<![CDATA[Igor Susaeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 23 May 2019 23:04:19 +0200 hourly 1 <![CDATA[Igor Susaeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[«Jendeak arrazoia eman dit»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/020/001/2019-05-24/jendeak_arrazoia_eman_dit.htm Fri, 24 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1877/020/001/2019-05-24/jendeak_arrazoia_eman_dit.htm
Munduko hauteskunde prozesurik handiena da Indiakoa. Herrialderik jendetsuenetan bigarrena da —1.400 milioi biztanle ditu, eta, iragarpenen arabera, laster gaindituko du Txina sailkapen horretan—, eta 900 milioi lagun zeuden botoa ematera deituta. Bolumen hori eta herrialdearen hedadura aintzat hartuta, Ordezkarien Ganberarako bozak zazpi fasetan egin behar izan dituzte: joan den apirilaren 11n hasi ziren, eta lehengo igandean amaitu zituzten. Hauteskunde Batzordeak jakinarazi du parte hartzea %60 inguru izan dela.

Aurreko igandean kaleratutako inkestek ziotenez, BJP eta bere aliatu txikiagoak ez ziren gai izango 280 jarlekuen langa gainditzeko. Baina Aliantza Nazional Demokratikoa koalizioak 348 lortu zituen, eta BJPk, berak bakarrik, 302; ganberaren gehiengo osoa lortzeko, 272 eserleku behar dira. Beraz, Modi hinduista sutsuak, gaztetan naziak miresten zituen alderdi batean militatu zuenak, bere agenda ezarri ahal izango du, berriro.

INC, berriz, alderdi laikoa da. 1947tik, India estatu burujabe bihurtu zenetik, 54 urtez egon zen gobernuan. Baina eskandalu politikoen eta ustelkeria salaketen ondorioz, hondoa jo zuen 2014an. Abagune hori baliatu zuen Modik, eta INCk 44 jarleku besterik ez zuen lortu orduan. Zazpi gehiago atera ditu oraingoan, eta beste alderdi txikiago batzuekin osatutako Aliantza Aurrerakoi Batuak ozta-ozta lortu ditu 81 diputatu. Rahul Gandhi INCren liderrak Modi zoriondu zuen, eta azpimarratu herritarrak direla «agintzen dutenak». Galdetu zioten INC zergatik ez den gauza izan emaitza hobeak lortzeko, baina adierazi zuen «jendeak erabakitakoa» dela inportanteena hauteskundeetan.

Rajeev Shukla alderdiko bozeramailea «harrituta» zegoen emaitzekin. Izan ere, batetik, ez zen bete inkestek aurreikusitakoa; eta, bestetik, indiarrek, oro har, bazituzten Modiri botoa ez emateko motiboak. Esaterako, ez ditu bete duela bost urte agindutako promesak. Orduan esan zuen hamar milioi lanpostu sortuko zituela urtero, baina inondik inora ez da hori gertatu. Etsaituta dauzka laborantza sektoreko kideak —jarduneko lehen ministroak joan den asteartean adierazi zuenez, nekazarien irabaziak bikoizteko politikak hauspotuko ditu—, eta oposizioak leporatzen dio hinduak lehenestea, beste erlijioen kalterako. Hinduak %80 inguru dira, musulmanak %13, eta badira beste erlijio batzuk. Gutxiengoan daudenak beldur dira, iruditzen baitzaie Modik bere agenda nazionalista hindua are gehiago sustraitu nahiko duela.

Eta abertzaletasun hori indartzeko baliatu du, azken hilabeteotan, Indiak Pakistanekin duen gatazka historikoa. Joan den otsailaren 14an, Jaix-e-Mohammad talde islamistako ekintzaile batek bonba auto bat leherrarazi zuen Jammun, Indiaren menpeko Kaxmirren —gehiengo musulmana dauka eremu horrek—, eta Indiako 40 soldadu hil zituen. Horri erantzuteko, Indiako armadaren hegazkinek Balakot ingurua bonbardatu zuten, bi aste geroago. Pakistanen menpeko Kaxmirren ondoan dago.

Khanek zoriondu egin du

Bi potentzia nuklearren arteko tentsioak gora egin zuen urtearen hasieran, eta Modik hori baliatu zuen atzera ez dela gelditzen erakusteko. Halere, tentsio horrek apur bat behera egin du azken asteotan, eta Shah Mahmood Qureshi Pakistango Atzerri ministroak herenegun adierazi zuenez, bi herrialdeek, bi bizilagunek «konpontzeko» dauzkaten arazoei heldu behar diete. Horren erakusle da Imran Khan Pakistango lehen ministroak Modi zoriondu zuela, garaipenarengatik. Dena dela, 2.400 kilometroko bidea egin dezakeen misil balistiko bat jaurti zuen Pakistanek atzo bertan, horren gaitasuna «probatzeko».]]>
<![CDATA[Batetek Gorenaren esku utzi nahi du diputatu presoei kargua eteteko erabakia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/007/001/2019-05-23/batetek_gorenaren_esku_utzi_nahi_du_diputatu_presoei_kargua_eteteko_erabakia.htm Thu, 23 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2108/007/001/2019-05-23/batetek_gorenaren_esku_utzi_nahi_du_diputatu_presoei_kargua_eteteko_erabakia.htm
Eteteari buruzko erabakia atzeratu nahi izatea leporatu zion Albert Riverak, atzo. Kongresuko presidenteak, baina, ukatu egin zuen Ciudadanoseko liderrak planteatutakoa. Halere, kontuan hartu da igandean Europako Parlamenturako eta udaletarako hauteskundeak egingo dituztela Espainiako Estatuan.

Carmen Calvo Espainiako jarduneko presidenteordeak herenegun egin bezala, Batetek ere argi utzi zuen, atzo, «itxura denez» kargua etengo dietela Oriol Junqueras (ERC), Jordi Turull, Josep Rull eta Jordi Sanchez (JxC) diputatuei, baita Raul Romeva (ERC) senatariari ere. «LECa [Prozedura Kriminalerako Legea] eta Kongresuko arautegia nahiko argiak dira horri dagokionez», azpimarratu zuen, atzo, lehen orduan, SER irrati katean emandako elkarrizketan.

Espainiako Gorteak osatu aurretik hasi zen Gorena presioa egiten; eskuineko eta eskuin muturreko alderdiak horretan ari dira une oro, eta fiskaltzaren txanda heldu zen atzo. Gorenari idazki bat helarazi zion, eskatuz diputatuei kargua eteteko «berehala», Kongresuari agindu hori eman behar zaiola. Fiskaltzarentzat, Espainiako Prozedura Kriminalerako Legearen 384 bis artikulua aplikatu behar zaie behin-behinean kartzelatutako eta matxinada leporatuta Gorenean epaituak izaten ari diren diputatu eta senatari katalan independentistei. Artikulu horren arabera, kargu politiko bati kargu publikoa eteten zaio baldin eta matxinada delituagatik auzipetua eta kartzelatua baldin badago. Hori da hautetsi independentisten kasua.

Iazko uztailean, Pablo Llarena instrukzio epaileak prozesu subiranistaren aurkako kausa judiziala itxi eta auzipetze autoa berretsi zuenean, 384 bis artikulua aplikatu zien buruzagi subiranista horiei beraiei, eta Gorenak parlamentari kargua eten zien Kataluniako Parlamentuan. Hain zuzen, kasu hori du hizpide fiskaltzak Gorenari bidalitako idazkiak.

JxCk Sanchez kritikatu du

Baina iturri juridikoak aipatuz zenbait hedabidek kaleratu dutenez, Gorenak zalantzak ditu 384 bis-a aplikatzeko orduan. Izan ere, auzipetuak izan eta ia urtebetera hautatu dituzte diputatu, eta ez daki haien egoerak guztiz bat egiten duen artikuluak zehaztutakoarekin. Horregatik nahi du Mahaiak etetea kargua, ganberako 21.2 artikulua aplikatuz.

Horrek dio diputatu bati kargua etengo diotela ganberak erreguzko eskaeraren helburua baimendu duenean eta auzipetze autoa irmoa denean zein diputatua behin-behinean kartzelan dagoenean. Baina ez da erreguzko eskaerarik egon. Hain zuzen, horri heldu zion Gerardo Pisarello (En Comu Podem) Mahaiko idazkariak, atzo, Nacio Digital agerkarian emandako elkarrizketan. Nabarmendu zuen, gainera, «sekula izan gabeko» gertakaria dela, eta orain arte ordenamendu juridikoan aurreikusita ez zegoen erabaki bat hartu beharko dela.

Elsa Artadi JxCko eledunaren ustez, diputatuei kargua etenda ganberako «gehiengoa aldatuta» heldu nahi du Pedro Sanchezek inbestidura saiora.]]>
<![CDATA[Irekitakoa, ixteko arriskuan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-05-22/irekitakoa_ixteko_arriskuan.htm Wed, 22 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1877/008/001/2019-05-22/irekitakoa_ixteko_arriskuan.htm
Kongresuko Mahaiak hartu beharko du erabaki hori. Organo horretako hiru kide PSOEkoak izango dira, bina PPkoak eta Ciudadanosekoak, eta Unidas Podemosek eta En Comu Podemek ordezkari bana edukiko dute. Ganberaren arautegiaren 21.2 artikuluak dio diputatu bati kargua etengo diotela, auzipetze autoa irmoa denean eta diputatua kartzelan dagoenean. Baina beste agindu bat jasotzen du, gainera, artikulu horrek: «[...] ganberak erregu eskaeraren helburua baimendu duenean [...]». Auzipetuen defentsen erregu eskaera baztertu zuen Gorenak, lehengo astean. Kargua eteten badiete, gehiengo absolutua 176tik 174ra jaitsiko da, eta Sanchezek ez luke independentista katalanen eta EH Bilduren botoen beharrik edukiko presidente inbestitua izateko. Nolanahi ere, ez dago argi zenbakiak horiek izango ote diren, Junquerasek aktari uko egitea baitu buruan, igandean europarlamentari aukeratzen badute.

Ganberako zerbitzu juridikoek etetea aztertzen jarraitzen duten bitartean -Sanchezen inbestidura saioa aste batzuk barru egingo dute, eta ordurako hartu beharko du erabaki bat Mahaiak-, Moncloak garbi utzi du uneotan zein jarrera duen auziaz. Eskuinak, gainera, ahal duen bakoitzean gogorarazten dio preso politiko katalanei diputatu kargua eten behar behar zaiela. Pablo Iglesiasentzat, ordea, prozesu subiranistaren ondorioz kartzelatutako diputatuek «askatasunez» lan egin beharko lukete Kongresuan. «Herritarrek erabaki zuten haien ordezkariak izatea nahi dutela. Oraindik ez dituzte ezergatik kondenatu», gehitu zuen Unidas Podemoseko liderrak, atzo.

Iglesias izan zen kartzelatutako guztiak adeitsuenen agurtu zituenetako bat. Hemiziklora sartu zirenean, ERCkoak, JxCkoak, EAJkoak, eta EH Bildukoak zutik jarri ziren eta txalo egin zieten, identifikatu gabeko beste diputatu batek «kanpora!» oihu egiten zuen bitartean.

Kortesiazko agurren eguna izan zen atzokoa. Rullek eta Turullek, adibidez, bina musu eman zizkioten Ines Arrimadasi, baina Albert Rivera Ciudadanoseko liderrak begiratu ere ez zien egin. Ia-ia ondoan esertzea tokatu zitzaien, atzo, Riverari eta Jordi Sanchezi: ilara berean, baina korridore batek bananduta. Oraindik ez dago erabakita hemizikloko zein tokitan jarriko diren talde parlamentarioak.

Diputatu kargua hartzeko, hautetsiek Espainiako Konstituzioari men egin behar diote derrigorrez. Baina hori nola edo hala saihesteko, bi formula erabili zituzten diputatu subiranista katalanek. «Preso politikoen askatasunarengatik, erbesteratuen itzulerarengatik, Kataluniako errepublikarengatik, legez agindutakoarengatik, bai, hitzematen dut». Hori izan zen ERCkoek esan zutena. JxCkoak ere antzera mintzatu ziren: «Legez agindutakoagatik, U-1eko aginduari eta Kataluniako herritarrei leial, presoen eta erbesteratuen askatasunarengatik, bai, hitzematen dut». Kartzelatutakoek konstituzioari men egin ziotenean, PPkoak, Ciudadanosekoak eta Voxekoak burrunbaka hasi ziren, esaten ari zirena entzun ez zedin. Zarata gorabehera, Riverak ondo entzun zituen, eta hitza hartu nahi izan zuen. Meritxell Batet (PSOE) ganberako presidente izendatu berriari adierazi zion Kongresuaren «duintasuna iraindu» zutela diputatu independentista katalanek, preso politikoak izan zituztelako hizpide «demokrazia batean». Batetek erantzun zion formulazio horiekin ez zela men egitearen «esentzia murriztu».

Icetaren helegitea, onartua

Bigarren bozketan aukeratu zuten Batet. Aurrenekoan gehiengo osoa behar zuen, eta 175 boto lortu zituen. Bigarrengoan nahikoa zuen gehiengo sinplearekin. JxCkoek zuri bozkatu zuten, eta ERCren eta EH Bilduren botoak baliogabetu zituzten «Llibertat» idatzi baitzuten haien botopaperetan. Kataluniako bi indar subiranistek, ordea, Gloria Elzo (Unidas Podemos) Mahaiko lehen presidenteordea eta Gerard Pisarello (En Comu Podem) lehen idazkaria izatearen alde bozkatu zuten. Kongresukoa bezala, Senatuko presidentea ere kataluniarra izango da: Manuel Cruz. Atzo osatu zuten goi ganbera, eta Raul Romeva (ERC) kartzelatuak senatari kargua hartu zuen.

Bestetik, Auzitegi Konstituzionalak tramiterako onartu du Miquel Iceta PSCkoaren helegitea. Kataluniako Parlamentuak ez zuen onartu senatari izendatzea, eta babes helegitea jarri zuen.]]>
<![CDATA[Tramitea ezohikoa denean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2019-05-21/tramitea_ezohikoa_denean.htm Tue, 21 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1872/008/001/2019-05-21/tramitea_ezohikoa_denean.htm
Kongresuaren hemizikloan mugimendu askatasuna edukiko dute, eta haien alderdikideen ondoan eseri ahal izango dira. Atzo haien beroa jaso zuten Kongresura eta Senatura iritsi zirenean. Besarkatu egin zituzten, hitz batzuk egin ahal izan zituzten, eta, irribarretsu, tramiteak egiten lagundu zieten.

10:00ak inguruan ailegatu ziren. Kazetariak zain zituzten Kongresuaren aparkalekuaren sarreran, baina beste toki batetik sartu ziren, hotel baten garajetik. Leku horretan, Kongresuko Poliziaren esku geratu ziren Kataluniako prozesu subiranistaren kontrako auzi judiziala dela-eta 2017ko azarotik eta iazko martxotik behin-behinean kartzelatutako hautetsiak.

Garajetik Kongresuaren lehen solairura igo ziren, eta hor egin zuten topo haien alderdikideekin. Eskuburdinik gabe ibili ahal izan ziren. Gorenak pasa den astean kaleratutako autoaren arabera, debekatuta zeukaten prentsa agerraldiak egitea, baina alderdikideek egindako bideoetan mintzatu ziren. Junquerasek kanpaina egiteko baliatu zuen abagunea, eta herritarrei eskatu zien datorren igandeko hauteskundeetan ERCri emateko botoa, «herrialdea askatasunerantz eramateko». Ondoan zuen Gabriel Rufian alderdikidea, diputatua. ERCko liderrak Twitter bidez eman zizkien eskerrak herritarrei, eta azpimarratu zuen haien botoei esker atera ahal izan zirela atzo kartzelatik.

Jordi Sanchez JxCren zerrendaburuak 2017ko urriaren 1eko erreferenduma izan zuen hizpide herritarrei helarazitako mezuan: «Kongresuan nago U-1ean aske izateko borondatea modu baketsuan, duinean eta demokratikoan azaldu zutenei zerbitzatzeko borondatearekin». Turull alderdikidea antzera mintzatu zen, eta eskatu zien ez diezaietela eragotzi diputatu izatea. Izan ere, oraindik ez dute erabaki, Kataluniako Parlamentuan gertatu zitzaien bezala, kargua etengo dieten ala ez. Rullentzat, haien kausa ez da «soilik» Kataluniarena, baizik eta «askatasunarena». «Arazoa, estatuan, ez dute independentistek: bat ez datorren orok du».

Sakelakorik gabe

Diputatu akta jasotzeko tramitea egin eta gero, diputatu guztiei sakelako bat, tableta bat eta zorro bat ematen diete. JxCko eta ERCko hautetsi espetxeratuei ere eman zizkieten, baina haien alderdikideen esku utzi behar izan zituzten jaso ondoren, ezin baitute espetxera horiekin sartu. «Diputatu inkomunikatuak dira», adierazi zien kazetariei JxCko kide batek. Jon Iñarritu EH Bildurekin diputatua izango denaren eta Marian Beitialarrangoitia koalizioko eledunaren babesa ere jaso zuten kartzelatutako hautetsiek.]]>
<![CDATA[Austrian bozak aurreratuko dituzte, kantzilerordearen ustelkeriagatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/020/001/2019-05-19/austrian_bozak_aurreratuko_dituzte_kantzilerordearen_ustelkeriagatik.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1942/020/001/2019-05-19/austrian_bozak_aurreratuko_dituzte_kantzilerordearen_ustelkeriagatik.htm
Kurzekin bildu ondoren, prentsaren aurrean eguerdian egindako agerraldi batean eman zuen Strachek dimisioaren berri —alderdiko presidentetza ere utzi du—, eta esan zuen «hautatutako eraso politiko baten biktima» izan dela. Der Spiegel astekariak eta Süddeutsche Zeitung egunkariak herenegun argitaratutako bideoa Eivissako etxe batean (Herrialde Katalanak) grabatu zuten, 2017ko uztailean, legebiltzarrerako hauteskundeak baino hiru hilabete lehenago —boz horien ondoren iritsi zen FPO, berriro, gobernura—. Ezkutuko kamera batekin grabatutako bideoan, kantzilerordea zena ageri da sofa batean eserita, eta alboan jarrita dago emakumezko bat, oligarka errusiar baten iloba dela esaten duena. Pareko mahaian hainbat botila dituzte.

Oligarkaren ustezko ilobak esaten du Austrian inbertitu nahi duela, eta hori nola egin dezakeen galdetzen dio Stracheri. Hauteskunde kanpainan laguntza jasotzearen truke, gobernura iritsiz gero kontratu publikoak eskainiko dizkiola erantzuten dio. Emakumezkoak proposatzen dio Kronen Zeitung egunkariaren akzioen erdiak erostea, hedabidearen ildo editoriala alderdi xenofoboaren alde lerratze aldera. Eskuin muturreko liderrak iradokitzen dio, gainera, alderdia finantzatzea elkarte bati egindako donazioen bidez. Johan Gudenus FPOren talde parlamentarioaren burua ere azaltzen da bideoan, eta berak ere dimisioa eman zuen.

«Irensteko» egoera zailak

Egin zituen adierazpenak kontuan hartuta, ondorioztatu daiteke Kurz ez zela guztiz eroso sentitzen FPOkoak bazkide edukita: «Nahiz eta jendaurrean beti ez dudan esan, irensteko oso zailak gertatu zaizkidan egoerak egon dira. Baina hasitako lanarekin aurrera jarraitzeagatik ez dut koalizioa aurrenekoan eten». Ostiralean argitaratutako bideoa inflexio puntu bat izan da kantzilerrarentzat. «Bideoaren ondoren, gauza bat esan behar dut: nahikoa da».

Bideoa kaleratu duten bi hedabideek nabarmendu dute ez dakitela nork prestatu zuen politikaria grabatzeko dispositiboa. Strachek atzo azpimarratu zuenez, «nerabe batek bezala» jokatu zuen, eta portaera «inozoa» izan zuen. FPOko presidenteorde Christian Hafeneckerrek adierazi zuen bideoa «ilegalki» grabatua izan zela, eta auzia, hortaz, beren abokatuen esku utzi dutela.

Strachek beti aldarrikatu izan du FPO dela Austriako alderdi «garbi» bakarra. Hamalau urtez izan da presidentea. 1956an sortu zuten alderdia, eta nazi batzuk zeuden bultzatzaileen artean. 2000tik 2005era, gobernuan egon zen kontserbadoreekin batera, baina, alderdi barruko ustelkeria kasu batzuk zirela medio, hondoratu egin zen. 2015eko errefuxiatuen krisia zela eta, ordea, immigrazioaren kontrako diskurtso ultranazionalista berrindartu zuen, eta hirugarren indarra izan zen 2017ko bozetan.]]>
<![CDATA[«Taiwan herrialde hobea da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-05-18/taiwan_herrialde_hobea_da.htm Sat, 18 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1877/018/001/2019-05-18/taiwan_herrialde_hobea_da.htm
Duela bi urteko maiatzean Auzitegi Konstituzionalak irekitako bidetik jo du legebiltzarrak. Izan ere, auzitegiak orduan ebatzitakoaren arabera, indarrean zegoen legea konstituzioaren aurkakoa zen. Legea aldatzeko Konstituzionalak 2017an emandako epea amaitu baino astebete lehenago hartu du erabakia legebiltzarrak. Dena dela, ez dute kode zibila aldatuko, baizik eta lege berri bat sortuko dute.

Alderdi Demokrata Progresistak, Tsairen alderdiak, gehiengoa dauka parlamentuan —113 eserlekuetatik 68—, eta hori baliatu zuen legea aise onartzeko: 66 diputatuk bozkatu zuten alde, eta 27k kontra. Auziari buruzko hiru lege proiektuz eztabaidatu zuten ganberan, eta soilik boterean dagoen alderdiarenak aipatzen zuen «ezkontza» hitza.

Adoptatzeko eskubidea ere onartu diete sexu bereko pertsonei, baina legeak muga batzuk dauzka. Izan ere, ezingo dute haurrik adoptatu, biologikoki ezkontideetako batena ez bada. Gainera, ez dituzte ezkontzak onartuko, ezkontideetako bat sexu berekoen arteko ezkontzak onartuta ez dauden herrialde batekoa baldin bada.

Parlamentuak onartutakoaren kontra dauden talde kontserbadoreen iritziz, ez da herritarren borondatea errespetatu. Auziari buruzko erreferendum bat egin zuten Taiwanen iazko azaroan, eta galderetako bat zen ea mantendu nahi zuten legezko definizio gisa ezkontza bat zela, «soilik», emakumezko baten eta gizonezko baten artekoa. 7,3 milioi herritarrek mantentzearen alde bozkatu zuten, eta 2,8 milioik kontra.

«Kabinetearen lege proiektuak ez die jaramonik egiten erreferendumeko emaitzei, eta hori onartezina da», kexatu zen Lai Shyh-bao, Kuomintang alderdiko kidea. Areago joan zen Geure Hurrengo Belaunaldiaren Zorionerako Koalizioa taldea. «Zazpi milioi pertsonak erreferendumean azaldutako borondatea zapaldu dute. Herritarrek masiboki kontraerasora joko dute 2020an», iragarri zuen ohar batean.

LGTBI kolektiboko kideek, berriz, parlamentuaren erabakia txalotu zuten. Legebiltzarrean eztabaida hasi aurretik ere, dozenaka milaka lagun kalera atera ziren Taipei hiriburuan. «Lortu duguna lortzea ez da erraza», azpimarratu zuen Victoria Hsuk, elkartze zibilerako eskubidea defendatzen duen Taiwango Aliantzako zuzendariak. Hain zuzen, Hsuren taldeak aholkatu zuen Chi Chia-wei LGTBI aktibista historikoa, Konstituzionalean salatu zuenean sexu berekoen arteko ezkontzak debekatzea konstituzioaren kontrakoa zela.

Legebiltzarrak onartutako legea gorabehera, «berdintasunaren aldeko borrokan» jarraituko dutela adierazi zuen Jennifer Luk, Ezkontza Berdintasunerako Taiwango Koalizioko koordinatzaileak. «Diskriminazioaren, jazarpenaren eta genero berdintasuna bermatzen duen hezkuntzaren alde jarraituko dugu borrokan».

Asiako egoera

Taiwan herrialde aitzindaria da Asian, LGTBI kolektibokoen eskubideak onartu dituelako. Pixkanaka ari dira legeak aldatzen. Vietnamek ezkontza homosexualak onartzen ditu 2015etik, baina ez die legezko aitortzarik ematen. Indiak iaz despenalizatu zuen homosexualitatea.]]>
<![CDATA[Parlamentuan gehiengoa berreskuratuko du subiranismoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/166491/parlamentuan_gehiengoa_berreskuratuko_du_subiranismoak.htm Fri, 17 May 2019 19:53:17 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/166491/parlamentuan_gehiengoa_berreskuratuko_du_subiranismoak.htm diputatu kargua eten zien, matxinadagatik, auzipetuei. Bi alderdiek ez zituzten parlamentariak ordezkatu, baina ERCk boto delegazioaren antzeko formula bat baliatu zuen Junquerasek eta Romevak bozkatzen jarraitu zezaten. JxCk, ordea, ez zuen formula hori onartu. Beraz, 34 diputaturekin beharrean, 30ekin gelditu zen JxC, eta 31rekin jarraitu zuen ERCk -Antoni Cominek botoa delegatzeari uko egin zion iazko maiatzean-. 68 boto behar dira Kataluniako Legebiltzarrean gehiengoa edukitzeko, eta behin diputatu kartzelatuek eta Carles Puigdemontek aktari uko eginda, eta horiek ordezkatuta -Miquel Buchek, Elena Fortek eta Josep Puigek ordezkatuko dituzte JxCko espetxeratuak-, gehiengo hori lortu ahal izango du independentismoak, CUPen lau diputatuekin.]]> <![CDATA[Sexu berekoen arteko ezkontzak legeztatu dituen Asiako lehen herrialdea bihurtu da Taiwan]]> https://www.berria.eus/albisteak/166484/sexu_berekoen_arteko_ezkontzak_legeztatu_dituen_asiako_lehen_herrialdea_bihurtu_da_taiwan.htm Fri, 17 May 2019 10:19:19 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/166484/sexu_berekoen_arteko_ezkontzak_legeztatu_dituen_asiako_lehen_herrialdea_bihurtu_da_taiwan.htm <![CDATA[«Zuzenbideaz soilik mintzo garenean, beti irabazten dugu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/008/001/2019-05-16/zuzenbideaz_soilik_mintzo_garenean_beti_irabazten_dugu.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1878/008/001/2019-05-16/zuzenbideaz_soilik_mintzo_garenean_beti_irabazten_dugu.htm
Hasieran Espainiako Hauteskunde Batzordeak debekatu ondoren, Auzitegi Gorenak berak bermatu ditu Carles Puigdemont, Antoni Comin eta Clara Ponsati erbesteratuen hautagaitzak Europako Parlamenturako hauteskundeetarako. Gorenak berak bermatuko zituela uste zenuen?

Guri, egiazki, berdin zitzaigun nork bermatzen zituen. Legea argi dago, eta ikusi da hau dena prebarikazio bat eta arbitrariotasun bat besterik ez zela. Hori bai, Gorena izanda, uste dut beharrezkoak ez ziren hainbat eztabaida saihestu ahal izan direla. Izan ere, ez dezagun ahaztu hautagaitzak debekatu zituztenean gauza funtsezko bat gertatu zela: zuzenbidean teknikariak diren tertuliakide mordoxka batek esan zuen hauteskunde batzordeak zuzen jokatu zuela. Tertuliakideak ez aditzeko ohitura dugu jada, ia denek Pablo Casadoren master bera egin baitute zuzenbidean.

Atera al duzu ondorio politikorik Gorenaren erabakitik?

Ez. Gorenaren erabakitik ateratzen dudan ondorioa da behartuta jokatu zutela zuzenbidearen arabera. Ez dezagun ahaztu areto horretako magistratuetako bik boto partikularra eman zutela hauteskunde batzordean. Eta hara non, boto partikular hori da guk Ciudadanosen eta PPren helegiteei jarri genien inpugnazioaren kopia bat ia-ia. Boto partikularrak esandakoa geuk ere esaten genuen aurretiko idazki batean. Zuzenbideaz soilik mintzo garenean, beti irabazten dugu; arrazoia baitaukagu.

Puigdemont hautetsi aukeratzen baldin badute, ziur zaude Europako legebiltzarkide akta hartu ahal izango duela?

Herritarrek aukeratzen badituzte, konbentzituta nago erbestean dauden hiru kontseilariak [Puigdemont, Comin eta Ponsati] europarlamentariak izango direla, ez dela inongo oztoporik egongo. Hau ere zuzenbide kontu bat da; kontua da kasu honetan zelai neutral batean jokatu behar dugula: Europan.

Immunitate parlamentarioa edukitzeko beharrezkoa da akta hartzea?

Diputatu aktaren hori probintziano samarra da. Egiazki, parlamentuko arautegiak beste zerbaitez hitz egiten du. Arautegiak dioenez, behin estatuek hauteskundeen emaitzak jakinarazten dituztenean, hautetsiek egin beharko dute bateraezintasunen deklarazio bat, ondasunena... zenbait konturena. Ezer gutxi gehiago.

Zure esanetan, immunitatea ematen da hautetsia aldarrikatzen denean. Baina duela hilabete inguru Europako Parlamentuko zerbitzu juridikoak auziaz ondu eta zenbait hedabideri filtratutako txosten baten arabera, horretarako «beharrezkoa izango da Madrilera joatea, fisikoki». Immunitateaz dio hori aplikatuko dela uztailaren 2an, legebiltzarra osatuko duten egunean

Zer jartzen du txosten horren idazpuruan? Nork igorri du? Izan ere, nik dudan kopian ez dut ikusten inongo instituzioren idazpururik; ez naiz horretarako gai.

Zer esan nahi duzu?

[Europako] Parlamentuko departamentu juridikoaren txosten guztiak erabilgarri daude batasuneko 28 hizkuntzetan, eta hau ingelesez soilik dago erabilgarri, eta ez dago inongo leku ofizial batean eskura.

Beraz?

Tajanik [Antonio, parlamentuko presidentea] azalduko du egunen batean. LOREGaren [Hauteskunde Erregimen Orokorraren Lege Organikoa, Espainiakoa] 224. artikuluak dioenez, aldarrikapenaren ondorengo bost egunetan karguaren zina egiten ez badu, parlamentari izateagatik zituen abantailak galduko ditu; eta eduki zezakeen bakarra immunitatea da. Parlamentuko arautegiak gauza bera dio. Edo jendeak pentsatzen du hori baino lehenago soldata bat kobratuko duela? LOREGaren 224.aren arabera, indargabetuko zatekeen abantaila bakarra immunitatea da. Immunitatea aldarrikatzeko orduan sortzen da; hori eztabaidaezina da.

Bozkatzaileek parlamentari aukeratzen badute, Puigdemont Kataluniara itzuli ahal izango dela uste duzu, hortaz?

Parlamentari aukeratzen badute, immunitatea lortuko du, eta jarraitu ahal izango du askatasunez, eta immunitate parlamentarioaren babesarekin, Kataluniako herriak agindu zion jardun politikoa garatzen.

Horrek esan nahi du bueltatu ahal izango dela?

Zalantzarik gabe. Egin kontu: Espainiako Estatuan izan ezik, bera aske da Europa osoan.

Beste gudu legal bat aurreikusten duzu, halere.

Beti aurreikusten ditugu gudu legalak, baina hau gudu legal absurdoa da, egiazki legea argi dagoelako. Kontua da banderaren koloreak argumentu juridiko bihurtzen dituela jende askok.

Zein instantziara jo beharko duzue kasu honetan? EB Europako Batasuneko Justizia Auzitegira, Luxenburgora?

Hainbat agertoki dauzkagu aurreikusita. Ordua iristen denean ikusiko dugu zein karpeta ireki behar den.

Alemaniako eta Belgikako auzitegiek iaz erbesteratuez ebatzitakoak zein rol joka dezake Europako lehia legal horretan?

Batez ere Alemaniak ebatzi zuena ez da aurrekari bat, bide orri bat baizik Europako Batasuneko zuzenbidearentzat. Haiek ebatzi zuten gertakari hauek ez direla delitu Europako Batasunaren esparruan. Halere, gertakari horiengatik beraiengatik, egunero ari gara ikusten epaiketa esperpentiko bat Gorenean. Imajinatzen dut, horrenbestez, tokatzen bada, bai Europako Parlamentuak, bai batasuneko justizia auzitegiak, bai Giza Eskubideen Europako Auzitegiak zuzenbidea aplikatzeko orduan gehiago joko dutela Alemanian ebatzi zuten horretara, Gorenean baino.

Puigdemonten eta beste erbesteratuen aurkako beste euroagindu bat aurreikusten duzu.

Noski. Eta aurreikusten dut, egingarria da, begirunerik gabeko fiskalen batek kausaren bat asmatzea, Puigdemont ekarri ahal izateko baita Manoleteren heriotzarengatik ere.

Zein izango da epaia Gorenean buruzagi subiranisten aurka egiten ari diren epaiketan?

Ikusita zer ebatzi duten diputatu eta senatari hautetsien inguruan, uste dut ezin dela ezer onik espero.

Matxinadarako konspirazioagatik zigortuko dituztela espekulatzen da.

Espainiako Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiko hauteskundeen eta ondorengo izendapenen araberakoa izango da epaia gogorra edo borondate onekoa.

Noiz egingo dituzte hauteskunde horiek?

Pentsatzen dut Espainiako Gobernua behin osatu eta gero egingo dituztela. Udaren ostean hasiko da prozesua.

Gorenak ebatzi du behin-behinean kartzelatuta dauden diputatu eta senatari hautetsiek kargua hartu ahal izango dutela Espainiako Gorteetan, datorren asteartean.

Ahalegindu dira erdibideko zerbait egiten, lardaskeria bat. Badakizu zergatik den lardaskeria bat? Nik irakurri nuen doktrina lan bikain bat, Manuel Marchena izeneko batena, fiskala zena, eta, hain justu, izen diferentea duen batek, Marchena Manuel izeneko batek, Gorenean herenegun idatzi duenaren kontrakoa dio.

Behin akta hartu eta gero, utziko diete bozkatzen, botoa delegatuz, adibidez? Edo kargua etengo diete, Katalunian bezala?

Gorenak egingo duenaren ideia argi bat edukitzea espekulazioaren terrenoan sartzea da erabat, aspalditik ez baita hau zuzenbidearen araberakoa.

Oriol Junquerasek (ERC) eta Cominek (JxC) bazuten Bartzelonako Hauteskunde Batzordearen baimena TV3ko debate batean parte hartzeko. Baina horretarako baimena ukatu zien Espainiako Hauteskunde Batzordeak.

Espainiako Hauteskunde Batzordeak hartutako erabakia oso larria da. Uste dut, gainera, neurri hori bera pairatu zuten alderdiek ere debatea utzi beharko zutela, koherentzia demokratikoagatik [Aleix Sarri JxCren hautagaiak debatetik alde egin zuen]. Errepresioa normalizatzea ez da berezkoa demokratengan, eta are gutxiagoa liderrak erbestean eta kartzelan dituztenengan.]]>
<![CDATA[ERC-JXC. Indarrak neurtzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2187/009/001/2019-05-16/erc_jxc_indarrak_neurtzeko.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2187/009/001/2019-05-16/erc_jxc_indarrak_neurtzeko.htm
Aste batzuk baino ez dira igaro aurreko alditik. Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan Junqueras bera zen zerrendaburua, eta ERCk lortu zuen boto gehien Katalunian: 1.015.355 boto. JxCk lortutako emaitza apalagoa izan zen (497.638), nahiz eta kontuan hartu behar den Jordi Sanchez zela orduan zerrendaburua. ERCko agintarientzat, halere, Puigdemontentzako mezu gisa interpretatu daitezke emaitza horiek.

Biek, xehetasunak gorabehera, oraingoaren antzeko diskurtsoa zerabilten 2017ko abenduan, Espainiako Gobernuak inposatutako Kataluniako Parlamenturako hauteskundeak egin zituztenean. Aurreneko aurrez aurreko hartan, inkestek iragarritakoa irauli zuen Puigdemontek, eta JxCk ERCk baino 13.000 boto gehiago lortu zituen: 948.233 eta 935.861. Hauteskundeak irabazi ez zituen arren -Ciutadans izan zen aurreneko indarra-, JxCk garaipentzat hartu zuen gertatutakoa, eta gau triste samarra izan zen, berriz, ERCkoentzat.

Hauteskunde haietara koalizioan elkarrekin aurkeztea proposatu zion Puigdemontek Junquerasi, baina ERCkoak ez zuen onartu. Europakoetara begira ere planteamendu bera egin zion. «Junquerasen bigarren moduan soilik joango nintzateke Europakoetara», azpimarratu zuen azaroan. «Independentzia, edo elkarrekin egiten dugu, edo ez dugu egingo», gehitu zuen. ERCk ez du koaliziorik nahi. Marta Rovira alderdiaren idazkari nagusiaren esanetan, oraindik ez direlako ados jarri errepublikaranzko bidea erabakitzeko orduan.

Eta zenbait gertakari ez dira lagungarriak izan. JxCrentzat, Puigdemont telematikoki presidente inbestitzeko aukera ERCk berak indargabetu zuen. Iazko urtarrila zen. Hilabete batzuk geroago, uztailean, Auzitegi Gorenak Kataluniako Parlamentuko diputatu erbesteratu eta kartzelatuei kargua eten zienean, ez ziren ados jarri egoerari aurre egiteko.

Tirabirak

Kontuan hartu behar dira, gainera, alderdikideek beraiek bi liderren arteko tirabirak haizatu dituztela. Elsa Artadi (JxC) azken urtean Generalitateko bozeramaile izan denak joan den azaroan adierazi zuenez, Puigdemontek idatzitako gutunei erantzun gabe zegoen Junqueras. Eta ezin alboratu protagonisten beraien adierazpenak. ERCkoak Le Figaro egunkariari urtarrilean emandako elkarrizketan adierazi zuenez, 2017ko urriaren amaieran Katalunian gelditu zen, «herritarrekiko erantzukizunagatik». Puigdemontek segituan erantzun zion: «Denok dakigu non geunden, eta zer egin genuen. Beti esan dut [epaiketaren] epaia arte pazientzia edukiko dudala. Gero azaldu beharrekoak azalduko ditu bakoitzak».

Espainiako Hauteskunde Batzordeak eragotzi zuen, herenegun, biak eztabaidatzen ikustea TV3ko debatean. Puigdemont «emozionatuta» zegoen horregatik. 26an, indarrak neurtu beharko dituzte. Inkesten arabera, Junquerasek botoen %22,5 lortuko ditu Katalunian, eta Puigdemontek %21,2. Hori baino gehiago egon daiteke jokoan, halere: hegemonia, esaterako, eta convergent-en espazio berriaren berrantolaketa bera ere bai.]]>
<![CDATA[Suediak berriz ikertuko du Assange, bortxaketa salaketa batengatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2108/015/001/2019-05-14/suediak_berriz_ikertuko_du_assange_bortxaketa_salaketa_batengatik.htm Tue, 14 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2108/015/001/2019-05-14/suediak_berriz_ikertuko_du_assange_bortxaketa_salaketa_batengatik.htm
Ustezko delitu horrengatiko ikerketa duela bi urte utzi zuen bertan behera Suediako Fiskaltzak, argudiatuta ezin zuela aurrera eraman Assangek enbaxadan jarraitzen zuen bitartean —Wikileakseko buruak ia zazpi urte egin zituen han, Ekuadorrek asiloa kendu zion arte—. Auziaren iturburura jotzeko bederatzi urte egin behar dira atzera. Stockholmen hitzaldi bat eman ondoren, bi emakumezkok Assange salatu zuten, sexu erasoak egin zizkiela egotzita. Hiru delitu leporatu zizkioten, eta horietako bi iraungita daude. «Gradu txikiagoko bortxaketa» delitua, ordea, hurrengo urteko abuztuan iraungiko da, eta, hain zuzen ere, horregatik ikertuko dute. Assangek akusazioak ukatzen ditu. Perssonen ustez, beharrezkoa izango da Wikileakseko burua berriro galdekatzea, eta ez du baztertzen hori telematikoki egitea. Erresuma Batuko auzitegi batek 50 asteko kartzela zigorra ezarri zion Assangeri duela hiru aste, baldintzapeko askatasuna urratzeagatik.

Assange salatu zuen bi andrazkoetako batek eskatu zuen, duela hilabete, auzia berriro ireki zezatela. Elizabeth Massi haren abokatuak «atseginez» hartu zuen Suediak atzo emandako albistea. Assangeren abokatu Per E. Samuelsson, berriz, «harrituta» zegoen. «Zentzugabea iruditzen zait. Duela hamar urteko gertakariez eta, ziurrenik, estraditatu egingo duten pertsona batez ari gara», gehitu zuen. Wikileakseko editore Kristinn Hrafnssonek adierazi zuen Assangek bere irudia «garbitu» ahal izango duela auzia berriro irekita

Ekuadorren keinua AEBekin

Ekuadorko enbaxadan igarotako urteetan Assangek pilatutako dokumentuak AEBei emateko erabakia hartu du Ekuadorko Fiskaltzak. Assangeren defentsak helegitea jarri dio erabakiari.]]>
<![CDATA[Konstituzionalak ere bermatu dio hautagaitza Carles Puigdemonti]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2019-05-10/konstituzionalak_ere_bermatu_dio_hautagaitza_carles_puigdemonti.htm Fri, 10 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1891/019/001/2019-05-10/konstituzionalak_ere_bermatu_dio_hautagaitza_carles_puigdemonti.htm
Bi alderdien helegiteen arabera, hiru hautagaitza horiek onartuta urratu egiten zen funtzio publikoetarako sarbidean berdintasuna izateko eskubidea. Konstituzionalarentzat, ordea, erbesteratutakoei hautagai izaten utzita ez da urratzen oinarrizko eskubiderik.

Ciudadanosen eta PPren inpugnazio bat partzialki ontzat eman ondoren, Espainiako Hauteskunde Batzordeak joan den apirilaren 29an debekatu zituen hautagaitzak. Batzordeak argudiatu zuenez, hauteskundeen arautegia urratzen ari ziren hirurak, ez baitaude atzerrian bizi diren Espainiako herritarren zerrendan eta, horrenbestez, «justiziatik ihesean» ari baitira. Hautagaien defentsek helegitea jarri zioten erabaki horri. Batzordeak atzo argitaratu zuen Puigdemont izendatzen duen ebazpena.

Espainiako Estatuan hilaren 26an egingo dituzte Europako Parlamenturako bozak, eta, CIS Ikerketa Soziologikoen Zentroak atzo argitaratutako inkestaren arabera, Puigdemonten alderdiak, JxC Junts Per Catalunyak, eserleku bat lortuko du Europako Legebiltzarrean. ERC Esquerra Republicanak, EH Bilduk eta BNG Bloque Nacionalista Galegok osatutako Orain Errepublikak koalizioak hiru lortuko ditu. Oriol Junqueras behin-behinean kartzelatua da zerrendaburua.

Bestetik, Miquel Iceta PSCko liderra ERCri eta JxCri mintzatu zitzaien atzo. Espainiako Senatuko presidente izatea eskainiko dio Pedro Sanchez Espainiako jarduneko presidenteak, baina, azkeneko bozetan ez zenez hautagaia izan, Kataluniako Parlamentuak senatari autonomiko izendatu beharko du aurrena. Datorren asteazkenean dira horri buruz bozkatzekoak, eta Icetak nahikoa du gehiengo sinplearekin. ERCk herenegun adierazi zuen kontra bozkatuko zuela; JxCk ez du bere jarrera argitu. «Hutsegite larria litzateke Parlamentuak muzin egitea kataluniar bat Senatuko presidente izateko aukerari», nabarmendu zuen Icetak. Haren esanetan, Kataluniako auzia konpontzeko elkarrizketa eta Espainiako Konstituzioaren erreforma bultzatuko ditu.

Fiskaltza, kontra

Epaitzen ari diren buruzagi subiranista katalan hautetsiak behin-behinean aske uztearen aurkako jarrera agertu zuen atzo Goreneko fiskaltzak.]]>
<![CDATA[Preso katalan hautetsiek askatasuna eskatu dute diputatu izan ahal izateko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/016/001/2019-05-09/preso_katalan_hautetsiek_askatasuna_eskatu_dute_diputatu_izan_ahal_izateko.htm Thu, 09 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1893/016/001/2019-05-09/preso_katalan_hautetsiek_askatasuna_eskatu_dute_diputatu_izan_ahal_izateko.htm
Turullen, Rullen eta Sanchezen abokatua da Pina, eta, atzo azpimarratu zuenez, Gorenak defentsen eskaerak ontzat hartzen baditu preso hautetsiei ezarritako kautelazko neurriak indargabetu beharko lituzke. Horietako bat da behin-behineko kartzelaldia.

Espainiako Gorteetarako hautagaiak izango zirela jakinarazi zutenean, defentsek presoak behin-behineko askatzeko eskatu zuten. Gorenak, halere, eskaera baztertu zuen.

Zenbait hedabidek Goreneko iturriak aipatuz kaleratu dutenaren arabera, auzitegiak ez du trabarik jarriko hautetsiek diputatu eta senatari karguak har ditzaten. Kontuan hartu behar da, gainera, Gorenak joan den apirilaren 30ean argitaratu zuela buruzagi subiranisten kontrako epaiketaren maiatzeko egutegia, eta libre utzi zuela hilaren 21a, asteartean.

Gorenak kargua hartzeko baimena eman diezaieke politikari presoei, bai. Baina aintzat hartuta sekulako ezustekorik ezean ez dituela behin-behinean aske utziko, ikusi beharko da ea Gorenak botoa delegatzeko aukera ematen dien. Horri dagokionez, gainera, zurruna da ganberaren araudia.

Dena den, Kataluniako Parlamentuan jarraitutako estrategiari eutsi diezaioke Gorenak oraingoan ere. Espainiako Prozedura Kriminalerako Legearen 384 bis artikulua aplikatu zuen orduan. Horren arabera, kargu politiko bati kargu publikoa eteten zaio baldin eta matxinada delituagatik auzipetua eta kartzelatua baldin badago; hain zuzen, hori da bost hautetsi presoen kasua. El Periodico egunkariak atzo kaleratu zuenez, Gorena bide hori hartzekotan da. Horrenbestez, lau diputatuak eta senatariak kargugabetuko lituzke.

Bestetik, apirilaren 28ko hauteskundeen ondorengo aurreneko kontrol saioa egin zuten atzo Kataluniako Legebiltzarrean, eta Quim Torra Generalitateko presidenteak elkarrizketa mahaira itzultzeko eskatu zion Pedro Sanchez Espainiako jarduneko presidenteari. «PSOEri agindu oso argia eman diote emaitzek. Espero dugu Espainiako herritarrek bozkatutakoa ondo entzungo duela», adierazi zuen Torrak.

Junquerasek, bestalde, Kataluniako Parlamentuko diputatu akta utzi du, ERC Esquerra Republicanak atzo jakinarazi zuenez. Alderdiaren esanetan, Kongresuko akta lehenesten du. Dena den, ez dago argi diputatu izan ahal izango duen. Gainera, Europako Parlamenturako hauteskundeetarako hautagaia da.

Ciudadanosen helegitea

Madrilgo epaitegi batek joan den astelehenean ebatzi zuen Carles Puigdemont Europako bozetarako hautagaia izan litekeela. Ciudadanos alderdiak babes helegite bat aurkeztu zuen atzo Auzitegi Konstituzionalean, Generalitateko presidente kargugabetuaren hautagaitza indargabetu dezan.]]>
<![CDATA[Istanbulgo bozen errepikapena boikotatzea baztertu du CHPk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1834/014/001/2019-05-08/istanbulgo_bozen_errepikapena_boikotatzea_baztertu_du_chpk.htm Wed, 08 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1834/014/001/2019-05-08/istanbulgo_bozen_errepikapena_boikotatzea_baztertu_du_chpk.htm
Erdogan, berriz, AKP alderdiaren parlamentarien aurrean mintzatu zen, atzo, eta nabarmendu zuen «krimen antolatuak eta ustelkeriak» eragin ziela Istanbulgo bozei. Martxoaren 31ko hauteskundeetan Turkiako hiri nagusiak galdu zituen AKP islamistak. Presidentearentzat, hauteskundeak berriro egitea da «onena» herrialdearentzako. Haren esanetan, errepikapenak balioko du «demokrazia indartzeko».

Istanbulgo emaitzaren berri eduki eta berehala kexu agertu ziren AKPkoak —islamistek 1994tik agintzen dute han—. Botoak berriro zenbatzeko eskatu zuten, eta bi aldiz zenbatu zituzten. Bigarren kontaketaren ondoren ere, Imamogluk 14.000 botoren aldea ateratzen zion Binali Yildirim AKPko hautagaiari. Hortaz, Istanbulgo Hauteskunde Batzordearen oniritziarekin, Imamogluk karguaren zina egin zuen apirilaren 17an. Ali Yerlikaya Istanbulgo gobernadoreak ordezkatuko du, behin-behinean.

«Istanbul irabazten duenak Turkia irabazten du». Horixe adierazi izan du Erdoganek behin baino gehiagotan. Horrenbestez, AKPkoek helegiteak jarri zituzten. Hauteskunde batzordeak ez du jakinarazi, oraindik, zein den bozak errepikatzeko arrazoia, baina AKPkoek diote hauteskunde mahaietako 225 presidente eta 3.500 kide ez zirela, legeak agindu bezala, funtzionario publikoak. AKPrentzat argudio hori onartu du hauteskunde batzordeak. EB Europako Batasunak eskatu dio batzordeari argitu ditzala errepikapenerako arrazoiak.

Protestak

Ohar bat kaleratu zuen CHPk, atzo, eta hauteskunde batzordeko kideen dimisioa eskatu zuen. Gainera, erabakiarekin botere banaketa «bertan behera» geratu dela azpimarratu du. Batzordearen erabakiaren harira, protestak egin zituzten Istanbulen.]]>
<![CDATA[Iglesiasek uste du Sanchezekin akordio batera heltzeko moduan dagoela]]> https://www.berria.eus/albisteak/166030/iglesiasek_uste_du_sanchezekin_akordio_batera_heltzeko_moduan_dagoela.htm Tue, 07 May 2019 07:20:35 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/166030/iglesiasek_uste_du_sanchezekin_akordio_batera_heltzeko_moduan_dagoela.htm <![CDATA[Puigdemont Europako bozetarako hautagai aurkeztu ahal izango da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2194/015/001/2019-05-07/puigdemont_europako_bozetarako_hautagai_aurkeztu_ahal_izango_da.htm Tue, 07 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2194/015/001/2019-05-07/puigdemont_europako_bozetarako_hautagai_aurkeztu_ahal_izango_da.htm
«Etxetik kanpo irabazi dugu aurrenekoz», nabarmendu zuen Puigdemont Kataluniako presidente kargugabetuak herenegun, bideokonferentziaz, ANC Biltzar Nazional Katalanaren ekitaldi batean. Atzo, administraziorekiko auzietarako epaitegiak Gorenak adierazitakoa berretsi zuenean, Twitter bidez goraipatu zuen lortutako «garaipena», eta defentsen lana nabarmendu.

Hauteskunde Batzordeak hautagaitzak debekatzea erabaki ondoren, defentsek helegiteak jarri zituzten Gorenean, Hauteskunde Batzordean bertan, eta administrazioarekiko auzietarako epaitegietan. Madrilgo Probintzia Fiskaltzak hautagaitzak babestu zituen ostiralean. Hurrengo egunean, administrazioarekiko auzietarako Madrilgo 2. epaitegia mintzatu zen, eta Gorenaren esku utzi auzia. Gorenak auto batean jaso zuenez, hautagaiak «ihesean» egonagatik ez dago hautagaitzak, hots, «sufragio pasiboa» debekatzeko motiborik, baina jakinarazi zuen epaitegi arruntei zegokiela auzia. Madrilgo epaitegi batek halaxe egin zuen atzo.

PPk erabakiari helegitea jarriko dio Auzitegi Konstituzionalean. «Espainiako justiziak ez du irainik merezi», adierazi zuen, atzo, Pablo Casado alderdiaren presidenteak. «Azken instantziaraino» joko du hautagaitzak debekatuak izan daitezen. Ines Arrimadas Ciudadanoseko liderretako batentzat, «lotsagarria» da ebazpen judiziala. Horregatik, legea aldatzea defendatu zuen, atzo, «justiziatik ihesi dabiltzanek hauteskundeetara aurkezteko aukerarik eduki ez dezaten». Hauteskunde Batzordeak badu azken aukera bat: babes helegitea bat jartzea Konstituzionalean. Hilaren 26an egingo dituzte Europako Legebiltzarrerako bozak.

Bestetik, Quim Torra Kataluniako Justizia Auzitegi Nagusian deklaratzekoa da hilaren 15ean. Egun horretarako deitu du Carlos Ramos magistratuak, atzo jakinarazi zuenez. Kataluniako Generalitateko presidentea ustezko desobedientzia delitu batengatik dago auzipetua, ez zituelako eraikin publikoetatik xingola horiak eta esteladak kendu, Hauteskunde Batzordeak agindu zionean.

CUPek, bestalde, ez du baztertzen beste erreferendum bat egitea, «nazioarteko komunitatearen esku hartze testuinguru batean». Antikapitalisten Kontseilu Politikoak hamar puntuko dokumentu bat onartu du, eta atzo eman zuen horren berri, ohar baten bidez.

Sanchez-Casado bilera

Pedro Sanchezekin bildu zen Casado, atzo, eta Espainiako Gobernuko jarduneko presidenteari eskatu zion Espainia ez dadila egon «independentisten mende». PPkoak prentsaren aurrean adierazi zuenez, «beste batura batzuek inbestidura bermatzen dute». Ciudadanosen eta PSOEren arteko balizko itunaz ari zen. Albert Rivera Ciudadanoseko liderrarekin (11:00), eta Pablo Iglesias Podemosekoarekin (17:00) bilduko da Sanchez, gaur.]]>
<![CDATA['Brexit'-aren noraeza igarri dute 'tory'-ek udal bozetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-05-04/brexit_aren_noraeza_igarri_dute_tory_ek_udal_bozetan.htm Sat, 04 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2019-05-04/brexit_aren_noraeza_igarri_dute_tory_ek_udal_bozetan.htm tory-ek —8.245 zeuden jokoan, eta 4.901 kontserbadoreen esku zeuden lehen—, herenegungo bozetan. Eta badaki zerk eragin duen beherakada hori: brexit-aren noraezak. Gaineratu zuen ulertu duela zein den herritarrek emandako mezua: «Segi aurrera, eta gauzatu brexit-a». Lehen ministroaren ustez, Alderdi Laboristarentzako mezua ere bada bozen emaitza, 61 ordezkari gutxiago izango baitituzte.

Bi alderdien artean botoen %62 pilatu dute. Emaitzak ezin dira guztiz parekatu, baina 2017an Erresuma Batuko Parlamenturako egindako bozetan, bien artean botoen %82 bildu zuten.

Alderdi Kontserbadorea da oraindik ere lehen indarra Ingalaterrako udalerrietan —Galesen eta Eskozian ez zuten hauteskunderik egin, ezta zenbait hiritan ere, Londresen eta Birminghamen, esaterako—, baina Liberal Demokratak izan dira bozen garaileak, 2015ekoetan baino 657 hautetsi gehiago lortu baitituzte. Europazaleak dira, eta bigarren erreferendum baten aldekoak dibortzioaren auzian. «Herritarrek bidalitako mezua argia da: ez dute konfiantzarik kontserbadoreengan, baina laboristak ere ez dituzte saritu, brexit-arekin prebarikatzen jarraitzen dutelako». Erresuma Batua urriaren 31n ateratzekoa da EB Europako Batasunetik.

Emaitzek kalte handia egingo diote jada urratuta zegoen Mayren autoritateari. Bozen bezperan Roger Hayward diputatu tory-ak aurreikusi zuen 800 bat jarleku galduko zituztela. Gehiago izan dira, ordea. Eta hiru aste barru Europako Parlamenturako hauteskundeak egingo dituzte. Lehenago brexit-aren akordioa onartzen ez badute —eta inondik ere ez dirudi hala izango denik—, horietan parte hartu beharko du Erresuma Batuak. Orduan ere boto asko galtzen baldin badituzte kontserbadoreek, ez litzateke harritzekoa izango Mayk dimisioa ematea. Alderdi barruko hainbat kidek May bera jo zuten, atzo, emaitza kaskarren erantzuletzat, eta estu hartu zuten.

Laboristek egin zuten irakurketa ez zen hain katastrofista izan. Emaitzak onak ez zirela izan onartu zuen Jeremy Corbyn alderdiaren liderrak, eta gaineratu zuen emaitza horiek «argi» erakusten dutela Komunen Ganberako diputatuek brexit-ari buruzko akordio bat lortu beharra daukatela.

DUP aurretik Ipar Irlandan

Ipar Irlandan 11 eskualdeetako kontseiluak aukeratzeko bozkatu zuten, herenegun. Emaitza ofizialak gaur dira ematekoak, baina atzo, edizio hau ixteko orduan, botoen %40 zenbatuta zeuden, eta DUP alderdi unionista zihoan aurretik, Mayren bazkidea Londresen. 462 eserleku zeuden jokoan, eta 60 zituen bereganatuta —130 lortu zituen 2014an—. Sinn Fein zen bigarren indarra, 43rekin.]]>
<![CDATA[Feminizidio batek Zipre astindu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2012/019/001/2019-05-03/feminizidio_batek_zipre_astindu_du.htm Fri, 03 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2012/019/001/2019-05-03/feminizidio_batek_zipre_astindu_du.htm
Horregatik guztiagatik, ekintzaileek dimisioak eskatu zituzten. Eta atzo Nikolauk eman zuen dimisioa, «erantzukizun politikoagatik»; 2013. urteaz geroztik zen Justizia ministroa. Komunikabideen aurrean mintzatu zen, eta Polizia kritikatu zuen, iruditzen baitzaio «hutsegiteak» egon zirela jatorrizko ikerketak egiteko orduan. Hori dela eta, eskatu zuen ikerketa independente bat abia dezatela Poliziaren barruan, gertatutakoaren erantzulea nor den jakiteko. Zipreko hedabideek ez dute baztertzen Poliziaren beraren buruak dimisioa ematea. Zipren, immigrazioaren arazoa politikaren lehen lerroan dago.

Turista batek kasualitatez topatu zuen etxeko langilearen gorpua, Nikosia hiriburutik hamabost bat kilometrora. Emakumeak desagertu aurretik Internet bidez bidalitako mezuen arrastoari jarraitu zioten poliziek, eta hiru egun geroago atxilotu zuten militarra, susmagarri gisa hasieran. Zazpi hilketa aitortu zituen. Zipreko hedabideek hiltzailearen deklarazioaren berri eman dute: haren esanetan, Interneteko harremanetarako webgune baten bidez geratu zen biktimekin, eta haiekin sexu harremanak edukitzen ari zen bitartean hil zituen, bere eskuekin itoz. Gero, zenbait meategi abandonatutako putzuetara bota zituen gorpuak. Zazpi emakumeetatik hiru filipinarrak ziren; beste bat nepaldarra dela uste dute poliziek, eta bosgarrena, errumaniarra, Livia Bunea izenekoa. Bi adingabeak Tiburcioren eta Bunearen alabak ziren. Oraingoz lau gorpu topatu dituzte, eta, feminizidio kasu honekin lotuta, funtzionarioak bi adingabeen eta emakumezko errumaniarraren gorpuak bilatzeko lanean ari dira. Scotland Yard Erresuma Batuko Poliziaren aditu talde baten laguntzaz ari dira.

Agenteek esan zutena

Apirilaren 15az geroztik, hainbat ekintzailek protestak egin dituzte Nikos Anastasiadis Zipreko Errepublikako presidentearen jauregiaren aurrean. Haien esanetan, Poliziak ez die jaramonik egiten emakumeei. Emakumeen eta atzerritarren aurkako diskriminazioa gelditu, irakur zitekeen manifestarien pankartetako batean. Tiburcioren ingurukoek jakinarazi dutenez, iaz Poliziarengana jo zutenean hura eta bere alaba desagertu zirela salatzera, agenteek esan zieten ziurrenik muga zeharkatu zutela, eta Ipar Zipreko Errepublika Turkiarrera alde egin zutela.

Anastasiadisek Justizia ministroaren dimisioa onartu zuen. Zipreko egunkariek diotenez, Poliziaren buruarekin biltzekoa da presidentea.]]>
<![CDATA[«Inpunitaterik» ez dela egongo ohartarazi dio Madurok Guaidori]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-05-02/inpunitaterik_ez_dela_egongo_ohartarazi_dio_madurok_guaidori.htm Thu, 02 May 2019 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1877/014/001/2019-05-02/inpunitaterik_ez_dela_egongo_ohartarazi_dio_madurok_guaidori.htm
Bitartean, Guaidok kalean jarraitzen du. Madurok jakinarazi nahi izan zion herenegun 50 bat militarrekin batera egindako «estatu kolpe saiakerak» porrot egin zuela, ez duela armadaren babesik, hari leial zaizkiola. Oposizioko buruak atzo goizaldean esan zuenez, Madurok ez du armada kontrolatzen. Gertakariek, ordea, kontrakoa adierazten dute.

Oposizioak zein chavismoak deituta, atzo ere mobilizazioak egin zituzten Venezuelan —bezperakoetan pertsona bat hil zen, eta ehun inguru izan ziren zaurituak, Provea gobernuz kanpoko erakundearen arabera—. Guaidok hitza hartu zuen bere jarraitzaileen aurrean, eta azpimarratu zuen herenegun hasitakoak ez duela «atzera-bueltarik». Horregatik, «askatasuna lortu arte» kalean jarraitzeko deia egin zien herritarrei. Haren esanetan, «estrategia bat» dauka, eta Lopezena gogoan, gaineratu zuen «preso politiko guztiak» askatzeko asmoa duela. Eta kontrakoa adierazi arren badakienez ez duela armadaburuen sostengurik, haiei esan zien «trantsizioko gobernuaren babesa» edukiko dutela. Miguel Pizarro oposizioko diputatuak berak, ordea, jendaurrean onartu zuen ez dutela armadaren babesik: «Egoera honetatik ateratzeko, hiru aldagai behar dira: herria, mundua eta indar armatuak. Bat falta zaigu». Urtarrilean azkeneko krisi politikoa piztu zenetik, gutxi batzuk izan dira Madurori babesa kendu dioten armadako buruak. 50 bat herrialdek, aldiz, presidentetza aitortzen diote Guaidori.

Eta hori guztia kontuan hartuta, herenegungo gertakarien ondotik oposizioko kideak «zonbiak bezala» dabiltzala azpimarratu zuen, atzo, Diosdado Cabellok. «Inprobisazioa gailendu zen atzo [herenegun]. Inork ez daki nork zuzentzen duen», gehitu zuen Batzar Konstituziogilearen presidenteak. Ganbera horrek du botere legegilea Venezuelan, Asanblea Nazionala desmen egoeran baitago.

Bitartean, edizio hau ixteko orduan, Madurok hitz egin gabe jarraitzen zuen. Twitter bidez mintzatu zen soilik. Goizaldean telebistan emandako diskurtsoan, Cabello eta Vladimir Padrino Defentsa ministroa izan zituen alboan. Eta, hain zuzen, John Bolton AEBetako segurtasun idazkariak atzo goizaldean iragarri zuenez, Padrino bera, Maikel Moreno Goreneko presidentea, eta Rafael Hernandez Dala GNB Guardia Nazional Bolivartarreko jenerala oposizioarekin hitz eginda zeuden, eta iruditzen zitzaien Madurok boterea utzi beharko zuela. Elliot Abrams Venezuelarako AEBen ordezkariak atzo esan zuenez, Madurok boterea uztea ustez negoziatzen ari ziren agintariek eskuko telefonoak itzali dituzte.

Mike Pompeo AEBetako Estatu idazkaria areago joan zen atzo goizaldean. Haren hitzetan, Maduro Venezuelatik Kubara alde egiteko prest zegoen herenegun. «Hegazkin bat zuen pistan. Errusiarrek adierazi zioten geratu beharra zeukala». Kremlinek gezurtatu egin zuen, eta «informazio gerra» bat hauspotzea leporatu zion Washingtoni. Pompeok esandakoen berri eduki ondoren, Madurok «seriotasun falta» aurpegiratu zion Estatu idazkariari.

Venezuelako egoerak AEBen eta Errusiaren arteko harreman diplomatikoak gaiztotu ditu. Madurorentzat, AEBek bultzatuta egin du estatu kolpe saiakera Guaidok. Errusia chavismoaren aliatua da, eta Sergei Lavrov Atzerri ministroak Pompeori deitu zion ohartarazteko ez dezala esku hartu Venezuelako barne politikan. «Eskualdean ekintza oldarkorrago bat egiteak ondorioak izan ditzake». Pentagonoak «berehalako» esku hartze militar bat baztertu du.

Lopez eta asilo eskaera

Espainiak Caracasen duen enbaxadan hartu du babes Leopoldo Lopezek, haren senideekin batera. Espainiako Gobernuak baieztatu zuen, atzo goizean. 2015ean hamahiru urteko espetxe zigorra ezarri zion Gorenak, Maduroren kontrako protesta batzuen erantzuletzat jota. Ez du asiloa eskatu, baina haren abokatuak dio horretarako baldintzak betetzen dituela. ]]>
<![CDATA[Leopoldo Lopezek Espainiaren enbaxadan hartu du babes]]> https://www.berria.eus/albisteak/165811/leopoldo_lopezek_espainiaren_enbaxadan_hartu_du_babes.htm Wed, 01 May 2019 07:17:21 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/165811/leopoldo_lopezek_espainiaren_enbaxadan_hartu_du_babes.htm
Venezuelan 06:00ak zirela egin zuen iragarpena oposizioko buruak -12:00ak Euskal Herrian-, Twitterren jarritako bideo baten bidez. Caracasko La Carlota aire basearen inguruan zegoen ustez, eta atzean zeuzkan soldaduz jantzitako gizabanako armatu batzuk, baita Lopez bera ere. VP Herri Borondateko liderra -alderdi horretakoa da Guaido ere- 2014tik zegoen preso, eta 2015ean hamahiru urteko espetxe zigorra ezarri zion Auzitegi Gorenak, 2014ko otsailean Maduroren kontra egindako protesten erantzuletzat jota. 2017ko uztailetik etxeko atxiloaldian zegoen. Guaidoren esanetan, Venezuelako "inteligentzia zerbitzuko zenbait funtzionariok" bete zuten Lopez askatzeko "agindua", horiei "amnistiatuak" izatea eskaini eta gero.

Protestak

Gobernuak segituan erreakzionatu zuen, eta "militar traidore batzuekin" batera Guaidok "estatu kolpea jotzeko egindako saiakera" salatu zuen Jorge Rodriguez Komunikazio presidenteordeak. Vladimir Padrino Defentsa ministroarentzat, Guaidoren "kolpe" saiakera "baldarra eta alferrikakoa" izan da, eta berriro "erridikulua" egin duela azpimarratu zuen. Defentsa ministroaren esanetan, "militar eta polizia talde ñimiño baten" babesa besterik ez du bere burua Venezuelako presidentetzat jotzen duenak. Zenbait hedabidek kaleratu zutenez, 50 inguru dira. Diosdado Cabello Batzar Konstituziogileko presidenteak -organo horren esku dago botere legegilea-, bitartean, Miraflores jauregiaren, gobernuaren egoitzaren kanpoaldean biltzera deitu zituen iraultza bolivartarraren jarraitzaileak.

Hara jo zuten gobernuaren aldekoek. Guaidoren zaleak, berriz, La Carlotara joan ziren hasieran, oposizioko buruak berak hala eskatuta. Han borroka batzuk izan ziren oposizioko buruaren aldekoen eta GNB Guardia Nazional Bolivartarreko soldaduen artean, eta Altamira plazara aldatu zuten mobilizazio gunea. Efe berri agentziaren arabera, GNBren tanke arin batek manifestari batzuk harrapatu eta zauritu zituen La Carlota inguruan. Ordurako Altamira plazan zeuden, jada, oposizioko bi liderrak. Beste eraso batzuk ere gertatu ziren hiriburuan, eta bi pertsona balaz zauritu zituzten.

Azkeneko hiru hilabeteetan kalera ateratzeko deia egin izan duten bakoitzean bezala, atzo ere izan ziren, bai, istilu batzuk Caracasen, GNBren eta Guaidoren jarraitzaileen artean. Dena dela, oraingo egoerak ez du zerikusirik 2017koarekin. Orduko apiriletik abuztura bitartean, 130 bat pertsona hil ziren kaleko istiluetan. Jorge Arreaza Atzerri ministroak atzo arratsaldean adierazi zuenez, herrialdeak "erabateko normaltasunez" funtzionatu zuen. Elkarrizketa aldarrikatu zuen, eta hurrengo egunetan "edozein agertoki" aurreikusten duela gehitu.

Guaidorentzat, Askatasuna Operazioaren "azken fasearen hasiera" izan zen atzokoa, eta, haren iritziz, gaurko deitutako martxa "Venezuelan inoiz egindako handiena" izango da.

Oposizioko burua atxilotua izateko arriskuan dago. Apirilaren hasieran, gainera, immunitate parlamentarioa kendu zion Batzar Konstituziogileak - chavistek soilik parte hartzen dute horretan-. Joan den urtarrilaren 23az geroztik haren kontrako hainbat auzibide ireki ditu Venezuelako fiskaltzak. Esaterako, herrialdetik ateratzeko debekua ezarri zion Auzitegi Gorenak urtarrilaren amaieran, baina gutxienez Kolonbian eta Brasilen egon da, bi herrialde horietako presidenteekin biltzeko, Ivan Duquerekin eta Jair Bolsonarorekin. Venezuelako presidentearentzat, gainera, Guaido da duela aste batzuk herrialdeko sistema elektrikoari egindako "sabotajearen" erantzulea. Madurok ez du baztertzen oposizioko burua atxilotzea. Aurrekari horiei guztiei gehitu behar zaiekie atzoko gertakariak. Bitartean, azken hiru hilabeteotan zigor ekonomiko gehiago ezarri dizkiote AEBek Venezuelari.

Esku hartze militarra

Nazioarteko "aliatuekin" hitz egin ondoren, haien "erabateko" babesa zuela plazaratu zuen Guaidok. John Bolton AEBetako segurtasun aholkulariak Guaidorekin bat egin zezatela eskatu zien Venezuelako militarrei. Ordu batzuk geroago azpimarratu zuenez, "aukera guztiak" daude mahai gainean, eta ez du baztertzen esku hartze militarra. Errusiak Venezuelan duen enbaxadaren esanetan, militarrek "gobernu legitimoaren ondoan" jarraitzen dute. Boliviak, Kubak, Txinak eta Turkiak ere Maduro babestu zuten. EB Europako Batasuneko diplomaziaburu Federica Mogherinik irtenbide "politiko eta baketsu bat" eskatu zuen. Antonio Tajani Europako Parlamentuko presidenteak, berriz, Guaidoren maniobra txalotu zuen. Eta Antonio Guterres NBEko idazkari nagusiak "biolentzia eragozteko" eskatu zuen.]]>