<![CDATA[Gotzon Hermosilla | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 16 Dec 2019 00:38:30 +0100 hourly 1 <![CDATA[Gotzon Hermosilla | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Uemako kide bilakatu da Alkiza, mankomunitateko urteko batzar nagusian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/013/001/2019-12-15/uemako_kide_bilakatu_da_alkiza_mankomunitateko_urteko_batzar_nagusian.htm Sun, 15 Dec 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1899/013/001/2019-12-15/uemako_kide_bilakatu_da_alkiza_mankomunitateko_urteko_batzar_nagusian.htm
Horrez gain, 2019an egindakoaren balantzea eta 2020rako egitasmo garrantzitsuenak ere onartu dituzte batzarkideek. Nabarmendu egin dituzte azken urtean arnasguneen garrantzia gizarteratzeko egindako urratsak, EAEko Udal Legea garatzeko dekretuak udalei hizkuntza politika ausartagoa egiteko eman dien babesa eta Eragin Linguistikoaren Ebaluazioak hartu duen pisua.

Euskararen erabilera areagotzeko udal planak ere aztertu dituzte Usurbilen bildutako ehun bat alkate eta zinegotziek. Gabiriako Udalak egindakoa erakutsi dute eredutzat, eta «inertziaz lan egiteari utzi, eta kontzientziaz eta irizpide batzuen barruan lan egiten hasteko» egindako urratsa nabarmendu dute.

Alkiza, arnasgune

Urriaren 29an egindako udal osoko bilkuran erabaki zuen Alkizak Ueman sartzeko eskaera egitea. Inaki Irazabalbeitia alkatearen hitzetan, «Alkiza arnasgune izanik ere, ez dago euskararen normalizazioak dituen desafioetatik libre. Uemako kide izateak desafio horiei aurre egiteko baliabideak eskainiko dizkigu, bai udalari berari dagozkion zereginetan, baita gizartean eragiteko unean ere».

2016an argitaratutako datuen arabera, euskaldunak %91,3 dira Alkizan, baina datuek beheranzko joera txiki bat adierazten dute, 1996an %96,9koa baitzen euskaldunen kopurua.]]>
<![CDATA[Haur eskoletan matrikulazioak behera egin duela azaldu du ELAk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/011/001/2019-12-13/haur_eskoletan_matrikulazioak_behera_egin_duela_azaldu_du_elak.htm Fri, 13 Dec 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1879/011/001/2019-12-13/haur_eskoletan_matrikulazioak_behera_egin_duela_azaldu_du_elak.htm
ELAko Alain Garciak azaldu duenez, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako haur eskoletan matrikulazioak behera egiten jarraitu du —%10 inguru azken lau urteotan—, eta eskaintzen dituzten lekuetatik %32 hutsik gelditu dira. Haren ustez, jaiotze tasaren beherakada ez da arrazoi nahikoa jaitsiera hori azaltzeko, matrikulazioa gehiago jaitsi baita.

ELAren ustez, beste nonbait bilatu behar dira horren zergatiak: «Haurreskolak partzuergoa eta Eusko Jaurlaritza garatzen ari diren politikak herren gelditzen dira», azaldu dute. Prezioak «altuak eta desorekatuak» dira, eta ezarritako kuoten sistemak ez du egoera hori konpondu, oraindik ere familien hiru laurdenek kuotarik handiena ordaintzen dutelako.

Aurten beste kuota mota bat ezarri dute, oso diru sarrera gutxi dituzten familientzat —kasu horretan, ez dute ezer ordaindu behar—, baina, familia horiek euren egoera frogatzeko aurkeztu beharreko dokumentazioa oso konplikatua denez, familia gutxik lortzen dute, eta tarte horretan ere matrikulazioa ez da igo.

Horrek guztiak eragina du sektorean aritzen diren langileen egoeran, ELAko ordezkariek salatu dutenez. Haien datuen arabera, behin-behinekotasuna oso handia da. Hezitzaileei dagokienez, egindako 1.182 kontratuetatik %59 baino ez dira behin betikoak, eta kudeaketan aritzen diren langileen kasuan are larriagoa da egoera, langileen %100 behin-behinekoak direlako eta kontratu finkorik duen langile bakar bat ere ez dagoelako.

Hori ikusita, ELAk eutsi egin dio 2014an aurkeztutako proposamenari: haur eskola publikoak «unibertsalak eta doakoak» izatea, eta horretarako beharrezkoak diren diru baliabideez hornitzea. «Helburu guztiz gauzagarria da», esan du Garciak.

«Iruzurra» negoziazioan

LABek greba deialdia erregistratu du kudeaketa alorrean. Sindikatuak gehiengoa du Haurreskolak partzuergoan, eta iaz akordioa sinatu zuen administrazioarekin, baina kudeatzaileen esparruan akordioan agertzen ziren edukiak gauzatzeko negoziazioari ekin diotenean «iruzurra» egin nahi izan dietela salatu dute.

Sindikatuak azaldutakoaren arabera, administrazioak uko egin dio langileen zerrenda handitzeari, lan baldintzak Hezkuntza Saileko langileek dituztenekin berdintzea atzeratzen ari dira, eta ordezkatzearen eta barne sustapenaren alorrean ere trabak jartzen ari dira.

Egoera ikusita, hilabeteko grebara deitu ditu LABek haur eskoletako kudeaketan aritzen diren langileak, abenduaren 23tik urtarrilaren 24ra.

LABek esan duenez, akordioa ez gauzatzeko jarritako «aitzakia» izan da Euskal Autonomia Erkidegoaren 2020ko aurrekontuetan ez dagoela horretarako diru poltsarik. Horregatik, LABek dei egin die aurrekontuak babestuko dituzten alderdiei, eta bereziki EAJri eta Elkarrekin Podemosi, «Haurreskolak partzuer- goko langile eta familien beharrei erantzungo dieten neurriak» har ditzaten, zerbitzuaren doakotasuna eta gatazkaren konponbidea lortze aldera.

LABek iragarri du harremanetan jarriko dela ELA eta Steilas sindikatuekin, eta eskatuko dietela greba deialdi honekin bat egin dezaten. Horretaz galdetuta, ELAko ordezkariek esan dute proposamena langileekin eztabaidatu behar dutela, baina erantsi dute partzuergoarekin izandako azken bileran «atzerapauso nabarmenak» sumatu zituztela kudeaketan aritzen diren langileen arloan, eta iragarri dute prest daudela «mobilizazio eta greba beste ziklo bati» ekiteko.]]>
<![CDATA[ELAk «inbertsio faltari» egotzi dio haur eskoletako matrikulazioen jaitsiera]]> https://www.berria.eus/albisteak/175016/elak_inbertsio_faltari_egotzi_dio_haur_eskoletako_matrikulazioen_jaitsiera.htm Thu, 12 Dec 2019 13:34:37 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/175016/elak_inbertsio_faltari_egotzi_dio_haur_eskoletako_matrikulazioen_jaitsiera.htm <![CDATA[Desokupa enpresa Ezkerraldean aritu nahian dabilela salatu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/174976/desokupa_enpresa_ezkerraldean_aritu_nahian_dabilela_salatu_dute.htm Wed, 11 Dec 2019 11:08:35 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/174976/desokupa_enpresa_ezkerraldean_aritu_nahian_dabilela_salatu_dute.htm <![CDATA[EZ DA NEGOZIO HUTSA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1960/002/001/2019-12-08/ez_da_negozio_hutsa.htm Sun, 08 Dec 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1960/002/001/2019-12-08/ez_da_negozio_hutsa.htm
Horren atariko gisa, zenbait argitaletxe, musikari, sortzaile eta abarrekin mintzatu da BERRIA, azokan zuzenean parte hartzen duten eragileen iritziak biltzeko asmoz, euskal kulturaren bilgune garrantzitsu horren bertute, aje, aukera eta erronken inguruan.

Merkatua eta beste

Azoka da Durangokoa, baina ez merkatu huts. Ukaezina da haren eragin ekonomikoa, eta han lortutako baliabideak oso ondo datozkio betiereko krisiaren mehatxupean bizitzera ohitu den kultur industriari, baina eragile gehienek nabarmendu dute Durangoko Azokaren bestelako onurak ekonomikoak bezain garrantzitsuak -edo are garrantzitsuagoak- izaten direla.

«Ekonomikoki, Durangon egotea oraindik ere errentagarria da argitaletxeentzat», azaldu du Txalapartako editore Jon Jimenezek. «Eta kulturalki ere bai, beste jende batekin egoteko aukera ematen digulako. Gure irakurleen zati handi bat handik pasatzen da, eta gure idazle eta sortzaileak ere bai. Gu ez gara liburu denda, argitaletxea baizik, eta batzuetan faltan dugu soilik bertatik bertara lortzen den informazio hori: zein azalek funtzionatzen duen, zein tituluk erakartzen duen jendearen arreta, nolako eragina duen irakurlearengan, eta abar».

Antzeko iritzia dauka Pamielako ordezkari Pello Eltzaburuk: «Ekonomikoki, Durango bultzada da liburugintzan eta, oro har, euskal kulturgintzako enpresentzat. Gure eremua estua da, eta askotan, prekarioa. Dirua modu azkarrean jaso ahal izateak balio du pilak kargatuta edukitzeko eta hurrengo urtea zeharkatzeko».

Baina horrek ez du esan nahi argitaletxeak Durangori esker bizi direnik. Pamielaren kasuan, Durangoko fakturazioa ez da urtekoaren %10era iristen; Susarenean, %15 inguru da. «Urte osoko salmentetatik eta liburu dendetan saltzen direnetatik bizi gara gu», esan du Eltzaburuk. «Baina hamabi hilabeteetatik bat salbatzen badugu horrekin, ez dago gaizki». Bat dator horretan Susako editore Leire Lopez Ziluaga: «Gu ez gara Durangori esker bizi. Batez ere, urte bukaeran lagundu egiten du Durangoko Azokak».

Baina arlo ekonomikoa albo batera utzita, zaleekin zuzeneko harremana izatea baliosten dute eragileek gehien, jendea ezagutzea. «Digitalki gertu sentitzen duzun jendea fisikoki ere ikusteko aukera» dakar azokak, Katakrak argitaletxeko ordezkari Hedoi Etxartek adierazi duenez.

Eta bestelako onurak ere ekartzen ditu: «Durango egongo ez balitz, seguru asko euskarri digitalean baino ez genuke aterako gure musika», ohartarazi du Zea Mays taldeko abeslari Aiora Renteriak. «Gaur egun, Euskal Herriko talde gehienentzat, CD fisikoa ateratzeko aitzakia nagusia da Durango. Salmentak zelan dauden ikusita, Durangoko Azokagatik ez balitz, lanak modu digitalean baino ez lirateke aterako».

Handiak eta txikiak

Eragile guztiek adierazi dute errentagarri suertatzen zaiela Durangora jotzea. Baina ez guztiei neurri berean. Argi dago idazle, musikari eta produktu batzuek askoz arrakasta handiagoa lortzen dutela. Hori hala izanik ere, Durango oraindik plaza interesgarria al da sortzaile berrientzat edo sona apalagoa dutenentzat?

Eragileak ez datoz bat horretan. «Nik beti esaten dut Txalapartan neuk idatzitako liburu bat argitaratu beharko banu irailean edo otsailean argitaratuko nukeela», azaldu du Jimenezek. «Ulertzen dut egile batzuentzat sekulakoa dela Durangon egotea, eta kosta ahala kosta lortu nahi dutela hori, baina sinetsita nago egile batzuentzat mesedegarria dela zurrunbilo horretatik ateratzea».

Horri dagokionez, oso bestelako iritzia dauka Eltzaburuk: «Durango plaza ona da denentzat, bakoitza bere neurrian. Nik sortzaile berriei ez diet esango Durangora ez joateko. Alderantziz: aukera aprobetxatzeko esango nieke, han irakurleak-eta bilduko direlako, eta kontziente izateko sona handiko egileak ere hasiberriak izan zirela duela hamabost edo hogei urte».

Pello Reparaz musikaria dago Zetak egitasmoaren atzean. Durangon egon da proiektu berria aurkezten, baina aitortu du Vendetta taldean zebilenean bestela jokatzen zutela: «Oroitzen naiz Vendettarekin hasi ginenean Durangoko Azoka saihestu egiten genuela, talde guztiek Durangorako ateratzen zituztelako lanak. Hedabideetako lekua mugatua zen, eta beste batzuek jaten zuten. Gerora, hala ere, taldeak ibilbide bat egin eta jarraitzaileak zituela ikusi ondoren, konturatu ginen gune garrantzitsua zela».

«Egia da idazle berri eta ezezagunentzat zailagoa dela itzal horretan ez geratzea», esan du Elkarreko editore Alaitz Aizpuruk. «Baina urte guztian gertatzen den moduan. Ziurrenik, neurri batean saihetsezina da. Hala ere, argitaletxeen aldetik lan guztiei aukera emateko ahalegin bereziak egiten direla esango nuke».

Maiatz argitaletxe txikia da, nahiz eta 1982tik urtero egon den Durangoko Azokan, hutsik egin gabe, izen bereko aldizkaria eta plazaratzen dituzten liburuak ezagutarazteko. «Umore onean garelarik, esaten dugu autore ezagun batek ekarrarazten duen jendeak aldi berean parte hartuko duela beste liburuen salmentan ere», azaldu du Luzien Etxezaharreta ordezkariak. «Umore txarrean garelarik, bistan da euskal kulturaren mundua sarturik dela star system horretan, munduko kultura guztiak bezala». Dena dela, Etxezarretaren aburuz, «horrek ez du esan nahi handiek baino ez dituztela gauza onak egiten, eta txikiek gauza txarrak».

Bestelako aukerarik izan ez eta nork bere lanak ekoiztera jotzen duten egileek ere badaukate lekua Durangon, Autoekoizleen Plazan. Hain justu, bide hori hartu du Katihotsak elkarteak hiru filmeko USBa merkaturatzeko: Ataun of the dead, Josean's hil eben eta Napardeath. «Inoiz ez dugu izan asmo komertzialik, eta guretzat oso garestia zen postu bat hartzea; beraz, lehen ez zitzaigukeen bururatuko Durangon egotea», azaldu du elkarteko kide Beñat Iturriozek. Aurten, berriz, jauzia egitea erabaki dute, eta Iturriozek uste du Autoekoizleen Plazak eskaintzen duen aukera egokia dela haientzat eta haien moduko egitasmoentzat: «Diruaren aldetik gure posibilitateen barruan sartzen zen, azken finean gastuak ekoizle guztien artean banatzen ditugulako, eta lanak ere bai, denok egiten ditugulako txandak. Erraz samarra izan da».

Zurrunbilo eroa

Urteroko kontua da: Durangoko Azokaren egunak hurbiltzen direnean, biderkatu egiten dira liburu eta diskoen argitalpenak eta aurkezpenak, eta zalantza sortzen da hori egoki kudeatzen ote den. «Argitaletxeok saiatzen gara liburu aurkezpenak urte osoan egiten», azaldu du Aizpuruk. «Esango nuke ahalegin berezia egiten dugula horretan, guztiontzat onuragarri baita. Baina Durangoko Azokak duen erreferentzialtasuna tarteko, normala da Durangoren aurreko txanpa hori aprobetxatu nahi izatea».

Erosleentzat zorabiagarri izan daiteke urte amaierako liburu eta disko berrien uholde hori, baina argitaletxe eta egileentzat ere ez da lan makala. Hala kontatu du Reparazek: «Ni orain Zetak-en diskoarekin ibili naiz, baina, aldi berean, En Tol Sarmientoren diskoa eta Xabi Bandinirena ekoitzi ditut, eta egia da denak epe berean lantzea egokitu zaidala, Durangoko Azoka bazetorrelako».

Beste faktore batek ere badu eragina zurrunbilo ero horretan: denbora aldetik, azoka bat dator urte bukaerari begirako produkzioaren areagotzearekin, inguruko kultur sistema gehienetan ere gertatzen dena: «Guk normalean urtean argitaratzen ditugun erdiak udaberrian ateratzen ditugu, eta beste erdiak, udazkenean», azaldu du Lopez Ziluagak. «Zaila da neurtzea noraino baldintzatzen duen hori Durango egoteak, edo besterik gabe neguaren atarian egoteak. Guk berez ez dugu Durangoko Azokari begira argitaratzen: badugu gure plangintza, eta plangintza horren arabera saiatzen gara liburuak ahalik eta azkarren aurkezten, Durangoko Azokari itxaron gabe».

«Autokritika hori eragile guztiok egin dugu, baina urte osoko gabeziaren kulpa ezin diogu bota arrakastari», ohartarazi du Eltzaburuk. «Gure erronka da urte osoan eskaintza orekatua eta erregularra izatea, baina, adibidez, hedabideak oro har urtean gutxiago interesatzen dira liburugintzaz. Behingoz ikusgarritasuna lortzen dugunean, hori erabili egin behar da».

Aldatuz doan azoka

Azken 54 urteetan, aldaketa ugari izan ditu Durangoko Azokak: «Gure belaunaldikook ezagutu dugu hiriko azokan egiten zeneko hura, itoginak zeuzkan karpa erraldoi hura ere bai, rockak izugarri saltzen zuen garaia, eta diskoetxeak agertzen eta desagertzen ikusi ditugu, Landako guneko oraingo garaira iritsi arte», gogorarazi du Etxartek. «Eta uste dut hor mugarri izan dela Ahotsenea».

Horretan bat datoz iritzia eman duten eragile guztiak: azken urteotako berrikuntzarik nabarmenetako bat izan dira Ahotsenea, Irudienea, Saguganbara eta azokaren osagarri antolatzen diren gainerako guneak. Ateak zabaldu dizkiete bestelako kultur adierazpideei, eta sortzaileen eta publikoaren arteko harreman zuzena ahalbidetu dute.

«Ahotseneak bestelako zentralitatea eman die egileei, eta egileekin irakurleekin lanak partekatzeari», nabarmendu du Lopezek. Bat dator horretan Renteria: «Izugarria da kontzertu bat ikusi, eta talde hori ezagutu eta haren diskoak erosteko aukera izatea. Literaturan, berdin: luxua da egileek beren liburuak zuzenean aurkeztu ahal izatea, eztabaidatzea, eta abar. Bestela, kontu ekonomiko huts bilakatzen da. Nik uste dut Ahotseneak ilusioa berpiztu duela azokan».

Hori albo batera utzita, zaila da azokara joaten den jendearen kontsumo ohituretan aldaketak sumatzea. Oraindik badaude etxera diskoz eta liburuz zamatuta itzultzen direnak, eta badago azokara berritasunak kuxkuxeatzera joaten denik, begiz jotako produktuak auzoko denda kutunean erosteko.

Aldaketaren bat nabarmentzekotan, teknologia berriek ekarri dituztenak lirateke aipagarrienak: «Oso nabarmena izan da CDa eta DVDa ez diren beste euskarri batzuk eskatzen dituztela gero eta gehiago: esate baterako, estekak [edukiak Internetetik hartzeko] edo USB gailuak», kontatu du Ene Kantak-eko ordezkari Nerea Urbizuk.

Geroari begira

Joan den asteartean, Kepa Larrea EHUko irakasleak eskutitz bat argitaratu zuen BERRIAn, kezka azaltzeko Javier Agirre Gandarias poeta bilbotar hil berriaren antologia ez delako egongo Durangoko Azokan. Antolatzaileen irizpideen arabera, euskaraz argitaratutako produktuek eta, erdaraz egonda, euskal gaiak jorratzen dituztenek dute lekua azokan. Zenbait eragilek zalantzak agertu dituzte irizpide horien inguruan.

«Kontuak kezkatu egiten gaitu, eta badakigu gai delikatua dela», esan du Eltzaburuk. «Orain arte, beti modu diskretuan helarazi dugu guk kezka hori. Argi dago euskarak zentralitatea izan behar duela azokan. Baina, beste alde batetik, errealitatea da badagoela sormen bat beste hizkuntzetan egiten dena. Uste dut gogoeta egin beharko genukeela hori arautzearen kudeaketaz».

Etxartek uste du oraingo egoera «oso defendagarriak» diren «bi jarreren arteko erdibidea» dela: «Absurdoa iruditzen zait Euskal Herrian lanean ari diren argitaletxe zenbaitek beren katalogoak ezin erakustea, baina, aldi berean, ez egotea ausardiarik euskara hutsezko azoka bat egiteko». Horren ondorioez ohartarazi du: «Horrek eraman du euskal argitaletxe bat gaztelaniara ekarritako nazioarteko lanak ezin aurkeztera, eta, aldiz, perretxikoei buruzkoek edo baserriei buruzko sasi-antropologia lanek tokia izatera. Sekulako ekarpena egin duten argitaletxe batzuk ezin dira bertan egon, eta erregionalismo espainiarra lantzen duten sasi produktuak, bai. Bestela, euskarazko lanen aldeko apustua egin nahi bada, egin dadila bururaino, baina orduan gehien saltzen duten autoreetako batzuk ez lirateke egongo». Beste eragile batzuek, hain justu ere, azken aukera hori hobesten dute, eta azaldu dute «begi onez» ikusiko luketela euskaraz hutsezko produktuena izatea Durangoko Azoka.

Irizpideen inguruko eztabaidak gorabehera, eragile gehienek diote «eroso» daudela egungo ereduarekin, baina batzuek proposamenak egin dituzte, azoka hobetze aldera. Batzuk teknikoak dira: Etxezaharretak, adibidez, eskertuko luke pasabide zabalagoak dituen gune bat, jende pilaketak saihesteko eta «isiltasun handiagoa eta hurbilago egotea» lortzeko. Bestalde, Ene Kantak-eko ordezkari Nerea Urbizu «papera gehiegi erabiltzeak» kezkatzen du, banatzen diren eskuorriek eta bestelakoek: «Badakit Durango saltzeko lekua dela, baina uste dut saihets zitekeela paperaren gehiegizko erabilera hori. Eta plastikozko poltsena ere bai. Urtetik urtera hobekuntzak daude, baina ikuspegi ekologikotik beharbada buelta bat eman beharko liokete horri».

Teknologia berriek ekar ditzaketen erronkak hartu ditu ahotan Reparazek: «Literaturan bezalaxe, musikan ere zentzua eta interesa galtzen ari dira euskarri fisikoak. Durangoko Azokak izan behar du euskarri fisikoekin nolabaiteko harremana, baina epe motzean birsortu eta eraldatu beharko litzateke, horri erantzuteko. Oso interesgarria iruditzen zait, adibidez, zuzeneko emanaldien kontua, proiektuei ikusgarritasuna emateko; eta, era berean, ondo legoke, musika digitalki gero eta gehiago kontsumitzen den honetan, bestelako produktu fisikoei ateak zabaltzea eta hori normalizatzea. Datozen hiruzpalau urteak garrantzitsuak izango dira eraldaketa hori egiteko».

Txalapartako kide Jon Jimenezek «gogoeta konpartitua egiteko tokia» sortzea proposatu du: «Asmatu beharko genuke gune bat non sortzaileek, argitaletxeek, antolatzaileek eta abarrek gogoeta egingo genukeen azokaren norabideaz». Susako ordezkari Leire Lopez Ziluagak, berriz, ez du aldaketa zehatzik proposatu, baina uste du edozein berrikuntzak ardatz bat izan beharko lukeela: «Egileak, irakurleak eta sormen lanak zentroan jartzea».

Aldaketak aldaketa, euskal kulturaren arnasbide izan beharko du Durangoko Azokak gerora ere. Horretarako beharra badago, eta kezka ere bai, Etxezaharretaren hitzek erakusten dutenez: «Iparraldearen eta Hegoaldearen muga hori handitzen ikusten dugu: nahiz eta euskara berbera dugun, gaina hartzen ari da. Duela 50 urte amesten genuen euskal batasun hori ez da egiten ari; bakoitza bere alde ari da, eta gutxiengoan segitzen dugu».

Edonola ere, Maiatzeko kideak, gainerako eragileen moduan, ez du etsipenean erortzeko asmorik: «Fede handia dugu euskaran».]]>
<![CDATA[Hastapenetako estutasunak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/009/001/2019-11-30/hastapenetako_estutasunak.htm Sat, 30 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1994/009/001/2019-11-30/hastapenetako_estutasunak.htm
Aurrekoarekin alderatuta, arau berria dago Bilbo Intermodal geltokian: bidaiariak autobusa hartzeko hamabost minutu falta direlarik sar daitezke nasetara, ez lehenago. Horrek pilaketak eragin ditu zenbait momentutan, eta bidaiari batzuen ezinegona ere bai.

Adibidez, Mirta Susanari. Argentinarra da, baina Parisen bizi da. Lan kontuak direla eta, egun batzuk Bilbon eman ditu, eta orain berriro etxera itzultzekotan da: «Igogailua ez doa joan beharko lukeen lekura; lehenengo solairura baino ez da jaisten, besteetara ez. Nik jaitsi nahi dut, baina ezin dut, autobusa agertu arte itxaron behar dudalako. Eskailera horietatik jaisteko itxaron behar dut autobusa irteteko zorian egon arte: logikoagoa litzateke jaisteko aukera eman eta han lasai eta eroso egon ahal izatea, are gehiago adineko jendearentzat. Baina tira, estreinatu berria bada, pentsatzen dut konponduko dituztela halako kontuak».

Ruben Gonzalez eta Jon Medina ikasleak dira, eta Gasteizera doaz, unibertsitatera. Ia egunero egiten dute bidaia hori, eta, diotenez, Bilbo Intermodala obretan egon den bitartean, ez dira gaizki moldatu prestatu zuten geltoki alternatiboan: «Alderantziz, nik hura nahiago nuen, errazagoa zelako. Hau konplikatuagoa da. Baina pentsatzen dut lehenengo egunaren ajeak izango direla».

Instalazio berriak «txukunak» iruditu zaizkie: «Oso intuitiboa da dena: sarrerak ongi komunikaturik daude saltokiekin, nasak erraz ikus daitezke, eta, oro har, ondo dago dena».

Argibideak bidaiariei

Nasetarako sarreretan langile asko daude, bidaiariei argibideak emateko eta nondik jo behar duten azaltzeko. «Zalantza nagusia izaten ari da nondik sartu behar den eta nola joan daitekeen nasetara», esan du haietako batek. «Guk inoiz ez dugu horrelakorik izan, eta ikasteko denbora behar da. Tornuetan txartela erakutsi behar da, eta, batzuetan, txartela ez da ondo irakurtzen. 07:00etan, esaterako, ikasle piloa egon da Gasteizera joateko; gehienak presaka zebiltzan, eta horrekin arazoren bat izan dugu, baina jende asko gara bidaiariei argibideak emateko, eta, oraingoz, goiza lasai samar igarotzen ari da».

Gabi Elkoroaristizabalek «sarri» hartzen du autobusa, «gehi-enetan Gasteizera joateko, baina Donostiara ere bai batzuetan». Azpiegitura «itxurosoa» iruditu zaio lehenengo begiratuan: «Geroak esango; ikusi egin beharko da itxurak mamia ba ote duen». Antzeko iritzia du Alaia Lopezek; ikasle gaztea da, eta Zaragozara doa (Espainia): «Geltoki zaharra ezagutzen nuen, eta berria ongi iruditzen zait. Denontzat apur bat nahasia da, baina ongi dago».

Estibaliz Pozo ere geltokian dago, baina ez da etorri autobusa hartzera. Handik oso gertu lan egiten du, eta geltoki berria ikusteko asmoz iritsi da Intermodalera. Izan ere, jakin-min handia piztu du Bilbo Intermodal berriaren albisteak: bezperan 3.600 herritarrek baino gehiagok bisitatu zituzten azpiegiturak, eta ilara handiak osatu ziren San Mames metro geltokiko irteeretan.

Pozori ere bitxia begitandu zaio nasetara sartzeko hamabost minutuko epe hori: «Nik pentsatzen nuen nasetara sartzen ez uztearen kontu hori lapurretak eragozteko izango zela, edo nasetan jende gehiegi ez batzeko, baina arazoa goian sortzen da: nasetara sartzeko ilaran jende asko dago. Gainera, goiko itxarongela ez da oso handia».

Beste kontu batek ere aztoratu du Pozo: «Prentsan irakurri dut lehengo kafetegian lan egiten zuten beharginak kaleratu dituztela eta frankizia bati eman diotela hura ustiatzeko baimena. Gustatuko litzaiguke jakitea zergatik gertatu den hori, bai eta oraingo langileak zer-nolako baldintzatan aritzen diren ere». Dena dela, Pozok aitortu du eraikina «polita» dela, eta dena «oso garbi» dagoela.

Nasetako gunea oso zabala da, eta, beiraz inguratuta dagoenez, goiko solairuan daudenek ikus dezakete autobusak noiz irteten eta iristen diren. Itxarongela ere handia da, erosoa, eta eserleku asko ditu. Wifia ez dabil, ordea, eta hori izan da bidaiarien beste kexetako bat.

Gidariak, kexaka

Autobus gidariek, ordea, kexa gehiago dituzte. Haietako batzuek esan dute inork ez diela azaldu nolakoa izango den geltoki berriaren funtzionamendua; aurrerantzean hara joan behar dutela, besterik ez. «Telebistaren bidez jakin dugu», esan du haietako batek. «Sekretismo handia egon da».

Eta funtzionamendua ez ezik, egitura berriaren zenbait kontu tekniko ere ez dituzte begi onez ikusi gidariek: batzuek uste dute irteerako aldapa oso estua dela, eta arazoak sor daitezkeela autobus asko batera atera behar izanez gero.]]>
<![CDATA[Gasteizen gasa bilatzeko zundaketa bat baimendu du Espainiako Gobernuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/006/001/2019-11-28/gasteizen_gasa_bilatzeko_zundaketa_bat_baimendu_du_espainiako_gobernuak.htm Thu, 28 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1881/006/001/2019-11-28/gasteizen_gasa_bilatzeko_zundaketa_bat_baimendu_du_espainiako_gobernuak.htm
SHESA hidrokarburoen sozietate publikoak egingo du zundaketa. Txostenean agertzen denez, baztertu egin dute zundaketan fracking edo haustura hidraulikoko teknikak erabiltzea, eta «30 gradu makurtutako zulo bat egitea» hobetsi dute. Txostenean nabarmendu dute inguru hori lehenagotik ere «gizakien eraginez eraldatua» izan dela, eta ez dagoela interes geologiko bereziko edo gune naturalen legediak babestutako leku batean. Ingurunea Gasteizko Mendien Parke Naturalaren egitasmoaren barnean dago, baina, txostenean zehazten denez, alderdi hori parke natural izendatzeko proposamena onartu gabe dago oraindik.

Halaber, ez dute lurrikarak sortzeko aparteko arriskurik sumatu. Ura kutsatzeko arriskua ere baztertu dute txostenean. Ekosistemari dagokionez, azterketa egin dutenek azaldu dute Zadorra ibaiaren ingurukoa dela interesgarriena, baina hura zundaketa egin asmo duten lekutik kilometro batera dagoenez, ez dute uste kalterik sortuko denik.

Zundaketa Gasteizko Udalaren Hiri Antolamenduaren Plan Orokorrarekin bateragarria ote den ere aztertu dute txostenean, baina horren inguruan ez dute ondorio argirik atera. Txostenean agertzen denez, hori «administrazio auzia» da, eta epaileei dagokie horren inguruan ebaztea.

Egitasmoari ekiteko baimena eman arren, zundaketak bete beharreko baldintzak ere zerrendatu ditu Espainiako Ingurumen Ministerioak, Espainiako Aldizkari Ofizialean argitaratutako ebazpenean. SHESA sozietate publikoak derrigorrezko baimen guztiak aurkeztu beharko ditu, eta legeak ezartzen dituen segurtasun neurriak eta hondakinak kudeatzekoak hartu behar ditu.

2018an, egitasmoa aurkeztu zenean, Berriztu plataformak eta Arabako Fracking Ez plataformak helegiteak aurkeztu zizkioten SHESAk prestaturiko ingurumen txostenari. Berriztuk bere helegitearen aldeko 2.000 sinadura ere aurkeztu zituen orduan. Haien ustez, egitasmoak gabezia nabarmenak zituen, eta, gainera, ez zuten bidezko ikusten erregai fosilen aldeko hautua egitea «klima aldaketaren eta erregai fosilen agortzearen testuinguru honetan».

Eskaera Jaurlaritzari

EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek kritikatu egin dute Espainiako Ingurumen Ministerioaren erabakia, baina eskaera zuzenak Eusko Jaurlaritzari eta Gasteizko Udalari egin dizkiete. EH Bilduko parlamentari Mikel Oterok «oso larritzat» jo du egoera, «oraindik orain klima larrialdia aldarrikatu dugulako, eta gizarteak argi utzi duelako ez duela hidrokarburoen bidetik jo nahi». Jaurlaritzari «egitasmoa baztertzeko» eskatu dio, eta iragarri du SHESA sozietatea desegitea galdegingo dutela Eusko Legebiltzarrean.

Halaber, Oterok gogorarazi du Gasteizko Udalak baduela egitasmoa gelditzeko ahalmena, «hari dagokiolako obra eta jarduera baimenak ematea», eta erantsi du Hiri Antolamenduaren Plan Orokorrak ez dituela horrelako jarduerak baimentzen.

Elkarrekin Podemosek Espainiako Kongresuan duen diputatu Juantxo Lopez de Uraldek ere egitasmoa bertan behera uzteko eskatu dio Jaurlaritzari: «Erregai fosilek lur azpian jarraitu behar dute, eta energia berriztagarrien aldeko hautua egin behar da».]]>
<![CDATA[Gasteizen gasa bilatzeko zundaketa baimendu du Espainiako Gobernuak]]> https://www.berria.eus/albisteak/174343/gasteizen_gasa_bilatzeko_zundaketa_baimendu_du_espainiako_gobernuak.htm Wed, 27 Nov 2019 14:00:48 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/174343/gasteizen_gasa_bilatzeko_zundaketa_baimendu_du_espainiako_gobernuak.htm <![CDATA[Estatutua idazten ari direnadituak berriro batzartuko dira, testua adosteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1858/006/001/2019-11-27/estatutua_idazten_ari_dirennbspadituak_berriro_batzartuko_dira_testua_adosteko.htm Wed, 27 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1858/006/001/2019-11-27/estatutua_idazten_ari_dirennbspadituak_berriro_batzartuko_dira_testua_adosteko.htm
Mikel Legardak (EAJk izendatua), Iñigo Urrutiak (EH Bilduk), Arantxa Elizondok (EPk), Alberto Lopez Basagurenek (PSE-EEk) eta Jaime Ignacio del Burgok (PPk) larunbatera arteko epea zuten legebiltzarreko Autogobernu Lantaldean hitzartutakoa testu artikulatu batera ekarri eta proposamena aurkezteko. Azkenean, datorren astelehenean utziko dute proposamena haren esku.

Bost adituek konfidentzialtasuna gordetzeko agindua daukate, eta, hortaz, ez dago lantaldean izaten ari diren eztabaiden inguruko informazio ofizialik, baina, itxura guztien arabera, erabakitzeko eskubidea jasotzearen egokitasuna eta, jasotzekotan, horrek zelan agertu beharko lukeen izaten ari da korapilo nagusia.

Talde politikoen adierazpenek ere ildo horretatik jo dute azkeneko egunetan. EAJk behin baino gehiagotan esan du azken testuak erabakitzeko eskubidea jaso behar duela, eta, esate baterako, joan den igandean jeltzaleek Sukarrietan (Bizkaia) egindako ekitaldian Andoni Ortuzar EBB Euzkadi Buru Batzarreko presidenteak berretsi zuen «Autogobernu Batzordean eta gainerako leku guztietan» defendatuko dutela «gure etorkizuna askatasunez erabakitzeko» eskubidea. PSE-EErentzat, aldiz, «marra gorria» da hori, eta askotan esan du ez duela horrelakorik onartuko.

Alderdien jarrerak ezagututa, ikusteko dago lege adituek nola askatuko duten korapiloa. EITBk aipatutako iturrien arabera, litekeena da erabakitzeko eskubidea ez agertzea Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako estatutu berriaren proposamenaren ohiko artikuluetan, baina hori aipatzea xedapen gehigarri batean.

Urtebete eman dute adituek agindutako lana egiten, eta, azken asteetan, hizpide izan da testu artikulatuak Autogobernu Lantaldean adosturiko oinarriak jasoko ote dituen. EAJren eta EH Bilduren arteko adostasuna zen oinarri horien harroina, baina azkeneko egunotan EH Bilduk susmoa agertu du adituek proposatuko duten testua oinarri horietatik aldenduko ote den, eta, hortaz, erabakitzeko eskubidea jasotzeari uko egingo ote dioten.]]>
<![CDATA[Adituek ostegunean egingo dute azken bilera testu artikulatua adosteko]]> https://www.berria.eus/albisteak/174306/adituek_ostegunean_egingo_dute_azken_bilera_testu_artikulatua_adosteko.htm Tue, 26 Nov 2019 11:15:01 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/174306/adituek_ostegunean_egingo_dute_azken_bilera_testu_artikulatua_adosteko.htm <![CDATA[Osakidetzak C hepatitisa desagerrarazi nahi du datorren urtetik aurrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2019-11-26/osakidetzak_c_hepatitisa_desagerrarazi_nahi_du_datorren_urtetik_aurrera.htm Tue, 26 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1890/013/001/2019-11-26/osakidetzak_c_hepatitisa_desagerrarazi_nahi_du_datorren_urtetik_aurrera.htm
Murgak esan duenez, C hepatitisak kutsatutako 7.500 gaixo inguru artatu dituzte 2015etik medikamentu antibiral berriak erabiliz, eta haietatik %97 sendatu dira. Horretan 93 milioi euro inguru gastatu dituzte.

Orain, beste urrats bat egin nahi dute gaixotasuna hiru herrialdeetatik «guztiz desagerrarazteko» bidean. Bi ildo ezarriko dituzte baheketa programa aplikatzeko: alde batetik, gaixotasuna hartzeko arriskuan egon daitezkeen pertsonei egingo diete proba, esaterako, droga zainetatik kontsumitu dutenei. Beste aldetik, lehen mailako arreta zerbitzuan oinarriturik, analisietan gaixotasunaren ondorio izan daitekeen aldaketaren bat sumatzen dietenei ere egingo diete proba, eta gaixotasuna detektatzeko probarik egiten ez zen garaian odol transfusiorik jaso zutenei.

Programa horrekin, orotara lau baheketa programa eskainiko ditu Osakidetzak, gaur egun koloneko, bularreko eta umetoki lepoko minbizia detektatzeko programak ere abian baitaude. Umetoki lepoko minbizia bahetzeko programari dagokionez, Murgak iragarri du datorren urtean amaituko dutela programa hori EAE Euskal Autonomia Erkidegoko lurralde guztietara hedatzen.

«Kalitatezko zerbitzua»

Murgak goretsi du Osakidetzak eskaintzen duen zerbitzua, eta esan du jarraituko dutela «osasun zerbitzu publiko, unibertsal eta kalitatezkoa» bermatzen. Berrordainketan oinarrituriko ereduen kontra azaldu da: esan duenez, eredu horiek ez dute zerbitzu publikoen erabilpena murrizten eta, gainera, herrialde askotan frogatu da emaitzak kaskarragoak direla «kostuaren eta osasun arloko emaitzen arteko erlazioaz denaz bezainbatean».

Lehen mailako arreta zerbitzua ere goraipatu du Murgak. Esan duenez, «euskal osasun sistemaren gotorlekuetako bat» da, eta «erabateko lehentasuna» du bere sailarentzat.]]>
<![CDATA[Bilboko geltoki intermodal berriak askotariko garraioak uztartuko ditu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-11-22/bilboko_geltoki_intermodal_berriak_askotariko_garraioak_uztartuko_ditu.htm Fri, 22 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2019-11-22/bilboko_geltoki_intermodal_berriak_askotariko_garraioak_uztartuko_ditu.htm Bilbo Intermodal izeneko geltoki berriak. Asteazken goizean izango da inaugurazio ekitaldi ofiziala, hilaren 27an. Asteazken arratsaldean eta ostegun goizean irekirik egongo da, hura ezagutu nahi duten herritarrek horretarako aukera izan dezaten; ostegun arratsaldez itxi egingo dute, geltoki zaharretik berrirako azken aldaketak egin ahal izateko; eta ostiral goizean, 06:00etan, normal funtzionatzen hasiko da, eta lehenengo autobusak handik abiatuko dira. Aurreikusten da geltoki zaharretik irtengo diren azken autobusak ere ostiral goizaldean aterako direla.

Orain abian jarriko dena lur azpiko egitura bat izango da. Izan ere, lur arras dagoen plaza ez dago oraindik amaiturik —inguruetan hotel bat eta ikasleentzako egoitza bat eraikitzeko asmoa dute—.

Azpiegitura horrek 40 milioi eurotik gora balio izan du, eta udal agintariek nabarmendu dute lan guztiak amaitu ostean Basurtu auzoak 7.500 metro koadroko gune bat irabaziko duela.

Lanak 2017. urtearen amaieran hasi ziren, eta aurreikusi baino bi hilabete geroago amaitu dituzte. Hiri Plangintzako Saileko zinegotziak «guztiz normaltzat» jo du bi hilabeteko atzerapen hori, «lanen konplexutasuna» aintzat hartuta: «Ez dut inoiz ezagutu hain azkar burutu den munta honetako azpiegiturarik», azaldu du.

Lanen tamainaren adibide gisa, Abaunzak esan du 300.000 metro kubo lur atera behar izan dutela lur azpian egongo diren solairuak eraiki ahal izateko. «Hain lan zaila izanik, edozein atzerapenek hurrengo faseetako lanei eragiten die; ez da egon arrazoi bakarra lanak atzeratzeko, arazo txiki askoren kateatzea baizik», azaldu du Abaunzak.

Lau solairu

Azpiegiturak lau solairu izango ditu, den-denak lur azpian. Lur arrasean, 700 metro koadroko areto bat egongo da, eta han izango dira geltokirako sarbideak ere. Horretaz gain, merkataritza gune bat ere egongo da, oraindik erabat amaitu gabe dagoena. Geroan, merkataritza gune horrekin batera, hotel bat, gimnasio bat eta ikasleentzako egoitza bat ere egingo dituzte han.

Lehenengo solairuan, geltokiaren zerbitzu nagusiak kokatuko dituzte: txartelak erosteko leihatilak, bulegoak, poltsak gordetzeko kutxak eta abar. Bigarrenean nasak egongo dira, 30 orotara; gune hori beiraz inguratuta eta isolatuta egongo da.

Hirugarren eta laugarren solairuetan, berriz, txandakako aparkalekuak egongo dira, bostehun baino gehiago, bai eta autobusak uzteko, zaintzeko eta garbitzeko guneak ere, autobus horiek bidaldirik ez dutenean erabiltzekoak. Asier Abaunza zinegotziak esan duenez, autobusetako gune horrek aukera ematen du, gaur egun dauden 30 nasak aski izango ez balira, nasa moduan erabili eta geltokiak eskaintzen dituen zerbitzuak handitzeko.

Azpiegiturak bi sarbide nagusi izango ditu, eta, horretaz gainera, hirugarren sarrera bat ere edukiko du, gauez iristen diren autobusek erabiliko dutena. Hortaz, autobus horiek sartu ahal izango dira geltokia itxita egonda ere.

Aurrerantzean, garraio publikorik garrantzitsuenak eskura eta leku bakar batean izango dituzte bilbotarrek eta hiriburura jotzen duten bisitariek; Bilbo Intermodalak, izan ere, aldirietako trenak, metroa, tranbia, autobusak, taxiak eta bizikleten udal zerbitzua bilduko ditu. Loiuko aireportuarekin ere lotura zuzena izango du intermodalak.

Gainera, Bilbobus Bilboko autobus zerbitzua ere hara eramango dute. Udal agintariek esan dute aldaketa hori «apurka-apurka» egingo dutela, erabiltzaileei ahalik eta enbarazu gutxien eragiteko asmoz, eta iragarri dute datorren astean Bizkaiko Foru Aldundiko Garraio eta Mugikortasun Sailak agerraldia egingo duela Bilbobuseko aldaketa horien berri emateko.

Teknikariek kalkulatu dutenez, urtean zazpi milioi bidaiarik erabiliko dute azpiegitura berria —«aireportua baino bi milioi gehiagok», Bilboko alkate Juan Maria Aburtok zehaztu duenez—.

Udal agintariek azaldutakoaren arabera, azpiegituraren erabiltzaileek ere aldatu egin beharko dute jokatzeko modua: izan ere, geltokiak «aireportu baten modura» funtzionatuko du, eta, aireportuetan gertatzen den bezala, garraioetako bat erabiltzeko txartela dutenak bakarrik sartu ahal izango dira nasetako gunera, gehienez ere garraiobidea hartu baino hamabost minutu lehenago. «Segurtasun arrazoiak» aipatu dituzte horretarako. Gune hori beiraz estalirik egongo denez, bidaiarien zain daudenek barruko esparrua ikusi ahal izango dute bertara sartzeko beharrik izan gabe, aireportuetan gertatzen den antzera.

«Modernoak eta seguruak»

Bilboko alkate Juan Maria Aburtok esan du datorren astean zabalduko dituzten azpiegiturak «modernoak eta seguruak» izango direla, eta haien funtzionamendua oso desberdina izango dela orain arte Bilbon zuten Termibus geltokiarenarekin alderatuta: «Intermodalitatea, segurtasuna eta modernitatea dira hiriaren proiektu honen gakoak».

Gainera, Aburtoren arabera, «hazteko ahalmena» izango du azpiegitura berriak, eta ziur agertu da orain aurreikusten duten zazpi milioi bidaiariren kopuru hori laster txiki geldituko dena. «Hiriak nazioartean kokatzeko elkarrekin lehian aritzen garen honetan, azpiegitura honek beste bultzada bat emango digulakoan nago», azaldu du.

Aburtok gogorarazi du badagoela AHT abiadura handiko trena Abandoko geltokira iristeko egitasmoa ere: «Horrek, hegazkin bidezko konexioek eta orain aurkezten ari garen azpiegiturak abantaila handiko egoera batean kokatzen gaituzte».

Bilboko alkateak eskerrak eman dizkie Basurtuko eta inguruetako auzotarrei, «erakutsi duten pazientzia» dela eta: «Badakigu ez dela erraza izan Basurtuko auzotarrentzat obrekin bizi behar izana». Haren esanetan, azpiegitura berriak Basurtuko auzotarren «bizi kalitatean» ere eragin ona izango du, «ezabatu egingo baititugu lur gaineko autobus geltoki batek eragiten dituen eragozpen guztiak, ez bakarrik zirkulazioarenak, baita zaratarenak ere». Aburtoren ustez, Bilboko Udalak «auzoen alde egiten duen hautuaren adierazgarri» da hori.

Edonola ere, Bilboko alkateak gogorarazi die Basurtuko auzotarrei oraindik ere bolada batez jasan behar izango dituztela lanek eragiten dizkieten eragozpenak, lur gaineko lanak amaitu gabe daudelako. Teknikariek kalkulatu dute urtebete inguru iraungo dutela plaza atontzen bukatzeko lanek.]]>
<![CDATA[«Presoen senideen oinazea ukatua eta ezkutatua izan da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/005/001/2019-11-22/presoen_senideen_oinazea_ukatua_eta_ezkutatua_izan_da.htm Fri, 22 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1890/005/001/2019-11-22/presoen_senideen_oinazea_ukatua_eta_ezkutatua_izan_da.htm
Urte askoan senideek pairatutakoa azalera ekartzeko, ekitaldi bat egingo du Etxerat-ek bihar, Gernikan. Fontso Isasi zenaren anaia Rafa Isasik (Arespalditza, Araba, 1961) dioenez, sufrimendu hori «ukatuta eta ezkutatuta» egon da behin baino gehiagotan.

Nola gogoratzen duzu 1990eko udako egun hura?

Ni etxean nengoen telefono dei bat jaso nuenean. Esan zidaten Pilik [Arzuaga] eta Fontsok [Isasi] bizia galdu zutela auto istripu batean. Egin nuen lehenengo gauza izan zen gurasoei deitzea, eta etxera etortzeko esan nien, Fontsok istripua izan zuela eta. Aita eta ama etorri zirenean kontatu nien gertatutakoa; ez zen telefonoz azaltzeko moduko kontua.

Fontso joan zen kartzelara Pilik alaba ikusi nahi zuelako. Orduan sakabanaketak ez zeraman denbora luzerik, baina herrian jendea hasia zen antolatzen, senideei laguntzeko. Badakit Fontsok atseden hartu zuela autoa hartu aurretik.

Garai hartan egon zen instituzioen aldetik elkartasun keinuren bat zuekin?

Ez. Gogoratzen dut urruntzearen eta sakabanatzearen kontrako mozioa aurkeztu zela Laudioko Udalean, ez dut gogoratzen zein terminotan. Baina politikari gehienen iritzia zen gure senideak trafiko istripu arrunt batean hil zirela.

Zuek ez duzue horrela ikusten.

Erabaki politiko bat egon da horren atzean: presoen urruntzea. Nik pentsatzen dut garai hartan urruntzea ez zela bideratu senideei mina egiteko helburuz. Nire ustez, helburua gehiago zen presoen bakartzea areagotzea: preso gehienak lehen graduan zeuden, eta senide eta lagunekin zuten harreman hori moztuz gero, are gogorragoa izango zen haien egoera. Baina erabaki horrek, jakina, beste ondorio bat ere izan du: alegia, senide eta lagunak milaka eta milaka kilometro egitera behartu dituztela, horrek dakarren guztiarekin: eragina umeengan eta adinekoengan, gastu ekonomikoa eta abar.

Beraz, zure ustez, sakabanaketaren ondorioz hildako hamasei senideak ere biktimatzat jo behar dira?

Jakina. Pili eta Fontso gure herriak izan duen gatazka horren beste biktima batzuk dira. Sakabanaketak eragindako mina aldarrikatuko dugu, eta biktimak onartuak izatea. Piliren delitu bakarra izan da maite zuen alabarekin egon nahi izatea, eta Fontsorena, berriz, asmo horretan laguntzea eta bidaia posible egitea. Delitu horrengatik jaso dute zigorra: bizia galtzea errepidean etxetik ehunka kilometrora.

Baina, hala ere, bada biktima izaera ukatzen dienik.

Hori, nire ustez, errealitatea ukatzea da, horren aurrean itsu egon nahi izatea. Pilik eta Fontsok istripua izan zuten 600 bat kilometrora dagoen kartzela batera joan behar izan zutelako, eta ez haiek hala erabakita. Nik badakit Pili eta Fontsoren heriotzan ez zuela inork zuzenean parte hartu, ez dagoela hiltzaile jakinik, baina erabaki politiko batek bideratu eta ahalbidetu zuen hori eta beste hamalau senideren heriotza.

Zuek pairatu duzuen sufrimendua ostendurik egon dela uste al duzu?

Dudarik ez. Baina hori asko aldatu da. Herri honek bizi izan duen gatazkaren garairik txarrenetan, sufrimendu hori ez da ikusi nahi izan; baztertuta, ezkutatuta eta ukatuta egon da. Baina uste dut azken urteotan mugimenduak egon direla; indar politikoek ikusi dute sufrimendu hori ez dela bidezkoa. Niretzat, egoera nolakoa zen baino garrantzitsuagoa da orain nolakoa den, eta orain parlamentuetan ikusten dugu indar politiko gehienek babesten dutela espetxe politika anker hori bertan behera uzteko beharra, mugimendu sindikalak ere bai, eta, oro har, gizartean gauzak asko aldatu dira, nahiz eta, sakabanaketa amaitzeko, oraindik gehiago aldatu beharko duten.

Gatazkaren ondorioez hitz egiten denean, iragana aipatzen da sarri. Baina presoen senideen sufrimenduaz ari garelarik, oraingoz ez dago esaterik hura iraganeko kontua dela. Zer pentsatzen duzu horretaz?

Herri honetan hainbat aldaketa egon dira. Duela hamar urte eten zen borroka armatua, armak eman zituzten, badago ETAren erabaki bat oso argia, ustez erakunde horretako kideak zirenek urratsak egin dituzte, ezker abertzaleak onartu egin du sortutako mina eta abar. Baina senideek eta lagunek zigortuta jarraitzen dute, eta oraindik ere ostiralero hainbat eta hainbat senidek bidaiari ekiten diote. Aurten dozena bat istripu egon dira, eta, zorionez, ez da ezer larririk gertatu, baina albiste txarra edozein momentutan irits daiteke. Bada sakabanaketa bertan behera uzteko garaia.

Zer-nolako aitortza nahi duzue zuen senideentzat?

Nik uste dut lehentasuna dela sakabanaketa amaitzea, eta hildako horiek biktimak izan direla aitortzeak, dudarik gabe, ekarriko luke sakabanaketa amaitzea, ezinezkoa litzatekeelako neurri horri eustea onartzen badute politika horrek hildakoak eragin dituela. Guretzat, sakabanaketa amaitzea izango litzateke gure senideentzako aitortzarik onena.

Larunbatean ekitaldia egingo du Etxerat-ek Gernikan.

Hala da. Guk, senide gisa, gonbidapena jaso dugu, eta han egoteko asmoa dugu. Badakigu indar politiko nagusietako, sindikatuetako eta herri mugimendu askotako jendeak babesa emango digula, eta aukera ona izango da berriro ere gure aldarrikapenak plazaratzeko.]]>
<![CDATA[Urtean zazpi milioi bidaiarik erabiliko dute Bilboko geltoki intermodal berria]]> https://www.berria.eus/albisteak/174069/urtean_zazpi_milioi_bidaiarik_erabiliko_dute_bilboko_geltoki_intermodal_berria.htm Thu, 21 Nov 2019 14:13:23 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/174069/urtean_zazpi_milioi_bidaiarik_erabiliko_dute_bilboko_geltoki_intermodal_berria.htm <![CDATA[Brouard eta Muguruza omendu dituzte, hilketen urteurrenean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1908/008/002/2019-11-21/brouard_eta_muguruza_omendu_dituzte_hilketen_urteurrenean.htm Thu, 21 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1908/008/002/2019-11-21/brouard_eta_muguruza_omendu_dituzte_hilketen_urteurrenean.htm
Josu Muguruzaren alaba eta Egiari Zor fundazioko kide Ane Muguruzak hitz egin du Errekaldeko ekitaldian. Esan du «biktimen umiliazioaz» hainbeste hitz egiten den honetan Estatuaren indarkeria pairatu duten biktimek ere «umiliatuta sentitzeko nahikoa arrazoi» badituztela. Francoren gorpua ateratzeko ekitaldiaren inguruan egindako «gorazarrea», estatuaren indarkeriarekin zerikusia izan dutenen «inpunitatea» eta kondekorazioak, eta haiek ordainsariak jaso izana aipatu ditu.

«Umiliagarria da Euskal Herriko erakunde nagusietariko batzuek etengabe ukatzea autokritika eskaerak egitea gure gizartea jo zuten hainbat eta hainbat biolentziaren eragileri eta ardurak izan zituztenei», salatu du.

Muguruzaren aburuz, «autokritika eskaera» ez da oinarritzen «bakeari eta giza eskubideen defentsa irmoari lotutako sineste moraletan, interes politiko zehatzetan» baizik. «Gure mina eragin zuen biolentziari ez zaio eskakizunik egiten, ez da interpelatzen», salatu du, eta erantsi du ez dutela onartuko «inor saiatzea inposatzen gertatutakoaren inguruko kontakizunik», ezta «moraltasunaren inguruko lezioak ematen saiatzerik» ere.

Edonola ere, Muguruzak berretsi du Estatuaren indarkeriaren biktimek «elkarbizitza demokratikoaren eraikuntzan» duten konpromisoa, eta «irtenbide politikoak» eskatu ditu «arrazoi politikoengatik» sortutako gatazkarentzat.

Sortuk ere gogora ekarri ditu Santi Brouarden eta Josu Muguruzaren hilketak Bilboko kaleak zeharkatu dituen manifestazio baten bidez, Oker zebiltzan, oker dabiltza, geldiezinak gara! goiburu hartuta. Arriaga plazatik abiatu da manifestazioa, eta Brouard hil zuten lekuaren aurrean bukatu da, mediku kontsulta zeukan kalean.]]>
<![CDATA[Ane Muguruza: &laquo;Umiliatuta sentitzeko arrazoiak baditugu&raquo;]]> https://www.berria.eus/albisteak/174025/ane_muguruza_amplaquoumiliatuta_sentitzeko_arrazoiak_badituguampraquo.htm Wed, 20 Nov 2019 09:58:04 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/174025/ane_muguruza_amplaquoumiliatuta_sentitzeko_arrazoiak_badituguampraquo.htm <![CDATA[Armagintzako enpresetarako «gardentasun» kode bat sortzea proposatu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/005/001/2019-11-19/armagintzako_enpresetarako_gardentasun_kode_bat_sortzea_proposatu_dute.htm Tue, 19 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1922/005/001/2019-11-19/armagintzako_enpresetarako_gardentasun_kode_bat_sortzea_proposatu_dute.htm
Horiek dira Globernance Gobernantza Demokratikoaren Institutuak egindako txostenaren proposamen nagusiak. Armen merkataritza eta esportazioa Euskadin. EAEko erakundeen eginkizuna gardentasuna hobetzeko, esportazioak kontrolatzeko eta aplikatu behar den esparru juridikoa betetzeko da ikerketaren izenburua, eta Eusko Jaurlaritzaren eskariz egin dute.

Izan ere, Eusko Jaurlaritzaren Giza Eskubide, Bizikidetza eta Lankidetzaren Idazkaritza Nagusiak armen salerosketaren inguruko ikerketa egiteko agindu zion Globernance institutuari, armen merkataritza eta esportazioa zedarritzen duen esparru juridikoa hobeto ezagutzeko batez ere. Zuzenbidean aditu Juanjo Alvarezek, Jose Luis Iriartek, Cayetana Santaolallak eta Unai Belintxonek egin dute ikerketa, eta horren ondorio nagusia da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako erakunde publikoek ezer gutxi egin dezaketela esparru horren gaineko kontrola areagotzeko, eskumenik ez dutelako.

Adituek esparru juridikoa osatzen duten lau bloke nagusiak aztertu dituzte: EAEko autonomia estatutua, Espainiako Konstituzioa eta handik eratortzen den legeria, Europako Batasuneko araudia eta nazioarteko arauak. Txostenean ondorioztatzen da euskal erakundeek ez dutela eskumenik kanpo merkataritzan eta arma industriaren sektorean.

Bestalde, armen esportazioa batez ere itsasotik egiten da, baina itsas merkataritzan ere euskal instituzioek ez dute eskumenik, eta, gainera, Espainiak beretzat gorde du interes orokorreko portuen eskuduntza —horrela izendatuta daude Bilboko eta Pasaiako portuak—.

«Armen salerosketari eta garraioari dagokienez, Eusko Jaurlaritzak ez du eskumenik gardentasun handiagoko erregimen bat ezartzeko; jarduteko tarterik ez dago», esan du Juan Jose Alvarez abokatu eta EHU Euskal Herriko Unibertsitateko katedradunak.

Gardentasun falta

Cayetana Santaolallak azaldu duenez, arazo handiak topatu dituzte armagintza sektoreari buruzko esportazioen arrastoari jarraitzeko. Hark esandakoaren arabera, esportatzen den artikulu bakoitzak zerga kode bat izaten du, hark zer izaera duen zehazteko, baina armagintza sektorean erabiltzen diren kodeen anbiguotasunak eta Espainiako Zerga Agentziak darabilen «opakutasunak» galarazi die horren inguruko informazio zehatza eskuratzea.

Jose Luis Iriarte NUP Nafarroako Unibertsitate Publikoko katedradunak azaldu du Espainian ministerioen arteko batzorde bat arduratzen dela armen salerosketen inguruko auziaz, Defentsa Materialaren eta Erabilera Bikoitzeko Teknologiaren Merkataritza eta Kontrolerako Ministerioen Arteko Batzordea izenekoa. «Sekretu Ofizialen Legeak babesten du haren jarduera, eta, normalean, haren jokabidea gardentasun gutxikoa eta ilun samarra da», azaldu du.

Nazioarteko araudiari dagokionez, Iriartek esan du Europako Batasunak eta Nazio Batuen Erakundeak ezartzen dituzten irizpideak kasu askotan «zehaztasun gutxikoak» izaten direla, eta, adibidez, Armen Salerosketarako Itunean «sinatu duten estatuen borondatearen araberakoa» dela haren eraginkortasuna.

Gaia arautzearen bidea itxita, beste bide bat proposatu dute txostena egin duten adituek: enpresek beren burua erregulatzea. Oinarrizko Jokabide eta Gardentasun Kode bat diseinatzea proposatu dute, eta beren borondatez harekin bat egiten duten enpresei aplikatzea. Adituek azaldu dutenez, gaur egun enpresa gutxik dauzkate giza eskubideen babesa bermatzeko kode publikoak.

Monika Hernando Eusko Jaurlaritzako Biktimen eta Giza Eskubideen zuzendariak esan du oraindik sakon aztertu behar dutela txostena, baina iragarri du Enpresen eta Giza Eskubideen Plan bat egiteko asmoa dutela, eta litekeena dela txostenean egiten diren proposamenetako batzuk plan horretan txertatzea.]]>
<![CDATA[EAEko erakundeek ez dute eskumenik armen esportazioa arautzeko]]> https://www.berria.eus/albisteak/173913/eaeko_erakundeek_ez_dute_eskumenik_armen_esportazioa_arautzeko.htm Mon, 18 Nov 2019 13:44:54 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/albisteak/173913/eaeko_erakundeek_ez_dute_eskumenik_armen_esportazioa_arautzeko.htm <![CDATA[Arantzazu, Aizkorri, eta Urbiako lainopea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2018/010/001/2019-11-15/arantzazu_aizkorri_eta_urbiako_lainopea.htm Fri, 15 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/2018/010/001/2019-11-15/arantzazu_aizkorri_eta_urbiako_lainopea.htm


Abagunean kokatu: lan eremuaren haitza gorri izan du izenburu Jon Sarasua soziologo eta Mondragon Unibertsitateko irakasleak (Aretxabaleta, Gipuzkoa, 1966) egindako hitzaldiak. Aurrera begirako lanak zerrendatzen hasi aurretik, «nondik gatozen eta non gauden» laburbiltzen saiatu da Sarasua. Esan duenez, euskalgintzak azken 60 urteetan «amets gidari» izan ditu Lizardiren poema ezagunaren ahapaldiak: «Baina nik, hizkuntza larrekoa, nahi haunat ere noranahikoa».

Esparru guztietarako balioko zuen hizkuntza eta euskaraz esparru guztietan arituko ziren hiztunak lortzeko bide hori «Arantzazutik Aizkorrirako bidea» definitu du Sarasuak: «Arantzazutik abiatu ginen, Aizkorri genuen amets, eta igoera ederra egin dugu, baina orain Urbiako lainopean gaudela esan genezake».

Izan ere, euskara biziberritzeko lana «geldialdi batean» dago, eta «kezkatzeko motiboak» badaude: hezkuntzan, D eredua ez da «nahi genituen fruituak» ematen ari; unibertsitatean, hedabideetan eta beste zenbait arlotan, «gauzak birpentsatzeko beharra» badago; eta, laburbilduz, «Urbiako lainoa gandu, zirimiri eta are zaparrada» bilakatzeko arriskua sumatzen du Sarasuak.

Lan eremuan ere «horma nagusi eta sendo bat» du euskarak aurrera egin ahal izateko: «Ahalegin handia egin dugu hezkuntza euskalduntzeko, baina lan mundua masiboki erdalduna eta erdalduntzailea da», esan du. Izan ere, euskaldun askorentzat euskara «eskolan ikasitako hizkuntza hura» da, baina ez dute eguneroko harremanik izaten euskararekin, eta lan munduak ere ez du laguntzen hori aldarazten.

Lan munduaren aukerak

Hala ere, Sarasuak uste du lan munduak aukera asko eskain ditzakeela euskarak aurrera egin dezan, eta egunerokoan hizkuntza erabiltzen ez duten euskaldun askorentzat «lotura» izan daitekeela «euskara iraganeko hizkuntza izan ez dadin». Gainera, euskara lan munduan sustatzea beste zeregin batzuk baino «egingarriago» ikusten du.

Aurreko belaunaldientzat hezkuntza euskalduntzea mugarri izan zen bezala, belaunaldi berrientzat ere «lan mundua konkistatzea» izan daiteke «bisioa», ardatza, «Aizkorri non dagoen ikusten lagunduko diena». Sarasuak «egingarri» ikusten du hori -«hogei urte daramatzagu egiten, eta enpresa asko euskaldundu ditugu»-, baina, horretarako, baldintza batzuk beharrezkoak direla deritzo.

Sarasuaren ustez, zeregin horri ekiteko «munta handiko artikulazioa» behar da erakunde publiko nagusien, tokiko erakundeen, nazio zein herri mailako euskalgintzako eragileen eta «beso teknikoaren» artean. «Akordio politiko sendo bat» ere behar da, eta «kontakizun aski malgua, askotariko sentsibilitateetara egokitu eta iristeko».

Asmo horrek guztiak «diskurtsoa fintzea eta malgutzea» eskatuko balu ere, Sarasuak ez du uste bidean aurkakotasun handirik aurkituko lukeenik: «Azken finean, enpresak hizkuntzen kudeaketa konplexua egitera deituak dira».

Baikorra da Sarasua; haren ustez, horrelako zeregin mardulari ekiteko «inoiz ez dugu hain abagune aldekoa izan, elkarrekiko errespetuari eta elkarrekin aritzeko borondateari dagokionez. Aktibatzen bagara, gauza asko egin ditzakegu».]]>
<![CDATA['Herenegun' programaren edukiak moldatu ditu Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/007/001/2019-11-14/herenegun_programaren_edukiak_moldatu_ditu_jaurlaritzak.htm Thu, 14 Nov 2019 00:00:00 +0100 Gotzon Hermosilla https://www.berria.eus/paperekoa/1872/007/001/2019-11-14/herenegun_programaren_edukiak_moldatu_ditu_jaurlaritzak.htm Herenegun programaren edukiek ezagutarazi zituztenean. Eskoletan indarkeriaren gaia eta Euskal Herriko azken hamarkadetako historia ikuspegi kritikotik lantzea zen egitasmoaren helburua, eta horretarako, besteak beste, zenbait bideo prestatu zituzten, baina alderdi politikoek eta bestelako eragileek kritikatu egin zituzten eduki horiek. Orain Jaurlaritzak iragarri du 36 aldaketa nagusi egin dituela unitate didaktiko horietan.

Orotara, edukien inguruko 31 ekarpen multzo jaso zituzten: batzuek material osoa jartzen zuten auzitan, eta beste batzuek, berriz, aldaketa sakonagoak edo hobekuntza zehatzagoak proposatzen zituzten. Eragileekin elkarrizketa prozesu bat egin ondoren, aldaketak egin dituzte bideo eta bestelako materialetan.

Batez ere, mezu nagusia indartu nahi izan dute bideoetan: off-eko ahots baten bidez, nabarmentzen dute ez dagoela «ideia bat bera ere pertsonaren balioaren eta bere giza duintasunaren gainetik», eta «orduko akats eta izugarrikeriek» ez luketela inoiz gertatu behar. Bideo bakoitzaren amaieran off-eko ahots batzuk sartu dituzte, «hamarkada bakoitza testuinguruan kokatzen dutenak» eta «ikasleen hausnarketa kritikorako» balio nahi dutenak.

Lekukotza gehiago ere sartu dituzte, eta orain, lehen ez bezala, 25 biktimaren adierazpenak agertzen dira bideoetan. Horietatik hamasei ETAren biktimak dira, bi GALenak, beste bi «Poliziaren legez kanpoko indarkeriarenak», bat jazarpen indarkeriaren biktima batena, eta beste bat torturak pairatutako pertsona batena. Horrez gain, Gasteizko 1976ko martxoaren 3ko hiru biktima ere agertzen dira, sekuentzia berean.

Eusko Jaurlaritzak uste du prozesuak «emaitza ona» ekarri duela, eta sartutako aldaketa guztiak «elkarren arteko begiradak hurbiltzeko eta topaketa puntuak sortzeko ahalegin bat» direla. Jaurlaritzaren aburuz, programaren inguruan piztutako eztabaida ez da «arazotzat» hartu behar, «errealitatearen adierazletzat» eta topaketa puntuetan aurrera egiteko aukeratzat» baizik. «Prozesu honek Herenegun hobetu du, haren edukiari buruzko adostasuna handitu duelako. Oroimen eta bizikidetza gaietan, adostasuna da edozein prozesu hobetzeko balio kualitatibo gailena», azaldu dute.

Udaberrian, material didaktiko hori zortzi ikastetxetara eramango dute, proba gisa. Ostean, materiala berriro ebaluatu eta aztertuko dute, eta ez dute baztertzen hura «hobetzen jarraitzeko» aukera, betiere «elkarrizketaren eta egindako ekarpenekiko abegiaren irizpide berberari» eutsiz.]]>