<![CDATA[Igor Susaeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Tue, 27 Oct 2020 12:24:13 +0100 hourly 1 <![CDATA[Igor Susaeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[EAEko herritarren erdiak, neurri murriztaile gehiago ezartzearen alde]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/005/001/2020-10-24/eaeko_herritarren_erdiak_neurri_murriztaile_gehiago_ezartzearen_alde.htm Sat, 24 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1892/005/001/2020-10-24/eaeko_herritarren_erdiak_neurri_murriztaile_gehiago_ezartzearen_alde.htm
Zazpi ataletan banatu dute inkesta, eta horietako batek erreferentzia egiten dio birusaren aurkako txerto posibleari. Lehen galdera da ea jarriko luketen, «lortzen denean», osasun agintariek «eraginkor eta segurutzat» hartutako txertoa. Erantzun dutenen artean %30ek esan dute baietz, «ahal bezain laster» jarriko luketela.

KEZKA

Pandemiarekin lotutako etorkizunerako kezka nagusia osasuna da (%30), norberarena edo ingurukoena; baina izurriak ekonomian eta enpleguan ekarriko dituen ondorioak ere badira kezka iturri (%29), birusaren bilakaerari eta iraupenari buruzko ziurgabetasuna bezalaxe (%26).

OSASUN SISTEMAREN ERANTZUNA

Osakidetzaren erantzunari dagokionez, ona izaten ari dela pentsatzen dute ikerketan elkarrizketatutakoek. Espainiako erkidegoetako osasun sistemena baino hobea izaten ari da Osakidetzaren erantzuna, herritarren %62rentzat. Izurriarekin gaixotutakoei Osakidetzan emandako arretari dagokionez, puntuazioa 7,3koa da, 0tik 10erako eskalan.

ERAKUNDEEN JARDUERA KRISIAREN KUDEAKETAN

Inkestan parte hartu dutenei eskatu diete ebaluatzeko Eusko Jaurlaritza modu egokian ematen ari ote den pandemiak EAEn duen eraginari buruzko informazioa. 0 puntuazioa litzateke modu oso desegokian ematen ari dela, eta 10 modu oso egokian ari dela. Herritarrek 6,2ko nota jarri diote.

PANDEMIAREN AURKAKO NEURRIAK

COVID-19arekin kutsatzeko arriskuarengatik, eta «laneko harremanak alde batera utzita», EAEko herritarren erdiak «lehen baino askoz ere jende gutxiagorekin» egoten dira. Urruntze fisikoari dagokionez, %67k «pertsona guztiekin edo ia guztiekin» mantentzen dute -etxe berean bizi direnak ez dira kontuan hartzen- gomendatutako gutxieneko metro eta erdiko distantzia.

Herritarren jokabideaz galdetuta, herritarren %71ri iruditzen zaie gehienak «gizalegez eta elkartasunez» jokatzen ari direla COVID-19aren kontrako neurriekiko. Ezarritako neurrien artean konfinamendua iruditzen zaie gogorrena.

ONDORIOAK EKONOMIAN ETA OHITURETAN

Herritarrei galdetu diete nola eragin dion koronabirusaren krisiak haien egoera ekonomikoari. %61en egoera «ez da aldatu»; urtebete barruko egoera posibleaz galdetuta, %47k erantzun dute ez dela aldatuko; %26rentzat, «orain baino pixka bat okerragoa» izango da.

Pandemiaren ondorioz etorkizunean aldatuko diren ohituren inguruan, %27k irizten diote besteekin harremanetan jartzeko modua «asko» aldatuko dela.

TXERTOA

Txertoa jarri nahi ez izateko arrazoien artean, %30ek aipatu dute uste dutela txertoa ez dela «segurua» izango, eta %17k ikerketak «denbora gehiago» behar duela pentsatzen dutelako.

ZAINTZA LANAK PANDEMIA GARAIAN

Etxeko lanen eta zaintza lanen banaketan gizon eta emakumeen arteko desberdintasuna handitu ote den galdetu diete inkestan parte hartu dutenei, eta %25ek erantzun dute «handitu» egin dela; %52rentzat, «berdin» mantendu da. Eta, izurriaren aurretiko egoerarekin alderatuta, seme-alaben zaintza eta eguneroko beste jarduera batzuk bateratzea orain zailagoa da %47rentzat.]]>
<![CDATA[EAEko herritarren erdiek uste dute kontrol eta bakartze neurri zorrotzagoak hartuko beharko liratekeela]]> https://www.berria.eus/albisteak/188717/eaeko_herritarren_erdiek_uste_dute_kontrol_eta_bakartze_neurri_zorrotzagoak_hartuko_beharko_liratekeela.htm Fri, 23 Oct 2020 07:31:43 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/188717/eaeko_herritarren_erdiek_uste_dute_kontrol_eta_bakartze_neurri_zorrotzagoak_hartuko_beharko_liratekeela.htm <![CDATA[Prebentzioaren garrantziaz ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1909/008/001/2020-10-23/prebentzioaren_garrantziaz.htm Fri, 23 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1909/008/001/2020-10-23/prebentzioaren_garrantziaz.htm Klima eta ekologia krisia izenburupean atzo Martin Ugalde foroan egindako solasaldian aritu ziren, Naima El Bani Altuna paleozeanografoarekin, Unai Pascual BC3ko ekonomialariarekin, Ane Zabaleta EHUko Hidrologia irakaslearekin, eta Ibai Rico eta Eñaut Izagirre glaziologoekin batera. Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariak osatutako Ezezagunerako bidaia. Mundua, klima eta ekologia krisian liburuan parte hartu dute guztiek, eta, hain zuzen, Petxarromanek berak gidatu zuen saioa. El Baniren esanetan, Lur planetak dituen 4.600 milioi urteetan beti egon dira «klima aldaketak». Oraingoak «berritasun bat» du, ordea: «Orain, gizakiak eragiten du naturan. Industria arotik eta 1950eko hamarkadatik hona gertatutako aldaketak erabat lotuta daude gizakiaren jarduerak eragindako gas isurketekin». Tromsoko Unibertsitateko (Norvegia) ikerlariak «amorrua» sentitzen du hori ikusita. «Gizarte egiturei erabat eragingo die, eta guk nozituko ditugu guk geuk bultzatutako aldaketak». Ez zuen igarle lanetan hasi nahi izan, baina mezu argi bat plazaratu zuen: «Itxaropena mantendu nahi badugu, asko aldatu behar dugu gure sistema». Glaziarrei ere eragiten die klima larrialdiak, eta horien urtze progresiboak, itsasoaren mailaren igoerari. Hori da «inpaktuetako bat», Ricoren arabera. Beste bi zerrendatu zituen: «Paisaiaren eraldaketa eta arrisku naturalak». Horiek areagotu ditzake permafrosta desizozteak. Urte osoan urtzen ez den lur izoztua da permafrosta, eta ipar hemisferioaren %20 hartzen du. Berotzen ari da, eta, glaziologoaren esanetan, uste da permafrostaren barruan atmosferan dagoen karbono kantitatearen bikoitza dagoela gordeta: 1,5 bilioi tona. «Urtzen bada, berotegi gasak isur daitezke. Erloju bonba bat da». Pirinioetan hemeretzi glaziar «txiki» daude egun -guztira 280.000 bat daude munduan, gehienak Antartikan eta Groenlandian-. 1980an 39 ziren. «Oso esanguratsua da. Geoadierazle oso ona da ikusteko zer ari den gertatzen», azaldu zuen Izagirrek. Oraingo «joerari» eutsiz gero, 2050ean ez da glaziarrik egongo Pirinioetan, eta Alpeetan gauza bera gertatuko da 2100. urtean. Eta «etorkizunean» -Sainz de Murietak ez zuen zehaztu noiz-, itsasoak lurperatuko ditu, «noizbehinka edo modu egonkor batean», egun itsasoak bustitzen ez dituen gune batzuk. «Muturreko neurriak ezarri baino lehen, beste neurri asko har daitezke». Eta prebentzioaren ideiari heldu zion: «Gauza berriak sortu beharrean, dauzkagunak babestu behar ditugu». Iruditzen zaio, esaterako, hirigintza planek berebiziko garrantzia izango dutela. «Larriagotu» egingo da Ibaien emariak aztertzen ditu Zabaletak. «Gure ibaiak aztertuz, azken hamarkadetan ikusi dugu jaitsiera nabarmena gertatzen dela uda amaieran eta udazken hasieran». Eta proiekzioak egiten hasita, hori «larriagotu» egingo da. «Horren ondorioz, uraren kudeaketan orain arte planteatzen ez ziren arazoak planteatu daitezke». Egoerari aurre egiteko, «paisaia mosaikoaren» ideia defendatzen dute Antiguedadek eta Zabaletak; hau da, lur eremu bakoitzari ondoen datorkion erabilera ematea, dituen beharren arabera. «Paisaiaren toki bakoitzean, lehentasunek elkarren diferenteak izan beharko lukete», zehaztu zuen Zabaletak. Pascual ekonomialariak «elektrifikazioaren iraultza» izan zuen hizpide. «Deskarbonizazioa lortzeko, elektrifikazioaren bidea egin behar da, halabeharrez». Pentsatzen du «erronka handi bat» izango dela kontsumitzaileek zer elektrizitate erabiliko duten etorkizunean, nola erabiliko den, eta nork kudeatuko duen. «Petrolioa eta gasa ekoizten duten enpresak esaten ari dira berriztagarrietarako jauzia egingo dutela, baina %1 bakarrik inbertitu dute energia garbietan. Petrolioaren azken tantak atera arte babestuko dituzte beren mozkinak». ]]> <![CDATA[«Adostasunen garaia» heldu dela iritzita]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1946/013/001/2020-10-18/adostasunen_garaia_heldu_dela_iritzita.htm Sun, 18 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1946/013/001/2020-10-18/adostasunen_garaia_heldu_dela_iritzita.htm Bizikidetza demokratikorako konpromiso soziala prozesua hasi du. Plataformako zenbait kidek Aieteko jauregian (Donostia) aurkeztu zuten atzo ekinbidea, eta nabarmendu oraindik lortzeko dauden «erronkez» eta askatu beharreko «korapiloez» hausnartzea izango duela asmo. Dinamikaren «helburu nagusia» izango da «indarkeria zikloa ez errepikatzeko bermeen oinarri sendoak ezartzea». Hurrengo hilabeteetan jarriko dituzte martxan lan ildoak, eta horiek ekarriko dute, Eneko Calle dinamika berriaren bi bozeramaileetako batek azaldu zuenez, «debate eta hausnarketarako espazioa eratzea, bilera publikoak egitea euskal gizarteko entitate eta elkarteekin, erreferenteak diren pertsonen ekarpenak jasotzea, konferentzia publikoak antolatzea, baita buzoi publiko bat zabaltzea ere», besteak beste.

Nahi dute prozesua «dinamikoa, eraginkorra eta parte hartzailea» izatea, eta, horretarako, burutzen ari den bitartean «ebaluatu» egingo dute, baita «moldatu» ere, beharrezkoa izango balitz. Prozesuari berari ez diote epe mugarik jarri, baina Callek zehaztu zuen «aurrerapenen aurkezpen bat» egingo dutela 2021eko maiatzaren 16an, bizikidetza baketsuaren nazioarteko egunean.

Mikel Casado da prozesuaren beste bozeramailea, eta azpimarratu zuen «hausnarketa anbiziotsu» bat egitea dutela intentzio. Aitzpea Leizaola plataformako kideak dioenez, bizikidetzaren eraikuntzak planteatzen duen «konplexutasuna ikusarazi» eta haren bueltan egon daitezkeen «ikuspuntu desberdinak» mahaigaineratu nahi dituzte. «Hori guztia, adostasunen garaia iritsi dela uste dugulako». Casadoren hitzetan, debaterako «gutxieneko eduki batzuk» behar dira, eta «ezinbestekoa» da bai eskubide zibil eta politikoak errespetatuko dituen «marko sozial bat» eratzea, bai «herri ikuspegi guztiak eta iraganeko kontakizun oro entzutea».

Adostasuna lortu behar da, Leizaolaren ustez, «behetik gorako» prozesuan «konpromiso sozial bat eraikiz». Horrek «oinarri batzuk» bermatuko ditu, «etorkizunean gure herriaren inguruan dauden ikuspegi ezberdinak bakean eta demokratikoki elkarrekin bizi ahal izateko».

Aieten aurkeztu zuten ekinbidea, atzo; izan ere, duela bederatzi urte, atzoko egunez, Aieteko Nazioarteko Bake Konferentzia egin zuten han. Orduan Kofi Annan, Bertie Ahern, Gro Harlem Brundtland, Pierre Joxe, Gerry Adams eta Jonathan Powellek sinatutako adierazpenak ekarri zuen, Nekane Altzelai Foro Sozialaren bozeramaileetako batek —Agus Hernan da bestea— atzo adierazi zuenez, «ETAren indarkeriaren behin betiko amaiera». Hiru egun geroago, 2011ko urriaren 20an, jakinarazi zuen bukatutzat ematen zuela jarduera armatua. Gogoratu zuen, bide batez, Foro Soziala Aieten bertan aurkeztu zela jendaurrean, 2016ko urriaren 22an.

Altzelairen esanetan, «imajinatu ezinak ziren adostasun instituzional, politiko, sindikalak eta sozialak» lortu dira azken urteetan. Baina iruditzen zaio ez dela «erlaxatzea» komeni, eta oraindik ezin direla ziurtzat jo indarkeria ez errepikatzeko bermeak. Horregatik, «hauteskunderik gabeko» hurrengo hiru urteetan «erabakitasunez hiru korapiloak ebaztera» deitu du. Lehen korapiloa da «biktimen auzia». Iruditzen zaio garrantzitsua dela «biktima mota desberdinen artean dagoen diskriminazioa gainditzea». Guztientzat eskatu du «egia, justizia eta erreparazioa». Bigarren korapiloa «presoen auzia» da, Altzelairen irudiko. «Gai honek inoiz ez du izan orain duen adostasuna. Norabide onean urratsak egiten ari dira, baina oraindik badira iraganeko inertziak, eta horiek gainditu behar dira». Eta «memoria historiko inklusiboa» da hirugarren korapiloa. «Atal honek eragiten ditu zailtasun gehien; besteak beste, alderdien kontakizunaren eztabaidak baldintzatua dagoelako», esan zuen plataformaren bozeramaileak. «Euskal gizartea politikarien aurretik doa gai honetan. Hori erakusten duten esperientzia ugari daude».

«Min eta frustrazio gehiago» ez sortzeko, korapilo horiek askatu behar dira, Altzelairen hitzetan. Baina azpimarratu zuen Foro Sozialean «kezkatuta» daudela «eztabaida politikoaren tonuarekin»; Madrilgoarekin «batez ere», baina baita «hemengoarekin» ere.

Belaunaldi berriak

Prozesuaren erronkei dagokienez, bi nabarmendu dituzte. Batetik, pertsona guztien eskubide politiko, sozial eta zibilak errespetatzen dituen «kultura demokratiko osoa» sustatzea; bigarrenik, belaunaldi berriei elkarrizketaren eta indarkeriarik ezaren kultura transmititzea, «elkarrizketa delako», Altzelairen arabera, «gatazkak konpontzeko tresna bakarra XXI. mendean».

Aurkezpenean jakinarazi zutenez, iazko irailean hasitako prozesu baten emaitza da abiatutako dinamika. «Prozesu horretan, gure arau nagusia izan da erabakietan adostasuna bilatzea; adostasuna, lortzen hain zail den hori, batzuetan benetan existitzen ez dela ematen duena».]]>
<![CDATA[Emakumeen mundu martxak mugarik eza aldarrikatu du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1921/014/001/2020-10-18/emakumeen_mundu_martxak_mugarik_eza_aldarrikatu_du.htm Sun, 18 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1921/014/001/2020-10-18/emakumeen_mundu_martxak_mugarik_eza_aldarrikatu_du.htm Zubi guztien gainetik! Mugarik ez! Transnazionalik ez! lelopean hasi zuten Euskal Herriko Emakumeen V. Mundu Martxa, atzo, Hendaia (Lapurdi) eta Irun (Gipuzkoa) arteko zubian. Antolatzaileek agerraldia egin zuten, eta gero, performance kolektibo bat, salatzeko «transnazionalek eta mugek pertsona migranteen bizia bortxatuz», zein eginkizun duten «munduko sistema arrazista kolonialean».

Antolatzaileen esanetan, martxaren filosofia da herrien parte hartzea bultzatzea, eta, hori dela eta, herriz herri joango den dinamika bat ondu dute. «Herrietan zapiak eta zubiak erabiliko ditugu proposamenak eta ekintzak josteko, eta, hartara, sistema arrazista, kolonial, kapitalista eta heteropatriarkalean pitzadurak eragiteko», nabarmendu zuten atzo egindako prentsa agerraldian. Euskal Herriko martxa hasitako toki berean da bukatzekoa, datorren martxoaren 6an.

Irun eta Hendaia arteko «muga» aukeratu dute dinamikari hasiera emateko. «Muga hau nazio estatuek inposatu digute, eta Euskal Herria zatitzen du; bide batez, 'Europa Gotorlekua' indartzen du». Eremu horren izaera «nabarmen utzi» nahi izan dute, eta «mugaren inguruan» gertatzen den «bortizkeria» salatu dute.]]>
<![CDATA[Irun eta Hendaia arteko zubian hasi da Emakumeen Mundu Martxa]]> https://www.berria.eus/albisteak/188466/irun_eta_hendaia_arteko_zubian_hasi_da_emakumeen_mundu_martxa.htm Sat, 17 Oct 2020 20:48:30 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/188466/irun_eta_hendaia_arteko_zubian_hasi_da_emakumeen_mundu_martxa.htm <![CDATA['Bizikidetza demokratikoa eraikitzeko konpromiso soziala' prozesua hasi du Foro Sozialak]]> https://www.berria.eus/albisteak/188460/039bizikidetza_demokratikoa_eraikitzeko_konpromiso_soziala039_prozesua_hasi_du_foro_sozialak.htm Sat, 17 Oct 2020 14:57:35 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/188460/039bizikidetza_demokratikoa_eraikitzeko_konpromiso_soziala039_prozesua_hasi_du_foro_sozialak.htm <![CDATA[Ferreirarentzat, «plurala» da EHU, eta bere lantaldeak hori ordezkatzen du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1881/008/001/2020-10-17/ferreirarentzat_plurala_da_ehu_eta_bere_lantaldeak_hori_ordezkatzen_du.htm Sat, 17 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1881/008/001/2020-10-17/ferreirarentzat_plurala_da_ehu_eta_bere_lantaldeak_hori_ordezkatzen_du.htm
Azaroaren 26ko hauteskundeetan errektore aukeratzen badute —oraingoz, harena da hautagaitza bakarra, eta ez da espero besterik izatea—, EHUren idazkari nagusia Aitor Zurimendi izango da. Merkataritza Zuzenbideko katedraduna da Bilboko Ekonomia eta Enpresa Fakultatean. Arabako Campuseko errektoreorde izateko hautagaia Manoli Igartua Farmazia eta Farmazia Teknologiako katedraduna da; Bizkaiko Campuseko errektoreorde izateko hautagaia Gorka Moreno Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiko zuzendari ohia da (2011-2019); eta Gipuzkoako campuseko errektoreorde kargua Agustin Erkizia Ekonomia eta Enpresa Zientzietako doktoreak hartuko du, Ferreirak irabaziz gero.

Nekane Balluerka ordezkatzeko hautagai bakarrak esan zuen programa lantzen ari direla. Aurreratu zuen, ordea, helburu izango dituztela «garapen jasangarria», ikasleen parte hartzea, «hobeto eta gehiago irakastea eta ikertzea», eta gizarteari jakinaraztea zer lan egiten den unibertsitate publikoan. Azken urteetako errektoreen ildo berekoa izango da Ferreiraren proiektua, lantalde horietan jardun izan baitu.]]>
<![CDATA[Eva Ferreirak nabarmendu du EHU «plurala» dela, eta bere lantaldeak hori ordezkatzen duela]]> https://www.berria.eus/albisteak/188409/eva_ferreirak_nabarmendu_du_ehu_plurala_dela_eta_bere_lantaldeak_hori_ordezkatzen_duela.htm Fri, 16 Oct 2020 14:59:51 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/188409/eva_ferreirak_nabarmendu_du_ehu_plurala_dela_eta_bere_lantaldeak_hori_ordezkatzen_duela.htm harena da hautagaitza bakarra, eta ez da espero besterik izatea-, EHUren idazkari nagusia Aitor Zurimendi izango da. Merkataritza Zuzenbideko katedraduna da Bilboko Ekonomia eta Enpresa Fakultatean. Arabako Campuseko errektoreorde izateko hautagaia da Manoli Igartua Farmazia eta Farmazia Teknologiako Katedraduna; Bizkaiko Campuseko errektoreorde izateko hautagaia Gorka Moreno Soziologiako doktorea eta Ikuspegi Immigrazioaren Euskal Behatokiko zuzendari ohia da (2011-2019); eta Gipuzkoako campuseko errektoreorde kargua Agustin Erkizia Ekonomia eta Enpresa Zientzietako doktoreak hartuko du, Ferreirak bozak irabazten baditu. Nekane Balluerka ordezkatzeko hautagai bakarrak esan du aurkeztuko duen programa lantzen ari direla oraindik. Aurreratu du, ordea, «internazionalizazioa eta erantzukizun soziala» izango dituela ardatz, eta horrek helburu izango dituela «garapen jasangarria», ikasleen parte hartzea, «hobeto eta gehiago irakastea eta ikertzea», eta gizarteari jakinaraztea zein lan egiten den unibertsitate publikoan. Azpimarratu du, halere, epe motzera «lehentasuna» dela COVID-19ak eragindako pandemia kudeatzea. Azken urteetako errektoreen ildo berekoa izango da haren Ferreiraren proiektua, lantalde horietan jardun izan baitu: 2004-2008 artean, Juan Ignacio Perez Iglesias errektore zela, Akademia Antolakuntza eta Koordinazioko errektoreorde izan zen Ferreira, eta, ondoren, Iñaki Goirizelaiaren agintaldian, idazkari nagusia. Azken urteetan Unibasq erakundeko zuzendaria izan da, EAEko unibertsitateetako kalitate agentziako zuzendaria, baina joan den urrian utzi zuen postua.]]> <![CDATA[«Hiritartasun globala duten pertsonak eraikitzea gehiago kostatzen da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1870/008/001/2020-10-16/hiritartasun_globala_duten_pertsonak_eraikitzea_gehiago_kostatzen_da.htm Fri, 16 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1870/008/001/2020-10-16/hiritartasun_globala_duten_pertsonak_eraikitzea_gehiago_kostatzen_da.htm Beste mundu bat beharrezkoa eta posiblea da: desberdintasunak ezabatu! lelopean. Haizearen Orrazitik aterako da, 12:00etan, eta Bulebarrean amaituko da. Plataformak 21 entitate biltzen ditu, eta horren bi bozeramaileetako bat da Iñigo Odriozola (Donostia, 1973) —Gema Hierro da bestea—: «Gehienak gara garapenerako gobernuz kanpoko erakundeak». Pobreziaren aurkako eguna dela eta, Oxfam Intermon GKE gobernuz kanpoko erakundeak egindako ikerketa bat nabarmendu du: COVID-19aren ondorioz, baliteke 500 milioi pobre baino gehiago egotea munduan; EAEn, hain zuzen, 15.500 gehiago.

Ohartarazi duzue COVID-19ak geldiarazi egin dituela pobreziaren eta bazterketaren aurkako borrokan emandako aurrerapausoak. Zertan nabaritu duzue?

Zenbaki makroei dagozkie aurrerapauso horiek. Adibidez, muturreko pobreziari dagokionez, munduan zenbakiak jaitsiz joan dira azken 20 urteotan, poliki izan bada ere. Pandemiak, ordea, frenatu egin du joera hori, eta, 20 urtean lehen aldiz, handitu egingo da berriz: 115 bat milioi pertsonak nozitu dezakete aurten, Munduko Bankuaren arabera. Kontua da aberastasuna nola banatzen den, eta uste dugu sistema honek ez duela bermatzen ongizatea. Bai, eman dira aurrerapausoak, baina beste datu askok esaten dute sistema honek ez digula erantzunik ematen benetako ongizatea bermatzeko eta giza eskubideetan oinarritutako gizarte bat sortzeko.

Pandemia lehertu zenetik, zer eginkizun daukate instituzio publikoek pobrezia eragozteko ahaleginean?

Oraindik ez daukagu erantzun zuzenik. Eusko Jaurlaritzak ikerketa bat plazaratu du duela gutxi, zeinak esaten duen auzo pobreenetan, langabezia tasa handiena duten horietan, COVID-19arekin kutsatzeko arriskua bestelako auzoetan halako bi dela. Aurrera eramango dituzten politikei dagokienez, oraingoz ematen du aurten, behintzat, ez dutela murrizketarik egingo ongizate politiketan. Guk hori defendatzen dugu, baita garapenerako lankidetza politikak ez ahaztea ere, nazioarteko elkartasun hori mantendu behar baitugu. Tira, ikusiko dugu zein den bilakaera datorren urteko aurrekontuetan.

Iruditzen zaizue COVID-19aren hedapenak erakusten duela neurri globalak hartu behar direla. Nola artikulatu daitezke?

Esan izan dugu globalki borondate politikoa falta dela. Argi ikusten dugu arazoa globala dela, eta, bai, bakoitzak bere lekutik neurriak hartu behar ditu, baina badauzkagu helburu global batzuk denon artean adostutakoak eta ez ditugunak gure agenda politikoetan behar bezala txertatzen; adibidez, giza garapen jasangarrirako 2030 Agendak jasotakoak [NBEk bultzatu zuen]. Instituzio publikoek, enpresek, erakundeok, horri jarraituz egin dezakegu bidea.

Dena den, plataformakook ihes egin nahi izan diogu logika humanitarioari. Bai, laguntzek garrantzia dute, noski, baina haratago jo nahi dugu, eta iruditzen zaigu gauza asko errotik aldatu behar direla. Bakoitza bere aldetik ari da erantzuten, bere burua salbatzen, eta, horrela jarraitzen badugu, ez da irtenbide justurik egongo. Edo denok batera eraikitzen dugu konponbidea, edo zaila izango da.

Horretarako, garapen eredua aldatu beharra aldarrikatzen duzue. Aipatutako borondate falta hori aintzat hartuta, posible ikusten duzu?

Posible ikusten dugu, eta egun itxaropen mezu bat plazaratu nahi dugu, gainera. Azkeneko hamabost urte hauetan ikusi dugu pertsona eta erakunde batzuk bizitza erdigunean jartzen ari direla. Badaude pertsonak, badaude ereduak horren erakusgarri, eta uste dugu horiei jarraitu behar diegula. Izan ere, pandemia honek erakutsi digu sistema hau zein ahula den. Hori oso argi ikusten dugu.

Pandemiaren hasieran mezu hau errepikatzen zen, mantra baten gisara: «Hobeak egingo gaitu».

Itxaropen mezu bat eman nahi dugu. Garapenerako erakundeok ez badugu egiten, nork egingo du... Azken hilabeteotan ikusi da, adibidez, zaintza oso garrantzitsua dela eta sistema ekonomikoan integratu behar dela. Emakumeak orokorrean eta etorkinak aritzen dira zaintza lanetan. Zer gertatuko da datozen urteetako aurrekontuetan? Bermatuko dituzte pertsona horien guztien lan eskubideak? Gizarteak benetan baloratuko ditu pertsona horiek? Edo lehengora bueltatuko gara? Galdera horiek hor daude.

Herritarrek nola erantzuten diete egiten zaizkien deiei?

Ikusten dugunaren arabera, arazoren bat gertu tokatzen denean, eta proiektu humanitario jakin bat denean, agian errazagoa da kontzientziatzea. Baina, pobreziaz globalki pentsatzen hasten garenean, gehiago kostatzen zaigu jendea mobilizatzea. Hiritartasun globala duten hiritarrak eraikitzea gehiago kostatzen da. Begirada global hori izatea funtsezkoa iruditzen zaigu gauzak aldatzeko.

Hamabost urte pasatu dira plataforma eratu zenutenetik. Zer balantze egiten duzue?

Gure balantzea positiboa da. Plataforman gaudenok ulertu dugu sarean lan egitea askoz ere eraginkorragoa dela; aldarrikatzeko eta salatzeko bozgorailu garrantzitsu bat da plataforma. Bestetik, egia da kostatzen dela oinarri soziala zabaltzea eta boluntarioak lortzea, eta gustatuko litzaigukeela, gainera, ekintzetara ere jende gehiago erakartzea.]]>
<![CDATA[Beltran azkenekoz ikusi zuten tokian bila hasiko dira datorren astean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1932/004/001/2020-10-10/beltran_azkenekoz_ikusi_zuten_tokian_bila_hasiko_dira_datorren_astean.htm Sat, 10 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1932/004/001/2020-10-10/beltran_azkenekoz_ikusi_zuten_tokian_bila_hasiko_dira_datorren_astean.htm


Erkoreka Eusko Jaurlaritzaren lehen lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak zehaztu zuenez, teknikarien arabera Beltran topatzeko orduan «lehentasunezko» bi eremuetako bat da B1-a delakoa. Han topatzen ez badute, haren ondoko B4 eremuan hasiko dituzte bilaketa lanak, azaro hasieran. Beste eremua baino handiagoa da, eta 80.000 metro kubiko material hustu beharko lituzkete langileek. Erkorekak azpimarratu zuen eguraldiak baldintzatuko duela lanen erritmoa.

Beltran ez baldin badute topatzen ez B1-a eremuan, ez B4an, Jaurlaritzak B1-c eta B1-b eremuak ere identifikatuta dauzka. Nolanahi ere, Erkorekak adierazi zuen ez dutela «hipotesi hori» planteatzen; espero dutela Beltran «lehentasunezko» bi eremuetako batean topatzea, alegia. Urtarrilean ekingo liekete B1-c eta B1-b eremuetako lanei, azkenean beharrezkoa izanez gero.

Jaurlaritzaren lehen lehendakariordearen esanetan, lan tekniko «korapilatsua eta zaila» izango da. Hala eta guztiz ere, baikor agertu zen komunikabideen aurrean: «Baliabide teknikoak ditugu, baita ezagutza ere, arrakastaz egiteko». Azpimarratu zuen, gainera, bilaketa lanean arituko diren ertzainek «lan baldintza seguruak» edukiko dituztela.

Erkorekarekin batera, Arantxa Tapia Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak parte hartu zuen zabortegiaren beheko aldean, N-634 errepidearen alboan, atzo egindako agerraldian. Han daude, hain zuzen ere, bilaketa zein egonkortze lanetan aritu direnentzako etxolak.

Tapiak esan zuen hasi dituztela zabortegia zigilatzeko lanak «goiko aldean», eremu hori egonkortuta dagoelako. Beltran aurkituz gero, ondoren zabortegiarekin zer gertatuko den galdetuta, hara zer erantzun zuen: «Helburua da ez dadila berriro martxan egon. Zabortegi honek bukatu ditu bere lanak». Azken hilabeteetan ateratako hondakinak instalazioan bertan uzten joan dira, eta horiekin egonkortu eta zigilatuko dute, Tapiaren hitzetan. Ohartarazi zuen, hala ere, «denbora asko» beharko dutela lan horiek egiteko. «Ez pentsa urte batean egingo denik».

«Faktura» pasatuko diote

Behin baino gehiagotan errepikatu zuen Jaurlaritza «subsidiarioki» ari dela bilaketa eta egonkortze lanak egiten, baina hori Verterren ardura litzatekeela, berez. Erkorekaren arabera, lanak amaitutakoan pasatuko diote «faktura» zabortegiaren jabeari. Ez zuen zehaztu nahi izan, ordea, ea oraingoz zenbat milioi eurokoa den -Jaurlaritzak uztailean esan zuen 13,4 milioi euro zeramatzala gastatuta-. «Milioi dezente» direla adierazi zuen Tapiak, atzo. Haren esanetan, Beltran topatzea da orain «helburua».

Amiltzeagatik Verterren aurka abiatutako prozedura judizialaz galdetu zieten. Erkorekak esan zuen Jaurlaritza ez dela «iturri egokia» horri buruz hitz egiteko, «gaur-gaurkoz» ez dagoelako auzian «pertsonatuta».]]>
<![CDATA[Joaquin Beltran topatzeko lanak «eremu berora» iritsiko dira datorren astean]]> https://www.berria.eus/albisteak/188109/joaquin_beltran_topatzeko_lanak_laquoeremu_beroraraquo_iritsiko_dira_datorren_astean.htm Fri, 09 Oct 2020 15:15:57 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/188109/joaquin_beltran_topatzeko_lanak_laquoeremu_beroraraquo_iritsiko_dira_datorren_astean.htm joan den abuztuaren erdialdean topatu zituzten. Joaquin Beltran zen, hain zuzen, joan den otsailaren 6an luiziak desagerrarazitako beste langilea, eta oraindik ez dute aurkitu. Baina Josu Erkorekak gaur goizean nabarmendu duenez, hura topatzeko lanak«etapa erabakigarrian» sartuko dira datorren astean; zabortegiaren «eremu berora» helduko dira, Eusko Jaurlaritzaren oharraren arabera. Izan ere, bilaketa lanetan ari diren ertzainak hurrengo astean hasiko dira lanean Beltran azkenekoz ikusi zuten eremuan, B1-a gisa identifikatutakoan. 15.000 metro kubiko material dira handik ateratzekoak, eta bizpahiru aste beharko dituzte horretarako. Eusko Jaurlaritzaren lehen lehendakariorde eta Segurtasun sailburuak zehaztu duenez, teknikarien arabera, «lehentasunezko» bi eremuetako bat da hori. B1-a-n topatzen ez badute, haren ondoko B4 eremuan hasiko dituzte bilaketa lanak, azaro hasieran. Beste eremua baino handiagoa da, eta 80.000 metro kubiko material hustu beharko lituzkete beharginek. Erkorekak azpimarratu nahi izan du lanen erritmoa eguraldiak baldintzatuko duela. Beltran ez badute bi eremu horietako batean topatzen, Jaurlaritzak B1-c eta B1-b eremuak identifikatu ditu. Baina lehen lehendakariordeak adierazi du ez dutela«hipotesi hori» planteatzen; hau da, espero dutela Beltranbeste bi eremuetako batean topatzea. B1-c eta B1-b eremuetako lanei 2021eko urtarrilean ekingo liekete, azkenean beharrezkoak izanez gero. Jaurlaritzaren lehen lehendakariordearen arabera, lan tekniko«korapilatsua eta zaila» izango da. Halere, baikor agertu da hedabideen aurrean.«Baina baliabide teknikoak ditugu, baita ezagutza ere, arrakastaz egiteko». Erkorekarekin batera, Arantxa Tapia Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen, Jasangarritasun eta Ingurumen sailburuak parte hartu du zabortegiaren beheko aldean, N-634 errepidearen alboan, egindako agerraldian. Han daude, hain zuzen, bilaketa lanean dabiltzan beharginentzako etxolak. Tapiak«emergentziazko lanen oinarrizko kanpalekua» deitu dio guneari. «Faktura» pasatuko diote Verterri. Kazetarien galderen txanda iritsi denean, Tapiak behin baino gehiagotan errepikatu du Jaurlaritza «subsidiarioki» ari dela bilaketaeta «egonkortze» lanak egiten, baina hori Verterren ardura izan beharko litzatekeela. Erkorekaren arabera, behin lanak amaituta pasatuko diote «faktura»zabortegiaren jabeari. Ez du esan nahi izan, ordea, ea oraingoz zenbat milioi eurokoa den.«Milioi dezentekoa» adierazi du Tapiak. Haren esanetan, ordea, Beltran topatzea da orain«helburua».]]> <![CDATA[«Argazki bat» edukitzeko ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2020-10-09/laquoargazki_batraquo_edukitzeko.htm Fri, 09 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1872/006/001/2020-10-09/laquoargazki_batraquo_edukitzeko.htm <![CDATA[«Hiriari beste era batean begiratzea da genero ikuspegia»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/008/001/2020-10-08/hiriari_beste_era_batean_begiratzea_da_genero_ikuspegia.htm Thu, 08 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1855/008/001/2020-10-08/hiriari_beste_era_batean_begiratzea_da_genero_ikuspegia.htm Bizitzeko hiriak: diseinu urbano kolektiboa ikastaroan. EHUk irailean antolatutako udako ikastaro horretan, hiru mahai inguru gidatu zituen, eta, gainera, berak ere eman zuen hitzaldi bat. Azkeneko hiru hamarkadetan hirien birsorkuntza integralak aztertu ditu; batez ere, genero ikuspegiak planteamendu horretan duen eragina. EHUren Arkitektura Fakultateko irakaslea izan zen, eta, horren barruan, RB3 Berrikuntza Urbano Integratua start-up-a zuzentzen du. Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofizialaren Gipuzkoako sailaren administrazio kontseiluko kidea da.

Zer aldagai hartu behar dira kontuan hiri urbanistikoki inklusibo bat egiteko?

Diskurtsoa apur bat konplexua da. Orokorrean, hirien diseinuen ereduan benetako aldaketa bat gertatzeko, hasi beharko litzateke eremu urbano batzuei begiratzen, guk normalki periferiko deitzen diegunei. Kaltetuenak izan ohi dira. Begiratu beharko litzaieke, gainera, urbanismoak historikoki ahaztu dituen pertsonei: adinekoak, umeak, immigranteak, emakumezkoak... Hortik bideratu beharko litzateke oinarrizko aldaketa. Begirada aldatu, eta aintzat hartu behar dira beste faktore batzuk eta beste kolektibo batzuk.

Komunitatea ez baizik produktibitatea lehenetsi izan da hiriak eraikitzeko orduan?

Guztiz. Urbanismoa garapen industrialarekin jaio zen. Hirietan sortutako kaosa ordenatzen ahalegintzeko helburua zuen. Baina produkzioari begiratu zion. Sasoi hartako pertsonak gizonezkoak ziren, nagusiki: etxetik lantokira desplazatu behar zuten. Zentzu bat zuen orduan, egoera jakin bati erantzun ziolako; egungoaren aldean beste balio batzuk zituen panorama kultural batean jaio zen.

Problema da urbanismoaren ikuspegi horrek gaur egun arte iraun duela. Ikastaroetan aipatu dugu diziplina hori ez dela arbuiatu behar, ez, bere balioa baitu; baina beste tresna batzuk behar dira, urbanismo tradizionala dela-eta ezkutatuta dagoen hiriaren beste zati hori ezagutzeko.

Plan urbanistikoetan zer ikuspegi lehenesten da egun?

Aldatzen ari da. Egun, Euskadin, orokorrean, ez da hazkunde berririk bilatzen, lurrik ez dagoelako neurri batean; eta hori bada faktore oso-oso positibo bat. Batetik, ez delako eraikitzen —jarduera kutsatzaileenetako bat da eraikuntza—, ez diogulako lurrik kentzen naturari, eta hirian bizi diren pertsonen bizi kalitatea hobetzen dugulako. Hori bai, ikuspegia jada produktiboa ez bada ere, oraindik... Asko hitz egiten da, baina gutxi egin. Kontzeptuak denok ditugu argi: hamabost minutuen hiria, gas isurketak mugatu behar direla, zerbitzuek modu uniformean banatuta egon behar dutela, garraio publikoa lehenetsi behar dela, oinezkoentzako bideak...

Baina...

Baina hori dena ez da modu egituratu batean egiten.

Zergatik ez?

Plangintzarako erabiltzen den tresna bera zaharkituta dagoelako; ez dago beste ikuspegi horretarako prestatuta.

Ikastaroan kontatu digute, adibidez, Bruselan beste politika bat bultzatu dutela, baina beste politika hori jaio da hori ahalbidetzen duen tresna legegile bat sortu dutelako. Plan orokorra alde batera utzita, hirian lan egin ahal izateko modu berriak bideratzeko, beste tresna batzuk definitu behar dira, eta horiek zaluagoak izan behar dute.

Urbanismoan genero ikuspegia nola txertatu ikertu duzu zeure ibilbidean. Nola ari da garatzen planteamendu hori Euskal Herrian?

Aurrerapauso handiak eman dira Euskadin azken urteetan. Hasteko, [EAEko] Berdintasun Legeak esaten du plangintza orokorrek jaso behar dutela genero ikuspegia. Lurzorua, beraz, ondo dago; baina hemen ere ezagutza falta da arazoa.

Baina ikuspegia ez da guztiz berria. Zerk eragiten du ezagutza falta hori?

Ez, ikuspegia ez da berria. Udaletan eta Eusko Jaurlaritzan badira sentsibilitatea duten pertsonak. Ez dakit, inertziak daude, baina esango nuke bidea irekita dagoela. Hori bai, egun plangintza egiten da, eta gero aztertzen da genero ikuspegitik; baina genero ikuspegiak plangintzaren jatorrian egon beharko luke. Izan ere, hiriari beste era batean begiratzea da genero ikuspegia. Urbanista feministek aldarrikatu zutenean, ez zuten emakumezkoentzat aldarrikatzen, baizik eta denontzako hiri inklusiboago bat edukitzeko.

Argiztatzea hobetzen da, ikusgarriagoak egiten dituzte seguruak ez diren tokiak... Baina ez da hori bakarrik, ezta?

Ez, ez da hori bakarrik. Garraio publikoa hobetzea, eskatutako geldialdiak txertatzea horietan... Eta hori ez da soilik emakumeentzat erabilgarria. Azken finean, gertutasuna da gakoa, hiria trinkoa izatea. Segurtasuna argiztatze ona edukitzetik dator, baina baita pertsonek beraiek espazio publikoaz egiten duten kontrol sozialetik ere. Kontrol soziala duen espazio bat, jendea duena, seguruago antzematen duzu.

Zaintzaren kontzeptua ahaztua bezala egon dela uste duzu.

Baina geroz eta gehiago hitz egiten da. Irunen [Gipuzkoa] zaintzaren mugikortasunari buruzko ikerketa bat egin zuten duela bi urte. Aztertu zuten nola desplazatzen diren zaintzan lan egiten duten pertsonak, hain zuzen, horren arabera garraio publikoa hobetzeko. Aurrerapausoak ematen ari dira, baina poliki-poliki.

Kontsentsua eragiten du edo oraindik badira erresistentziak?

Kontsentsua handia da. Lehen esan dugun bezala, ordea, gauza bat hitzak dira, eta beste bat ekintzak. Lehengoan albiste bat irakurri nuen Interneten, esaten zuena —buruz ari naiz— Espainiako Estatuan ikerketa bat bultzatu behar zutela trafiko seinaleak hobetzeko, detektatu baitzuten genero ikuspegitik baztertzaileak zirela. Bada, albistearen azpian jendeak egindako komentarioekin apur bat haluzinatu nuen. Esaten zuten, gehienbat, txorakeria bat zela ikerketa hori, seinaleen kontua. Baina irudikatze sinbolikoa, espazio urbanoan bertan figura femeninoa maskulinoaren aldean nola bisualizatzen den, gakoa da. Beraz, komentario horiek pentsarazi zidaten hainbat pertsonak oraindik ez daukatela barneratuta. Hortaz, esango nuke sentsibilizazio lan bat behar dela, jendea ulertzen has dadin diseinu urbanoak pisu inportantea duela gizonen eta emakumeen arteko berdintasunean.

Nola eragin diezaiokete pandemiaren ondorioz hartutako neurriek hirien diseinuari?

Zerbait ona ekar dezakeela uste dut. Esaterako, Jaurlaritzak onartu ditu diru laguntzak etxebizitzetan balkoiak jartzeko. Genero ikuspegia aintzat hartuta, aspalditik esaten da etxeek balkoiak eduki behar dituztela; ez bakarrik bizi direnek barruak arintzeko, baita lehen aipatutako kontrol sozialerako ere, modu horretan etxea espazio publikoarekin erlazionatzen delako. Bestalde, esaterako, espaloien zabalera handitzea ere ekarriko du, eta hori ona da, trafikoa mantsotzen duzulako modu natural batean.]]>
<![CDATA[Kimikako Nobel saria, «bizitzaren kodea» berridatzi duten bi zientzialariri]]> https://www.berria.eus/albisteak/188006/kimikako_nobel_saria_bizitzaren_kodea_berridatzi_duten_bi_zientzialariri.htm Wed, 07 Oct 2020 16:54:21 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/188006/kimikako_nobel_saria_bizitzaren_kodea_berridatzi_duten_bi_zientzialariri.htm Medikuntzako Nobel saria eta fisikakoa ere iragarri dituzte. Medikuntzakoa jasoko dute C hepatitisaren birusa aurkitu zuten hiru birologok, eta fisikakoa zulo beltzei buruzko aurkikuntzak egin dituzten hiru ikerlarik. ]]> <![CDATA[Fisikako Nobel saria eman diete zulo beltzak ikertu dituzten hiru zientzialariri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1907/009/001/2020-10-07/fisikako_nobel_saria_eman_diete_zulo_beltzak_ikertu_dituzten_hiru_zientzialariri.htm Wed, 07 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1907/009/001/2020-10-07/fisikako_nobel_saria_eman_diete_zulo_beltzak_ikertu_dituzten_hiru_zientzialariri.htm
Sarituei hamar milioi koroa suediar emango dizkiete aurten: 960.000 bat euro. Kopuru horren erdia jasoko du Penrosek, eta beste erdia Genzelen eta Ghezen artean banatuko dute. Sari banaketa abenduaren 10ean da egitekoa, Stockholmen (Suedia).

Suediako hiriburuan atzo egindako ekitaldian akademiaren idazkariak nabarmendu zuenez, 2020ko Fisikako Nobel sariak zerikusia du «unibertsoaren sekreturik ilunenekin». Haren arabera, Penrosek «metodo zientifiko burutsuak» asmatu zituen Albert Einsteinek duela ehun urte baino gehiago formulatutako erlatibitatearen teoria orokorrean «sakontzeko». Eta, akademiaren ustez, sarituak frogatu du teoria horrek zulo beltzen eraketa bultzatzen duela: «Espazio-denborako munstro horiek, haietan sartzen den guztia harrapatzen dutenak».

Hain zuzen, Ghez zientzialariak zulo beltzen ezagutzaren garrantzia nabarmendu zuen telematikoki egindako agerraldian. «Unibertsoko eraikuntza bloke ezinbestekoak dira». Kazetarien galderei erantzunez esan zuen ez dakitela zer dagoen horien barruan. «Intriga horrek berak bultzatzen gaitu fisikaren mundua ulertzeko ahaleginean».

Laugarren emakumezkoa

1901ean hasi ziren Fisikako Nobel saria ematen, eta Ghez da hori irabazi duen laugarren emakumezkoa, Marie Curieren (1903), Maria Goeppert-Mayerren (1963) eta Donna Stricklanden (2018) ondoren. «Espero dut hau beste emakumezko batzuentzat inspiragarria izatea, eremu honetan sar daitezen», adierazi zuen.]]>
<![CDATA[Fisikako Nobel saria, zulo beltzei buruzko aurkikuntzak egin dituzten hiru ikerlariri]]> https://www.berria.eus/albisteak/187949/fisikako_nobel_saria_zulo_beltzei_buruzko_aurkikuntzak_egin_dituzten_hiru_ikerlariri.htm Tue, 06 Oct 2020 18:18:04 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/187949/fisikako_nobel_saria_zulo_beltzei_buruzko_aurkikuntzak_egin_dituzten_hiru_ikerlariri.htm <![CDATA[Medikuntzako Nobel saria, C hepatitisaren birusa aurkitu zuten birologoei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/010/001/2020-10-06/medikuntzako_nobel_saria_c_hepatitisaren_birusa_aurkitu_zuten_birologoei.htm Tue, 06 Oct 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1890/010/001/2020-10-06/medikuntzako_nobel_saria_c_hepatitisaren_birusa_aurkitu_zuten_birologoei.htm
Epaimahaiak nabarmendu du birologo horien aurkikuntzak berekin ekarri dituela birusa «zehaztasun handiz» detektatzeko odol analisiak, eta horiei esker «munduko leku askotan» ia guztiz eragotzi dela hepatitisa odol transfusioen bidez transmititzea.

Hiru birologo horiek emandako aurrerapausoen aurretik, A eta B hepatitisak ezagunak ziren, baina, epaimahaiak adierazi duenez, odolaren bidez transmititutako kasu gehienak azalpenik gabe zeuden: «C hepatitisaren aurkikuntzak beste hepatitis kasu kronikoen arrazoiak agerrarazi zituen». Hepatitisak gibela handitzen du —zirrosia eta minbizia eragin ditzake, besteak beste—, eta ondorioztatu dute batez ere birusek eragiten dutela.

Alter birologoa (1935) konturatu zen, 1960ko hamarkadaren bukaeran, odol analisiek gezurtatzen zutela pazienteak A eta B hepatitisarekin kutsatuta egotea, baina paziente horien gibelek handituta jarraitzen zutela nahiz eta odola isuraldatu. Haren esperimentuak aitzindariak izan ziren, eta erakutsi zuten hepatitis kronikoa zuten pazienteen odolak gaixotasun hori transmititzen ziela txinpantzeei.

Houghton izan zen, 1980ko hamarkadan, kutsatutako txinpantze baten odola hartu eta birusaren sekuentzia genetikoa bakartu zuena. Rice birologoak (1952) osatu zuen ikerketa: txinpantzeekin esperimentu gehiago egin zituen, eta topatu zuen birusak hepatitisa eragiten zuela adierazten zuen behin betiko proba.

Baruch Blumberg estatubatuarrari eman zioten Medikuntzako Nobel saria 1976an, 11 urte lehenago B hepatitisaren birusa aurkitu zuelako. Sarituei hamar milioi koroa suediar emango dizkiete aurten: 960.000 bat euro. Birologoek hiruren artean banatu beharko dute kopuru hori.]]>
<![CDATA[Medikuntzako Nobel saria, C hepatitisaren birusa aurkitu zuten birologoei]]> https://www.berria.eus/albisteak/187894/medikuntzako_nobel_saria_c_hepatitisaren_birusa_aurkitu_zuten_birologoei.htm Mon, 05 Oct 2020 17:15:14 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/187894/medikuntzako_nobel_saria_c_hepatitisaren_birusa_aurkitu_zuten_birologoei.htm <![CDATA[Emakunde Lehendakaritzari lotzeko eskatu du haren aholku batzordeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2032/006/002/2020-09-19/emakunde_lehendakaritzari_lotzeko_eskatu_du_haren_aholku_batzordeak.htm Sat, 19 Sep 2020 00:00:00 +0200 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/2032/006/002/2020-09-19/emakunde_lehendakaritzari_lotzeko_eskatu_du_haren_aholku_batzordeak.htm
Aholku batzordeak kaleratutako oharraren arabera, Emakunde Lehendakaritzatik aterata, Jaurlaritzak «mezu sinboliko bat» helarazi die bai herritarrei, bai administrazioei: «Herri honetako berdintasun politikek beren zentraltasuna galtzen dute, beren hierarkia toki gorena, eta gizarte politiketara baztertuta geratzen dira, duela 40 urte baino gehiagoko asistentzia eredura itzuliz». Horregatik beragatik, berdintasunaren aldeko borrokan «atzera» egin izana «deitoratu» du Emakundek Eusko Jaurlaritzarekin mintzatzeko daukan organoak.

Gogoratu du, bide batez, NBE Nazio Batuen Erakundeak Emakunderi saria eman ziola 2015ean, bai genero ikuspegia sustatzeagatik, bai «bikaintasuna» erakusteagatik EAEko Berdintasun Legea ezartzeko orduan. Beraz, hori kontuan hartuta, aholku batzordeak uste du bost urte geroago «desagertu» egin dela saritua izateko «arrazoia». Emakunde Gizarte Gaien Sailera eramanez, erakundea «erabat baliogabetua izateko arriskuan» dagoela ohartarazi du, gainera, aholku batzordeak. Horrek «zalantzan» uzten du Berdintasun Legea bera betetzea.

Erreakzio soka luzea

Joan den irailaren 7an argitaratu zuen Jaurlaritzak gobernuaren egituraketa berria, eta Emakunde lekuz aldatu izanak erreakzio soka luzea ekarri du. Zenbait talde feministak eta Emakunderen sorreran aitzindari izandakoek eskatu diote Urkulluri erakundea Lehendakaritzari atxikitzeko, eta Txaro Arteaga Emakunderen zuzendari izandakoak gutun bat helarazi zuen hedabideetara, lehendakariaren erabakia kritikatuz.]]>