<![CDATA[Igor Susaeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 05 Apr 2020 14:25:23 +0200 hourly 1 <![CDATA[Igor Susaeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Txibitek Nafarroan ekoitzi nahi du oinarrizko osasun materiala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2020-04-04/txibitek_nafarroan_ekoitzi_nahi_du_oinarrizko_osasun_materiala.htm Sat, 04 Apr 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2020-04-04/txibitek_nafarroan_ekoitzi_nahi_du_oinarrizko_osasun_materiala.htm
Presidentearen arabera, Nafarroako osasun sistema «paregabea eta integrala» da. Pentsatzen du, gainera, sistema publikoaren eta pribatuaren arteko lankidetzan «aurrerapauso bat gehiago» ematea ahalbidetu duela koronabirusaren krisiak.

Zenbakiak ere izan zituen hizpide. Haren esanetan, Nafarroako ospitaleen sareak 1.450 ohe dauzka, eta horien %70 erabili ahal dira koronabirusak jotakoak hartzeko. COVID-19ak gaixotutakoak artatzeko zainketa intentsiboetako 120 unitate daude lurraldean, eta, beharrezkoa balitz, kopuru hori %30 inguru handitu daiteke.

Zahar etxeetan gertatzen ari denari «modu berezi batean» ari zaio erreparatzen Nafarroako Gobernua, Txibiteren hitzetan. Azaldu zuen joan den apirilaren 1era arte zaharren egoitzetan 65 pertsona hil direla gaitzaren ondorioz. Zentro horietan birusa dela-eta gaixo agiria hartu behar izan duten duten profesionalak 278 dira. Langile taldea 4.000 bat lagunekoa dela zehaztu zuen.

Bestalde, «epe ertainera» ere lanean ari da Nafarroako Gobernua. «Larrialdia igarotzen denean, suspertzearen bidea, berreraikuntzarena, hasi beharko dugu, eta agertoki hori prestatzen hasi behar dugu jada». Enplegu plan bat aurreikusten du, eta, haren ustez, «beste ardatz batzuk, eta beste lehentasuna batzuk» edukiko ditu. Behin alerta egoera igarota, «elkarrizketa sozialaren markoan» aterpetuko ditu enplegurako urgentziazko neurriak. Agente sozialekin, enpresarialekin, ekonomikoekin, sindikatuekin eta, besteak beste, unibertsitateekin biltzekoa da. «Inteligentzia kolektibotik, talentutik, eskarmentutik hauspotu behar dugu Nafarroa».

Beste talde parlamentarioetako kideak ere mintzatu ziren. Javier Esparza Navarra Sumako bozeramaileak «irtenbide eraginkorrak» eskatu zizkion presidenteari, baita «errealistagoa» izan dadila ere. «Beste erkidego batzuetara zergatik ari da iristen hona iristen ari ez den materiala?», galdetu zuen.

Uxue Barkos Geroa Baiko bozeramaileak aurreko legegintzaldian hartutako neurriak izan zituen gogoan. «Aurreko legegintzaldian osasun publikoa indartu izanak azaltzen du, ziurrenik, egon gintezkeen baino hobeto gaudela». Adolfo Araiz EH Bildukoa zerbitzu publikoak indartzearen alde agertu zen: «Zerbitzu publikoak indartu eta defendatu behar dira, egoera hauei eta etor daitezkeenei aurre egiteko».

Ika-mikak

COVID-19ak eragindako krisiari aurre egiteko gobernuak neurri sorta batekin onartutako foru dekretuak foru lege bihurtu zituen, atzo, legebiltzarrak. Aurrenekoa aho batez onartu zuten, eta EH Bildu abstenitu egin zen bigarrenaren bozketan. 27 osoko zuzenketa onartu zituzten; nabarmenenak bi. Navarra Sumak aurkeztuta, 30 milioi euro bideratuko dituzte autonomoak laguntzeko eta osasun materiala erosteko. EH Bilduk zuzenketa hori babestu zuen. Eta, alderantziz, koalizio subiranistak udalak laguntzeko planteatutako zuzenketak (25 milioi euro) Navarra Sumaren babesa jaso zuen. PSNren, Navarra Sumaren eta EH Bilduren arteko ika-mika gertatu zen ondoren.]]>
<![CDATA[Jatea dagoenean jokoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2020-04-04/jatea_dagoenean_jokoan.htm Sat, 04 Apr 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2020-04-04/jatea_dagoenean_jokoan.htm
Munduko herrialderik populatuenetan hamargarrena den horretan pisu nabarmena duen kolektibo bati mintzatu zitzaion presidentea joan den astearteko hitzaldian. «Egunerokoan» ateratzen dituzten sosetatik «bizi direnak» izan zituen gogoan. INEGI Estatistikako eta Geografiako Institutu Nazionalak iazko abuztuan kaleratutako datuak kontuan hartuta, biztanleria landunaren %56 bizi da ekonomia informalak emandako etekinetatik. «Egunero ateratzen duten horretatik bizi dira asko, eta ezin diote lan egiteari utzi, bestela ezingo baitute jan», nabarmendu du Daiset Sarquis kultur kudeatzaileak (Mexiko Hiria, 1978). Edgar Benitez arkitektoarentzat (Toluca, Mexiko,1979), jarduera ekonomikoa eteteak «ondorio zailak» eragin diezazkieke horiei. Haietako asko kalean saltzen dutenetik bizi dira.

AEBen, hots, iparraldeko bizilagunaren zenbakiekin konparatuta, Mexikon apal antzean ari da hedatzen izurritea, batez ere herrialdearen hedadura eta biztanle kopurua (130 milioi pertsona) aintzat hartuz gero. Atzoko datu ofizialen arabera, 1.510 pertsona kutsatu ditu gaitzak, eta 50 hil. Gobernua gradualki ari da ezartzen neurriak. Martxoaren 20an agindu zuen eskolak ixteko; hain zuzen, birusaren ondorioz pertsona bat zendu zela jakin eta bi egun geroago. Gobernuko iturriek Mexikoko hedabide bati adierazi diotenez, agintariek herritarrei egindakoa etxean gelditzeko «gonbidapen enfatikoa» da. Lopez Obradorrek jakinarazi du armadari eta Poliziari ez diola ahalmen berezirik emango osasun-alerta egoeran. Marcelo Ebrard Atzerri ministroak iragarri du isunak jarriko dizkietela itxialdia saihesten ahalegintzen diren enpresei eta norbanakoei, are «erantzukizun penalei» aurre egin beharko dietela. Ez dago argi, ordea, nor arduratuko den hartutako neurriak errespetatzen direla egiaztatzeaz.

Sarquis jada ez da lantoki zuen kulturgunera joaten, eta apenas ateratzen den etxetik. Mexiko Hirian bizi da, «hipsterren» leku batean. Gobernuaren agindua gorabehera, badaki, lagunek esanda, enpresa askok irekita jarraitzen dutela. Eta kontatu diote hiriburuaren eremu txiroenetan, herrikoienetan, jendeak bizimodu «normala» egiten jarraitzen duela. «Portzentaje txiki bat da etxean geratzen ari dena; batez ere, erdiko klasea eta goi klasea». Benitez etxetik ari da lan egiten, eta nabarmendu du dirua aurreztua ez duen jendearen portzentajea «oso handia» dela. «Jarduera formaletan lan egin arren, herritar askok diru sarrera oso txikiak dituzte». Lopez Obrador bihar da «ekonomia berpizteko» neurriak iragartzekoa. Sarquisen esanetan, gobernuak zergak kobratzen jarraitzen du, eta herritarrak «kexu» dira horregatik.

«Harrituta» dago, bestalde, bidali dioten bideo batek agertzen duenarekin. Hiriburuko alde zaharrean grabatu dute. «Han inor ez da etxean geratu. Era askotariko negozio informalak dira nagusi». Bideoan ikusten dira poliziak, bozgorailu baten bidez herritarrei etxean geratzeko «gonbidapena» helarazten. «Harrituta nago, agintariek behin eta berriro esan dutelako segurtasun indarrak ez direla kalera aterako». Dena den, Mexiko Hirian nahiko ohikoa da militarrek maniobrak egitea espazio publikoan, eta Poliziaren presentzia konstante bat da.

Osasun sisteman gastu urria

Herrialdean badute osasun sistema publikoa. «Espezialista oso onak ditu, baita prestigioa ere, baina ez da egokia arreta arruntari dagokionez», zehaztu du Benitezek. Sarquisen aburuz, «oso-oso merkea» da, baina badu arazo bat, eta hori da «medikuek eta ospitaleek gainezka» egiten dutela. Adibide oso grafiko bat jarri du hori azaltzeko: «Sartzen zara, eta ikusten duzu Chipaseko familia batek lau egun daramatzala lurrean botata, beren txanda noiz iritsiko zain». Hori saihesteko, klase ertainek eta altuek, «horretarako gaitasuna dutenek» arkitektoaren hitzetan, aseguru pribatuak ordaintzen dituzte eta beste klinika batzuetara jotzen dute. OCDE Ekonomia Lankidetza eta Garapenerako Erakundearen 2017ko datuen arabera, Mexiko da -Latinoamerikako bigarren ekonomia- osasunean diru gutxien inbertitzen duten herrialdeetako bat: bere BGP barne produktu gordinaren %2,7 izan zen 2017an.

Felipe Calderon herrialdeko presidentea izan zenean (2006-2012), nolabaiteko erdibideko sistema bat ezarri zuen: aseguru herrikoia deitutakoa. «Ohikoa baino pixka bat garestiagoa zen. Funtzionatzen zuen. Calderonek egin zuen gauza on bakarrenetakoa izan zen», azaldu du kultur kudeatzaileak. Enrique Peña Nieto presidenteak (2012-2018) eutsi egin zion sistema horri, baina Lopez Obradorrek bertan behera utzi du. «Osasun sektorean murrizketa asko egin ditu. Kritikak jasotzen ari da ospitaleak hornidurarik gabe utzi dituelako». Sendagaiak, medikuak... Gobernua 40.000 mediku kontratatzekotan da.

Hori dela eta, osasun sistemak gainezka egiteak arduratzen ditu Sarquis eta Benitez. «Mexikon gertatzen bada Espainian eta Italian gertatzen ari dena, egoera, ziurrenik, askoz ere okerragoa izango da», esan du bigarrenak. Aurrenekoaren esanetan, «beldur hori» du gobernuak. «Epidemiaren aurretik ere bazen hornidura falta. Hugo Lopez-Gatell horregatik ari da esaten kutsatuen kurba lautu behar dela, kolapsoaren beldur delako».

Nolanahi ere, baikor daude gobernuak ezarritako neurriei dagokienez. Sarquis: «Datuak benetakoak badira, iruditzen zait kutsatuen kurba ez doala hain gaizki. Argentinan 40 milioi dira, eta okerrago daude. Mexikon bizi den jende kopurua aintzat hartuta, harrituta nago». Benitez: «Iritzi subjektibo bat da, baina esango nuke Mexikok aukerak dituela: populazioa ez delako Espainian eta Italian bezain zaharra, eta beste klima bat duelako».]]>
<![CDATA[«Espezialistarengana bideratzeko denbora gutxitu ahalko du»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/013/001/2020-04-02/espezialistarengana_bideratzeko_denbora_gutxitu_ahalko_du.htm Thu, 02 Apr 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1857/013/001/2020-04-02/espezialistarengana_bideratzeko_denbora_gutxitu_ahalko_du.htm
Ahotsaren bidez dementzia detektatzeko AcceXible start-up-ak egindako aplikazioa probatu duzue Oroitun, neurologia arreta berezitua eskaintzen duen zentroan. Zer ondorio atera dituzue esperimentutik?

Gu, mediku bezala, tresna teknologikoekin gaixotasun bat diagnostikatzeko garaian eszeptikoak izaten gara hasieran, batik bat narriadura kognitiboari dagokionean. Egia esan, erronka bat izan da esperimentua. Batetik, haiek ikusi nahi zuten ea pazienteentzat erraza ote zen erabiltzeko; eta bestetik, narriadura kognitiboa detektatzeko orduan, jakin nahi zuten ea korrelazio on bat egon zitekeen haien algoritmo eta ahotsen analisien eta gure datu basean diagnostikatuta ditugun pazienteen artean. Narriadura kognitiboa dutenei dagokienez, oso zabala da gure datu basea.

Nolabait esateko, Oroituk pazienteak jarri ditu. Eta AcceXiblek aztertu du, bere matematikarien bidez eta pazienteen ahotsa aintzat hartuta, narriadura kognitibo hori detektatzeko aukera. Gure datu basean diagnostikatuta dauden pazienteekin korrelazioan jarri du, eta ikusi du baietz, korrelazio on bat dagoela tresnaren eta guk kontsultan detektatukoaren artean. Korrelazioa, sentsibilitatea, oso ona da, %90 ingurukoa. Hori bai, argi utzi nahi dut ez duela diagnostiko bat egiten, hori medikuok egiten baitugu. Tresnaren bidez egindakoa arazo bat detektatzeko proba bat da.

Zer egin behar dute erabiltzaileek proba horretan?

Hainbat test bateria erabiltzen ditugu, hizkuntzarekin, memoriarekin, orientazioarekin, exekuzio ahalmenarekin eta arazoak konpontzeko gaitasunarekin lotutakoak. Narriadura kognitiboari dagokionez, bereziki interesa dutenak dira memoria, hizkuntza, eta exekuzio ahalmena. Orduan, hori iPad-ean sartzen da, eta test bateriak bidaltzen zaizkio erabiltzaileari. Aplikazioa grabatzen hasten da erabiltzailea ahotsaren bidez aginduei erantzuten hasten denean.

Zuen pazienteei zer iruditu zaie?

Oso ondo hartu dute, ez diote uko egin. 20 minutu inguru irauten du probak. Ohiko kontsulta batean 40 bat minutu behar dituzu detektatzeko. Are gehiago, proba hori ez du zertan mediku batek egin; gurean psikologoek egin dute. Horrek ahalbidetzen digu kontsultak oso bideratuak izatea. Hau da, narriadura kognitibo bat antzematen dela? Arazo bat dago, eta espezialistaren esku geratzen da.

Hau da, nolabait lan bat aurrezten dizue?

Bai; lehen kontsulta horri begira lan bat aurreztu dezake. Paziente arinez ari gara, e? Etortzen zaizkigu kontsultara esanez gauza batzuk ahazten dituztela, ez duela ondo lan egiten... Kasu horietan, tresna horrek detekzioa ahalbidetzen du. Ondo trebatutako erizainek edo psikologoek ere egin dezakete proba hori. Gero sartzen gara gu, diagnostikoa egiteko.

Egin duzuen esperimentuaren emaitzan egon al da ezustekorik?

Oso gutxi. Egia da, dena den, ondo hautatutako pazienteak zirela; hau da, narriadura kognitibo arina dutenak. Gero, noski, konparazioa egin dugu sano daudenekin, narriadura kognitiborik ez dutenekin. Frogatu behar duzu tresna gai dela bi talde horiek bereizteko.

Aplikazioaren zer alderdi nabarmenduko zenuke?

Detekzioaren azkartasuna, batez ere. Erabili ahal izango lukete egiazki espezialista ez direnek ere.

Eta norberak etxean?

Ez dakit autoadministraziora iritsi ahal izango den... Abantaila da espezialista batengana bideratua izan aurretiko denbora gutxitu ahalko dela. Pentsatu ezazu memoria arazo bat duzula, eta esaten dizutela neurologoari itxaron behar diozula detekzio bat egin dezan. Bada, detekzio hori lasai asko egin ahal izango luke erizain batek lehen mailako arretan, neurologoarengana bideratua izan aurretik. Detekzioa medikuntza prebentiboa da, eta horretara jo behar da.

Tresna komertzializatu ahal izateko beharrezkoak diren ziurtagiri batzuen zain dago AcceXible. Arazoren bat egon daiteke komertzializatua izateko orduan?

Tresna honek batzorde etiko baten iragazkia pasatu beharko zuen, bestela guk ezin izango genuen-eta pazienteekin probatu. Euskadiko batzorde etikoak onartu zuen, eta uste dut ez dutela arazorik izango ziurtagiriak lortzeko, printzipioz emaitza onak eman dituen tresna bat baita. Hiru arrazoi sendo daude komertzializaziorako: detekzio denbora laburtuko du, espezialista izan gabe osasun arloko langile batek aplikatu dezake, eta hogei minutu irauten duen proba bat da.

Antzeko tresnarik ba al dago?

Beste gaixotasun batzuetarako badaude. Baina narriadura kognitiborako... Nik ez dut antzeko beste tresnarik ezagutzen. Kontuan hartu behar da, gainera, Euskal Autonomia Erkidegoko 65 urtetik gorako populazioaren %9k narriadura kognitiboa duela. Horrenbestez, tresna on bat izan daitekeela uste dut. Gaur egun oso arraroa da pazienteak dementzia handi edo larri batekin etortzea kontsultara. Ohikoena paziente gaztea da, 55 eta 65 urte artekoa, esaten dizuna da ez dakiela zer gertatzen zaion, gauzak errepikatzen dituela, ahazten dituela.

Alzheimer Europa fundazioak joan den otsailean plazaratutako txostenaren arabera, zortzi bat milioi pertsonak dute gaixotasun hori Europan, eta 2050ean kopurua ia bikoiztu egingo da. Zuek nabaritu duzue kasuak ugaritzen ari direla?

Bai. Logikoki, etorkizuneko gaitza izango da. Dementzia hor dago, bizi itxaropena handiagoa delako, mundu estresagarri batean bizi garelako. Egin kontu, uneotan koronabirusa dela eta bizitzen ari garenaren harira: narriadura kognitibo arin bat duen pertsona bati arazo bat sor dakioke etxean konfinatuta egoteak. Hizkuntzaren bidezko komunikazio gabezia horrek narriadura kognitiboa handitzen du.]]>
<![CDATA[Faxistek Durango bonbardatu zutenetik 83 urte igaro direla oroitu dute]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/015/001/2020-04-01/faxistek_durango_bonbardatu_zutenetik_83_urte_igaro_direla_oroitu_dute.htm Wed, 01 Apr 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1899/015/001/2020-04-01/faxistek_durango_bonbardatu_zutenetik_83_urte_igaro_direla_oroitu_dute.htm
«Hiru aldiz bonbardatuak izan ginen». Horrela hasten da Iturriagaren testua, eta hiru zatitan banatu du. «Heriotza» da lehen kontzeptua. «Isilik dagoen kanpaiaren durundiak luze irauten du». Modu horretan bukatu du. Bigarren pasartearen kontzeptua «gezurra» da, eta, esate baterako, ondokoa jaso du zati horretan: «'Durango gorriek bonbardatu zuten', entzun du eskolaumeak. Bera han zegoen eta badaki ez zela horrela izan, baina maisuaren egurrezko erregelak ez daki historiaz», idatzi du Iturriagak. Eta hirugarren ideia «ukazioa» da. «Zergatik ihesi iristen dira Europako ateetara ehunka lagun, ezpada gure uriaren gainean jausi ziren bonben antzekoengandik ihesi?», galdetzen du Iturriagak bere testuan.

Sakelakoaren bidez

1937ko martxoaren 31n, goizean, ordura arte ezezaguna zen eraso mota abiarazi zuten Italiako Aviazione Legionariako hegazkinek. Espainiako Errepublikaren aurka matxinatutako militarren agindupean, hegazkin italiarrek Elorrio eta Durango bonbardatu zituzten, eta zibilen aurkako lehen airezko erasoa egin.

Orduan gertatutakoa oroitzeko, alarmek jotzen dute Durangon, baina hori ere bertan behera utzi behar izan dute aurtengoan, enpresa batek, koronabirusa dela medio, ezin izan dituelako jarri horretarako beharrezko gailuak. Hainbat herritarrek sakelakoaren bidez erreproduzitu zuten.]]>
<![CDATA[Indarkeria matxistaren salaketak, gora]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/018/001/2020-03-29/indarkeria_matxistaren_salaketak_gora.htm Sun, 29 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1942/018/001/2020-03-29/indarkeria_matxistaren_salaketak_gora.htm
Herrialdeak kontuan hartuta, zenbaketa horri dagokionez Bizkaian izan da igoera nabarmenena: %18,7koa. Aurtengo urtarrilean eta otsailean 356 emakumezkok jarri zuten salaketa indarkeria matxistagatik, eta iazko epe berean, 300ek. Araban, berriz, beherakada bat izan da: 86 aurten, eta 98 iaz. Gipuzkoan ere beherakada izan da, baina ez da hain nabarmena izan: 165 eraso zenbatu zituen Segurtasun Sailak aurtengo lehen bi hilabeteetan, eta 168 iazko epe berean.

Koronabirusaren krisia dela-eta Espainiako Gobernuak itxialdia agindu zuenetik, joan den martxoaren 15etik, eraso matxistengatik egindako salaketak erdira jaitsi dira, Emakundek joan den asteazkenean jakinarazi zuenez. Emakumearen Euskal Institutuak adierazi zuen, halere, oraindik ere goiz dela «balorazio sakonak» egiteko.

Foruzaingoak herenegun azaldu zuenez arabera, Nafarroan indarkeria matxistarekin loturiko hamar salaketa ikertu ditu Foruzaingoak konfinamendua hasi zenetik. Gainera, indarkeria matxistagatik arreta ematen dieten telefono zerbitzua indartu dute Nafarroan, «osasun krisiaren ondorioz sortutako behar berriei erantzuna emateko». Indarkeria matxistaren biktima izandako 359 emakumezkori egiten die jarraipena Nafarroako Foruzaingoak. «Esan nahi diegu ez daudela bakarrik».]]>
<![CDATA[Biztanleria nabarmen hazi da ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1917/014/001/2020-03-27/biztanleria_nabarmen_hazi_da.htm Fri, 27 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1917/014/001/2020-03-27/biztanleria_nabarmen_hazi_da.htm ]]> <![CDATA[Bikoteak aukeratzen baitu nola dantzatu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2139/006/002/2020-03-26/bikoteak_aukeratzen_baitu_nola_dantzatu.htm Thu, 26 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2139/006/002/2020-03-26/bikoteak_aukeratzen_baitu_nola_dantzatu.htm
Asier eta Iraia ez ziren joan, duela aste batzuk espero bezala, jatetxe batera bazkaltzera, eta aurrenekoak etxean «disfrutatuko» ditu ezkontzeagatik dagozkion hamabost opor egunak, Grezian igaro beharrean. Baina, Iraiaren arabera, «uste baino bereziagoa» izan zen eguna. «Hunkituta nabil goizetik. Jende asko gogoratu da. Sakelakora deitu digute, loreak bidali dizkigute...». Alaia 3 urteko alabaren konpainian, legatza ziren bazkaltzekoak, eta azpizuna afaltzekoak. Etxean, zerbitzaririk gabe. «Xanpaina ere edango dugu». Senideek bidalitako mezuak zioenez, haien esku zegoen nola dantzatu, eta, beste askotan elkarrekin egin bezala, Behin batean Loiolan-en doinuekin ziren dantzatzekoak.

Ia ezinbestean lotuan dantzatzen den balsa da. Atzo, ordea, Antzuolako kaleetan Iraia eta Asier izan ziren elkarri helduta ibili ziren bakarrak, eta haiengandik metro erdi pasatxora, baina goitik behera begiratuta, Alaia txikia. Zeremoniara bildutako bakanek ez zuten elkar ukitu ere egin. Ez besarkadarik, ez musurik. Gehienez, metro eta erdira, edo gehiagora, egindako keinuak, irribarreak.

12:30ean zen ezkontza, eta udaletxeko arkupeetan inor ez zegoen 12:15ean. Horrek erakusten du, bai, ezohikoa izan zela ezkontza. Udalbatzen aretoan, zeremoniarako aukeratutako lekuan, zegoen ezkondu zituen zinegotzia, eskularruak jantzita. «Gitarra ekarri eta kantu bat eskaini nahi nien, baina, azkenean, koronabirusaren gauza hau dela eta, ez dut joko». Ez da alferrik Klak!son taldeko abeslaria. Orain gutxi arte herritarrentzat arrotzak ziren desinfektatzaile poto bat zuen mahaian. «Badakizu, boligrafo bakarrarekin sinatuko ditugu paperak, eta eskutik eskura pasatzerakoan desinfektatzeko erabiliko dugu», azaldu zuen, umorez.

Zerbait sumatu zen kalean. Jaitsi, eta han zetozen ezkontideak, arrosa zuri bana eskuetan, herriko plaza osoa, parez pare, haientzako zutela. Lauzpabost pertsona botikako zein okindegiko ilaran. «Gora ezkonberriak!», oihu egin zuen haietako batek. Txaloren bat balkoietatik, eta Iraia eta Asierren irribarreak. Halako poz bat nabari zen giroan. Nerea senarraren lehengusinak maskara batzuk ekarri zituen botikatik. Alaiak eman zizkien gurasoei. Bete-betean jo zuten, bai, outfit-arekin.

Ondorio batera heldu ziren

Iritsi zen emaztearen ama, aparkatu zuen autoa anaiak —«hori da gure karroza!», Iraiaren zirtoa—. Barrura, hortaz, ezkontzera. Eta behin edukiera mugatuarekin egindako ezkontza bukatuta, hausnarketak. Asierren esanetan, pentsatu zuten koronabirusagatik ezkontza atzeratzea. «Mila buelta eman genizkion, baina azkenean puntu berera iristen ginen». Iraiaren iritziz, ondorio batera heldu ziren: «Ez genuela beste ezer behar: gu, haurra eta lekukoak egonda posible zela sinatzea». Pentsatzen du, gainera, itxialdian egonda «berezia» dela. Ez da hain ohikoa, ordea, ezkontzen zaren egunean lan egitea, eta Iraiak 14:30ean heldu behar zien, etxetik, sortu eta zuzentzen duen hezkuntza akademiako zereginei. «Nik oporrak disfrutatuko ditut», Asierrek albotik.

Etxera bidean, hain zuzen, auzokoek ongietorria egin zieten musikarekin. Dantzan hastea besterik ez zen falta, orduan.]]>
<![CDATA[«Jendearen inplikazioa da gure altxorrik preziatuena»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1864/016/001/2020-03-26/jendearen_inplikazioa_da_gure_altxorrik_preziatuena.htm Thu, 26 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1864/016/001/2020-03-26/jendearen_inplikazioa_da_gure_altxorrik_preziatuena.htm www.junerenhegoak.org.

Eusko Jaurlaritzak erabilgarritasun publikoa aitortu dio Juneren Hegoak gobernuz kanpoko erakundeari. Horrek zer garrantzi du elkartearentzat?

Zazpi urte daramatzagu lanean, eta aitortza horrek esan nahi du kontuan hartzen gaituztela. Gainera, erabilgarritasun publikoa aitortzen zaien elkarteetako bazkideei edo laguntza ematen dutenei abantailak-edo ematen zaizkie. Esaterako, dohaintza bat egiten duten norbanakoek edo enpresek desgrabatu egin ahal izango dute aitortza dela eta.

Bide batez, elkartearen zereginaren oihartzuna handitzeko balio dezake.

Bai, hori ere aitortzaren ondorio izan daiteke, eta Euskal Herri mailan pixka bat ezagunagoak izango gara. Halere, elkartea sortu genuenean eztabaidatu genuen noraino nahi genuen heldu, eta erabaki genuen batez ere Gipuzkoan egitea geure esku hartzea.

Bestalde, uste dut gizartea sentsibilizatzeko balio dezakeela. Egoera batzuk estalita geratzen dira, eta oso garrantzitsua da behar horien berri ematea, horiek zabaltzea, hedatzea. Euskal Herrian oso eskuzabalak gara, elkartasuna handia da, eta gu bezalako elkarte asko daude. Gu Bizipoza plataformako kide gara, eta plataforman, esango nuke, 35 elkarte baino gehiago daudela.

Dohaintzak egiten dituztenek horiek desgrabatu ahal izango dituzte hemendik aurrera. Zure ustez, baliagarria izan daiteke ekonomikoki baliabide gehiago edukitzeko orduan?

Ez dakit. Uste dut abantaila bat dela, baina ez dakit horren ondorioz bazkide edo laguntzaile gehiago edukiko ditugun. Pentsatzen dut jendea, agian, gehiago animatuko dela, motibazioa bat izan daitekeela. Dohaintzez eta bazkideez gain, erakunde publikoei diru laguntzak eskatzen dizkiegu. Horrela ateratzen dugu elkartea aurrera. Guk beti esaten dugu jasotzen dugun laguntza ez dela soilik ekonomikoa, boluntario asko baititugu, 50 baino gehiago —formakuntza ematen diegu—. Ideiak ere jasotzen ditugu, eta laguntzeko aukerak ematen dizkigute inguruko enpresek eta elkarteek. Jendearen inplikazioa da gure altxorrik preziatuena.

Zaurgarritasun egoeran dauden haurren senideei laguntzen diezue. Zein da elkartearen jarduera nagusia eginkizun horretan?

Gure jarduera nagusia familiei laguntzea da. Gainera, informatzeko ekinbideak egiten ditugu kalean, dirua biltzeko ekinaldiak, minbizia duten haurren bizitza hobetzeko ikerlanak sustatzeko beka, Juneren Hegoak eguna, beste elkarteekin aurrera eramaten ditugun proiektuak... Adibide bat: Errenteriako Mindara elkartearekin elkarlanean, aniztasun funtzionala duten haurren senideei egokitutako zinema planteatzen diegu. Halere, jarduera nagusia da familiei eskaintzen diegun arreta.

Boluntarioen bidezko arreta?

Hori aurrera eramateko, bi pertsona ditugu kontratatuak —ez daude lanaldi osoz—, iruditzen zaigulako arreta dela gure elkartearen ardatza. Batetik, ematen dugun laguntza ekonomikoa da, tratamenduak ordaintzeko. Tratamendu batzuk ezin dira Osakidetzaren bidez egin, eta kanpora joan behar izaten dute terapia bereziak jasotzera. Beraz, bidaiak eta egonaldiak ordain ditzakegu. Botikak erosteko laguntza ekonomikoa ere ematen da. Familia askoren zaurgarritasuna dator egoera ekonomiko larrian daudelako.

Bestetik, laguntza psikoemozionala ere ematen dugu. Errealitate jakin batzuei aurre egiteko, indartsu egon behar duzu, eta familia asko ez daude egoera horretan. Gainera, boluntarioen txandak antolatzen ditugu ospitaletara joateko, familiaren batek alaba edo semea ospitaleratuta daukanean. Egia esan, gauza asko egiten ditugu. Hori bai, familiak dira gure indargunea. Oso esker onekoak dira, eta, egoera larrian egon arren, beti daude laguntzeko prest.

Sare lana funtsezkoa da zeuen zereginean.

Bai. Hemen, Errenterian, hasieratik sumatu genuen elkartasun sare hori: norbanakoak, enpresak, udala... Tokatu izan zaigu beste norbaitek herrian ekinbideren bat aurrera eramatea, eta horren bidez lortutako diru guztia guri ematea. Oso hunkigarria da hori, eta indarra ematen digu aurrera jarraitzeko.

Zer-nolako harremana duzue erakunde publikoekin?

Oso ondo moldatzen gara haiekin. Errenteria ez da udalerri txikia, baina, tira, udala beti dago laguntzeko prest.

Oro har, elkarte gisa, zer egiten zaizue zailena?

Batzuetan ez gara iristen behar guztiak betetzera, eta, amorrua eman arren, bide berriak bilatzeko grina ematen dizu.

Zein erronka dituzue etorkizunera begira?

Ahalik eta laguntzarik onena ematea gure familiei, boluntario sarea sendotzea, eta ekinaldiak aurrera eramatea.

Koronabirusaren krisia zertan ari zaio eragiten elkartearen funtzionamenduari?

Beharren arabera, baina, orain, telefonoz dugu harremana familiekin. Gero, pixkanaka, hasiko gara aztertzen koronabirusak nola eragin dien gure familiei.]]>
<![CDATA[«Saltzeko eskubidea dute»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2004/005/001/2020-03-19/saltzeko_eskubidea_dute.htm Thu, 19 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2004/005/001/2020-03-19/saltzeko_eskubidea_dute.htm
Postua jarri ahal izan zuten hamar saltzaileetako bat izan zen. D'Elikatuz turismo bulegoak azoka kudeatzen laguntzen dio udalari, eta, hango erantzule Leire Arandiaren esanetan, «ekoizleak» direnak, «inguruko baserritarrak» lehenetsi zituzten atzo postua nork jar zezakeen erabakitzeko orduan. Asteazkenero 40-45 postu jartzen dituzte plaza barruan, eta beste 30 bat haren bueltan.

Udalak agindu argiak eman zizkien saltzen aritu zirenei: 1,5 metroko tartea utzi behar zuten bai beste saltzaileekiko, baita erosleekiko ere —halere, tokia sobran zegoen—. Gainera, erosketa batetik bestera eskuak desinfektatu behar zituzten. Horretarako agindurik jaso ez arren, saltzaile batzuek maskara jantzi zuten.

Gehienez 50 pertsona egon zitezkeen plaza barruan. 09:00etatik 12:00etara zabaldu zuten, eta, hasieran uneren batean jendea pilatu zen arren, egoerak ez zien eskuetatik ihes egin antolatzaileei. Erosleek plazako bazter batetik sartu behar zuten, etahesitutako korridore bat ibili behar zuten bertaraino iristeko —azoka gune guztia zegoen hesituta—. 1,5 metroko distantziatik aritzeko agindu zitzaien, eta, despistatuentzat, lurrean zinta batzuk jarri zituzten plaza barruan, postuen parean, segurtasun tartea ezarriz.

65 urtetik gorakoak eta haurrak, berez, ezin ziren sartu, baina, sartu-irtenak kontrolatzen boluntario lanean zebilen Ikerren arabera, 80 urteko emakumezko batek erosketak egin zituen. «Esan digu ez duela erosketak egiteko inor. Protokolo guztiak errespetatu ditu plaza barruan, beraz...». Irribarrez azaldu zuen izan zirela sartu behar zen tokitik atera zirenak, eta alderantziz. Urko, berriz, haur jaioberriarekin joan zen. «Pena litzateke koronabirusagatik azoka ixtea».

Agintariek emandako gomendioei erreparatuta, udalak pentsatu zuen azoka ezingo zutela egin. Maitane Alvarez Ordiziako alkateordeak azaldu du aurrena baserritar guztiei deitu zietela erabakiaren berri emateko. «Baina adierazi ziguten galera bat izango zela haientzat. Esaten ziguten, gainera, ea haiek zergatik ezin duten saldu». Igande gauean, horrenbestez, edukiera mugatuta eta beharrezko neurriak hartuta azoka egin zitekeela pentsatzen hasi ziren udaleko ordezkariak. «Adur Ezenarro alkatea arkitektoa da, eta berak diseinatu du plangintza», nabarmendu du Alvarezek. Jakinarazi du ez diputazioko eta ez Eusko Jaurlaritzako inor ere ez dela harremanetan jarri haiekin. Esperimentuaren «balorazioa» ona bada, datozen asteetan ere azokari eusteko asmoa dute. «Beste herri batzuetan halako zerbait egitea pentsatzen ari dira».

Saltzaileek ez zuten kexarik. «Asko saltzen ari gara. Porru guztiak eta 40 arrautza dozena saldu ditut», zehaztu du Miren Jauregi Aramakoak (Gipuzkoa) 10:3ean. «Asteazken normaletan jende asko egoten da, bai, baina gehienak ikusmiran». Aitortu du, bestetik, azken egun hauetan erosleak baserrira joaten ari zaizkiola salgaiak erostera. Ezin da postuan egon, 65 urte baino gehiago dituelako. Bizpahiru metrora dago, alabari laguntzen, «prezioak-eta ez dakizkielako ondo».

Gazta saltzen du Beñat Telleria Mutiloakoak (Gipuzkoa). «Uste baino hobeto doa eguna». Hori bai: «kezkatuta» dago azoketan bakarrik saltzen duelako baserrian ontzen duten produktua, eta «freskoa» delako: «Egoera onean izanda, gehienez bi hilabete irauten du». Mari Carmen aOrdiziko erosleak laburbildu du plazan zeuden erosleen sentipena: «Saltzeko eskubidea dute».]]>
<![CDATA[Indarkeria matxistagatik egindako salaketak %4,8 igo dira Hegoaldean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1903/019/001/2020-03-17/indarkeria_matxistagatik_egindako_salaketak_48_igo_dira_hegoaldean.htm Tue, 17 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1903/019/001/2020-03-17/indarkeria_matxistagatik_egindako_salaketak_48_igo_dira_hegoaldean.htm
Salaketek egindako bideari dagokionez, Hego Euskal Herriko epaitegietan 1.198 zigor epai ebatzi zituzten epaileek. %3ko igoera egon da, 2018an 1.155 izan baitziren. Absoluzioei dagokienez, berriz, 2018an 93 sinatu zituzten epaileek, eta iaz 76 izan ziren; hau da, %18,2ko jaitsiera izan da.

Biktimen babes neurrien eskaerei begiratuta, epaileek abiarazitako espedienteetan %6ko igoera egon zen Araban, Bizkaian, Gipuzkoan eta Nafarroan, 2018ko datuekin alderatuz gero. 833 kasutan, neurriak hartu zituzten biktimentzat, eta beste 352 kasutan, ez. Horrek esan nahi du kasuen %40etan epaileek baztertu egin zutela babes neurriak ezartzea.

1.377 epaitu

Epaitutako pertsonak kontuan hartuta, 2018an 1.391 izan ziren Arabako, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Nafarroako epaitegietan, eta iaz, 1.377; alegia, jaitsiera oso apala izan da.]]>
<![CDATA[Auziaren larria plazaratuz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2044/011/001/2020-03-13/auziaren_larria_plazaratuz.htm Fri, 13 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2044/011/001/2020-03-13/auziaren_larria_plazaratuz.htm Bizitza vs kapitala; Osasuna; Langileak zer?; Arriola, dimititu. Herri plataformak deituta, hondakindegiaren bueltako beste herrietan ere manifestazioak egin zituzten atzo eguerdian, Langileak. Osasuna. Erantzukizunak lelopean: Ermuan, Zaldibarren, Mallabian (Bizkaia) eta Elgetan (Gipuzkoa).

Herri plataformak aldarrikapen sorta bat plazaratu du. Zerrendan aurrenekoa da Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze lurjausian desagertutako bi langileak aurkitzea. Erakunde publikoei eskatu die «buru-belarri» jarduteko; Eusko Jaurlaritzak herenegun azaldu zuenez, ehun pertsona ari dira horretan. Plataformak jakin nahi du zer gertatu den hondakindegiaren inguruan —«erorketa, zigorrik eza, hondakinen tratamendu irregularra eta abar»—, «zehazki» zer dagoen han, eta luiziaren ondorioz erori den zaborrarekin zer egin erabakitzeko «herri prozesu batean» parte hartu asmo du. Airearen eta uraren kalitateari buruzko informazioa «gardentasunez» helarazteko deia egin die, gainera, instituzioei, eta neurketa horiek agentzia independente batek burutu ditzala eskatu du. Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakaria eta Iñaki Arriola Ingurumen sailburua interpelatu ditu, «higiene demokratiko hutsagatik» erantzukizunak eskatze aldera.

Mobilizazioekin batera, lanuzte batzuetara ere deitu zuen lau herri batzar biltzen dituen plataformak. Lan etenak 12:00etatik 15:00etara ziren, baina Eibarren, gutxienez, hiru ordu horietan ez ziren gehiegi izan ateak itxi edo pertsianak jaitsi zituzten dendak eta tabernak; manifestazioa paretik pasatu zenean ere ez. Mallabian dago zabortegiaren inguruko industriagunerik handiena, eta, BERRIAk han igarotako ordu erdian, kamioiak atzera eta aurrera ibili ziren, enpresen ateek zabalik jarraitu zuten, eta, eguneko menuak ematen dituen jatetxe baten atarian kafea hartzen ari ziren langile batzuek berripaper honi adierazi ziotenez, ez zekiten lanuzte bat deituta zegoela.

Hori bai, gehiengo sindikalak —ELA, LAB, Steilas, ESK, Etxalde eta Hiru— mobilizazioak eta lanuztea babestu zituen, baita CCOOk ere. ELAk eta LABek herenegun iragarri zutenez, bi sindikatuetako zuzendaritzetako ordezkariak adierazpenak egitekoak ziren atzo, Eibarko mobilizazioa hasi aurretik, «baina plataformakoei protagonismoa ez kentzeko», hedabideen aurrean ez hitz egitea erabaki zuten azken unean.

«Gizon bat aberasteko?»

Ermua eta Eibar arteko biribilgunetik abiatuta, iluntzean zen egitekoa eskualde mailako mobilizazioa, baina, koronabirusaren krisia dela eta, atzeratzea erabaki zuen plataformak. «Osasuna eta bizitzak erdigunera ekartzea da gure helburua, eta arduraz jokatu nahi dugu oraingo honetan ere», nabarmendu zuen plataformak, ohar baten bidez.

Eguerdian Eibarren egindako mobilizazioan parte hartu zutenetako bat izan zen Arantza (68 urte). Zaldibar Argitu Plataformaren zapi bat zeraman aldean. Iruditzen zaio «oso larria» dela gertatzen ari dena: «Nola geldituko dira zabortegiaren inguruko lurrak?». Pentsatzen du Arriola eibartarrak behintzat bazekiela Verter Recycling-en «gauzak ez zirela ondo egiten». Hori dela eta, uste du «lotsa edukiko balute» dimisioa eman beharko luketela zenbait agintari politikok: «Baina ostrukarena egin du Arriolak». Eta bi galdera planteatu ditu batean: «Horrek guztiak merezi zuen? Gizon bat aberasteko?».

Aixola urtegiaren inguruan sarri ibili izan da pasieran Miriam (34 urte), baina ez zekien handik gertu, Eitzaga auzoan, hondakindegi bat zegoenik. Begoñak (62 urte) ere ez. Miriamek ondo gogoratzen du nolako «erre» usaina zuen luizia gertatu ondoren sute bat piztu zenean herrian arnastu behar izan zuten aireak. Ez dakite horrek beren osasunari kalte egingo ote dien, baina Begoña «apur bat beldurtuta» dago. «Hobe horretan pentsatzen ez badut...». Instituzioei eskaera bat egin nahi izan diete biek: «Ez gaitzazue tontotzat hartu». Javi (54 urte) Debabarreneko Mankomunitateko langilea «mozolo aurpegiarekin» geratu zen jakin zuenean zabor guztia «batera» botatzen zutela Verterren sailkatu gabe. Sololuze eta Beltran ditu gogoan. «Handik atera behar dituzte, baina hainbeste zabor dago...».]]>
<![CDATA[Kontseiluarentzat, NBEk gomendio bihurtu ditu egindako oharrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/014/001/2020-03-12/kontseiluarentzat_nbek_gomendio_bihurtu_ditu_egindako_oharrak.htm Thu, 12 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1888/014/001/2020-03-12/kontseiluarentzat_nbek_gomendio_bihurtu_ditu_egindako_oharrak.htm
Kontseiluak, gainera, «Nafarroan gertatzen diren desorekak» aipatu zizkion kontalariari. Eta NBEren adituak txostenean jaso duenez, jakinarazi diote Nafarroan, nahiz eta herritarrek «ustez» eskubidea duten «haien hizkuntza propioa», euskara, agintari publikoekin erabiltzeko, ezin dutela erabili.

Paul Bilbao Kontseiluaren idazkari nagusiaren arabera, kontalariak hainbat gomendio hartu ditu kontuan. Adibidez, hizkuntza ereduen inguruko ebaluazioa egiteko gomendioa, «kezka agertzen baitu eredu eleaniztun berriekin», azaldu du Bilbaok. Hizkuntzan oinarritutako irakaskuntzaren «portzentajea jaits dezakeen edozein neurri edo jardun» berrikusteko gomendioa ere plazaratu duela nabarmendu du.

Gutxiengo nazional, etniko, erlijioso eta linguistikoko kide diren Pertsonen Eskubideei Buruzko aldarrikapena onartu zuen NBEk 1992an, eta Espainiako Estatuak hori betetzen ote duen egiaztatzeko egin zuen bisita kontalariak. Bilbaok badaki, ordea, aldarrikapenaren eragin ahalmena «oso ahula» dela.

«Harrituta» Madrilekin

Espainiako Estuaren jarrerari dagokionez, Bilbao «harritu» egin du NBEk emandako gomendioen aurrean agertu duen «erasokortasunak». Iruditzen zaio «auzitan» jarri duela kontalariaren «irizpidea».]]>
<![CDATA[Kontseiluaren esanetan, NBEk gomendio bihurtu ditu egindako oharrak]]> https://www.berria.eus/albisteak/178715/kontseiluaren_esanetan_nbek_gomendio_bihurtu_ditu_egindako_oharrak.htm Wed, 11 Mar 2020 17:39:28 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/178715/kontseiluaren_esanetan_nbek_gomendio_bihurtu_ditu_egindako_oharrak.htm <![CDATA[«Gizarte honen parte izan nahi dut»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2020-03-11/gizarte_honen_parte_izan_nahi_dut.htm Wed, 11 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1879/010/001/2020-03-11/gizarte_honen_parte_izan_nahi_dut.htm
Jakinarazi dutenez, bizileku baimena aurrenekoz lortzeko, Barne Ministerioak exijitzen die hilabete bakoitzean kontu korrontean edukitzea IPREM askotariko eraginetarako errenta adierazle publikoaren %100 —537,84 euro—. Bigarren baimenerako, «20 urte ditugunerako», IPREMaren %400; hau da, 2.000 euro baino gehiago edukitzea kontu korrontean.

Gazteen esanetan, 18 urte betetzen dituztenean, gizarteratzeko eta laneratzeko prozesu bat hasten dute «laguntza» ematen dieten erakundeekin. «Duela urtebetera arte, erakundeek eta Gipuzkoako Diputazioak onartutako ziurtagiri batekin nahikoa zen IPREMaren %100 eta %400 frogatzeko». Gertatzen dena da diru hori «bitarteko propioetatik» lortzea eskatzen diela orain Espainiako Gobernuak. Auzitegi Gorenak ezarritako jurisprudentziari jarraikiz aldatu zuen arautegia. «18 urterekin eta lan egiteko baimenik gabe diru hori aurreztua eduki ahal izango bagenu bezala...», kexatu dira gazteak. Diru hori ez baldin badute, lanbide arteko gutxieneko soldata (950 euro) bermatzen duen urtebeteko lan kontratu bat exijitzen diete.

Ahmed jatorri marokoarreko 27 urteko gaztearen iritziz, «ezinezkoa» da Madrilek jarritako baldintzak betetzea. «18 urteko batek nondik atera behar ditu 2.000 euro? Edo urtebeteko lan kontratu bat... 30 urteko esperientzia duen batek ere ezin du lortu. Ez da errealista». Urtebeteko lan kontratuaren eskakizunaren harira, gazteek galdera bat planteatu dute: «Gipuzkoan zenbat gazte daude baldintza horiek betetzen dituen kontratuarekin?». Gogoeta egitera deitu dituzte erakunde publikoak, eta galdera gehiago plazaratu dituzte: «Zer nahi dugu gizarte gisa? Menpeko gazte batzuk ala independenteak? Ekarpenak egitea edo zama izatea nahi duzue?».

Horregatik, trebatzeko, formakuntza jasotzeko, eta lan merkatuan sartzeko «behar beste denbora» edukitzea proposatu diete instituzioei, kontuan hartuta 18 urterekin «gizarteratzeko eta laneratzeko prestakuntza prozesuetan» daudela. «Beraz, IPREMaren %100 eskatzen diguzuenean, Gipuzkoako Foru Aldundiarekin hitzarmena egina duen erakunde batekin laguntza prozesu batean gaudela onestea eskatzen dizuegu». Izan, gazteen arabera, emantzipaziorako pisuak, izan gizarteratzeko laguntza ekonomikoa, edo, besteak beste, izan laguntza hitzarmena. «Horrela, prestakuntza jasotzeko eta lan merkatuan sartzeko denbora izango dugu, eta baimena bigarrenez berritzea eskatu behar dugunean, lan kontratu bat lortu ahal izango dugu». Beraz, «urtebete baino gutxiago» irauten duten kontratuak onartzeko eskatu diete instituzioei.

Othame jatorri marokoarreko 23 urteko gazteak kontatu du bi urteko mekanizazio ikastaro bat egin zuela lana bilatzeko, baina curriculuma uztera joaten zenean «eskarmentu handia» exijitzen ziotela kontratu bat lortzeko. Trebatzen segitu zuen, lanbide heziketako erdi mailako ziklo bat egiten hasi zen osasun larrialdietako teknikari izateko, baina utzi egin behar izan zuen, urtebeteko lan kontratu bat edukitzeko. «Lortu nuen, hamalau hilabetez kotizatu nuen, baina, bizileku baimena berritu behar nuenean, ukatu egin zidaten, argudiatuz enpresak-eta trabak jartzen hasi zirela». Ahmedek azaldu du zer egoeratan dauden haietako asko: «Ikasketak, formakuntza uztera behartuta daude, urtebeteko lan kontratuak lortu ahal izateko».

«Lan guztia, pikutara»

Gazteek hezitzaileak, irakasleak, administrazio publikoak, giza erakundeak eta, besteak beste, gobernuz kanpoko erakundeak izan dituzte gogoan. «Oso gogorra da egindako ahalegin eta lan guztia pikutara joatea». Haien egoera kontuan hartuta, iruditzen zaie, beraz, erabili den diru publikoa ez dela aprobetxatu. «Paperik gabe, ezin duzu ezer lortu», Ayoub 19 urteko jatorri marokoarreko gazteak laburbildu du salaketa egin duten gazteen egoera.

Gipuzkoako SOS Arrazakeriak, Harrera Sareak, Caritasek, Kolore Guztiak elkarteak eta Steilas sindikatuak bat egin dute manifestaziorako deialdiarekin.]]>
<![CDATA[«Gizarte honen parte izan nahi dut»]]> https://www.berria.eus/albisteak/178654/gizarte_honen_parte_izan_nahi_dut.htm Tue, 10 Mar 2020 18:19:54 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/178654/gizarte_honen_parte_izan_nahi_dut.htm <![CDATA[Gasteizko hezkuntza zentroen jarduera eten du Eusko Jaurlaritzak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2020-03-10/gasteizko_hezkuntza_zentroen_jarduera_eten_du_eusko_jaurlaritzak.htm Tue, 10 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1929/002/001/2020-03-10/gasteizko_hezkuntza_zentroen_jarduera_eten_du_eusko_jaurlaritzak.htm
Koronabirusaren krisia dela-eta Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak deitutako erakundeen arteko laugarren bileraren ondoren hitz egin zuen Murgak. EAEko «biztanle guztientzako» gomendio bat ere plazaratu zuen. Murgaren ustez, «komenigarria» da haurrei tenperatura hartzea ikastetxeetara joan aurretik, eta gomendatu zuen gauza bera egitea zentro soziosanitario batera bisitan joan behar dutenek ere. Gorputzaren tenperatura 37 gradu baino gehiagokoa bada eta arnas sintomak badituzte, «etxean egon beharko dute».

Euskal Herrian, Arabak du kutsatu gehien, Cristina Uriarte Hezkuntza sailburuak prentsaren aurrean zehaztu zuenez, 53.000 bat ikasleri eragingo die hartutako neurriak: unibertsitateetan, 8.000ri, eta, gainontzean, 45.000ri. Dena den, neurria ez da Gasteizera mugatzen. Bastidako eta Guardiako hezkuntza zentroetako jarduera ere eten dute, bi herri horiek Harotik (Errioxa, Espainia) gertu daudelako. Ia 60 koronabirus kasu atzeman dituzte Haron.

Gasteizi eragingo dioten neurri gehiagoren berri eman zuen Murgak. Esaterako, 5.000 lagun baino gehiago bilduko dituzten ekitaldiak «banan-banan» aztertuko ditu Jaurlaritzak, kirol jarduerak barne. Horrek eragin diezaieke Alavesen eta Baskoniaren partidei. Jaurlaritzak gomendatu du, era berean, Gasteizen toki itxietan egingo diren 500 lagunetik gorako ekitaldietan gutxienez metro bateko distantzia mantentzea bertaratutakoen artean.

Osasun eremuari dagokionez, Gasteizko ospitaleetako larrialdietara doazen laguntzaileen sarbidea murrizteko eskatu du Osasun Sailak. Era berean, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako zentro soziosanitarioetan daudenei bisitak murriztea aholkatu du, «bizitzaren amaieran gutxieneko laguntza eta zaintza izateko eskubidea zainduz». Bisita horiek gehienez ordubeteko iraupena edukitzea, eta bisitak, egunero, pertsona batera mugatzea agindu du Arabako Diputazioak.

Euskal Herrian 161 pertsona daude COVID-19arekin kutsatuta, atzo arratsaldeko zenbaketa kontuan hartuta: 122 Araban, 21 Bizkaian, hamahiru Nafarroan, eta bost Gipuzkoan. Gaitzaren ondorioz, sei pertsona hil dira. Azkena atzo zendu zen, Donostian: koronabirusarekin positibo eman aurretik gaitz larri bat zuen 69 urteko emakumezko bat.

Urkulluk ere hitz egin zuen auziaz, erakundeen arteko bilerara sartu aurretik. «Autobabeserako neurriak oinarrizko dira», adierazi zuen lehendakariak. Koronabirusaren «dimentsioaren eta garapenaren» aurrean, gaitzak herritarrei «ahalik eta gutxien» eragiteko hartutako neurriak dira haren esanetan, NBE Nazio Batuen Erakundearen eta OME Osasunaren Mundu Erakundearen aholkuei jarraikiz aplikatutakoak. «Oso garrantzitsua da osasun agintariek planteatutako prebentzio neurri guztiak hartzea». Lehendakariarekin batera, Jaurlaritzako kontseilariek, Ramiro Gonzalez (Araba), Unai Rementeria (Bizkaia) eta Markel Olano (Gipuzkoa) ahaldun nagusiek, diputazioetako politika sozialetako erantzuleek, eta Eudeleko presidente Gorka Urtaranek parte hartu zuten batzarrean.

EH Bilduk birusak eragindako krisiari aurreko egiteko «mahai handi bat» osatzea proposatu du, «osasun publikorako larrialdi soil batetik harago doalako». Koalizio independentistak atzo kaleratutako ohar batean nabarmendu zuenez, koronabirusa «larrialdi nazional bat» da, «eragingo dituen ondorioak definitu gabe daudelako».

Gurasoen kontziliazioa

Ikastetxeen jarduera eten du Jaurlaritzak, baina irakasleek hezkuntza zentroetara joan beharko dute lanera. Horren harira kexu agertu da Steilas sindikatua. Jaurlaritzari eskatu zion zentroek «autonomia» izan dezatela irakasleen jarduerari dagokionez erabakiak hartzeko orduan, «egoera ezohikoa» aintzat hartuta. Sindikatuaren iritziz, zentroek erabaki beharko lukete irakasleek, esaterako, etxetik lan egin dezaketen ala ez.

LAB sindikatuaren aburuz, Jaurlaritza «inprobisatzen» ari da. Salatu du Jaurlaritzak Gasteizko hezkuntza zentroetako jarduera etetea erabaki ondoren ez duela hartu neurirrik gurasoek beren lanak haurren zaintzarekin «kontziliatu» ditzaten—Murga Osasun sailburuak prentsaren aurrean jakinarazi zuenez, Espainiako Gobernuarekin hitz egiten ari dira gurasoei balizko baimen ordainduak emateko aukeraz—. Sindikatuari iruditzen zaio, gainera, irakasleak zentroetara joatera «behartu» dituztela. Protokoloetan hartutako «erabaki bakoitzaren berri emateko» eskatu dio ELAk Jaurlaritzari.

EHU Euskal Herriko Unibertsitateak, berriz, «irakaskuntza alternatibak» planteatuko dituela jakinarazi zuen, «ikasleek modu egokian jarrai dezaten haien prestakuntza prozesuarekin». EHUk birtualki segitu nahi du eskolekin.]]>
<![CDATA[Berezko doluari beste osagai batzuk gehituz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1886/006/001/2020-03-06/berezko_doluari_beste_osagai_batzuk_gehituz.htm Fri, 06 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1886/006/001/2020-03-06/berezko_doluari_beste_osagai_batzuk_gehituz.htm
Ziurgabetasun hori nozitzen ari direnez, gorpurik ez dutenez, erizain psikosozialaren iritziz «zaila» da minari erreparatzea. «Gorputzaren aurrean zaudenean, errealitatea sortzen da. Galeraren errealitatearen aurrean zaude. Eta, gorputzaren aurrean ez zaudenez, alerta puntu batean segitzen duzu».

Badira, gainera, dolua «traumatikoagoa» bilakatu dezaketen «beste eragile» batzuk, Andonegiren hitzetan. «Batetik, uste baduzu heriotza saihets zitekeela, horren pertzepzioa baduzu. Eta, bigarrenik, pertsonak sufritu egin zuela pentsatzen baduzu». Sololuzeren eta Beltranen kasuan, argi samar geratzen ari da Verter 2002 SM zabortegian gertatutako ezbeharra saihestu egin zitekeela.

Gorpuarekin, atsedena

Bigarren eragilearekin lotuta, doluan daudenek zer egin ohi duten azaldu du adituak: «Istripua nola gertatu zen pentsatzeko, doluan dagoenak, askotan, fantasia bat irudikatzen du». Haren esanetan, «pentsamendu obsesiboak» sortzen dira, eta nerbio sistema aktibatu egiten da. Eta ohartarazpen bat: «Fantasiek ekartzen dituzten ondorioak egia baino okerragoak izaten dira batzuetan. Horrek ere sufritzera zaramatza».

Ezin da esan gorpuak azaltzen direnean «bigarren edo hirugarren» dolu bat hasten denik, «prozesu bera» baita. «Baina gorputza dutenean, familiak nolabaiteko atsedena hartzen du, modu fisiko batean agurtu dezakeelako». Jakinarazi du gorpuan topatutako elementu batzuk —«demagun erloju bat, lepoko bat...»— ematen zaizkiela senideei: «Elementu horiekin, eta gorputzari atseden emanez, nahiz eta ez ikusi, beste momentu bat hasten da». Absentziarena da une hori. «Eta horrek bere mina dakar».

Zain dauden bitartean, Andonegiren ustez oso inportantea da «autozainketa», nahiz eta nabarmendu duen hori egitea «oso zaila» dela, «alerta batean» daudelako. «Saiatu behar duzu, gainera, ingurukoekin segurtasun espazio bat sortzen, neke horri espazio bat emateko». Beste aholku batzuk dira atseden hartzeko ahalegina egitea egunero, ondo elikatzea, «noizbehinka» telefonoa itzaltzea, eta, kasu honetan, «komunikabideetan duten presentzia gutxitzea edo zaintzea». Iruditzen zaio, gainera, oso garrantzitsua dela «antsietatea murrizten» lagundu dezakeen norbait ondoan edukitzea.

Andoni Salameroren aburuz, «enpatizatu» egin behar da, «bestearen larruan» jartzeko ariketa beharrezkoa da. Agur omenaldien antolatzailea da, Edurne Salegirekin eta Jone Eizagirrerekin batera. «Besteari lagundu nahi badiot, nik jada urrats bat egin dut, errukia agertu dut. Nola? Hurbilduz, egoera ezagutuz, pertsona horri behar duen horretan nola lagundu jakinez». Eta Salamerok uste du «mila modu» daudela horretarako.

Andonegik badaki, dena den, dolu egoera batean egon daitekeela horretatik ihes egiteko tentazioa. «Oso naturala da hori, are beharrezkoa. Mina ikaragarria denean, ihes egitea erantzun bat da». Halere, zehaztu du ezen, jokabide horren helburua, ihes egin nahia baino gehiago, «babesa» aurkitu nahia dela. «Trauma bat gehiegizkoa denean, zure gaitasunak gutxitzen direnean, babestu egiten zara». Babestea litzateke, esaterako, ezbeharra gertatu den tokitik ez igarotzea, edo «momentu batzuetan gaiaz ez hitz egitea». Bestea zaintzea ere izan daiteke babes neurri bat, «zure mina begiratzeko prest ez zaudelako». Babes «emozionalak eta konduktualak» dira horiek, «beharrezkoa mina erregulatzeko», baina pixkanaka gutxituz joaten direnak.

Egoera «oso bortitza» dela aintzat hartuta ere, Salamerok ez lituzke «erreprimituko» barruko sentipenak. «Niretzat ezinbestekoa da egoeraz mintzatzea, amorrua badago ateratzea, elkar goxatzea, besarkatu behar bada besarkatzea».

Epaituak sentitzeko arriskua

Kasu mediatikoa da Zaldibarkoena, eta, neurri batean, desagertuen senideak ere pertsona publiko bilakatu dira. «Dolu soziala deitzen diogu. Gizarteak eragin bat sortzen du gure dolu prozesuan. Mediatikoa denean, dolu prozesuak jarraitzen duenean, epaitua senti zaitezke». Adibide bat jarri du Bidegin elkarteko erizainak: «Adibidez, pintxo-pote batean zaudelako, esan dezake norbaitek: 'Begira, hori hor dago'». Pentsatzen du «hilabete batzuk barru-edo» kasuak hedabideetan egun daukan presentzia apaldu egingo dela, eta senideen doluak beste bilakaera bat izango duela. «Jarraituko dute doluan, herritarren begi bistan. Horrek intimitate falta bat-edo sortzen du».]]>
<![CDATA[«Sarraski isila» gelditzeko deia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2185/011/001/2020-03-04/sarraski_isila_gelditzeko_deia.htm Wed, 04 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2185/011/001/2020-03-04/sarraski_isila_gelditzeko_deia.htm
Eta atzera begiratzeari utzi gabe, aurrera begira jarri dira. Frankismo garaian egindako krimenengatik Argentinan jarritako kereilaren barruan, Rodolfo Martin Villa 1976ko martxoan Harreman Sindikalen Espainiako ministroa zena auzipetu gisa galdekatzekoa da Maria Servini epailea, datorren martxoaren 20an, Argentinak Espainian duen enbaxadan, Madrilen. Baina Martxoak 3 elkartekoak ez daude ziur azkenean galdekatuko duenik. Joan den abenduaren 10ean zen deklaratzekoa, baina martxoaren 20ra atzeratu zuten zitazioa. «Azken orduko maniobrek errailetik atera dezakete egoera hau, eta, egun gutxiren faltan, pairatzen ari garen babesik eza eta ziurgabetasuna jasanezinak dira». Elkartekoen esanetan, «estatu kontu bat» da inpunitatea. «Eta ez dakigu ez duten harekin hautsi nahi, edo ezin duten, edo ez diren ausartzen».

Bestalde, «herritarrengandik» beti sentitutako babesa eskertu zuten Nerea Barroso eta Eva Martinez elkarteko kideek. Gaineratu zuten, ordea, erakundeen jarreraz gauza bera ezin dutela esan. Izan ere, Memoria Gara elkartearekin batera eskatu zuten, 2018ko abenduan, San Frantzisko eliza, «sarraskiaren agertokia», memoria eta giza eskubideen zentro bilakatzeko. Martxoak 3 elkartekoen esanetan, Gasteizko Udalak, Arabako Diputazioak, Eusko Jaurlaritzak eta Gogora institutuak bat egiten dute eskaera horrekin, baina ez dira igaro «hitzetatik ekintzetara».

Iluntzeko ekitaldien aurretik, eguerdian, alderdi politikoetako ordezkariak joan ziren San Frantzisko elizaren kanpoaldean hildakoen omenez dagoen monolitora. Maddalen Iriarte EH Bilduren lehendakarigaiak salatu zuen Espainiako Gobernua «trabak» jartzen ari dela Martin Villak Serviniren aurrean deklaratu dezan. Iriarterentzat, gainera, biktimek ez dute jaso «aitortzarik». EAJren Arabako presidente Jose Antonio Susok «egia, justizia eta erreparazioa» exijitu zituen.

Eskaera Nafarroan

78 Sanferminak Gogoan plataforma ere Argentinako kereilara batu zen iaz —1978ko uztailaren 8an Espainiako Poliziak German Rodriguez hil zuen tiroz, Iruñean—, eta atzo agerraldia egin zuen Nafarroako Parlamentuan. Plataformako kideek eskatu zioten Nafarroako Gobernuari Madrili esateko beharrezko neurriak har ditzala Martin Villak deklaratu dezan.]]>
<![CDATA[Lau koronabirus kasu baieztatu dituzte Euskal Herrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1912/013/001/2020-03-01/lau_koronabirus_kasu_baieztatu_dituzte_euskal_herrian.htm Sun, 01 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1912/013/001/2020-03-01/lau_koronabirus_kasu_baieztatu_dituzte_euskal_herrian.htm
Nekane Murga Jaurlaritzako Osasun sailburuak atzo Bilbon emandako prentsaurrekoan adierazi zuenez, Araban eta Gipuzkoan kutsatutakoak beren etxebizitzetan ari dira tratamendua jasotzen, eta jakinarazi zuen, gainera, kutsatutakoekin kontaktua izan duten 110 pertsonaren jarraipena egiten ari direla. Murgak, dena dela, «baretasunerako» deia egin zuen, eta azaldu infekzioa «arrisku gutxikoa» dela.

Osasun Sailak zehaztu zuenez, 110 pertsona horietatik zazpi aurretik zeuden Txagorritxun ospitaleratuta, eta han jarraituko dute: seigarren solairuan bakartu dituzte. Gainontzekoei gomendatu die datozen bi asteetan etxean egoteko, «erne» segitzeko, higiene neurriak zaintzeko, eta, ahal bada, ez bidaiatzeko —horietatik bostek sintomak dituzte—. Osasun agintarien esanetan, beste pertsona batzuk ez kutsatzeko hartu behar diren neurri oinarrizkoak dira eskuak maiz garbitzea, eta eztula eta doministiku egitean ahoa ondo tapatzea, besteak beste.

Positibo eman duten kasuen xehetasunak plazaratu zituen Murgak. Gipuzkoako pertsonaren kasuan, Milanera (Italia) bidaiatu zuen; han egon zen otsailaren 18tik 22ra; 25ean lehendabiziko sintomak nabaritu zituen, eta 26an osasun etxe batera jo zuen.

Herenegun detektatutako beste kasuan, pertsona hori otsailaren 13tik 17ra Andaluzian (Espainia) egon zen. Murgak atzo nabarmendu zuenez, ordea, «ezin da baieztatu kutsatzeko arrazoia hori denik». Hain zuzen, atzo baieztatutako kasua aurrekoaren «kontaktu bat» izango litzateke, biek leku berean lan egiten baitute. «Gaitza duen pertsona bakoitzak bi edo hiru pertsona kutsatzen ditu».]]>
<![CDATA[«Aurrerapauso bat» emateko aurkeztuko dira Equo Berdeak bozetara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2020-03-01/aurrerapauso_bat_emateko_aurkeztuko_dira_equo_berdeak_bozetara.htm Sun, 01 Mar 2020 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1877/016/001/2020-03-01/aurrerapauso_bat_emateko_aurkeztuko_dira_equo_berdeak_bozetara.htm
Becerrak atzo nabarmendu zuenez, «aurrerapauso bat» emateko ordua heldu zaio alderdi ekologistari, eta «aukera independente» moduan aldarrikatu zuen. Azkeneko legegintzaldian Elkarrekin Podemosekin legebiltzarkide izandakoak agindu zuen «politika baliagarria» egiteko «modu berri bat» sustatuko dutela. Gogoratu zuen, bide batez, 2012ko hauteskundeetan Equo Berdeak bakarrik aurkeztu zirenean 700 boto falta izan zitzaizkiela legebiltzarkide bat lortzeko.

Bestalde, EH Bilduk datorren apirilaren 5eko hauteskundeetarako zerrendak aurkeztu zituen atzo, Donostian, eta Maddalen Iriarte lehendakarigaiak nabarmendu zuen «geroz eta gehiago» direla «gobernatzeko ereduan» aldaketa bat eskatzen duten ahotsak.

Idoia Mendia PSE-EEren lehendakarigaiak ere hitz egin zuen atzo, Barakaldon egindako ekitaldi batean, eta adierazi zuen bere alderdia dela «ezker baliagarria». PP-Cs koalizioak jakinarazi du Carmelo Barrio izango dela Arabako zerrendaburua, Muriel Larrea Gipuzkoakoa, eta Bizkaiko zerrendan Carlos Iturgaiz lehendakarigaia joango dela lehen tokian.]]>