<![CDATA[Hedoi Etxarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 20 Mar 2023 19:55:03 +0100 hourly 1 <![CDATA[Hedoi Etxarte | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Kollontai, prostituzioa eta familia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2023-03-18/kollontai_prostituzioa_eta_familia.htm Sat, 18 Mar 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2023-03-18/kollontai_prostituzioa_eta_familia.htm
Kollontairen izena, SESBetik kanpora, 1920ko langileen oposizioarekin lotu ohi da, egungo Errusian gogoratuagoa da historiako lehenengo emakume enbaxadorea izan zela. Bere ekarpen nabarmenen artean egon zen, ordea, emakumearen askapenaz pentsatzea: askapen ekonomikoa eta askapen sexuala. Eta hala, duela berrogeita hamar urte Parisen argitaratu zuten apailatze zabal eta sistematiko bat irakurri dut egunotan eta, albiste txarra prohibizionistentzat: Kollontai ez zegoen prostituzioaren kontra, edo bestela esanda, Kollontai zeharo zegoen prostituzioaren kontra baina intentsitate berarekin zegoen burges handi, txiki eta proletarioei behar ekonomikoak asetzeko egokitu zitzaien familiaren antolaketarekin, orduko maitasunaren eta sexualitatearen garapenarekin. Horretarako aztertu zuen kapitalismoan familiak izan zuen eboluzioa klaseen arabera. Baina bere borroka, kapitalismoaren suntsitzea izan zen, iraultza komunista, ez prostituzioa desagerrarazteko egungo sexu-langileen baldintzak okertzea.

Are gehiago, prostituzioaren desagerpena, 1917aren osteko iraultzak sortu zituen egitura materialek ekarri zuten Errusian, ez kontrakoa. Prostituzioaren abolizioa eskatzea familia monogamoaren, eta bereziki jabetza pribatuaren abolizioa, migrazio politikena eta poliziarena (Kollontaik esplizituki aipatzen du «zelata mediko-poliziala») eskatu gabe intentsitate handiko fantasia burges bat da, patriarkatuaren eta kapitalismoaren zigorrari pisua gehitzen diena gainera.]]>
<![CDATA[Beaumont, espioitza eta polizia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2023-03-11/beaumont_espioitza_eta_polizia.htm Sat, 11 Mar 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2023-03-11/beaumont_espioitza_eta_polizia.htm
Mugimendu sozialen ebaluazioa aipatu eta kasualki, joan den astean jakin genuen aurreko legegintzaldiko Nafarroa Garaiko Barne eta Justizia kontseilari Maria Jose Beaumont zelatatu zuela poliziak eta Espainiako Barne Saileko bigarrenak, Segurtasunerako estatu idazkari ohi Francisco Martinezek. Telefonoarekin mezu batzuk trukatu zituzten Espainiako Polizia Nazionaleko zenbait arduradunekin, jakiteko ea Beaumontek «gauzatxoak» zituen. Erantzuna izan zen ezetz, «oso garbi» zegoela.

Erantzuna oso anbibalentea da gaur egunetik irakurrita. Zelataren kontrako indignazio logiko eta nire aldetik partekatu horren atzean, ordea, eta poliziari dagokionean ia beti bezala, korronte nagusi bat dago uste duena espioitza PPren gauza bat dela, edo PSOErena. Ikuspegi naif eta, sarritan, anti-espainiar bat da. Ikuspegi horrekin ez da ulertzen espioitza dela poliziaren ohiko prozedura bat, jendearen kontrako indarkeria erabiltzea bezala. Mundu osoko estatu guztietako polizia denak daude sinbiotikoki kapitalaren interesen alde lanean.

Baina ez da oso urrun joan behar. 2018an, Maria Jose Beaumonten menpeko foruzainek Nabarreriako Maravillas gaztetxearen hustean 22 pertsona identifikatu zituzten eta ehun bat lagun kolpatu. Pentsatu dut, geroari begira, askoz duinagoa litzatekeela, jendearen alde ibili izan balitz, ez soilik Maravillas gaztetxearen huste biolentoa ez agintzen, baizik eta baita ere poliziaren kontra. Izan zituen lau urteetan, gure tamalerako, ez zuen inolako «gauzatxorik» egin, zeharo izan zen funtzionala, zeharo «garbia».]]>
<![CDATA[Mezu pribatuak irakurtzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2023-03-04/mezu_pribatuak_irakurtzen.htm Sat, 04 Mar 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2023-03-04/mezu_pribatuak_irakurtzen.htm
Sarritan bisitatzen ditudan gutunen artean daude Federici Sabatinik apailatu zituen Virginia Woolfen gutunak. Woolfek 1929ko urriaren 4an Gerald Brenani idatzi zion mahasti batean erosi zuela etxola bat, Cassisen. Asmoa zuen imajinatzeko Afrika ikusten zuela, erresiñolak entzuten zituela eta orduan faltan zuen tentsio profetikoa eskuratuko zuela. Woolf kexu zen, oraindik ez zuela bizitzaren amarrua ulertu, faltan zuela esperientzia, faltan zuela taxua: «Oraindik ez dugu laranja zehatz hori zuritzea lortu».

Idaztearen eta esatearen zailtasunaz ari zitzaion Woolf: «Irudika ezazu ze zoragarria litzatekeen benetan komunikatu ahal izatea. Oraingoz orrialde oso bat idatzi dut eta oraindik ez dut ezer esan. Asko jota zerbait iradoki dezaket. Demagun gutun hau iritsiko zaizunean umore oneko zaudela eta argi egokiarekin irakurtzen duzula, gela handiko sutondoan. Orduan, halako batean, agian lortuko duzu ulertzea Monks Houseko tximiniaren ondoan eserita nagoen ni naizenetik, nik sentitzen ala pentsatzen dudanetik zerbait. Denak dirudi nahiko zalantzazkoa eta izugarri engainagarria: hainbeste baieztapen huts daude, hainbeste amarru hizkuntzan. Eta, ordea, geure bizitzak arte honi eskaini dizkiogu».]]>
<![CDATA[Gerraren kontra guztiaren gainetik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2023-02-25/gerraren_kontra_guztiaren_gainetik.htm Sat, 25 Feb 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/018/002/2023-02-25/gerraren_kontra_guztiaren_gainetik.htm
Hipotesietan ere ez dugun iraultzak garaitu arte, gerra beti da okerrena, duela urtebete bezala tamalez: gerraren kontra guztiaren gainetik. Milaka hildako gehiagoren gainean, gerraren bi frontetako jende xehearen okertze nabarmenean: Ukraina eta Errusiako hildakoekin, Ukraina eta Errusiako pobretu guztiekin, Europako langileen pobretzearekin inflazioaren bidez, gerra aurrekontuen handitzearekin, autoritarismoaren zabaltzearekin, Ukraina eta Errusiako antimilitaristen eta diskurtso kritikoak dituztenen zapaltzearekin, Polonia eta Hungaria bezalako erregimen autoritarioen gotortzearekin, azpiegitura energetikoen sabotaje terrorista ekozidekin.

Mundu osoan bezala, baina intentsitate nabarmenagoarekin honakoan. NATOren kontra gerra sustatzen duelako munduan, Nafarroa Garaitik hasita, baina Putinekiko inolako kidetzan, azken hamarkadetan G8 eta G20 guztien kontra egin dugun bezala.

Idatzi zuen Brechtek: «Beren gerrak hiltzen du bakeari bizirauten diona». Gure pantailatxo, geopolitika eta historiari buruzko elokuentzietatik aparte, aurrekontuen bidez zuzenean ari garelako sarraskian parte hartzen. Xveik soldadu onak izateari utzi eta 1914an gerrari ezetz esatera ausartu ziren bakan horiekin batera (Luxemburg, Liebknecht, Lenin, Trotski).]]>
<![CDATA[Espainia eta patriarkatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/002/2023-02-18/espainia_eta_patriarkatua.htm Sat, 18 Feb 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/012/002/2023-02-18/espainia_eta_patriarkatua.htm Maitasun erromantikoak ez digu balio. Hezkuntza neska* ikasleon neurrira) eta koloretan dozena erdi bat larrosa eta Federico García Lorcaren La casa de Bernarda Alba liburua sutan.

Esan zirenetako batzuk: antzezlan hori bera erretzeaz (bertan emakumeen zapalketak duen tokiarengatik), gure egungo munduan liburu batek munduaren ikuskera baldintzatzeko duen gaitasunaz, —edozein erakunde politikotan— ongi ezagutu beharko litzatekeen liburuak plazan erretzearen esanahiaz, edo kontzientzia politikoa duten pertsonek irakurketarekin duten harremanaz.

Beste ardatz bat gehitu nahi nuke, ETA osteko zikloari lotutakoa, eta da antiespainiartasun banalaren itzulera nabarmena.

Ia seguru nago, patriarkatuaren fetitxea García Lorca ez balitz, beste liburu bat jarriz gero, ez zela inondik ere euskarazko liburu bat hautatuko —euskal literaturan patriarkatua gainditua balego bezala—, izango zela, demagun, Pérez-Reverte edo Aramburu. Liburu baten ordez musika pieza bat balitz, ez litzateke, seguru, azken bi hamarkadetan milaka euskaldunek euskaraz abestu duten abesti patriarkal eta alienatu bat izango, hautatuko litzateke ere gaztelerazko bat. Atzeko hipotesi politikoa delako: espainiartasuna da euskaldunen gaitz guztien erantzulea. Bistan da auzi nazionalarena badela, baina beste guztiarena? Hori leganordismoa da, eskuin muturreko sustratoa duen proiektu bat (Arzalluzek esaten zuen: «Hona datorren eskuduntza, demostratua dago, hobe kudeatzen da»; hobe hori, gehiengo sindikalik gabe, kapitalarentzat da hobe oraingoz: osasungintzan, hezkuntza, garraiogintzan, kulturgintzan).

Bestelakoa zen 58ko izpiritua, ulertzen zuena euskaldun langilea dela espainiar langilearen anai-arreba eta jende xehearen etsaia berdin dela Lizarran jaiotako foruzaina eta Pontevedratik etorri den guardia zibila, defendatzen duten ordena, orden poliziala delako. Patriarkatuarekin bezala, hemen daude han bezainbeste sustrai eta adar.]]>
<![CDATA[Ordu erdi bat behin eta berriro]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2023-02-11/ordu_erdi_bat_behin_eta_berriro.htm Sat, 11 Feb 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2023-02-11/ordu_erdi_bat_behin_eta_berriro.htm
Atzo pasa zitzaidan Clara Lucianirekin, Rebecca Manzoniren Totémic irratsaioa entzun nuen. Ez dakit azken egunetako nekearengatik izango ote zen, baina nahi izan nuen gela hartan geratu. Solasaldi hartan, Manzonik Lucianirekin jendaurrean egindako irratsaioan, bukle batean, nekeak bakarrik ematen duen bake horretan.

Ez nekien duela urte batzuk dantzan jarri gintuen emakumeak eskola jazarpena jasan zuela. Ezta sarritan Frantziako kantagintzan abesti bat dantzagarria bada jasotzen duela entzuleriaren mespretxu bat. Nola Nico abeslariak lagundu zion bere ahotsa aurkitzen eta bere tonua aurkitzeko Annie Ernaux baliatu izan duela, eta musikaltasun perkusiboa izaten erakutsi ziola Marguerite Durasek, hamalau bat urterekin irakurri zuenetik. Kuraia eman zioten egunerokotasuneko zenbait keinu izateko eta «norberak bere bizitzari buruz idazteko eskubidea» aldarrikatzeko. «Errebelazio» bat izan zen Ernauxek, bere literaturaren bidez, emandako baimen hura, jatorrira itzultze hori, geure bizitzaren literaturtasuna ulertu eta arakatzen hasteko aukera.

La Grenade abestiak egin zuen izugarri ezagun Luciani, eta halako arrakasta batek agian ibilbidean aurrera egitea zail egin du.]]>
<![CDATA[Euskal Herriko udalerririk itsusiena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2023-02-04/euskal_herriko_udalerririk_itsusiena.htm Sat, 04 Feb 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2023-02-04/euskal_herriko_udalerririk_itsusiena.htm
Sarritan, zerrenda batek beste bat estaltzen du, honakoan ere bai. Kasualki zerrendako hamarka udalerrietan ia guztiak langile klasea nabarmen bizi den herriak dira. Gehienak industrialak eta tamaina batetik gorakoak, baina baita nekazal lurgabeen herriak ere, industrialdez jositakoak.

Aurrejuzgu hori, langile jendearen etxeak (janzkera, musika, hizkera, zernahi) zatarra dela umoretik esaten da, lagunek esaten dizute segun autobidean nondik pasatzen zaren, edo beren eskualdera aurrenekoz zoazenean bertakoek ere esango dizute ez dakit ze auzotan ez dagoela ikusteko ezer. Ez dut nik, obrerismotik, defendatuko, buruan ditugun 50-60-70eko hamarkadetako langile auzoak ederrak direnik langile jendearenak direlako. Halako tautologietatik urrun egon behar da (eta Lukacsetik gero eta gertuago), edertasunaren ideia interesatzen bazaigu bereziki. Nahiz eta beti den zalantzagarria ea Deabrua zatarra den zatarra delako ala Deabrua delako.

Baina kasu, kontua, demagun, udalerri bat lurraren pare jartzea bada, billeteak denon artean banatu ostean, agian egokiagoa litzateke Selektah Kolektiboak edo 131 Crewk abestu zuten bezala, Neguri edo Gorraiz, Zizur Txikia edo Olaberria eraistea. Bistan da premiazkoa dela hirigintza berri bat pentsatzea, ez dena agian langile auzo horien bidetik joango nahiz eta askoz iseka gehiago merezi dutenak badiren, esaterako azken hiru hamarkadetako klase ertainaren adosatu, unifamiliar, sasi-baserri eta bestelako lauburudun amets amerikar indibidualistak.]]>
<![CDATA[Elkarri eta indarkeriaren garaipena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2000/016/003/2023-01-28/elkarri_eta_indarkeriaren_garaipena.htm Sat, 28 Jan 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/2000/016/003/2023-01-28/elkarri_eta_indarkeriaren_garaipena.htm
Sintesi handi bat eginda eta ekologiarekin lotura zuen gatazka batetik, ezker abertzaletik zetozen norbanako batzuek zuzendu zuten Elkarri, oinarrizko kristauen parte-hartze handiarekin eta ezkerreko bakezalez osatua bereziki. Bi lan ildo izan zituen: garaile eta garaiturik gabeko bakea eta erabakitze eskubidearen defentsa. Euskal pilota dokumentalean, Patxi Lopezek inoiz entzun diodan ideia inteligente bakarra bota zuen: Elkarri zela «bellamente inutil» (ederki inutila). Filosofema ederra da Lopezena, baina politikoki okerra; ibilbidearen bukaeran, uneren batean sinpatiaz ikusi genuenontzat, gatazka armatuan zeuden alde guztien desmilitarizazioaren ordez, ETA bakarrik desagertu da, baina inoiz ez da hainbeste guardia zibil, polizia, foruzain eta ertzain egon Hegoaldean. Inoiz ez zaio Espainiako armadari hainbeste diru destinatu eta Francoren garaira joan behar da Bidasoko muga zelatatuan hainbeste migratzaile hildako aurkitzeko. Gainera, inoiz ez da egon, duela bizpahiru hamarkada zentrotik ezkerrera partekatzen zen erabakitze eskubidearen defentsa alderdi politikoen helburuetatik hain desagertua historia garaikidean. Beraz, bai, funtzionatu du Elkarrik, baina ez bere liderrek esaten zutenerako, baizik eta, tamalez, Estatuaren indarkeria normalizatu eta betikotzeko eta erabakitze eskubidea lurperatzeko.

Irudi luke proiektu bat bukatzen denean bukatzen delako esker ona bakarrik dela posible. Honakoan, ordea, mikrofonorik ez daukaten adin batetik gorako milaka bakezale eta demokrata porrot handi batekin geratu dira: gutxieneko programa moderatu bat hitzartu zuten eta lau puntutatik bakarra lortu eta beste hirurak inoiz lortuko ez diren konbentzimenduarekin hilko dira. Gauzak ez dira aldatzen, salbuespenetan salbuespen da indartsuenak garaitzen ez duenekoa.]]>
<![CDATA[Azken deia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2023-01-21/azken_deia.htm Sat, 21 Jan 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2023-01-21/azken_deia.htm
Pozaren ekonomia bat egiten da sarri, anbiente tristeetan, jakituriak gaiztakeriarekin eta mespretxuarekin lotura duela uste dutenen sintonietan. Baina Prado kaleko etxe hartan ez, liburu bateko paragrafo bat munduko pasarte goren gisa ospatzen zen, eta solasaldi bat eteten zen ahots gora irakurtzeko, ala lagunak bidalitako posta elektroniko batek solaskideak pantaila baten aldamenera zeramatzan, Mishima, Pamuk, Hrabal, telebistako albistegia ikusi eta komentatu, El País.

Deia amaitutakoan gaua zen kalera atera nintzen, elurtearen eta negarren aurretik, eta irudikatu nituen andre betaurrekoduna eta gizon apala beren film gogokoenetako baten dialogoa imitatzen, bekainak oker, eskuak mugitzen, filma baino puskaz barregarriago. Oheratu aurretik Julius Mosen-en olerkian aurkitu nuen haien abezedarioa: «Neskatilak entzuten du, zuhaitzak murmurikatzen du; desio du, imajinatzen du, irribarrearekin lokartu eta amets egingo du».]]>
<![CDATA[Polizia hemen hasten da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2023-01-14/polizia_hemen_hasten_da.htm Sat, 14 Jan 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/019/002/2023-01-14/polizia_hemen_hasten_da.htm
Hirugarren egunean, nor baino nor abegikorrago, epez eta arauz kanpo denak gure alde eta atsegin: sarrerako gizon biak, ofizioa ikasten ari zena, eta barruko polizia guztiak, are nagusietan nagusiena ere, eta bereziki kudeaketa nagusia egin zigun emakumea. Lortu genituen, gutxieneko epea baino hamabi egun lehenago nahi genituen bi dokumentuak. Trukean eraman genuen gure 1312 osoa deserosotasun laino batekin; okerra ote zen gorputzean, kalean, liburuetan eta pantailetan jasandako poliziaren kolpe bakoitza. Trotskik zioena: ez da pertsona, da pertsonak egituran duen funtzioa. Arendtek zioena: edonon daude Eichmann bezalako gizon arruntak, psikopata eta faxistak.

Gogora etorri zitzaidan 2004ko abuztuan aitak izan zuen ezusteko desagradablea. Udal ikastolako zebrabidea, galant eta ia euskaltzale zuzentzen zuen udaltzaina funtzioz aldatu eta bi astez pistolek hartu zuten auzunean, Merced eta Caldereria karriketan zigortzen ibili zen: ofizio beraren milaka aurpegiak, gaur bulegari, bihar torturatzaile.

Estolda-zuloetako kontsigna parafraseatuz: 1977ko urtarrilaren 9an Sestaon poliziak hil zuen Juan Manuel Iglesias, 1980ko egun berean Loiun parapolizialek bortxatu eta hil zuten Ana Teresa Barrueta, 1978ko urtarrilaren 11n Iruñean hil zituzten Jokin Perez de Viñaspre eta Ceferino Sarasola, 1979ko urtarrilaren 13an parapolizialek larri zauritutako Jose Manuel Pagoaga, 2022ko ekainean poliziek Melillan hil zituzten 37ak eta zauritutako 76ak, guztiak hasten dira komisariako irribarre horretan. Gaur hemen daude, bihar kapitalak bere indarkeriekin behar dituen tokian. Tortura, hilketa, umiliazioa sinpatia horretan hasten da.]]>
<![CDATA[Urtarrileko eguzkiaz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2023-01-07/urtarrileko_eguzkiaz.htm Sat, 07 Jan 2023 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/013/002/2023-01-07/urtarrileko_eguzkiaz.htm
Ikusirik izan dugun urte hasiera beroa, klimaren moldaketa aztoratzailea, gogoratu dut Claire Marin-en azken liburuan nola aritzen den sugandilei buruz, zeren niretzat eguzkia sugandilak dira: «Begiratzen dut sugandila. Beti dator partekatzen dugun toki honetara. Neu bezala, pausatzen da eguerdi aldera berotzen diren harlauza xurien gainean. Geldi-geldirik dago. Biok utzi dugu beroak ingura gaitzala. Bera eta ni, biok arraildu gara [frantsesez arraildu-ri lézarder esaten diote eta sugandila-ri lézard]. Argi beroaz gozaten dugu, baita begiak itxita ere. Hemen egoteaz pozik gaude. Eta instante hauek bizi ditut parentesi gisa baina sugandilarentzat hemen egotea bere naturaren parte da, bere buruarekin kointziditzen du. Sugandila arrailtzen da, sugandilatzen. Nork joka dezake hain bikain bere identitatea, bere burura nor molda daiteke hain sinpleki? Animaliaren abantaila da ala bere existentziaren 'pobretasuna'?».

Baina galdera zilegia da, berdin hartzen dugu eguzkia guk eta sugandilak? Guk eguzkia har dezakegu «baina egin ditzakegu astrofisikari buruzko galderak ere. Sugandila modu bakarrean harremantzen da eguzkiarekin, are eguzkiaren preso da». Horregatik, Marinen arabera, «bere lekuan egotea, bizitza sinple bat izatea da, mundu murriztu batekin pozik egotea litzateke, existentzia mugatu batera, mugatutako keinu, jarrera, ekintza batzuek osatutako mundu batean bizitzea litzateke. [...] Pentsa dezakegu gizakiaren zortea dela aurrez definitu gabeko mundu batean bizitzeko aukera izatea. Eguzkitan eman dezakegun denbora efimeroa da, itzala gailentzen da gero, baina gizakiak beti du, animalia gehienek ez bezala, beste eguzki batzuetara jotzeko aukera. Agian horregatik gara migrariagoak sustraituak baino».]]>
<![CDATA[Medea eta urte zaharra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2022-12-31/medea_eta_urte_zaharra.htm Sat, 31 Dec 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/021/002/2022-12-31/medea_eta_urte_zaharra.htm
Quignardek antzinako margolanen bidez azaltzen du zenbait irudik gertatuko denaren antizipazio gisa funtzionatzen dutela. Dioskuroen etxeko Medea da aztertzen duen azken irudia.

Margolanean agertzen dira ezkerretik eskuinera Tragos, Mermeros, Feres eta Medeia (zeinaren barruan dagoen Medeios ikusezina).

Medea izenaren erroa da med-, frantseseko bi hitz eratorri dira erro horretatik: medizina eta erre-mediatu. Medea da meditatzen duena eta pre-meditatzen duena. Greziar munduan xaman handi bat da. Bere barnera ikusten daki.

Dioskuroen etxeko Medeak begiak itxita dauzka. Gogoeta egiten du. Maite ditu seme-alabak. Gorroto du senarra. Bi eskuekin ezpatari eusten dio.

Quignardek dio antzinako munduan meditazioa ahots ezberdinen arteko eztabaida bat zela norberaren gorputzaren barruan.

Atzean Tragos pedagogo zaharra dago. Haurrak begiratzen ari da. Margoaren erdian Mermeros eta Feres semeak hezurtxoekin jolasten ari dira. Aurki hezurtxo bilakatuko dira. Aurki hilko ditu Medeak. Eta hil eta gero bere tunika altxatuko du, hankartea irekiko du eta ezpatarekin bulbaren barrualdea garbituko du. Jasonekin izatekoa zen hirugarren umea ez da izango.

Eszena falta da baina gertatuko den guztiaren elementuak daude. Quignardek ekaitzaren sorrerarekin alderatzen du irudiko tentsioa: gerta daiteke ur erauntsia ala ez. Baina badaezpada, dena dago gerta dadin prest.]]>
<![CDATA[Trans auzia eta zerumuga komunista]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-12-24/trans_auzia_eta_zerumuga_komunista.htm Sat, 24 Dec 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-12-24/trans_auzia_eta_zerumuga_komunista.htm
Europa osoan, emakumeen askapen mugimendua XIX. mende amaieratik antolatu zuten erakunde nabarmenetako kideen ondorengo politikoetako ez kide gutxik ikusiko zuten errezeloz mugimendu hori 1970eko hamarkadatik aurrera. Antzera migrazioaren auzian, kolonialismoen kontrakoenen eta mundu osoa gizaki guztiena zela aldarrikatzen zutenen ondorengoek egingo zuten migranteen kontra 1980ko Frantzian (eskuin muturrean zegoen PCFko Georges Marchais buru).

Horregatik, kapitalismoak langile jendearen bizitza guztietan ezartzen dituen diziplinatze guztien suntsitzea ere badelako zerumuga komunista lantzea, trans askapena ere bada klase borrokaren parte (emakumeen, migratzaileen, zapaldutako hiztunen askapena bezala). Kontua ez da, beraz, trans gehienak langile klasekoak direla eta trans izateagatik jasotzen duten indarkeria gehigarri horri aurre egin behar zaiola. Kontua da kapitalismoak sortzen dituen zapalkuntza guztiak birrindu behar direla, baita genero sistema ere. Ez da jabetza pribatua abolitu beharreko bakarra.]]>
<![CDATA[Ijitoa, sindikalista eta guardia zibila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2022-12-17/ijitoa_sindikalista_eta_guardia_zibila.htm Sat, 17 Dec 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/002/2022-12-17/ijitoa_sindikalista_eta_guardia_zibila.htm George Jackson poema eguneratu zuen: «70 dolar xuri Jackson, hi akabatzeko gosez eta beltza hintzelako». Pireoko portuan beste ijito armagabe bat hil zuten poliziek, 30 balarekin 2021ean. 2008an 15 urteko Grigoropoulos.

Asteazkenean Parisko auzitegiak libre utzi zuen abizen publikorik gabeko Alexandre CRS polizia: 2016an lan legearen kontra manifestatzen ari zen Laurent Theron sindikalista granada batekin begibakar utzi zuen. Lucie Simonek, sindikalistaren abokatuak, ez zuela ulertzen esan zuen. Auzitegia eskoltatzen zuten poliziek ere ez zuten sinesten epaia: norbait itsu uztea zigorrik gabe, printzipioz bestearen segurtasuna bermatzeko lanean zaudenean. Simonek «poliziaren zigorgabetasuna» aipatu zuen irteeran, ez zela «epai arrazional bat» izan, «emozionala izan da, sentsazionalista». Theron babesteko bertaratutakoek aski ongi oihukatzen zuten, ordea: «Polizia edonon, justizia inon ez».

Azaroaren hondarrean, Madrilgo Diputatuen Kongresuan, euskal diputatu Santiago Abascali distiraz erantzun zion Pedro Sánchezek: «Gogoratu nahi dizut presidente naizenetik 1.581 guardia zibil daudela Nafarroan. Alegia, duela lau urte baino 94 gehiago; Alderdi Popularra gobernuan zegoenean 390 guardia zibil kendu zituen Nafarroatik. Egin duguna da, jaun-andreok, trafikoaren eskumena pasatuta Nafarroako Foru Estatutua bete eta, beraz, Espainiako Konstituzioa». Alegia: ustez Nafarroara eskumen bat pasatzearen ondorio automatikoa izango da orain foruzain gehiago egongo direla eta guardia zibil berak edo gehiago.

Ez da beste polizia bat posible; dago bizirik eta osorik, oparo eta lasai pasatzea egunak, eta dago kapitalismoa bere indarkeria guztiekin, polizia eta epaileak buru. Horregatik jokatzen da fight hau zure ezaguna oposizioetara ez dadila aurkeztu konbentzitzen saiatzen, gero izango da beranduegi.]]>
<![CDATA[Memoriaren guda Varsovian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-12-10/memoriaren_guda_varsovian.htm Sat, 10 Dec 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-12-10/memoriaren_guda_varsovian.htm Hildako herri juduari abestia: «Egin garrasi harearen hondotik, harri bakoitzaren hondotik garrasi, hauts guztietatik garrasi, gar guztietatik, ke guztietatik garrasi, garrasi biziki ozen! Ager zaitezte, azaldu nire begien aurrera, zatozte denak, zatozte, ikusi nahi zaituztet denak, guztiak begietsi nahi zaituztet...».

Didi-Hubermanek, Katzenelsonen poema desesperatuan ikusten du itxaropen bat: hildakoek hil ostean garrasi egiteko duten gaitasuna eta garrasi horiek oraindik bizirik daudenen munduan entzun daitezke. Komunitate guztiak daude memoriarekin, historiarekin lehian, idatzi zuen Enzo Traversok historia eta memoria— «gudu-zelai» bat dela. Abestian harea, harria, hautsa, garra, kea aipatzen dira, baina hogeita lau urteko Mordechai Anielewicz Juduen Borrokarako Erakundeko komandanteak bere buruaz beste egin zuen maiatzaren zortzian bere bunkerrean, nazien esku ez erortzeko. Erlojuak zer diren, handik hiru urtera, egun berean errendituko zen nazien armada aliatuen aurrean.

Baina erresistentzian ari ziren juduek ez zuten etsai bakarra: beren artean abagunea irakurtzeko posizio kontrajarriak izan ziren: sionisten eta bundisten artea, eskuineko sionistak batetik, bundistak eta sozialistak bestetik. Horregatik, naziek gudaren eremuan galdu zutenean jarraitu zuen erresistentzian etsai beraren kontra aritu zirenen arteko hurrengo guduak: zerengatik ari ote ziren borrokan, ez bakarrik noren kontra, baizik eta noren alde. Irudi lukeelako, Hille Seidman ala Emanuel Ringelblum irakurri, guztiz kontrako jende berbera ari zirela naziak hilen mundura bidaltzen.]]>
<![CDATA[Ez da Marlaska, kapitalismoa da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-12-03/ez_da_marlaska_kapitalismoa_da.htm Sat, 03 Dec 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-12-03/ez_da_marlaska_kapitalismoa_da.htm
Auzia, ordea, mugen existentzia da, eta horretan bat egiten dute Madrilgo Kongresuan (eta Europako gainontzeko parlamentuetan) ordezkatuta dauden alderdi ia guztiek: mugak beharrezkoak dira. Ñabardurak dauzkate poliziaren armekin, kopuruekin, hesiaren neurri eta materialekin... baina inork ez du proposatzen muga horiek guztiz irekitzea. Eta hor dago behe lainoan tragedia: eskuinaren eta ezkerraren artean bada alde estetiko bat, baina biak daude migrazioa kontrolatzearen alde, hautatzearen alde. Gutxiago daukana seinalatzen dute ekoizpen baliabideak dituena seinalatu beharrean. Muga, gauza askoren artean, ia ezker osoak eusten duen baliabide kriminal bat da, sinisten duelako aberatsenen menpe egonda, munduko desjabetuenen kontra egonda izango duela duintasun material bat bertako azken-aurrekoak.

Bertolt Brecht-ek idatzi zuen zergatik kolpatzen dituen Ertzaintzak metaleko grebakoak eta zelatatu gazteak, zergatik hiltzen duen Guardia Zibilak jendea Melillan, zergatik kontrolatu behar den migrazioa: «Gure kontinentea basakerian lurperatzen ari da produkzio bideak jabetza pribatuak kontrolatzen dituelako. Zertarako balio du basakerian lurperatzen ari garela esateak, ez bada argiki esaten zergatik gertatzen ote den? Produkzio bideen jabetza pribatua mantentzeko torturatzen dute». Horregatik torturatzen dute jendea mugetan eta komisarietan, horretarako existitzen dira mugak eta polizia.]]>
<![CDATA[Esan ezin denaz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-11-26/esan_ezin_denaz.htm Sat, 26 Nov 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-11-26/esan_ezin_denaz.htm
Xabierrekin, autoeskolako irakaslearekin berdin, lozagiak esango dizula noiz iristen den marruskadurara. Hor ez dago potentziarik. Bizitzaren funtsezko eremu horietan: jatekoa egiten, janztekoa ekoizten, gidatzen. Hor sentsazioak direla kontua, esango dizula gisatuak, galtzerdiak, kotxeak. Hizkuntza muga gisa, bizipenetatik autonomo, ez nahikoa zehatz, besteari gauza garrantzitsuak ezin helarazteko landutako tresna. Eta halere, sentipena, zentralak badira ere, puskaz mezu latzagoak daudela gisatuak, galtzerdiak eta kotxeak erabiltzen jakitea baino, eta ze harreman izango ote dugun beraz esan nahi ditugun beste zera horiekin.]]>
<![CDATA[Erabateko suntsiduraren kontra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-11-19/erabateko_suntsiduraren_kontra.htm Sat, 19 Nov 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/016/002/2022-11-19/erabateko_suntsiduraren_kontra.htm
Eta badakit teoria, auzia kolektiboa dela eta politikoki soilik alderantziz jar daitekeela, baina niri sosegu zerbaitek ematen badit egun ilunetan da 1917ko urtarrilaren 26an Rosa Luxemburgek Luise Kautskyri (Lulu-ri) bidali zion eskutitza Wronkeko kartzelatik.

Luxemburg aztoratuta dago jasotzen dituen gutun guztietan kexak jasotzen dituelako. Eta lagunari esaten dio: «Ez duzu ulertzen hondamendi orokorra neurriz kanpokoa dela deitoratzeko? Pena izan dezaket Mimi gaixo dagoenean ala etxean arazoren bat daukazunean. Baina mundu osoa bere laukitik ateratzen ari denean, ulertzen bakarrik saiatzen naiz, zer den eta zergatik gertatzen den dena, eta zeregin horrekin bukatu dudanean nire lasaitasuna eta umore ona berreskuratzen ditut. Ultra posse nemo obligatur [jatorrizkoan latinez: 'Inor ez dago daukana baino gehiago ematera behartuta']. Eta honen ostean, oraindik lehenaldian zoriontasuna sortu didan guztia geratzen zait: musika, pintura, hodeiak, udaberriko belarren bilketa eta liburu onak eta Mimi eta zu eta askoz gauza gehiago; hitz batean aberatsa naiz Creso bezala eta espero dut amaierara arte izatea. Eguneroko miseriaren bidezko erabateko suntsidura hau, oro har, ulertezina eta jasanezina egiten zait».

Egun ilunetan amets txikiak ditut, egunen batean laurogeita hamazazpi gutun horiek egon daitezela euskaraz, adibidez.]]>
<![CDATA[Imanol Larzabal 73]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-11-12/imanol_larzabal_73.htm Sat, 12 Nov 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2022-11-12/imanol_larzabal_73.htm Orain borrokarenean. Disko horrek ez du merezi estreinaldi gisa gogoratzea. Bere balioa ez da promesarena, malefizio bat da Imanolen diskogintzan. Imanolek argitaratu zituen ia bi dozena diskoetan, puskaz onena izan zen. Gerora makalduko zitzaion ahotsa, dekadentziarekin maiteminduko zen, kutrekeriara erabat lerratu arte.

Inork gaizki interpreta ez dezan, gure etxean beti izan gara Imanolen zaleak, 90eko hasieran, Iruñeko Eskolapioen aretotxoan ez ginen lau dozena lagun baino gehiago egoten. Biniloak dauzkagu etxean.

Motibo zilegi baina artearekin harremanik gabekoek jarri dute goregi Imanolen karreraren bigarren erdia eta, kurioski, desagerrarazi bere lan behinena, aurrenekoa. Bizitza osoa bere gaztaroaren kontra borrokatu zen poetarenak dira diskoko hitz gehienak, Mikel Azurmendirenak. Logikoa da den-denek estali nahi izatea 1973ko Imanol. Ze politikoki ez da ETAkoa ezta ETAren kontrakoa ere; programa politikoa dakar LPak, hala hasten da: «Euskadiko historia Espainiako gainerantzeko herrien historia da: gizonen, emakumeen eta haurren esplotazioaren eta zapalkuntzaren historia, burgesiaren eskuetan. Bortxazko desjabetze berberaz egin gaitu guztiok historiak».

Duda gutxi 73ko Imanol gaur Ziakhus & Dürüm Solo Karne eta J Martinaren ildoa lantzen ariko zela.

Bizitzako irakaspen onartezina izaten da gaztetan zuzen eta heldutasun osoan oker ibili zarela ohartzea zahartzaroan. Eta zaila da Imanolen gainbehera artistikoa eta estetikoa bere deriba politikoari ez lotzea; gogora dezagun, beraz, 77an bukatuko zen 73 basati hura.]]>
<![CDATA[Plastikozko loreak eta Urriko iraultza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-11-05/plastikozko_loreak_eta_urriko_iraultza.htm Sat, 05 Nov 2022 00:00:00 +0100 Hedoi Etxarte https://www.berria.eus/paperekoa/1892/017/002/2022-11-05/plastikozko_loreak_eta_urriko_iraultza.htm
Plastikozko loreak, duela urte batzuetatik Susan Buck-Morss-en Dreamworld and Catastrophe liburuarekin lotzen ditut. Buck-Morssek parez pare jartzen ditu 1930eko hamarkadako bi irudi. Bata, AEBetako Gulf Refining Company-ren iragarki bat da, gizon trajedun batek, eskua telefonoan, leihotik fabrika erraldoi bati begiratzen dio. Bigarrena aldaera sozialista bat da, Magnitogorsk aldizkariko ilustrazio bat, irudiaren azpian «Nire lantegia» jartzen du, gizon langile batek maukak jasota dauzka. Dauzkaten ezberdintasunen artean dago aldizkari sobietarreko leihoan parpailadun errezelak daudela. Buck-Morssek planteatzen du hamarkada bat lehenago nekez egingo zela SESBen langileen halako errepresentazio bat. Parpaila poxnost zela erabat sobietarren kitsch-aren aldaera, gustu txarrekoa, gustu iraultzailearen kontrakoa. Baina irudian deigarriena, Sartaldetik igartzen zaila den arren, loreontzitik ateratzen diren kautxuzko landareak dira. Svetlana Boym-en aburuz burgesia txikiaren degenerazioaren sinbolo nagusia dira, baita herrialde sozialistetan ere. Iraultzaren osteko abangoardia txarretsi eta parpaila eta plastikozko loreak «klase ertainaren erresidentzietako jardineretako geranioak» irudikatzen dira.

Maiakovskik ere egin zien aurre burges txikien arimarik gabeko kopia horiei, kitsch-ari, hilobia urte batez abandonaturik utzi eta loreak lehortu edo usteltzea baino okerragoa delako kautxuzko kopia tropikala.]]>