<![CDATA[Ibai Maruri Bilbao | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 24 Jun 2019 15:35:13 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ibai Maruri Bilbao | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Ertzaintzak gizon bi atxilotu ditu Bilbon, andre bati sexu abusua egitea egotzita]]> https://www.berria.eus/albisteak/168061/ertzaintzak_gizon_bi_atxilotu_ditu_bilbon_andre_bati_sexu_abusua_egitea_egotzita.htm Mon, 24 Jun 2019 13:24:16 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/168061/ertzaintzak_gizon_bi_atxilotu_ditu_bilbon_andre_bati_sexu_abusua_egitea_egotzita.htm <![CDATA[Durango. 40 urteren ostean, «eredu aldaketa»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2575/009/001/2019-06-16/durango_40_urteren_ostean_eredu_aldaketa.htm Sun, 16 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/2575/009/001/2019-06-16/durango_40_urteren_ostean_eredu_aldaketa.htm
Azken lau urteetan oposizioan elkarrekin egin duten lana eta hauteskunde gaueko ospakizunak ikusita, agerikoa zen EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek ahalegin guztiak egingo zituztela udal gobernua osatzeko. Asteon iritsi da gobernu akordioa. Hala, sorpresak ez zuen lekurik izan atzoko ezohiko bilkuran. Aretoa herritarrez lepo bete zen. Eta plazan ere dozenaka lagun zeuden, bozgorailuei esker barruan gertatzen zena entzuten. Pentsiodunak zeuden lehen ilaran. Barruan ere ez ziren gutxi asteleheneroko elkarretaratzeetara eroan ohi dituzten zapi gorriak lepoan zituzten gizon-emakumeak. Atzerago, beste lagun talde bat, presoen argazkiekin. Migratzaileen aldeko banderak ere haizatu zituzten beste batzuek. EH Bilduko zinegotzietako bakoitzak karguaren zina egiten zuen aldiro, kaleko txalo zaparrada entzuten zen barrutik. Bereziki, Garrastatxu alkate karguaz jabetu zenean.

«Elkarrizketa»

«Legeak behartuta, Durangoko herri subiranoaren aurrean, alkate karguaren eginbeharrak fideltasun osoz beteko ditudala hitzematen dut». 2008tik Durangoko alkate izan den Aitziber Irigoras jeltzaleak eman zion aginte makila. EH Bilduko kide asko negarrari eutsi ezinik zeuden; besteak beste, Jasone Agirre legebiltzarkide durangarrak malkoz beteta zeuzkan begiak. Alkatearen tokian eseri, eta Garrastatxuk agintaldiko lehen berbaldia irakurri zuen. Eskerrak emanez hasi zen. «Hau posible egin duzuen guztioi eskerrak eman nahi nizkizueke». Lehenik, Herriaren Eskubideak plataformari, bere hautagaitza babesteagatik. Hitzeman zien ordezkatzen dutena kontuan hartuko duela. Bigarrenik, oposizioari: «Beste alternatiba baten alde egin duzuenoi».

Beren-beregi Elkoroiriberi egin zion berba, Durangorentzat «garrantzitsuak» direla esateko, eta badakiela jeltzaleek «ekarpen handia» egingo diotela herriari. «Espero dut bidean sarri topo egitea Durangoren alde lan egiteko». Elkoroiribek baietz erantzun zion buruarekin. Hain zuzen ere, bozketa aurretik alkategai biek egindako inbestidura berbaldian, Elkoroiribek «akordioetara iristeko konpromisoa» berretsi zuen, nahiz eta bere ustez eurei egokitu udal gobernua osatzea, hauteskundeetan beren zerrendak lortu zuelako boto gehien. «Argi geratu da herritarren gehiengoaren konfiantza duen alderdia EAJ dela; baita Durangon ere».

Garrastatxuk hartutako konpromisoa hauxe da: «Aldaketa hau posible egin dutenak eta beste alderdi politiko batzuk bozkatu dituztenak, herritar horiek, guztiak, entzunak, errespetatuak eta babestuak sentitzea nahi dugu». Alkatearen esanetan, euren proiektua «inor sobran sentituko ez den» Durango bat da. Izan ere, haren ustetan, azken urteetan «ahotsik gabe» sentitu diren durangar asko egon dira, «boterean egon direnen aurrean, indargabe». Hori aldatu egingo dela iragarri zuen:«Herriak du agintea, eta gobernuak jasotako aginduak bete behar ditu».

Garrastatxuk hiru hitz hautatu zituen hasi berri duen agintaldian gobernuaren gidalerroak zein izango diren laburbiltzeko: elkarrizketa, gardentasuna eta parte hartzea. «Agian lau urte barru beste batzuk egongo dira hemen, baina hiru ardatz horiek betiko hemen geratzeko etorri dira».

Plataformei esker, EH Bilduk lortu du agintea Galdakaon

EAJk Sopelari eutsi dio, azken uneko abstentzioari esker

Aburtoren eta Gilen udalak beste sail bi izango ditu]]>
<![CDATA[«Umeei irakatsi behar zaie euren gorputzaren jabe direla, ezin dituztela behartu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1966/012/001/2019-06-16/umeei_irakatsi_behar_zaie_euren_gorputzaren_jabe_direla_ezin_dituztela_behartu.htm Sun, 16 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1966/012/001/2019-06-16/umeei_irakatsi_behar_zaie_euren_gorputzaren_jabe_direla_ezin_dituztela_behartu.htm
Noiz jabetu zineten abusuez? Sufritu bitartean ulertzen zenuten zer gertatzenari zen?

MIRIAN ALONSO: 18-19 urterekin, laguntza bila hasi nintzen. Banekien nire bizitzan gertatzen zena ez zela normala. Urte luzez ibili nintzen terapian, zer nuen jakin gabe. Gaizki nengoen. Emozio aldetik dena zen desordena. Nerabezaro zoroa izan nuen: drogak, bakardadea, neure burua suntsitzeko joera nuen, sexualitate aldrebesa... Banuen intuizioa zer izango zen, baina ez nuen oroitzapenik. Burua blokatuta nuen.

Zu, Pepe, nagusiagoa zinen.

PEPE GODOY: Nire familian biktima gehiago izan gara, eta bakoitzak bere erara bizi izan du. Baina nik dena daukat gogoan. Haren etxea deskribatu dezaket; edalontzien kolorea zein zen. Nik hasieratik jakin nuen hura gaizki zegoela. Basauriko jaietan egoten diren lonja horietako batean hasi zen guztia. Elkar ezagutzen genuen: nik futbolean jokatzen nuen talde batean, eta bera beste talde bateko entrenatzailea zen. Eta beste gauza batzuekin harrapatu ninduen. Alkohola ematen zidan, tabakoa, dirua... Etxean debekatutako gauzak ziren. Abusua iritsi zen momentuan, nik ezin nuen etxean ezer esan, laguntza eskatu, aurretik egin nuen debekatutako guztia ere kontatu behar nuelako. Nik uste nuen oniritzia emana niola hari guztiari. Errudun sentitzen nintzen, erantzule eta partaide. Isilik egon behar nuen ezinbestean.

M. A.: Kasu guztiak antzekoak dira, baina, aldi berean, oso ezberdinak. Abusua familian sufritu dugunok ez dugu ezer gogoratzen. Hain da handia sortu diguten trauma. Zure aita da abusatzailea. Bost urteko ume batentzat, oraindik burmuina osatzen ari dela, aitak abusatzea jasangaitza da. Erruduntasun sentsazioa kasu guztietan dago, familian izan edo kanpoan. Baina min ematen dizun hori edo aita, edo neba, edo osaba edo dena delakoa dela onartzea ezinezkoa da. Minik handiena egiten dizuna maitatu eta zaindu behar zaituen hori da. Harekin bizi behar dugu. Munstroa etxean dugu. Eta, hala ere, ez da horretaz hitz egiten, adingabeetan abusuak sufritu dituztenen %85 garen arren. Hara: Garaitzan terapian ibili garenon artean ni izan nintzen bideoa egiten lehena. Baina Peperena [Godoy] agertu zen arte, gaiak ez zuen oihartzunik izan hedabideetan. Gero ere elkarrizketa ia guztiak berari egin dizkiozue. Nolabait mindu nau horrek. Oso haserre egon naiz luzaroan.

Gizartearentzat ez da erraza izango hori badagoela onartzea.

M. A.: Badakit. Baina ahotsa eman behar zaigu, hori sufritzen ari diren beste batzuei laguntzeko. Estatistiken arabera, bost herritarretik batek sufritu dugu. %20k.

Uste duzu zure familiak bazekiela etxean zer gertatzen ari zen?

M. A.: Nik banuen ama, neba-arrebak... Kontatu diedanean, neba-arrebak ez dira harritu. Beraz... Ustez, eurek ez dute sufritu. Amak esan dit berak ez zekiela ezer, eta nik hiru urte egin ditut berarekin hitz egin gabe. Orain, ondo nago eta harremana berreskuratu ahal izan dugu. Gure erara, elkar maite dugu.

Ez diozu sinistu?

M. A.: [Ezetz iradoki du keinuz]. Amak senarra zuen; neba-arrebek, aita. Harremana zuten harekin. Familietan ez da horretaz hitz egiten. Garaitzara behin etorri ziren euren umeek etxean abusua sufritu duten ama batzuk; ez ziren itzuli. «Ea noiz pasatzen zaizun kasketa hori», esaten dizute. Oso zaila da. Ez duzu zure familiaren babesik. Eta familia batzuetan biktima gehiago egoten dira.

Eta zuk, Pepe, nola hautsi zenuen isiltasuna?

P. G.: Gertatu zitzaidanetik, ez da egon gogoratu ez dudan egun bat. Nire ondoren, ikusi dut beste ume batzuekin antzera ibili dela; tartean, nire bi anaiarekin. 20 urterekin arrastoa galdu nion, harik eta emazteak eta biok bizi garen etxea erosi genuen arte. Gure kale berean bizi da, bost ataritara. Kalean ikusten nuen, umeekin ikusten nuen. Amorrua handitzen hasi zitzaidan. Autoa non aparkatzen zuen, non gosaltzen zuen, nondik ibiltzen zen... Dena nekien. Gure alabek harekin ibiltzen ziren umeen adina zuten. Nahikoa zela erabaki nuen. Bi aukera nituen: edo dena kontatu edo tipoa hil. Ez nuen nire bizitza hankaz gora jarri nahi, emazteak pentsa zezakeelako ea norekin bizi izan den azken urteetan. Beraz, hura hiltzeko plana pentsatu behar nuen; inork ni izan nintzela jakingo ez zuen plan bat. Azkenean ez nintzen ausartu; ez naiz gai inor hiltzeko. Beraz, emazteari kontatu nion. Hark salatu zuen. Ez zen erabaki erraza. Nik kontatzean, nire anaiei ere eragingo zien, eta haiek ere familia dute.

Gizon hori entrenatzaile izan den taldeak isilik gorde du dena, babestu egin du. Salatu duzu bideoa egin aurretik ere bazekitela.

P. G.: Auzia artxibatu zutenean, nik neuk salatu nahi nuela erabaki nuen. 2018ko maiatza zen. Klubekoekin hitz egitera joan nintzen, laguntza eskatzera. Iradoki zidaten bazekitela, baina ez zutela ezer egingo. Hasieran taldetik kenduko zutela esan zidaten; gero, ezetz. Asko haserretu nintzen, eta mezu bat bidali nien: «Honaino iritsi naiz ni». Eurek ulertu zuten ez nuela ezer gehiago egingo. Baina bideoa etorri zen. Hara: bideoa azaroaren 12an argitaratu zen; 11n, gizon hori ume batekin ikusi nuen. Klubean jarraitzen zuen. Inork ez zuen ezer egin. Bideoan ez nuen esan: ez zein kirol talderik, ez herririk. Ez nuen izenik eman. Baina berehala denek jakin zuten nor zen abusatzailea. Kaletik esan zidaten lehen gauza hau izan zen: «Eta zure anaiak, zer?». Denek zekiten nortzuk izan garen biktimak.

Babestu dutenetako asko guraso dira. Ez da ulertzen erraza, ezta?

P. G.: Erosotasunagatik egiten dute, sortuko den eskandaluari beldurra diotelako. Neurri batean, konplize direlako: jakin dute eta ez dute ezer egin. Badakit asko kezkatuta daudela, euren umeak biktima izan diren beldur. Ezagutzen dut gertatzen zena jakin dutenean harremana hautsi duen jendea. Beste entrenatzaile batzuk. Baina ez dute ezer esan. Isilik segitu dute.

Basaurik protokolo berria du, hil hasieratik. Zer deritzozue?

M. A.: Basauri da zerbait egiten ari den herri bakarra gure inguruan. [EAEko] Arartekoak esan du antzeko zerbait egin behar litzatekeela herri guztietarako. Ikusiko dugu, baina ondo antolatu behar da. Adibidez, 13 urteko ume batek aita salatzen badu, gero ezin duzu etxera bidali bueltan. Inguruan babes sendo bat jarri behar diozu.

Zuk, Mirian, zer premia eduki zenituen? Zer behar zenuen?

M. A.: 5 urterekin? Ama ondoan edukitzea; ni babestea, maitatzea. Orain sufritzen ari den umeak? Gurasoek sinistea. Egia da etxean ezin dugula ezer esan; ez gara fidatzen. Ni etxe hartatik atera behar ninduten. Adin harekin ni berrosatzea errazagoa zatekeen.

Orduan, nork lagun zaitzake?

M. A.: Irakasleek detektatzea izan daiteke aukera bat. Baina ez daude horretarako prestatuta. Nik 13 urterekin etxetik ihes egin nuen. 2. BBBn [Batxilergo Bateratu Balioaniztuna, gaur egungo 4. DBH] Gimnasia baino ez nuen gainditu. Irakasleek bazekiten zerbait gertatzen zitzaidala. Baina inork ez zuen ezer egin. Inork ez.

P. G.: Gizarteak kontzientzia hartu behar du, genero indarkerian bezala. Zerbait arraroa ikusi duzula? Deitu Poliziari! Gero argituko da zer dagoen benetan.

M. A.: Baina ez dago kontzientzia hori oraindik. Eta ez dago formaziorik. Ez irakasleentzat, ez umeentzat. Sexu heziketa falta da eskoletan. Ez 14 urterekin, goizago. Eta ez soilik genitalei begira. Ez soilik eskolan, baita etxean ere. Nik ama gisa, nire seme-alabei esan behar diet euren gorputza eurena dela. Euren gorputzaren jabe direla irakatsi behar zaie umeei, ezin dituztela behartu. Ez dutenean nahi, ezetz esan dezaketela jakin behar dute. Zer egiten dugu ume txikiekin? 'Emaiozu patxo bat honi'. Baita nahi ez dutenean ere. Gero nola esango dute ezetz, beti musu eman behar dutela irakatsi badiegu txikitatik?

Guraso zarete biok. Haurrekiko harremanean izan du eraginik?

M. A.: Nireak 7 urte ditu. Terapian nenbilela jaio zen. Baina aurretik ere banekien zer gertatu zitzaidan, eta alabaren hazieran kontutan hartu dut. Nik izan ez nuen familia eman nahi izan diot.

P. G.: Ni lapa bat izan naiz alabentzat. Zaharrenak 12 urte ditu eta orain hasi da etxetik ehun metrora dugun eskolara bakarrik joaten. Ez dut galdu haien saskibaloi entrenamendu bakar bat ere.

M. A.: Ni saiatu naiz askatasuna ematen. Nik nahi dudana da autoestimu handia izan dezala, aske izateko. Jakin dezala zer den sekretu bat eta zer ez. Lehen esan bezala, jakin dezala bere gorputza berea dela, eta berak soilik duela agintea. Beste inork ez. Bere ama naizen honek ere ez. Kili-kili egiteko ere baimena eskatzen diot.

P. G.: Errespetatu egin behar dira. Nagusia hasi da protestaka dutxan dagoenean komunera zerbaiten bila sartzen bagara. Haien intimitatea errespetatu behar da.

M. A.: Eta maitasuna eman. Asko eta ona. Nik ez dut izan.

P. G.: Nik bai. Esan didatenean ama ere erantzule dela, haserretu egin naiz. Neurri batean izan zitekeen, baina nik ez dut hala sentitzen. Zazpi umeren 30 urteko ama zen. Putakume horrek bazekien nora jo. Sarri joaten zitzaion igerilekura eroango gintuela esatera. Ama pozik! Zer susmatu behar zuen? Eta argi daukat: ni ere ez naiz erantzule. Biktimak ez gara ondoren etorri diren beste biktimei gertatu zaienaren erantzule. Zer egin behar genuen guk? Erantzuleak dira biktima izan ez, gertatzen zitzaiguna ezagutu eta isilik egotea erabaki dutenak.]]>
<![CDATA[Bilbok kamera berriekin «zainduko» du San Frantzisko, 269.000 euroan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/008/002/2019-06-15/bilbok_kamera_berriekin_zainduko_du_san_frantzisko_269000_euroan.htm Sat, 15 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1901/008/002/2019-06-15/bilbok_kamera_berriekin_zainduko_du_san_frantzisko_269000_euroan.htm
Tomas del Hierro jarduneko Segurtasun zinegotziak iazko azaroan iragarri zuen duela hamar urte jarritako kamerak lau hilabete baino lehen aldatzeko asmoa. Epea igaro zenetik, Sanfran Auzokideak elkartea presio egiten ibili zaio. Iaz sortu zen elkarte hori, auzoan «segurtasun falta gero eta handiagoa» dela salatzeko helburuarekin. Herritarrek osatutako zaintza taldeak ere egin nahi izan dituzte. Batez ere migratzaileak egin dituzte delituen erantzule, eta atzerritarren aurkako mezuak sarritan agertu izan dira auzoko hormetan.

San Frantzisko, Bilbo Zaharra eta Zabalako Taldeen Koordinadorak eta SOS Arrazakeriak sarri salatu dute udalaren eta Sanfran Auzotarrok elkartearen jarrera. Migratzaileak «kriminalizatzea» egotzi diete. Poliziak ugaritzeko eta halako neurrien ordez, bestelako politika batzuk eskatu dituzte, gizarteratzeari begira.]]>
<![CDATA[Abusuen bakardadea apurtuz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-06-12/abusuen_bakardadea_apurtuz.htm Wed, 12 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-06-12/abusuen_bakardadea_apurtuz.htm Ez naiz isilduko izeneko plataforma sortu zuten. «Pepek [Godoyk] azaldu zigun zelako bakardadea sentitu zuen, ez zekielako zer egin eta nora jo laguntza eske. Elkarte pribatu batera joan behar izan zuen, Garaitzara. Eta pentsatu genuen laguntza hori administrazioak eman behar duela; gertukoenak, hau da, udalak», azaldu du taldeko kide Iñigo Isuskizak. Urtarrilean, Basauriko Udalaren osoko bilkuran aurkeztu zuten eskaera. Eta hainbat hilabeteko lanaren fruitu, adingabeen aurkako sexu abusuei aurre egiteko programa bat dauka Basaurik joan den asteaz geroztik.

Oraingoz, biktimei laguntza eta arreta emateko bitartekoak jarri dituzte; hau da, udaleko gizarte zerbitzuetako lantaldea eta telefonoa (94-466 63 48), Whatsapp zenbaki bat (688-73 15 09) eta posta elektroniko bat (abusurikez@basauri.eus), biktimek edo euren inguruan kasuren bat egon daitekeen susmoa daukatenek nora jo izan dezaten. Irailetik aurrera ekingo diote prebentzio lanari, ikastetxeetan, eta kirol eta aisialdi elkarteetan kontzientzia sortuz eta prestakuntza eskainiz.

«Udalean badugu adingabeen babeserako zerbitzua, baina ez dago sexu abusuetara bereziki bideratuta, eta eskumen gutxi ditu, berez, diputazioarena delako», azaldu du Basauriko Gizarte Politiketako zinegotzi Asier Iragorrik. Plataformako kideekin, udalean ordezkaritza duten alderdiekin, udaleko profesionalekin, biktimekin eta adingabeekin lan egiten duten hainbat elkarte eta gobernuz kanpoko erakunderekin hasi ziren beharrean, egoera aztertzen. «Ikusi dugu ez dagoela asko zehaztuta horrelako egoeretan zer egin». Adingabeekin lan egiten duten taldeekin eta profesionalekin ondu dute protokoloa.

«Gure gizarte zerbitzuetako profesionalek badakite horrelako mezu bat jasotzen dutenean zelan jokatu behar duten, zer laguntza eskaini behar duten eta nora bideratu ditzaketen. Eta laguntza eske edo informazioa ematera jotzen duenak badaki erantzun azkarra jasoko duela eta pribatutasuna gordeko dela». Whatsappa eta helbide elektronikoa ere eskura ipinita komunikazioa erraztu nahi izan dute. Izan ere, uste dute hasieran batzuei «errazagoa» egingo zaiela idatzizko komunikazioa edukitzea gizarte zerbitzuetako langileekin.

Herrian eragin

Basauriko programak beste pauso bat ere eman nahi izan du. Iragorriren esanetan, sentsibilizazioa sortzea ere ezinbestekoa dela iruditzen zitzaien. Isuskizak azaldu du Godoyk bideoa egin aurretik ere bazela abusu horien susmoa izan zezakeen jendea. «Dokumental bat egin du eskualdeko Geuria aldizkariak, eta han ikusten da ez zela kontu arrotza. Hori aldatu behar da ezinbestean. Herri modura, gizarte modura, ezin dugu beste aldera begiratu. Arazoa hor dagoela jakin behar dugu, eta aurre egin behar diogu», ohartarazi du Isuskizak. Horregatik, udalari horretan ere indar egin zezala eskatu zioten. Godoyren bideoak eta gerora etorri ziren beste sei salaketek lurrikara txiki bat eragin zuten Basaurin. Isuskizaren ustetan, jarrera aldatzen eta kontzientzia sortzen lagundu dute. Urte hasierako mobilizazioak ipini ditu adibide. Urtarrilaren 12an, 4.000 lagun inguru elkartu ziren. «Basauriren tamainako herri batentzat sekulako manifestazioa da hori».

Horrela, bada, udalak ikastetxeekin eta herriko kirol, kultur eta aisialdi elkarteekin egingo du lan. Ikasturtea bukatzear dago, eta, beraz, ezin dute askorik egin. Orain abisua pasatuko diete, irailean eurekin elkartu nahi dutela esateko. Besteak beste, informazio eta sentsibilizazio saioak egingo dituzte irakasle, begirale eta gurasoekin. Era berean, ikasgeletan gaia landu ahal izateko materiala prestatuko dute. Alde batetik, adingabeei tresnak eman nahi dizkiete, sexu abusuak zer diren jakiteko eta nola aurre egin ikasteko. Beste alde batetik, irakasleak, begiraleak eta familiak prestatu nahi dituzte, euren ardurapeko umeengan zantzuak interpretatzen jakiteko. «Badakigu abusu kasu gehienak familia barruan edo inguruan gertatzen direla, eta horiek direla antzemateko zailenak. Irakasle eta begiraleei horretan lagundu nahi diegu».

Hirugarren ardatz bat ere badu plataformak. Baskoniako entrenatzailearen aurkako ipinitako zazpi salaketetatik sei artxibatu egin dituzte, preskribatuta daudelako abusuak. Baina zazpigarrena auzitegietan dago. Iragorrik azaldu du herri akusazio gisa parte hartu nahi dutela epaiketan. Baina horretarako epailearen baimena behar dute. «Genero indarkeriako kasuetan administrazioak badu eskubide hori, baina halakoetan legeak ez du ematen. Epailearen esku dago». Kasu berririk agertzekotan berdin jokatzeko konpromisoa hartu dute: «Udala inplikatu behar izateko besteko larritasuna du gaiak».]]>
<![CDATA[Jaurlaritzak 1.231 herritarren zantzuak topatu ditu Erorien Haranean]]> https://www.berria.eus/albisteak/167498/jaurlaritzak_1231_herritarren_zantzuak_topatu_ditu_erorien_haranean.htm Mon, 10 Jun 2019 17:36:32 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/167498/jaurlaritzak_1231_herritarren_zantzuak_topatu_ditu_erorien_haranean.htm <![CDATA[Lekeitioko Azkue ikastolak Ibilaldiko gastuei buelta ematea lortu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1900/010/002/2019-06-07/lekeitioko_azkue_ikastolak_ibilaldiko_gastuei_buelta_ematea_lortu_du.htm Fri, 07 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1900/010/002/2019-06-07/lekeitioko_azkue_ikastolak_ibilaldiko_gastuei_buelta_ematea_lortu_du.htm
Euskaltzaindiaren egoitzan egin zuten agerraldia, atzo, Elorrioko Txintxirri ikastolakoekin batera. Izan ere, datorren urtean elorriarrek antolatuko dute, Hel horri! lelopean, maiatzaren 31n. 50. urteurrena ere ospatuko du Elorrioko ikastolak, eta azaldu dute urteotako konpromisoak berretsi nahi dituztela. Hiru helburu nagusi izango ditu 2020ko Ibilaldiak. Batetik, euren hezkuntza eredua ezagutarazi nahi dute; bestetik, herriko eragile eta taldeekin harremanak sendotu gura dituzte; azkenik, baliabide ekonomikoak eskuratzea ere bada xede, ikastolaren erronkei aurre egiteko: Haur Hezkuntzako bigarren ziklorako bioeraikin berria egin eta XVII. mendeko Txintxirri jauregiaren berrantolaketa osatu.]]>
<![CDATA[Ibilaldiko inbertsioa berdindu eta proiekturen bat bideratzea lortu du Lekeitioko ikastolak]]> https://www.berria.eus/albisteak/167343/ibilaldiko_inbertsioa_berdindu_eta_proiekturen_bat_bideratzea_lortu_du_lekeitioko_ikastolak.htm Thu, 06 Jun 2019 07:11:35 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/167343/ibilaldiko_inbertsioa_berdindu_eta_proiekturen_bat_bideratzea_lortu_du_lekeitioko_ikastolak.htm <![CDATA[Gaixoaldiak ordezkatuta saihestu nahi du Murgak lehen arretako greba]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2019-06-06/gaixoaldiak_ordezkatuta_saihestu_nahi_du_murgak_lehen_arretako_greba.htm Thu, 06 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2019-06-06/gaixoaldiak_ordezkatuta_saihestu_nahi_du_murgak_lehen_arretako_greba.htm
Nekane Murga Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailburuak hedabideen bidez erantzun dio deialdiari. Bilboko Zazpikaleetako osasun zentrora egindako bisitan, esan zuen greba deialdia saihesten ahaleginduko direla, eta horretarako hilaren 14an zer eskainiko duen ere aurreratu zuen: udan eskura dituzten mediku, erizain eta pediatra «guztiak» kontratatuko dituzte, gaixoaldiek sortzen dituzten hutsune guztiak betetzeko. Ez da hori izango neurri bakarra: «Lantaldeen eta estrategien analisia egiten ari gara, baita lan eskaintza publikoarena ere, proposamen berriak egin ahal izateko. Oraingoz, premiazkoena konpontzen hasiko gara: udako arazoa».

«Erabakiak atzeratzen»

Sindikatuak kexatu dira bi greba egin dituzten arren Osakidetzak ez duela «lehen arretaren egoera larriak eskatzen duen proposamenik» egin. Oro har, langile eta denbora falta dira euren kexa nagusiak. Ohartarazi dute, besteak beste, mediku bakoitzeko erizain bat egon behar dela. Datorren astean ikusiko da Osakidetzaren proposamenak zenbat gogobete dituen sindikatuen eskaerak. Murgak esan du neurri hori indarrean jartzea «esfortzu handia» dela, eta langileek «aitortzea» espero du. Sindikatuen ustez, Osakidetzaren helburua lantaldea «desmobilizatzea» da. «Erabakiak atzeratzen ibiltzea» egotzi diete.]]>
<![CDATA[Mugimenduak gelditutakoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1921/010/001/2019-06-04/mugimenduak_gelditutakoa.htm Tue, 04 Jun 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1921/010/001/2019-06-04/mugimenduak_gelditutakoa.htm
1972an hasi zen Iberduero argindar konpainia -egungo Iberdrola- erreaktore biko zentrala eraikitzen. Gaur egun, leku hori Lemoizen parte da, baina, garai hartan, Basorda ingurua Mungia zen. «Proiektuak Mungiako Udalaren hiri ordenamendu plana urratzen zuen, eta udalak protesta egin zuen. Baina frankismo garaia zen, eta aurrera egin zuten, orduan haiek baitziren legea», gogoratu du Martin Anso Eguzki talde ekologistako kideak. Lemoizen hasi, eta Ispasterren (Bizkaia), Deban (Gipuzkoa) eta Tuteran (Nafarroa) beste zentral bana eraikitzeko baimena eskatu zuen Iberduerok. Tuterakoak erreaktore bakarra zuen; besteek, bi. «Berehala hasi zen herritarren erantzuna. Ordura arte inoiz ezagutu gabeko mobilizazioak izan ziren», azpimarratu du Ansok. «Beste faktore batzuk ere egon ziren: ETAk oso gogor jo zuen; konpainia elektrikoak zorpetuta zeuden; PSOEk iragarritako atzerapena zentralak erreskatatzeko izan zen. Proiektua bertan behera geratzea hainbat faktorek eragin zuten, bai, baina herri mugimendua erabakigarria izan zen».


Zentrala eraikitzeko obrak abiadura bizian hasi ziren. Tarte batzuetan, epeak aurreratuta. Irudian, 1976ko egoera. BERRIA

Estebaranzek bi etapa bereizi ditu. 1975etik 1979ra artekoa izan zen lehena: «Aurretik saio batzuk egon ziren, baina urte horietan hartu zuen indarra herritarren mobilizazioak. Proiektuen inguruan bizi zirenek abiatu zuten. Azpiegitura jakin horien kontrako mugimendua izan zen. Bertan behera uztea zen aldarrikapen bakarra». Garai hartakoak dira manifestaziorik jendetsuenak. Orduan hasi zen energia nuklearraren aurkako mugimendua ere. 1979-1980tik aurrera, beste belaunaldi batek hartu zuen lidergoa. «Ikuspegi antikapitalista batetik, nuklearren aurkako komiteak kritikatzen hasi ziren nuklearrak ereduaren ardatz zireneko gizartea. Bigarren etapa hori ez zen hain jendetsua izan mobilizazioei dagokienez, baina bai sakonagoa politikoki eta irudimentsuagoa protestetan». Orduan sortu zen gaur egunera iritsi den mugimendu ekologista.

Mobilizazioen parte izan zen indarkeria ere. «Garai hartako talde armatuek gatazkan parte hartu zuten», gogoratu du Estebaranzek. ETA militarra, ETA politiko-militarra eta komando autonomoak aipatu ditu, besteak beste. «Indarkeria hori gogorra izan zen. Adibidez, ingeniari buru bien hilketa oso latza izan zen. Baina ez zen indarkeria bakarra, eta ez nuke esango hori bakarrik izan zenik erabakigarria». Kaleko indarkeria azpimarratu du; kasurako, Iberdueroren bulegoen aurkakoa, baita langileen sabotajeak ere. «1978an, erreaktorearen aurkako ekintza bat egon zen, langileetako batzuek egindakoa. Bi urte behar izan zituzten konpondu eta uranioa jasotzeko prest jartzeko. Langile asko zeuden aurka». Estebaranzek uste du bigarren ildo hori «oso erabakigarria» izan zela Lemoizko proiektua gelditzeko erabakia hartzeko orduan. «Herriak aurkako jarrera sendoena erakutsi zion zentrala zen».


Zentraleko material berreziak Santanderko Estudios Nucleares S.A. enpresatik ekarri zituzten Lemoizera. BERRIA.

Euskal Herrian egingo ziren beste hiru zentralen proiektuak 1970eko hamarkadarako baztertuta zeuden. Lemoizekin, ordea, aurrera jarraitzeko asmoa zuten. Espainiako Gobernuak beste zentral batzuk ere bazituen baimenduta Euskal Herritik kanpo. Eta, atzeraldi bat onartu arren, martxan ipini zituzten ondoren, ordurako eginda zeudelako. Are gehiago: 1986an, Txernobylgo zentralean (egun, Ukraina; garai hartan, Sobietar Batasuna) izandako istripuaren ondoren ere, Espainiako Gobernuak beste zentral bat egiteko baimena eman zuen. Beraz, Estebaranzen ustean, aurretik izandako beste istripu batzuek ere ez zuten aparteko eraginik izan gobernuaren erabakian. Lemoiz da mobilizazioek gelditu zuten proiektu bakarra.

«Aurki», Jaurlaritzarena

Gaur egun, Espainiako Gobernuarenak dira zentrala eta hura dagoen orubea. 2017an, PPren gobernuak eta EAJk Espainiako aurrekontuak adostu zituzten. Jeltzaleen babesaren truke, PPk hainbat baldintza onartu zituen: besteak beste, adostu zuten Lemoizko zentrala Eusko Jaurlaritzaren eskuetara igaroko zela ahalik eta lasterren. Zentsura mozioa etorri zen gero, gobernu aldaketa, hauteskundeak bata bestearen atzetik... Oraindik egin gabe dago jabego aldaketa hori. Jaurlaritzako Ekonomia Garapen eta Azpiegitura Sailak BERRIAri esan dionez, «aurki» egingo den esperantza dute. Espero dute Espainian gobernu berria osatzen denean egingo dela urrats hori.

Prozesu hori kritikatu egin du Ansok. «Hori adostu zutenean, lurrak oraindik Iberdrolarenak ziren. Estatuari eman behar izan zizkion, eta, gero, hark tramitazioa egin behar du euskal erakundeen esku uzteko. Prozesu horrekin ez gatoz bat. Iberdrolak badu erantzukizun bat, eta, horregatik, dirua jarri behar zukeen ingurua lehengoratzen laguntzeko. Baina dirurik jarri gabe alde egiten utzi diote». Eguzkiko kideek Espainiako Gobernura jo zuten azalpen eske, eta erantzun zien Iberdrolak «inolako kargarik gabe» utzi zuela jabegoa, «Eusko Jaurlaritzak ingurua dagoenean uzteko asmoa duelako». Ekonomia Garapen eta Azpiegitura Sailak, ordea, jadanik iragarria du arrain haztegi bihurtu nahi duela. BERRIAk egunotan galdetu dio asmo horrekin jarraitzen ote duen, eta baietz erantzun du. Baina ez du azalpen gehiagorik eman nahi, ez behintzat jabegoa eskuratu arte.


Hainbat atentatu izan ziren. Irudian, Angel Pascual Mugika ETAk hildako ingeniari buruaren autoa, tiroketaren ostean. BERRIA.

Anso ez dago haztegiaren kontra; uste du badagoela horretarako lekua, baita foru hauteskunde kanpainan PPk proposatutako energia berriztagarrien inguruko azpiegitura bihurtzeko ere. «Bi aukeren artean, sakon ezagutu gabe, seguruenik egokiagoa izango litzateke energia berriztagarriena. Baina orain ez da hori lehentasuna». Eguzkik hiru aldarrikapen ditu: ingurua lehengoratzea, publiko bihurtzea eta ados jartzea. «Gure ustez, Lemoizen edozer gauza egingo dela ere, historiarekin koherente izan behar du. Basordako kala lehengoratu egin beharko litzateke. Parke publiko bat eskatzen dugu, erabilera publikoa izango duena, eta memoriak lekua izango duena. Eta erabakia ezin da aldebakarrekoa izan. Hortik aurrera, beste edozer egin daiteke, adostuz gero. Leku asko dago zentralean».

Ansok azpimarratu du lursaila publikoa dela, eta herritarrek «garesti» ordaindu dutela. Izan ere, Espainiak argindar konpainiekiko «zorra» aitortu zuen atzerapenean: «Zentralak ez egiteak eragingo zien diru sarrera galeraren ordaina». «1996 eta 2015 bitartean, gainprezio bat ordaindu dugu Iberdrolaren fakturetan. Guztira ia 6.000 milioi euro izan dira. Jaurlaritzak hori kontuan hartu beharko luke». Estebaranzek uste du zentralak ikur izaten jarraitu behar duela: « Frogatzen du herri mugimendu buruargiak kapitalismoaren zentzugabekeriak geldi ditzakeela».


Basorda ingurua erabat aldatu zuten. Itsasoko eta inguruko erreketako ura erabiliko zuen zentralak. Besteak beste, urtegi bat eraiki zuten handik gertu. Luis Jauregialtzo / Foku.


Zentrala ia prest zegoen lanean hasteko. Irudian, kontrol mahaia. L. Jauregialtzo / Foku.]]>
<![CDATA[Epaileak ez du ezer ulertuko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2113/007/001/2019-05-29/epaileak_ez_du_ezer_ulertuko.htm Wed, 29 May 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/2113/007/001/2019-05-29/epaileak_ez_du_ezer_ulertuko.htm
Jadanik euren gradu amaierako lana aurkeztua dute, eta arazorik gabe: bakoitzak bere hizkuntzan. Baina orain euskarazko eta gaztelaniazko ikasleen artean aurkeztu diren lanen artean onenak iruditu zaizkienak hautatu dituzte, horietatik ohorezko matrikula zeini eman erabakitzeko. Hor sortu da gatazka. Aukeratu dituzten lanak ebaluatu zituzten epaimahaietako presidenteek osatu dute epaimahai berria, ohorezko matrikula nortzuek merezi duten erabakiko duena. «Lau euskaldunak dira, baina beste biek ez dute ulertzen». Hautatutako ikasleek mezu elektroniko bat jaso zuten, aurkezpenaren deialdiarekin. Azken paragrafoan esaten zieten ez zela derrigorrezkoa gaztelaniaz edo ingelesez egitea, baina epaimahaiak eskertuko liekeela. «Ez genion aparteko garrantzirik eman», aitortu du Ugartek. Baina astelehenean bigarren mezu bat jaso zuten, soilik lana euskaraz aurkeztu zuten laurek: «Aurkezpeneko diapositibak gaztelaniaz edo ingelesez jartzeko eskatzen ziguten, epaimahaiko kide batzuek ez dutelako euskara ulertzen». Lana euskaraz aurkeztu duten lau ikasleek mezu bat zabaldu zuten astelehenean bertan sare sozialetan, gertatutakoa salatzeko: «Horrelako zapalkuntza jasan beharra lotsagarria, negargarria iruditzen zaigu».

Baldintza ezberdinak

Fakultateko dekanoak barkamena eskatu die, Euskara eta Eleaniztasun dekanordeak idatzitako gutun baten bidez. «Egindako okerra aitortu izana pauso» modura hartu dute ikasleek, baina ez ditu gogobete, ez dutelako lortu gura zutena: epaimahaiko kide guztiak elebidunak izatea eta aurkezpena arazorik gabe euskaraz egin ahal izatea. «Guk nahi duguna da gaztelaniaz aurkeztuko dutenen baldintza beretan egon ahal izatea. Euren lana gaztelaniaz aurkeztuko dutenen kasuan epaimahai osoak egingo du ebaluazioa. Guk euskaraz aurkeztuko dugu, eta, beraz, epaimahaikideetako bik ezingo dute gure lana ebaluatu, ez dutelako ulertuko. Ez gara maila berean egongo».]]>
<![CDATA[Lana gaztelaniaz aurkezteko eskatu diete EHUn Medikuntza euskaraz ikasi duten ikasle batzuei]]> https://www.berria.eus/albisteak/166985/lana_gaztelaniaz_aurkezteko_eskatu_diete_ehun_medikuntza_euskaraz_ikasi_duten_ikasle_batzuei.htm Tue, 28 May 2019 07:14:15 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/166985/lana_gaztelaniaz_aurkezteko_eskatu_diete_ehun_medikuntza_euskaraz_ikasi_duten_ikasle_batzuei.htm <![CDATA[Gehiengo osorako bakarraren faltan geratu da EAJ Bilbon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2022/008/001/2019-05-27/gehiengo_osorako_bakarraren_faltan_geratu_da_eaj_bilbon.htm Mon, 27 May 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/2022/008/001/2019-05-27/gehiengo_osorako_bakarraren_faltan_geratu_da_eaj_bilbon.htm
Azken lau urteotan gobernukide izan duen alderdiak ere, PSE-EEk, gora egin du, eta bigarren indar bihurtu da, EH Bilduri toki hori kenduta. Izan ere, bost zinegotzi eskuratu ditu Alfonso Gil jarduneko alkateordearen alderdiak, hautetsi bat gehiago duela. Hirugarren geratu ziren duela lau urte, eta orain EH Bildu dago toki horretan, zinegotzi kopuruari eutsita: lau eskuratu ditu Jone Goirizelaiaren zerrendak.

Ahal Dugu-ren inguruko hautagaitzek behera egin dute. Duela lau urte zerrenda bi aurkeztu zituzten, koalizioa osatzeko orduan izandako desadostasunengatik: bina zinegotzi lortu zituzten Udalberrik eta Goazenek. Aurten, Udalberriren ordez Elkarrekin Podemos aurkeztu da, eta hiru zinegotzi lortu ditu; Goazenek biak galdu ditu. Urte luzez bigarren indar izandako PP azken lekura joan da oraingoan, zinegotzi bat galduta: hiru hautetsi lortu ditu.]]>
<![CDATA[Nahasmendua argitzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/011/001/2019-05-26/nahasmendua_argitzen.htm Sun, 26 May 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1945/011/001/2019-05-26/nahasmendua_argitzen.htm
Horrez gainera, nahasmenduari lotutako hainbat ikerketa egiten dira Gurutzetan. Besteak beste, epilepsiak arlo neuropsikologikoan eta psikiatrikoan eragiten dituen kalteak ere neurtzen dituzte. Izan ere, nahasmendu honek depresioa, antsietatea eta portaera aldaketak eragin ditzake, psikiatriari dagokionez; neuropsikologiatik erreparatuta, berriz, memorian, hitz egiteko gaitasunean eta mugikortasunean eragin dezake. Arabako Epilepsia Elkarteko psikologo Carmen Truebaren arabera, epilepsia dutenek arlo horietan guztietan behar dute arreta. «Batzuetan ondorio psikologiko edo psikiatriko horietan lan eginez gero, pazienteek medikazio gutxiago hartzeko aukera egon daiteke».

Era berean, zehaztu du kalte horiek beti ez direla nahasmenduak eragindakoak: medikazioak edo epilepsiak gizartean duen «estigmak» eragindakoak ere izan daitezke. OMEaren arabera, herritarren %1ek du epilepsia. Gizartean «txarto ikusita» dagoen nahasmendua dela kexatu da Trueba.]]>
<![CDATA[Handitik handira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2038/005/001/2019-05-24/handitik_handira.htm Fri, 24 May 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/2038/005/001/2019-05-24/handitik_handira.htm
World Football Summit bilera, errugbiko Champions Cup eta Challenge Cup finalak, The World's 50 Best Restaurant ekitaldia, MTV Europe Music Awards jaialdia, Espainiako Vueltako 17. etapa... «Bizkaia munduko mapan ondo kontatu dugu». Rementeriak berak aitortu du urte «errepikaezina» izango dela, baina datozen urteetarako ildo bat markatu du. Nazioarte mailako ekitaldi garrantzitsuak Bizkaira ekartzearen alde lan egingo duela iragarri du. Besteak beste, Frantziako Tourra dute gogoan. Eta datorren urtean San Mames Eurokoparen zelaietako bat izango da. Berriro da hautagai Rementeria. Baina kanpainan bestelako gai batzuk izan ditu hizpide. Juan Mari Aburto Bilboko alkategai jeltzaleak hartu dio lekukoa. Hiriburua «nazioarteko ekitaldien eta kulturaren bihurtu» nahi duela esan du, «urteko 365 egunak beteko dituen agenda» izango duena. Horrez gainera, «talentua» eta atzerriko inbertsioak erakarri nahi ditu.

Ekitaldiei eurei kritika egin ez dien bakarra PP izan da. Baina ez direla behar beste aprobetxatu iruditzen zaio Amaia Fernandez ahaldun nagusi izateko hautagaiari. «Su festa hutsa» izan direla esan du. Elkarrekin Podemoseko hautagai Eneritz Madariagak ez du gaizki ikusten nazioarteko ekitaldi handien agertoki izan nahi izatea. Baina eurek bestelako ekitaldi batzuk hobetsiko lituzketela esan du. Adibide hau ipini du: «Guk, adibidez, emakumeek kulturari egin dioten ekarpenari buruzko nazioarteko jardunaldi bat nahi dugu Bizkaian». Ekarri diren horiek sortu duten aberastasuna «esku gutxi batzuetan» geratu dela salatu du. EH Bilduko hautagai Bea Ilardiaren esanetan, Bilboko eta Bizkaiko beharginen «prekarizazioa areagotzen du eredu horrek», eta tokian-tokiko negozio txikiak kaltetzen ditu.

Ekitaldi horien helburua beste herrialde batzuetan Bilbo eta Bizkaia ezagun egitea ere izan da. Besteak beste, turistak erakartzeko baliagarri izango dela uste dute Bilbo eta Bizkaia kudeatzen duten agintari jeltzaleek. Eta, neurri handi batean, lortu dute. Azken urteetan sekulako gorakada izan du turismoak. Bereziki, Guggenheim museoari bisitariak erakartzeko ahalmena kentzera iritsi gabe, lehia horretan sartu da Gaztelugatxe (Bermeo). Jeltzaleek turismoa Bilbotik atera eta Bizkaiko gainontzeko eskualdeetara zabaltzea izan dute helburu. Baina ez dute lortu. Museoak bisitatu eta Zazpikaleetan argazkiak egin ondoren, Gaztelugatxeri kuku egin eta etxera itzultzen dira turista gehienak. «Ez zait gustatzen Gaztelugatxe horrela ikustea. Dibertsifikatu egin behar dugu turismo eskaintza, Bizkai osora zabaldu, eta kantitatezko turismoa baino gehiago kalitatezkoa behar dugula iruditzen zaigu», azaldu du Ilardiak. «Bizkaia leku ederra da ezagutzeko eta leku ona da bizitzeko, ez dugu turismo eredu horren beharrik». Gaineratu du sektore horrek ezin duela ekonomiaren motorra izan.

Auto pilaketen auzia

Ekitaldi handiek segituko dute, beraz, baina ez iazko neurrian. Obrek, berriz, indarra hartuko dute. Dagoeneko hasi dira Bilbo hegoaldeko saihesbidearen lehen faseko bigarren zatia egiten: egungo zatia AP-68arekin lotuko du. Hori bukatutakoan, Getxo eta Portugalete itsasadarraren azpitik lotuko dituen tunela eraikitzen hasiko dira. A-8, Artatzako errepideko eta Arrondegiko zubiko auto pilaketak saihestea da asmoa. Oposizioak auzitan ipini du azpiegitura horien beharra. Bereziki, saihesbidearen luzapenari egin dizkiote kritikarik gogorrenak. EH Bilduk eta Elkarrekin Podemosek gogora ekarri dute ez dituela aurreikusitako erabiltzeak lortu; esperotako autoen %60k hartu ohi dute, diputazioaren datuen arabera. Azpiegitura berrien ordez garraio publikoa lehenetsi dute biek. ]]>
<![CDATA[Harro sortu dute, «faxismoaren eta LGTBI zuriketaren kontra»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-05-21/harro_sortu_dute_faxismoaren_eta_lgtbi_zuriketaren_kontra.htm Tue, 21 May 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-05-21/harro_sortu_dute_faxismoaren_eta_lgtbi_zuriketaren_kontra.htm
«Kide garen elkarteen ekintza partikularrak batzea da asmoa», zehaztu du Bea Macias Montoya Harroko kideak. Gaur-gaurkoz, EHGAM, Hiruki Larroxa Kolektiboa, Guztiok, Ozen, Intifada Marika, Sare Lesbianista, Iris Proiektua, Euskal Hartzak eta Lumagorri taldeek osatu dute plataforma, baita beste militante batzuek ere. «Gure helburuak dira Euskal Herrietako hainbat kolektiboren artean lan eta zaintza sareak sortzea, memoria historikoa bildu eta kontserbatzea eta erasoen aurrean erantzun erreal bat ematea», azaldu du plataformako kide Guille Martinsek.

LGTBI mugimenduaren erroak «erradikalak eta antikapitalistak» direla gogoratu dute. Baina aitortu dute kapitalismoak «iraultzaileena ere irensten» duela. Horren adibide modura aipatu dute pinkwashing delakoa; hau da, LGTBI mugimendua zuriketarako erabiltzea, «progresismo itxurak» egiteko.

Eredu talka

Horrela jardun izana egotzi diete Ortzadar LGTBI elkarteari eta Bizkaiko erakunde publikoei. Bilbao Pride jaialdia antolatu dute azken urteetan, ekainaren 28aren bueltan, LGTBI Komunitatearen Nazioarteko Egunaren harira. Harroko kideen ustetan, «tolerantzia eta irekitasun irudi baten atzean, jendarte eta hiri eredu baztertzaile, elitista eta kapitalista sustatzen du». Salatu dute eredu horrek bultzatzen duen «gayfriendly turismoak auzoak gentrifikatzen eta prekarizatzen» dituela. Aurten, izenari harro hitza gehitu diote sustatzaileek: Bilbao Bizkaia Harro izango da. Harroko kideek aitortu dute nahasketa eragin dezakeela. «Baina gure ekintzek eta ideologiak argi erakutsiko dute batzuen eta besteen artean dagoen aldea», azpimarratu du Macias Montoyak.

1969ko ekainaren 28ari erreferentzia egin dio Martinsek. Gogoratu du gau hartan Stonewallen izandako errebolta adreilu batekin hasi zela. Eta adreilu hura erabili du Harroren egitekoa azpimarratzeko: «Suzko adreilu bat gara. Erailtzen gaituen instituzio eta sistema honen erraiak suntsitzeko erabiliko dugun adreilua. Berria den zerbait eraikitzeko erabiliko dugun suzko adreilu bat gara. Itzaltzen utziko ez dugun suzko adreilua».]]>
<![CDATA[Euskal Herriko hainbat LGTB elkartek Harro plataforma sortu dute]]> https://www.berria.eus/albisteak/166581/euskal_herriko_hainbat_lgtb_elkartek_harro_plataforma_sortu_dute.htm Mon, 20 May 2019 09:39:01 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/166581/euskal_herriko_hainbat_lgtb_elkartek_harro_plataforma_sortu_dute.htm <![CDATA[«Jaki frijitu gehiegi jaten dute etxean; beraz, eskolan ez dira komeni»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/005/001/2019-05-19/jaki_frijitu_gehiegi_jaten_dute_etxean_beraz_eskolan_ez_dira_komeni.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1881/005/001/2019-05-19/jaki_frijitu_gehiegi_jaten_dute_etxean_beraz_eskolan_ez_dira_komeni.htm
Gero eta gehiago dira gosaldu gabe eskolara doazen umeak, eta horientzat eguneko lehen otordua eskolako bazkaria da.

Hor dago koxka. Batzuetan, eskolan egindakoari botatzen diogu errua, eta ez diogu begiratzen etxean egindakoari. Gosaltzea hain garrantzitsua al da? Nire ustez, garrantzia du, baina segun zer gosalduko duen, hobe ez gosaltzea. Azukre hutsa edo kaloria hutsak emango badizkiogu, hori ez da ume bat elikatzea. Azkenean, gosea kentzea baino ez da. Inportantea da elikagaiak ematea, jaten duen hori zerbaiterako baliagarri izatea. Ez da hainbeste zenbat eta zein momentutan jaten duen, baizik zer jaten duen: jana den edo litxarreriak diren.

Eskoletan egiten diren bazkari horiek nolakoak dira?

Segurtasun aldetik, seguruak dira. Umeen artean alergiko asko daude gaur egun. Ohitura diferenteak ekartzen dituzte etxetik, erlijioagatik edo bizitza modu diferenteak dituztelako. Alde horretatik, bermatu beharrekoa bermatuta dago. Kontua da nutrizioaren aldetik nolakoak diren. Eta ikuspegi horretatik asko hobetu daitezke. Asko aldarrikatzen da produktuen jatorria, freskoak diren eta nola dauden prozesatuta. Enpresa handiak dira, eta iristen den produktua ez da oso ona izaten itxura aldetik. Eta hori gaur egun oso garrantzitsua da belaunaldi berrientzat, Instagrameko belaunaldiak direlako.

Zer hobetu behar da?

Duela gutxi OMEk adierazi zuen tabakoak baino kalte handiagoa egiten duela elikadura txarrak. Sarri esaten da dietiston mezuak beti direla ezkorrak: koipe kalitatea hobetu edo kendu, gatza kendu, azukrea saihestu... Baina ez dugula positiborik ematen: fruta eta barazki gehiago jan behar dela, lekale gehiago... Fruta aldetik hobeto gaude, baina gehiago jan behar dute haurrek. Barazkiak, aldiz, oso gutxi jaten dituzte, eta aniztasuna falta da. Proteinetan, asko sustatzen da haragia eta arraina, eta arraina ere nahiko ondo jaten dute. Baina lekaleak oso gutxi ematen dizkiete, gehiago sustatu beharko lirateke. Dietisten artean ez dago adostasun erabatekorik, baina, nire ustez, prozesatuak asko gutxitu beharko lirateke. Jaki frijitu gehiegi jaten dute etxean; beraz, eskolan ez dira komeni. Askotan haragiaren ordez san jakoboa edo kroketak ematen dizkiete. Etxean jaten badituzte, beharrezkoak dira eskolan? Nahiz eta kroketak egiteko arrain freskoa erosi, irin ona erabili, eskolako sukaldean prestatu... jaki frijituak dira. Asko aldarrikatzen da sasoikoa jan behar dela, eta zero kilometroko jakiak, baina patata frijituak jaki frijituak izango dira, hemengoak izan edo atzerrikoak. Esnekien kasuan ere tranpa egiten da: poltsa horretan sartzen dira askotan jogurt zaporedunak, azukre pila bat dutenak; flanak, natillak eta izozkiak ere ez dira esnekiak, noizbehinka jateko produktuak dira. Zuntza ere garrantzitsua da: gutxiegi jaten dute, eta ogiarekin bermatu daiteke, baina zuria izaten da eta gatz asko duena.

Gehienek catering enpresek prestatutakoa jaten dute. Eskolan kozinatuko balitz, zertan aldatuko litzateke elikadura?

Bazkaltzera etorriko zaizkizunak ezagutzen lagunduko luke. Janari kantitate gutxiago kozinatzen denez, kozinatzeko era diferentea da. Horri esker, itxura eta zapore aldetik hobeak izaten dira. Azkenean, ez da gauza bera ehun bazkari egitea edo 8.000. Gainera, zentraletik bidali behar da eskolara: tenperatura konkretu bat bermatu behar da, orduak pasatzen dira tenperatura horretan, eta zenbait produktu egosi egiten dira; adibidez, hori gertatzen da haragi zerrekin. Sukaldea bertan baduzu, eta zerrak unean bertan egiten badituzu, tenperatura onean ateratzen dira, eta zapore aldetik asko nabaritzen da. Hartara, umeek hobeto jatea lortuko duzu. Zaporearekin eta itxurarekin erakargarri egin behar zaie jatekoa, dena jan dezaten.

Dena den, badira berez jatun txarrak diren umeak.

Lehenbizi horren zergatia ikusi beharko genuke. Gelako 30 ume baldin badaude, gustuak diferenteak dira, eta fisikoki ere oso diferenteak dira. Ez da logikoa guztiek kopuru bera jatea: batzuek gehiago behar dute, eta beste batzuek, gutxiago. Egunaren arabera ere aldatzen da. Sarri uzten dute platerean gogorik ez dutelako; beste batzuetan, gustuko ez dutelako. Hori sukalde txiki batean hobeto kudeatuko duzu. Ikusten baduzu batek normalean gutxi jaten duela, badakizu gutxiago jatekoa dela. Ostera, catering enpresek denentzat kopuru bera bidaltzen dute, eta bidalitako dena jatea nahi izaten da.

Eskolan ikasi behar da jaten?

Eskola beti da heziketarako lekua. Baina, era berean, garrantzitsua da beren lagunekin daudelako: adin berekoekin daude, eta gurasoekin baino berdinago sentitzen dira. Txikitan eta nerabezaroan taldeka jokatzen da: taldekoek zer egiten duten, nik ere hori egingo dut. Batek barazki asko jaten baditu, agian animatuko ditu besteak. Eskolan litxarreriak ematen badizkiogu, horretara ohituko da, eta etxean ere hori nahiko du. Gainera, pentsatzen bada eskolan gauzak zuzen irakasten direla, pentsatuko du litxarreriak onak direla.

Jangelako langileak prest daude hezteko?

Askotan ibili izan gara eskola batetik bestera, eta ikusi dugu eurek ere heziketa premia dutela. Ezjakintasun handia topatu dugu nutrizio aldetik, eta ikusi dugu gogoz kontra jatera behartzen dituztela. Hori hobetu beharko litzateke. Gainera, gero eta alergia gehiago daude, eta horiek nola kudeatu jakin behar dute.

Jantokiko lezioa gainditu ezinda

Eredu anitz erretiluan

Parte izan nahi dute, baina gero eta aparteago daude

Merkatu eta harrobi baserritarrentzat]]>
<![CDATA[Parte izan nahi dute, baina gero eta aparteago daude]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/008/001/2019-05-19/parte_izan_nahi_dute_baina_gero_eta_aparteago_daude.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1953/008/001/2019-05-19/parte_izan_nahi_dute_baina_gero_eta_aparteago_daude.htm
Oro har, sektore «prekarioa» da sukalde eta jangeletako langileena. Baita oso feminizatua ere: beharginen %90 inguru andreak dira. «Ez dauzkate zereginak zehaztuta: 'Edozertarako neskatzat' dituztela kexatzen dira; 'egin hau, egin bestea'. Emakumeek etxean egin izan duten zaintza lana egiten dute, baina etxetik kanpo eta soldata lotsagarriak kobratuta», azaldu du ELA sindikatuko Hezkuntza arloko Maialen Aranburuk.

Gutxi gorabehera 10.000 langilek osatzen dute eskola jangeletako lantaldea hiru herrialdeetan. 700 inguru baino ez dira Hezkuntza Sailaren soldatapeko sukaldari eta garbitzaileak; gainontzekoak catering enpresetako langileak dira; hau da, eskolara iritsitako jatekoa banatzeaz eta ikasleak zaintzeaz arduratzen diren begiraleak. Jaurlaritzaren sukaldaria dagoen eskoletan ere begiraleak catering enpresenak dira.

«Ez ikusezinak, ez gutxietsiak. Gu eskolakoak gara», ohartarazi du LAB sindikatuko Edurne Oliverrek. «Langile gehienak catering enpresa handienak dira; haiekin adosten dugu lan hitzarmena, eta ofizialki haien aginduak jasotzen ditugu. Baina jangelaren eskumena Eusko Jaurlaritzarena da». Hau da, teorian pribatizatuta dago, baina erabaki gehienak administrazioak hartzen ditu. Lan ituna adostu dute enpresekin, baina ratioak adosteke dituzte, eskumena gobernuarena baita. Ordutegi aldaketak eskolek egiten dituzte.

Catering enpresetako langileen lanaldia, batez beste, ordu bikoa da. «Ez dira aski. Umeak eseri, jatekoa eman, eta bukatzean dena jaso. Ez da zerbitzu on baterako behar besteko denbora», kexatu da Oliver. Horrez gainera, aurretik izan duten trantsizio itunean, zerbitzua hobetzeko hamazortzi ordu eta formakuntzarako sei lortu zituzten. Zerbitzua hobetzeko orduak bileretarako dira, eta formakuntzakoetan elikagaiak kudeatzen, higiene neurriak, euskara edo lan segurtasunerako protokoloak ikasten dituzte. «Guk uste dugu lanegunak gutxienez ordu eta erdi izan behar duela, eta soilik zerbitzua emateko, gaur egungo estilora». Baina eredu hori jantoki eredua dela uste du, eta eurek jangela bihurtu nahi dute. «Jateko ordua tarte dibertigarria eta hezitzailea izan behar da. Eskolaren parte gara, eta hezi egin behar dugu; horretarako denbora eta formazioa falta zaigu».

Etorkizuna kezkaz ikusten dute bi sindikatuek. ELAk uste du Jaurlaritzak erabat pribatizatu gura duela zerbitzua. «Orain zerbitzuaren kudeaketa guraso elkarteen esku uzten ahalegindu da. Pribatizatzeko lehen pausoa da. Logikoa da gurasoek catering enpresa bat nahi ez izatea, baina, kontratazioa guraso elkarteek egingo badute, langile publikoek sukalde horietatik joan beharko dute. Lehen urtea pasatutakoan guraso elkarteak ikusiko balu eurentzat gehiegizko lana dela, Jaurlaritzak kudeatuko du bigarrenean? Edo azpikontratari emango dio?», azaldu ditu euren kezkak Aranburuk.

Gaur egun lanean daudenak subrogatu egingo liratekeela zehaztu du Oliverrek. Baina sektore honetan behin-behinekotasun handia dago: publiko diren langileen artean ere %70ekoa da. Catering enpresetako behargin gehienek kontratu finko etena dute, hau da, udako oporretan ez diete kontratua mantentzen. Baina askok aldi baterako kontratuak kateatzen dituzte; lanik gabe geratzean, denek ez dute langabezia saria kobratzeko eskubidea.

«Guraso elkarteen esku geratuko balitz jantokien kudeaketa, zein itunen arabera jokatuko lukete?», egin du gogoeta Oliverrek. Subrogatuen kasuan, catering enpresekin adostuta dutena. Baina gainontzekoentzat probintziako ostalaritzakoa ere erabil daiteke. Biak alderatu egin ditu, Bizkaikoa adibide hartuta: probintziakoan, lanaldi osoko bi sari 1.397 eurokoak izango lirateke; catering enpresekin adostu dutenaren arabera, berriz, orain, 1.537 euro, eta irailetik aurrera, 1.654. «Esperientziak erakutsi digu guraso elkarteen esku geratu diren jangela guztiek probintziako ostalaritza itunaren alde egin dutela. Jantokiak finantzaketa iturri dira eskolentzat: gure lan baldintzekin finantzatu behar al ditugu zirrista berria, plastilina edo ordenagailuak?».

Ordutegiak baldintzatuta

Antzekoak dira Nafarroako begiraleen lan baldintzak ere. %100ean dago zerbitzua pribatizatuta, eta sektorearen Espainiako lan hitzarmenean dituzte lan baldintzak zehaztuta. Funtsean ostalaritzako lan itunaren zatiekin osatutakoa dela salatu du LABeko Nafarroako eskola jangeletako ordezkari Itziar Lukanbiok. «Ez ditu kontuan hartzen gure sektoreak dituen berezitasunak».

Nafarroako Gobernuarekin borrokan dabiltza azken urte honetan. Duela hiru urtetik, eskoletan jardunaldi jarraitua egiteko aukera dago. Ordutegi hori oinarri hartuta, eskolek proiektuak aurkezten dizkiote Hezkuntza Departamentuari, et,a horrek ontzat joz gero, martxan jartzen dituzte. Oraingoz gutxiengoa dira, baina ikusi dute martxan ipini den eskoletan horrek bazkaltzeko ordua atzeratzea ekarri duela, jateko txandak gutxitzea eragin duela, eta lanpostu asko arriskuan ipini dituela. «Lehen 13:00etan bazkaltzen zuten umeek, eta orain, 14:00etan edo 15:00etan, zenbat txanda dauden». Otordua atzeratuta, askok etxean bazkaltzen dute. Bereziki Iruñerriko zentro handietan gertatzen dela esan du Lukanbiok. Eta bazkaltzeko denbora ere txikitu da: lehen ordu bi zituzten; orain, ordu eta erdira jaitsi dute.

Sinadurak bildu zituzten ikasturte hasieran, eta departamentuari eman dizkiote. Finean, eskoletako funtzionamendua aldatzean jangela ere kontuan hartzea nahi dute. «Eskola proiektu berriak definitu dituzte, baina ez dute kalkulatu horrek jantokian zer eragin izango duen. Zerbitzua bermatze hutsarekin nahikoa dela uste dute, kalitateari erreparatu gabe. Umeen hezkuntzatik gero eta aparteago gaude, baina guk uste dugu hezkuntza proiektuaren parte garela».

Jantokiko lezioa gainditu ezinda

«Jaki frijitu gehiegi jaten dute etxean; beraz, eskolan ez dira komeni»

Eredu anitz erretiluan

Merkatu eta harrobi baserritarrentzat]]>
<![CDATA[Merkatu eta harrobi baserritarrentzat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/009/001/2019-05-19/merkatu_eta_harrobi_baserritarrentzat.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1994/009/001/2019-05-19/merkatu_eta_harrobi_baserritarrentzat.htm
Iurretan du baserria, eta Durangoko (Bizkaia) Kurutziaga ikastola hornitzen du. Bere kasuan, erosketa ez du administrazioak egiten, baina uste du eskola publikoetan hori izan beharko litzatekeela eredua. EHNEko kide modura, eskola publikoetako jangela eredua definitzeko batzordean parte hartu du, Gure Platera Gure Aukera plataforman eta baita Eusko Legebiltzarrean ere. «Errotik aldatu behar da. Gaur egun lan egiten den moduan, baserritarrek ezin dugu ezer egin. Maximoetara joaten dira: jaki honen hainbeste kopuru behar da. Guk ezin diegu halako eskaera handiei erantzun. Esperientzia txikietan asko egin dezakegu».

Haren ustez, eskolek zuzeneko erosketa horren aldeko apustua egingo balute, gazte askok lanerako aukera ikusiko lukete nekazaritzan; baliagarri izango litzateke, batez ere, gazteak baserrira erakartzeko. Aukera horiek sortzea Eusko Jaurlaritzari dagokiola azpimarratu du. Izan ere, nekazariek batez ere kontsumo taldeen laguntzarekin funtzionatzen dute gaur egun. «Jendearen kontzientziari esker egiten dugu aurrera. Ondo dago militantzia, baina ezin da soilik horretan oinarritu. Apustu estrategiko bat izan behar da. Administrazioak serio hartuko balu jangelen auzia, guretzat bultzada handia izango litzateke; bai gaudenok bizi ahal izateko, bai berriak erakartzeko».

Ezinbestekoa da berriak erakartzea. Gogora ekarri du Durangoko Mankomunitatearen bultzadaz eskualdean egindako ikerketa bat, Gaindegiak, Elhuyarrek eta Sorlanek egina. «Eskualde honetan dauden elikadura beharrak asetzeko nahikoa lur eta nahikoa produkzio dagoen aztertu zuten. Emaitzak interesgarriak dira: gaur egungo produkzioa ez da nahikoa, baina badago behar den produkzio hori egiteko behar beste lur. Zer gertatu da? Azken 30 urteetan beste politika batzuk bultzatu direla, eta horren ondorio da orain nekazaritzak eskualdeak behar duen baino gutxiago ekoiztea».

Aitortu du sektorea lanerako zaila dela. Era berean, onartu du Durangaldean industriak pisu handia duela, eta askorentzat nekazaritza baino erakargarriagoa izan daitekeela. «Bermatuko balute gero merkatua izango duzula, iruditzen zait jendea animatu daitekeela. Askotan gogorra da; gustatu egin behar zaizu, baina fabrika batek ematen ez dizkizun gauza batzuk emango dizkizu».

Jantokiko lezioa gainditu ezinda

«Jaki frijitu gehiegi jaten dute etxean; beraz, eskolan ez dira komeni»

Eredu anitz erretiluan

Parte izan nahi dute, baina gero eta aparteago daude]]>