<![CDATA[Ibai Maruri Bilbao | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 15 Dec 2019 03:22:37 +0100 hourly 1 <![CDATA[Ibai Maruri Bilbao | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Basoen kudeaketa, garretan]]> https://www.berria.eus/albisteak/175060/basoen_kudeaketa_garretan.htm Fri, 13 Dec 2019 09:54:34 +0100 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/175060/basoen_kudeaketa_garretan.htm <![CDATA[Irabazlerik gabeko lasterketa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/035/001/2019-08-24/irabazlerik_gabeko_lasterketa.htm Sat, 24 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1872/035/001/2019-08-24/irabazlerik_gabeko_lasterketa.htm
Umeetatik hasi eta helduetara arte, 11 lasterketa egin dira, tartean gurpil aulkian doazenena ere badela. «Eta ni zeinetan sartuko naiz?», galdetu du Portugaleteko (Bizkaia) Antonio Jimenezek. Oina bihurrituta dago, makulu birekin. «Umeenen lasterketako 300 metroak osatzeko arratsalde osoa beharko nuke. Oraindik moldatu ezinik nabil».

Parte hartzaileek, ordea, arazorik gabe lortu dute helmugara iristea. Korrika egiten lehenengoetakoa Miribillako (Bilbo) Haize Berlanga izan da. 5 urte egin berri, estreinakoz jantzi ditu zapatilak hiri krosean parte hartzeko. Nekatuta eta lotsatuta, harro azaldu du berak bakarrik osatu duela ibilbidea, amak bazterretik animatu duen bitartean. «Asko entrenatu dut aurreko egunetan». Aitortu du apur bat kostatu zaiola ibilbidea osatzea. Hala ere, gustatu zaio esperientzia, eta datozen urteetan ere parte hartzeko asmoa agertu du. Hurrengo Aste Nagusira arte entrenatzen jarraitzeko konpromisoa hartu du.

Guztira, 2.000 parte hartzaile izan ditu aurtengo lehiak. Ekainean ireki zuten izena emateko epea, eta Bilboko Konpartsek jakinarazi dutenez, astebetera dortsal guztiak banatuta zeuden. Urtero antzeko zerbait gertatzen da. Arin ibili behar izaten dute parte hartu nahi dutenek; bestela, zenbakirik gabe geratzen dira ohartu orduko. Hori gertatu zitzaien iaz Dario Velascori eta haren seme Davidi. Burgoskoak (Espainia) dira biak. «Etxea erosi dugu Bilbon, eta hona etortzen gara Aste Nagusirako. Iaz ezagutu genuen hiri krosa, baina dagoeneko berandu zen izena emateko. Aurten, adi ibili gara epea noiz irekiko». Semea lasterka ibili zalea da; aita ez hainbeste. «Ni ez naiz batere entrenatu. Uda lasai egoteko da, atseden hartzeko. Hona ez da irabaztera etorri behar, parte hartzera baizik. Txaloak lehenengoarentzat eta azkenarentzat, biek osatu baitute ibilbidea».

Ajea pasatu gabe ere bai

Ibilbiderik laburrenak 300 bat metro izan ditu. Luzeenak, berriz, sei kilometro: Epaltza Alargunaren kaletik abiatu eta itsas museora arteko hainbat buelta egin behar izan dituzte. Tartean, lasterkari profesionalak ere izan dira. Andreen artean, besteak beste, Natalia Gomez barakaldarra, Maider Fernandez de la Peña leioaztarra eta Andrea Mediero portugaletetarra ibili dira zaletuen artean korrika. Gizonezkoen mailan, berriz, Diego Cuadradok iaz ezarritako marka hobetzea izan du helburu.

Baina Aste Nagusian lehiak ez du aparteko garrantzirik. Hala uste du Iryna Martynenko ukrainarrak. Bilbon bizi da azken zazpi urteetan, eta aurtengoa hirugarren hiri krosa izan du. «Lagunak etortzen gara. Irteeran eta helmugan elkartzen gara, bakoitzak bere erritmoa dugu eta. Batzuk denbora hobetzera etortzen dira; parte hartzearekin nahikoa dut nik». Dena den, ez da edonolako lasterkaria. Ia egunero irteten da korrika egitera. Aste Nagusiko hiri krosean ez ezik, Bilboko herri krosean eta Bilbao Night Maraton lasterketan ere parte hartzen du.

Iskander Zabalak, ostera, «engainatuta» hartu du parte. Ivan Dominguez lagunak eta biek egin dute lasterka helduen proban. Dominguezek «erraz» bukatu du. Baina Zabalak ez du kilometro erdia ere osatu. Lagunari bota dio errua: «Horrelako zerbaitetarako konbentzitzen nauzun azken aldia da». Gero aitortu du bezperako parranda asko luzatu eta 12:00etan etxeratu dela.]]>
<![CDATA[Konpartsen jai eredua kutsatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2031/036/003/2019-08-24/konpartsen_jai_eredua_kutsatzen.htm Sat, 24 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/2031/036/003/2019-08-24/konpartsen_jai_eredua_kutsatzen.htm
Plastiko pila horrek ez die soilik ingurumenari eta garbitasunari kalte egiten, baita konpartsei ere: supermerkatuetan erositako edaria ez da txosnetan kontsumitzen. Hau da, nabarmen mehartzen zaie San Tomas azokako egitaraua, inauterietakoa eta Aste Nagusikoa antolatzeko duten finantzaketa iturri bakarra.

Konpartsen federazioak baditu mehatxu gehiago; esaterako, aurten gogor salatu dituzte Aste Nagusian udalak egin dituen aldaketa nagusietako bi. Plaza Biribilera eroan ditu gauetako berbenak; han egoten ziren txosnak, berriz, Erripako kaira, ia Areatzako jaigunera bertara, dena bat balitz bezala. Baina txosna horiek ez dira konpartsenak. Hau da, lortutako etekina ez diete bilbotarrei itzultzen egitarau eta jaietako ekintza gisa. Konpartsak hobeto babestu ezean, arriskuan egon liteke haien jai eredua.]]>
<![CDATA[«Kargua aprobetxatu nahi dut auzoak aldarrikatzeko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2040/031/001/2019-08-23/kargua_aprobetxatu_nahi_dut_auzoak_aldarrikatzeko.htm Fri, 23 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/2040/031/001/2019-08-23/kargua_aprobetxatu_nahi_dut_auzoak_aldarrikatzeko.htm
Aurreko urteetako txupinerek zer aholku eman zizuten jaiak hasi aurretik?

Asko gozatzeko, horrelako beste aukerarik ez baitugu izango. Eta nik ere horixe esango diot datorren urtekoari.

Txupinerak eta pregoilariak baduzue agenda bat zehaztuta. Horretaz aparte, izan duzu jaiak gozatzeko aukerarik? Zeure agenda propioa betetzekorik?

Izan dut, bai. Ekitaldi batzuetan parte hartu nahi nuen. Jaiak hasi aurretik galdetu nuen ea posible litzatekeen agendan sartzea, eta baietz esan zidaten. Kontzertu batzuk entzun ditut. Pinpilinpauxaren trabesti poteoan izan nintzen, haiekin dantzatzen. Nahiko malguak izan dira. Badaude ezinbestean joan behar dugun ekitaldi batzuk, eta niretzat horietako batzuk berriak izan dira; ez nituen ezagutzen. Asko gustatu zaizkit, eta hurrengo urteetan nire agendan egongo dira.

Adibidez?

Larrain dantza, Plaza Barrian. Oso ondo pasatu genuen. Banekien egiten zela, baina ez nintzen sekula egon. Nik ez dut erabaki joatea, baina, joan ondoren, asko gustatu zait.

Zerbaitek hunkitu zaitu?

Bilbotarrek. Jendea errespetu osoz hurbiltzen zaigu. Argazkiak eskatzen dizkigute. Aitite bat hurbildu zitzaigun lehengo egun batean; ez dauka sakelakorik, eta autografoa eskatu zigun. Asko hunkitu gintuen.

Pregoilariak eta biok oso harreman ona duzuela dirudi.

Aste Nagusia bukatuko da, baina uste dut gure artean bizitza osorako adiskidetasuna geratuko dela.

Txarrik egon da?

Sare sozialetan irakurri ditugu pregoilariaren aukeraketari egindako kritika batzuk. Baina, zorionez, jende hori ez da guregana hurbiltzen. Etorri diren guztiak modu onean eta errespetuz etorri dira. Era berean, egunero izango dira istiluak, baina guk horiek ez ditugu ikusten.

Eraso sexistak, kasurako.

Bai, eta arrazistak. Kontua da horiek normalean iluntzean eta gauean gertatzen direla, eta ez ditugu ikusten. Baina hurrengo goizean, horien berri izaten dugunean, pena itzela hartzen dugu. Oraindik ere lanean jarraitu behar dugun seinale da, denontzako jaiak lortu ahal izateko.

Otxarkoagako Pa...ya! konpartsako kide zarelako hautatu zaituzte txupinera. Urtean zehar aparte dagoen auzoa erdigunera ekarri duzu oraingoan.

[Atzo] Goizean jaietako ekitaldi instituzionala izan da udaletxean. Agintariek eta politikariek auzoez hitz egin dute, auzotarrok egiten dugula posible Bilbo eta Aste Nagusia. Bai, noski, baina auzotarrik ez zegoen. Ni izan naiz haien ordezkari bakarra. Kargua aprobetxatu nahi izan dut Bilboko auzo periferikoak aldarrikatzeko: esan dut gu gabe ez dagoela Bilborik, eta jaiak guk ere egiten ditugula. Aitortza hori merezi dugu.]]>
<![CDATA[Zezenak euren bakardadean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2104/036/003/2019-08-22/zezenak_euren_bakardadean.htm Thu, 22 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/2104/036/003/2019-08-22/zezenak_euren_bakardadean.htm
Gaur egun, animaliak erabiltzen dituen jaietako ekitaldi bakarra dira zezenketak. Hastapenetan, bigantxak eta sokamuturra ere izaten ziren. Baina aspaldi desagertu ziren. Ez animaliek jasotzen duten tratuagatik, ez arriskutsua zelako, eta ezta zaletuak galdu zituztelako ere; beti bezala, dirua izan zen arrazoi nagusia: udalarentzat garestiegia zen ekitaldi haiek antolatzeko ordaindu beharreko asegurua. Hau da, errentagarri izateari utzi zion.

Tamalez erabakigarriena den argudio ekonomiko horri eutsiz, zezen plaza ere gaur egun ez da errentagarria, gainontzeko asteetan ez duelako erabilerarik, baina bai mantentze kostuak. Udalaren arabera, zezenketek irabaziak ematen dituzte. Aurten ere bai? Jaiak pasatu arte itxaron beharko da jakiteko. Baina dagoeneko udalarentzat lasta itzela da, zorraren kargu egiten delako. Horrela, bada, zein da zabalik mantentzeak agintarien ikuspuntutik eragiten duen balizko onura hori? Hotel sonatuenetan sortzen duen mugimendua izan daiteke?]]>
<![CDATA[Tortilla beste errezeta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1997/030/001/2019-08-21/tortilla_beste_errezeta.htm Wed, 21 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1997/030/001/2019-08-21/tortilla_beste_errezeta.htm
Areatzako gunea lepo bete zuten dozenaka kuadrillak; guztira, 345 tortilla aurkeztu zituzten, lehen saria zeinek irabazi. Han elkartutako guztien zentzumenek gozatu ederra hartu zuten, usaina Areatzatik kanpo ere nabaritzen baitzen. Epaimahaiko kideek ez zuten erraz izan erabakia hartzen, tortilla bakar batek ere ez baitzuen beste baten antzik. Bilbon geratu zen txapela: Potato izeneko taldeak irabazi zuen. Konpartsen artean, berriz, Txinbotarrak-ekoek egin zuten tortillarik onena -betiere, epaimahaikoen ustez-.

Sukaldari beste tortilla egiten dira Bilbon. Esaterako, Bizkaiko Pentsiodunen Koordinakundeko kide Marisa Galeari kalte egiten dio tipulak, eta kuiatxoa botatzen dio tortillari. «Gaur [atzo] ere horrela egingo dut. Uste dut lehiaketako baldintzetan kuiatxoa ez dagoela osagai modura onartuta. Ezin badut aurkeztu, ez da ezer gertatzen». Koordinakundeko kideek mahai luze bat atondu zuten, txapelketan parte hartu, bazkaldu eta, bide batez, euren aldarrikapenen berri emateko. Afixak, eranskailuak eta txapak banatu zituzten eurenera gerturatzen zirenen artean. 30 lagun inguru elkartu ziren, baina bazkalordurako gehiago batu zitzaizkien, abisatu gabe etorritako lagunak. Denen gosea asetzeko, bederatzi tortilla handi egin zituzten. Hogei kilo patata baino gehiago zuritu behar izan zituzten, goizean goiz hasita.

Goiztiar, lekua hartzera

Ordiziako (Gipuzkoa) Aritz del Riok piper berdea ere erabiltzen du. Haren errezetak badu tortilla erakargarriago egiteko beste osagai bat: baratxuria. «Olioa berotzen denean, zartaginera botatzen dut, patata bota aurretik. Aparteko zaporea ematen dio». Durangokoa (Bizkaia) du neska laguna, eta Bizkaian bizi da orain. «Azken urteetan hemen ibiltzen gara Bilboko jaietan, hutsik egin gabe. Aurten sukaldaritza lehiaketan parte hartzera animatu gara. Zergatik ez? Ederra litzateke hainbeste bizkaitarren artean gipuzkoarrak irabaztea».

08:30erako Areatzan zegoen Del Rio, lekua hartzera joanda. «Guretzat berria da, eta ez genekien zein den ordu egokia. Asmatu dugu, eta badakigu hurrengorako». Erdi-erdian zeuden. Itziar Belmontek eta bere kuadrillako neskek, berriz, bazter batean atondu zuten euren txokoa. 11:30 aldera agertu ziren Areatzan, dagoeneko dena mukuru beteta zegoenean. Haien ahots urratua entzutea aski zen jakiteko zergatik zebiltzan berandu. «Etorri garen lehen urtea da. Aspaldian ez dugu kuadrilla guztia elkartzeko aukerarik izan, gaur arte. Pentsatu dugu hona etortzea ospatzeko modu ona dela». 12:00etan hiru lagun zebiltzan lehen patatak zuritzen. Gainontzekoak geroago batu zitzaizkien.

Inmaculada Larrearen taldean, berriz, dagoeneko hamaiketakoa ere eginda zeuden. Gazta, txorizoa, bakailaoa... Denetarik eraman zuten, bazkaria iritsi arteko orduetan goserik ez pasatzeko. «Niretzat hamaiketakoa ia tortilla bera baino garrantzitsuagoa da. Sarri, bazkalordurako pasata izaten dut gosea, aurretik bapo jan dudalako». Alboko taldekoekin elkartu ziren, haiek nahi beste ardo ekarri zutelako, baina jatekorik ez. Galder Iglesias zen haietako bat: «Tortilla apaintzeko ergelkeriak ere ekarri ditugu, eta hamaiketakoa ahaztu!».]]>
<![CDATA[Egokitzeko gai direnak bakarrik geldituko dira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/006/001/2019-08-16/egokitzeko_gai_direnak_bakarrik_geldituko_dira.htm Fri, 16 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1917/006/001/2019-08-16/egokitzeko_gai_direnak_bakarrik_geldituko_dira.htm
Batez ere bost faktorek eragiten dute espezieen galera, eta, garrantziaren arabera, hirugarren lekuan dago klima aldaketa. Lurraren erabilera aldaketa da lehenengoa; adibidez, eremu batek baso izateari uztea eta nekazaritzarako soro bihurtzea. Bigarrena, natur baliabideen ustiapena; esaterako, egurra behar denean basora joan eta hartzeak inguruko espezieetan daukan eragina. Laugarrena eta bosgarrena, kutsadura eta espezie inbaditzaileak dira, hurrenez hurren. «Klima aldaketa zuzeneko eragilea da; espezie batzuk egoera berrira egokitzen dira, eta beste batzuk, ez. Baina, era berean, beste lau faktoreak eragotu egiten ditu klima aldaketak: lurraren erabilera aldatzen denean, espezie batzuetan eragina izango du; baina horri klima aldaketa gehituta, lurraren erabilerak eragindako kalte hori areagotu egiten du».

Pascualen arabera, espezie batzuk aldaketetara egokituko dira, beste batzuek zailtasunak izango dituzte, eta gainontzekoak galdu egingo dira. Koral arrezifeak aipatu ditu. Jadanik asko galtzen ari dira. «Mende bukaerarako tenperatura soilik 1,5 gradu igotzea lortuko bagenu, hau da, Parisko akordioko helbururik baikorrena lortuko bagenu, arrezife horien %10-30 galduko lirateke. Oso sentiberak dira uraren tenperatura aldaketekin. Bi gradu igoko balitz, soilik arrezifeen %1 salbatuko litzateke. Horrek oso kaltebera bihurtzen ditu arrezifeetan bizi diren espezie guztiak, euren habitata desagertzeko arrisku handia baitago». Espezie bakoitzaren erresilientzian dago gakoa.

Hegaluzeak, adibidez, migrazio sasoian aldaketak egin ditu uraren tenperatura igoerara egokitzeko. Gazteak inguru tropikaletatik Bizkaiko golkora etortzen dira maiatz-ekain aldera, jateko bila. 1980ko hamarkadatik, hamarkada bakoitzeko egun bi aurreratu dute etorrera. Hala adierazi du AZTIko ikertzaile Guillem Chustek. Antxoak sei egun aurreratu du hamarkadako. «Oraingoz ez dugu ikusi aparteko ondoriorik izan duenik, eta ezin dugu jakin izango ote duen. Baina ohitura aldaketa horiek eragina izan dezakete kate trofikoan». Azaldu duenez, arrain larbak jaten hasten direnerako ugarituta egoten da planktona, baina migrazioa aurreratuta larbak lehenago jaioko balira, gerta liteke planktonik ez egotea arrain larbak jaten hasterakoan.

%25 biomasa gutxiago

Beste espezie batzuek euren inguru biogeografikoa moldatu dute, eta moldatuko dute. Berdela, adibidez, iparralderagoko ur hotzagoetatik Bizkaiko golkoko eta Portugalgo ur epelagoetara jaisten da errutera. 1992tik egindako neurketetan, igarri dute hamarkada batetik bestera hamabi kilometro iparralderago erruten duela. «Espezieak ez dira galduko, baina inguru biogeografikoa moldatuko dute, eta orain arte gure golkoan genituen batzuk iparralderago geratuko dira, lehen hemen zituzten baldintzak han izango dituztelako». Uste dute itsasoko biomasaren %25 desager daitekeela 2100erako.

Lehorreko espezieek hiru mehatxu nagusi izango dituzte: lehorteak, eurite gogorrak eta muturreko tenperaturak. Neiker ikerketa zentroa ikertzen dabil zelan eragingo dien ardiei, esne behiei eta haragitarako behiei. Nerea Mandalunizek du ardien ikerketaren ardura. «Uztetan eragin zuzena izango du klima aldaketak, bai kantitate aldetik, bai kalitate aldetik. Abeltzaintzan eta artzaintzan, belardietan igarriko dute. Horregatik, gehiago sufrituko dute bazkatzen direnek, eta gutxiago abeltzaintza intentsibokoek, nahiz eta haiei ematen zaien jatekoa asko garestituko den, uzta txarrek denei eragingo dielako». Mandalunizen esanetan, gakoa izango da lurrak zer gaitasun duen euria gordetzeko eta falta duenean aprobetxatzeko. Gasteiztik hiruzpalau kilometrora dagoen artalde batekin ari dira ikertzen. «Larratze modu bideratu bat egiten saiatzen gara. Aztertzen ari gara zein landare espezie izan daitekeen interesgarria lehorteei eta bat-bateko euriteei aurre egiteko, larratze garaiak ez daitezen murriztu». Espezie leguminosoekin ari dira lanean: alpapa mota batzuekin, artokiarekin eta tankerakoekin. «Sustrai sakonagoak dituzte, eta hobeto aprobetxatzen dute lurzoruko ura; luzaroagoan irauten dute berde. Ereite zuzenaren bidez lortu behar dugu landare horiek gehitzea, ez baitira ohikoak gure larreetan». Era berean, ardi latxekin hobekuntza genetikoan dabiltza 1980ko hamarkadatik. Lehen, helburuak ekoizpenarekin lotutakoak izan ziren, baina azken urteetan klima aldaketari dagozkionak ere badituzte: ardi erresilienteagoak lortu nahi dituzte, eta, era berean, metano gutxiago isurtzen dutenak -atmosfera berotzen duten gasetako bat da metanoa, hain justu-.

Aberastasuna, aseguru

2016ko datuen arabera, gizakiak 6.190 animalia arraza ditu etxekotuak, eta urte hartarako 559 galduta zeuden; hau da, %9 desagertu dira. «Batez ere nekazaritza intentsiboaren ondorioz etorri da galera, eta datozen hamarkadetan beste mila inguru galduko dira», ohartarazi du Pascualek. Argi dauka nekazaritzako bioaniztasunari eustea ezinbestekoa dela espezieak ez galtzeko: ez animaliak, ez landareak. «Ehunka urtean, naturarekin elkarlanean, ezagutza garrantzitsu baten bitartez, jakintzaren eboluzioaren bitartez eta esperimentazioaren bitartez, gizakiak espezieak etxekotu ditu janaria lortzeko: artoa, patata, piperrak... milaka aldaera daude. Aniztasun hori oso garrantzitsua da klima aldaketara moldatzeko. Batzuk egokituko dira, eta beste batzuk, ez. Horregatik da garrantzitsua bioaniztasun horri eustea, gizakion elikadura bermatzeko. Gure asegurua dira».

Kontrakoa da norabidea, ordea. II. Mundu Gerratik, galtzen ari da bioaniztasuna. Ez klima aldaketagatik soilik, baita merkatuen joeragatik ere. «Kontsumitzaileei gustatzen zaielako, duen zaporeagatik, oso produktiboa delako eta epe motzera mozkinak lortzeko hobea delako, urritzen ari da bioaniztasuna munduan. Nekazaritza ahalik eta produktiboena izatea bihurtu da lehentasun bakarra». Pascualek uste du galera horretan klima aldaketaren aurrean erresilienteak izan zitezkeen espezie asko galduko direla.

Bihar: Aurre egiteko neurriak.]]>
<![CDATA[Barrurago sartuko da oldarraldietan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/004/001/2019-08-14/barrurago_sartuko_da_oldarraldietan.htm Wed, 14 Aug 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1917/004/001/2019-08-14/barrurago_sartuko_da_oldarraldietan.htm
Batez besteko datuak dira horiek, tokiaren arabera igoera ezberdina baita. «Itsas maila absolutuaz gain, erlatiboa ere badago. Horrek zer esan nahi du? Kostaldearekiko erlazioa aldakorra dela: itsas maila aldatzen den bitartean kontinentea ere aldatu egin daiteke», zehaztu du Elisa Sainz de Murieta geologoak. BC3 klima aldaketa aztertzeko euskal zentroko ikertzailea da. Hainbat faktorek eragin dezakete lurra hondoratzea edo azaleratzea. Sedimentazioak eta lurpetik ura ateratzeak eragiten du lurrazalak behera egitea. Hori gertatzen ari da, esaterako, Indonesian. Lurra zentimetro bat eta bi bitartean hondoratzen ari da urtean, eta itsas maila, hiru zentimetro igotzen. Arazo larria dute, beraz. Kontrakoa gertatzen zaie Europa iparraldean. Glaziazio garaian, izotzaren pisuak kontinentea hondoratzea eragin zuen; duela 20.000 urte urtzen hasi zenetik, gora egiten ari da. Horrenbestez, herrialde horietan itsas maila igotzea ez da arazo izango. Oraingoz.

Eta Euskal Herrian, zer? Itsasertza egonkorra da, eta, hortaz, itsasoak zenbat egingo duen gora, hori izango da kezka iturri nagusia. 2100erako 40-60 zentimetro igoko da, BC3 zentroak egindako azken kalkuluen arabera. Itsas mailaren igoera kalkulatzeko, etorkizunerako hiru aukera hartu dituzte kontuan, eta horretarako irizpidea izan da atmosfera berotzen duten gas isuriak zenbat apaltzea lortuko den: baikorra, erdibidekoa eta ezkorra. 40 eta 60 zentimetro arteko igoera hori erdibideko aukeraren emaitza da. Kalkulu ezkorrean, berriz, 70 zentimetroren bueltan ibiliko lirateke Baiona, Miarritze, Donibane Lohizune (Lapurdi), Donostia, Hondarribia, Pasaia eta Zarautz (Gipuzkoa). Bizkaian, 75 zentimetro edo gehiago igoko litzateke Bermeon, Muskizen eta Bilbon. «Igoera saihetsezina da, dagoeneko eragin dugun beroketak ondorioak izango dituelako ezinbestean. Baina gure esku dago 60 zentimetro barik 40 edo gutxiago izatea», ohartarazi du.

Iragarpen «katastrofistak»

Kalkulatu dituzten neurri horietan igotzen bada itsas maila, ez dute espero lur eremu zabalak urpean geratzerik. «Hondartza batzuk desager daitezke, edo metro asko galdu. Badaude itsasertzetik oso gertu dauden gune baxu batzuk, eta baliteke horietan ere kalte egitea. Paduretan gerta daiteke, esate baterako. Urdaibai aldean, adibidez, badaude ur ertzetik oso gertu eraikitako etxeak. Kasuan-kasuan aztertu beharko litzateke etxe horiekin zer gertatuko den marea igotzen denean».

Aztiko ikertzailea da Manuel Gonzalez ingeniari zibila. Eusko Jaurlaritzaren Ihobe ingurumen agentziarekin batera, Kostegoki programa ipini dute martxan, Bizkaiko eta Gipuzkoako kostaldean klima aldaketak izango duen eragina aztertu eta prebenitzeko zer neurri hartu erabakitzeko. Argi esan du: «Katastrofistegiak dira herriguneak urpean geratuko diren aurreikuspen horiek guztiak. Ez dira errealak. Denok irakurri dugu itsasoa Kursaala baino barrurago sartuko dela Donostian, eta hori ez da egia, gaur egungo aurreikuspenen arabera. Kursaal ingurura muturreko fenomenoak daudenean sartuko da itsasoa. Egoera normaletan, ez».

Beraz, arriskua beste bat da: itsas ekaitzak, itsaso zakarra eta marea biziak. Gaur egun, horrelako muturreko fenomenoak gertatzen direnean, kalteak eragiten dituzte. Mende bukaeran, 40-60 zentimetro gorago gertatuko dira: hau da, muturreko fenomenoak daudenean bai, orduan sartuko da ura portuetan eta kostaldeko herrietan barrurago. Eta egoera horiek orain baino sarriago gertatuko direla uste dute ikertzaileek. Bada beste arazo bat ere: «Kostalde oso itxia dugu. Topografia oso menditsua da, eta hondartzek eta herriek ezin dute atzera egin. Beraz, aukera bakarra dago: horrelako fenomenoetan kaltea saihestu edo gutxitzeko neurriak hartu», azaldu du Sainz de Murietak.

Azkenaldian hainbat alditan gertatu dira muturreko fenomenoak Euskal Herriko kostaldean; larrienak, 2014an. Gonzalezek gogora ekarri du kalterik larrienak Bermeon eta Zarautzen eragin zituela. «Bermeon, Frantxuako dikeak huts egin zuen. Zaharra zen, eta ez zegoen prestatuta halako enbata bat jasateko. Konpondu zen, eta ez luke arazorik izan behar. Zarautz, berriz, bai, kaltebera da: itsas pasealekua hondartza gainean dago». Batez ere biztanleei eta ekonomiari eragingo dien kaltea aztertzen ari dira Kostegokiko ikertzaileak. Portuek, oro har, modua izango dute itsas mailaren igoerari aurre egiteko, Gonzalezen arabera. Hala ere, ohartarazi du diru asko jarri beharko dela obretan. Hondartzetan espero diren kalteek turismoan izango dute eragin nabarmena. Halakoetan, zaila da konponbidea topatzea: «Ikusten dugun hareatza hori baino gehiago da hondartza: urpean dagoena eta lehorreko dunak ere badira. Baina dunek egon beharko luketen lekuan eraiki egin dugu...».

Arrisku handiagoa dute jendea bizi den inguruek. Ikusi dute leku kalteberenak Urumea eta Ibaizabal ibaien estuarioetakoak direla. Lehenengoan, Donostiako Loiola eta Txomiñenea, eta Astigarragako Bidebitarte ingurua; Bilboko itsasadarrean, berriz, Erandioko Altzaga, Leioako Lamiako, Sestaoko Ibarzaharra eta hiriburuan Zorrotzaurre. Gonzalezek zehaztu du muturreko fenomenoak gertatzean egongo direla leku horiek arriskuan, eta 2100ean. «Lortuko bagenu itsas mailaren igoera aurreikusitako zentimetro horietara mugatzea, babes neurriekin nahikoa izango litzateke auzo horiek salbatzeko. Baina ez badugu lortzen atmosferaren tenperatura kontrolatzea, larriagoa izango da egoera, eta orduan, bai, orduan leku horiek urpean geratzeko arriskua legoke».

Hirigintza planetan

Bilbon, Zorrotzaurreko penintsula zena uhartea da orain; iazko urriaren 8an zabaldu zuten kanala. Gonzalezen esanetan, euriteek uriolarik ez eragiteko hartu dituzte neurriak bereziki; hau da, ibaia hazita datorrenean, urak itsasorako bidean nondik joan izan dezan. Baina itsasoko mareek eragindakoentzat ere baliagarri izan daitezkeela esan du. Dena den, Sainz de Murietak argi utzi du hartu dituzten eta hartuko dituzten prebentzio neurriak -oraindik lanak amaitzeko daude- ez direla aski izango arriskua erabat desagerrarazteko. «Zero arriskua ez da existitzen. Aurten ere izan dituzte uholde txiki batzuk neguko marea bizietan».

Horregatik, ezinbestekotzat jo du udalerri bakoitzak bere egoera aztertzea eta neurriak hartzea. Klima aldaketari aurre egiteko bi bide daude, Sainz de Murietaren esanetan. Batetik, aldaketa ahalik eta txikiena izan dadin ahalegintzea, horretarako atmosfera berotuko duten gasen isuria etenda. IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak jadanik ohartarazi du Parisko akordioan ezarritako helburuak ez direla nahikoa. «Lehen, uste zen bi graduko mugak segurtasuna ematen zuela, baina orain badakigu ezetz, tenperatura igoko den gradu hamarren bakoitzak ondorioak dituela. 1,5 gradu berotu edo 2 gradu berotu, aldea nabarmena izan daiteke». Gradu erdi horrek hamar zentimetro eragin diezaioke munduko itsas mailaren batez besteko igoerari. «Leku batzuetan, asko da hori igotzea; 100.000 lagun ingururi kalte egingo lieke mundu osoan». Ozeano Barean eragingo ditu migraziorik handienak itsas mailaren gorakadak.

Baina badaude hartu beharreko beste neurri batzuk ere. Hori da bigarren bidea: «Ez dugu zertan NBEk eta mundu mailako agintariek zer erabakiko zain egon. Tokian-tokian ere neurriak har daitezke». Sainz de Murietaren ustez, herri guztiek hiri antolamenduko planetan aintzat hartu beharko lukete klima aldaketa. Euriteei eta lehorteei begiratu beharko diete batzuek, eta itsas mailaren igoerari beste batzuek.

Bihar: Barnealdea eta mendialdea.]]>
<![CDATA[Airez ere fumigatuko da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2019-07-25/airez_ere_fumigatuko_da.htm Thu, 25 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1877/006/001/2019-07-25/airez_ere_fumigatuko_da.htm
Iaz, gaitzak jotako pinudiak airez fumigatzeko baimena eskatu zioten Espainiako Gobernuari Eusko Jaurlaritzak eta diputazioek, baina ukatu egin zien. Talde ekologistek gogor salatu zuten euskal erakundeen asmoa. Ekologisten arabera, oxido kuprosoarekin airetik fumigatzea baso eta ibaietan «erabateko sarraskia» egitea da. Baldintza jakin batzuk betetzen dituzten pinudietan tratamendu esperimentala probatzeko baimena eman zuen Espainiako Ingurumen Ministerioak. Orain arte, ez Neikerrek, ez euskal erakundeek ez dute argitu tratamendu hori airez ere probatuko den. Atzo baieztatu zuen Neikerrek berak, ohar baten bitartez.

Airetik, hektarea gehiago

Guztira, 150 hektarea fumigatuko dituzte airez: 90, Amoroton (Bizkaia), helikopteroz; eta 60, Luiaondon, Aramaion (Araba) eta Idiazabalen (Gipuzkoa), drone batekin. Aire bidezko fumigazioa noiz hasi eguraldiak baldintzatuko du: euririk ezin du egin, eta, dronea gidatzeko, haizeak ere lagundu behar du. Lurretik, lainoztapen motxilak erabilita hasi dira lanean. 24 hektarea tratatuko dituzte lurretik: zortzina Murgan (Araba), Artzentalesen (Bizkaia) eta Beasainen (Gipuzkoa).

Neikerren arabera, «tratamendua segurtasunik handieneko eta ingurumenarekiko errespetuzko irizpideei jarraituz diseinatu da, eta monitorizazio eta ebaluazio kontrolen anbizio handiko plan batekin osatuko da». Saioak urtero egingo dituzte, eta kanpaina bakoitzean tratamendu bat baino gehiago egingo dute. Datozen urteetan, hainbat substantzia probatuko dira. Neikerrekin batera, EHU Euskal Herriko Unibertsitatea, Hazi fundazioa, Uraren Euskal Agentzia, Espainiako Gobernua, Eusko Jaurlaritza eta Zeelanda Berriko baso ikerketarako Scion Research zentroa ibili dira tratamendua osatzen.]]>
<![CDATA[Neikerrek airez ere fumigatuko ditu gaitzak jotako pinudi batzuk]]> https://www.berria.eus/albisteak/169268/neikerrek_airez_ere_fumigatuko_ditu_gaitzak_jotako_pinudi_batzuk.htm Wed, 24 Jul 2019 13:25:40 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/169268/neikerrek_airez_ere_fumigatuko_ditu_gaitzak_jotako_pinudi_batzuk.htm <![CDATA[Amaitu da aireportuko greba]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-07-20/amaitu_da_aireportuko_greba.htm Sat, 20 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1877/004/001/2019-07-20/amaitu_da_aireportuko_greba.htm
«Gutxieneko akordio esanguratsua» da, CCOOko kide eta langile batzordeko presidente Jose Manuel Lorenzorentzat. «Adostutako testua negoziatzen jarraitzeko abiapuntua dela uste dugu guk». Lorpen gazi-gozoa izan da sindikatuentzat. Loiuko aireportuan ia bikoiztu egin da hegaldi eta bidaiari kopurua azken urteetan, baina AENAren lantaldeak oro har egonkor mantendu dira; enpresak berak esan du %16 hazi direla. Sindikatuak ez datoz bat kopuru horrekin, baina iruditzen zaie gutxi direla hala balitz ere. «Lantaldea ia hazi gabe, ezinezkoa da bidaiari kopuru bikoitzari zerbitzua behar bezala ematea». Lan karga gutxitzea izan dute aldarrikapen nagusia. Horri konponbidea jartzeko, 30 lanpostu berri inguru behar direla uste dute; enpresak hamar bat eskaini zizkien atzo.

«Argi dago ez dugula nahi genuen guztia lortu, baina ikusi dugu enpresak jarrera aldatu duela, negoziatzeko eta proposamenak egiteko prest dagoela, eta negoziazioekin grebarik gabe jarraitzea erabaki dugu», azaldu du Aitor Garmendia ELA sindikatuko ordezkariak. Haren esanetan, grebak «kalte handiegia» eragiten zien langile eta bidaiariei: «jarraituko dugu gure aldarrikapenekin, baina grebarik egin gabe, oraingoz». Ohartarazi dute oso adi ikusiko dutela ea enpresak hitza betetzen duen edo ez.

Segurtasuna, akordio faltan

Sindikatuek «larrien» ikusten zituzten lantaldeetan egin die eskaintza: bidaiariei arreta emateko zerbitzuan, bospasei lanpostu berri; administrazioan, bi «gutxienez»; koordinatzaile bat, prebentzio teknikari bat... «Lan karga handienak txikitzeko balioko du, baita behin-behinekotasuna apaltzeko ere», nabarmendu du Lorenzok. Izan ere, arlo horietan egon da behin-behineko langile gehien. Bidaiarien arreta zerbitzuko langile berriak «aurki» hasiko dira, eta gainontzekoak apurka-apurka laneratuko dira. «Kontratazioak ez ditu aireportuak egiten. AENAren zuzendaritzak egiten ditu, Madrildik, eta prozedura batzuei jarraitu behar diete».

Lan karga handieneko arloak ez ezik, segurtasunari lotutakoak ere izan dira kezka iturri sindikatuentzat. Azken urteetan, AENAk hiru suhiltzaile postu amortizatu ditu erretiroak aprobetxatuta; hala, gaur egun, txanda guztietan ez dira sei suhiltzaile egoten; batzuetan bost dira. Sindikatuen aldarrikapen nagusienetakoa izan arren, ez dute postu berririk lortu; halere, batzorde parekide mistoa sortuko da, egoera aztertzeko.]]>
<![CDATA[Akordioa lortu dute Loiun, eta bertan behera utzi dituzte grebarako deialdiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/169108/akordioa_lortu_dute_loiun_eta_bertan_behera_utzi_dituzte_grebarako_deialdiak.htm Fri, 19 Jul 2019 10:01:21 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/169108/akordioa_lortu_dute_loiun_eta_bertan_behera_utzi_dituzte_grebarako_deialdiak.htm <![CDATA[Bidaiarien ugaritzeari ezin eutsi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1963/002/001/2019-07-18/bidaiarien_ugaritzeari_ezin_eutsi.htm Thu, 18 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1963/002/001/2019-07-18/bidaiarien_ugaritzeari_ezin_eutsi.htm
Uztailaren 1ean ere antzeko zerbait gertatu zenez, sindikatuek salaketa ipinia zuten ordurako. Aste honetan, epaileak sindikatuei eman die arrazoia: ebatzi du Aenak oker interpretatu duela dekretua. Hala ere, epaileak ez du uste enpresak nahita egin duenik, eta ez du zigortu. Sindikatuek espero dute enpresak gutxieneko zerbitzuak beteko dituela igandeko greban. Hala, oraingoan bai, aurreikusi dute hogei bat hegaldi bertan behera gera litezkeela.



Negoziazioak etenda izan dituzte luzaroan, baina joan den astelehenean berriro eseri ziren patronala eta sindikatuak. Ez zuten akordiorik lortu. Dena den, sindikatuek negoziatzen jarraitzeko prestasuna agertu dute. «Eguneko 24 orduak ditugu mahaian esertzeko, libre. Enpresari dagokio orain deitzea, eta espero dugu ahalik eta lasterren izango dela», zehaztu du CCOOko ordezkari eta langile batzordeko bozeramaile Jose Manuel Lorenzok. Uste du oraindik enpresak baduela denbora akordioa lortzeko eta mobilizazioak garaiz saihesteko. Pozik hartu du negoziazio mahaia osatu izana. Baina kezkatuta dago orain: «Geu gabiltza euren atzetik hitzordu berria jarri nahian, eta oraindik ez dugu lortu». Interes falta egotzi dio zuzendaritzari.

«Krisialdi ekonomikoaren aurretik hiru eta lau milioi bidaiari artean igarotzen ziren urtero; orain, sei milioi baino gehiago dira. Hau da, bikoiztu egin da. Enpresaren arabera, lantaldea %16 hazi da epe berean. Nabarmena da igoera biak ez direla orekatuak izan», ohartarazi du Aitor Garmendiak, ELA sindikatuak langile batzordean duen ordezkariak. Haien eskaera zehatza den arren, negoziatzeko prest agertu dira. «Kopurua baino garrantzitsuagoa iruditzen zaigu arloen arteko oreka mantentzea. Badakigu beti ezin dela lortu eskatzen duzun guztia». Lorenzok zalantzan ipini du enpresak emandako portzentaje hori. «Hala ere, ontzat emango dugu. Baina argitu behar da lanpostu berri guztiak arlo batzuetan izan direla, eta guk uste dugu lantaldeak guztietan hazi behar duela. Igoera orekatua izatea eskatzen dugu». Lorenzoren arabera, sortu den enplegu berria aginte postuetarako izan da, baina hor ez dago premiarik handiena. «Guk ez dugu esango lanpostu horiek ez direnik behar; agian behar dira. Ez dugu eztabaida horretan sartu nahi. Baina zer egingo duzu aginte postu gehiagorekin ez baduzu izango eguneroko lan praktikoa egingo dizun langile berririk? Bada, hori da egoera».

BERRIA Aenako ordezkariekin hitz egiten ahalegindu da, baina komunikazio zerbitzuak erantzun du ez dutela adierazpenik egin nahi. Prentsa ohar bidez sindikatuei esandakoa errepikatu du: lantaldea %16 hazi dela Loiun 2015etik, eta Aenak kudeatzen dituen beste aireportuetan %10 igo dela. Era berean, iragarri du aurten hamar langile gehiago kontratatuko dituela, eta horietatik zazpi bezeroei arreta emateko zerbitzuan egongo direla.

Hain zuzen, zuzendaritzak azken bileretan proposatu du lantalde batzuk handitzea; besteak beste, bezeroei arreta ematen dien zerbitzuko lantaldea handitzea proposatu diete. Joan den asteleheneko batzarrean, aire- nabigazio zerbitzuko lantalderako eta prebentzio arlorako eskaintza jaso zuten, baina langileen ordezkariek ez dute uste nahikoa denik. «Arlorik delikatuenak falta direla iruditzen zaigu, aireportuko segurtasunarekin lotura dutenak: suhiltzaileak, informatika zerbitzua...», ohartarazi du Lorenzok. Suhiltzaileen egoerak kezkatzen ditu bereziki.

Segurtasuna eta arreta

Garamendik azaldu du nolakoa den egoera. Azaldu du txanda batzuetan bost suhiltzaile egoten direla, eta beste batzuetan, sei, baina aspalditik dute hitzartuta txanda guztiak sei lagunekoak izatea. «Tamaina horretan finkatu genuen gutxieneko egitura». Hori berma dadila eskatzen dute. Ohartarazi du zuzendaritzak azken urteetako hiru erretiro aprobetxatu dituela postuak kentzeko. «Agian ulergarria izan da krisialdi urteetan lan eskaintza publiko berririk ez egitea, baina orain administrazioa hasi da horretan, eta ez dugu ulertzen hemen zergatik ez den egin».

Loiuk 2002tik du suhiltzaile taldea. Izan ere, Sondikako aireportua txiki geratu, eta berria egiteko hautatu zituzten lurrak lindanoz kutsatuta zeuden. Garbitu, eta produktu kutsagarria pista buruan eraiki zuten biltegi zigilatu batean sartu zuten. «Oso arriskutsua da, eta beste aireportuek ez duten arrisku faktore bat gehitzen dio. Hegazkin istripu batek hondamendia eragin dezake. Horregatik adostu genuen aireportuan suhiltzaileak egotea, istripu bat gertatuz gero ahalik eta azkarren esku hartuko dela bermatzeko», azaldu du Lorenzok. Garamendik ohartarazi du hegaldi gehiagorekin istripua izateko aukera handiagoa dagoela. «Aireportuak gero eta segurtasun neurri gehiago ditu, eta suhiltzaileek gero eta baliabide gehiago. Baina horiek erabiltzeko behar beste langile ez baduzu, alferrikakoak izango dira istripurik egonez gero».

Garmendiaren esanetan, langileak iritsi ezinik sentitzen dira, eta lanpostu batzuetan ez dituzte betetzen gaixoaldiak; esaterako, horigertatzen da administrazioko langileen kasuan, esan duenez. Ohartarazi du eragina duela, beharginen baldintzetan ez ezik, baita erabiltzaileek jasotzen duten zerbitzuan ere: «Lana aurrera ateratzea gero eta gehiago kostatzen da, eta hori bidaiariek jasaten dute». Objektu galduak gordetzeko bulegoa erabili du adibide gisa. Hara eroaten dute bidaiariek eta bidaia laguntzaileek galtzen duten guztia. «Ez da gauza bera horrelako bulego batean lan egitea urtero hiru milioi pertsona pasatzen diren aireportu batean edo sei milioi pertsona pasatzen diren batean. Langile kopuru bera dago hiru milioi zirenean eta orain. Bulegora iristen diren objektuen kopurua ere bidaiarien kopurua beste hazi da». Informazio bulegoan ere gero eta ilara luzeagoak sortzen direla salatu du.

Lorenzoren esanetan Aenak «low cost aireportuen eredua» sustatu nahi du. «Bidaiariak sartu eta irten egiten dira etengabe, eta zenbat eta denbora gutxiago egin hemen, hobeto. Baina guk uste dugu kalitatezko zerbitzua eskaini behar diegula, eta, batez ere, segurtasuna bermatu. Eta horretarako langileak falta dira». Zehaztu du Aenaren menpeko beharginak gutxiengoa direla. Gehienak beste enpresa batzuetakoak dira, eta azpikontratatuak. «Horien baldintzak okerragoak dira; gureek aireportuaren egoera ulertzeko balio dute».]]>
<![CDATA[Euskal hitzen lehen biografia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/025/001/2019-07-04/euskal_hitzen_lehen_biografia.htm Thu, 04 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1877/025/001/2019-07-04/euskal_hitzen_lehen_biografia.htm
«Badakigu euskararen etimologia oso eztabaidatua izan dela; ia gutariko bakoitza etimologista bat da, edo hala uste dugu. Baina orain, argitalpen honi esker, oinarriak maila akademikoan jarri dira, eta hala bedi aurrerantzean ere», ohartarazi du Andres Urrutia euskaltzainburuak. Esan du metodologia bat zehaztuta geratu dela, «bidezidor baino gehiago, bide zabal bat irekita» dela; eta aurrerantzean osatzen jarraituko dutela, nahiz eta jakin inoiz ez direla osotasunera iritsiko. Oraingoz, papereko bertsioan dago hiztegia; Elkarren dendetan dago salgai. Epe ertainera, papereko bertsioa osatzea eta digitalizatzea dute asmoa. Euskaltzaindiarentzat eta euskararentzat «garrantzitsua» da argitalpen berria, etimologiaren alorra oraindik gutxi landu baita akademikoki. Garrantzi horren adierazle, atzoko aurkezpenean Euskal Herriko erakunde publiko nagusienetako batzuen ordezkariak izan zituzten lagun. Urrutiak esan du aurrerago Baionan beste aurkezpen bat egiteko asmoa dutela.

Lehen bertsio hau 200 hitz familiatako 2.600 sarrera eta azpisarrerarekin osatu dute; familiaka atondu dute hiztegia, ordena alfabetikoaren arabera. Hiztegia egin aurretik, hitzak hautatzeko irizpide diakroniko estandarrak erabili ziren, Lakarrak azaldu duenez: hitzen hedadura geografiko zahar eta berria, lekukotasunen kalitate eta kantitate historikoak, haien antzinatasuna protohistorian eta historiaurrean, oinarrien emankortasun lexiko eta morfologikoak, hitzok sortutako bibliografiaren kalitate eta kantitatea eta abar. Iragazki horiek gainditu dituzten letra guztietako hitzak bildu dira langai gisa, historikoki hiztegietan letra horiek izaten dituzten proportzioetan hierarkikoki antolaturik.

«Hiztegi honen garapenean erabaki markagarrien artean larriena aurreko iragazkiak gainditu dituzten hitzak familietan antolatzea izan da; hots, ez sarrera solteka, hiztegi arruntetan bezala». 200 familietatik, erdiak ondare zaharrekoak dira, eta beste erdiak, mailegatuak. Familia bakoitzak duen hitz kopuruan aldea dago ondare zaharrekoak izan edo mailegatutakoak izan. Oinarri mailegatukoek launa kide-edo dute, gutxitan gehiago. Ondare zaharrekoek, aldiz, denek 20-25 kide dituzte gutxienez; hainbatek lau edo bost dozena dituzte, eta zur-en familiak, 120-130 hitz, esaterako.

Mitxelenaren garapena

Lakarraren esanetan, «aberatsa» da EHHE-200en egin den protohistoriaren azterketa zabala, Orotariko Euskal Hiztegitik harago doana.«Asko edo gutxi, beti aurreratu dira lekukotasunak, eta ugaldu azterketa diakronikorako ezinbestekoak diren aldaera ezezagun edo gutxi ezagunak. Orobat, berritu dira sarri hedadura dialektal zaharrez genituen usteak. Azken urteotan ezagutu diren lekukotasun berriak edo lekukotasun ezagunen inguruko azterketa filologiko eguneratuez ere baliatu gara».

Diakroniaren azken hamarkadetako teorien ezagutzak eta garapenak eragin zuzena izan du emaitzan. 200 hitz familia horien azterketan, besteak beste, barne berreraiketa mistoa, erro eta morfemen fonotaktika eta aldaketa, gramatikalizazioa eta lexikalizazioa, motibazioa eta etimologia konparatua konbinatu dituzte. «Ikerketa tradizio aurreratuenei lotu gatzaizkie, Mitxelenaren ekarpenaren ondoren gera zitezkeen amateurismo edo ohitura zaharkituenetatik ihesi. Hain zuzen, Mitxelenak lortu eta ondoren areagotutako diakroniaren eta filologiaren garapen eguneratua islatu nahi izan da».

EHHE-200 euskararen historia aztergai duten ikerlarientzat idatzi dute batez ere. Dena den, Lakarraren esanetan, gainerako filologo eta hizkuntzalariek nahiz hizkuntzarekiko zaletasuna duten askok aurki dezakete intereseko ezagutzarik. «Horregatik saiatu gara gauzak modurik zehatz eta argienean azaltzen, errazkeriak baztertuz, baina alferreko zailtasunik ere erantsi gabe gaiari». Hala, bilaketak errazteko, ia 2.600 hitz horien aurkibide orokor bat gehitu diote.]]>
<![CDATA[Hiru urtean %27 ugaritu dira atzerriko ikasleak EHUn]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/007/001/2019-07-02/hiru_urtean_27_ugaritu_dira_atzerriko_ikasleak_ehun.htm Tue, 02 Jul 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1884/007/001/2019-07-02/hiru_urtean_27_ugaritu_dira_atzerriko_ikasleak_ehun.htm
Mugikortasun programetan ere emaitza onak lortu dituztela esan du Balluerkak. Gaur egun, EHUk 1.100 mugikortasun hitzarmen baino gehiago ditu sinatuta 51 herrialdetako unibertsitateekin. Unibertsitate horietatik hemeretzi lehen ehunen artean daude Shanghaiko zerrendan. Nazioarteko mugikortasun programei esker, 1.674 ikasle joan dira ikasturte honetan atzerrira —2016an baino %17 gehiago—, eta 1.242 ikasle etorri —%33 gehiago—.

Gaur egun, graduko 817 ikasgai eta masterreko 360 eskaintzen dituzte hizkuntza ez-ofizialetan. Osotara, irakasleen %40 inguruk dute C1 maila euskara edo gaztelania ez den beste hizkuntza batean. Graduondoko batzuk dagoeneko osorik ingelesez eskaintzen dituzte, eta 2020an iritsiko da lehen gradua: Enpresen Administrazio eta Zuzendaritzako eta Zuzenbideko gradu bikoitza.

Ikerketan, EHUk 102 proiektu lortu ditu Europako Batasunaren Horizon2020 programan: horietako hamahirutan liderra izan da. Ikerlanen nazioartekotzea lortzeko, honako ekintza hauek ipini dituzte martxan, besteak beste: produkzio zientifikoa ADDI erakunde gordailuan sartzea, eta ikertzaileei argitalpen irekiei buruzko prestakuntza eskaintzea.

Munduko 20.000 unibertsitateen artean, 400. lekuan dago EHU, nazioarteko zerrendei erreparatuz gero.«Datuak onak dira, baina ez dugu autokonplazentzian erori behar: asko dugu hobetzeko, eta horregatik diseinatu dugu eta jarri dugu martxan estrategia hau».]]>
<![CDATA[Sustraiak ureztatu dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-06-29/sustraiak_ureztatu_dituzte.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2019-06-29/sustraiak_ureztatu_dituzte.htm
Argi utzi nahi izan dute ekainaren 28ko mobilizazioak antikapitalistak direla.«Sexu askapenerako borrokaren oinarria biziberritzen dute. Horregatik, helburu ekonomikoekin turismoa handitu eta gure auzoak gentrifikatuz hainbat erakundek egiten duten instrumentalizazioaren kontra dago E28 koordinakundea». Aparteko salaketa egin dute Bilbon joan den astean egindako Bilbo Bizkaia Harro jaiaren aurka.

LGTBI kolektiboko kide askok agertu dute kezka hori, baita Euskal Herritik kanpo ere. Stonewallen atzo izan zuten gogoan urteurrena, eta ekainaren 28ari dagokion urteroko martxa egin zuten New York hirian. Baina ez da mobilizazio bakarra izango: biharko beste bat dago antolatuta, alternatiboa. 1970eko lehen martxa hark egin zuen ibilbide bera osatuko dute. Ann Northrop kolektiboko militantea da antolatzaileetako bat: «New Yorken eta munduko beste hainbat hiritan LGTBI harrotasunaren martxekin gertatzen ari dena tragedia hutsa da, erro politiko guztia galdu dutelako. Komunitateak parte hartzen zuen, eta poza eta aldarrikapena nahasten zituzten martxak ziren, eta enpresek sustatutako karrozen desfile bihurtu dira».

Mezu berari heldu dio Euskal Herriko mugimendu feministak. Atzoko egunaren harira egindako oharrean azpimarratu du ekainaren 28a aldarrikapen eta borroka eguna dela: «Hainbat eremu politiko eta ekonomikotatik egiten den LGTBI+ kolektiboaren merkantilizazioaren eta despolitizazioaren aurka gaude». Alde horretatik, sexualitatearen dimentsio politikoa aldarrikatu dute, «pertsonala politikoa delako, eta, hortaz, harreman sexu-afektiboak gai politikoak direlako».

«Patriarkatuaren oinarria den familia nuklearraren nagusitasuna eta gailentzen den harreman eredua» ezbaian jartzen dituztenak gero eta gehiago direla ohartarazi du mugimendu feministak. Aitortu dute horren ondorioz erasoak jasaten dituztela. Hala ere, zehaztu dute erasoak ezberdinak direla gizarte klasearen, arrazaren, adinaren edo prekaritate mailaren arabera.

Aliantzaren beharra

Northropek ohartarazi du oraindik lorpen asko falta dituela kolektiboak. Adibidez, gogoratu du 70 estatutan homosexualitatea legez kanpokoa dela. Beste kasu batzuetan atzerapausoak eman direla esan du, eta AEBetako Donald Trump presidentearen erabakiak salatu ditu, eta hil hasieran Londresen bi lesbianak izandako erasoa ere gogoratu du. Atzo, Herrialde Katalanetan sortu zen zalaparta, Bartzelonan bezperan gertatutakoa ezagutzean: janzkera «femeninoa» zuela iritzita, «kolpeka heterosexual bihurtuko» zuela esan zion bezero bati gizonezko batek.

Mugimendu feministak ohartarazi du Euskal Herrian ere badirela erasoak; bereziki, lesbiana eta transen aurka. Euskal Herriko azken eraso LGTBIfoboa Sestaoko (Bizkaia) gizon batek salatu du; joan den zapatuan gertatu zen. E28 koordinakundearen arabera, horri kontra egiteko bidea gizarte mugimenduen arteko zaintza sarea indartzea da. «Hain handia den etsaiaren aurrean, aliantza indartsu, kritiko eta intersekzional baten beharra daukagu».]]>
<![CDATA[«Kapitalismoak LGTB identitatea erabili nahi du, eta utzi egin diote»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2019-06-29/kapitalismoak_lgtb_identitatea_erabili_nahi_du_eta_utzi_egin_diote.htm Sat, 29 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1857/004/001/2019-06-29/kapitalismoak_lgtb_identitatea_erabili_nahi_du_eta_utzi_egin_diote.htm
Aurtengo Ekainaren 28ak izan du ospakizunerako motiborik: bezperan iragarri zuen Eusko Legebiltzarrak transexualitatea despatologizatuko duela.

Oso berri ona da. Baina gero ikusi beharko da horrek praktikan zer ekarriko duen. Azkenean, legeak egiten dituztenek tranpak ere egiten dituzte. Berez, albiste ona da, eskubideak lortzen ari garelako, baina ikusi beharko da legeak praktikan zer ekarriko duen, eta gizartean zer eragin izango duen.

Sexu Askapenerako Nazioarteko Egunaren harira jaialdi berezi bat egon da Bilbon, azken urteetan legez: Bilbao Bizkaia Harro. Boikotera deitu zenuten, eta zer esana piztu du.

Ortzadar LGTB taldeak udalarekin eta beste instituzio eta enpresa pribatuekin batera antolatzen du, Madrilen eta Bartzelonan jarraitzen ari diren eredu kapitalista hori Bilbora ekartzeko. Salatu dugu kolektiboaren aldarrikapenak oker erabiltzen direla, beste helburu batzuk lortzeko. Iaztik, Ortzadar ez dago E28 koordinakundean. Gure borroka oso erradikala izan da hastapenetik. Zapalkuntzen sustraietara jo izan dugu beti, baina asimilazio prozesu bat egon da. LGTB kolektiboko parte batek heteroarauaren eta zisarauaren barruan bizi nahi izan du, erosotasun guztiekin. Kapitalismoak erabili egin nahi izan du LGTB identitatea, eta batzuek utzi egin diote. Horrek despolitizazioa dakar: aldarrikapena urtu egiten da, eta bakarrik geratzen dira «love is love» eta «homofobiarik ez» mezuak. Hau da, aldarrikapen orokorrak egiten ditugu, baina ez dugu aztertzen zein diren zapalkuntzaren sustraiak. Azkenean gizon zuri homosexualak izan dira aldarrikapen horren instrumentalizazioan gehien parte hartu dutenak, eta horren onurak dituztenak. Lesbianak, bisexualak eta transexualak bazterrean geratzen dira. Azken batean, kapitalismoak asimilatu egiten ditu bere intereserako erabil ditzakeen gorpuzkerak eta identitateak, eta LGTB identitatea hartzen du nolabaiteko aniztasuna agertzeko.

Harro sortu duzue aurten, Euskal Herrialdeetako Transmaribibollo Plataforma. Aurkezpenean esan zenuten helburuetako bat dela kolektiboaren erabilera horri elkarrekin aurre egitea. Zer beste erronka dituzue?

Alde batetik, memoria historikoa berreskuratzea; batez ere, Euskal Herrikoa. Askotan gertatzen da Stonewall eta antzekoak ditugula buruan, baina ez dugu hemengo memoria ezagutzen edo oroitzen. Bestetik, gure kolektiboko mugimenduen arteko sarea egin nahi dugu, baita beste mugimendu batzuekin ere. Autodefentsa ere landu nahi dugu, batez ere erasoen aurkako ekintza zuzenak eta protokoloak sortzeko. Azken batean, argi utzi nahi dugu Harro plataforma bat dela, ez dela kolektibo bat. Sare moduko bat da, indar gehiagorekin lan egiteko eta gure arteko zainketa lana egiteko. Baina ez dugu inor fagozitatu nahi.

Azken urteetan, lege aldetik emandako pausoengatik edo, sexu askatasunari lotutako eskubideak bermatuta dauden ustea sendotzen ari da gizartean.

LGTBfobia ez dela existitzen esatea ilusio hutsa da. Egunero pairatzen ditugun biolentziak hor daude. Eremu pribatuan LGTB izan zaitezke, eta ondo. Baina publikoan oraindik ere eraso egiten digute egunero. Eskubideak lortzen ari gara, eta errealitate bat dira. Gainera, pribilegioak ditugu bizi garen lekuan bizi garelako. Bestetik, legedia kontuan izan behar dugu: pausoak eman dira. Baina errealitatea ere hor dago: opresio ardatzek ezberdin eragiten digute, gure aberastasunaren, generoaren edo arrazaren arabera. Eta aitortuta dauden eskubide eta legedi horiek ez gaituzte guztiok berdin babesten. LGTB identitateak intersekzionalak dira: badaude LGTB beltzak, pobreak... Eskubide horiek lortu ahal izateko, intersekzioanalitate hori landu behar dugu.

LGTBI kolektiboa aipatzean, oraindik ere askok gizonezko homosexualekin lortzen du.

Hasteko, kontuz ibili behar dugu genero banaketa binarioak egitearekin. Genero identitateak ez dio jarraitzen binarismo hori. Baina, aldi berean, bai, aitortu behar dugu LGTB askapenaren mugimendua gizonezkoen inguruan mugitu dela historikoki. Azken batean, gizonezkoek pribilegio gehiago dituzte, eta asimilazioa ere haiengan gehiago gertatu da. Koordinakundean gauden gehienak marikak gara, baina ez gara kolektibo bakarra. Autokritika egin behar dugu. Mugimendu lesbikoa Euskal Herrian historikoki LGTB mugimendutik baztertuta sentitu da, eta feminismora jo dute. Horrek ez du esan nahi mugimendu lesbikoak ez duenik arazorik feminismoan bere identitatea lantzeko. Mugimendu feminista, askotan, heteroarauaren eta zisarauaren bueltan mugitu da. Trans pertsona asko baztertuta sentitu dira. Hori guztia aitortu behar dugu. Eta ez da bakarrik gizonezkoak garela: guztiok gara zuriak. Askotan esaten dugu aniztasuna dagoela, intersekzionalitatea, baina hori lortzeko asko aldatu behar dugu. Andreak eta transak behar ditugu gure mugimenduan, eta baita arraza identitate ezberdinak dituztenak ere.

Egoera hasia da aldatzen?

Nik baietz esango nuke. Koordinakundean eta beste plataformetan orain egiten ari garen antolaketa berrian zainketak oso presente daude. Badaude borrokatik aparte egon eta berriro itzultzen hasi diren mugimendu batzuk. Eta, era berean, beste mugimendu batzuk sortzen ari dira beste identitate batzuetan.]]>
<![CDATA[Kalean harro jarraitzera dei egin du LGTBI komunitateak]]> https://www.berria.eus/albisteak/168241/kalean_harro_jarraitzera_dei_egin_du_lgtbi_komunitateak.htm Fri, 28 Jun 2019 09:32:29 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/168241/kalean_harro_jarraitzera_dei_egin_du_lgtbi_komunitateak.htm Mezu bera zabaldu dute Euskal Herriko beste hainbat hiri eta herritan egindako mobilizazioetan. Salatu dute egungo «sistema zapaltzailearen beso armatua» dela Polizia, «pertsona arrazalizatuak kriminalizatzen, kapitalaren etxegabetzeak babesten, jendea kale gorrian uzten eta errefuxiatuak deportatzen» dituelako. Argi utzi dute ekainaren 28ko mobilizazioak antikapitalistak direla.«Sexu askapenerako borrokaren oinarria biziberritzen dute. Horregatik, helburu ekonomikoekin turismoa handitu eta gure auzoak gentrifikatuz hainbat erakundek egiten duten instrumentalizazioaren kontra dago E28 koordinakundea». Aparteko salaketa egin dute Bilbon joan den astean egindako Bilbo Bizkaia Harro jaiaren aurka. Donostia: LGTBI kolektiboko kide askok agertu dute kezka hori, baita Euskal Herritik kanpo ere. Stonewallen ere gaur izan dute gogoan urteurrena, eta ekainaren 28ari dagokion urteroko martxa egin dute New York hirian. Baina ez da mobilizazio bakarra izango: biharko beste bat dago antolatuta, alternatiboa. 1970eko lehen martxa hark egin zuen ibilbide bera osatuko dute. Ann Northrop kolektiboko militantea da antolatzaileetako bat: «New Yorken eta munduko beste hainbat hiritan LGTBI harrotasunaren martxekin gertatzen ari dena tragedia hutsa da, erro politiko guztia galdu dutelako. Komunitateak parte hartzen zuen, eta poza eta aldarrikapena nahasten zituzten martxak ziren, eta enpresek sustatutako karrozen desfile bihurtu dira». Iruñea: Mezu berari heldu dio Euskal Herriko mugimendu feministak. Gaurko egunaren harira egindako oharrean azpimarratu du ekainaren 28a aldarrikapen eta borroka eguna dela: «Hainbat eremu politiko eta ekonomikotatik egiten den LGTBI+ kolektiboaren merkantilizazioaren eta despolitizazioaren aurka gaude». Alde horretatik, sexualitatearen dimentsio politikoa aldarrikatu dute, «pertsonala politikoa delako, eta, hortaz, harreman sexu-afektiboak gai politikoak direlako».

«Patriarkatuaren oinarria den familia nuklearraren nagusitasuna eta gailentzen den harreman eredua» ezbaian jartzen dituztenak gero eta gehiago direla ohartarazi du mugimendu feministak. Aitortu dute horren ondorioz erasoak jasaten dituztela. Hala ere, zehaztu dute erasoak ezberdinak direla gizarte klasearen, arrazaren, adinaren edo prekaritate mailaren arabera. Iruñea: Aliantzaren beharra Northropek ohartarazi du oraindik lorpen asko falta dituela kolektiboak. Adibidez, gogoratu du 70 estatutan homosexualitatea legez kanpokoa dela. Beste kasu batzuetan atzerapausoak eman direla esan du, eta AEBetako Donald Trump presidentearen erabakiak salatu ditu, eta hil hasieran Londresen bi lesbianak izandako erasoa ere gogoratu du. Mugimendu feministak ohartarazi du Euskal Herrian ere badirela erasoak; bereziki, lesbiana eta transen aurka. Euskal Herriko azken eraso LGTBIfoboa Sestaoko (Bizkaia) gizon batek salatu du; joan den zapatuan gertatu zen. E28 koordinakundearen arabera, horri kontra egiteko bidea gizarte mugimenduen arteko zaintza sarea indartzea da. «Hain handia den etsaiaren aurrean, aliantza indartsu, kritiko eta intersekzional baten beharra daukagu». Gasteiz: ]]>
<![CDATA[«Bi urtean hirugarren izan nahi dugu, '.com' eta '.es'-en atzetik»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/008/001/2019-06-28/bi_urtean_hirugarren_izan_nahi_dugu_com_eta_es_en_atzetik.htm Fri, 28 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1864/008/001/2019-06-28/bi_urtean_hirugarren_izan_nahi_dugu_com_eta_es_en_atzetik.htm .eus domeinua. «Domeinua proiektu arrakastatsu bihurtzea izan zen orduko erronka: gizarteak bere egitea, bideragarri izatea, eta ahalik eta askotarikoena bihurtzea», gogoratu du Puntueus fundazioko zuzendari Josu Waliñok (Zumaia, Gipuzkoa, 1972). Gaur bost urte dira lehen domeinuak martxan jarri zituztela, eta 10.000 dira ia. Gaur ospatuko dute, Bilboko Kafe Antzokian, 11:00etan hasiko den ekitaldian.

Proiektua arrakastatsua izatea zenuten helburu. Lortu duzue?

Interneteko domeinu baten arrakasta bi modutan neur daiteke. Bat kuantitatiboa da: bost urtean 10.000 domeinura iritsi izana bada arrakasta. Bestea kualitatiboa da: hau da, 10.000 domeinu horiek ez izatea edonolakoak. .eus-en inguruan bildu diren webguneak esanguratsuak dira. Euskal komunitatearen ordezkaritza zabala bildu da. Alderdi instituzionala hor dago, erakunde publikoek lehen egunetik apustua egin zutelako. Komunikabide nagusiak ere hor zaudete. Enpresa munduan ere garrantzi handia hartu du, eta, gaur egun, 10.000 domeinu horien ia erdiak enpresei dagozkie. Gainontzeko sektoreetan ere eragina izan du: hezkuntzan, kirolean, kulturan... Arrakasta izan du, bai domeinuen kopuru aldetik, bai domeinu horiek duten ikusgarritasun eta ordezkaritza mailaren ikuspegitik. Badago beste faktore garrantzitsu bat: gizartearen pertzepzioa. Oso azkar zabaldu da; oso barneratuta dago. Askok esan digute: «Badirudi .eus betidanik egon dela».

Beste domeinu batzuetan ere enpresak dira erdiak?

Nik uste dut, oro har, Interneten enpresek dutela presentziarik handiena. Webgunea dutenak gehienbat enpresak dira: denda txiki batetik abiatuta, nazioarteko enpresa handi batera arte. Domeinuen munduan, enpresek pisu handia dute. Horrek erakusten du .eus domeinuak balio erantsia ematen diela enpresei. Enpresa batek domeinu baten aldeko apustua egiten duenean, seinale uste duela domeinu horrekin bere merkatuan hobeto komunikatzen dela. Izan ere, zuk .eus erabiltzen duzunean, adierazten duzu inguruko jendearen komunitate berekoa zarela, eta haiekin euskaraz komunikatzeko gai zarela. Eta sentsibilitate bat duzula euskararekin.

Zuen behatokiko datuen arabera, batez ere Gipuzkoan eta Bizkaian dago errotuta domeinua. Nola lortu oreka herrialde guztietan?

Galdera ona da, baina oraindik ez daukagu erantzunik. Hori lortu nahi dugu. Domeinuaren banaketa geografikoa oso lotuta dago lurralde bakoitzaren errealitate soziolinguistikoarekin. Espero dugu gainontzeko lurraldeetara ere indar handiagoz iristea, baina bakoitzak bere ezaugarriak ditu. Kanpaina bereziak egin ditugu, eta espero dugu pixkana gehiago izango garela.

Domeinuen %8 Euskal Herritik kanpo erosi dituzte. Nork?

Hainbat motatako enpresak dira. Batzuetan, Interneteko enpresak dira. Hau da, Google, Facebook, Twitter eta horrelako enpresek .eus hartzen dute; batzuetan, euren marka babesteko, eta, besteetan, erabiltzeko. Applek eta Twitterrek .eus erabiltzen dute. Beste kasu batzuetan, badira kanpoko enpresak Euskal Herrian egoitza dutenak edo merkatuan sartu nahi dutenak; Mercadona supermerkatu katea, kasurako.

Kanpokoek domeinuaren aldeko apustua egiteak euskararen alde egitea ere ekartzen du?

Noski. Guretzat oso garrantzitsua da Googlek .eus-en aldeko apustua egitea, horrek esan nahi duelako euskarari tokia egingo diola bere zerbitzuetan. Euskarak behar du erraldoi horiek berari begira jartzea. Edo Mercadonak erabakitzea .eus erabiltzea garrantzitsua da Euskal Herrian errotzeko. Merkatura sarbide errazagoa ematen dio, gertutasuna transmititzen laguntzen baitio.

Behatokiko txostenetan, euskarak Interneten duen presentziari ere erreparatzen diozue. Domeinuak lagundu du igoera horretan, edo ezin dira bata eta bestea lotu?

Ezin dira konparatu, baina bada gure helburua. Domeinuan biltzen diren webguneen %90ek euskarazko edukiak dituzte. Beraz, lortu nahi duguna da ahalik eta domeinu gehien ekartzea, horrek ekarriko baitu euskararekiko konpromiso bat hartzea, nahiz eta orain euskara ez erabili. Gero leku gehiago egingo diote, konpromiso hori hartu dutelako. Aldaketa bat ekar lezake haien komunikazioan; orain beste domeinu batean erdaraz ari direnak euskarara ekarri beharko lituzke .eus domeinuak. Hori da gure helburua.

Orain normalizazio prozesua hasiko duzuela iragarri duzue.

Gizartean errotu da, eta hemendik aurrera dagokiguna da normaltasun horretan are eta indar handiagoarekin sustatzea. Hau da, jaso ditzagun fruituak, eta egin dezagun lan domeinua toki gehiagotara irits dadin. Horregatik, lan egiteko modua ere aldatu beharko da. Helburu horrekin egin dugu eskaintza berria: 19 euroan jarri dugu prezioa. Gure finantzaketa iturri bakarra domeinu salmenta den heinean, ezin genuen hasieratik merkatuan ohikoak diren prezio merke horietan ibili. Konparatiboki garestia izan da. Argi geneukan gainontzeko domeinu nagusien parera jaitsi nahi genuela. Prezioa jaitsi dugu, baina horrek ez du esan nahi balio jaitsiera izango denik. Prezio berri hori betiko izango da, gainera.

Bost urtean, ia 10.000 domeinu; beste bostean, zenbat?

Nik helburu jarriko nuke Euskal Herrian lehen postura iristea. Baina badakigu edozein eremutan .com dela nagusi. Epe laburrera, bi urte barru edo, Euskal Herriko merkatuan hirugarren izan nahi dugu, justu .com eta .es domeinuen atzetik. Gu bi horien ondoren lehena izatea urrats handia litzateke. Bost urte barru? Gutxienez bikoiztu egin beharko genuke. Orain 26.000 webgune daude euskaraz; bada, gutxienez horiek.eus izatea lortu nahi dugu.]]>
<![CDATA[Euskal Wikipedian, 800 artikulu eta 5 milioi bisita gehiago iaz 2017an baino]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2019-06-28/euskal_wikipedian_800_artikulu_eta_5_milioi_bisita_gehiago_iaz_2017an_baino.htm Fri, 28 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1879/009/001/2019-06-28/euskal_wikipedian_800_artikulu_eta_5_milioi_bisita_gehiago_iaz_2017an_baino.htm
Euskal Wikilarien Kultura Elkarteko Galder Gonzalezen esanetan, «pozik» daude datuekin. Azken batean, hori zen helburua. Baina komunitate bat eratzea ere lortu nahi zuten, eta lortu dute. «Guk egingo ez badugu, ez du inork bultzatuko euskarazko Wikipedia. Auzolana hezkuntza komunitatetik egitea erabaki zen, eta erabaki zuzena izan dela ikusi dugu». Izan ere, lortu dute ikasleek gizartetik jaso duten ezagutza artikulu modura itzultzea. Aitortu du Wikipedian «edonork» idatz dezakeela. «Baina orain edonor hori akademia ere bada».

Egitasmoan parte hartu duten 2.500 ikasleetatik 2.000 inguru EHUkoak dira; beste 200, Deustuko Unibertsitatekoak, Mondragon Unibertsitatekoak eta Nafarroako Unibertsitate Publikoko ikasleak. Gainontzeko 300 gazteak Batxilergoan ikasten aritu dira. Wikipedian idaztea ikasketa prozesuaren parte izan dute guztiek. Hain zuzen, horrek bermatu du, neurri batean, artikuluen kalitatea. Ez diote soilik luzerari erreparatzen, baita mamiari eta aurkezpenari ere. Artikulu horiek kontsumituko dituzten gehienak ikasleak dira. «Ikasleek eurentzako artikuluak sortzen aitzindarietakoak gara munduan».

Elkarteko kide Edurne Agirrek azaldu duenez, programa horri esker %78 hazi da artikuluen batez besteko luzera. Kalitatea neurtzeko sistema bat ere landu dute, adimen artifiziala erabilita. Kalitateari dagokionez, mailarik txukunena informazio eta komunikazio arloko artikuluek dutela zehaztu du. Biologian eta Geologian ere tamainan dabiltza; onenak eguzki sistemari dagozkionak dira. Gonzalezek eman du datua: gaiari buruzko artikulu guztiak inprimatuz gero, 600 orritik gora aterako lirateke, eta guztiak kalitate «bikainekoak». Aitortu dute zientziari lotutako artikuluetan kalitate eta kantitate handiagoa dagoela. Irakasleek dibulgaziorako aukera modura hartu dutela uste dute. Letretako diziplinetan, ordea, eskasago dabiltza. «Historian, Filosofian... gaiak trinkoagoak dira. Eta sarri edukiaren inguruan ez dago erabateko adostasunik adituen artean». Gehienbat musika, antzerki edo kirol gaietan kostatzen zaie idazteko jendea aurkitzea.

Bingen Zupiria Eusko Jaurlaritzako Hizkuntza Politikako sailburuaren esanetan, lankidetza horren helburua da euskaraz ematea kalitatezko eduki digitalak. «Izan ere, mundu digitala behar du euskarak, ezinbestean». Bi urte hauetan espero ez zituzten produktuak ere sortu direla azpimarratu du. Txikipedia da hori. Lehenagotik bazegoen frantsesez umeentzako entziklopedia: Vikipedia. Hastapenean, 700 artikulu inguru zituen euskaraz, gehienak laburrak. Atariak arazo teknikoak zituen; horregatik, Txikipediarako saltoa egin zuten iaz. 1.900 artikulutik gora daude orain, eta lehendik zeudenak sakonagoak dira. Proiektu horren kasuan ere, ikastetxeetako ikasleekin eta irakasle eskoletako ikasleekin egin dute lan.

Infografiak ere euskaraz

Gogoan izatekoa da BERRIAk ere egin duela ekarpena euskarazko Wikipediaren kalitatea hobetzeko. Duela urtebete, hitzarmen bat sinatu zuten euskarazko egunkariak eta Wikipediak: BERRIAn 2012tik argitaratutako 2.500 infografia baino gehiago sartu zituzten Wikipedian. Horietako batzuk itzuli ere egin dituzte. Aurten, Txernobyli buruzko telesailaren arrakasta dela eta, zentralaren hondamendiarekin egindako infografiak ikustaldi markak hautsi ditu: milioi bat ikustaldi baino gehiago izan ditu.]]>