<![CDATA[Ibai Maruri Bilbao | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 19 Sep 2018 16:57:57 +0200 hourly 1 <![CDATA[Ibai Maruri Bilbao | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Amnistia Legea indarrik gabe uzteko eskatu du NBEko kontalariak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1900/004/002/2018-09-19/amnistia_legea_indarrik_gabe_uzteko_eskatu_du_nbeko_kontalariak.htm Wed, 19 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1900/004/002/2018-09-19/amnistia_legea_indarrik_gabe_uzteko_eskatu_du_nbeko_kontalariak.htm
Salvioli Madrilen izan zen atzo, Espainiako Diputatuen Kongresuko Memoria Batzordean. Jardunaldi batean hartu zuen parte, EAJ, EH Bildu, Unidos Podemos eta Compromiseko diputatuekin. Kontalariak uste du Espainiako Estatuak «oker» erabili duela adiskidetze kontzeptua. «Adiskidetzea ez da biktima batek bere torturatzailea barkatzea. Hori zer da? Adiskidetzea Estatuarekiko konfiantza berreskuratzea da, estatuak zure eskubideak bermatzen dituela ikusten duzulako. Eta hori soilik lor daiteke justiziaren bitartez». Frankismoaren aurka ipinitako kereilak oztopatu izana gaitzetsi du, eta hori egiteari uzteko eskatu dio Espainiako Gobernuari. «Zer zuzenbide irakasten da herrialde honetako fakultateetan? Gizateriaren aurkako delituetan bi aukera daude: edo epaitu edo estraditatu». Iruditzen zaio Espainiako Estatuak Argentinako kereilarekiko erakutsi duen jarrera «surrealista» dela.

Gogor salatu du Espainiako Botere Judiziala, haren ustez giza eskubideen nazioarteko zuzenbidea «mespretxatu» egin duelako. «Nazioarteko zuzenbidea ez da aukera bat. Zuzenbide nazionalaren parte da; obligazioa da. Estatuek ezin dute aukeratu. Justizia egitean ez du zuzenbideak huts egin; borondate politikoak egin du huts». Salvioliren esanetan, nazioarteko zuzenbidean «behar beste tresna» daude frankismoaren «inpunitatea» hausteko. Espainiako epaile eta fiskalek giza eskubideen arloan «prestakuntza falta» dutela esan du, eta hori zuzentzeko eskatu dio Pedro Sanchezen gobernuari.]]>
<![CDATA[Frankismoaren aurkako kereilak ez trabatzeko eskatu dio Salviolik Espainiako Gobernuari]]> https://www.berria.eus/albisteak/156767/frankismoaren_aurkako_kereilak_ez_trabatzeko_eskatu_dio_salviolik_espainiako_gobernuari.htm Tue, 18 Sep 2018 16:34:55 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/156767/frankismoaren_aurkako_kereilak_ez_trabatzeko_eskatu_dio_salviolik_espainiako_gobernuari.htm <![CDATA[Auzitegiak berretsi du Urdulizek ezin dituela zerbitzuak azpikontratatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/003/001/2018-09-18/auzitegiak_berretsi_du_urdulizek_ezin_dituela_zerbitzuak_azpikontratatu.htm Tue, 18 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1929/003/001/2018-09-18/auzitegiak_berretsi_du_urdulizek_ezin_dituela_zerbitzuak_azpikontratatu.htm
Auzitegi Nagusiak uste du Osakidetzak ez duela behar beste argudiatu hiru zerbitzu horiek azpikontratatzeko beharrizana. Horregatik, sozietate publikoak berak egin behar du zerbitzu horien kargu. Ebazpena ematean, 2010ean Euskal Administrazio Publikoko Mahai Orokorrak adostutako akordioa eta 2008an onetsitako Osakidetzako Lan Baldintzen Akordioa hartu ditu oinarri modura, han ezarri baitzuten halako zerbitzurik ez azpikontratatzea. Era berean, epaiak azpimarratu du helegitea ipini zuten bi sindikatuek «erabateko zilegitasuna» dutela lehiaketa publikoko baldintzen aurka jotzeko, «langileen interesak defendatzen dituztelako».

Zerbitzuok azpikontratatzeko asmoak protesta gogorrak eragin zituen, eta ospitalea irekitzeko eguna hainbat hilabetez atzeratu behar izan zuen Eusko Jaurlaritzak, ezin zituelako hiru zerbitzu horiek martxan ipini. CCOOk gogora ekarri du Gernika-Lumoko (Bizkaia) ospitalean ere antzeko asmoa izan zuela Osasun Sailak, eta orduan ere atzera egin behar izan zuela. Ohartarazi du aurki Eibarko erietxea (Gipuzkoa) irekiko dela. Jaurlaritzari eta Osakidetzari eskatu die hartutako konpromisoak betetzeko.]]>
<![CDATA[Ireki dute Ermuko saihesbidearen azken zatia]]> https://www.berria.eus/albisteak/156725/ireki_dute_ermuko_saihesbidearen_azken_zatia.htm Mon, 17 Sep 2018 14:05:27 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/156725/ireki_dute_ermuko_saihesbidearen_azken_zatia.htm <![CDATA[Minda plantaren porrotaren errua kudeatzaileena dela ebatzi dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1833/009/001/2018-09-15/minda_plantaren_porrotaren_errua_kudeatzaileena_dela_ebatzi_dute.htm Sat, 15 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1833/009/001/2018-09-15/minda_plantaren_porrotaren_errua_kudeatzaileena_dela_ebatzi_dute.htm
Hala, Auzitegi Probintzialak baliogabe utzi du iazko martxoan Merkataritza Arloko Bilboko 2. Auzitegiak emandako epaiaren parte bat: hartzekodunen konkurtsoa «aurreikusi gabea» izan zela ebatzi zuen orduan epaileak. Baina Espainiako Estatuaren abokatuak eta hartzekodunen konkurtsoaren kudeatzaileak helegitea ipini zuten. Espainiako Gobernuak ez ezik, Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Diputazioak ere finantzatu zuten; azken biek uko egin zioten helegitea jartzeari.

Auzitegi Probintzialak «erru larriarekin» jokatu zutela uste du. Era berean, enpresaren kaudimengabezia hirutan «areagotu» izana egotzi die: lursail batzuk erostean, enpresa eraikitzaileari dirua aurreratu ziotenean eta hartzekodunen konkurtsora «beranduegi» deitu zutenean.

Karrantzako (Bizkaia) abeltegietatik ateratzen den gehiegizko mindari irtenbide bat emateko proposatu zuten abeltzainek planta egitea, 2000. urtean. Horretarako, Karrantzako Minda izeneko enpresa sortu zen, eta horrek Ade Biotec SM enpresa kontratatu zuen obrak egiteko eta, gerora, planta kudeatzeko. Kostata, 2009an hasi ziren eraikitzen. Espainiako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Foru Aldundiak 13,5 milioi euroren diru laguntzak eman zizkioten proiektuari; horietatik hamar pasatxo, obrak hasi aurretik. Diru hori guztia inbertitu ostean, baina, lau horma baino ez ziren eraiki. Eta egin gabeko lanen fakturak ere pasatu zituen enpresak. Hala, erakunde publikoek diru laguntzak emateari utzi zioten. 2010ean, bertan behera geratu ziren lanak, ez zutelako aurrera jarraitzeko dirurik. 2011n, hartzekodunen konkurtsora deitu zuen Karrantzako Minda sozietateak.]]>
<![CDATA[Kudeatzaileak minda plantaren porrotaren erantzuletzat jo ditu Bizkaiko Auzitegiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/156645/kudeatzaileak_minda_plantaren_porrotaren_erantzuletzat_jo_ditu_bizkaiko_auzitegiak.htm Fri, 14 Sep 2018 09:49:56 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/156645/kudeatzaileak_minda_plantaren_porrotaren_erantzuletzat_jo_ditu_bizkaiko_auzitegiak.htm ebatzi zuen iazMerkataritza Arloko Bilboko 2. Auziegiak.Espainiako Estatuaren abokatuak eta konkurtsoaren arduradunak helegitea ipini zuten. Orain, Bizkaiko Auzitegi Probintzialak bertan behera utzi du Merkaritza Arloko Auzitegiak iaz emandako epaia, eta porrotarenerantzule egin ditu. Enpresaren kudeaketaz arduratzen ziren sei lagun dira akusatuak; politikariak, abeltzainak eta planta eraiki behar zuen enpresako arduradunak. Juan Jose Ibarretxe lehendakari zen garaiko Nekazaritza Saileko Berritasun zuzendari Martin Askazibar eta Karrantzako orduko alkate Jose Luis Portillo dira zigortuetako batzuk.Bi urteko inhabilitazioa izango dute, eta 485.700 eta 1.772.000 euro arteko kalteaordaindu beharko dute. Hogei eguneko epea dute Espainiako Auzitegi Gorenean helegitea jartzeko. Karrantzako (Bizkaia)abeltegietatik ateratzen den gehiegizko mindari irtenbide bat emateko proposatu zuten abeltzainek planta egitea, 2000. urtean. Horretarako, Karrantzako Minda izeneko enpresa sortu zen, eta horrek Ade Biotec SM enpresa kontratatu zuen obrak egiteko eta, gerora, planta kudeatzeko. Kostata, 2009an hasi ziren eraikitzen. Espainiako Gobernuak, Eusko Jaurlaritzak eta Bizkaiko Foru Aldundiak 13,5 milioi euroren diru laguntzak eman zizkioten proiektuari; horietatik hamar pasatxo, obrak hasi aurretik. Diru hori guztia inbertitu ostean, baina, lau horma baino ez ziren eraiki. Eta egin gabeko lanen fakturak ere pasatu zituen enpresak. Hala, erakunde publikoek diru laguntzak emateari utzi zioten. 2010ean, bertan behera geratu ziren lanak, ez zutelako aurrera jarraitzeko dirurik. 2011n, hartzekodunen konkurtsora deitu zuen Karrantzako Mindak.]]> <![CDATA[Helburuak lortzea helburu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4578/014/001/2018-09-13/helburuak_lortzea_helburu.htm Thu, 13 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/4578/014/001/2018-09-13/helburuak_lortzea_helburu.htm
Hego Euskal Herriko eta Espainiako beste elkarte batzuekin Plena Inclusion izeneko federazioan dago Gorabide. Horietako batzuek Red Compartir sarea osatu zuten 2013an, ezagutza eta informazioa trukatzeko. Sare horrek adimen urritasuna dutenen bizitza kalitateari buruzko azterlan bat egin du, Gorabideren gidaritzapean. Ondorio argi bat atera dute: bizitzan zenbat eta helburu edo erronka gehiago eduki, euren bizitza proiektuan zenbat eta erabaki ahalmen handiagoa izan, orduan eta bizitza kalitate hobea dute adimen urritasuna dutenek.

Sareko kide diren elkarteetako 74 pertsonari egin dizkiete galderak. Ia bi heren gizonak izan dira, eta batez besteko adina 43 urtekoa izan da. Parte hartu duten gehienek %65 eta %74 arteko urritasuna daukate. «Urritasun maila handiagoa dutelako laguntza handiagoa jaso dutenek erantzun dute bizitza kalitate hobea dutela. Beste horrenbeste gertatu da adinean zenbat eta goragokoekin», azaldu ditu beste ondorio batzuk Gorabideko Enrique Ajak.

Mirko Gerolin elkarteko zuzendari teknikoak zehaztu du inkesta egiteko prozedura. Lehen urtean euren bizitza kalitateaz eta bizitzan dituzten helburuez galdetu zitzaien. Urtebetera, helburu horiek lortu zituzten aztertu zen, eta, emaitzen arabera, pertsona horiekin egiten zen lana egokitu zen. Bigarren urtea pasatutakoan, berriro galdetu zitzaien euren egoeraz. Beren buruei erronka gehien ipini zietenek erantzun zuten bilakaera onena izan zutela. «Zenbat eta helburu gehiago ipini, orduan eta lan gehiago egin behar da haiei laguntzeko, eta horrek gehiago gogobetetzen ditu». Helburu horiek arlo askotakoak izan daitezke; adibide hauek ipini ditu Gerolinek: gidabaimena lortu, senide eta lagunekin duten harremana sendotu, edo bizitza sexuala hobetu. Helburu gutxiago ipiniz gero, kontrakoa gertatzen da: ez dute horrenbesteko bilakaerarik nabaritzen, eta iruditzen zaie bizitza kalitate txarragoa dutela.

Beharren araberakoa

Azken urteetan jarduteko modua aldatzen hasi da, eta Gorabideren plan pertsonalizatuak dira horren adibide. Baina Plena Inclusion federazioko koordinatzaile tekniko Berta Gonzalezek ohartarazi du oraindik ere sarri urritasun handiena dutenak egoitzetan sartzeko joera dagoela. «Beharrizan handiena dute, eta laguntza gehien behar dutenak dira. Horregatik programa berezituak behar dituzte. Urritasun handiena dutenei ere euren bizitzaren kontrola eta erabakitzeko ahalmena eman behar zaie: bizitza proiektua gauzatzen utzi».

Azaldu du etxegabeekin lan egiten duen Rais fundazioarekin harremanetan jarri direla Housing First programa ezagutzeko. «Etxegabeen arloan, programetan sartzeko helburuak jartzen zitzaizkien, eta, horiek lortu ezean, kanpoan geratzen ziren. Rais fundazioak hori irauli egin du: kale gorrian daudenei ematen diete etxea. Horri esker hasten dute euren proiektua. Guk ere horrela jokatu beharko genuke urritasun maila handiena dutenekin». ]]>
<![CDATA[Balluerkak finantziazioa eskatu du «bikaintasunean» sakontzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2018-09-11/balluerkak_finantziazioa_eskatu_du_bikaintasunean_sakontzeko.htm Tue, 11 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1893/007/001/2018-09-11/balluerkak_finantziazioa_eskatu_du_bikaintasunean_sakontzeko.htm
Joan den astean antzeko berbak esan zituen Radio Euskadin eskainitako elkarrizketa batean. Deustuko Unibertsitateak Bilbon sortuko duen Medikuntza Fakultate berriaren inguruan galdetu zionean, aitortu zuen albistea «harriduraz» hartu zuela. Esan zuen EHUko Medikuntza eta Erizaintza Fakultateak «hobetzeko aukerak» dituela, eta aitortu zuen baduela hori lortzeko esperantza Eusko Jaurlaritzak onartu behar duen EAEko Unibertsitate Planarekin.

Atzo ez zuen ezer esan Deustuko Unibertsitatearen asmoez. Entzuleen artean Deustuko ordezkariak ere baziren, Mondragon Unibertsitatekoekin batera. Baina EHUk onartu berri duen Plan Estrategikoa eta Jaurlaritzako Unibertsitate Plana oso estu lotu zituen, «elkarri lotuta» joan behar dutela uste duelako. «Unibertsitatearen etorkizunerako mugarriak diren bi dokumentu dira», ohartarazi zuen. Plan Estrategikoak EHUren lan ildoak definitzen dituela azaldu zuen; nabarmendu zuen oinarri nagusienetako ikerketa duela. «Ikerketa bultzatzean, beste unibertsitate jarduera batzuk ere indartzen ditugu». Uste du ikertzen duen unibertsitateak prestakuntza «hobea» eskaintzen duela; era berean, haren iritziz, gizartearekin lotura hobeak izateko lagungarri zaio ikerketa. «Eta bada erakundearen finantzaketa hobetzen lagun dezakeen tresna bat». Aitortu zuen oraindik asko dutela egiteko, baina iazko emaitzak ipini zituen mahai gainean: EHUk hamar milioi euro eskuratu zituen ezagutza transferitzeko kontratuen bidez, eta ikertzaileek beste hamabost milioi lortu zituzten Araba, Bizkai eta Gipuzkoatik kanpoko deialdi lehiakorretan.

Besteak beste, Eusko Jaurlaritzaren Unibertsitate Planak finantziazio eta inbertsio ildoak zehaztu beharko ditu. 2019tik 2022rako iraupena izango du. Balluerkak ohartarazi zuen bere helburuak betetzeko eta kalitatea hobetzeko behar besteko finantziazioa bermatuko dion eredu bat eskaini beharko duela Jaurlaritzaren planak. «Bi dokumentu hauek denboran bat egitea aukera itzela da unibertsitatearen erronkek eta euskal gizartearen erronkek bat egin dezaten».

Bi aldeen konpromisoa

Igaro den ikasturtean, EAEko aurrekontuetatik jasotako diruaz gain, EHUk beste 25 milioi lortu zituen ikerketari eta ezagutza hedatzeari lotutako proiektuei esker. Errektoreak esan zuen eurek bide horretatik ere finantzatzeko konpromisoa dutela. Baina, aldi berean, erakunde publikoei eurena egiteko eskatu zien. «Badakigu Jaurlaritzak unibertsitate publikoaren aldeko apustua egiten duela. Gure herriko erakundeek beti izango dute gure prestasuna egonkortasuna bermatuko duten akordioak lortzeko».

Urkullu lehendakariak onartu du «bikaintasunaren alde lan egiteko konpromisoa». Unibertsitate Plana elkarlanerako aukera berria dela esan zuen. «Badakigu orain arte egindakoa ez dela nahikoa, baina badakigu hori dela jarraitu beharreko bidea».]]>
<![CDATA[Erkidegoei ez diete zehaztuko zenbat etorkin adingabe hartu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2018-09-06/erkidegoei_ez_diete_zehaztuko_zenbat_etorkin_adingabe_hartu.htm Thu, 06 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1872/005/001/2018-09-06/erkidegoei_ez_diete_zehaztuko_zenbat_etorkin_adingabe_hartu.htm
Urte hasieratik adingabe kopuru handiagoa jaso duten erkidegoek ere diru laguntza jasoko dute, gazte horiei arreta hobea eman diezaieten. Atzo iragarri zuen erabakia Carmen Monton Espainiako Osasun eta Gizarte Ongizate ministroak. Bilera egin zuten Madrilen autonomia erkidegoetako ordezkariek, Espainiako Gobernuko zortzi ministeriotako arduradunek eta fiskaltzak. Gaia aztertzen jarraituko dute: mahai bat sortuko dute bakarrik iritsitako adingabe etorkinez eztabaidatzeko.

Hiru lan ildo izango ditu mahai horrek: batetik, adingabe horiei emandako arreta aztertzea eta egokitzea, erkidego guztietan igualtsua izan dadin; bestetik, harrera protokoloa berritzea;eta, hirugarrenik, erkidego arteko elkartasuna sustatzea. Espainiako Gobernuak azken helburu hori lortzeko banatuko ditu 40 milioi horiek. Erkidegoek hamabost egun izango dituzte adingabeak jasotzeko prest daudela jakinarazteko, eta bakoitzari dagokion adingabe kopurua zehaztutakoan banatuko dute dirua. Urtebeterako laguntza izango da, eta, epe hori igarotakoan, gastuak justifikatu beharko dituzte.

Eusko Jaurlaritzako Gizarte Politiketako sailburuorde Libe Amilibiak balorazio «ona» egin du. Espainiako Gobernuak emandako datuen arabera, Araba, Gipuzkoa eta batez ere Bizkaia dira adingabe etorkin gehien hartu dituzten lurraldeak. Hiru herrialdeek guztira 700 bat adingabe dituzte. Bizkaian iritsitakoen kopurua nabarmen hazi da azken bi urteetan, eta hainbat eragilek salatu dute foru aldundiak «gainezka» dituela harrera zentroak.

Euskal erakundeak, «pozik»

Sailburuordeak «eskuzabal» jokatzeko eskatu die beste erkidegoei: «Gutxi batzuen kargu daude estatuko adingabe guztiak, eta beste batzuek ez dute ia bakar bat ere. Ezinbestekoa da adingabeak lurraldeen artean modu orekatuan banatzea, gazte horiei gizarteratzen lagunduko baitie horrek». Ondo hartu du Espainiako Gobernuak 40 milioi euroren laguntza iragarri izana, baina uste du neurri gehiago behar direla. «Horrekin ez dugu arazoa konponduko». Zehaztu du «arazoa jatorrizko herrialdeetan konpontzearen aldekoa» dela.

Nafarroako Gobernuak eskertu egin du Madrilek diruz laguntzea. «Orain arte geuk egin behar izaten genuen esfortzu guztia», ohartarazi du Jose Maria Mauleon Eskubide Sozialetako Departamentuko kabineteburuak. Uste du dirua banatzeko orduan kontuan hartu beharko litzatekeela erkidego bakoitzak arretan egiten duen ahalegina, eta ez soilik adingabe kopurua. Hain zuzen, Madrilen daukaten zerrenda zuzendu du: Nafarroak bere kargu dauzkan adingabeen erdiak baino ez dauzka zenbatuta. 44 ditu gaur egun. Adingabeontzako lan baimena ere eskatu du, gaur egun baimen hori gabe «zaila» zaielako lan-merkaturatzeko programetan parte hartu ahal izatea.

Andaluziak, Ceutak eta Melillak eskatu dute adingabeak sorterrira itzultzeko, euren familiengana. Azkenean, ez dute gai hori eztabaidatu bileran. Save the Children gobernuz kanpoko erakundea ez dago neurri horren aurka, baina ohartarazi du «berme guztiekin eta umeetako bakoitzaren iritzia kontuan hartuta» egin beharko litzatekeela. Adingabe horiei ematen zaien zerbitzuaren kalitatean ere ipini du arreta. «Diputazioei eta Jaurlaritzari eskatzen diegu jar ditzatela zentroek gainezka egoteari uzteko behar diren baliabideak », ohartarazi du erakunde horren EAEko zuzendari Eva Silvanek.]]>
<![CDATA[«Enpresen argindar kontsumoan %1 aurrezten da, gehienez»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1973/003/001/2018-09-01/enpresen_argindar_kontsumoan_1_aurrezten_da_gehienez.htm Sat, 01 Sep 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1973/003/001/2018-09-01/enpresen_argindar_kontsumoan_1_aurrezten_da_gehienez.htm
Ordutegi aldaketarekin egiaz aurrezten da? Zenbat?

Oso gutxi. Kalkulu batzuk egin ditut, eta agian enpresa batzuek aurreztuko dute zerbait, goizeko ordutegia dela eta. Akaso norbanako batzuek aurreztuko dugu zerbait, arratsaldeko orduetan. Baina kopuru oso txikiak dira.

Zehatz esanda, zertan aurrezten du enpresa batek?

Argiztapenean bakarrik. Baina enpresa batean argiztapenaren gastua oso txikia izan daiteke. Argindar asko kontsumitzen dute. Ez dut fundizio bat jarriko adibide gisa; irudikatu dezagun tailer mekaniko bat. Energia kontsumoaren %15 inguru izango da argiztatzeko erabiltzen duena. Eta eman dezagun %5 inguru aurreztuko duela horretan. Barregarria da. Argindar kontsumoan %1 aurrezten da, gehienez. Hori, kontsumori dagokionez; dirutan ordaindu behar duenari erreparatuz gero, gutxiago aurrezten dute. Izan ere, argindar fakturak bi osagai ditu: energiaren kostua eta potentziarena. Energian %1 aurrezten baduzu, %0,5 jaitsiko zaizu ordainduko duzuna; 100 euroko fakturan, 50 zentimo.

Kokapenaren arabera, tokian tokiko eguzki orduen arabera, aurrezpena handiagoa edo txikiagoa izango da, ezta? Leku batzuetan besteetan baino gehiago nabarituko da.

Noski, ordutegi aldaketa honek zentzu handiagoa edukiko luke iparralderako, ipar hemisferioan, edo hegoalderako, hego hemisferioan. Ordutegi aldaketak herrialde horietan garrantzitsuagoak dira. Baina ez pentsa: hemen ere ordua asko aldatzen da. Gure aldaketa egokitzen da gehiago goiz partera. Hemen helburua da goizeko aldaketak gutxiago izatea; horregatik, aldaketak arratsaldera pasatzen ditugu. Hau da, neguan oso goiz ezkutatzen da eguzkia, eta udan, oso berandu. Baina goizetan, ordutegi aldaketei esker, eguzkia irteteko ordua ez da arratsaldean beste aldatzen, urtaroaren arabera. Arratsaldez, bost orduren ezberdintasuna egon daiteke goizen ezkutatzen den egunetik beranduen ezkutatzen denera; goizez, bi inguru daude. Enpresek dutenez gasturik handiena, aldaketa haiei begira eginda dago, goizetan gutxiago gasta dezaten.

Baina, lanean hasten direnetik, enpresek argiak piztuta edukitzen dituzte, kalean eguzkia egon edo ez.

Hori da, bai: zuri ordutegi aldaketak aurrezteko aukera ematen dizu, baina, gero, aukera hori aprobetxatzea edo ez, zure kontu geratzen da. Gehienek, enpresa irekitzen dutenetik itxi arte, argiak piztuta edukitzen dituzte. Inork ez du esaten: «Eguzkitsu dago, eta argiak itzaliko ditut aurrezteko».

Orduan, zergatik ez da ordu aldaketarena sekula baztertu?

Inkesta batean, Europako herritarrek esan dute ez dutela aldaketarik nahi, eta horregatik aztertuko dute orain. Nire ustez, arazoa ez da hainbeste ordutegi aldaketa kendu edo ez. Ez dut uste hori adostu ezinik dabiltzanik. Arazoa da iparraldeko herrialdeek urte osoan negukoa eduki nahi dutela, eta beste batzuek, udakoa. Bakoitzak bere interesak ditu.

Euskal Herriari zein ordutegi komeni zaio: udakoa edo negukoa behin betikotzea?

Guri dagokigun ordutegia ez da daukaguna. Gurea Portugal eta Ingalaterrak daukatena da. Hau da, neguko ordutegian geratu beharko genuke. Niri neuri gehiago gustatzen zait udakoa, neguko arratsaldeak luzeagoak izateko, baina, berez, guk urte osoan neguan dugun ordutegia eduki beharko genuke.

Ordutegi aldaketak argindar gutxiago kontsumitzeko balio ez badu, zer beste egin daiteke? Zer aukera daude gaur egun eremu horretan hobera egiteko?

Gauza asko egin daitezke; batez ere, teknologiaren aldetik. Sentsore asko daude, eta gauzak gero eta automatizatuago egon daitezke. Aspalditik daude horrelako teknologiak, baina gaur egun merkeagoak dira. Teknologia mailan zenbat eta ekipo berriagoak dauzkagun, gehiago aurreztuko dugu. Teknologian daukagu erantzuna. Adibidez, bulego batzuetan argiztatze sistema aldatu eta led teknologia jarriz gero, argindar kontsumoaren %50 aurreztu dezakezu. Noski, inbertsio bat egin behar duzu horretarako; sistema aldatzeak kostua du.]]>
<![CDATA[Ezkutuan eta babes barik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2046/002/001/2018-08-31/ezkutuan_eta_babes_barik.htm Fri, 31 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/2046/002/001/2018-08-31/ezkutuan_eta_babes_barik.htm
Viaderok aitortu du azkenaldian aldaketak egon direla, «hobekuntza txikiak». Uste du «gizartearen presioari esker» lortu direla. Adibidez, aipatu du migratzaileentzat aterpetxeak zabaltzen hasi zirenean hiru gaueko muga ezarri zela, «zorrotz». «Herritarrek eta kolektiboek egin dugun salaketari esker, erakunde publikoek erabaki dute emakumeen eta aparteko egora kalteberan dauden beste kolektibo batzuen kasuan malguago jokatzea. Baina ez dakigu malgutasun horrek zer esan nahi duen. Ez dakigu egonaldiak zenbat luzatzeko prest dauden. Ez dakigu irailetik aurrera zer gertatuko den; baliabide hauek jarraituko duten».

EAEko Gurutze Gorriko Migrazio Arloko arduradun Nahia Diaz de Corcuerak azaldu du euren lana zein den: «Ostatua emateaz gain, oinarrizko premiak asetzen laguntzen diegu: elikadura, arropa eta botikak. Era berean, aholkularitza lana egiten dugu, gizarte zerbitzuetan zer laguntza izan dezaketen azalduz, eta baita lege arloan zein eskubide dituzten zehaztu ere». Esplikatu du haurdun dauden andreak medikuarenera eroaten dituztela; baita adingabeak ere. Baina aterpetxeak gauez baino ez dituzte irekitzen. Hala, guztiek kalean egon behar dute egunez. Gaixoak Osakidetzaren zaintzapean geratzen dira. «Ume eta gaztetxoen kasuan, Gurutze Gorriko Gazteria taldeko kideei eskatzen diegu aisialdiko ekintzekin lagun gaitzaten. Hartara, amek euren laguntza sareekin harremanetan jartzeko asti gehiago izan dezakete».

Viaderok uste du ez dela nahikoa. «Harrerak integrala eta duina izan behar du, migratzaileei entzun ondoren diseinatutakoa; eta baliagarri izan behar du beste herrialde batzuetara bidean daudenentzat eta hemen geratzea pentsatu dutenentzat». Ohartarazi du andreek eta egoera kalteberan daudenek euren beharrei erantzungo dien harrera behar dutela. Iruditzen zaio andreak migrazioan ere ezkutuan geratu direla, eta horrek are arriskutsuago bihurtzen diela bidaia.

Bi harrera egiten direla azpimarratu du: lehena, penintsulara iristean; bigarrena, Euskal Herrian. «Pateratik jaistean, berehala erabaki behar dute zein izango den euren migrazio proiektua, eta, horren arabera, zer programaren laguntza jaso nahi duten hautatu. Baina lehorreratzen direnean ez daude prest horretarako. Astia behar dute atseden hartu eta gogoeta egiteko». Uste du haien beharrak ulertzea falta dela. Eta babesa erakutsi eta bermatu behar zaiela.

Andre erresilientziadunak

«Zer gertatzen da giza salerosketa sareetatik irten nahi duten emakumeekin?», egin du gogoeta. Diaz de Corcuerak aitortu du ez Andaluzian eta ez Euskal Herrian ez dutela astirik izaten andreekin konfiantza harreman bat sortzeko. «Beste norabaiteko biden daude. Gehienez, hiru-bost egun egiten dituzte gure artean. Guk informazioa ematen diegu, eta sareetatik irteteko zer laguntza duten azaltzen diegu. Baina ez digute hartzen behar besteko konfiantzarik». EAEko CEAR-eko Ane Garaik ohartarazi du aldaketa sakonak behar direla. Viaderok bezala, andreen denborak errespetatzeko eskatu du. Baina, horrez gain, prestakuntza berezia eskatu du Poliziarentzat, fiskaltzarentzat eta harrera zentroetan elkarrizketak egiten dituztenentzat.

Era berean, uste du ez direla behar beste babesten harrapatuta dauzkan sarea salatzera ausartzen diren andreak. «Delitugileak harrapatzea da lehentasuna. Eta ondo dago gaizkileak atxilotzea. Baina lehentasuna giza eskubideek izan behar dute, andre horiei behar dute babesa eta segurtasuna eskaintzeak». Ohartarazi du gero eta adingabe gehiago sartzen direla halako sareetan.

Euren herrialdean sufritzen duten jazarpena ekarri du gogora. «Ihes egiten dute gizonek ihes egiten duten arrazoi berengatik. Baina baita genero kontuengatik ere». Eta ez du bideko arriskuez ahaztu gura izan. «Gehienek sexu erasoak sufritzen dituzte. Eraso egiten diete poliziek, mugetako funtzionarioek eta bidaideek. Gero eta hedatuago daude bideko senarrak deitutakoak. Mafietako kideak edo haiekin doazen beste migratzaile batzuk dira. Ituna egiten dute: 'Zure esklaboa izango naiz, eta trukean zuk gainontzekoengandik babestuko nauzu'. Taldeko guztiek bortxatzea baino nahiago dute beti gizon berak bortxatzea».

Andre horien erresilientzia azpimarratu du. Zehaztu du Poliziak sareak desegin arren azkenean andreak eurak askatzen direla saretik. «Gehienetan, ustez hartu duten zor hori ordaintzean askatzen dira». Baina salatu du sistemak «oso zail» ipintzen diela gizarteratzea, eta sarri prostituzioan segitu behar dutela.]]>
<![CDATA[«Ozono gorakadak eragozteko protokolo bat sortzea falta da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/007/001/2018-08-30/ozono_gorakadak_eragozteko_protokolo_bat_sortzea_falta_da.htm Thu, 30 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1894/007/001/2018-08-30/ozono_gorakadak_eragozteko_protokolo_bat_sortzea_falta_da.htm
Zer da ozonoa?

Hiru oxigeno atomok osatutako gas bat da. 30 kilometroko garaieran, estratosferan, ozono geruza osatzen du, eta eguzkiaren erradiaziotik babesten gaitu. Beraz, estratosferan, ozonoa ezinbesteko konposatu kimikoa da gure planetan bizitza egon ahal izateko. Ozonoa lurrazalean sortzen denean, berriz, toxikoa da izaki bizidun guztientzat.

Zerk sortzen du ozonoa lurrazalean edo troposferan?

Besteak beste, trafikoak eta industriak isuritako nitrogeno oxidoak edo hidrokarburo lurrunkorrak eguzki erradiazioen ondorioz izaten duten erreakzio kimikoak sortzen du. Ezinbestekoak dira erradiazioak. Horregatik, udaberrian eta udan sortzen da. Ohikoagoa da Europa hegoaldean; Iberiar penintsulan, erdialdean, iparraldean baino gehiago. Euskal Herria, beraz, ez da gehien sortzen den ingurua, baina, urtero egoten diren bizpahiru beroaldietan, muga gainditzen du.

Osagaiak ikusita, esan daiteke hiriguneak eta industria dauden eskualdeetan sortzen dela?

Ez. Ozonoa sortzen duten gas kutsatzaileak inguru horietan isurtzen dira, baina ozonoa sortzen duten erreakzio kimikoak handik kilometro batzuetara gertatzen dira kantitate handiagoetan. Horregatik da ohikoagoa hiriguneetatik gertuko landa eremuetan agertzea kantitate handiagoetan eta iraunkorrago. Horregatik, abuztuko beroaldian herritarrei ozonoaz ohartaraztera behartzen duen maila Valderejoko natur parkean gainditu zen soilik; Araban. Berez, ez da aire kutsadura sortzen den lekua; baina Bilbo Handiko isuriak iristen dira hara.

Zerk eramaten du hara?

Kostaldean, haizea itsasotik sartzen da batez ere, iparraldetik, eta kutsadura hegoalderantz eroaten du. Bilbon, ordea, askoz ozono gutxiago sortzen da, nahiz eta tarteka hiriko parkeetan ere maila handiak neurtu izan diren.

Kantitate handietan dagoenean, nabaritu egiten da?

Ez da ikusten eta ez da usaintzen, baina arnasteko arazoak dituztenek sintomak nabaritzen dituzte: eztarriko lakarra, eztula, narriadura begietan...

Epe ertain eta luzera zein ondorio ditu osasunean?

Kantitate handian arnastuz gero, epe laburrera ere baditu ondorio larriagoak: arnasteko zailtasunak sortzen ditu, arnasketari lotutako eritasun kronikoak eta kardiobaskularrak larritu ditzake. Kasu larrienetan, bihotzekoa eragin dezake, eta baita buruko infartua ere. Kopuru apalagoetan baina epe ertain edo luzera arnasteak ere eritasun kronikoak eragin ditzake. Europako Ingurumen Agentziaren arabera, urtero Espainian 1.600 eta 1.800 lagun artean hiltzen dira ozono gehiegi arnasteagatik.

Aurtengo udan zelan joan da?

Udaberria, oro har, makala izan da, eta udan ere lainotuta egon da egun askotan. Abuztuko lehen aste hori kenduta, Euskal Herrian eta penintsula iparraldean ez da maila handietan neurtu. 2015a eta 2017a izan dira azkenaldian inguru hauetako urterik txarrenak.

Ekosistemetan zer kalte eragiten du ozonoak?

Landareen organismoetara sartzen da, eta ahuldu egiten ditu, pertsonak eta animaliak ahultzen dituen bezala. Horren ondorioz, gaixotasunek eta izurriteek errazago eta maizago erasotzen diete. Fotosintesian ere eragiten du, eta landareen hazkundea moteltzen du, eta fruitu gutxiago ematen dute. Nekazaritzan, adibidez, ekoizpena urritzea eragiten du.

Zer egin dezakete agintariek?

Airea kutsatzen duten isurketak apaltzeko neurriak autonomia erkidegoen eskumena dira. Legeak ezartzen ditu isurketen mugak. Azken bi urteetan, EAEn ez da mugarik gainditu. 2014 eta 2016 artean gainditu ziren hainbatetan. Oro har, Eusko Jaurlaritzak ez du plan berezirik egin behar. Baina badu lanik: ozono gorakadei aurre egiteko eta haiek eragozteko protokoloa falta da. Eskatu dugu, baina ez du kasurik egin. Herritarrak ohartarazi behar ditu. Izan ere, edo berandu jakiten dute, edo ez dute jakiten.

Ezin da zerbait egin eragozteko?

Hori izan beharko litzateke protokoloaren bigarren oinarria: halako goraldiak aurreikusi, eta aurreko bi egunetan ozonoa sortzen duten gasen isurketa murrizteko neurriak hartu beharko lituzke. Neurri horiek ez dira parke naturaletan eta landa inguruetan hartu behar, hirigune eta industrialdeetan baizik. Hau da, trafikoaren erabilera mugatu beharko lukete Bilbo Handian, edo industria jakin batzuei jarduna mugatu —adibidez, Petronorri—. Abuztuko lehen aste horretan, Frantziako hiri batzuei ere eragin zien ozono gorakada horrek, eta neurri horiek hartu zituzten. Jaurlaritzak eredu horri jarraitu behar lioke, biztanleen osasuna babestu nahi badu. Egiturazko politikak ere bultzatu beharko lituzke: trafikoari dagokionez, garraio publikoaren eta bizikletaren erabilera sustatu; eta, industrian, isurketa kutsagarri gutxiago egiten dituzten teknologiak are gehiago sustatu.]]>
<![CDATA[Sexu erasoei aurre egiteko, erantzukizuna hartzera deitu du Bilboko Udalak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/4526/009/001/2018-08-28/sexu_erasoei_aurre_egiteko_erantzukizuna_hartzera_deitu_du_bilboko_udalak.htm Tue, 28 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/4526/009/001/2018-08-28/sexu_erasoei_aurre_egiteko_erantzukizuna_hartzera_deitu_du_bilboko_udalak.htm
Asteburuan, Gasteizen, bi gizon atxilotu dituzte, euren bikotekideak jipoitzeagatik. 35 urte dituzte. Agoitzen (Nafarroa), berriz, Martxoaren 8ko batzordeak iragarri du herriko jaietan salatutako erasoa artxibatu duen epaiari errekurtsoa jarri diola akusazio partikularrak. Epailearen ebazpena auzitan ipini dute: «Ebazpena baimendutako harremanetan eta tonteo-an oinarritzeak erasotzaileari ematen dio sinesgarritasuna».]]>
<![CDATA[Eraso matxistak giza eskubideen urraketak direla esan du Bilboko Udalak]]> https://www.berria.eus/albisteak/155999/eraso_matxistak_giza_eskubideen_urraketak_direla_esan_du_bilboko_udalak.htm Mon, 27 Aug 2018 08:27:55 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/155999/eraso_matxistak_giza_eskubideen_urraketak_direla_esan_du_bilboko_udalak.htm <![CDATA[«Oso arriskutsua da egunero zazpi ordu baino gutxiago lo egitea»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1945/008/001/2018-08-26/oso_arriskutsua_da_egunero_zazpi_ordu_baino_gutxiago_lo_egitea.htm Sun, 26 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1945/008/001/2018-08-26/oso_arriskutsua_da_egunero_zazpi_ordu_baino_gutxiago_lo_egitea.htm
Zer da loa?

Gizakiak duen funtzio fisiologiko bat da, esna egon ahal izateko beharrezkoa. Loaren helburua ez da soilik atseden hartzea. Adibidez, egun osoan ikasi dugun guztia burmuinean txertatzeko ezinbestekoa dugu. Baita egunez sortu ditugun toxinak kanporatzeko ere. Loa buruarentzat da: gorputzak eserita ere har dezake atseden. Baina buruak atseden hartzeko ezinbestekoa dugu kontzientzia galtzea.

Zer da lo txarto egitea?

Kontu bi bereizi behar dira: lo gutxi egitea eta insomnioa. Lo gutxi egitea da guk loari orduak kentzea, egunez gero eta gauza gehiago egin nahi ditugulako. Gizarte industrializatuetan gero eta ohikoagoa da. Baina lo faltak luzera osasun arazoak sortzen ditu: eritasun kardiobaskularrak sortzen ditu, diabetesa, hipertentsioa. Egunero zazpi ordu baino gutxiago lo egitea oso arriskutsua da. Zenbat eta lo gutxiago egin, bizitza itxaropena orduan eta laburragoa da.

Eta insomnioa da...

Lo egiteko zailtasuna. Bi modutakoa izan daiteke: loak hartzea kosta egiten zaigula, edo loak hartu ondoren sarri esnatzen garela.

«Oheratu naizen baino nekatuago jaiki naiz». Zer gertatu da?

Mikroiratzartze asko eduki dituzula. Mikroiratzartzeak gu ohartu gabe gertatzen dira, oso laburrak direlako. Baina lo sakona eragozten digute, eta ez dugu atsedenik hartzen. Normalean apneak edo atsedenik gabeko zangoen sindromeak eragindako iratzartzeak izaten dira.

Zer dira parasomniak?

Lo gaudela ditugun jokaera aldaketak dira. Jokaera aldaketak askotarikoak izan daitezke. Sexuari edo elikadurari lotutakoak, adibidez. Lo daudela jaiki eta esnatu gabe jaten hastea izan daiteke, adibidez. Edo harreman sexualak edukitzea. Berez, lo daude, baina iratzarririk daudela dirudi. Kasu arinenetan ez dira ohetik jaikitzen, baina ametsetan irudikatzen duten hori antzezten dute nolabait: oihuka has daitezke, ukabilkadak ematen... Alboan norbait badago lotan, arriskutsua izan daiteke.

Loa eragozten duten arazo horiek guztiek konponbidea dute?

Batzuek, oso erraza. Loaren higienea zaintzearekin nahikoa da, ohitura batzuk aldatzearekin. Estresa saihestu behar da. Sendagairen baten ondorio bada, sendagaiz aldatu. Beste batzuek tratamendua behar izaten dute, eta komeni izaten da pazientearen bilakaera gertutik jarraitzea. Izan ere, parasomnia batzuetan, loaren REM zikloarekin lotutakoetan, adibidez, ohartu gara eritasun neurodegeneratiboak iragartzen dizkigutela. Parkinsona agertu baino hamar urte lehenago agertzen dira loaren nahasmendu horiek, adibidez.

Zer dira ametsak?

Jarduera kognitiboak dira. Beti egiten dugu amets, baina normalean ez gara gogoratzen. Egun osoan egin dugunaren osaketa dira, baina modu orokorragoan. Horregatik dira nahasiak, dena nahasten dugulako. REM zikloan ametsak osatuagoak dira, garatuagoak; beraz, ziklo horretan esnatzen garenean, hobeto gogoratzen ditugu ametsak. Egunean egin dugunarekin lotuta egoten dira. Beraz, egunez estresatuta egon bagara, ametsean ere hori sentituko dugu, eta amesgaiztoa izango da. Normala da amesgaiztoak edukitzea. Ez zaie garrantzirik eman behar, ez bada loa galarazten digutela.

Lotarako pilulen kontsumoak gora egin du.

Ez joan gimnasiora arratsalde bukaeran, lotarako eta esnatzeko ordutegi finkoa eduki astelehenetik igandera, ez erabili gailu elektronikoak lotara joan aurreko ordubetean, ez ibili kezkak buruan bueltaka... Ohitura aldaketa txiki horiek egin baino errazagoa da pilulak hartzea.

Siesta: bai ala ez?

Siestak kalte egiten badizu, ez. Eta on egiten badizu, hogei minutu baino gehiago, ez. Bestela gauean arazoak izango dituzu.]]>
<![CDATA[Marijaiak zaindu gaitzala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/036/001/2018-08-26/marijaiak_zaindu_gaitzala.htm Sun, 26 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1877/036/001/2018-08-26/marijaiak_zaindu_gaitzala.htm
Aste Nagusiaren historian bada markak hautsi zituen kontzertu bat: Fito & Los Fitipaldis taldeak 2004an Zorrotzaurren emandakoa. 70.000 lagun elkartu omen ziren. Baina udal agintariei beste batek galarazi zien loa: Manu Chaorenak. Aurretik jakin zen leku askotatik iritsiko zirela zaleak Bilbora. Plazara sartzeagatik kobratzea ere pentsatu zuten, jende gutxiago etorriko zelakoan. Kontzertua hasi aurretik sarbideak itxi egin behar izan zituzten. 11.000 lagun zeuden barruan; segurtasun adituen ustetan, gehiegi. Beste 8.000k jarraitu zuten hirian barrena ipinitako pantaila erraldoiei esker.

Gas plazaren inguruan eraikiko ziren etxebizitza berriek aitzakia ederra eman zioten udalari kontzertuen agertokia beste leku batera eroateko. 2003an egin zen lehen kontzertua Zorrotzaurreko orube zabalean. Jai eremutik urrun zegoelako, kritikak jaso zituen erabakiak. Gas plaza txosnagunearen ondoan dago. Baina alkateak lasaiago egingo zuten lo.

Txosnetan ere igarri dira aldaketak. Aste Nagusia sortu berritakoak ezagutu zituztenek gogoan izango dituzte orduko higiene neurri eskasak. Kalimotxoa aste osoan garbitzen ez ziren kupel handietan prestatzen ziren sasoiak. Ez da ezagutzen inori kalte egin ziotenik hango jan-edanek. Baina poza tristura ez bihurtzeko, hobe da horrela.]]>
<![CDATA[Bazkalostean hautsi da bakea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1975/038/001/2018-08-26/bazkalostean_hautsi_da_bakea.htm Sun, 26 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1975/038/001/2018-08-26/bazkalostean_hautsi_da_bakea.htm
Ez zen erraza izan hainbesterentzako kozinatzea. Trikimailuko Jon Pariente 10:00etan hasi zen osagaiak prestatzen: «40 kilo hegaluze; burua eta azala kenduta, 30 inguru izango dira. Patatak, 50 kilo. Pipar piloa. Tipula ere bai. Eta hamar kilo tomate; badakit marmitakoari ez zaiola botatzen, baina guk egin dugu». Pariente izan zen sukaldaria. Hasieran lau laguntzaile baino ez zituen eduki. Gero, gehiago animatu zitzaizkien, baina osagaiak prest eduki zituztenerako, 11:00 ziren. Ordu horretan hasi ziren kozinatzen. Horregatik, berandu egin zitzaien lehiaketara aurkezteko. Eta bazkaltzen ere espero baino askoz beranduago hasi ziren. Gutxienez, mahaikideek marmitako «itzela» egin zuela esan zioten. Aitortu zioten meritua. Guztira, 120 lagun batu zitzaizkion bazkalorduan. «Harrikoa ez dut nik egingo, e!», ohartarazi zien. «Atsedena merezi dut».

Zaratasekoek zorte hobea izan zuten. Lehiaketara garaiz aurkeztea lortu zuten, eta laugarren saria merezi zutela erabaki zuen epaimahaiak. Sin Kuartelek, Pa...Ya!-k eta Txori Barrotek egindako marmitakoak geratu ziren eurenaren aurretik. «Beti egoten gara lehenengoen artean», gogoratu zuen, harro, Rosa Iturbek. «Ni bazkaltzera jaitsi naiz, baina gure sukaldari nagusi Josu eta beste lau konpartsakide goiz osoan ibili dira guretzako bazkaria prestatzen». Euren txosnako karparen azpian atondu zuten mahaia. Beste urte batzuetan, konpartsa gehienak Areatzako kaian elkartzen dira azken zapatuko herri bazkarirako, baina atzoko goiza euritsu esnatu zen, eta bakoitzak bere aldetik jatea erabaki zuten. Hala ere, euretako batzuk beste konpartsetako mahaiak bisitatzera animatu ziren kafe sasoian.

Izan ere, herri bazkari hori oso garrantzitsua izaten da konpartsetako kideentzat. «Gehienok urte osoan ia ez dugu elkar ikusten. Aste Nagusian biltzen gara. Baina, aurretik, muntaketa egunetan, eta, gero, jaiak irauten duen bitartean, ez dugu asti askorik elkarrekin hitz egiteko. Horregatik saiatzen gara gaur denok lasai egoten, gure arteko harremanak sendotzen», azaldu zuen Hontzak-eko Oneka Tiradok.

Bide batez, konpartsen artean ere bai. Horretan laguntzen die arratsaldez egin zituzten olinpiadek. Horregatik estimatzen ditu Tiradok. Eta baita itzel pasatzen duelako ere. Parte hartu ez, baina konpartsakideak gogotsu animatu zituen. «Konpartsen artean oso harreman ona dugu. Beti ez gara ados egoten, baina jai egunetan oso ondo moldatzen gara. Hor ondoan ditugu Pinpikoak [Pinpilinpauxa], eta oso ondo moldatzen gara eurekin. Baina olinpiadetan... orduan bai, gerra!».

Kantua, musika, bertsoak eta algara nahi beste izan zituen bazkalostea, bada, norgehiagokak eten zuen. Herri kiroletan lehiatu ziren konpartsetako kideak. Adibidez, Hor dago! Abante-ko Irati Jubeto sokari tiraka ibili zen, konpartsako helduei bazkariko platerak jasotzen lagundu ondoren. 60 bat konpartsakide bildu ziren BERRIAlagunen txosnan. Bere ama Begoña Castorekin, ahizparekin eta beste lagun batzuekin egon zen bazkarian. «Iaz ere hartu nuen parte, lagunekin, dibertitzeko. Oso ondo moldatu ginen», gogoratu zuen Jubetok. «Batzuetan tranpak egiten dira. Adibidez, sokatiran jende gehiago jartzen dugu tiraka. Lehia bizia dago!», aitortu zuen Castrok.

Txanda oztopatzeko prest

Ikurrina jasotzen du konpartsa garaileak. Eta, ohituraren arabera, gauean besteen txosnetan sartu eta txanda zapuzteko eskubidea du. Hontzak-eko Tiradok aitortu zuen beretzat eguneko unerik dibertigarrienetakoa izaten dela. «Barraren barruko aldea jendez bete eta enbarazu egin, barra gainera igo... Nik barre piloa egiten dut. Batzuei ez die graziarik egiten. Egia da azken gaueko txanda oso gogorra dela, jendetza egoten delako. Baina, tira, jaietan dena umorez hartu behar da».

Zaratasekoek ez zuten itxaron ere egin olinpiadetan zer gertatu jakiteko. «Beti gara txarrenak», aitortu zuen Amaia Gonzalezek. Horregatik bezpera gauean plastikozko baloi puzgarriak lapurtu zizkieten Trikimailukoei. Agian, baloi haien energia falta izan zuen Trikimailuko Parientek euren marmitakoa sasoiz amaitzeko.]]>
<![CDATA[«Preso guztientzako» bide orria adostu nahi du Kalera Kalera-k]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/005/001/2018-08-25/preso_guztientzako_bide_orria_adostu_nahi_du_kalera_kalera_k.htm Sat, 25 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1907/005/001/2018-08-25/preso_guztientzako_bide_orria_adostu_nahi_du_kalera_kalera_k.htm Bada garaia. Presoak kalera lelopean, ehunka lagunek hartu zuten parte martxan. Presoak etxeratzearen eta amnistiaren aldeko oihuak entzun ziren ibilbidean. Preso bilbotarren argazkiak ere eroan zituzten eurekin.

Garbaioren esanetan, ezker abertzaleak «argi» dauka «etorkizun berria eraikitzeko ezinbestekoa» dela «sufrimendu eta heriotza iturri den kartzela politika amaitzea». Horregatik, «konponbidearen aldeko eskaera» kalean mantendu behar dela esan zuen, eta horretarako deia egin zien ezker abertzalearen militanteei eta, oro har, euskal gizarteari. Besteak beste, Presoak orain leloa duen dinamikak deituko dituen ekimen eta mobilizazioan parte hartzeko eskatu zuen. «Xantaia gisa egungo beraien legearen aplikaziorako baldintza eta posizionamendu politikoak eskatzen dituztenen aurrean tinko agertzeko ere dei egiten dugu», gehitu zuen. «Ehuntzen ari diren harreman berriak» nabarmendu zituen.

Garbaiok espetxean daudenak gogoan hartuta hasi zuen berbaldia. Haiei eta asteburuan bisitan joango zaizkienei bidali zien lehen aupada: «Eraman bisen geletara eta mintzategietara gaur hemen dagoen harrotasuna eta maitasuna. Esaiezue maite ditugula. Esaiezue herri honen aldeko borrokak merezi duela». Izan ere, manifestazio bukaerako ekitaldia lau gutun irakurriz hasi zuten, lau presok bidaliak. Besteak beste, sakabanaketa bukatzeko, zigorrak batzeko eta gaixo dauden presoak kaleratzeko eskatu zuten. Salatu zuten Euskal Herrian ez dagoela «errepresioa sufritu ez duen herririk eta belaunaldirik».

Manifestazioa Moyua plazatik abiatu zen, Espainiako Gobernuaren Bizkaiko Ordezkariordetza dagoen plazatik. Abiatu aurretik, duela 24 urte Uruguain izandako gertaera bat gogoratu zuten. Euskal iheslariak Espainiaratzearen aurkako mugimendua sortu zen herrialde hartan, eta Uruguaiko Poliziarekin izandako borroketan bi lagun hil ziren eta ehunka zauritu. Roberto Facal eta Fernando Morroni izan ziren hildakoak, eta atzo omendu zituzten.

Uruguain errefuxiatu egondako Manuel Gorriti Manueltxo-k egin zuen berba. Esan zuen euskal iheslari politikoen kolektiboak ondo dakiela zer den errepresioa. Baita elkartasuna ere. «Uruguaiko herriak erakutsi zuen internazionalismoa zer den». Aupada bat bidali zien duela 24 urteko Poliziaren oldarraldia salatzeko Uruguain atzoko egunez urtero egiten den manifestazioan parte hartuko zutenei.]]>
<![CDATA[Presoak espetxetik ateratzeko bide orria eskatu dute Bilbon]]> https://www.berria.eus/albisteak/155922/presoak_espetxetik_ateratzeko_bide_orria_eskatu_dute_bilbon.htm Fri, 24 Aug 2018 09:21:03 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/albisteak/155922/presoak_espetxetik_ateratzeko_bide_orria_eskatu_dute_bilbon.htm <![CDATA[Askatasuna ereiten den lekua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2018-08-24/askatasuna_ereiten_den_lekua.htm Fri, 24 Aug 2018 00:00:00 +0200 Ibai Maruri Bilbao https://www.berria.eus/paperekoa/1877/028/001/2018-08-24/askatasuna_ereiten_den_lekua.htm La Otxoa izan zen. 1979ko jaietan, emakumez jantzi, eta Federiko Ezkerraren konpartsaren txosnak zeukan oholtzara igo zen, bilbotarren kontzientzia astintzera, Libérate (Aska zaitez) kantuarekin. Bizi izan zutenen arabera, mugarria izan zen. Nolabait, sexu askapenerako mugimenduaren ikur bihurtu zen. Ordura arte zurrun egon zen eredutik kanpo, sentitzeko, maitatzeko edo sexu harremanak izateko beste modu batzuk ere badirela aldarrikatu zuen. Ezkutuan egondakoak plazara atera zituen.

Baina askatasuna egunero borrokatzen den saria da. Eta sexu askapenean oraindik ere asko falta da irabazteko. Genero berdintasunean, zer esanik ez. LGTBIfobiaren aurka pausoak eman diren bezala, matxismoari aurre egin guran dabiltza Bilboko jaietan.

Duela 11 urte ibili nintzen lehenengoz kazetari Aste Nagusian. Gizon batek emakume bat bortxatu zuen. Ertzaintzak orduan egindako kontakizunaren arabera, festa giroan elkar ezagutu zuten. Emakumeak gizonaren etxera joatea onartu zuen, eta behin hara iritsitakoan egin zion eraso. Festetako balantze ofizialetik kanpo utzi zuten, ez zelako gertatu jai eremuan. Ez genuen bestelako erasoen berririk izan, baina gertatuko ziren, zalantza barik.

Azken urteetan pauso asko eman dira. Adibidez, konpartsek erasoen aurkako protokoloa dute. Gizarteak, oro har, kontzientzia hartu du. Baina oraindik bigarren mugarri bat behar du Bilbok: La Otxoak sexu askatasunean lagundu zuen bezala, andreak jaietan aske ibili eta sentitzeko zer egin asmatu beharko du.]]>