<![CDATA[Igor Susaeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sun, 16 Jan 2022 22:25:15 +0100 hourly 1 <![CDATA[Igor Susaeta | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Harremanak normaltzeko negoziazioak hastea adostu dute Armeniak eta Turkiak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2022-01-15/harremanak_normaltzeko_negoziazioak_hastea_adostu_dute_armeniak_eta_turkiak.htm Sat, 15 Jan 2022 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1877/013/001/2022-01-15/harremanak_normaltzeko_negoziazioak_hastea_adostu_dute_armeniak_eta_turkiak.htm
Elkar ulertzeko ahalegin bat egin zuten bi aldeek 2009an, baina gerora ez zituzten berretsi orduko akordioak, eta negoziazioak eten ziren atzera. Horren ondorioz, bi herrialdeen arteko muga, esaterako, itxita dago 1993tik, Sobietar Batasuna desegin zenetik, ia-ia; hain zuzen, blokearen errepubliketako bat izan zen Armenia. Ankarak eta Erevanek ez dute harreman diplomatikorik, Turkiak ez duelako onartzen 1915ean hasi eta hainbat urtez Otomandar Inperioak egindako genozidioa: Armeniaren arabera, 1,5 milioi armeniar inguru hil zituzten sarraski hartan. Orain hasitako negoziazioen harira, Erevan baikor agertu zen bezperan, herenegun, baina zuhurtzia ere aldarrikatu zuen, Errusiako TASS berri agentziak adierazi zuenez.

Turkiak joan den abenduan iragarri zuen berriro auziari heltzeko asmoa zuela. Mevlut Çavusoglu Atzerri ministroak parlamentuan adierazi zuen harremanak onbideratzeko ahaleginean bi herrialdeen arteko hegaldi zuzenak berrezarri nahi zituztela, besteak beste. «Armeniarekin batera emango ditugu pauso guztiak», nabarmendu zuen. Nikol Paxinian Armeniako lehen ministroak adierazi zuen orduan ez zuela baztertzen Recep Tayyip Erdogan presidentearekin biltzea aurrerago, lehen harremanetan aurrerapausoak emanez gero. Erdoganek ere ez dio atea ixten aukera horri.

Karabakh Garaiko gerrak

Ankarak iragarpen hori egin zuen, Karabakh Garaiko bigarren gerra, 2020koa, amaitzeko su-etena sinatu zutenetik urtebete ingurura, hain zuzen. Errusia hauspotzaileak eta gatazkan ziren bi aldeek, Armeniak eta Azerbaijanek, izenpetu zuten menia.

Armeniaren eta Turkiaren arteko muga, hain justu, itxita dago Karabakh Garaiko lehen gerra (1988-1994) piztu zenetik. Sobietar Batasuna desegin zen, eta Azerbaijanek—hura ere blokeko errepubliketako bat izandakoa— eta Armeniak gatazka militarra hasi zuten lurralde horren kontrola bereganatzeko. Azerbaijango lurretan dago Karabakh Garaia, baina han bizi diren 170.000 biztanleen gehienak armeniarrak dira, eta, de facto, errepublika independente bat da 1994tik. Argudiatuta Armeniak ez zegozkion lurrak okupatu zituela Karabakh Garaian, Turkiak muga itxi zuen.

Baina, 2020an sinatutako su-etenaren arabera, Armeniak kontrolpean zituen hiru eskualde eman zizkion Azerbaijani. Paxinianek aitortu zuen «oso mingarria» izan zela akordio hura sinatzea; batetik, eremuak galdu zituen, eta, bestetik, armeniar askok umiliaziotzat hartu zuten. Bakuk gerraren garailetzat aurkeztu zuen bere burua, hortaz, eta Ankarak ere interpretazio bera egin zuen. Aintzat hartu behar da, gainera, Turkiak babes militarra eman ziola Azerbaijani, eta Paxinianek Turkiari leporatu ziola «Armeniako genozidioa jarraitzea».

Urtebete pasa geroago, bi herrialdeetako ordezkariak elkarrekin bildu dira. Ez batzuek, ez besteek ez dute bileraren irudirik zabaldu; diskrezioz jokatu nahi izan dute. Duela ia hamahiru urte, 2009ko urriaren 10ean, elkarri bosteko beroa eman zioten Zurichen (Suitza) Turkiako eta Armeniako atzerri ministroek, Ahmet Davutogluk eta Edvard Nalbandianek, EBko, AEBetako, Frantziako, Errusiako eta Suitzako agintarien aurrean egindako ekitaldian. Une historikoa zen. Itun hark zioenez, bi herrialdeetako parlamentuei zegokien akordioak berrestea. Inoiz ez zuten, ordea, halakorik egin, eta akordioak, horrenbestez, bere horretan gelditu ziren, gauzatu gabe. Batzuek zein besteek akordioetan jasotakoak aldatu nahi izana egotzi izan diote elkarri.

Eta, akordioaren dokumentuetako batean ziotenez, aurreikusita zegoen historialarien bitariko batzorde bat sortzea, zeinak helburu izango zuen armeniarren aurkako genozidioarekin lotutako «dokumentu eta artxibo historikoen azterketa zientifiko inpartzial bat egitea».

1915eko apirilaren 24an, Inperio Otomandarra intelektual armeniarrak atxilotzen hasi zen Konstantinoplan —egungo Istanbulen—, eta, gero, inperio osoan. Hurrengo zortzi urteetan 1,5 milioi armeniar baino gehiago hil zituzten —300.000, Turkiaren arabera—, eta milioika herritarrek beren lurraldea utzi behar izan zuten. AEBek armeniarren aurkako genozidioa onartu zuten iaz, gertakariaren 106. urteurrenean, eta Ankarari «akats larria» iruditu zitzaion.]]>
<![CDATA[Harremanak normaltzeko negoziazioa hastea adostu dute Armeniak eta Turkiak]]> https://www.berria.eus/albisteak/208350/harremanak_normaltzeko_negoziazioa_hastea_adostu_dute_armeniak_eta_turkiak.htm Fri, 14 Jan 2022 20:16:49 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/208350/harremanak_normaltzeko_negoziazioa_hastea_adostu_dute_armeniak_eta_turkiak.htm Ankarak iragarpen hori egin zuen, Karabakh Garaiko bigarren gerra, 2020koa, amaitzeko su-etena sinatu zutenetik urtebete ingurura, hain zuzen. Errusia hauspotzaileak eta gatazkan ziren bi aldeek, Armeniak eta Azerbaijanek, izenpetu zuten menia. Armeniaren eta Turkiaren arteko muga, hain justu, Karabakh Garaiko lehen gerra (1988-1994) piztu zenetik dago itxita. Desegin zen Sobietar Batasuna, eta Azerbaijanek-hura ere blokeko errepubliketako bat izandakoa- eta Armeniak gatazka militarra hasi zuten lurralde horren kontrola bereganatzeko. Azerbaijango lurretan dago Karabakh Garaia, baina han bizi diren 170.000 biztanleen gehienak armeniarrak dira, eta, de facto, errepublika independente bat da 1994tik. Argudiatuta Armeniak ez zegozkion lurrak okupatu zituela Karabakh Garaian, Turkiak muga itxi zuen. Baina 2020an sinatutako su-etenaren arabera, Armeniak kontrolpean zituen hiru eskualde eman zizkion Azerbaijani. Paxinianek aitortu zuen «oso mingarria» izan zela akordio hura sinatzea; batetik, eremuak galdu zituen, eta, bestetik, armeniar askok umiliaziotzat hartu zuten. Bere burua gerraren garailetzat aurkeztu zuen Bakuk, hortaz, eta Ankarak ere interpretazio bera egin zuen. Aintzat hartu behar da, gainera, Turkiak babes militarra eman ziola Azerbaijani, eta Paxinianek leporatu ziola Turkiari «Armeniako genozidioa jarraitzea». Urtebete pasa geroago, bi herrialdeetako ordezkariak elkarrekin bildu dira. Ez batzuek, ez besteek ez dute bileraren irudirik zabaldu; diskrezioz jokatu nahi izan dute. Duela ia hamahiru urte, 2009kko urriaren 10ean, Zurichen (Suitza) elkarri bosteko beroa eman zioten Turkiako eta Armeniako atzerri ministroek, Ahmet Davutoglu eta Edvard Nalbandianek, EBko, AEBetako, Frantziako, Errusiako eta Suitzako agintarien aurrean egindako ekitaldian. Une historiko bat zen. Itun hark zioenez, bi herrialdeetako parlamentuei zegokien akordioak berrestea. Inoiz ez zuten, ordea, halakorik egin, eta akordioak, horrenbestez, bere horretan gelditu ziren, gauzatu gabe. Batzuek zein besteek akordioetan jasotakoak aldatu nahi izana egotzi izan diote elkarri. Eta akordioaren dokumentuetako batek jaso zuenez, aurreikusita zegoen historialarien bitariko batzorde bat sortzea, zeinak helburu izango zuen armeniarren aurkako genozidioarekin lotutako «dokumentu eta artxibo historikoen azterketa zientifiko inpartzial bat egitea». 1915eko apirilaren 24an intelektual armeniarrak atxilotzen hasi zen Inperio Otomandarra Konstantinoplan -egungo Istanbulen-, eta gero inperio osoan. Hurrengo zortzi urteetan 1,5 milioi armeniar baino gehiago hil zituzten -300.000, Turkiaren arabera-, eta milioika herritarrek haien lurraldea utzi behar izan zuten. AEBek armeniarren aurkako genozidioa onartu zuten iaz, gertakariaren 106. urteurrenean, eta Ankarari «akats larria» iruditu zitzaion.]]> <![CDATA[Berotze globalaren muga urte gutxi barru gaindituko da, NASAren ustez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1888/014/001/2022-01-14/berotze_globalaren_muga_urte_gutxi_barru_gaindituko_da_nasaren_ustez.htm Fri, 14 Jan 2022 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1888/014/001/2022-01-14/berotze_globalaren_muga_urte_gutxi_barru_gaindituko_da_nasaren_ustez.htm
Gogoan izan behar da 195 herrialdek sinatutako Parisko Hitzarmenean (2015) zehaztu zutela XXI. mendearen amaieran planetaren tenperatura ez igotzea 1,5 gradu baino gehiago industrializazioaren aurretiko garaiekin alderatuta. Horren harira, iragarpen bat egin zuen atzo Russell Vose NOAAko zientzialariak: %50eko probabilitatearekin, hamarkada honetako urteren batean 1,5 graduko langa gaindituko da, baita 2030eko hamarraldian, eta, «egiazki», 2040koan ere, ez baldin badira gutxitzen planeta berotzen duten CO2 isurketak.

Iaz inoizko tenperaturarik altuenak neurtu zituzten, esaterako, Afrika iparraldeko, Asia hegoaldeko eta Hego Amerikako zenbait tokitan. Horrek guztiak azpimarratzen du, Nelsonen esanetan, «gizateria guztiaren etorkizuna bermatu ahal izateko neurri ausarten beharra». Soilik 2015a, 2016a, 2017a, 2019a eta 2020a —inoizko beroena— izan ziren 2021a baino beroagoak.

Eta, tenperatura horiekin, Ozeano Artikoko izotzak urtzen jarraitu zuen. «Ozeanoak bero kantitate handi bat pilatzen ari dira», zehaztu zuen Russell Vose NOAAko zientzialariak. «Ez balitz ozeanoek beroa pilatzeko duten gaitasun handiarengatik, atmosfera askoz ere azkarrago berotuko zatekeen». NASAren Ikerketa Berezien Goddard Institutuko zuzendari Gavin Schmidtek adierazi zuenez, Artikoa berotzen ari da munduaren batezbestekoa baino hiru aldiz azkarrago, eta eremu horretako aldaketak «oso-oso larriak» dira, eta planeta guztiari eragin diezaiokete; adibidez, itsas maila igotzea glaziarrak urtzearen ondorioz. «Artikoan gertatzen dena ez da Artikoan gelditzen», ohartarazi zuen NASAko zientzialariak.

Iazkoa ez zen izan inoiz erregistratutako urterik beroena, baina txostenaren egileek adierazi zuten giza jarduerak eragindako erregai fosilen erreketak eta deforestazioak, besteak beste, berotze globala areagotzen jarraitzen dutela. Azkeneko lau milioi urteetan, atmosferan inoiz ez da pilatu gaur egun baino karbono dioxido gehiago. «Berdin du analisia nola egiten duzun: ikusiko da Lurra modu oso larrian berotu dela», azaldu zuen Vosek. NASAk eta NOAAk estazio meteorologikoetako, ontzietako eta ozeanoetan jarritako buietako datuekin osatzen dituzte azterketak.

Horren aurretik, aste honetan bertan, klima aldaketarako Europako Copernicus zerbitzuak jakinarazi zuen 2021a inoiz erregistraturiko urterik beroenetan bosgarrena izan zela. «Argi dago azkeneko lau hamarkadetako bakoitza izan dela aurrekoa baino beroagoa», zehaztu zuen NOAAko ikerlariak.

Horrekin guztiarekin bat egiten du Berkeley Earth taldeak atzo bertan kaleratutako ikerketa batek: 1.800 milioi pertsona, ia-ia munduko biztanleen laurdenak, inoizko urterik beroena erregistratu zuten lekuetan bizi dira. 25 herrialdek erregistratu zituzten inoizko urteko tenperaturarik altuenak; besteren artean, Txinak, Nigeriak eta Iranek.

Kolapso klimatikoa

Zientzialariek kolapso klimatikoarekin lotzen dituzten gertakariak izan ziren 2021ean. Esate baterako, iazko uztaila izan zen inoiz neurtutako hilabeterik beroena, eta Kalifornian (AEB), Death Valley sakonunean, hilabete horretan inoiz neurtutako tenperatura altuena erregistratu zuten: 54,4 gradu. Bero bolada bat pairatu zuten sasoi hartan AEBen mendebaldean, eta ia mila hildako eragin zituen. 2021eko uztailean, gainera, uholdeek Alemania eta Txinako hainbat eremu suntsitu zituzten, eta, zientzialarien arabera, klima aldaketarik ezean ia ezinezkoa izango zen halakorik gertatzea.

«Gertakari horiek jada ez dira harritzeko modukoak, zirrara ere ez dute eragin... Izutu egiten nau horrek», aitortu zuen, ohar batean, Kristina Dahl Arduratutako Zientzialarien Batasuneko kideak, NASAren eta NOAAren txostenaren berri eduki eta gero.]]>
<![CDATA[Errusiak bidalitako tropak bihar dira Kazakhstandik ateratzen hastekoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1936/013/001/2022-01-12/errusiak_bidalitako_tropak_bihar_dira_kazakhstandik_ateratzen_hastekoak.htm Wed, 12 Jan 2022 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1936/013/001/2022-01-12/errusiak_bidalitako_tropak_bihar_dira_kazakhstandik_ateratzen_hastekoak.htm
Berez erregaien prezioen igoerarengatik hasi ziren mobilizazioak, eta joan den asteazkenean, «mehatxu terroristaren» aurka egiteko, Tokaievek laguntza eskatu zien bazkideei. Iruditzen zaio Almatyn, protesten erdigunean, esku hartu izan ez balute, hiriaren kontrola galduko zuketeela estatuaren indarrek.

Manifestariak «prestatutako gaizkile armatuak» dira presidentearen hitzetan, «nazioarteko terroristak», eta, herenegun adierazi zuenez, «estatu kolpe bat» emateko asmoa zuten. Gehienak «Asia erdialdekoak, Afganistangoak eta Ekialdeko Hurbilekoak» dira. Ez du, ordea, hori baieztatu ahal izateko inongo frogarik aurkeztu. Vladimir Putin Errusiako presidenteak ere «atzerriko esku sartzeak» salatu zituen, herenegun, ODKBko liderrek auziaz hitz egiteko egindako bilera telematikoan.

Egoeraren kontrola galtzen ari zela ikusita, manifestariei «hiltzeko» tiro egiteko agindu zien Tokaievek estatu indarrei eta bazkideen soldaduei, joan den ostiralean. Asia erdialdeko errepublikaren agintariek emandako datuen arabera, 160 pertsona baino gehiago hil dira liskarretan, zaurituak 1.300 inguru dira, eta ia 10.000 pertsona atxilotu dituzte.

Atxilotuen artean dago Karim Massimov herrialdeko Segurtasun Nazionalerako Batzordeko buru ohia, azken bi hamarkadetan hainbat kargu publiko edukitakoa, manifestariei buruzko informazioa ezkutatzea leporatuta. Estatuko aparatuetan purga bat hasi du presidenteak; izan ere, ez dago pozik, ez, batzuen jokabidearekin. «Zenbait hiritan, nahiz eta armamentua sobran eduki, Segurtasun Nazionalerako Departamentuetako buruek egoitzetatik alde egin zuten borrokatu gabe, armamentua eta dokumentu sekretuak horietan utziz».

Egunak igaro ahala, gobernuaren eta ustelkeriaren aurkakoak bihurtu ziren protestak. Kazakhstan herrialde oparoa da baliabide naturalei dagokienean (uranioa, petrolioa eta gasa, batez ere), eta Tokaievek onartu zuen horiek salduz herrialdeak lortzen dituen etekinak ez direla behar bezala banatzen. «Oligarken taldeak izan dira hazkunde ekonomikoaren onuradun nagusiak. Oligopolioek merkatu librearen garapena mugatu zuten, eta herrialdearen lehiakortasuna murriztu», azpimarratu zuen atzoko diskurtsoan.

Mobilizazioak hasi eta gutxira, aurreko asteazkenean, gobernuak dimisioa eman zuen. Askar Mamin ordezkatuz, behin-behineko lehen ministroa Alijan Smailov izan da azkeneko astean, eta, atzo, Tokaiev presidenteak berak proposatuta, parlamentuak onartu zuen kargurako. 49 urte ditu Smailovek, eta, aurrez, Finantza ministroa izan zen.]]>
<![CDATA[Errusiak bidalitako tropak etzi dira Kazakhstandik ateratzen hastekoak]]> https://www.berria.eus/albisteak/208219/errusiak_bidalitako_tropak_etzi_dira_kazakhstandik_ateratzen_hastekoak.htm Tue, 11 Jan 2022 18:52:30 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/208219/errusiak_bidalitako_tropak_etzi_dira_kazakhstandik_ateratzen_hastekoak.htm Berez erregaien prezioen igoerarengatik hasi ziren mobilizazioak, eta joan den asteazkenean, «mehatxu terroristaren» aurka egiteko, Tokaievek laguntza eskatu zien bazkideei. Iruditzen zaio Almatyn, protesten erdigunean, esku hartu izan ez balute, hiriaren kontrola galduko zuketeela estatuaren indarrek.
Manifestariak «prestatutako gaizkile armatuak» dira presidentearen hitzetan, «nazioarteko terroristak», eta atzo adierazi zuenez, «estatu kolpe bat» emateko asmoa zuten. Gehienak «Asia erdialdekoak, Afganistangoak eta Ekialdeko Hurbilekoak» dira. Ez du, ordea, hori baieztatu ahal izateko inongo frogarik aurkeztu. Vladimir Putin Errusiako presidenteak ere «atzerriko esku sartzeak» salatu zituen, atzo, ODKBko liderrek auziaz hitz egiteko egindako bilera telematikoan. Egoeraren kontrola galtzen ari zela ikusita, manifestariei «hiltzeko» tiro egiteko agindu zien Tokaievek estatu indarrei eta bazkideen soldaduei, joan den ostiralean. Asia erdialdeko errepublikaren agintariek emandako datuen arabera, 160 pertsona baino gehiago hil dira liskarretan, zaurituak 1.300 inguru dira, eta ia 10.000 pertsona atxilotu dituzte. Atxilotuen artean dago Karim Massimov herrialdeko Segurtasun Nazionalerako Batzordeko buru ohia, azken bi hamarkadetan hainbat kargu publiko edukitakoa, manifestariei buruzko informazioa ezkutatzea leporatuta. Estatuko aparatuetan purga bat hasi du presidenteak, izan ere, ez dago pozik, ez, batzuen jokabidearekin. «Zenbait hiritan, nahiz eta armamentua sobera eduki, Segurtasun Nazionalerako Departamentuetako buruek egoitzetatik alde egin zuten borrokatu gabe, armamentua eta dokumentu sekretuak horietan utziz». Egunak igaro ahala, gobernuaren eta ustelkeriaren aurkakoak bihurtu ziren protestak. Kazakhstan herrialde oparoa da baliabide naturalei dagokienean (uranioa, petrolioa eta gasa, batez ere), eta Tokaievek onartu du horiek salduz herrialdeak lortzen dituen etekinak ez direla behar bezala banatzen. «Oligarken taldeak izan dira hazkunde ekonomikoaren onuradun nagusiak. Oligopolioek merkatu librearen garapena mugatu zuten, eta herrialdearen lehiakortasuna murriztu», azpimarratu zuen atzoko diskurtsoan. Smailov, lehen ministro Mobilizazioak hasi eta gutxira, aurreko asteazkenean, gobernuak dimisioa eman zuen. Askar Mamin ordezkatuz, behin-behineko lehen ministroa Alijan Smailov izan da azkeneko astean, eta, gaur, Tokaiev presidenteak berak proposatuta, parlamentuak onartu zuen kargurako. 49 urte ditu Smailovek, eta, aurrez, Finantza ministroa izan zen.]]>
<![CDATA[Ukrainak bere eremutik kanpo nahi ditu Errusiako tropak, negoziatzen hasteko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1910/015/001/2022-01-11/ukrainak_bere_eremutik_kanpo_nahi_ditu_errusiako_tropak_negoziatzen_hasteko.htm Tue, 11 Jan 2022 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1910/015/001/2022-01-11/ukrainak_bere_eremutik_kanpo_nahi_ditu_errusiako_tropak_negoziatzen_hasteko.htm
Wendy Sherman AEBetako Estatu idazkariordearen iritziz, halere, horri buruzko «eztabaida sakonagoak» behar dira: «Armen kontrola bezalako auzi konplexu batean, negoziazioa ezin da ez egun batzuetan, ez aste batzuetan bukatu».

Ukrainari, ordea, ez zaio nahikoa iruditzen Errusiak planteatutakoa, eta mezu bat bidali zion atzo Olga Stefanixina Europa eta Eremu Euroatlantikoa Integratzeko ministrordeak, Jens Stoltenberg NATOko idazkari nagusiarekin Bruselan bildu ondoren: «Errusiak Ukrainan dituen tropak erretiratuz hasi beharko luke segurtasun bermeei buruzko eztabaidak». Errusiak, dena den, ez dauka alde horretatik kontzesiorik egiteko asmorik.

Krisiari buruzko bilera sorta hasteko, Ukrainako Gobernua eta NATO bildu ziren atzo, baita Sherman eta Riabkov ere, Genevan (Suitza), bi herrialdeek iaz abiatutako aldebiko elkarrizketa estrategikorako misio iraunkorraren barruko hirugarren bilera sailean. Bihar, NATOren kontseiluaren eta Errusiaren arteko bilera bat egitekoak dira Bruselan, eta, Stoltenbergek Twitterren adierazi duenez, «Europako segurtasuna» izango da mintzagai nagusia; «Ukrainako eta haren inguruko egoera batez ere». Errusiak 100.000 soldadu inguru ditu Ukrainaren ekialdeko mugan, eta NATOk eta AEBek esan izan dute Ukrainari eraso egiteko intentzioa eduki dezakeela Moskuk. Kremlinak, baina, nabarmendu izan du ez duela horretarako asmorik; Riabkovek hori jakinarazi zuen atzo bertan. Shermanek, nolanahi ere, «tentsioa baretzeko» pausoak emateko eskatu dio Errusiari.

Eta auzia hizpidera ekarriko dute etzi ere, Vienan, ESLA Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundearen bileran. Hain zuzen ere, auziko aktore guztiak dira elkarte horretako kideak.

Batzar hori egin aurretik, Kievek esan dio Errusiari —«erasotzaileari», Stefanixinaren hitzetan—, ez dagoela baldintzak jartzeko moduan. «Gerrarekin mehatxatzen ari da, eta ez du Minskeko akordioen markoan aurrerapausorik eman nahi akordio baketsu baterantz». Bide batez, Moskuri leporatu dio haren agenda inposatu nahi izatea.

Stoltenberg ere auziaz mintzatu zen. NATOko buruak baztertu egin zuen azken hilabeteotan gaiztotutako krisia asteon konponbidean jartzea, baina espero du behin bilerak eginda «aurrera egiteko bide bat» adostea. Alde guztiei «borondatea» eskatu zien, eta iruditzen zaio «positiboa» dela Errusiak elkarrizketaren aldeko hautua egin izana. Nolanahi ere, Stoltenbergek azpimarratu zuen joan den ostiralean «benetakoa» dela Ukrainaren eta Errusiaren artean gatazka bat pizteko arriskua.

NATOko kide bilakatzeko asmoa du Ukrainak, eta aliantza militarrak prozesu hori bideratzeko konpromisoa agertu izan du. Hori eta Georgiak ere urrats horiek egitea onartezina lirateke Vladimir Putin Errusiako presidentearentzat. Pentsatzen du arriskutsua litzatekeela Errusiaren segurtasunarentzat. Hori da Kremlinaren marra gorrietako bat. Horrekin lotuta, Shermanek Moskuren aurka hitz egin zuen: «Herrialde batek ezin du beste baten muga indarrez aldatu [Errusiak Krimea anexionatu zuen 2014an], ezin du erabaki ez hirugarren herrialde batek nola jokatu behar duen, ez aliantzak debekatu».

Bestalde, Josep Borrell EB Europako Batasuneko diplomaziaburuak herenegun adierazi zuenez, talde komunitarioaren aurreneko helburua da auziaren tentsioa baretzea. Horren harira, hau zehaztu zuen Twitterren: «Ukrainatik harago, Europako segurtasun arkitektura guztia dago jokoan».

Atxiloketa Odesan

Ukrainako Segurtasun Zerbitzuak atzo jakinarazi zuenez, Errusiako zerbitzu sekretuen agente bat atxilotu zuten atzo, Odesan, herrialdearen hegoaldean, Itsaso Beltzean. Ohar baten bidez adierazi zuenez, atxilotutakoak «eraso terroristak» egitea zuen asmo.]]>
<![CDATA[Kazakhstango segurtasunerako buru ohia atxilotu dute, istiluekin lotuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/015/001/2022-01-09/kazakhstango_segurtasunerako_buru_ohia_atxilotu_dute_istiluekin_lotuta.htm Sun, 09 Jan 2022 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1942/015/001/2022-01-09/kazakhstango_segurtasunerako_buru_ohia_atxilotu_dute_istiluekin_lotuta.htm
Asteazkenean eta ostegunean lehertu ziren manifestazioak, batez ere Almaty hirian, herrialdearen ekialdean. Gobernuak dimisioa eman zuen, eta SESB Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuneko errepublika ohiko presidenteak laguntza eskatu zien eskualdeko aliatuei. ODKB Segurtasun Kolektiborako Itunaren Erakundeko kide da Kazakhstan, Errusia, Armenia, Bielorrusia, Kirgizistan eta Tajikistanekin batera, eta aliantza horrek babes militarra eman dio. Horren ondorioz, uste du egoera «egonkortzen» ari dela. Hori adierazi zion atzo Vladimir Putin Errusiako presidenteari, telefonoz, Kremlinek ohar baten bidez jakinarazi zuenez.

Tokaieven esanetan, ODKBren laguntza ezinbestekoa izan da, modu horretan errefortzuak bidali ahal izan baitituzte Almatyra. Efe berri agentziaren arabera, indar militarrek hiria hartu dute, baina atzo, oraindik ere, tiroak entzuten ziren kaleetan. Udalak jakinarazi du laster irekiko dituztela supermerkatu handiak, eta aireportua ere datozen egunetan zabaltzekoak direla. Herrialde osoan zailtasunak dituzte, gainera, bai sarera konektatzeko, bai telefono bidez komunikatzeko.

Barne Ministerioak liskarrei buruzko datuak berritu zituen atzo, eta jakinarazi guztira 26 zibil eta estatu indarretako hemezortzi kide hil direla. Tokaievek herenegun polizia indarrei eskatu zien abisurik eman gabe «hiltzeko» tiro egiteko mobilizazioetan parte hartzen duten manifestariei. 1.000tik gora dira zaurituak; 500 bat ospitaleratuak, eta 4.400 lagun inguru atxilotuak.

Atxilotuetako bat Massimov da. Batzordeko burua izan zen 2016tik joan den asteazkenera arte. Batzordeak berak atzo kaleratutako oharrean azpimarratu zuenez, gobernuak dimisioa eman ondorengo egunean Segurtasun Kontseiluaren bilerara deitu zuten, eta horretan parte hartu zuten presidenteak eta, besteak beste, Massimovek berak. Bilera bukatuta atxilotu zuten. Kazakhstango Zigor Kodearen 175. artikuluak zehazten du goi traizioagatik zigortuak direnei hamabost urteko kartzela zigorra jar diezaieketela. Batzordeak adierazi du atxilotze gune batean dagoela «beste batzuekin» batera; ez du zehaztu, ordea, beste horiek ere batzordeko funtzionario ohiak ote diren.

Azkeneko hiru hamarkadetan hainbat kargu eduki ditu Massimovek: Garraio ministroa izan zen (2000-2001), Ekonomiakoa (2006), baita lehen ministro ere, bi aldiz: 2007tik 2012ra, eta 2014tik 2016ra. 1990etik 2019ra herrialdeko gobernuaren presidente izandako Nursultan Nazarbaiev en aliatua izan da, horrenbestez. Eta azken egunotako zurrumurruek zioten Nazarbaiev, hain zuzen, erbestera alde egina zela, segurtasunagatik. Baina presidente ohiak jakinarazi du Kazakhstanen dagoela, eta, gainera, babesa agertu dio Tokaievi. Presidente ohiaren bozeramaileak Errusiako Interfax berri agentziari adierazi dionez, «harreman zuzena» du bai Tokaievekin, baita «herrialde lagunetako» liderrekin ere. Hain justu, Nazarbaieven beraren kontrako oihuak entzun dira azken egunetan herrialdean egindako mobilizazioetan.

Alde egiteko baimena

AEBetako Gobernuak Almatyn duen kontsuletxeko langile ez-ezinbestekoei eta langile guztien senideei Kazakhstandik alde egiteko baimena eman die estatu departamentuak. «Manifestazioak, protestak eta grebak gerta daitezke, abisurik eman gabe», azaldu du ohar batean. Washingtonek tentsioa baretzera deitu du azkeneko egunetan. EB Europako Batasuna, Erresuma Batua, NATO eta NBE Nazio Batuen Erakundea ere ildo beretik mintzatu dira, eta giza eskubideak errespetatzeko eskatu dute.]]>
<![CDATA[Kazakhstango segurtasunerako buru ohia atxilotu dute, istiluekin lotuta]]> https://www.berria.eus/albisteak/208109/kazakhstango_segurtasunerako_buru_ohia_atxilotu_dute_istiluekin_lotuta.htm Sat, 08 Jan 2022 19:17:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/208109/kazakhstango_segurtasunerako_buru_ohia_atxilotu_dute_istiluekin_lotuta.htm AEBetako Gobernuak Almatyn duen kontsuletxeko langile ez-ezinbestekoei eta langile guztien senideei Kazakhstandik alde egiteko baimena eman die estatu departamentuak. «Manifestazioak, protestak eta grebak gerta daitezke, abisurik eman gabe», azaldu du, ohar batean. Washingtonek tentsioa baretzera deitu du azkeneko egunetan. EB Europako Batasuna, Erresuma Batua, NATO eta NBE Nazio Batuen Erakundeak ere ere ildo beretik mintzatu dira, eta giza eskubideak errespetatzeko eskatu dute.]]> <![CDATA[Kazakhstango presidenteak agindu du «hiltzeko» tiro egiteko manifestariei]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2022-01-08/kazakhstango_presidenteak_agindu_du_hiltzeko_tiro_egiteko_manifestariei.htm Sat, 08 Jan 2022 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1893/010/001/2022-01-08/kazakhstango_presidenteak_agindu_du_hiltzeko_tiro_egiteko_manifestariei.htm
Kazakhstango gobernuburuaren esanetan, horietan parte hartzen ari direnak «tokikoak zein atzerrikoak» dira, eta haien «jardun armatuarekin» herritarren aurka egiten ari dira. Agintariek azaldu dutenez, azken egunetako liskarretan dozenaka zibil hil dira, baita estatu indarretako hemezortzi kide ere. Zaurituak milatik gora dira; ospitaleratuak, laurehun bat, eta, Barne Ministerioaren arabera, 3.000 pertsona baino gehiago atxilotu dituzte.

Giza eskubideen aldeko hainbat elkarteren ustez, Tokaievek iragarritakoak «desastre bat» eragin dezake. HRW Human Rights Watchek Asian duen bulegoko zuzendari Hugh Williamsonek ohartarazi zuen Twitterren, «hildako gehiago egoteko arriskua» areagotuko dela.

Tokaieven esan zuen «modu baketsuan» egindako eskaerak kontuan hartu dituela. Iruditzen zaio, ordea, manifestari gehienak «kriminal batzuk» direla; Tokaieven hitzetan, «20.000 bat» dira. «Atzerritik esaten dute bi aldeek hitz egin behar dutela irtenbide baketsu bat emateko. A zer nolako memelokeria. Zer-nolako negoziazioak eduki daitezke kriminalekin? Bidelapurrek eta terroristek suntsituak izan behar dute», nabarmendu zuen.

Azken egunotako istiluei erreparatuta, estatu indarrak beraiek kritikatu zituen 2019tik Kazakhstango presidentea denak. «Oso-oso inportantea da jakitea zergatik gelditu zen lo estatua eta ez zuen eraso terroristen ezkutuko prestakuntzaz edo borrokarako zelulez ohartarazi. Ikusi dugu ez dugula nahikoa tropa berezirik, ez ekipamendu berezik ere». Kazakhstango Polizia, Guardia Nazionala eta armada mobilizatuta nahikoa ez, eta ODKB Segurtasun Kolektiborako Itunaren Erakundeko tropen laguntza baliatu du liskarretan. Errusia, Armenia, Bielorrusia, Kirgizistan eta Tajikistanekin batera da Kazakhstan ODKBko kide.

Aliantza horrek garraio militarrerako 75 hegazkin bidali ditu Kazakhstanera, Errusiako Defentsa Ministerioak atzo ohar baten bidez zehaztu zuenez. Hori dela eta, Tokaievek eskerrak eman zizkion Vladimir Putin Errusiako presidenteari. «Oso azkar erreakzionatu du, eta, batez ere, laguntasun sentipen bero batekin erantzun dio nire eskaerari».

Kontrara, «atzerriko politikarien eta hedabide independenteen jokabide akuilatzailea» salatu zuen. «Uste dute zuzenbidearen gainetik daudela eta edozeri buruz hitz egiteko biltzeko eskubidea dutela».

Jakinarazi zuen, gainera, estatuaren indarrek, ODKBkoen laguntzarekin, herrialdean egoera «egonkortzea» lortu dutela; baita Almaty hirian ere, liskarrak lehertu diren lekuan. «Larrialdi egoera ezarri izanaren ondorioak ikusten ari gara». Halere, The Guardian egunkariak kaleratu zuenez, atzo ere tiroak entzun ziren.

Indarkeria bukatzeko eskea

Emmanuel Macron Frantziako presidentea eta Ursula von der Leyen Europako Batzordeko burua Parisen elkartu ziren atzo, eta Kazakhstanen indarkeria bukatzeko eskatu zuten. Alemaniako, Erresuma Batuko eta AEBetako gobernuak ildo beretik mintzatu dira.]]>
<![CDATA[Manifestariei «hiltzera» tiro egiteko agindu du Kazakhstango presidenteak]]> https://www.berria.eus/albisteak/208056/manifestariei_hiltzera_tiro_egiteko_agindu_du_kazakhstango_presidenteak.htm Fri, 07 Jan 2022 19:04:05 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/208056/manifestariei_hiltzera_tiro_egiteko_agindu_du_kazakhstango_presidenteak.htm Emmanuel Macron Frantziako presidentea eta Ursula von der Leyen Europako Batzordea Parisen elkartu dira, gaur, eta Kazakhstanen indarkeria bukatzeko eskatu zuten. Alemaniako, Erresuma Batuko eta AEBetako gobernua ildo beretik mintzatu dira.]]> <![CDATA[Ipar Koreak misil bat jaurtiz erantzun dio Seulen elkarrizketarako deiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/013/001/2022-01-06/ipar_koreak_misil_bat_jaurtiz_erantzun_dio_seulen_elkarrizketarako_deiari.htm Thu, 06 Jan 2022 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1891/013/001/2022-01-06/ipar_koreak_misil_bat_jaurtiz_erantzun_dio_seulen_elkarrizketarako_deiari.htm
Hego Koreako Estatu Nagusiak ohar baten bidez jakinarazi zuenez, uste du misila balistikoa dela. «Hego Koreako eta AEBetako inteligentzia zerbitzuak gertatutakoa aztertzen ari dira, xehetasun gehiago eduki ahal izateko». Japoniako Gobernuak ere antzeko mezu bat plazaratu zuen. Tokioren arabera, Chagang probintziatik jaurti zuten misila; hain zuzen, Ipar Koreako armadaren Indar Estrategikoek, gisa horretako armen ardura dutenek, soldadu asko dituzte han. Japoniako Defentsa ministro Nobuo Kihisk esan zion Reuters berri agentziari 500 bat kilometroko ibilia egin zuela jaurtigaiak. Azkenaldian, dena den, Japoniak eta Hego Koreak zailtasunak dituzte Ipar Koreak jaurtitako misilek iritsitako puntu gorena edo marraztutako ibilbidea zehazteko, Piongiangen armategia gero eta sofistikatuagoa baita. 2019az geroztiko jaurtigaiak gai dira inguruko herrialdeek misilen kontra dituzten ezkutuak saihesteko.

Azken hilabeteetan ez da oso ohikoa izan Ipar Koreak misil balistikoak jaurtitzea, eta atzokoa da, hain zuzen, joan den urriaz geroztik jaurtitako aurrenekoa. Aintzat hartu behar da NBE Nazio Batuen Erakundearen Segurtasun Kontseiluak ebazpen sorta bat onartu zuela 2006an, zigorrak jartzeko Ipar Koreari frogatuz gero programa nuklear bat garatzen ari dela.

Gertatutakoagatik «kezka» agertu du Hego Koreako Segurtasun Nazionalerako Kontseiluak, iruditzen baitzaio oso inportantea dela orain «egonkortasun politikoa» bermatzea, bai etxean, bai nazioartean.

«Tentsioa» eragin dezake

Trenbide baten inaugurazioan parte hartu zuen Moon presidenteak atzo, eta jaurtitako misilaz galdetuta, erantzun zuen «tentsioa» eragin dezakeela eta gaiztotu egin ditzakeela Hego Korearen eta Ipar Korearen artean «geldituta dauden harremanak». Nolanahi ere, elkarrizketarako deia egin zion berriro Kimi, eta horretarako «ahalegin bat» eskatu. Moonen agintaldia bost hilabete barru bukatuko da, eta, legez, ezin du karguan jarraitu. ]]>
<![CDATA[Sudango herritarrei «kohesioa» eskatu die Al-Burhan buru militarrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2022-01-05/sudango_herritarrei_kohesioa_eskatu_die_al_burhan_buru_militarrak.htm Wed, 05 Jan 2022 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2022-01-05/sudango_herritarrei_kohesioa_eskatu_die_al_burhan_buru_militarrak.htm
Herenegun Abdalla Hamdok herrialdeko lehen ministroak dimisioa eman ondoren, indar armatuen bozeramailearen bulegoak ohar bat plazaratu zuen Al-Burhanen hitzekin. Gobernu independente bat osatzeko «beharra» aldarrikatu zuen, eta uste du horren egitekoa «sudandar guztiek» adostu beharko luketela. Hain zuzen, teknokratez eta independentez osatutako gobernu bat egitea adostu zuten trantsiziorako kontseiluko bi sektoreek, militarrak eta zibilak, azaroaren 21ean. Baina protesta handiak zeuden ordurako, urriaren 25ean militarrek emandako estatu kolpearengatik: akordioren ondorioz, areagotu egin ziren; bide batez, Hamdoken dimisioa ere eragin zuten.

Buruzagi militarrarentzat, ordea, trantsizio eperako zehaztutako zereginetan jarri behar dira indarrak. «Hauek dira: bakea lortzea, segurtasuna zabaltzea, pertsonen arazoei heltzea eta hauteskundeak egitea». Al-Burhanek aurreko astean esan zuenez, haien asmoa da bozak 2023an egitea; hasieran, ordea, adostuta zeukaten 2022an egitea. Oharrean azpimarratu duenez, hauteskundeek sudandarren xedeak «asebeteko» dituzte. Hori bai, iruditzen zaio militarrek izan beharko luketela prozesuaren gidari. «[Indar armatuak] Nazioaren segurtasun balbula dira; bat eginda eutsi, eta beren lurra babestuko dute».

Protesta gehiago

2019ko apirilean, egoera ekonomikoagatik herritarrek egindako protestek akuilatuta, Omar al-Baxir 1989tik presidente zena boteretik kendu zuen armadak. Eta azken asteetan ere handiak izan dira protestak. Atzo ere egin zituzten, eta, ia manifestazio guztietan gertatu bezala, Poliziak negar gasa jaurti zuen Khartum hiriburuan, Port Sudanen eta, besteak beste, Nyalan egindako mobilizazioak sakabanatzeko. AFP agentziaren arabera, gobernu militarraren kontrako aldarriak oihukatu zituzten. Medikuen Batzordea elkartearen zenbaketaren arabera, 57 herritar hil dituzte azkeneko bi hilabeteotan urriaren 25eko estatu kolpearen aurka egindako protestetan. Nazio Batuen Erakundeak salatu du gutxienez 13 emakumezko bortxatu dituztela azken asteotako istiluetan.]]>
<![CDATA[Sudango herritarrei «kohesioa» eskatu die Al-Burhan buru militarrak]]> https://www.berria.eus/albisteak/207963/sudango_herritarrei_kohesioa_eskatu_die_al_burhan_buru_militarrak.htm Tue, 04 Jan 2022 17:34:04 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/albisteak/207963/sudango_herritarrei_kohesioa_eskatu_die_al_burhan_buru_militarrak.htm dimisioa eman ondoren, indar armatuen bozeramailearen bulegoak ohar bat plazaratu du Al-Burhanen hitzekin. Gobernu independente bat osatzeko «beharra» aldarrikatu du, eta uste du horren egitekoa «sudandar guztiek» adostu beharko luketela. Hain zuzen, teknokratez eta independentez osatutako gobernu bat egitea adostu zuten trantsiziorako kontseiluko bi sektoreek, militarrak eta zibilak, azaroaren 21ean. Baina urriaren 25ean militarrek emandako estatu kolpea dela eta handiak ziren protestak ordurako, eta akordio horrek areagotu egin zituen, eta, bide batez, Hamdoken dimisioa eragin. Buruzagi militarraretzat, ordea, trantsizio eperako zehaztutako zereginetan jarri behar dira indarrak. «Horiek dira bakea lortzea, segurtasuna zabaltzea, pertsonen arazoei heltzea, eta hauteskundeak egitea». Al-Burhanek aurreko astean esan zuenez, haien asmoa da bozak 2023an egitea; hasiera batean, ordea, 2022an egitea zeukaten adostuta. Oharrean azpimarratu duenez, hauteskundeek sudandarren xedeak «asetuko» dituzte. Hori bai, prozesuaren gidaritzak militarrek esku egon beharko lukeela iruditzen zaio. «[Indar armatuak] Nazioaren segurtasun balbula dira, eta bat eginda mantenduko dira bere lurra babestuz». Negar egiteko gasa
2019ko apirilean, egoera ekonomikoagatik herritarrek egindako protestek akuilatuta, Omar al-Baxir 1989tik presidente zena boteretik kendu zuen armadak. Eta azken asteetan ere handiak izaten ari dira protestak. Gaur ere egin dituzte, eta, ia manifestazio guztietan gertatu bezala, Polizia indarrek negar gasa jaurti dute Khartum hiriburuan, Port Sudanen eta, besteak beste, Nyalan egindako mobilizazioak sakabanatzeko. AFP agentziaren arabera, gobernu militarraren kontrako aldarriak oihukatu dituzte. Medikuen Batzordea elkartearen zenbaketaren arabera, urriaren 25eko estatu kolpearen aurka azkeneko bi hilabeteotan egindako protestetan 57 herritar hil dituzte. NBE Nazio Batuen Erakundeak salatu du azken asteotako istiluetan gutxienez 13 emakumezko bortxatu dituztela]]>
<![CDATA[Beste hamasei etorkin hil dira Egeon, ontzi bat hondoratuta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/019/001/2021-12-26/beste_hamasei_etorkin_hil_dira_egeon_ontzi_bat_hondoratuta.htm Sun, 26 Dec 2021 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1980/019/001/2021-12-26/beste_hamasei_etorkin_hil_dira_egeon_ontzi_bat_hondoratuta.htm
Kostazainen esanetan, azkeneko hondoratzea Paros uhartetik bost bat itsas miliatara gertatu zen. Ez dago argi zerk eragin zuen, baina eskifaiAko kideek larrialdi dei bat egin zuten, konturatu zirelako ontzia hondoratzen ari zela. Erreskatatutakoen arabera, gutxienez 80 pertsona zihoazen ontzian; horrenbestez, hildakoak gehiago izan litezke.

Turkiatik abiatuta Italiara ailegatzea zuten helburu hondoratutako ontziek. Migratzaileekin trafikatzen dutenek bide hori aukeratzen dute azkenaldian. Kostazain ugari daude Egeo itsasoko uharteetan, Grezia eta Turkia artean, eta horiek saiheste aldera egiten dute hautu hori.

Greziako agintariek Turkiakoen kontra egin dute. «Greziak bizitzak salbatzen jarraituko du, nahiz eta beste batzuek [Turkia] segitzen duten bizitzak arriskuan jartzen bai Egeoan, baita Mediterraneoaren ekialdean ere», nabarmendu zuen Giannis Plakiotakis Greziako Itsas Garraioko ministroak, atzo, ERT telebista katean. Atenasen iritziz, kontrabandisten ontzien ibiliak eteteko Ankararen politikak ez dira eraginkorrak. Migratzaileekin trafikatzen dutenak ere jarri zituen jomugan Plakiotakisek: «Desesperazioak jota dauden dozenaka pertsona pilatzen ari dira erabili eta botatzeko ontzietan, eta salbamendu jakarik ere ez diete ematen; horregatik dauzkagu halako gertakari tristeak». Ministroak datu bat plazaratu zuen: 2021ean, migratzailek erreskatatzeko 1.450 operazio egin dituzte Egeo itsasoan.

Aste honetako lehen hondoratzea asteazkenean gertatu zen, Folegandros uhartetik gertu (Grezia). Gutxienez hiru pertsona hil ziren, hamahiru erreskatatu zituzten, eta horiek adierazi zuten gutxienez hamazazpi zirela desagertutakoak. Agintariek jakinarazi zuten ontzian zihoazen gehienak Irakekoak zirela.

«Alternatiba seguruak»

Bigarren hondoratzea ostegunean gertatu zen. Ontzi batek uhartexka bat jo zuen Antikythira, uhartetik gertu (Grezia), Atenastik 145 bat itsas miliara, eta gutxienez 11 pertsona hil ziren. Kostazainek adierazi zuten, herenegun, 90 pertsona erreskatatu zituztela.

Azkeneko egunotako hondoratzeei erantzunez, UNHCR Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandatariaren Greziako bulegoak Twitterren nabarmendu du migratzaileek «alternatiba seguruak» behar dituztela. UNHCR-ren arabera, aurten 116.000 bat migratzailek zeharkatu dute Mediterraneo itsasoa Europara bidean; horien %55 Italiara heldu ziren; %35, Espainiara; %7, Greziara; eta gainontzekoak, Maltara eta Ziprera.]]>
<![CDATA[Lau urteko espetxe zigorra ezarri diote Marzuki Tunisiako presidente ohiari]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-12-24/lau_urteko_espetxe_zigorra_ezarri_diote_marzuki_tunisiako_presidente_ohiari.htm Fri, 24 Dec 2021 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1893/014/001/2021-12-24/lau_urteko_espetxe_zigorra_ezarri_diote_marzuki_tunisiako_presidente_ohiari.htm
Marzuki Parisen bizi da, eta urrian France 24 telebista katean elkarrizketatu zuten. Frantziako Gobernuari eskatu zion azaro erdialdean Djerba uhartean (Tunisia) egitekoa zen Frankofoniaren Nazioarteko Elkartearen 18. biltzarra bertan behera utz zezala —atzeratu egin zuten, osasun arrazoiengatik—, Saiedi presio egiteko neurri gisa; izan ere, Marzukik uste du 2019ko urritik presidentea denak «estatu kolpe bat» eman zuela uztailean.

Adierazpen horiek egin eta bi egun geroago, presidenteak eskatu zion Justizia Ministerioari has zedila Marzuki ikertzen, eta iragarri zuen pasaportea kenduko ziola, Tunisiaren «etsaia» dela iritzita. Hori aintzat hartuta, intelektual talde batek giza eskubideen aldeko ekintzailea izandakoa babesteko eta «prozesu irrigarri bat» kontsideratzen dutena salatzeko manifestu bat kaleratu zuen.

Presidente ohiak eta baita Tunisiako alderdi politiko gehienek ere uste dute Saiedek estatu kolpe bat eman zuela joan den uztailean: «bake soziala berreskuratu» nahi izatea argudiatuta, salbuespen egoera ezarri zuen, eta bere egin zituen estatuaren botere gehienak, parlamentuaren jarduna bertan behera utziz eta 2014an onartutako konstituzioa ia guztiz ezereztuz.

HRW Human Rights Watch gobernuz kanpoko erakundeak atzo salatu zuen Tunisiako Gobernuak politikariak, kazetariak eta zibilak auzipetzen eta kartzelatzen dituela presidentea kritikatzeagatik.]]>
<![CDATA[EBk arau-hauste prozedura bat ireki du Poloniaren aurka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/015/001/2021-12-23/ebk_arau_hauste_prozedura_bat_ireki_du_poloniaren_aurka.htm Thu, 23 Dec 2021 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1879/015/001/2021-12-23/ebk_arau_hauste_prozedura_bat_ireki_du_poloniaren_aurka.htm
Bi sententzia horiek uztailean eta urrian eman zituen Konstituzionalak. EBko Ituneko atal batzuk eta Europako Batasuneko Justizia Auzitegiaren epai batzuk herrialdeko konstituzioaren aurkakoak direla ebatzi zuen, eta zalantzan jarri zuen ea auzitegi horren xedapenak lotesleak ote diren; hau da, ea EBko zuzenbideak izan behar duen lehentasuna.

«Auzitegi Konstituzionalaren independentziari eta inpartzialtasunari buruzko zalantza handiak ditu batzordeak, eta iruditzen zaio jada ez dituela betetzen aurretiaz legez ezarritako auzitegi baten eskakizunak, EBko Itunaren 19.1 artikuluak exijitu moduan», nabarmendu zuen batzordeak, atzo kaleratutako oharrean. Paolo Gentiloni klub komunitarioaren Ekonomia komisarioa auziaz mintzatu zen atzo prentsaren aurrean: «Uste dugu halako kasuetan urratu egin dela batasuneko zuzenbidearen nagusitasun, autonomia eta eraginkortasun printzipioa, baita Europako Batasuneko Justizia Auzitegiaren sententzien ondorio loteslea ere». Azpimarratu zuen, gainera, modu horretan jokatuta «Europako berme judizial guztiak» ukatzen zaizkiela Poloniako herritarrei.

Morawiecki, ordea, ez dago ados, eta, atzo Katowicera (Polonia) egindako bisita baten ondoren hedabideei adierazi zienez, EBk «gaizki ulertzen du» estatuen eta Europako azpiegituren arteko «banaketa». Nabarmendu zuen, bide batez, Polonian «lege gorena» dela Konstituzionalak ebatzitakoa.

Hori guztia dela eta, Brusela Polonia zigortzeko ahaleginean ari da. Urri amaieran auto bat kaleratu zuen Europako Batasuneko Justizia Auzitegiak, zeinak Polonia behartzen zuen egunero milioi bat euroko isuna ordaintzera, indarrean mantentzen bazuen epaileen independentziaz ebazteko Auzitegi Goreneko batzorde bat. 2019an osatu zuten batzorde hori, herrialdean justizia erreforma egin zutenean. Bruselak salatu izan du erreforma horrek arriskuan jartzen duela justiziaren independentzia. Baina organo hori indarrean dago oraindik, eta Varsoviak uko egin dio isuna ordaintzeari.

Klubaren eta Poloniaren arteko tentsioa handia dela ikusi ahal izan zen urri erdialdean, Konstituzionalak aipatutako sententzietako bat kaleratu eta egun batzuetara. Morawieckik eta Ursula von der Leyenek auziaz eztabaidatu zuten Europako Parlamentuan, eta Europako Batzordeko presidentea irmo mintzatu zen: «Ez dugu onartuko gure balio komunak arriskuan jartzea».

Gentilonik atzo adierazi zuenez, «EBko legediarekin bat egingo duen irtenbide bat» espero du klubak. Bien bitartean, Europako Batzordeak oraindik ere ez du onartu Poloniako Gobernuak COVID-19aren ondorioei aurre egiteko aurkeztutako suspertze plana.]]>
<![CDATA[«Boric bigarren itzulian hasi zen gehiengoak sortzen»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1857/016/001/2021-12-22/boric_bigarren_itzulian_hasi_zen_gehiengoak_sortzen.htm Wed, 22 Dec 2021 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1857/016/001/2021-12-22/boric_bigarren_itzulian_hasi_zen_gehiengoak_sortzen.htm
Zeintzuk izan daitezke Gabriel Boricek Txileko presidentetzarako hauteskundeetan lortutako garaipena ulertzeko gakoak?

Uste dut oso ondo ulertu zuela nola prestatu behar zuen hauteskundeen bigarren itzulia, eta oso hutsegite gutxi egin zituen. Trantsizio lasai bat egin zuen bere gobernu programa babesten zuen aurreneko oinarritik, hau da, Apruebo Dignidad bere koaliziotik, zentro-ezkerreko alderdi tradizionaletarantz. Oinarria bazterrean utzi gabe egin zuen trantsizio hori. Argitasuna erakutsi zuen, gainera, proposamenez gain alderdietan ezagunak ziren profil teknikoko pertsonak gehitu zituelako programara.

Diskurtsoa aldatu zuen trantsizio horretan?

Esango nuke bere diskurtso programatikoaren muina ez zuela aldatu. Eta muin horretan daude Txilek behar dituen aldaketa sakonak, batez ere osasun zerbitzuetan, hezkuntzan, estatu indartsuago batekin... Inoiz ez du esan, edo behintzat kontu handiz ibil da ongizate estatua aipatzerakoan, baina halako zerbait luke helburu. Baina hori zaila da Txilen, 1980ko konstituzioak esaten baitu estatua subsidiarioa dela. Horrek zaildu egiten du ongizate estatu bateranzko bidea.

Diskurtsoan daude, gainera, zentro-ezker tradizionalak hain barneratuak ez zituen ideia batzuk: diskurtso feminista, ingurumenarena, gutxiengoen inklusioa babesten duena... Eta Boricek ez du hori bazterrean utzi. Hori bai, diskurtso askoz ere bateratzaileagoa eduki du aldaketa bat nahi zuten indar guztiekin. Oso abegikorra izan da zentro-ezker tradizionalarekin, nahiz eta iraganean gogor egin zuen haren kontra. Zentro-ezkerrak, bide batez, rol diskretua izan du kanpainan, modu oso diziplinatuan jokatuz eta norabide berean bultza eginez.

Orduan, diskurtsoa modulatzea izan da gakoetako bat.

Hori da. Boricek oso ondo ulertu zuen Kongresua nola geratu den egituratuta [azaroaren 20ko lehen itzuliaren ondoren]. Kongresuan akordioak beharko ditu gertukoen zaizkion alderdiekin, eta hasi zen gehiengo horiek bigarren itzulian sortzen, ez behin bozak igarota. Hau da, haiekin [zentro-ezkerra] irabazi du, eta hori izan da arrakastaren giltzetako bat.

Hauteskundeen irabazlea zela jakin zuenean eta jarraitzaileei zuzendu zitzaienean, Boricek adierazi zuen «ziklo aldaketa baten aurrean» dagoela Txile. Nola interpretatzen dituzu hitz horiek?

Esango nuke hori esan zuela bera ez delako Txileko politika tradizionalaren parte; ez dauka zerikusirik azkeneko 30 urteotan politika zuzendu duten alderdiekin. Beraz, esan daiteke hori aldaketa handi bat dela. Frente Amplio bere alderdiak [Apruebo Dignidaden barruan dago] gorakada azkarra eduki du, baina egia da, era berean, espazio politiko hori aspalditik, 2011tik, ari dela presionatzen, artikulatzen.

Alderdi tradizionaletakoak ez bezala, lider gazteak dituzte, eta loturak dituzte mugimendu sozialekin. Horrek ezberdin egiten du, eta hortik ziklo aldaketarena. Ikusiko dugu, dena dena, nola egiten duen aurrera.

Apruebo Dignidadek zentro-ezkerraren babesa beharko du aurrerantzean ere. Nola ikusten duzu harreman hori?

Boricen koalizioak eta zentro-ezkerrak gehiengo oso-oso estu bat dute diputatuen ganberan, eta elkarrekin jokatu beharko dute. Oraindik ez dakigu aliantza horren ondorioa zein izango den ministroen kontseiluan... Baina, Boricen gobernu programari erreparatuz, berak zerga erreforma baterantz edo eraldaketa sozial handietarantz jo nahi badu, zentro-ezkerreko alderdi guztien babesa beharko du. Senatuan babes hori eta gehiago beharko du...

Zeintzuk dira Boricen agendaren indarguneak?

Eraldaketa soziala, hori da desafioa. Erronka da ekitatea bermatzea estatuak herritarrei eskaintzen dizkien zerbitzuetan; birbanatzaileagoa izan beharko luke. Txilek behar du bere garapenerako. Ez dira nahikoa izan iraganean eduki dugun arrakasta ekonomikoa, hazkundea, hezkuntzan edo osasungintzan egindako erreformak... Herritarrek ikusten dute eta igartzen dute sistema ezberdintasun iturri dela. Sektore pribatuaren gehiegikeriak oso nabarmenak izan dira.

Inertzia historikoak eta beste aintzat hartuta, zentro-ezkerrak berak erresistentziak jar diezazkioke eraldaketa horri?

Aspalditik hitz egiten da eraldaketa horretaz... Zentro-ezker tradizionalak, gobernuan egon zenean, programan aldaketa handiak planteatzen zituen, adibidez osasungintzan, baina inoiz ez zuen horiek gauzatzeko besteko gehiengorik eduki Kongresuan. Horrek ez du esan nahi, ordea, ez zituenik gehiengo jakin batzuk lortu, aurrerapausoak emateko gauza askotan. Ez zen nahikoa izan, ordea; horren erakusle dira azken urteotako mobilizazio sozialak.

Eraldaketan mailaz maila joateaz hitz egin du Boricek. Prozesu horretan zerk izan beharko luke lehentasuna?

Zerga erreformak izan beharko luke lehentasuna, modu horretan baliabideak edukitzeko eraldaketa soziala egiteko.

Herrialdea eredu neoliberalaren gotorlekuetako bat izanik, hori ez da erraza izango.

Oso zaila da,bai. Hauteskundeen lehen itzuliaren aurretik esaten zuen barne produktu gordina zortzi puntu igo behar zela, eta orain esaten du bost bat puntu igo behar dela; hau da, espektatibak murriztu ditu.

2000ko hamarkadan gertatu bezala, 2020koan ere ezkerreranzko bidea hartu dute, oro har, Latinoamerikako herrialdeek?

Esango nuke ziklo kontua dela, eta kontinentea ez dela homogeneoa. Orduan, herrialde bakoitzaren testuingurua aintzat hartuta egin beharko litzateke interpretazioa. Txileren ikuspuntutik, behintzat, ez dut uste zuzena denik esatea norabaiteranzko bira egin duenik. Hau da, kontua ez da urte asko-askoan egon garela eskuinean bizitzen eta orain ezkerrean tokatzen zaigula, baizik eta txandakatuz joan garela.]]>
<![CDATA[Presidentetzarako bozak egingo dituzte gaur Txilen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1943/021/001/2021-12-19/presidentetzarako_bozak_egingo_dituzte_gaur_txilen.htm Sun, 19 Dec 2021 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1943/021/001/2021-12-19/presidentetzarako_bozak_egingo_dituzte_gaur_txilen.htm
Ez dago faborito argirik; inondik ere. Txileko Hauteskunde Legearen arabera, ezin da inkestarik argitaratu bozen aurreko bi asteetan, baina azaro amaieran plazaratutako guztiek Borici, Apruebo Dignidad koalizioko hautagaiari, ematen zioten garaipena, puntu eskas batzuen aldea baino ez izanagatik ere. Azaroaren 21ean egin zuten lehen itzulia, eta nahiz eta inkesta gehienek, orduan ere, ezker aurrerakoiko hautagaiaren garaipena aurreikusten zuten, azkenean ultrak aurrea hartu zion: botoen %27,9 bereganatu zituen Kastek, eta %25,8 Boricek. Ikusteko dago, baina kontuan izatekoa da 1990ean Augusto Pinocheten diktadura militarra bukatu zenetik herrialdean presidentetzarako egindako bozetako bigarren itzuli guztiak irabazi dituela lehen itzulian boto gehien pilatu zituenak.

Emaitza estua espero da. Hauteskunde batzordeko presidente Andres Tagle elkarrizketatu zuten herenegun Txileko irrati batean, eta ohartarazi zuen gaur emango dituzten emaitzak «atarikoak» izango direla. Gogorarazi zuen, hortaz, inork ezingo duela bere burua garailetzat jo. Kastek ostegunean esan zuenez, gaurko emaitzak oso estuak badira, astelehenera arte itxaron beharko da garailea zehazteko. Boricek azpimarratu zuen ez dituela azken emaitzak zalantzan jarriko.

Hauteskundeen garaileak Sebastian Piñera eskuinekoa ordezkatuko du karguan, 2022ko martxotik aurrera. Santiagoko Moneda jauregia da presidentearen egoitza, eta, hain zuzen, handik gertu itxi zuen Boricek kanpaina, ostegunean. Mezu argiak eman zituen. «Norbaitek uste du bera [Kast] bezalako pertsona batek ordena ekar liezaiokeela herrialde honi? Gorroto, ezegonkortasun eta indarkeria handiagoa ekarriko du». 35 urteko hautagaiak bere kontrarioaren programari heldu zion, eta «kezkagarria» dela nabarmendu: «Emakumeen aurkako indarkeria planteatzen du, jatorrizko herrien aurkakoa, baita guztion giza eskubideen kontrakoa ere». Oroitu zuen, bide batez, justizia soziala dela Apruebo Dignidaden ardatzetako bat.

Europako dozenaka intelektualek eta politikarik Boricen aldeko manifestu bat kaleratu dute, eta Kasten «arriskuez» ohartarazi. Sinatzaileen artean daude Jose Luis Rodriguez Zapatero Espainiako presidente ohia, Anne Hidalgo Parisko alkatea, Manuel Rivas idazlea, Thomas Piketty ekonomialaria, Daniel Innerarity filosofoa eta Cristina Narbona PSOEko presidentea.

Kastek ere hiriburuan amaitu zuen kanpaina, familia aberatsen auzo batean. Apruebo Dignidadek Alderdi Komunista ere biltzen duenez, komunismoaren mamua haizatu zuen bere jarraitzaileen aurrean egindako ekitaldian. «Txile ez da izan eta inoiz ez da izango herrialde marxista, ezta komunista ere». Kastek ere indarkeria izan zuen hizpide, eta aipatu berak «ezkerrekoen aldetik» jasan izan duela. «Ez gaituzte engainatuko bakearen eta maitasunaren aldeko diskurtso horiekin. Aurre egingo diegu, baina arrazoia baliatuz, inoiz ez indarkeria». Ezkerrak «pobrezia» dakarrela ere adierazi zuen.

Kanpainako azken egunean lehen itzuliaren aurretik ahoratutako mezuak plazaratu zituzten, baina aurreko hiru asteetan, ordea, programak ere moldatu behar izan dituzte, beste esparru politiko batzuetako herritarren botoa lortu ahal izateko. Horren ondorioz, posizioak nahiko argi geratu dira. Azkeneko 30 urteotan boterean txandakatu diren bi koalizio hegemonikoek jakinarazi dute noren alde egingo duten gaur: zentro-ezkerrekoak Boricen alde egingo du, eta eskuinekoak Kast babestuko du. Kontuan hartu behar da, gainera, irabazten duenak batzuen edo besteen laguntza beharko duela gobernatzeko, Kongresua oso zatikatua baitago.

Parisiren jarrera

Bi familia politiko tradizionalek erabakia dute zer egingo duten. Are erabakigarriagoak izan daitezkeen botoak, ordea, beste batzuk dira. Franco Parisi sistemaren aurkako hautagaia hirugarren izan zen azaroaren 20an —%12,80—, eta ez da modu argi batean posizionatu. Hori bai, Borici baino keinu positibo gehiago egin dizkio Kasti. Ultrak parte hartu zuen Parisik Youtuben duen saio batean; ez ordea, ezkerrekoak, nahiz eta gonbidatuta zegoen eta hasieran joango zela esan zuen. Azken egunetan, gainera, Parisik eta Boricek ika-mikak eduki dituzte sare sozialetan. Hainbat ikerketak diotenez, Parisiren alde egin zutenen erdiak abstenitu egingo dira, eta beste erdiek Boricen eta Kasten artean banatuko dituzte botoak.]]>
<![CDATA[Bangladeshek mende erdi bete du]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/019/001/2021-12-17/bangladeshek_mende_erdi_bete_du.htm Fri, 17 Dec 2021 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1913/019/001/2021-12-17/bangladeshek_mende_erdi_bete_du.htm
Gertatu zena hobeto ulertzeko, ia 80 urte egin behar dira atzera. Indiako koloniak Britaniar Inperiotik independentzia lortu zuenean, 1947an, lurraldea bitan banatu zuten: batetik, egungo India, gehiengo hindua zuen eskualdea; eta, bestetik, Pakistan, gehiengo musulmana zuena. Bitan zatitu zuten: Mendebaldeko Pakistan eta Ekialdeko Pakistan. 2.000 bat kilometroko distantzia zegoen bien artean, eta, erlijio bera izan arren, batzuen zein besteen artean handiak ziren ezberdintasunak etniei, ohiturei edo, besteak beste, hizkuntzari zegokienez. Kuantitatiboki gehiengoa izan arren, ekialdekoak, bengalarrak, gutxietsita sentitzen ziren ekonomikoki eta sozialki. Gainera, haien hizkuntza, bengalera, zokoratua zegoen, mendebaldeak erabaki zuelako hizkuntza nazional bakarra urdua izatea.

1952an hartu zuen erabaki hori Pakistango Batzar Konstituziogileak. Dhakan, Ekialdeko Pakistanen, hizkuntz eskubideen aldeko protestak piztu ziren, eta Poliziak ikasle batzuk hil zituen otsailaren 21ean. Hain zuzen, gertakari hori dela eta, 2000. urteaz geroztik Ama Hizkuntzaren Nazioarteko Eguna da otsailaren 21a.

Hurrengo bi hamarkadetan mendebaldearen menpe egon zen ekialdea. Armadan punjabiak eta paxtunak ziren nagusi, eta bengalarrek ia ez zuten tokirik estatuaren egituretan. Ekonomikoki ere galtzaile atera zen. 1947 eta 1970 bitartean, inbertsio industrialaren laurden bat eta inportazioen %30 besterik ez zuten bideratu ekialdera, nahiz eta esportazio guztien %60 han fabrikatu.

1970eko hauteskundeak

Bengalarrak, oro har, azpiratuta sentitzen ziren. Eta sentipen hori handitu egin zen 1970eko azken hilabeteetan. Azaro hasieran zikloi batek ekialdea jo zuen, eta 500.000 bat hildako eragin zituen. Gobernuari leporatu zioten katastrofeari ez ziola erantzun egokirik eman, eta horrek erresumina areagotu zuen.

Handik gutxira, abenduaren 7an, egin zituzten Pakistango aurreneko bozak, eta bengalarren autonomia aldarrikatzen zuen Awami Liga alderdiak irabazi zituen, erraz, botoen %39,2 lortuz. Sheikh Mujibur Rahman buru zuen indarra gobernua osatzeko negoziazioak hasteko moduan zen, baina agintean zegoen erregimenak ez zituen emaitzak aitortu, ez zuelako nahi bengalarrek herrialde osoa gobernatzea.

Ezinegona gero eta handiagoa zen ekialdean. Martxo hasieran negoziatzen aritu ziren Pakistango presidente Yahya Khan jenerala eta Rahman, baina ez zuten akordiorik lortu. Bien bitartean, kalean, bengalarrek autodeterminazioa eskatzen zuten. Egoera aintzat hartuta, Pakistanek milaka soldadu bidali zituen ekialdera, eta Khanek gerra legea ezarri zuen. Martxoaren 25ean Rahman atxilotu zuten, eta, hurrengo egunean, bere alderdikideek independentzia aldarrikatu zuten.

Gerra hasia zegoen. Ez dago datu zehatzik, baina zenbait ikerketaren arabera, hurrengo bederatzi hilabeteetan 300.000 eta hiru milioi pertsona artean hil zituen Pakistango armadak, eta 200.000-400.000 emakume bortxatu. Historialari gehienak bat datoz: genozidio bat izan zen. Abenduan bukatu zen gerra, Indiako armada erresistentziaren alde jarri eta aste batzuetara. Ordurako, hamar bat milioi bengalar zeuden erbesteratuta, batez ere Indiako Mendebaldeko Bengala estatura.

Independentziaren ondoren Rahman izan zen aurrena presidentea eta, gero, lehen ministroa. 1975ean hil zuten, haren familiako hainbat kiderekin batera, militar batzuek emandako estatu kolpe batean. 1990era arte, demokrazia berrezarri zuten arte, militarrak egon ziren agintean. 2009az geroztik, Rahmanen alaba bat da lehen ministroa: Sheikh Hasina Wazed. HRW Human Rights Watchek eta giza eskubideen aldeko beste hainbat taldek salatu dute Sheikh Hasinaren administrazioa «autoritarioa» dela, «ustelkeriaz gaindi» dagoela, eta kontra daudenen aurka indarkeria erabiltzen duela.]]>
<![CDATA[HDP ikerketapean, kongresu batean Ocalanen aldeko oihuak egiteagatik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/019/001/2021-12-14/hdp_ikerketapean_kongresu_batean_ocalanen_aldeko_oihuak_egiteagatik.htm Tue, 14 Dec 2021 00:00:00 +0100 Igor Susaeta https://www.berria.eus/paperekoa/1890/019/001/2021-12-14/hdp_ikerketapean_kongresu_batean_ocalanen_aldeko_oihuak_egiteagatik.htm
Turkiako Poliziak jarritako salaketa bati jarraikiz abiatu du ikerketa fiskaltzak. Poliziaren arabera, koalizioak egindako ekitaldi batean «erakunde terrorista baten liderra» goraipatzen zuten mezuak plazaratu zituzten. Aintzat hartu behar da Turkiako Gobernuarentzat «erakunde terrorista bat» dela PKK. Ocalan buru historikoa, hain zuzen, 1999tik dauka preso Ankarak.

Eta salaketak dioenez, ekitaldi horretan bertan PKKren aldeko oihuak ere egin zituzten bildutakoek. Hurriyet Turkiako egunkariak kaleratu duenez, kongresuan parte hartu zuten Mithaht Sancar koalizioaren presidentekideak, baita hainbat diputatuk ere. Turkiako Parlamentuko hirugarren indarra da HDP ezkerreko koalizioa: 67 aulki ditu ganberan.

Azken hilabeteotan Ankarak nabarmen areagotu ditu HDPren aurkako ekintzak. Joan den ekainean, esaterako, fiskaltzak egindako eskaera aintzat hartu, eta Auzitegi Konstituzionalak deliberatu zuen koalizioa desegiteko eskaera aztertzea. Fiskalak argudiatzen du PKKrekin loturak dituela. Gainera, «terrorismoa» leporatuta HDPren hainbat alkate ere kargugabetu dituzte azkeneko hilabeteotan, eta estatuko funtzionarioek ordezkatuko dituzte. Selahattin Demirtas HDPko presidentekide ohia, esaterako, 2016az geroztik dago preso, «propaganda terrorista» egitea egotzita.

Bestalde, Garibe Gezer preso politiko kurdua hil zen joan den hilaren 9an, Turkiako kartzela batean. 2016tik zegoen kartzelatuta, eta haren abokatuak idatzi du Twitterren Gezerren «suizidioaren» berri eman ziotela. «Preso batek nola egingo du bere buruaz beste bakartutako ziega batean?», galdetu du abokatuak.

HDPren Emakumeen Asanbleak Turkiako Gobernua egin du heriotzaren erantzule, nabarmenduz AKP alderdiaren gobernupean espetxeetan krimenak egiten direla eta albo batera uzten direla «legedia eta giza duintasuna». Ohar batean salatu du presoaren heriotza inpugnatu dutela haren senideek. «Haren heriotzaren aurretik, larriki torturatu zuten», nazioarteari eskatu dio Turkiako espetxeetako praktiken aurka egiteko.]]>