besteak Probintzia Auzitegietako buru jarri zituzten. Horrek orain arte iraun du, eta botereguneak, inertziak eta sareak sortu ditu. Horren adibidea da Espainiako Auzitegi Gorenak duela gutxi aho batez onartutako idazkia, non Franco estatuburutzat jotzen den 1936ko urriaren 1etik, hau da, kolpea eman eta hiru hilabetera. Orduan, Manuel Azaña zen presidente legitimoa, eta Francok zeukan legitimazio bakarra zen militar kriminal batzuek hautatu zutela. Orain, Gorenak zilegitasun hori ematen dio. Eta berriro diot: aho batez hartutako erabakia izan da

P.I.: Kataluniako prozesuaren buruzagien kontrako epaiketan ere ikusi dugu hori. Sekulako astakeria da, baina hor ez da botere judiziala soilik aritzen: atzetik badago botere eragilearen bultzada politikoa. Zoritxarrez, uste dut zigorrak oso handiak izango direla auzi horretan. Bitxia da: arlo judizialetik, estatu kolpetzat jotzen dute Katalunian gertatutakoa, eta, aldi berean, benetako estatu kolpe bati zilegitasuna ematen diote, Sabinok aipatu duen moduan.

S.C.: Eta Gorenetik Auzitegi Nazionalera jauzi eginez, Altsasuko auzian ikusi dugu arauaren bihurritze maltzur eta lotsagarri bat: auzia ohiko epaitegian dagoenean, Iruñekoan, fiskalak terrorismoa leporatzen die akusatuei. Hortaz, Auzitegi Nazionalean egiten da epaiketa. Epaia ateratzen denean, ebazten da hori ez dela terrorismoa, baina jokaldiak lortu du auzia Madrilera eramatea eta ez zegokion legeria aplikatzea. Lotsagarria da, eta okerrena da normaltasunez onartzen dela.

Iruñeko bortxaketaren epaia dela-eta, aldiz, aditu batzuek esan dute epai horrek «berradiskidetu» egin dituela herritarrak justiziarekin.

S.C.: Begien bistakoa izan da mugimendu feministak eta ehunka mila emakumeren mobilizazioak tente jarri dituela epaileak. Hori aitortu egin behar da. Baina, aldi berean, gogoratu behar da Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiak «jendailatzat» jo zituela mobilizazio horietan kalera jo zutenak.

P.I.: Sabinok dioen moduan, justiziaren kasuan paketea osorik pasatu zen frankismotik. Baina, gainera, pakete hori erabat kontrolik gabekoa da. Beraiek aukeratzen dituzte justiziaren agintaritzan egongo direnak; lagunen artean ebazten dute guztia, eta ez dago kontrol demokratikorik. Ez diote inori azalpenik eman behar, beheko inork ez dituelako aukeratzen.

Sabino, zuk parte hartzen duzu Sanferminak 78 Gogoan plataforman, eta, orduko gertaerak gogora ekartzeaz aparte, zenbait auzibide abian jarri dituzue Argentinako kereilan parte hartzeko. Auzi horretan ere agerian geratu dira Espainiako justiziaren gabeziak?

S.C.: Egia esateko, balantzea oso positiboa da, azken bi urteotan arlo guztietan urratsak egin direlako. Alde batetik, sentsibilizazio sozialari dagokionez, 40. urteurrenak balio izan du inoiz iritsi ez garen lekuetara iristeko, eta milaka pertsonak jaso dute modu zuzenean orduan gertatutakoaren berri. Bestalde, arlo instituzionalean, urrats handiak egin dira Iruñeko Udalean eta Nafarroako Parlamentuan, biktimei aitortza eginez ekitaldi ofizialetan, Egiaren Batzordea sortuz eta abar.

Eta arlo judizialean?

S.C.: Horri dagokionez, duela gutxi etorri gara Argentinatik, eta lortu dugu auzia Argentinako kereilan sartzea. Maria Romilda Servini epaileak eta fiskalak egin diguten harrera oso zuzena izan da, eta, lehenengo aldiz berrogei urtean, biktimek epaitegi batean eman ahal izan dituzte azalpenak, horretarako ozeanoa zeharkatu behar izan dugun arren. Orain, gure helburua da sanferminetako gertaerak sartzea [Espainiako Barne ministro ohi] Rodolfo Martin Villaren kontrako auzipetzean, irailaren 9an egin behar duen deklarazioari begira.]]>
<![CDATA[Estrasburgok ez ditu aintzat hartu BVEren eta GALen biktimen eskariak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-07-19/estrasburgok_ez_ditu_aintzat_hartu_bveren_eta_galen_biktimen_eskariak.htm Fri, 19 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-07-19/estrasburgok_ez_ditu_aintzat_hartu_bveren_eta_galen_biktimen_eskariak.htm
2011ko lege horrek bere egiten zuen 1983an onartutako Indarkeriazko Krimenen Biktimak Erreparatzeko Europako Hitzarmena. Europako arau horretan agertzen da biktimei kalte-ordainak kendu edo murriztu ahal zaizkiela baldin eta biktima horiek «indarkeriazko ekintzak egiten dituen erakunderen batekin harremana» badute.

Espainiako Gobernuak erabaki zuen ez ematea eskatutako kalte-ordain berriak, biktimak ETAko kideak zirelakoan. Baina ez dago hori frogatzen duen inongo epairik, garai hartan ez baitzituzten biktima horiek epaitu eta zigortu ETAkoak izateagatik. Hortaz, biktimen senideek helegitea jarri zuten erabakiaren kontra.

Afera Espainiako Auzitegi Konstituzionalera iritsi zen, eta horrek atzera bota zuen biktimen helegitea, baina auzitegi horretako presidenteorde Adela Asuak eta Fernando Valdes epaileak boto partikularra eman zuten, eta gogorarazi ez zegoela frogaturik biktima horiek ETAkoak zirenik, ez baitziren epaituak eta zigortuak izan. Ondorioz, zenbait biktimak Estrasburgora jotzea erabaki zuten.

Bi epai desberdin

Bi epai kaleratu ditu Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren hirugarren sailak: batean, Juan Mari Otegiren eta Xabi Etxaideren auziak aztertu dituzte, eta bestean, gainerakoenak -Justo Elizaran, Enrique Gomez Alvarez, Anjel Gurmindo eta Jose Maria Etxaniz-. Bi-biak antzeko ondorioetara iristen dira: hau da, biktimen errugabetasun presuntzioa ez dela urratu. Baina desberdintasun eta ñabardura batzuk badaude haien artean.

Epaietan, gertaerak, aldeen argudioak eta oinarri juridikoak azaltzen dira, eta, ondoren, epaimahaiaren ebazpena. Kasu guztietan antzekoa da epaimahaiaren arrazoibidea: kalte-ordainak emateko prozedura «administratiboa» da, eta, hortaz, zigor prozeduren aldean «arras desberdina». Kalte-ordainak eman ala ez erabakitzeko, zilegi da Espainiako administrazioak auzitegi baten epai irmoak ez diren bestelako zantzu eta frogak erabiltzea, betiere Estrasburgoko Auzitegiaren arabera, eta horrek ez du esan nahi errugabetasun presuntzioa urratzen denik, biktimei ez zaielako egiten zigor arloko akusaziorik.

Adibidez, Otegi eta Etxaideren auziaren inguruko epaian, epaimahaiak azaltzen du, kalte-ordainak ematearena administrazio arloko prozedura izanik, ez dela beharrezkoa Espainiak epai irmo batean oinarritzea, eta «bestelako iturriak» erabil ditzakeela bere erabakia arrazoitzeko, «hala nola erakunde terroristaren historiari buruzko agerkari ez ofizialak, edo ETAko beste kide batzuek egindako adierazpenak», epaian agertzen denez.

Hortaz, Estrasburgoko Auzitegiaren arabera, biktimak ETAko kidetzat jotzeak, hori frogatzen duen inolako epairik egon gabe, ez du urratzen biktima horien errugabetasun presuntzioa. Baina sakoneko auziaz, biktima horiei kalte-ordainak ematearen edo ukatzearen egokitasunaz, auzitegiak ez du ezer ebatzi.

Hilketak testuinguru historikoan kokatzerakoan, GAL, BVE eta gainerako talde parapolizialen inguruko zenbait azalpen ematen dira epaietan: «Frogatuta dago GALi egotzitako zenbait ekintza Espainiako Barne Ministerioko funtzionarioek finantzatu zituztela, ETAren kontra borrokatzeko xedez, PSOEren gobernupean», agertzen da epaietan.

Estrasburgoko Auzitegiak erabilitako irizpideak ez datoz bat garai batean Kriminologiaren Euskal Institutuak azaldutakoekin, Eusko Jaurlaritzaren eskariz egindako txostenean. Institutuaren iritziz, Espainiako Gobernuaren jokabideak «babes judiziala, errugabetasun presuntzioa, legezkotasun printzipioa eta botere banaketa» urratzen zituen.

«Erreparazio eskubidea»

Eusko Jaurlaritzak deitoratu du Estrasburgoko Auzitegiak auziaren mamiaz ezer ebatzi ez izana: «Hain zuzen ere, biktimek duten erreparaziorako eskubidea da mamia, behin betiko erantzun baten zain konpondu gabe gelditu dena», esan du.

Jaurlaritzaren iritziz, kalte- ordainak ukatzeak «biktimen arteko berdintasun printzipioa» urratzen du, «giza eskubideen eta nazioarteko zuzenbidearen oinarrizko printzipioa», eta, gainera, hildakoen senitartekoak «modu bidegabean zigortu» egiten ditu.

Sortuk, berriz, «harriduraz eta atsekabez» hartu du Giza Eskubideen Europako Auzitegiaren ebazpena, eta pentsatzen du horrek «gabezia juridiko, politiko eta etiko larriak» dituela «bakean eta bizikidetzan aurrera egiteko». Arlo juridikoari dagokionez, Sorturi «sinestezina» begitantzen zaio ebaztea kalte-ordainak ukatzeak ez duela errugabetasun presuntzioa urratzen: «Orain arte horrelako baieztapen larririk ez da egin; biktimak umiliatzeko baino ez du balio».

Politikoki, berriz, epaiak «areagotu» egiten du «estatu terrorismoak izandako zigorgabetasuna», Sorturen iritziz. «Egian, aitortzan eta erreparazioan sakon- du beharrean, Estrasburgok kontrako norabidea hartu du», azaldu du. Azkenik, Sortuk pentsatzen du horrelako ebazpenek «ikusezin» bilakatzen dituztela zenbait biktima, eta horren ondorioa dela biktimak «sailkatzea» eta batzuk berriro ere biktima egitea. Ane Muguruza (Egiari Zor): «Ez dugu dirurik nahi, guztiei tratu bera ematea baizik» ]]>
<![CDATA[Estrasburgok atzera bota du BVEren eta GALen biktimen eskabidea]]> https://www.berria.eus/albisteak/169036/estrasburgok_atzera_bota_du_bveren_eta_galen_biktimen_eskabidea.htm Thu, 18 Jul 2019 07:07:38 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/169036/estrasburgok_atzera_bota_du_bveren_eta_galen_biktimen_eskabidea.htm Anjel Gurmindo Lizarraga Stein –GALek hila 1984an–, Juan Maria Otegi –GALek hila 1985ean–, Xabin Etxaide Ibarguren Eskumotza –GALek hila 1985ean– eta Jose Maria Etxaniz Maiztegi –GALek hila 1985ean–. Jorge Fernandez Diaz Espainiako Barne ministro zelarik, Espainia hasi zen BVEren eta GALen zenbait biktimari kalte-ordainak ukatzen, biktima horiek ETAkoak zirelakoan. Gai horren inguruko Europako Hitzarmena eta 2011ko Espainiako Biktimen Legea baliatu zuen horretarako: lege horretan agertzen da biktimei kalte-ordainak ukatzeko aukera baldin eta biktima horiek “indarkeriazko ekintzak egiten dituen erakunderen batekin harremana" baldin badute. Baina kasu gehienetan ez zen egon inongo epairik biktima horiek ETAkoak izan zirela frogatzeko: Espainiako Gobernuaren hitza baino ez. Are gehiago, BVEk hildako zenbait biktimaren kasuan, “ezker abertzalearen ingurukoak" edo "Herri Batasunekoak" izatea baino ez zien leporatzen Espainiako Gobernuak. Afera Espainiako Auzitegi Konstituzionalera iritsi zen, eta horrek atzera bota zuen biktimen helegitea, baina Auzitegi horretako presidenteorde Adela Asuak eta Fernando Valdes epaileak boto partikularra eman zuten, eta gogorarazi ez zegoela frogaturik biktima horiek ETAkoak zirenik, ez zirelako epaituak eta zigortuak izan. Horren ondorioz, zenbait biktimak Estrasburgora jotzea erabaki zuten.]]> <![CDATA[Elkartasuna adierazi diete Voxen ekitaldiaren harira epaituko dituztenei]]> https://www.berria.eus/albisteak/168991/elkartasuna_adierazi_diete_voxen_ekitaldiaren_harira_epaituko_dituztenei.htm Wed, 17 Jul 2019 17:32:09 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/168991/elkartasuna_adierazi_diete_voxen_ekitaldiaren_harira_epaituko_dituztenei.htm <![CDATA[Autogobernua «ongizatea» dela defendatu du Urkulluk Nazio Batuen Erakundean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1969/009/002/2019-07-16/autogobernua_ongizatea_dela_defendatu_du_urkulluk_nazio_batuen_erakundean.htm Tue, 16 Jul 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1969/009/002/2019-07-16/autogobernua_ongizatea_dela_defendatu_du_urkulluk_nazio_batuen_erakundean.htm
Urkulluk esan duenez, «Euskadi aitzindaria» izan da Europan helburu horiei atxikitzen eta horiek ezartzen, eta horren adibide gisa Euskadiko Bonu Jasangarrien esperientzia azaldu du Foroan.

Bonu horien bi jaulkipen egin ditu jaurlaritzak, jadanik, eta horien balioa 1.100 milioi euro da: hots, EAE Euskal Autonomia Erkidegoko aurrekontuaren %10.

Urkulluk esan duenez, bonuek «oso harrera ona» izan dute, eta horien bitartez lorturiko baliabideekin 2030 Agendari lotutako gizarte eta ingurumen proiektuak finantzatzen dira. «Euskadiko Bonu Jasangarrien esperientziaren bidez, 2030 Agendari lotutako proiektuen finantzaketa bermatzeko funtsezko hiru faktore nabarmendu ditzakegu: kaudimena, gardentasuna eta sinesgarritasuna», erantsi du Urkulluk.

«Balioetan oinarriturik»

«Euskadi balioetan oinarritutako herria da», esan du Urkulluk, eta nabarmendu du balio horiek bat datozela Garapen Jasangarrirako Helburuek ezarritakoekin. «Jarraituko dugu mundu berdinzaleagoa, jasangarriagoa, solidarioagoa eta bidezkoagoa eraikitzeko konpromisoari lotuta».

Urkulluk gogorarazi du euskara «Europako hizkuntzarik zaharrena» dela, «beste inongo hizkuntzarekin harreman ezagunik ez duena», eta Gernika (Bizkaia) ere aipatu du bere hitzaldian: «bakearen ikono unibertsala» ez ezik, «euskal demokraziaren eta askatasunen sorleku» ere badela azaldu du. «Herri irekia gara, abangoardia maite duen antzinako herria», esan du.

Urkulluren esanetan, «euskal ereduak erakusten du autogobernua ongizatearen sinonimo dela, politika publikoen garapenerako eta finantzaketarako eskumenak dituen autogobernua», eta horri eusteko konpromisoa azaldu du.

Gaur ere New Yorken egongo da Urkullu lehendakaria. Hori dela eta, Eusko Jaurlaritzak astearteetan egin ohi duen Gobernu Kontseiluaren bilera bideokonferentzia bidez egingo dute, eta New Yorketik zuzenduko du Urkulluk. Geroago, bilera izango du Miguel Angel Moratinos Zibilizazioen Aliantzarako goi ordezkariarekin, eta harrera egingo dio New Yorken bizi den euskal komunitateari.]]>
<![CDATA[Autogobernua "ongizate eredua" dela esan du Iñigo Urkulluk New Yorken]]> https://www.berria.eus/albisteak/168899/autogobernua_ongizate_eredua_dela_esan_du_inigo_urkulluk_new_yorken.htm Mon, 15 Jul 2019 07:26:06 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/168899/autogobernua_ongizate_eredua_dela_esan_du_inigo_urkulluk_new_yorken.htm <![CDATA[Gomuta, iruditara ekarria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/014/001/2019-06-30/gomuta_iruditara_ekarria.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1942/014/001/2019-06-30/gomuta_iruditara_ekarria.htm
Ander Lopez Lerenaren osaba-izebak ere (Bilbo, 1996) egon ziren Solabarriaren sotoan abaroa topatu zuten ume haien artean. Geroztik, Lopezen sendiak nolabaiteko harremana izan zuen Solabarriarekin, Barakaldoko beste familia askok bezala. Lopezek berak bazuen beti pobre eta zapalduen alde paratzen zen apaiz ohi eta borrokalari nekaezin haren aditzea, eta agurtu egiten zuen supermerkaturako bidean ikusten zuenean. Baina bestelako harremanik ez.

Orain, Perikoren bila izeneko dokumentala aurkeztu du Lopezek, Solabarriaren heriotzaren urteurrenarekin bat —lau urte bete ziren joan den astelehenean—. Ikus-entzunezko Komunikazio ikasketak amaitu berri ditu, orain Publizitate eta Harreman Publikoetakoak ari da egiten, eta gradu amaierako lan gisa egin du Solabarriari buruzko dokumentala.

Irudien xerka

Aitortu duenez, ideia aspalditik zebilkion buruan, baina asmotik harago joatea erabaki zuen Periko gazteekin hizketan (Txalaparta, 2015) liburua irakurri zuenean. Ernaiko gazteek Solabarriarekin izandako elkarrizketak biltzen ditu liburu horrek: «Pasarte batean agertzen da, bidenabar bezala, Periko kameraren aurrean jartzen zela; horrek esan nahi zuen liburuaren oinarri den elkarrizketa bideoz grabatu egin zutela». Kamera baldin bazegoen, irudiak ere egongo ziren; eta irudi horiek aurkituz gero, egitasmoa gorpuzten hasiko zen.

Perikoren bila dokumentalean, berreskuratutako irudi horiek dira ardatz nagusia. Baina askoz gehiago agertzen da filmean.

Solabarria gertutik ezagutu zutenen testigantzek ere hartzen dute dokumentalaren zati handi bat. Haietako asko burkide izan zituen jarduera politikoan —Arnaldo Otegi, Itziar Aizpurua, Pako Letamendia, Jose Angel Iribar—, edo elkarrekin egon ziren espetxean —Xabier Amuriza—, baina Trianon (Abanto, Bizkaia) eta Barakaldon lagun eta auzokide izandako pertsona ugari ere agertzen dira. Batzuentzat, Alfonso Garcia Alonso Barakaldoko alkate ohiarena (PSE-EE) izango da testigantzarik harrigarriena, oso bestelako ideia politikoak zituztenen artean ere Solabarriak sorrarazten zuen miresmen eta begirunearen adierazgarri.

Gaztea da Ander Lopez, eta gazteak ziren Periko gazteekin hizketan liburua atondu zutenak. «Perikoren eta gazteen arteko harremana bitxia zen», azaldu du Lopezek. «Jende askok egin zion biografia idazteko proposamena, eta denei ezezkoa eman zien, protagonismorik nahi ez zuelako. Baina Ernaik liburua egitea proposatu zionean, eta argudio gisa esan ziotenean belaunaldi gazteentzat baliagarri izan zitekeela, baiezkoa eman zuen».

Eta zerk erakartzen ditu belaunaldi gazteak Solabarriarengana? «Nik uste dut gazteek konpromisoa, samurtasuna eta apaltasuna ikusten dutela Perikoren nortasunean», esan du Lopezek, «eta horregatik miresten dute. Beste aldetik, Periko ere gazte sentitzen zen gazteen artean».

Ertz askotakoa izan zen Solabarriaren ibilbidea: gerra ezagututako umea, apaiz langilea, frankismoaren kontrako borrokan espetxea pairatutakoa, ezker abertzalearen kide historikoa, Espainiako Kongresuko diputatu aukeratu zutenean Arrontegiko zubian peoi gisa lanean jarraitu izana eta, azken urteetan, borroka sozial guztietan lehen lerroan zegoen ekintzaile grinatsua.

Borroka feminista

Ertz horiek guztiak agertzen dira dokumentalean, eta orain arte oharkabean pasatu diren beste batzuk ere bai. Adibidez, borroka feministari eta, bereziki, indarkeria matxistaren kontrakoari zion atxikimendua: «Oso deigarria da ikustea gizonezko heldu batek, gainera apaiz izan zenak eta tradizio kristautik zetorrenak, nolako sentsibilitatea zuen gai horrekin. Jaso ditudan testigantzen arabera, badirudi hori ez zela berria: Santa Teresa parrokian abade zenean, aholku eske joaten zitzaizkion emakumeei esaten zien haurrik izan nahi ez bazuten bikotekidearekin hitz egiteko preserbatiboa erabil zezan. Hori pentsaezina da frankismoaren garaiko apaiz batengan».

Pasadizo jakingarri asko bildu ditu Lopezek pelikula egiteko dokumentazioa jaso bitartean. Adibidez: Solabarriak ez zuen autorik, eta Herri Batasunaren mahai nazionaleko bileretara joateko, Jose Angel Iribar mahaikide eta Athleticeko jokalari ohia bila joan ohi zitzaion Arrontegiko zubian zeukan lantokira: «Ikustekoa zen behargin guztien harridura Iribar agertzen zenean». Pasadizo horietako batzuk agertzen dira filmean, baina askoz gehiago daude, ikusleek erakutsi zuten moduan joan den asteazkenean, Barakaldon egindako emanaldiaren osteko solasaldian.

Haren heriotzaren urteurrenarekin batera, hiru emanaldi egin dituzte dokumentala aurkezteko, Gallartan (Abanto, Bizkaia), Barakaldon eta azken urteetan bizitoki izan zuen Lutxana auzoan (Barakaldo). Jende asko egon da aurkezpenetan, eta ez soilki ezker abertzalekoa: «Perikok ezker abertzalea aukeratu zuen militantzia toki gisa, baina inori ez zion agiririk eskatzen. Edozein laguntzeko prest egoten zen».

Dokumentalaren inguruko albistea hedatu ahala, beste toki askotatik iritsi zaie Lopezi eta filmaren ekoizpenean laguntzaile izan duen Periko Solabarria Elkarteari dokumentala proiektatzeko gonbidapena, baita Bizkaitik kanpo ere. Seguru asko, uda ostean ekingo diote horri.]]>
<![CDATA[Sindikatuen jarrera «eredugarria» goretsi dute Etxerat-ek eta Sarek]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1847/008/001/2019-06-22/sindikatuen_jarrera_eredugarria_goretsi_dute_etxerat_ek_eta_sarek.htm Sat, 22 Jun 2019 00:00:00 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1847/008/001/2019-06-22/sindikatuen_jarrera_eredugarria_goretsi_dute_etxerat_ek_eta_sarek.htm Konponbide garaia da, orain presoak lelopean. Joan den urtarriletik ari dira sindikatuak —ELA, LAB, UGT, ESK, Steilas, CGT/LKN, CNT, EHNE, HIRU eta Etxalde—mobilizazio horiek egiten, «preso dauden pertsonen arazoa konpontzeko» ekarpen gisa. Hil honetako elkarretaratzean Etxerat eta Sare elkarteetako ordezkariak ere egon dira, eta goraipatu egin dute sindikatuen jarrera «eredugarria» eta «giza eskubideen arloko eskakizun baten inguruan» ados jarri izana.

Etxerat-eko kideek euskal presoen egoerari buruzko txostena eta elkartearen ikur den argimutil bana eman diete sindikatuen ordezkariei, elkarretaratzean parte ari zirenen txaloen artean.

Sareko Joseba Azkarragak eta Etxerat-eko Urtzi Errazkinek goraipatu egin dute sindikatuen jarrera, eta nabarmendu dute horixe dela «jarraitu beharreko bidea». Azkarragak azaldu duenez, sindikatuek «aho batez» erabaki dute eskatzea «salbuespeneko espetxe politika amai dadin».

Joxe Anjel Otxoa de Eribe eta Aitor Esnaola presoen aferak ere aipatu dituzte Errazkinek eta Azkarragak. Otxoa de Eribe preso arabarrari dagokionez, gaixotasun larria du, eta, horren ondorioz, hirugarren gradua eman diote duela gutxi. Errazkinek eta Azkarragak ontzat eman dute erabakia, baina erantsi dute Otxoa de Eribek libre egon beharko lukeela, gaixotasunerako arta egokia jaso ahal izateko.

Azkarragak gogora ekarri du 21 direla gaixotasun larri eta sendaezinak dituzten presoak: «Zenbat eta lehenago libre utzi, orduan eta lehenago izango dute arta egokia jasotzeko aukera, nolabaiteko normaltasunez eta familiarengandik gertu».

«Gizatasun falta»

Aitor Esnaola presoaren afera ere aipatu dute Errazkinek eta Azkarragak. Aitaren heriotza dela eta, haren hiletara joateko baimena eman zion epaileak, baina, hara iritsi zirenean, Ertzaintzak bost orduz eduki zuen auto barruan, eskuak lotuta, eta azken bost minutuan baino ez zion utzi senideekin egoten. «Gizatasun falta» salatu dute Errazkinek eta Azkarragak.

«Epaileak baimena eman ondoren, ez dirudi oso zentzuzkoa Ertzaintzak galaraztea hiletan egoteko aukera», esan dute. Azkarragak gogora ekarri du zortzi urte igaro direla ETAk jarduera armatua bertan behera utzi zuenetik, eta erantsi du «denek» jokatu behar dutela garai berrien arabera, «Segurtasun Sailak eta Ertzaintzak ere bai».]]>
<![CDATA[Sindikatuen jokabidea txalotu dute Sare eta Etxerat elkarteek]]> https://www.berria.eus/albisteak/167974/sindikatuen_jokabidea_txalotu_dute_sare_eta_etxerat_elkarteek.htm Fri, 21 Jun 2019 10:48:21 +0200 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/167974/sindikatuen_jokabidea_txalotu_dute_sare_eta_etxerat_elkarteek.htm