<![CDATA[Iker Aranburu | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 16 Feb 2019 02:57:56 +0100 hourly 1 <![CDATA[Iker Aranburu | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Funtsa txalotu du Olanok, baina adabaki bat dela uste du Gipuzkoako oposizioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/015/001/2019-02-16/funtsa_txalotu_du_olanok_baina_adabaki_bat_dela_uste_du_gipuzkoako_oposizioak.htm Sat, 16 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1879/015/001/2019-02-16/funtsa_txalotu_du_olanok_baina_adabaki_bat_dela_uste_du_gipuzkoako_oposizioak.htm
Olanok onartu zuen Ekarpen Legearen berritzea lortu nahi zuela, baina ez dela posible izan; «aukerarik onena lortu dugu». Ez da posible izan Bizkaiak ez duelako amore eman. Oraingo banaketak hari egiten dio mesede, enpresa oso handien egoitza den aldetik, bizkaitarrek, batez beste, diru gutxiago jartzen dutelako arabarrek eta gipuzkoarrek baino. Oraingo legea 2007koa da, eta, 2011n berritu behar zen arren, orduz geroztik urtetik urtera luzatu behar izaten dute.

Ahaldun nagusiak balorazio ona egin izana «tristea eta penagarria» iruditu zitzaion EH Bilduko bozeramaileari, Xabier Olanori. Haren iritziz, «Gipuzkoari kalte larria egiten diote EAJren barruko gatazkek». Olanok eta Ione Cisneros Ahal Duguko batzarkideak hitz bera erabili zuten adostutakoa izendatzeko: «Adabakia». Are gogorrago jo zuen Juan Carlos Cano PPko batzarkide bakarrak: «EAJren porrotik handienetako bat da; Gipuzkoak limosna bat lortu du, azken minutuan, ia luzapenean».

Batzarkideekin ez ezik, Olanok eta bere taldeak udalen ordezkariekin bildu behar izan zuten atzo, Finantzen Lurralde Kontseiluan. Horretan, finkatu zuten 515 milioi izango dituela udalak finantzatzeko funtsak, iaz baino %10 gehiago, eta aurrekontuan kalkulatutakoa baino 29 milioi gehiago.

Bizkaian, bilketa behera

Iaz zergetan ia 15.000 milioi jaso ondoren, aurten 15.262 milioira iritsiko zirela kalkulatu zuen urrian Finantzen Euskal Kontseiluak. Uda hurbildu ahala ikusi ohi da iragarpenak beteko ote diren, baina lehen datua ez da oso ona izan: zerga bilketa %2,8 jaitsi da urtarrilean Bizkaian (21,6 milioi gutxiago). Errenta zergaren bilketa %1,9 handitu da, baina beste zergena jaitsi egin da. Datorren astearen hasierarako espero dira Arabako eta Gipuzkoako datuak. ]]>
<![CDATA[Aldaketa politikorako deia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1874/014/001/2019-02-15/aldaketa_politikorako_deia.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1874/014/001/2019-02-15/aldaketa_politikorako_deia.htm
Data esanguratsu bat aukeratu du LABek elkarlanerako deia zabaltzeko: duela 25 urte ELAk, LABek eta beste sindikatu txikiago batzuek lehen adierazpen bateratua egin zuten lan harremanetarako Euskal Herriko esparrua eskatzeko. «Mugarria» izan zen ekinaldi hori, Igor Arroyo LABeko idazkari nagusiaren albokoak atzo esan zuenez, Donostian. Testuinguru jakin batean kokatu zuen adierazpen hura, 1992-1999 aldiarekin, «euskal sindikalismoak erakutsi zuenean gai zela gizartean eragina izateko».

1992an hasi zen garai hura, ELAk eta LABek PSOEren gobernuaren lan erreformaren aurkako lehen greba orokor bateratua eta Espainiakoarengandik bereizia antolatu zuenean. «Agenda soziopolitiko propioa zuen euskal sindikalismoa» sendotu zen orduan, kontrabotere lana egin nahi zuena, «sindikalismo espainola maldan behera zihoanean elkarrizketa sozialaren bidean».

Dinamika propio horrek beste fruitu bat eman zuen: 35 orduko lan astearen greba, 1999ko maiatzean. Urtebete geroago, bere 70.000 langileei lanaldia laburtu zien Jaurlaritzak.

«Demokraziarik ez dugu»

Mende laurdena igaro da euskal esparruaren aldeko aldarrikapenetik, «baina arazoak mantendu ez ezik, areagotu egin dira», Aranbururen hitzetan. «Demokraziarik ez dugu. Elite ekonomikoen neurrirako indarrean dagoen eredu ekonomiko eta sozialak botere osoa ematen dio patronalari, desberdintasun sozialak aregotzen ditu, bakartu eta zatitu egiten du langileria, eta prekaritatera kondenatzen gaitu».

Jaurlaritza eta hari eusten dioten bi alderdiak (EAJ eta PSE-EE) egoeraren arduradun izendatu du LABeko buruak, eta adibide gisa jarri du azken asteetan hartu dituzten bi erabaki: lehenik, Gizarte Elkarrizketarako Mahaia erakunde gisa sortu zuen Jaurlaritzak, «gutxiengo sindikalarekin»; eta, bigarrenik, DBSE diru sarrerak bermatzeko errenta handitzea eskatzen zuen herri ekinaldi legegilea eztabaidarako ere ez zuten onartu Eusko Legebiltzarrean. Jaurlaritzak «elite baten mesedetan joera autoritarioa erakutsi du» erabaki horiekin, Aranburuk uste duenez.

Espainia ere estatu demokratiko bat ez dela ere ziurtatu zuen Aranburuk, eta hori argi geratzen ari dela Kataluniako buruzagien aurkako epaiketarekin. «Astakeria juridiko eta politikoa da, eta independentista eta demokrata guztion aurkakoa da; garesti ordainarazi nahi digute autodeterminazio eskubidea defendatzea». Ildo horretatik, PSOEren gobernuari egotzi dio borondate politikorik ez izatea aurre egiteko «hiru buruko neofaxismoari». Eta, «are gutxiago» eskaintza demokratiko bat egiteko «lurralde krisia konpontzeko».

«78ko erregimena» eta «egungo sistema kapitalista eta patriarkala» loturik doazenez, marko politikoa aldatzeko lan egiteko deitu die beste sindikatuei. «LAB prest dago», baina ez du uste bakarra denik: «Beste eredu ekonomiko eta sozial bat nahi dugunak gehiengoa gara Euskal Herrian».

Lan harremanak eta babes soziala Euskal Herrian egituratzeko aukerak aztertzeko jardunaldi bat antolatu du LABek, datorren asteartean, Donostiako Kursaal jauregian. Goizean Ipar Euskal Herriko eta Nafarroako kasuak aztertuko dituzte, eguerdian esparrua sortzeko aukeraz eztabaidatuko dituzte, eta bazkalostean herrigintzaz arituko dira.]]>
<![CDATA[Horniduren eta gastuen jaitsierak %10 handitu ditu Laboral Kutxaren irabaziak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2019-02-15/horniduren_eta_gastuen_jaitsierak_10_handitu_ditu_laboral_kutxaren_irabaziak.htm Fri, 15 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1891/015/001/2019-02-15/horniduren_eta_gastuen_jaitsierak_10_handitu_ditu_laboral_kutxaren_irabaziak.htm
Mozkinaren handitzeak lotura zuzena izan du hornidura txikiagoekin: egoera ekonomiko hobearen eskutik, mailegu ustel gutxiagoren kaltea estali behar izan zuen Mondragon taldeko finantza erakundeak joan den urtean: 35,3 milioi izan ziren 2017an, eta 11,4 milioi baizik ez 2018an. Horri gehitu behar zaio administrazio gastuak bost milioi eurotan jaitsi dituela —227 milioi eurora arte—, eta komisioetan bost milioi gehiago patrikaratu dituela. Inbertsio funtsek kontratazioak eta kreditu txartelen «portaera onak» zerikusi handia izan dute komisioak handitzearekin.

Bi atal horien hobekuntzak konpentsatu ditu negozio hutsaren zailtasunak. Izan ere, interes tasak zerotik hurbil izateak konplikatu egiten du bankuen negozio arrunta: bezeroen aurrezkia biltzea, eta haiekin maileguak ematea, interes tasa handiagoekin. Horrela, interesek eman duten marjina milioi bat euroan txikitu zaio bankuari, 246,4 milioi eurora arte.

Kapital aldetik sendo

Testuingurua ikusita, datua «oso ona» iruditu zaio Laboral Kutxari. Besteak beste, mailegu gehiago ematen ari delako: hipoteka maileguak %18,7 handitu dira azken urtean, enpresa txiki eta ertainentzako kredituak %18,8 eta autonomoentzako eta negozio txikientzako maileguak, berriz, %14,5. Ona iruditu zaio bildutako aurrezkia ere; bezeroen kudeatutako baliabideak %3,9 handitu dira (21.841 milioi euro). Horien artean %4,3 handitu dira barruko baliabideak —hala nola, ageriko kontuak, aurrezki kontuak eta eperako kontuak—; halaber, inbertsio fondoen saldoek %5etik gorako hazkunde erritmoari eutsi diote.

Urtea osasun egoera onean bukatu duela dioeten beste parametro batzuk ere erakutsi ditu Laboral Kutxak. Batetik, berankortasun tasa %4,51 txikitu du; eta, bestetik, kaudimena handitu egin du: CET1 kapital-ratioa %18,76koa du, ikuskatzaileak eskatzen duen gutxieneko tasa baino hamar puntu gorago.]]>
<![CDATA[Laboral Kutxak %10 handitu ditu irabaziak]]> https://www.berria.eus/albisteak/162847/laboral_kutxak_10_handitu_ditu_irabaziak.htm Thu, 14 Feb 2019 12:03:41 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/albisteak/162847/laboral_kutxak_10_handitu_ditu_irabaziak.htm <![CDATA[Marko politikoa gainditzeko deia egin du LABek]]> https://www.berria.eus/albisteak/162845/marko_politikoa_gainditzeko_deia_egin_du_labek.htm Thu, 14 Feb 2019 07:23:30 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/albisteak/162845/marko_politikoa_gainditzeko_deia_egin_du_labek.htm <![CDATA[Etxebizitzen salmenta 2008ko mailara itzuli da Hego Euskal Herrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-02-13/etxebizitzen_salmenta_2008ko_mailara_itzuli_da_hego_euskal_herrian.htm Wed, 13 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-02-13/etxebizitzen_salmenta_2008ko_mailara_itzuli_da_hego_euskal_herrian.htm
Etxebizitzen salmentak bost urte daramatza jarraian %10etik gora handitzen. Hazkundearen erritmoa, ordea, pixka bat moteldu da: %11,3 hazi zen 2017an, eta %10,6, berriz, iaz.

Lurralde guztietan igo da etxebizitzen salmenta, baina Nafarroan bereziki (+%16,1). Araban %13,4 handitu da; Bizkaian, %11,5, eta Gipuzkoan, %2,6; azken lurralde horretan, bi urte segidan merkatu apalago batekin —2017an -%1,2 txikitu ziren—.

2007an jo zuen goia

Etxebizitzen salerosketak krisiaren lehen aztarnak agertzen hasi zirenean jo zuen goia, 2007an. Orduan 35.732 etxe saldu zirela dio INEk, gaur egun baino 10.364 gehiago (+%29). Baina AEBetako eta Erresuma Batuko bankuetan arrakalak azaltzen hasi zirenean, garabiek erritmoa moteldu zuten. Urte haietan ia parez pare saltzen baitziren bizitegi berriak eta bigarren eskukoak. Krisiaren aurretik abian jarri ziren proiektuen inertziak 2012ra arte iraun zuen, baina ordutik aurrera asko txikitu zen etxebizitza berrien emaria. Eraikuntza praktikoki geratu ahala, bizitegi berriak saldutakoen %20 izan dira azken urteetan, eta 2018a ez da salbuespena izan: 5.115 etxe berri saldu dira, %20,2. Egia da, hori bai, iaz %14,5 hazi zela etxe berrien salmenta, bigarren eskukoen gainetik (%9,7). Hazkunde hori, batez ere, Nafarroari zor zaio, %32 gehiago saldu baitziren.

Etxebizitza berriek ez ezik, babestuek ere beherakada nabarmena izan zuten krisia sakondu ahala, baina ez dira hainbeste suspertu. 2008an, esaterako, 4.624 saldu ziren, iaz halako bi (2.351), baina orduan merkatuaren %18 ziren, eta orain %9,2 baizik ez. Edonola ere, bultzada txiki bat izan zuten 2018an, merkatu osoa baino gehiago hazi baitziren: %16,4, hain zuzen ere.]]>
<![CDATA[Etxe salmenta %10,6 hazi zen iaz Hego Euskal Herrian]]> https://www.berria.eus/albisteak/162747/etxe_salmenta_106_hazi_zen_iaz_hego_euskal_herrian.htm Tue, 12 Feb 2019 11:29:53 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/albisteak/162747/etxe_salmenta_106_hazi_zen_iaz_hego_euskal_herrian.htm <![CDATA[Hamabost eguneko greba hasi dute Gestamp GTHko langileek, ituna eskatzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1846/019/001/2019-02-12/hamabost_eguneko_greba_hasi_dute_gestamp_gthko_langileek_ituna_eskatzeko.htm Tue, 12 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1846/019/001/2019-02-12/hamabost_eguneko_greba_hasi_dute_gestamp_gthko_langileek_ituna_eskatzeko.htm
Gestamp Tool Hardening autogintza sektoreko enpresa bat da, eta estanpazioko trokelak beroan egiten dituen lantegi bakarra Gestamp taldearen barruan. Konpainiak beste zazpi enpresa ditu Bizkaian: trokelgintza hotzean lan egiten duten beste bost fabrika, lantegi horiei zerbitzuak ematen dizkien azpikontrata bat, eta estanpaziorako lantegi bat, Abadiñon.

GTH enpresa 2010. urtean sortu zuten, Boroan (Zornotza, Bizkaia). 2011. urtean Gallartara eraman zuten, eta 2015. urtean mugitu zuten orain dagoen lekura, Derioko lurretara. Hogei langileko enpresa txikia zena asko handitu da azken urteetan, 150 langile izateraino. Horietako asko dira ingeniariak, 2017. urtean Diede ingeniaritza enpresa beretu zuelako.

Enpresa itun baten bidez arautu dira orain arte lan baldintzak, baina itun hori abenduaren 31n iraungi zen. Baldintza horiek Gestamp taldeko beste lantegiek dituztenetatik «oso behera» daudela ziurtatu du langile batzordeak. Sindikatu nagusiak, LABek, azaldu du GTHren iraupena kolokan zegoen garai batean sinatutako ituna zela, eta horrek lan baldintza kaskarragoak onartzera behartu zituela.

Gaur egun enpresa ongi doanez, baldintza hobeagoko itun bat nahi dute langileek. Irailean hasi zuten negoziazioa, baina, fruiturik ematen ez zuenez, urtarrileko lehen astean lanuzte partzialak egitea erabaki zuen langileen batzarrak. Orduz geroko bilerek ere ez dute «mugimendurik» ekarri zuzendaritzaren partetik, eta, horregatik, erabaki dute greba luze bat hastea, hamabost egunekoa.

Eskaera Jaurlaritzari

Langileen ordezkariek gogorarazi dute joan den astean Eusko Jaurlaritzak lau urterako lankidetza hitzarmen bat sinatu zuela Gestamp taldearekin. autogintzaren lehiakortasuna handitzeko. Autoen sektorea estrategikoa izanik, eta Gestampek horren barruan duen pisu handia ikusita, enpresaren ikerketa eta garapena lagunduko duela hitzeman zuen Gasteizko gobernuak, hark lehiakortasuna irabazteko. Gestamp bazkide duen aldetik, Jaurlaritzak «ez luke onartu behar» talde horretan «lehen eta bigarren mailako langileak» egotea, GTHko langile batzordearen arabera. «Gestampen lehiakortasuna ezin da oinarritu langileen multzo jakin bat prekarizatzean. Hainbat milioiren irabaziak lortu eta dibidenduak banatzen dituen enpresa batek pertsonetan ere inbertitu beharko luke».]]>
<![CDATA[Borroka irabazi, gerra galtzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1922/018/002/2019-02-10/borroka_irabazi_gerra_galtzeko.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1922/018/002/2019-02-10/borroka_irabazi_gerra_galtzeko.htm The Economist aldizkariak. Badu, ordea, handikap bat, ALDE talde liberalekoa dela, Europako Legebiltzarreko talde handienetan hirugarrenekoa, kontserbadoreen eta sozialdemokraten atzetik. Baina gehiago dira dohain gisa har daitezkeen ezaugarriak: emakumea da —orain arteko presidente guztiak gizonezkoak izan dira—, herrialde txiki batekoa da (Danimarkakoa), ez dago eskandaluetan zipriztinduta (kaixo, Juncker), eta pertsona serio baten moduan jokatzen du (kaixo berriro ere, Juncker). Borgen telesaileko Birgitte Nyborg, hein batean, Vestager buruan zutela asmatu zuten. Nyborgek bezala, Vestager bere ibilbide politikoa nahiko goiz bukatzeko arriskuan dago; Europakoa bai, behintzat. Izan ere, asko haserretu ditu EBko bi sheriff nagusiak: Alemania eta Frantzia. Aste honetan betoa jarri dio Alstom frantziarraren eta Siemens alemaniarraren bat egiteari, Parisen eta Berlinen bedeinkapen ofiziala zuen proiektu bati.

Txinako CRRC enpresa publikoaren lehiari aurre egiteko batasun bat zela aldarrikatu zuten Alstomek eta Siemensek, Airbusen moduko «txapeldun europar» bat, baina trenen sektorean —hortik datorkio Railbus ezizena—. Baina Vestagerrek esan die CRRC oraindik ez dela lehiakide Europan, ez dela luzaroan izango, eta hura iritsi bitartean beste lehiakide txikiagoak ito ditzaketela —tartean CAF gipuzkoarra—. Europarren arteko lehia, über alles.

Presio politiko handia jaso du Vestagerrek, baina inor ez da harritu amore eman ez duelako. Luzea baita komisarioaren zorroztasunaren biktima boteretsuen zerrenda: Apple behartu zuen Irlandari hamalau milioiren zerga txikitzeak itzultzera; 7.000 milioiren isunak jarri zizkion Googleri bere lehiakideak baztertzeagatik; Alemaniako autogileak ikertzen ari da CO2 isurketa azterketetan iruzur egiteagatik; bankuak ere ikerketapean ditu...

Paris eta Berlin, arau berrien alde

Baina Vestager borroka bat irabazi eta gerra galtzeko arriskuan dago. Haizea norabidez aldatzen ari baita. Betoarekin haserre, jokoaren arauak aldatu nahi dituztela iragarri dute Alemaniako eta Frantziako gobernuek. Hilaren 19an bilduko dira gobernuei industria politikan zeresan gehiago emateko proposamen sorta zehazteko. Parisen aldetik ez da ustekabea ildo hori, beti izan duelako merkatuetan esku hartzeko joera; berriagoa da Berlinentzat, eta are gehiago Angela Merkelen CDUrentzat, orain arte eroso egon baita ildo liberalago batekin. Merkelen sokakoa da Peter Altmaier, aste honetan Industria Estrategia 2030 txostena aurkeztu duen Ekonomia ministroa. Txostenaren izenak Made in China 2025 planarekin parekatu dute kritikoek, funtsean, biek ala biek helburu bera dutelako: batean Txina eta bestean Alemania eta Europako Batasuna lider izatea etorkizuneko industrian.

Altmaierrek nahi du mundua merkatu bakar bat gisa ikustea, eta kontuan hartzea horretan abantailarekin jokatzen dutela txinatarrek: Pekinek laguntza publiko handiak ematen dizkie bere enpresei kanpoan lehia daitezen, eta, aldi berean, barne merkatuaren atal batzuk atzerriko enpresei debekatzen dizkie. Taktika horrekin, Txina teknologiaz jabetzen ari dela eta besteen industria higatzen ari dela uste du Altmairrek. Trumpek dioena, azken batean.

Gaur egun, EBrentzat, armagintza da sektore estrategiko bakarra, Batzordeak beto eskubiderik ez duen bakarra; Alemaniak eta Frantziak aeronautika, auto elektrikoak, medikuntzarako makinak, inteligentzia artifiziala eta beste hainbat sartu nahi dituzte atal horretan; hartara, laguntza publikoak jasotzeko araudi zorrotza saihestuko lukete, eta bat egiteko erraztasunak ere izango lituzkete. Enpresa estrategiko horiek atzerriko —ergo, Txinako— eskuetan ez geratzeko neurriak indarrean jartzea ere eskatuko dute. Altmaierrek jada proposatu du funts publiko bat sortzea (Europatik) kanpoko jabeen esku erortzeko arriskua duten enpresak aldi baterako erosteko.

Munduaren aldaketari «pasiboki begiratzeari» utzi behar zaiola, alegia.]]>
<![CDATA[Amiantoak 35 langile hil zituen 2018an Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2019-02-08/amiantoak_35_langile_hil_zituen_2018an_araban_bizkaian_eta_gipuzkoan.htm Fri, 08 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1893/011/001/2019-02-08/amiantoak_35_langile_hil_zituen_2018an_araban_bizkaian_eta_gipuzkoan.htm
Amiantoak hildakoen datu ofizialik ez dago Euskal Herrian. Asviamie elkarteak onartu du berak emandako kopurua jakin dituen kasuei besterik ez dagokiola. «Askoz gehiago izango dira», ziurtatu zuen atzo Jesus Uzkudun elkarteko bozeramaileak. Donostiako Justizia Jauregiaren aurrean egin zituen adierazpenak Uzkudunek, elkarteko kideek egindako elkarretaratze batean. Haren bidez babesa eman nahi zieten auzitegiaren barruan amiantoarekin lotutako bi epaiketatan salatzaile izan direnei.

Kalte-ordain eskaerak

Horietako batean, hildako langile baten senideek 154.000 euroko kalte-ordaina eskatu diete Plasticos Tolosa eta Hayward Iberica enpresei, uste baitute han amiantoarekin kontaktuan lan egiteagatik izan zuela biriketako minbizia.

Beste epaiketan, berriz, CAF, Viuda de Garmendia Construcciones eta Gutierrez Cuesta Eulogio enpresak dira salatuak; langile baten familiak 90.000 euroko kalte-ordaina eskatu die, lantegi horietan margolari gisa egindako lanak pleurako mesotelioma —minbizi mota bat— eragin ziolakoan. Kasu batean zein bestean, amiantotik babesteko neurriak ez hartzea egotzi die Asviamiek enpresei.

Nafarroan, amiantoaren biktimen senideen bi elkarte daude: Ananar izenekoak badaramatza urte batzuk funtzionatzen, eta Adavan elkartea iazko maiatzean sortu zuten, Asviamieren laguntzarekin.

Amiantoari «hiltzaile isila» ezizena jarri diote, haren hautsa arnastu eta urte batzuetara eragiten duelako minbizia. Gaur egun erretiroan dauden langileak dira biktima gehientsuenak, baina badira langileen arropa garbitzeagatik hildakoak ere.

Uzkudunek emandako datuen arabera, 9.850 lagun daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan amiantoarekin lan egindako langileak biltzen dituen erregistroan. Urtero mila langile gehiago biltzen dituzte. Nafarroako zerrendan 3.000tik gora langile daude.

Amiantoaren biktimei kalte-ordainak emateko funts bat sortzea da Asviamieren eta beste biktimen elkarteen eskaera nagusietako bat. Eusko Legebiltzarrak bitan egin dio eskaera Espainiako Kongresuari, aho batez, uste baitu eskumena harena dela. Azken eskaera 2017ko martxoan iritsi zen Madrilera, baina diputatuek artean ez dute eztabaidatu. Frantzian horrelako funts publiko bat dagoela gogorarazi du Uzkudunek, eta hari esker saihesten dutela biktimek auzitara jo behar izatea, «tortura judizial bat delako».]]>
<![CDATA[Fagor marka erabiliko du Cantrak bere sukalderako tresnetan]]> https://www.berria.eus/albisteak/162562/fagor_marka_erabiliko_du_cantrak_bere_sukalderako_tresnetan.htm Thu, 07 Feb 2019 18:59:21 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/albisteak/162562/fagor_marka_erabiliko_du_cantrak_bere_sukalderako_tresnetan.htm Amica poloniarrarekin tratua egin zuela hark ere Fagor marka erabil zezan. Kasu honetan, Polonian egindako etxe-tresna handiagoek izango dute Fagor izena, hala nola, indukzio plakak, labeak, hozkailuak, garbigailuak, ontzi-garbitzaileak eta mikrouhin labeak. Gailu elektriko txikietan eta berogailuetan Fagor marka erabiltzeko interesa duten konpainiekin harremanetan dago kooperatiba.]]> <![CDATA[Amiantoak gutxienez 35 lagun hil zituen iaz Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan]]> https://www.berria.eus/albisteak/162552/amiantoak_gutxienez_35_lagun_hil_zituen_iaz_araban_bizkaian_eta_gipuzkoan.htm Thu, 07 Feb 2019 17:09:55 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/albisteak/162552/amiantoak_gutxienez_35_lagun_hil_zituen_iaz_araban_bizkaian_eta_gipuzkoan.htm Adavan elkartea sortu zuten iazko maiatzean amiantoaren biktimek eta haien ingurukoek, Asviamieren laguntzarekin. Ananar izeneko taldeak beste biktima batzuk biltzen ditu. Funtsa eta erregistroa Hurrengo urteetan amiantoak Europa osoan milaka lagun hilko dituela ziurtatu dute biktimen elkarteek, osagai horrek arnastu eta urte batzuetara eragiten duelako minbizia. Gaur egun erretiroan dauden langileak dira biktima gehien-gehienak, baina badira langileen arropa garbitzeagatik hildakoak ere. Uzkudunek emandako datuen arabera, 9.850 lagun daude Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan amiantoarekin lan egindako langileak biltzen dituen erregistroan. Urtero mila langile gehiago biltzen dituzte. Nafarroako zerrendan 3.000tik gora langile daude. Amiantoaren biktimei kalte-ordainak emateko funts bat sortzea da Asviamieren eta beste biktimen elkarteen eskaera nagusietako bat. Eusko Legebiltzarrak bitan egin dio eskaera Espainiako Kongresuari, uste baitu haren eskumena dela, baina diputatuek artean ez dute eskaera onartu. Frantzian horrelako funts publiko bat dagoela gogorarazi du Uzkudunek, eta hari esker saihesten dutela biktimek auzitara jo behar izatea, "tortura judizial bat delako".]]> <![CDATA[Berlinek eta Parisek lehiaren arau «zaharkituak» aldatu nahi dituzte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2019-02-07/berlinek_eta_parisek_lehiaren_arau_zaharkituak_aldatu_nahi_dituzte.htm Thu, 07 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1877/010/001/2019-02-07/berlinek_eta_parisek_lehiaren_arau_zaharkituak_aldatu_nahi_dituzte.htm
ZERGATIK DEBEKATU DU EB-K SIEMENS-ALSTOM BATZEA?

Margrethe Vestager Lehia komisarioak argudiatu du Alstomek eta Siemensek bat egiteak tren egileen arteko lehiari kalte egingo liokeela, bien artean Europako merkatuaren zati handiegia izango luketelako seinalizazioetan eta abiadura handiko trenetan. Nagusitasun horrek lehiakideak alboratzea erraztuko lukeela uste du, eta prezio handiagoak ekarriko lituzkeela trenen erabiltzaileentzat. Oniritziaren truke, zenbait aktibo saltzea proposatu zuten Alstomek eta Siemensek, baina oso motz geratu direla ziurtatu du Vestagerrek. «Ez zeuden prest lehiari buruz ditugun kezka serioei erantzuteko».

ZERGATIK NAHI ZUTEN BATU?

Siemensek eta Alstomek zioten neurri handiagoa behar zutela, hartara lehiatu ahal izateko Txinako enpresekin, eta bereziki CRRC enpresa publiko erraldoiarekin. 2017an, ia 27.000 milioi euro fakturatu zituen CRRCk, atzetik dituen beste lau konpainiek batuta adina. Negozio horren %90 Txinan bertan egin du, Pekinek inbertsio erraldoiak egin dituelako azken urteetan trenbide sarea zabaltzeko. Alstom-Siemens batuketak, berriz, 15.600 milioi euroko fakturazioa izan zuen 2017an. Haien alboan txiki geratzen da CAF: 1.477 milioi (2017)

ZER ERANTZUN DIE VESTAGERREK?

Gogorarazi die CRRCk ez duela kontratu bakar bat lortu Europan. Are gehiago, merkatuaren eskakizun zorrotzen ondoren, hurrengo urteetan ere Europan lehia egiteko moduan ez dela izango uste du. Kanadiako Bombardier, esate baterako, Europako enpresak erosita sartu zen, eta Japoniako Hitachik hamar urtez saiatu behar izan zuen lehen kontratua lortzeko.

ZER DIOTE ALSTOMNEK ETA SIEMENSEK?

Henri Poupart-Lafarge Alstomeko buruak ziurtatu du «Europarentzat porrota» dela Bruselaren erabakia. Fusioa alde batera utzi eta bakarrik jarraitzeko asmoa adierazi du, «oinarri sendoak» dituelako enpresak. Horien artean aipatu du 40.000 milioi euroren eskariak -CAFek 6.000 milioi ingururenak ditu-. Siemenseko Joe Kaserrek erabakia gaitzetsi du: «Etxean bezeroen interesak babesteak ezin du esan Europa ezin dela maila berean izan Txinarekin, AEBekin edo beste batzuekin». Lehiakideen aldetik, Bombardierreko Damien Desjardinsek erabakia txalotu du. Hainbat herrialdetako lehia agintariek ere babestu dute bat egitea debekatu izana.

ZER DIOTE ALEMANIAK ETA FRANTZIAK?

«Akats politiko bat da», ziurtatu du Bruno Le Maire Frantziako Finanza ministroak, «XXI. mendera egokitu ez diren lehiaren arauetan» oinarrituta. «Batzordearen helburua da Europaren interes ekonomikoak babestea. Alstom-Siemens bat egitea atzera botatzeak Txinaren interes ekonomikoei eta industrialei laguntzen die», gaineratu du. Peter Altmaier Alemaniako Ekonomia ministroak iragarri du arauak «eguneratzen» saiatuko dela datorren urtean EBko lehendakaritza hartzen duenean.]]>
<![CDATA[Alstomen eta Siemensen bat egitea debekatu du Europako Batzordeak]]> https://www.berria.eus/albisteak/162508/alstomen_eta_siemensen_bat_egitea_debekatu_du_europako_batzordeak.htm Wed, 06 Feb 2019 14:19:49 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/albisteak/162508/alstomen_eta_siemensen_bat_egitea_debekatu_du_europako_batzordeak.htm Railbus ezizena jaso zuen, Airbusek aeronautikan egin duenarekin pareka ziitekeelako asmoa: Europako trengile enpresa nagusi bat sortzea.]]> <![CDATA[Cikautxok 600 lanpostu sortuko ditu inbertsio planaren bitartez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-02-06/cikautxok_600_lanpostu_sortuko_ditu_inbertsio_planaren_bitartez.htm Wed, 06 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-02-06/cikautxok_600_lanpostu_sortuko_ditu_inbertsio_planaren_bitartez.htm
Egun gutxian EIBk Mondragon taldeko enpresa bati ematen dion bigarren mailegu handia da atzo iragarritakoa. Joan den ostiralean, Ulma taldeak ere jakinarazi zuen 26 milioi euro utziko dizkiola, Espainian eta Polonian dituen lantegietan makina eta ekipamendu modernoak jarri ahal izateko. Inbertsio horiek 300 lanpostu sortuko dituzte.

Cikautxoren kasuan, berriz, inbertsioak Berriatuan (Bizkaia) bilduko dira, han baitu ikerketa eta garapen atala kooperatibak. Batez ere, autogintzan erabiltzen diren kautxozko eta plastikozko osagaiak egiten ditu Cikautxok, eta, inbertsioaren bitartez, material berriak aurkitu nahi ditu; kautxoa ordezkatuko duten material birziklagarriak, zehazkiago esateko. Kooperatibak espero du material horiek, gutxiago kutsatzeaz gain, osagaien pisua gutxitu ahal izango dutela eta horrela autoei pisua kendu ahal izango dietela, eta erregaia aurreztu. Autogintzan ez ezik, medikuntzarako makinetan edo etxetresnetan ere erabiliko diren materialak bilatuko ditu, arlo horretan ere aritzen baita Berriatuko kooperatiba.

Cikautxok 2.822 langile ditu gaur egun, eta 268 milioi euroren salmentak egin zituen iaz. Berriatuko lantegi nagusiaz gain, beste zazpi fabrika ere baditu, ondoko herrialdeetan: Espainia, Txekiar Errepublika, Eslovakia, Errumania, Mexiko, India eta Txina. AEBetan bulego komertziala du.

Iñigo Laskurain Cikautxoko zuzendariak nabarmendu duenez, EIBren maileguari esker egingo den inbertsioak konpainiaren «lidergoa» sendotzeko balioko dio «gaur egun Europan eta munduan erreferente den funtzioetan».

Maileguak Juncker planaren babesa du. Hark emandako bermearen bitartez, EIB arrisku handiagoko industria proiektuak finantzatzen ari da.]]>
<![CDATA[Cikautxok 600 langile kontratatuko ditu, EIBren mailegu bati esker]]> https://www.berria.eus/albisteak/162459/cikautxok_600_langile_kontratatuko_ditu_eibren_mailegu_bati_esker.htm Tue, 05 Feb 2019 13:44:25 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/albisteak/162459/cikautxok_600_langile_kontratatuko_ditu_eibren_mailegu_bati_esker.htm <![CDATA[Urtearen hasieran 11.000 lagunek utzi diote lan egiteari Hego Euskal Herrian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-02-05/urtearen_hasieran_11000_lagunek_utzi_diote_lan_egiteari_hego_euskal_herrian.htm Tue, 05 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1872/012/001/2019-02-05/urtearen_hasieran_11000_lagunek_utzi_diote_lan_egiteari_hego_euskal_herrian.htm
Lana galdu duten horietako asko ez dira Lanbidetik edo Nafar Lansaretik igaro izena ematera, langabe erregistratuen kopurua askoz gutxiago hazi baita: 1.813. Datu txarra da, baina ez da okerrena. Izan ere, 2008az geroztik soilik iaz handitu zen gutxiago langabe kopurua (+1.704). 2008-2016 epean 8.000 eta 10.000 langabe gehitu zituen urtarrilak, eta, 2017an, ekonomia %3 hazten ari zen arren, 4.101 batu ziren langabeen zerrendara.

LANGABEZIA
Gabon osteko betekada

Hego Euskal Herriko enplegu bulegoetan 317.008 langile ageri dira lan bilatzaile gisa. Horietatik 154.329k ez dute gaur egun inolako enplegurik. Abenduan baino 1.813 gehiago dira, baina iazko urtarrilean baino 10.654 gutxiago (-%6,4).

Langabe berri horiek zerbitzu sektorekoak dira, eta Gabonetako erosketa kanpaina amaitu ondoren galdu dute enplegua. Ohiko jokabidea izan ohi da hori lan merkatuan: azaroan eta abenduan langileak hartzen dituzte saltokietan eta ostatuetan, eta kalera doaz oporrak bukatzean. Gainontzeko sektoretan langabezia jaitsi egin da: 658 langabe gutxiago daude industrian, eta 443 gutxiago eraikuntzan. Azken bi sektore horietan gizonezkoak nagusi direnez, haien artean 1.161 langabe gutxiago zenbatu dituzte abendutik urtarrilera; zerbitzuetan enplegatzen direnez emakume gehienak, haien artean 2.974 langabe gehiago daude, LABek gogorarazi duenez.

Langabeen artean askoz gehiago dira emakumeak (88.502) gizonak baino (65.827), nahiz eta lan merkatuari buruzko azken inkestak esan duen iaz enplegua aurkitu zutenak, oro har, emakumeak izan zirela. ELAk nabarmendu du emakumeak direla langabeen %57,3, nahiz eta biztanleria aktiboaren %48 soilik osatzen duten.

Emakumeen langabezia tasa %13,7 da, eta %9,1, berriz, gizonena. Bien artean, %11,45 egiten dute. Tasa horretatik gora daude Bizkaia (%12,6) eta Araba (%12,7), eta behera, aldiz, Nafarroa (%10,6) eta Gipuzkoa (%9,7).

Beatriz Artolazabal Eusko Jaurlaritzako Enplegu sailburuak, berriz, aipatu du bere eremuko lurraldeetan azken urtean %9,8 gutxitu direla epe luzeko langabeak, eta %1,6, berriz, epe laburrekoak. «Horrek erakusten du ekonomiaren suspertzea lan egiteko aukerak ematen dizkiela langabe kronifikatuenei ere».

AFILIAZIOA
Krisi aurreko kopurutik hurbil, baina heldu gabe

2008ko afiliazio maila berreskuratu ezinik dabil Hegoaldeko lan merkatua. Abenduan 5.154 kotizatzaile falta ziren, eta orain beste 11.089 faltako zaizkio krisi aurreko kopuruetara iristeko. Lehen sektorea izan da urtarrilean kotizatzaileak berreskuratu dituen arlo bakarra (+139). Nafarroako Gobernuak azpimarratu du lurralde horretan Gizarte Segurantzako afiliazioaren txikitzea (-2.509) azken hamalau urteetako apalena izan dela.

KONTRATUAK
Mugagabeak gora, baina %8,6 baizik ez dira

Kontratu mugagabeek gehiago hazten jarraitzen dute aldi baterakoek baino, baina oraindik ez dira hamarretik bat. Urtarrilean %8,6 izan dira -%8,4 izan ziren 2018an, eta %7,8 2017an-. «Datuak oso kezkagarriak dira, eta ezin ditugu normaltzat hartu. Ekoizpen ereduak dituen egiturazko arazoak erakusten ditu, eta prekarizazioa hobesten duen lan eredua indartzen du», salatu du Euskadiko CCOOk.

LANGABEZIA SARIAK
Hamarretik seik, zero

Hobekuntza oso txikia ikusi da langabeen babesean ere. Duela urtebete langabeen %61,6k ez zuten inolako saririk jasotzen, eta %59,5 izan ziren abenduan (ordukoa da azken datua). Langabezia sari arruntak dutenak %22,5etik %25,1era igaro dira.]]>
<![CDATA[Railbus, aterako ez den trena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1923/019/001/2019-02-03/railbus_aterako_ez_den_trena.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1923/019/001/2019-02-03/railbus_aterako_ez_den_trena.htm
2. Eta zergatik diozu ez dela inoiz aterako? Geltokiko nasetan zela, Europako Batzordeak abiatzeko baimena ukatuko diolako. Tira, hori dio prentsa ekonomikoak. Otsailaren 18ra arteko epea du erabakia hartzeko, baina datorren asteko bileran erabakiko duela espero da.

3. Zertarako batu nahi zuten Alstomek eta Siemensek? Txinako lehiari aurre egiteko, Europako proiektu sendo baten beharraz hitz egin dute. Enpresa zehatz bat dute buruan: CRRC publikoa. 2017an, ia 27.000 milioi euro fakturatu zituen, atzetik dituen beste lau konpainiek batuta adina. Negozio horren zatirik handiena Txinan bertan egin du, Pekinek inbertsio erraldoiak egin dituelako azken urteetan trenbide sarea zabaltzeko.

4. Zer neurri dute Alstomek eta Siemensek? Bat eginik, Alstom-Siemens batasunak 15.600 milioi euroko fakturazioa izan zuten urte horretan. Euskal Herriko enpresarik handienetakoa den arren, txiki geratzen da haien alboan Gipuzkoako CAF: 1.477 milioi.

5. Eta zergatik ez diete utzi nahi? Margrethe Vestager Europako Batzordeko Lehia komisarioak uste du oraindik ezin dela Txinako konpainien lehiaz hitz egin, eta ziur aski urte batzuk beharko dituela urrats hori egiteko. Oraindik ez du kontraturik lortu CRRCk Europan, eta merkatu oso konplikatua da kontinentetik kanpoko enpresentzat. Kanadiako Bombardier, esate baterako, Europako enpresak erosita sartu zen, eta Japoniako Hitachik hamar urtez saiatu behar izan zuen lehen kontratua lortzeko.

6. Babesik ba al du Vestagerrek? Bai. Erresuma Batuko, Espainiako, Herbehereetako eta Belgikako lehiaren agintariek eskatu dute Railbus operazioa zapuzteko, bien artean trenen eta seinaleztapenen merkatuaren zati handiegia izango luketelako eta, horretaz baliatuta, prezioak finka ditzaketelako.

7. Eta zer diote Alstomek eta Siemensek? Negozioen atal batzuk saltzea proposatu dute, merkatu kuota pixka bat jaisteko. Alemaniaren eta Frantziaren babesa dute. «Oztopatzea akats ekonomikoa izango litzateke», nabarmendu du Bruno Le Maire Frantziako Finantza ministroak, eta gogorarazi «Europako enpresa txapeldunak» sortzea dela EBren xedeetako bat.]]>
<![CDATA[Nafarroa %3,2 hazi zen iaz, urte amaiera motelagoa izan arren]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-02-01/nafarroa_32_hazi_zen_iaz_urte_amaiera_motelagoa_izan_arren.htm Fri, 01 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1877/012/001/2019-02-01/nafarroa_32_hazi_zen_iaz_urte_amaiera_motelagoa_izan_arren.htm
2017an bezala, 2018an ere Landabenek zeresana izan du azken datu horretan. Izan ere, urteko azken laurdenean fabrika hainbat egunez itxi dute, motor falta zegoelako, CO2 isuriak neurtzeko sistema berriaren eta dieselaren gainbeheraren ondorioz. Arazo horri batuz gero nazioarteko ekonomiaren geldotzea, urteko azken hiruhilekoan %0,4 baizik ez da handitu BPGa, eta hori kopururik txikiena da 2014 hasieraz geroztik. Berdin gertatu zaie Arabari, Bizkaiari eta Gipuzkoari ere: %0,5eko hazkundea txikiena izan da azken lau urteetan, eta horretan Mercedesen geldialdiak zeresana izan duela azaldu du Pedro Azpiazu Jaurlaritzako Ekonomia sailburuak.

Nafarroan, azken datuak bi iragarpenak hautsi ditu: txiki utzi du iaz urte hasieran egindakoa (%2,7), eta hamarren bat gainditu du udan egindakoa (%3,3). Edonola ere, «hazkunde esanguratsua» izan dela aldarrikatu du Manu Aierdi Nafarroako Ekonomikoaren Garapenerako lehendakariordeak, eta sektore batzuen ahultzea (kontsumoa eta esportazioak) konpentsatu duela beste batzuen indarrak (inbertsioak).

Aurtengo, %2,7ko hazkunde aurreikuspen bati eusten dio Nafarroako Gobernuak, baina «zuhurtzia» handiarekin, onartu baitu agian jaitsi egin beharko dutela nazioarteko egoera kaskartzen bada. «Ikusi behar dugu arriskuak gauzatzen ote diren».

Italia, atzeraldian

Hazkundearen moteltzea orokorra da, eta, neurri batean, gehiago eragin die beste eremu batzuei. Esaterako, eurogunean %1,8 handitu zen BPGa joan den urtean: tasarik txikiena 2014. urteaz geroztik. Urtearen bigarren erdian gertatu da mantsotzea: hiruhileko arteko hazkundea %0,4 izan zen urtearen lehen erdian, eta %0,2 bigarrenean. Horrela, urte amaieran ekonomia %1,2ko erritmoan hazten ari zen, urte hasierako %2,4tik oso urrun.

Datu kaskarrena Italiak eman du, atzeraldi teknikoan sartu baita, azken bi hiruhilekoetan hazkunde negatiboa izan duelako (-%0,1 hirugarrenean eta -%0,2 laugarrenean). Emaitza hobeak eman dituzte euroguneko beste hiru potentzia handiek: Espainia %2,5 hazi zen iaz, eta Frantzia eta Alemania, berriz, %1,5.

Ekonomiaren moteltzea eragina izaten ari da enpleguan ere: abendutik irailera %8,6tik %8ra jaitsi zen langabezia tasa eurogunean, baina, orduz gero, %7,9ra baizik ez. Azarotik abendura, ez da txikitu tasa, nahiz eta Eurostatek 75.000 langabe gutxiago zenbatu dituen. 12.919.000 lagun daude lanik gabe eurogunean.]]>
<![CDATA[Negoziazio kolektiboak bultzada bat jaso du 2018an]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/013/001/2019-02-01/negoziazio_kolektiboak_bultzada_bat_jaso_du_2018an.htm Fri, 01 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iker Aranburu https://www.berria.eus/paperekoa/1879/013/001/2019-02-01/negoziazio_kolektiboak_bultzada_bat_jaso_du_2018an.htm
Berritu gabe daude bi itun nagusiak, Bizkaiko eta Gipuzkoako metalgintzakoak, baina 2018an lortu dira akordioak beste sektore batzuetan. Berreskuratu egin dira Bizkaiko hiru hitzarmen: Eraikinen Garbiketarena (11.721 langile), Metalaren Merkataritzarena (8.723) eta Altzariena (988). Azken bi horiek 2009an iraungi ziren, eta ELAk izenpetu zituen Cecobi patronalarekiren. UGTren, CCOOren eta LABen sinadura izan zuen, berriz, garbiketarenak.

Azaroan eta abenduan ere izenpetu dira zenbait hitzarmen, hala nola, Arabako Ostalaritzarena (5,174), Gipuzkoako Eraikinen Garbiketarena (4.821), eta Bizkaiko Esku Hartze Sozialarena (2.131). Hiru lurraldeetako 6.453 langileri eragiten dien beste hitzarmen bat Madrilen egin zuten, Aldi Baterako Lan Enpresena.

Hain zuzen ere, lan harremanen estatalizazioa izan da negoziazio kolektiboaren blokeatzearen ondorietako bat. 2017an, esaterako, ituna berritu zuten langileen %51,5ek Espainiako itun bat jaso zuten. Aurten, berriz, %38 izan dira.

Estatalizazioak euskal langileen baldintzak kaskartzen dituela salatu dute behin eta berriro ELAk eta LABek, Espainiako itunetan, oro har, soldata txikiagoak ordaintzen dituztelako, eta lanaldi luzeagoak. Itun horietako bat da Sukaldaritza Kolektibokoa (jantokiak). ELA eta LAB saiatu ziren atzo Araba, Bizkai eta Gipuzkoarako itun propioa negoziatzeko mahaia osatzen, baina ez zuten lortu. Sindikatu abertzaleek ordezkaritzaren %84 dute.

Ohikoa ez den arren, iaz izenpeturiko itunetan soldata igoera handiagoak eskaini zituzten EAEn eragina duten Espainiako itunek (%2,21), hiru lurraldeetan sinatutakoek baino (%2,11). Lanaldiari dagokionez, ordea, motzagoa dute iaz bertan egindako hitzarmenek (1.677 ordu, urtean), Madrilen egindakoek baino (1.757 ordu).]]>