<![CDATA[Iñaki Galdos Irazabal | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 17 Feb 2020 20:35:31 +0100 hourly 1 <![CDATA[Iñaki Galdos Irazabal | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Txistuak Sevillan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/020/001/2020-02-18/txistuak_sevillan.htm Tue, 18 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1889/020/001/2020-02-18/txistuak_sevillan.htm
Askorako ematen du (ustezko) final honen inguruan gertatzen ari denak, erpin asko dituen gaia da eta. Eta ez dira gutxi gugan sortzen dituen kontraesan eta kezkak, baita gehiegikerietan erortzen ari garen barne onarpena ere, gutxitan eta gutxik publikoki aitortzen dutena. Adibidez, bitxia izan da ikustea Bartzelona eta Real Madril kanporatu ondoren nola ekin zion Bilboko eta Donostiako zale andanak Airbnb bidez Sevilla eta inguruetako apartamentuak alokatzeari, sekulako prezioetan gainera. Tartean, sare sozialetan zein kalean turismo eredu horren kontra hemen etengabe jotzen duten pertsona mordoa. Ez dira oso gustura egongo Andaluziako hiriburuan hau guztia bukatzeko borrokan ari diren ekintzaileak. Oso noizean behin egiten diren bekatuak direla edota horrelako final bat salbuespen onargarria dela esaten zurituko ditugu guk geure buru hiperkritikoak.

Haatik, beste kontu batean jarri nahi nuke nik gaur azpimarra. Izan ere, txapelketa irabaztearen helburu nagusiaz gain, izugarria izaten ari delako himnoaren garaian Espainiako erregeari txistu egitearena hartzen ari den pisua Sevillara bi talde euskaldunak iristeko dagoen desioa handitzeko. Sekulakoa izan daiteke, dio etengabe jendeak. Eta hala da, hala izan daiteke, azken urteetan gertatu den bezala kataluniarrak eta euskaldunak tarteko izan direnean, antolatzaile eta agintariak neurriak hartzera behartuta ikusi diren arte. Nahi nuke aurtengoa bide beretik joatea eta, ondo bidean —izan gaitezen baikor—, gu geu ere txistularien artean izango gara.

Kontua da, ordea, erregeari finalean txistu egitearena (txistu esaten du oraindik jende askok Oñatin, Kandido Izagirrek jaso zuen erara) erritual huts gisa hartzen ari dela indarra, eduki politiko mugatukoa, askok nahi baino mugatuagokoa. Hori da nire susmoa behintzat, batez ere ikusita zein desoreka handia dagoen horrelako final batean txistu egiteko daukagun grina izugarriaren eta Espainiako erregea Euskal Herrira datorren bakoitzean, salbuespenak salbuespen, daukagun jarreraren artean. Azkena, azaroan Iruñean. Iruditzen zait euskal finala izatekotan, salbuespenak salbuespen, himnoaren txistualdiarekin hasi eta bukatuko direla bertaratutako gehienen oldartzeak, agian Altsasukoen askatasun eskaerarekin batera.

Ondo bidean —izan gaitezen baikor euskal futbolaren jai handia izango da Sevillan apirilaren 18an, baina bere grina hain urruti erakusteko prest dagoenari badaezpada gogorarazi beharko diogu sei egun lehenago Aberri Eguna ospatuko dela Euskal Herrian eta lau egun lehenago Apirilaren 14ko Errepublikaren Eguna ere bai. Iruditzen zait askorentzat bata edota bestea aukera ederrak izan daitezkeela aldarrikapenak egiteko. Baina aldi berean iruditzen zait La Cartuja estadiora bufanda, kamiseta eta banderaz gain txilibitua eramango duten hamarretik zortzik ez dutela ospakizun eta erreibindikazioa egun horietan parte hartzeko asmorik. Agian, izango direnik jakin ere ez askok.

Beraz, aurtengo finalera iritsi edo ez, beste final baten zain egon beharko dugu, txilibitua ahoan, geure abertzaletasuna, errepublikazaletasuna eta gainerakoak berriro aldarrikatzeko. Nork daki orduan oraingoa edo bere alaba egongo den erregetzan. Beti da ederra norbere bilobei edo gertukoenei kontatzeko izatea egun osoko parrandaren ondoren espainiarren erregeari han urruti txistu egin genioneko balentria hura. Han urruti, intxaurrak eta balentriak— beste era batera kontatzen diren lurretan.]]>
<![CDATA['Ma non troppo']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-02-04/ma_non_troppo.htm Tue, 04 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-02-04/ma_non_troppo.htm Noticias taldeko egunkariek EH Bilduren barne dokumentu bat argitaratu zuten, ikasturte politiko berriari begira koalizioaren ildoa marrazten zuena. Elkarrekin Podemosekiko jarrera kritikoa ere azaltzen zen bertan, eta, irakurri genuenez, agerian uzten zuen Pablo Iglesiasek gidatzen duen taldearen boto-emaileak erakartzeko grina.

Egunean bertan kazetari batek egindako galderari erantzunez esan nion ez zegoela dokumentu hori ezagutu beharrik ondorio horietara iristeko, besteak beste, oso agerian ari zelako jartzen aspaldion Arnaldo Otegi eta enparauen estrategia Lander Martinezen koaliziorekiko Euskal Autonomia Elkartean. Hegoaldeko hiru lurralde horietan hauteskundeen atarian gaudenean EH Bilduk hazi nahi badu (batez ere) hor duela boto poltsa handi bat, Pernandoren egia da. Zilegi bezain naturala da beraz saiakera egitea. Kontua da nola ari den gauzatzen ahalegina, hor sortzen zaizkio bati zalantzak.

Pasa den osteguneko grebaren atarian, deialdiarekin bat egiten zuen adiskide trosko beterano batek esan zidan ez zela eguerdiko manifestaziora joango, hori zela bere protesta azaltzeko modua EH Bilduko jendeak Elkarrekin Podemosekiko erakutsi zuen jarrerarekin greba orokorrari babesa ez emateagatik. Hauteskundeen arabera, botoa bi koalizioen artean banatzen duen milaka pertsonetako bat da nire laguna eta bere gusturako hitz potoloegiak zituen entzun eta irakurriak koalizio moreak deialdiarekin bat egiten ez zuela iragarri zuenetik. Bere ustez erabaki okerra, esan dezadan berriro, baina inolaz ere justifikatzen ez zituena neurriz kanpoko salaketa eta irain asko. Berea oso jarrera pertsonal eta samindua izan zen, baina susmoa zuen sentimendu bertsuak zituztela bere inguruko beste askok ere.

Aste batzuk lehenago Gasteizko aurrekontuen eztabaida ezagutu genuen, eta hor ere gogorra izan zen Lander Martinezenen kontrako oldartzea. Balorazio orokorra egiteko Nafarroa Garaian gertatzen zenaren zain egongo ginela iragarri genuen batzuk, baina Iruñean EH Bilduren eta Maria Txibiteren gobernuaren artean sinatutakoa ezagutu ondoren benetan zaila egiten zaigu bi aurrekontuekiko hain jarrera kontrajarriak izatea, zehazki, aurrekontuok ahalbidetzen dituzten abstentzioekiko. Jar dezagun adibide bat: Gasteizen Elkarrekin Podemosek 201,5 milioi euroko akordioa iragarri zuenean, zezenak bezala azaldu ziren asko hori horrela ez zela argitzen, 2020ko aurrekontuan benetan 88,9 zirela esaten, hori zela aurtengorako lorpena. Nafarroa Garaian aldiz, beste era batera erakutsi dituzte gauzak: gastu muga igotzeko 16,7 milioiez gain, berebiziko garrantzia eman diote —orain bai— etorkizunera begira gauza bat egiteko aukerak aztertzeari, beste bat egiteko konpromiso publikoari edota sei hilabeteren buruan hirugarren bat gauzatzeko neurriak aztertzeko txosten bat egiteari. Koherentzia gutxi, beraz, aurrekontuei soilik begiratzen badiegu. Beste kontu bat da erkidego bateko zein besteko egoera politikoa, Bakartxo Ruizen taldearen jarrera txalogarria azaltzen duena, baina, hori horrela izanik, has gaitezen behingoz zintzo onartzen aurrekontu prozesuetan aurrekontuek benetan daukaten garrantzia mugatua dela.

Greba orokorra eta aurrekontuak ekarri ditut hona erakusgarri, baina badaude beste kontu batzuk ere garbi erakusten dutenak jarrera bat. Musikan zertxobait jardun duen orok badaki ma non troppo hitzen esanahia: baina ez gehiegi. Bizitzako beste esparru guztietan bezala, neurrian dago arrakastaren iturria politikan ere. Gerta daiteke norabide zuzena aukeratu baina gehiegikerietan erori eta estrategia bat etxekalte suertatzea. Ez da erraza norbait xarmatzea denbora luzez iraintzen egon ondoren. Gertukoa erakarri nahi duenak benetan sentiarazi behar du gertuko bestea.]]>
<![CDATA[Misterioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2020-01-21/misterioa.htm Tue, 21 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2020-01-21/misterioa.htm Larrepetit-aren itxura hartu duenean. Zintzoena eta fenomenoa hobekien deskribatu duena ere bai: politikari ohiari (berak ere) egin dion jarraipena obsesibotzat ere har daitekeela jabetu eta faszinazioa zehazki ez dakiela nondik datorren onartu. Hori bai, ironikoki guapo hitza hiru aldiz erabili zuen zarauztarrak bere aitorpenean.

Euskal Herrira iritsi berria den norbait joan den asteko Hegoaldeko prentsaren aurrean jarri izan bagenu, agian galdetuko liguke non irakur daitekeen gizon horren pentsamendu politikoa, hain zen handia bere inguruan sortutako losintxa kopurua... Gipuzkoako bosgarren alderdiko presidentea zela argitu beharko genioke, eta duela urte gutxi Madrilerako hauteskundeetan bi porrot jasoa. Eta ez, ez dagoela bere pentsamendua jasotzen duen libururik. Bere poesia bai, baina hori beste kontu bat dela. Duela gutxi Donostiako alkatetzarako bere burua aurkeztu zuela, politikari muzin egiten zionaren itxurarekin, baina bere legebiltzarkide postua utzi gabe. Soldata ere ez, handiagoa baitzen hangoa zinegotzi sartu berri (ustez) despolitizatuarena baino.

Baina argitu beharko genioke bazuela zerbait magikoa. Adibidez, Donostiako hauteskunde horietan laugarren geratu zela, lau urte lehenago bere alderdiko hautagaiak baino 1.000 boto gehiago lortuta, bitik hiru zinegotzira igota eta egun bereko Batzar Nagusietarako bere alderdiaren zerrendak baino 1.600 boto gehiago lortuta. Argi dezagun berriz: 1.000 boto, zinegotzi bakarra eta 1.600 boto gora, egun horretan bertan beste alkategai askok hainbat tokitan lortutakoa baino gutxiago, zer esanik ez gure historia hurbileko beste hainbat emaitza ikusten baditugu. Baina, horra hor magia, berak lortu zuela hedabide eta aditu askoren bataioa, Senper efektua, zer ohorea berea. Are gehiago, hauteskunde ondoren zerrendako hirugarrenak eta laugarrenak uko egin ziotela zinegotzi izatea, emakumeak biak, askok sumatzen zuten bezala bosgarren zihoan gizonezkoa sartzeko, baina, magiaren magiaz, inor gutxi asaldatu zela tranpa lotsagarri haren aurrean.

Eta zer erantzun iritsi berriari, gure protagonistari prentsak eskainitako profiletan aipatzen zen ildo propioarena galdetuko baligu? Bada, nik neuk behintzat nire harridura erakutsiko nioke hori irakurri izanagatik. Argituko nioke ildo propioa izatea beste gauza bat dela niretzat. Ildo propioa Patxi Zabaletak izan zuela bere garaian, baita Sabin Intxaurraga eta Inazio Oliverik ere euren alderdian, edo Oskar Matutek Ezker Batuan. Ildo propioa izatea alderdiaren baitan ponentziak aurkeztea dela, edo ebazpen proposamenak, edo testu ofizialen zuzenketak; barne hautagaitzak aurkeztea, indarrak neurtzea, herriz herri militanteen babesak jasotzea. Edota Gemma Zabaleta eta Denis Itxasok egin zuten bezala, nahiz eta gero bakoitzak bere bidea aukeratu zuen, pentsamendua liburu baten jaso eta gero alderdian ezartzeko saiakera egitea. Oso noizean behin desadostasuna edo ñabardurak azaltzeko prentsari adierazpenak egiteak ezin diola titulu hori eman inori. Politikaren banalizazio eta fribolizazio handian ari gara erortzen Borja Senperrenari ildo propioaren kategoria onartzen badiogu, are gehiago garbi utzi duenean PPn ez dagoela deseroso eta ez duela politika desadostasunengatik uzten.

Bai, datu objektiboak eskuan, misterio handia da gizon honek lortu duena, Samara Veltek aipatutako faszinazioa. Orain arte idatzi dituenak asko argitzen badute ere, agian Daniel Innerarityren liburu berriren baten zain egon beharko dugu ulertzeko zergatik, adibidez, egunkari honek eskaini zizkion azaleko argazki handiena eta harian saileko bi orrialdeak... eta nik neuk hamabostean behin bisitatzen dudan arkupe osoa, Gipuzkoako bosgarren alderdiko presidente ohiari. Adibidez.]]>
<![CDATA[Ziabogak eta penduluak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/014/001/2020-01-07/ziabogak_eta_penduluak.htm Tue, 07 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/014/001/2020-01-07/ziabogak_eta_penduluak.htm
Haatik, jelkideak hizpide ditugunean pendulua da batez ere aipatzen duguna, duela 20 urte De Pablo, Mees eta Rodriguez Ranz irakasleek horrela bataiatu zutenetik Sabino Aranaren oinordekoen politikarako moldea. Askorentzat egoera ezberdinetara moldatzeko gaitasun hau, orekaren bila aritzeko etengabeko ahalegin hau, oso ariketa baliagarria da, alderdiaren arrakasta ederki azaltzen duena. Beste batzuentzat, ordea, onargarria ez den itxurakeria besterik ez da.

Ziaboga eta penduluak. Hitzak hitz eta irudiak irudi, politika debozioz jarraitzen duen adiskide batek aspaldi xamar esan zidana etorri zait berriki gogora, hau da, ziabogaren eta penduluaren arteko ezberdintasuna estrategiaren eta taktikaren artean dagoena dela. Agian banaketa zorrotzegia, ñabardurak egitea beharrezko den mundu batean, baina aitortzen dut sarri ari naizela horretan pentsatzen, Esquerrak hartutako norabidea hizpide.

Ulergarriak bezain osasungarriak dira alderdiek euren ibilbideetan zehar ematen dituzten aldaketa asko. Beti (edo gehienetan) esango dute xedea betikoa dela baina joera egokitu egin behar dela. Aztertzen hasita, aldaketa horiek noiz eta zergatik gauzatzen diren ikusi behar da ondo, hor ikusten baita ondo proposamenaren zintzotasuna. Badaude urte luzetako eztabaida eta gogoeta sakonen ondoren egositako ibilbide berriak. Beste muturrera joanda, ez dira sinesgarriak Espainiako Ciudadanos alderdiak etengabe egiten dituen aldaketa zorabiagarriak.

Interesgarriak dira oso Oriol Junquerasen alderdiak aspaldion egin dituen hausnarketak. Oraindik nahikoa ez delakoan independentismoaren oinarri soziala handitzeari ematen ari da bereziki garrantzia Esquerra. Pernandoren egia bada ere (munduko ze mugimendu politikok ez du desio bere oinarria handitzea?) helburu horrekin ari da arrazoitzen bai bere gaur egungo jarduna, bai garai bateko zenbait jarrera eta proposamen baztertu ez, baina baretu izana. Kontua da noiz eta zergatik hasi ziren horrela. Ea gogoeta horiek ez ziren baliagarriak 2017ko urrian, Carles Puigdemontek zalantza handiak izan zituenean hartu zuen erabakia hartzeko. Kontua da Puigdemonti sekulako presioa sartu ziotenak Esquerrakoak izan zirela (ezin ahaztu Rufianen txio hura, zilarrezko 155 txanponak aipatzen zituena). Eta kontua da Esquerrarentzat orduko indarra -baita 2015eko irailekoa ere- nahikoa zela aldebakarreko bidea jorratzeko.

Askoren ustea da 2017ko abenduaren 21eko gauean erabaki zutela orain egiten ari direna egitea, ia inork espero ez zuena gertatu zenean, hain zuzen ere Puigdemontek Junquerasi irabaztea. Hori espero ez zutelako erabaki zutela bi urte lehenagoko koalizioa ez errepikatzea eta independentismoaren gidaritzaren eta hegemoniaren bila itsu-itsuan joatea. Orduko porrotaren fruitua dela hau guztia, europar hauteskundeetako bi hautagaien arteko lehian berretsi dena, portzierto.

Horregatik gaude batzuk mesfidati xamar. Uste dugulako Esquerrakoena emaitza horien ondoren bere burua birkokatzeko ahalegin baten emaitza dela batez ere. Ez dira gutxi Katalunian, Esquerrak bere burua hemengo EAJren gisa kokatu nahi duela dioten analistak. Zentralitatea bereganatu eta gainerako guztiekin hitz egin eta negoziatzeko gaitasuna duen alderdi (bakar) gisa. Agian zoragarri aterako zaie, gainerako hauteskundetan hala gertatzen ari da, baina esango nuke jelkideen pendulua eta kultura politikoa sofistikatuegiak direla hilabete gutxi batzuetan inprobisatzeko eta han txertatzeko.

Eta ez, hau ez da egun hauetako inbestiduraren kariaz idatzitako gogoeta, gabonetan arkupe hau itxi egingo zela jakin gabe duela aste pare bat bidalia baizik. Bide batez, oso ondo ulertzen ditut batzuen zein besteen abstentzio eta baiezko botoak, ez hainbeste hitzartutako testuen inguruan norbaitzuek erakutsi duten baikortasuna.]]>
<![CDATA[CIA eta gure mapa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/019/001/2019-12-10/cia_eta_gure_mapa.htm Tue, 10 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1890/019/001/2019-12-10/cia_eta_gure_mapa.htm The Basque Lands izenarekin sortua eta Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko liburutegian gordeta dagoena. Noizbehinka agertzen den bitxikeria da, oraingoan hedapen handiagoa izan duena. Bitxiak suertatu dira mapa ikusita hainbat pertsonak izan dituzten ateraldi ironikoak ere, hemen askok ukatzen duten lurraldetasuna CIAk onartzen zuela ikusteak jokoa ematen baitu horretarako. 'The Basque Lands' mapa CIA / AEBetako Kongresuko Liburutegia Historia ezaguna da, batez ere Jose Antonio Agirreren Jaurlaritzaren eta EAJ alderdiaren harremana Ameriketako Estatu Batuetako eta Erresuma Batuko informazio zerbitzuekin. Ez da gutxi gai horren inguruan ikertu eta idatzi dena. Besteak beste hor ditugu Jose Felix Azurmendiren eta Jon eta Anne Marie de Recondoren ekarpen interesgarriak. Ez da hau gai horretan sakontzeko toki aproposa. Agian bai maparen garaian gure inguruan gertatu zen zerbait ekartzekoa. Arratsalde euritsu batean, 1974ko irailean, iritsi zen Oñatira Boisetik ikasturte osoa egitera batez ere gazte euskal amerikarrek osatzen zuten lehen taldea, jarraipena izan zuen egitasmo baten baitan. Guardia Zibilaren babesarekin sartu ziren herrira. Gazteek ez zekiten zergatik, baina aste batzuk lehenago Jabier Zumalde El Cabra ezagunaren taldeak bonbak jarri zituen ikasle eta irakasleok egotekoak ziren tokian. CIAren kontrako gure gerra partikularra titulatu zuen Zumaldek berak 2004ko liburu batean gai honi eskaini zion kapitulua. Jon Bilbao jotzen zuen bere ustez CIAren estalki gisa antolatutako programa bat zen ideologo gisa. Are gehiago, ordurako Oñatin zegoen Shelma Huxley ere espioitza egitasmo horren kide jo zuen, auto istripu baten ondoren misteriotsuki desagertu omen zen karpeta bat medio. Urte pare bat lehenagotik ziren hasiak programa prestatzen eta zinez izan ziren une gogorrak, sarri bertan behera uzteraino eraman zutenak, azkena Ameriketan bonben berri izan zutenean. Euskal Herrian zeuden errezeloekin jabetuta, hainbat eta hainbat harreman izan zituzten han-hemenka, nagusiki Telesforo Monzonekin, baina baita Juan Jose Etxabe eta Txillardegirekin ere, besteak beste. Bergarakoa ulerkor zegoen Zumalde eta enparauekin, Jon Bilbaori bidalitako gutun gordin batean ikus daitekeen moduan: «ez da harritzekoa hainbat abertzalek pentsatzea herria egunen batean amerikar kolonia bihurtuko dela». Carmelo Urzak bestalde, programako irakasle izango zen euskal amerikarrak, oraindik ere ondo gogoratzen du Juan Jose Etxaberekin Ziburun izandako afari gogor bat. Egoerarekin larrituta, taldearen egoitza izango zen Oñatiko eraikinaren jabeak ziren kanonigo laterandarrek ere ia bertan behera utzi zuten akordioa. Hauen ordezkaria zen Patxi Lasak ultimatuma bidali zion Pat Bieter egitasmoaren bultzatzaile nagusiari egia jakin guran, 1974ko martxoan: «Zer ibili zarete Iparraldean negoziatzen? Zein misterio dago zuen egitasmoan?». Hasierako errezeloak salbu (adibidez, herriko Garoa zineman hainbat herritarren aurrean izan zuten galdeketa surrealista samarra), ez zuten arazorik izan Oñatin, alderantziz baizik. Baina gaiak beste dimentsio mediatikoa hartu zuen, batez ere 1975ean Roger Colombanik France Soir aldizkarian gaiaren berri eman eta Cambio 16-ek eta hainbat egunkarik hariari tiraka jarraitu zutenean. Zorionez, gazte haiek ordurako erdi txantxetan hartua zuten afera. Erakusgarri, zera aitortu zioten Anaitasuna aldizkarian Xabier Kintanari, Armendaritz ezizenez orduan, ironikoki: Loyola, Zahor eta Maiztegui txokolateen formulak lapurtzera zirela etorriak. Hala ere, urte batzuk beranduago txantxetarako ez zegoena Zumalde zen, horrela amaitu baitzuen gorago aipatutako kapitulua: «Ez genuen amerikar nazio handia garaitzerik izan, baina partida irabazi genuen eta Oñatin inteligentzia base bat ezartzeko euren egitasmoarekin bukatu genuen». Kontua da, hamarkada batzuk beranduago, garai haietakoa den CIAren mapa hura ikusi ondoren, ea zenbaiti jarri zaion berriz irudimena dantzan orduan gertatu zenari buruz, bi gaiak lotzen. Baten bat ezagutzen dut. ]]> <![CDATA[Filibusteroak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2019-11-26/filibusteroak.htm Tue, 26 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2019-11-26/filibusteroak.htm
Hurbilago, Espainiako Bigarren Errepublikako Cayetano Bolivar Escribano diputatu komunista aipatzen da sarri, Manifestu Komunista edota Kapitala goitik behera irakurtzeko gai zena eskuineko ordezkariak aspertu eta botoa eman gabe joaten ziren arte. Frantzian berriagoa da, 2006koa, komunista eta sozialistek gasa pribatizatzeko gobernuaren lege proposamenari 137.000 zuzenketa aurkeztu zizkioteneko hura. Bukatzeko, artearen munduan izugarri ezagunak dira James Stewarten irudi hunkigarriak Frank Capraren pelikula ospetsuan, filibusterismoaren adibide gisa hartu izan dena sarri.

Gurean gertatzen ari dena ikusita, adiera berri bat gehitu beharko litzaioke agian gaiari, indarrean dagoen definizio akademikoak ez badu behintzat horrenbeste zehazten. Izan ere, ekimen baten kontrako edota aldeko jarrera dutenek erabiltzeaz gain, denbora irabazi bitartean zer egin erabaki behar dutenek ere erabiltzen baitute teknika hau. Filibusterismo eta azpikontratazio hitzak erabili nituen arkupe honetan Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak adituen boskotea izendatu zuenean eta hala berretsi aste honetan bukatuko duten lana egiteko epea luzatu zietenean. Batzuei gogorregia suertatu zitzaien hitz horiek erabili izana, baina eguna joan eta eguna etorri ez dut egokiagorik aurkitzen gertatzen ari dena deskribatzeko.

Are gehiago, berez naturala, aberatsa, irekia eta argigarria behar zuen eztabaidak kutsu iluna hartu du erabat, gardentasunik gabekoa eta surrealista puntu batekin jantzia, nekez deskriba baitezakegu beste era batera legebiltzarkide batzuk (eta euren buruzagiak) ematen ari diren irudia, legebiltzarrean bertan legebiltzarkide ez diren bost aditu ustez (ustez?) erabakitzear daudenari buruz eztabaidatzen eta filtrazioak salatzen. Eta ez, hau ez da bost aditu horiek fede onez egindako lanari kritika, hauei zerbait kritikatzekotan enkargua, fede onez hau ere, onartu izana kritikatuko nieke soilik.

San Andres egunetik aurrera bere esparru naturalera itzuliko dira eztabaidak eta orduan izango dugu beta alderdi bakoitzaren jarrera garbi ezagutzeko. Abertzalegoaren baitan modu gordinean azaleratua dagoen lehia izango da nagusi batez ere, eta hor izango dira duela hilabete batzuk hemen adierazten genituenak: zenbateraino tenkatu soka bazkideekin, galdetuko diote batzuek beren buruari, edota ze punturaino jarri arriskuan balio nagusienetakotzat jotzen duten egonkortasuna; besteek, noraino iritsi estrategia posibilista berrian eta zenbat iraungo duten gehiago haserretu gabe euren baitako hainbat sektorek.

Baina iruditzen zait gure artean nagusituko diren galderetako bat izango dela zertarako balio izan duen adituen ibilaldi luze honek. Zeren filibusterismoak bere helburuak bete izan dituenean izan da soilik onargarri historian zehar, ez ahalegin antzu bezain ulergaitz suertatu denean. Alderdien eta legebiltzarkideen garaia da orain, baina iruditzen zaigu aditu hauek ere jarraituko dutela lanean, bakoitzak izendatu zuen taldearen baitan. Ahaztu ezin dugun gauza garrantzitsua baita horrela egin zirela izendapenak: talde bakoitzak bere aditua. Agian ariketa egokia izan daiteke hiztegiak aditu aditzari eta aditu izenari ematen dizkion adiera ezberdinak begiratzea taldearen osaketa eta helburuekin zenbaitzuek nahi izan dutena ulertzeko.]]>
<![CDATA[Hurrengoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/028/001/2019-11-12/hurrengoak.htm Tue, 12 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/028/001/2019-11-12/hurrengoak.htm
Hauteskunde orokorretan inoiz lortu duen emaitza onena lortu du Kataluniako independentismoak, eta horrekin erakutsi du momentuz behintzat ez diola kalterik egin tsunamiaren estrategiak, kaleko presioak. Alderantziz, badirudi bateragarri bezain onuragarri suerta daitekeela hauteskundeen dinamikarekin, momentuz behintzat, diot berriro. Hala ere, bada proces-aren epaiaren ondoren botoetan jauzi handixeagoa espero zuenik eta abstentzio militantearen hautua egin zutenen kopuruari buruzko gogoetan ari dira zenbaitzuk, zenbat izan daitezkeen pentsatzen, Parlament-erako hauteskundeetan horiek botoa eman dezaten lortzea ezinbestekotzat jotzen baitute.

CUP aurkeztu izanak Esquerrari eragingo ziola bistakoa zen, beraz Junquerasen alderdikoek ez lukete kezka handiz hartu behar bi diputatu galdu izana, arrazoi bakarra hori baldin bada behintzat. Beste kontu bat da higaduraren bat izan badu bere estrategiagatik. Garrantzitsuagoa iruditzen zait Junts per Catalunyak inor gutxik espero ez zuenean izan duen igoera, baina ez berez handia izan delako, horrek izan dezakeen beste eragin bategatik baizik. Izan ere, aspalditxotik ari dira lanean PDeCat alderdiko hainbat kritiko eta beste hainbat jende alternatiba moderatu bat osatu nahian, Pobleten izan zuten bilera hura lekuko. Baina Puigdemonten jarraitzaileen porrota ia-ia ezinbestekoa dute horretarako eta maiatzeko europar hauteskundeetan irabazi izanak euren asmoak hoztu bazituen, igandeko emaitzen zain zeuden mugimendu berria hauspotzeko. Ez dituzte berri onegiak izan oraingoan ere. Ez dakigu noiz deituko dituzten hauteskundeak Katalunian, baina benetan interesgarriak datoz. Berri txarrak Icetaren sozialistek ere izan dituzte, ez soilik gora egiterik ez dutelako lortu, alternatiba eraikitzeko ustezko aliatu garrantzitsu bat gabe geratu direlako, baldin eta ez badute nahi Vox Ciudadanosen ordezko gisa hartu.

Hiru probintzien euskal erkidegoan ere ez dira urruti hauteskundeak. Baina lehenago bi mugarri garrantzitsu izango ditugu. Bata, San Andres egunean Gasteizko legebiltzarrean aditu taldeak estatus berriari buruz aurkeztu beharreko lana. Bestetik, aurrekontu berriaren negoziazioa. Biek ala biek asko baldintzatuko dute bai hauteskundeen data eta bai ordura arte izango den eztabaida politikoa. Baina helburu nagusi batekin abiatuko dira EAJ eta PSE: gehiengo osoa lortzearena.

Denborak esango du, baina ez dirudi helburua lortzetik oso urruti egongo direnik. Oso sendo daude jelkideak. Sozialistak ez hainbeste, baina ez dute asko behar duela hiru urteko emaitza kaxkarra gainditzeko. Kontuan izan egungo gobernu koalizioa eserleku bakarraren faltan dagoela legealdi lasaia izateko. Gobernuaren osaketari buruz baino gehiago gobernu berria osatzeko Sabin Etxetik jarriko dituzten baldintzei egongo gara asko so, aukera ona baitute hainbat gaitan sozialistak pixka bat gehiago bederen estutzeko.

EH Bildu ere oso sendo dago, baina arazo bat dauka, egunen batean amaituko dena. Espainiako sozialistek ezinbestekoa duten gogoeta sakonaren baitan egunen batean erabaki beharko dute —eta erabakiko dute— Arnaldo Otegiren koalizioarekiko duten jarrera ezin dela betikotu, besteak beste, bere buruari harrika ere ari delako alderdi sozialista horrelako marra gorriekin. Ez da datorren urteko hauteskundeetarako gertatuko, baina bai askok uste baino lehenago. Hortik aurrera gure hauteskundeak askoz ere interesgarriagoak izango dira. Batez ere hauteskunde ondorengo asteak.]]>
<![CDATA[Uzkur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/020/001/2019-10-29/uzkur.htm Tue, 29 Oct 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1901/020/001/2019-10-29/uzkur.htm
Migratzaile atipikoa zen Villanueva. Bilbotarra, Ameriketara joan aurretik gaztedi jelkideetan aritutakoa. Musikaria ere bai, eta dirudienez musikari gisa hainbat abentura bizi izandakoa New Yorken mafiako kideen inguruan. Idahon ekin zion bizimodu berri eta lasaiago bati, eta berarengana jo zuten Eusko Jaurlaritzaren hango azpiordezkaritza —New Yorkekoaren menpekoa— antolatzen lagun zezan. Bere dokumentazioan, hona iritsi nahi nuen, garbi baieztatzen da beste hainbat tokitan irakurri ahal izan duguna: zein zaila zen eusko-amerikarrak hemengo politikan inplikatzea, zein uzkur jokatzen zuten. Bihotz oneko jendez inguratua omen zegoen, baina oro har politikan bustitzeko asmorik gabekoa.

Antzeko bizipen etsigarriak izan zituzten 1970eko hamarkadan ahalegin berriak egin zituztenek ere, Anaiak Danok elkartekoek, kasurako. Eta garai hartan mobilizazioak izan baziren ere (Burgosko epaiketa, fusilamenduak...), onartu beharrean gaude Amerikako Estatu Batuetan hemengo politikara begira egin dena hango politikariek egin dutela batez ere, euren karguez baliatuz: Laxalt, Cenarrusa, Bieter... Diasporako jende askoren ezjakintasunarekin eta axola handirik gabe gainera.

Gure diaspora askotarikoa da, ordea. Adibidez, ezagutu gabe, baina Jose Felix Azurmendik, Iñaki Anasagastik eta enparauek idatzitakoak irakurrita, esango nuke politikoagoa dela Venezuelakoa, ziurrenik bere osaeraren arrazoi historikoen ispilu. Aste honetan Bahia Blancan aste nazionala ospatzekotan den Argentinako euskal diasporan ere erraz identifika daitezke hemengo alderdi abertzale eta mugimenduen kide eta ordezkaritzak, baina ez beza inork pentsa jende asko dabilenik horien bueltan. Ezberdintasunak ezberdintasun, iritzi orokortua da diaspora nakar dagoela euskal arazo politikoekin.

Ideia ona izan du Eusko Jaurlaritzak, Euskal Gizataldeen Aholku Batzordearen eskaerari jarraikiz, Diasporaren Eguna antolatzen hastearena. Jaurlaritzak badaki, gainera, diaspora berri bat sortzen ari dela diaspora klasikoaren alboan, adibidez harreman estuagoa duena hemengo unibertsitateekin edota hemen bertako beste hainbat erakunderekin (SPRI, Etxepare, Bizkaia Talent...) tokian tokiko euskal etxeekin eta Kanpo Ekintzako Idazkaritzarekin baino. Iruditzen zaigu ondo ari direla errealitate berri hau kudeatzen Gasteiztik, baina aldi berean begi bistan gure politikak oso toki gutxi duela bai batean eta bai bestean, zerbait izatekotan. Borobila izan zen Ispasterren Iñigo Urkullu lehendakariak Diasporaren Egunean migrazioaren inguruan egindako gogoeta, Europari aldaketa sakonak eskatzen. Askoz ere gusturago geratuko ginatekeen gureari buruz Madrili beste hainbeste eskatu ziola izenburuetan irakurri izan bagenu.

Kataluniakoak erakusten digu zein garrantzitsua den nazio baten diaspora aktibatua izatea; horregatik daude kezkatuta Madrilen. Pozik ikusiko genuke askok geure diaspora alderdikerietan erori gabe, baina hemen gertatzen denarekiko kezka handiagoarekin. Baina, egiaren izenean, nor gara gu urrutiko intxaurrondoei guk ematen ez ditugun fruituak eman ditzaten galdegiteko? Nola eskatu pizteko atzerriko lagunei, barealdi sanoa loaldi kezkagarriarekin nahasten (eta txalotzen) dugunok? Ez nuke nahi, baina iruditzen zait egunen batean JaikiJaiki-ka hasiko zaizkigula agian norbaitzuk, atzera begiratu eta ez dutela jende askorik aurkituko. Ez hemen, ez diasporan.]]>
<![CDATA[Etsipena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/034/001/2019-10-15/etsipena.htm Tue, 15 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1899/034/001/2019-10-15/etsipena.htm
Gauzak dauden bezala daudela, onartu beharrean nago baikorregia izan naizela urte luzez, Espainian egin zitekeenaren inguruan. Alde batetik, ETAk egiten zituenetatik aldentzeko, bestetik, intsumisioaren borrokaren garaipena memorian nuelako eta, azkenik, benetan pentsatzen nuelako aukera hori posible zela, sarri defendatu izan dut iritsiko zirela garai berriak eta poliki-poliki sortuko zela Estatuan giroa, Katalunia eta Euskadi penintsularreko herritarrei hitza eman eta hauek etorkizuna erabaki ahal izateko. Baina ez horretarako eta ez beste ezertarako. Asko jota hegoaldeko bi erkidegoetan apurrak banatzeko prest agertzen da Estatua noizbehinka, unean uneko beharren arabera. Bitartean, gainera, hemengo legeak auzitara eramanda eta hango legeekin gureak diren eskumenak zapalduta, sekulako sarraskia egiten ari dira gure autonomian.

Etsipenaren kronika da hau. Beti pentsatu izan dut -eta orain ere horrela pentsatzen dut- asmatu egin zuela herri honek duela hamarkada batzuk hartutako bidearekin. Are gehiago, 1980ko hamarkadan Madriletik gure autonomia lotsagabeki elkortzeari ekin ziotenean ere gure aurrekoek egin behar zutena egin zutela aldarrikatu izan dut beti. Eta ez dut inoiz bateraezintzat jo horren guztiaren defentsa independentziaren aldeko jarrerarekin, alderantziz baizik.

Baina paradigmaren aldaketa baterako garaia iritsi dela pentsatzen dut. Eta paradigma aldaketa horrek zintzotasuna eskatzen du batez ere. Zintzotasuna geure buruarekiko eta zintzotasuna gizarteari esaten diogunarekin. Eta zintzotasuna eskatzean eskatzen ari naiz onar dezagula Kataluniarekin Espainiak garbi erakutsi digula ez dagoela biderik, ez dela posible oraindik ere hemen batzuek aldarrikatzen duten bidea. Zeren Katalunian saiatu den bidea ez da 2017ko urriaren 1ean hasitakoa, askoz ere lehenagokoa da, hemen zenbaitzuk oraindik ere posibletzat ematen dituzten urrats guzti-guztiak eman zituena. Izan gaitezen zintzoak: Katalunian iritsi diren egoerara iritsi badira, izan da porrot egin zuelako hemen hango proces-aren alternatiba gisa planteatzen denak. Eta porrot ez zuen egin Kataluniako gizartearen gehiengoagatik, badakigu nortzuk bota zuten zaborretara ahalegin hura.

Nahiago dut orain eta hemen entzutea ez dela garaia, euskal gizartea ez dagoela klabe horretan edota oraindik ere egiteko asko daukagula esku artean daukaguna eta falta diren eskuduntzak kudeatzen, ezinezkoa den bide baten proposamena berriz entzutea baino. Eta agian asmatu egingo du diagnostiko hori egiten duenak, agian arrazoi osoa izango du irakurketa hori mahaigaineratzen duenak, eta agian konbentzitu ere egingo gaitu garai berrien zain egon gaitezen. Baina jakin beza jendeak, ez dagoela hemen proposatzen zaigun ezer dagoeneko Katalunian saiatu ez dena, eskatu ez dena, erregutu ez dena 2003tik aurrera egon den ibilbide luzean. Ez gaitezen hain inozoak izan.

Eta garai berri horiek noizbait iristen badira, izan dezagun garbi iraganean zeintzuk suertatu diren bide antzuak. Izan dezagun garbi herritarren gehiengo baten babesa ezinbestekoa dela eta izan dezagun garbi burujabetzaren bidea norberaren konpromiso baketsu eta demokratikotik hasten dela. Horrela bakarrik eman ahal izango diogu batzuk etsipen handi honi buelta.]]>
<![CDATA[Han eta hemen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-10-01/han_eta_hemen.htm Tue, 01 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-10-01/han_eta_hemen.htm
Hangoa hemengo eragile politiko abertzaleek nola bizi duten begiratzen eta ulertu guran eman ditut bi urte hauek neurri handi batean. Han-hemenka irakurri eta entzuten nauen adiskideren batek gai honek gehiegitxo itsutu nauela ere leporatu dit noizbait. Kontua da, ordea, iruditzen zaidala Kataluniarekiko dituzten jarrerek eurek uste baino gehiago baldintza dezaketela hemengo hurrengo denboretako ibilbidea. Zehatzagoa izango naiz: Kataluniarekiko dituzten jarrerek baino gehiago, euren hango aliatuek dituztenek, ez baitakit beti suertatzen diren hain bateragarri hemen aldarrikatzen dutena eta hango adiskideek aldarrikatzen dutena.

Alemanian zegoen Puigdemonti bisita egiteko gomendatu nien errespetuz iazko maiatzean hemendik Urkullu lehendakariari eta Andoni Ortuzarri. Iruditzen zait orduan bat ere asmorik ez bazuten are gutxiago izango dutela orain, urrunago daudelako orduan baino Puigdemontengandik. Jelkideek hasieratik jarri zituzten Kataluniako procés-arekiko nolabaiteko muga eta ñabardurak, hemengoa ez kutsatzeko nahia, horrela esaterik bada. Hangoarekiko elkartasuna eta gertutasuna adierazi bai, Madrileko gehiegikeriengatik ozenki kexa agertu ere bai eta, jakina, konponbideren baterako etengabeko eskaerak luzatu, baina amen, zu hor eta ni hemen.

Ez dago koherentzia faltarik jelkideen ibilbide honetan, gainera sumatu dutenean, adibidez, lehendakaria adierazpenen batzuetan epel xamar egon dela, asmatu dute balantza orekatzen alderditik egindako adierazpen edo ekintzaren baten bidez. Ez dago jelkideena baino termometro zehatzagorik. Baina askotxo luzatzen ari den arazo baten aurrean egon daitezke Sabin Etxekoak. Adiskide duten espazioaren zatiketa eta, batez ere, definizio falta dut hizpide. PDeCat-en gero eta nabarmenagoa da barne xextra. Puigdemonten jarraitzaileak alde batean, Marta Pascal eta enparauak beste batean mugimendu «arraro» samarrak egiten eta tartean jende asko, gehiengoa agian, Artur Masek zer esango zain, besteak beste. JxCat, Crida... marka askotxo gauza onerako. Badago jelkideen artean nahiago duena egoera honek iraun dezan, gerta daitekeen zatiketa baten aurrean busti beharra baino, baina ez dakigu zenbat gehiago iraungo duen. Eta askoren gustuko izango ez den erabakiren bat hartu beharko du alderdiak.

Bestelako ibilbidea egin du EH Bilduk. Hasieran Kataluniako prozesuaren bertsua hemen lehenbailehen abian jartzeko eskaera gardena egin zuen, baina, hauen termometroa ere ez da txarra, poliki-poliki hangoarekiko gertutasun ozena adierazteari utzi gabe, Gasteizko legebiltzarrean estatutu berriaren inguruko lanean zentratu dira. Bi urte hauetan, gainera, sakondu egin du ERCrekin zuen elkarlana eta harro adierazi ditu harreman horren fruituak.

Kontua da, ordea, sakontze honekin batera Junquerasen alderdiren aldaketa ezkuta ezina iritsi dela. Deitzen diote batzuek errealismo ariketa, beste batzuek estrategia posibilista. Irakurketa asko ari gara irakurtzen alderdi honen norabideari buruz, baina bistan da ez dela ezker abertzaleko guztientzat erosoa. Ez dira bildukide gutxi CUPek azaroko hauteskundetan aurkeztuko dela iragarri duenean sekulako poza adierazi dutenak. Zerbaiten seinale.

Batzuetan gurutzatuak diruditen aliantza horien eragina handia izan daiteke hemen San Andres egunetik aurrera ditugun eztabaidetan. Adibidez, gerta daiteke Maddalen Iriartek Joseba Egibarri zerbait leporatzea Laura Borrasen hitz batzuk erabiliz, eta Egibarrek Iriarteri erantzutea Gabriel Rufianen hitzak gogoratzen. Gerta daiteke. Adibidez.]]>
<![CDATA[Aitorpena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/002/2019-09-17/aitorpena.htm Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/002/2019-09-17/aitorpena.htm Lizardiren Baratza programan Jose Luis Padronek eskaini zigun grabazio osoa, sarean dagoena, inork entzun nahi badu. Bide batez, abuztuan zehar egunkari honetan Amagoia Gurrutxagak oparitu digun serie ederrean ere azaldu digu garai hartako giroa.

Hitzaldi hura hizpide, benetan solasaldi ederrak izan ditut udan, garaia bizi izan zuten hainbat adiskiderekin, lehen lerroan bizi ere, horrela esaterik badago. Eta deigarria egin zait azaleratu didaten ondorio nagusietako bat: gutxi gorabehera orduan hasi eta hurrengo hamarkadetan Euskal Herrian izan ziren eztabaida guztiak izan zirela sutsuak, zailak eta konplexuak; aldrebesak eta ulergaitzak ere bai sarri baina, oro har, gaur egun indarrean dauden eztabaida askotan baino errazagoa egiten zitzaiela iritzi bat izan eta horren araberako jarrera eta jardunak finkatzea. Adin kontua izan daitekeela, baina jokoz kanpo sentitzen direla orain usu. Kontua da, aitortzen dut, dezente gazteago izanik nik neuk ere antzeko sentimendua izaten dudala sarri aspaldion.

Benetan uda betea izan dugu polemiketan gure artean. Adibide pare bat aukeratzearren, Iruñeko Katrakaken Lucia Baskaranek Hasier Etxeberria zenari buruz esandakoaren ondoren sortutako zalaparta izugarria eta C. Tanganaren Bilboko kontzertua bertan behera utzi ondoren haizeratutako xextra. Bietan ala bietan eztabaida gordinak, mezu errukigabe asko tarteko. Eta ustekaberen bat ere bai, pentsatzen nuelako, inozoa ni, pentsamolde homogeneoagoa zegoela hainbat gairen inguruan euskal jendarteko sektore batean. Adibide gehiago jar ditzake batek, uda oparoa izan delako horretan, baina sarri izan ditut eztabaidak neure buruarekin, noizbait kostatu egin zait iritzi bat finkatzea eta, hau ere onartu egin behar, hainbat kontzeptu ulertzeko zailtasunak ere izan ditut, aringarri gertatu zaidan arren bakarra ez naizela ikustea.

Aitortzen dut krisia izan dudala udan. Arkupe honetara itzultzeko hitza emana nuen arren, benetan izan ditut zalantzak eta uneren batean erabakia ere bai telefonoa hartu eta etsi izanaren berri emateko. Zorionez gure agendan toki handia hartzen ari diren gaien inguruko begirale, irakurle, ikasle bihurtu eta, Bernardo Atxagaren Mo behiak proposatzen zuen bezala, hemendik urrutiratu eta bolada batez desertuan ibili, baina amore eman gabe berriz baso itzaltsuak ikusi arte.

Seguruenik beranduegi zen erabaki hori hartzeko, emandako hitza jateko. Eta aitortzen hasita aitortu beharko dut udan izan dudala hamabostean behin gustura irakurtzen ninduela esan didanik ere, tartean asko estimatzen dudan jendea. Barruan neramana adierazita, lasai egoteko gomendioak ere egin dizkidate, askotarikoa behar duela izan egunkari bateko artikulugileen gai-zerrendak. Gabeziak gabezia, hemen naukazue beraz bueltan, uste baino beldur eta zalantza handiagoekin, zerbait eskain dezakedala neure bururi sinetsarazi nahian. Honetan behintzat ez da uda lasaigarria izan nirea. ]]>
<![CDATA[Beste San Andres bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-06-25/beste_san_andres_bat.htm Tue, 25 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-06-25/beste_san_andres_bat.htm
Irailean idatzi nuen Sigi-sagaka artikulua izan zen gertuko hainbat adiskideren desadostasuna piztu zutenetako bat; mina ere bai, gogorregia suertatu zitzaielako nik filibusterismo eta azpikontratazio hitzak erabili izana Gasteizko legebiltzarraren lana hizpide nuelarik. Gogora dezagun: autogobernuaren inguruko lantaldeak bost adituk osatutako batzorde bati egindako enkarguaz ari nintzen eta idatzi nuen ez nuela ulertzen ez boskote hori osatu izana, ez emandako zeregina. Amanece que no es poco Espainiako pelikulako (1988) Ngé pertsonaia nuen gogoan, hura ere sigi-sagaka ibiltzen baitzen, horrela denbora gehiago behar zuelako ibilbidea egiten eta hobeto pentsa zezakeelako nora joan.

Bada, epe horren bueltan, esan beharrean nago agian motz geratu nintzela. Egun hauetan ikusten ari garen xextrak eta, batez ere, epe berri bat ezarri izanak, adiskide haiei nirekiko piztu zitzaien saminak bere horretan jarraituko duela iruditzen zait, baldin eta ez badute eurek iritzia dagoeneko aldatu. Filibusterismoa parlamentuetan erabiltzen den teknika da, hainbat erabaki atzeratu edo blokeatzeko. Ezagunena, denbora mugarik ez dagoenean hitzaldiak etengabe luzatzearena da, baina beste forma batzuk ere har ditzake, adibidez batzordeak sortu eta haien jarduera izugarri luzatu, txosten kopuru amaigabea eskatu... Norbaitek konbentzitu beharko nau ez dela hau Gasteizen gertatzen ari dena.

Hanka-sartze nabarmena egin zuen EH Bilduk azken kanpainan estatus berrirako bere testua iragarri zuenean. Ulergarriak dira bere kezkak eta zalantzak gertatzen ari denarekiko, nork ez dauzka, baina bere oniritziarekin abian jarritako prozedura indarrean dagoenean ez da txukuna egin zuena egitea. Hala ere, arrazoiak arrazoi, oker dabiltza Arnaldo Otegik Durangon egindako iragarpen hura arazoaren erdigunean jarri nahian dabiltzanak, su hau gehiegi hauspotzen ari direnak. Arazoa askoz ere sakonagoa delako, inolako zalantzarik gabe.

Hasteko, abertzalegoaren baitako hegemoniaren lehia amaigabea daukagu berriz ere bere gordintasun osoan adierazia. Horrekin batera, batzuen zein besteen beldur eta zalantzak: zenbateraino tenkatu soka bazkideekin, zein puntutaraino jarri dezakegu arriskuan gure balio nagusia den egonkortasuna, noraino iritsi gure estrategia posibilista berrian, zenbat iraungo dute gehiago haserretu gabe gure baitako hainbat sektorek. Eta abar. Ez dira, bada, baikor egotera bultzatzen gaituzten elementuak, horra hor gure etsipenaren iturri nagusia.

San Andres egunerako du ezarria epe berria Eusko Legebiltzarreko lantaldeak izendatutako boskoteak. San Andres egunak balio handia du abertzaleon historian, egun horretan jaio zelako, izen bereko manifestu bat dela medio. EAE-ANV alderdia 1930ean, aste batzuk lehenago Comunión eta Aberri berriz elkartu izanak konforme utzi ez zuen hainbat jenderen eskutik. Comunionekoak batez ere, portzierto, askok uste edo uste nahi izan dutenaren kontra.

Ez goaz esatera aurtengo azaroaren 30eko jomugak horrelako oihartzun historikorik izango duenik, baina iruditzen zaigu hortik aterako denak (edo aterako ez denak) berebiziko garrantzia izango duela etorkizunera begira. Iruditzen zaigu hurrengo urteetarako ibilbidea marraztuko duela. Paradoxa irudi dakioke norbaiti hainbeste kritikatzen dugun prozedura bati alde berean horrenbesteko garrantzia ematea, baina, irailean idatzi genuen bezala, sarri gertatzen da politikan, norberak hartuak dituen erabakiak (edo norberak hartu nahi ez dituenenak) aditu eta txostengileen bizkar uztea. Sarriegi.]]>
<![CDATA[Dopatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2019-06-11/dopatuak.htm Tue, 11 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2019-06-11/dopatuak.htm
Kontu ezberdina da jatorrizko esparru politikoa beste bat denean. Ongi etorriak (adibidez) estalinista espainolistak. Zein lan ederra egin dugun horiek erakartzen, esango dio bere buruari batek baino gehiagok, harro. Ez jelkide maltzurrek bezala: ez dute ba pentsatuko jende hori erakarri dutenik gauzak beste era batera ikusten hasiak direlako?

Larrazabalgo txakolindegian 1893an Arana Goiri anaiek lagun talde hura bildu zutenetik, ez dakigu noiz egin behar zuten planto jelkideek, noiz uko jende berria erakartzeari, dopatzearen dopatzez jonki bihurtzeraino ezarri zuten estrategiari. Karlista zaharrak iritsi zitzaizkienean? Liberal euskalerriakoak? Gipuzkoako integristak? Monarkikoak? Edo haiek guztiak balekoak izan ziren eta oraingo uholde hau da bereziki kezkagarria? Itzuliko ahal dira lehenbailehen boto horiek euren toki naturalera, zer drama bestela abertzaleontzat! Ze lasaitasuna hartuko dugun benetako abertzaleok, boto-emaile iritsi berri horiek EAJ uzten dutenean!

Agian, aipatutako garai haietako aitzindariek ez zituzten izango gaur egun ditugun iragazkiak, ezta asmo aratzeko boto-emaileak ote garen zaintzen duten aingeru guardakoak ere, betiere biharko independentziaren onerako, ez gaitezen gaizki pentsatzen hasi. Umetan politikaz interesatzen hasi ginenetik ibili gara azterketak gainditu ezinik, ezin inoiz pasatu benetako abertzale eta ezkertiar izateko proba; beti autonomista, beti espainol, beti burges, beti ez dakit zer.

Etsi dezatela, beraz, jelkideek, ez dira onargarriak bere boto berrietako asko, susmagarriak dira, jatorren arteko jatorren buruzagien dekretuz. Balekoa izateko beste bat behar du izan ibilbideak, batzokietan bukatzen duenak ez du balio. Berdin du falangista ohi batek ematen duen, pecero ohi batek edo oerreteko ohi batek, baina autentikoek bildutako botoari onartzen zaio, horri bai, ohi izaera; besteei ez, besteak beti bekatari, beti susmagarri. Koalizio kideei ere barkatuak dizkiete dagoeneko garai bateko bide oker eta traizioak. Agian beste era batera zenbatu beharko genituzke botoak hemendik aurrera: hausnartu, redimitu eta konprometituek, puntu bat; mailegatu eta kutsatuek, puntu erdi.

Badirudi poliki-poliki gailentzen ari dela subiranismoaren bidea ezker abertzale eta enparauek bakarrik ekin behar dioten iritzia, sindikatuek 2017ko irailean aldarrikatu bezala. Beste inoren zain egon gabe, are gutxiago bere motxila boto dopatu eta erreakzionarioz betetzen ari denaren zain. Inoiz azterketarik eta iragazkirik pasatu ez dugunok bide ertzean geratuko beharko dugu urduri, fruituak noiz iritsiko, erredentore horiek gure etxean sartzeko inor ez garelako penatuta.

Eta Euskal Herri independente eta sozialista (edo daniarra, modako erreferentzia berria) lortzen dutenean, umil-umil saiatuko gara traba handirik egingo ez dugun herritar txintxoak izaten. Matematikena, Enrique Zuazuaren esku utziko dugu, Alemaniatik bueltatzen denerako. Agian berak azalduko digu nola den posible kenketarekin batuketak egitea, gutxituz gehitzea, baztertuz biltzea. Mies Van der Rohe arkitektoak gutxiago gehiago zela aldarrikatu zuenetik minimalismoa esparru askotan ikusiak ginen, baina ez politikan. Badaki Andoni Ortuzarrek, konforma dadila boto gutxiagorekin. Eta ez dezala susmo txarrik hartu, abertzalegoaren onerako izango omen da, ez konpetentziaren mesederako.]]>
<![CDATA[Ajeak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/026/001/2019-05-28/ajeak.htm Tue, 28 May 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/026/001/2019-05-28/ajeak.htm
Arrarotasunak arrarotasun, batez ere mingarria iruditu zitzaidan EAJ eta EH Bildu-k eman zuten irudiarena. Uxue Barkos eta Joseba Asiron duintasunez beteriko hitz urratuak ahoskatzen ari ziren bitartean, Bilboko eta Donostiako giroak triste utzi gintuen. Nafarroa Garaian genuen jarria begirada askok igandean eta lurralde horretako hondamenak -ez zait hitz egokiagorik bururatzen- ezin dio abertzale bati etxafuegoak botatzeko gogo handiegirik sortu, gainerako lurraldeetan sekulako emaitzak lortuta ere. Nazio ikuspegia bota nuen faltan igande gauean; nahi nuke sintomatikoa ez izatea. Nahi nuke.

Egia da, bai, emaitza (ia) borobilak lortu zituela EAJk Euskal Autonomia Erkidegoan. Hiriburuetako hiru alkatetzak, hiru lurraldeetan buru, ustez arriskuan zituen hainbat alkatetza eutsi eta aspaldi galduak zituen beste hainbat enblematiko berreskuratu ere bai. Ez dakigu non duen goia alderdi honek, inon izatekotan. Hori bai, jelkideek jakin badakite ahuleziak ere badituztela, sarri Sabin Etxeko, Foru Aldundietako edota Ajuria Eneako aterkiek ondo baino hobeto estaltzen dituztenak. Gipuzkoari buruz ari naiz bereziki, eta iruditzen zait hainbat alkatetza galtzea aurreikusten bazuten ere uste baino gehiago izan direla. Baina, are kezkagarriagoa zaiena, hainbat herritan zerrendak osatzeko -eta berritzeko- zailtasun ezkuta ezinak dituzte. EH Bilduk aurrea hartu die nabarmenki horretan toki askotan.

Ez dut uste, hala ere, aurre-hartze hori oso kontsolagarria denik EH Bildurentzat. Bere buruari jarritako helburu nagusiak ez ditu lortu: Nafarroa, Gipuzkoa eta Miren Larrion. Alkatetza garrantzitsuak ere galdu ditu, eta bere arrakasta Gipuzkoako herrietara mugatzen da nagusiki. Horra hor koalizio honen arazoetako bat, lurralde orekarena. Oso sendo dago, hala ere, eta objektiboki onak izan zitezkeen hainbat emaitza, sortutako espektatibek garraztu dituzte, zalantzarik gabe, nahiz eta igande gauean ez genituen koalizioko buruzagiak oso saminduta ikusi.

PSOEren uholdea, Navarra Sumaren arrakasta, Gascori donostiarrek emandako zigorra, Podemosen sortuko den zalaparta, abertzaleek europarretako helburua lortu izana, Kataluniakoa, eta abar. Denon ahotan darabiltzagun gaiak, baina ezin oso originalak izan. Aurrera begirakoa da benetan gure jakin-nahia pizten duena. Ororen gainetik, Nafarroa Garaian gertatuko denak. Uxue Barkosek igande gauean esandakoak arrastoan jar gaitzake agian, baina iruditzen zaigu oraingoan ere Madrilen erabakiko duela erabaki behar duenak.

Hainbat herritan alkatetzak aukeratzeko egongo diren mugimenduak ere interesgarriak izango dira. Besteak beste, bulegoetan adostutako akordioak herrietan betearazteko izan ohi diren arazoak. Baina ez dirudi herri jakin horietan sortuko den zalapartaz haratago benetako garrantzi politiko izango dutenik mugimendu horiek. Garrantzitsua Iñigo Urkullu lehendakariaren gogoeta izango da. Gobernua Gasteizko legebiltzarrean izaten ari den zailtasunak ikusita, tentazio handia izan dezake hauteskundeak aurreratu eta gehiengo zabalarekin legealdi berri bati ekiteko.

Hauteskunde guztiek uzten dituzte ajeak, eta igandekoek ere utzi beharko lituzkete, eta ez txikiak. Baina ez da gauza ziurra gure ordezkari politiko guztiek izango dutenik, txerto egokia da autokonplazentzia. Euskadi y Navarra aipatzen hasten gara, eta gure gainerako zenbakiak itxuragabetzen dituzten lurralde horretako emaitzak ezkutatzen jarraitzen dugu. Deituko diot gero Uxueri, deituko diot gero Josebari. Eta ajea izaten badut, izan dadila gaur gauean ederki pasatu dudalako.]]>
<![CDATA[Pintza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-05-14/pintza.htm Tue, 14 May 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-05-14/pintza.htm
Dagoeneko adinean aurrera goazen Euskal Herri penintsularreko politikazaleok, batez ere 1994-96 bitartean denon ahotan egon zen PP eta IUren arteko hura daukagu gogoan pintza aipatzen denean. Julio Anguitak idatzia utzi du, beranduago, ez zela orduan Felipe Gonzalezen PSOE higatzeko bien arteko estrategia adosturik izan eta pintzaren asmakizuna Goebblesen jarraitzaileen maltzurkeria izan zela, baina Kordobako alkate ohiak ere ez zuen asko lagundu, besteak beste, Jose Maria Aznar eta Pedro J. Ramirezekin (pintzaren bultzatzaile nagusia) afari ezagun hartan parte hartzea onartu zuenean.

Andaluziako parlamentua izan zen garai zalapartatsu haietako gudu-zelai nagusiena eta, azkenean, astea joan eta astea etorri bozketa asko galtzen zituela ikusita, Manuel Chavezek hauteskundeetara deitu zuen 1996an, Espainiako gorteetarako hauteskundeekin batera. Galera handia izan zuen Luis Carlos Rejonek gidatzen zuen IUren koalizioak (20tik 13 eserlekura) eta Chavez sozialistak lasai gobernatu ahal izan zuen handik aurrera. Egindakoaren damurik ez dute inoiz erakutsi orduko ezkerreko koalizioko buruzagiek, baina onartu onartu dute euren jarreraren inguruko beste hautemate bat zegoela kalean, gobernabilitatea gehiegitxo oztopatzen ari zirenarena, hain zuzen ere. Arrazoi borobilak izan zitzaketen gobernuaren kontra bozkatzen zuten bakoitzean hala egiteko eta, agian, PPren eta IUren arteko kointzidentzia gehienetan ere izango zen motiborik hori gerta zedin, baina orduan ere garbi geratu zen arrazoi izateak, edo arrazoi osoarekin jokatzen ari zaren ustea izateak, ez duela sarri politikan arrakasta bermatzen.

Aspalditxoko adibidea da, baina ordutik puntura arte ez genuen hainbeste aldiz pintzarena entzuten. Sarri esaten da gobernuan egoteak baino gehiago ahultzen duela oposizioa egiteak. Eta ez dirudi Eusko Jaurlaritzan higadura berezirik sortu duenik Eusko Legebiltzarrean gertatzen ari denak. Are gehiago, zantzu guztien arabera gerta daiteke berriro hauteskundeetara deitu eta Jaurlaritza babesten duten bi alderdiak indartuta ateratzea, gehiengo zabalarekin legebiltzarrean. Pasa den astean Unai Urruzunok esan zuen hauteskundeetara deitzeko aitzakia bila dabiltzala EAJ eta PSE. Ez dabil oker ondarroarra, kontua da nork ez lukeen kalkulu bera egingo egoera bertsuan. Agian bere koalizioak ere ez lituzke emaitza txarrak lortuko, baina ez dakit negozio ona den gehiengo oso baten parean eseriko den talde handitxoagoa izatea.

PP egiten ari dena ez da serio hartzekoa, baina Gasteizko legebiltzarrean opisizioko beste bi taldeak egiten ari direna neurri batean birpentsatu beharrean daudela iruditzen zait. Batzuetan asmatu dute, beste askotan ez. Ez naiz behatzaile objektiboena izango, baina sumatzen dudanaren arabera pintzaren errelatoa gailentzen ari da eta nekeza da horri buelta ematea estatistika hotzekin osatutako prentsaurreko baten bidez. Bota biezaio bakoitzak errua nahi duenari, hedabide publikoei nahi badu, baina aldagai horrekin jokatzen ere asmatu egin behar da.

Sarri gertatzen da gutxiengoan dauden gobernuei bozketak behin eta berriz irabazteak sortzen duen plazer ezkutaezinak begirada luzeagoak oztopatzen dituela. Sarri gertatzen da jendeak gobernu horien akordioak lortzeko (ustezko) borondate falta baino gehiago zigortzen duela oposizioaren (ustezko) mendeku egarria. Maiatzeko hauteskundeetan gertatuko denaren zain, badirudi legebiltzar berri baten atarian egon gaitezkeela, gehiengo berriak ekar ditzakeena. Ez dezagun ahaztu akordio garrantzitsuak lantzen ari direla egungo legebiltzarreko batzorde batean. Hala agindu ziguten eta hala uste dugu behintzat.]]>
<![CDATA[Bi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2019-04-30/bi.htm Tue, 30 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2019-04-30/bi.htm
Kontua da, ordea, askok uste ez genuen moduan lortu dutela sozialistek garaipena, hau da, hemengo lau lurraldeetan nahiz Katalunian abertzaleak argaldu gabe, alderantziz baizik. Horra hor igandeko izenburu nagusienetakoa, nagusiena ez bada. Ohituak geunden hauteskunde orokorretako sozialisten garaipenak neurri handi batean abertzaleen bizkar eraikitzen zirela ikusten, baina ezberdina izan da oraingoa. Euskal hautesleen zati handi batek erabaki du bazegoela eskuineko hirukote maltzurra geldiarazteko bide eraginkorragorik PSOEri zuzenean botoa ematearena baino, bide batez sozialistek izan zezaketen (dezaketen) tentazioren bati ere aurre egiten zitzaiolako horrela. Hainbeste denbora euskal oasirik (edo Urkullu lehendakariaren bertsioa apalagoa den mikroklimarik) dagoenetz oldarka eztabaidatzen, eta horra hor denak ados jarrita gai honetan behintzat zerbait egon badagoela esaten.

Lau asteren bueltan hauteskunde berriak izango ditugula kontuan hartuta, ez dago denbora askorik akordio eta gobernu berriari buruz hitz egiteko. Are gutxiago presa eta premiarik igandeko irabazlearentzat. Axularri jaramon handirik egin gabe, luzamendutan ibiltzeko lizentzia hartuko du Sanchezek eta maiatzaren 26ko emaitzen zain egongo da erabakiak hartu aurretik eta, agian, bere gobernuaz gain, han-hemenkako beste zenbait gobernu autonomiko eta udalen egonkortasuna ere lotu nahiko du pakete berean. Eta maiatzean Ciudadanosek PPri beste puska bat jaten badio, definitiboki esango diogu agur PSOE eta Riveraren arteko akordio bati, orain ere aukera urriak dituena. Gozoegia da katalanarentzat eskuineko gidaritza lortzeko geratu zaion aukera, sozialistekin besarkatzen hasteko. PP askoz gorago geratu balitzaio, agian. Orain, ez.

Era batera edo bestera Sanchezek EAJ bidelagun izango duela ez du inork zalantzan jartzen. Orain arte biei etorri zaie ongi eta horretan jarraituko dute, are gehiago hiru lurraldetako erkidegoan dozenaka erakundetan elkarrekin dihardutela kontuan izanda. Eztabaidagarria da —iraingarria ere bai— aspaldi eskualdatuak behar lituzketen duela lau hamarkadako eskumenekin horrela ibili beharra, baina elektoralki eraginkorra ere bai, izugarri eraginkorra. Zerbaitegatik ekin dio EH Bilduk ere bidaia esparru horri.

Baina UPNrenak pizten dit niri jakin-nahirik handiena. Eta harrituta nago, bakarrenetakoa naizelako. Oso erraz batu dituzte guztiek Navarra Suma koalizioak lortutako bi eserlekuak eskuineko blokera. Eta, jakina, eskuinekoak direla ukatu gabe, ez dakit ba Esparzarenek ez duten tentaziorik izango matematikoki fruitu handirik eman ez dituen Madrilerako koalizioa amortizatutzat emateko eta euren alderdiarenak dituzten bi diputatu hauek dantzan jartzeko. Ezin ahaztu lehen ere eginak dituztela elkarren arteko tratuak eta 175etik 177ra doan urrats txiki baina aldi berean handi hori ere ahalbidetu dezaketela.

Nafarroako Legebiltzarreko emaitzei begiratu beharko lehenago, dena den. Horra hor maiatzera begira borrokarik garrantzitsuena. Gerta daiteke sozialistek askok uste eta nahi zutena baino pisu handiagoa izatea baina, zailtasunak zailtasun, badirudi aldaketaren gobernuaren koalizioak aukerekin iritsiko direla hauteskunde berrietara. Beste lehia interesgarri asko dauzkagu zain Hegoaldeko lau lurraldeetan, baina Nafarroa Garaian gertatuko denak sekulako garrantzi historikoa dauka. Eta asko poztuko naiz azkenean fundamenturik gabeko burutazio bitxia besterik ez bada, baina UPNko bi diputatu horiek niri loa kentzen hasiak dira.]]>
<![CDATA[Besteen Maltzagak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2019-04-16/besteen_maltzagak.htm Tue, 16 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1891/020/001/2019-04-16/besteen_maltzagak.htm Enbata aldizkariari eskainitako elkarrizketa bat jotzen dute formulazio horren abiapuntu, gero urte luzez askoren ahotan egon dena. Adibidez, Maltzagako Aldarria eta Mahaia ezagutu genituen duela hamarkada bat inguru eta denbora askoan Maltzagatik izan zuen izena Argia aldizkariko zuzendari Xabier Letonak astero idatzitako artikulu interesgarri haien sailak.

Urrutiagoko intxaurretara begira, Brexitaren inguruan ikusten ari garenak Maltzagako ereduaren ahuldade eta gabeziak agerian uzten dituela aipatu zidan berriki euskal politikan urte asko emanak dituen buruzagi ohi batek. Erromantiko bezain inozoa dela gerorako gauza gehiegi lotu gabe uzten duen formulazio hori eta horregatik dagoela Erresuma Batuan asteotan dagoen anabasa. Ñabardurak ñabardura, antzeko bekatua ikusten dio Kataluniako independentismoaren baitan sortu den zatiketari ere. Gure artean egunen batean prozesu bat martxan jartzen bada oso kontuan hartzeko hutsuneak, adiskide zahar honen aburuz.

Testuinguru historiko eta politiko ezberdina lagun, baina bestelakoa izan zen Eskoziakoa. Han ere egon ziren sektore independentistak hainbat gai garrantzitsu beste fase baterako utzi nahi zituztenak, baina SNPk gidatutako prozesuaren baitan osatutako Liburu Zuriak zehaztasun maila handia eskaintzen zuen eta, errealismoz, oso gustukoak ez zituzten aferak onartu zituzten, monarkiarena kasurako. Pentsatzekoa da, beraz, galdeketa hartan baiezkoak irabazi izan balu, oztopoak oztopo, errazagoa izango zela independentziarako bidea gauzatzea.

Baina, zertarako galdu denbora kanpoko ereduak Maltzagarenarekin alderatu edota uztartzen, hemen dagoeneko Maltzaga hiltzat ematen bada?, galdetuko du norbaitek, hori baita gure artean azken urteotan dugun nobedade garrantzitsuenetako bat. Eta 1997an ELA izan bazen Gernikako Estatutua hiltzat eman zuena, sindikatu bera da hamarkada batzuk beranduago Monzonen ametsa bukatua dela gehien azpimarratzen duena, EAJri errua botatzen, noski, baina ezker abertzaleari ere errieta eginez jelkideekin akordioen bila tematzen delako. Ez da hor aldaketarik gauzatu Elorrietak esan (gogoratu bere liburua), Muñozek azpimarratu eta Lakuntzak iritsi berritan berretsi duenera.

Eta egia da, agian Xibertan bertan hil zen Maltzaga hura, jaio berritan. Edo Lizarra-Garazi hitzarmenaren hondarretan. Baina Maltzaga hor dago eta hortik pasatu beharko da. Kontua da hemen prozesu bat martxan jartzen bada, historikoki elkarrekin iriste hutsari eman zaion garrantzi sinbolikoari baino garrantzi handiagoa eman beharko zaizkiela eduki jakinei, geure Liburu Zuria idazteari, errealismoz proiektu eta proposamen bat lantzeari.

Baina egoera bitxi baten aurrean gaude. Batzuen ustez ez da unea prozesu independentista esplizitu bati ekiteko, ez dira baldintzak ematen, beste bide batzuk jorratu behar dira. Beste batzuek, ordea, ekin nahi diote ibilbide horri baina arazo bat dutelakoan nago, barka biezadate atrebentzia: gaur egun hainbat esparrutan mahai gainean dituzten proposamenekin ez dute inoiz hemen nahiko indar lortuko Europako txoko (nahiko) oparo honetan. Beste era batera esanda, gero eta gehiago entzuten dugun bezala, EAJrik gabe prozesuren bat martxan jarri nahi dutenek arrakasta izan nahi badute, gaur egun EAJk ordezkatzen duenarekiko oso gertu kokatu beharko dira euren proposamenekin. Paradoxa dramatikoa? Agian bai. Badakit euskal independentismoaren inguruan gaur egun teorizatzen ari direnak justu kontrakoa esaten ari direla, baina ez da hori nik ikusten dudana. Barka biezadate atrebentzia, diot bigarren aldiz.]]>
<![CDATA[Sokatiran]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1884/020/001/2019-04-02/sokatiran.htm Tue, 02 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1884/020/001/2019-04-02/sokatiran.htm
Irakurle honen gusturako, idazlearen susmo, irudipen eta hipotesi gehiegiz hornitutako liburua da hau —Ibarzabalen betiko estiloan, beraz, pentsatuko du norbaitek—, baina ez dio horrek baliorik kentzen. Sekulako ekarpena egin du donostiarrak, eta liburu ederra sortu, ezinbestekoa Ajuriagerrari buruz sakondu nahi duenarentzat. Bide batez, beste hainbat pertsonaiari eskainitako eztenkada maltzurrek ere erakargarri egiten dute testua.

Liburua bukatutakoan irakurle honek —eta inguruko beste batzuek— ateratako ondorioetako bat ez da bilbotarrari buruzkoa, ordea. Agirre lehendakaria ez duela oso toki onean uzten ondorioztatu dugu irakurketaren inguruko gure solasaldietan. Idazlea bera ere liburuaren azken orrialdeetan konturatzen da bere lanean zehar «nahi gabe» gehiegitan alderatu dituela Agirre eta Ajuriagerra eta bigarrena lehenengoaren gainetik baloratu duela («oraintxe jabetu naiz»). Haatik, nabarmenena ez da Ibarzabalentzat Ajuriagerra pertsonaia historiko garrantzitsuagoa izatea, liburuan zehar Agirre laudatzeko ematen dituen arrazoi bakanak baizik. Ez dakigu ez duen bat egiten lehendakariari buruz beste hainbat biografo eta historialarik idatzitakoekin edo ez duen liburu honetako protagonista nagusia ez den bati buruz gehiago sakontzeko beharrik ikusten, baina deigarria, oso deigarria, idazlearen maltzurkeriaren bat tarteko.

Sakonean klasiko baten aurrean gaude, euskal nazionalismoaren historian —zehazki, jelkideenean— izan zen sokatira honen irakurketa berri baten aurrean. 1937ko urtarrilean Bilboko kartzeletan izandako sarraskiekin hasi, Santoñakoarekin jarraitu eta hamarkadetako urteetako tirabirekin bukatu, ezagunak —eta onartuak— izan dira bi gizon handi hauen arteko ika-mikak eta banaketa ez beti dikotomikoak: alderdia-gobernua, britaniarrak-amerikarrak eta abar luzea. Baita EGI-EKIN-ETA aferan batak zein besteak (eta hauen ingurukoek) izan zuten jokaera ezberdina ere.

Klasikoa da, bai, baina kontua da iruditzen zaigula aspalditxo honetan askoz ere modu esplizitu eta gordinagoan ari direla azaleratzen sokatira hauek guztiak, agian denboraren igaroteak horrela ahalbidetzen duelako. Testuinguru honetan, benetan deigarria izan zen duela urte batzuk Pepe Mitxelenaren iloba Juan Jose Rekondo eta honen emazte Anne Mariek idatzitako liburu mardula, Agirre lehendakaria goresteko eta Ajuriagerrari sekulako egurra emateko profitatu zutena. Ibarzabalek aitortzen du liburu hau ere erabili duela berea osatzeko eta «bikaina» dela ere onartu du, baina aldi berean ezeztatu ere egiten du eta kontrako ikuspuntua eskaini rekondotarrek gauza askotan ziotenarekiko. Ez dut uste bi liburuen arteko ez hain ezkutuko sokatira ikusten bakarra izango naizenik.

Baina bitartean, Euskal Herriko Batzokietan jelkideak Agirre lehendakariaren eta Ajuriagerra burukidearen argazkiei begira, bata bestearen alboan, paretarik nagusienean jarriak. Berezko jakituria historikoaren jabe, sokatirak beste batzuentzat utzi eta ezberdintasun haiek natural-natural onartzen, euren buruak ez bataren ez bestearen aldeko hautua egitera behartu gabe. Besteak beste, horregatik dago alderdi hori sendo eta zutunik. Zutunik, Agirrek zin egin zezan Ajuriagerrak idatzi bezala.]]>
<![CDATA[Xiberta]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/014/001/2019-03-19/xiberta.htm Tue, 19 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/014/001/2019-03-19/xiberta.htm
Larrazabal txakolindegiko diskurtsoa edota lehenengo Aberri Eguna aipatuko dute batzuek; baita Agirre lehendakariaren aukeraketaren eguna ere. Lizarra-Garaziko akordioen eguna, Askatasunaren Ibilaldia, Txabi Etxeberrietaren heriotza... ez dira gutxi boteprontoan bururatzen zaizkigunak beste askorentzat mugarri izan daitezkeen artean. Baina, arrazoiak arrazoi, ez da erraza abertzaleen baitako familia guztiek erreparorik gabe onartuko luketen pare bat aukeratzea. Ezta Xibertako bilerena ere.

Irakurketa berriek —eta hauek bultzatutako lekukotza zaharragoen berrikusteek— eraman naute Xibertara, hainbat lekukotza zuzenek lagunduta. Burututako bidaian, ondorio garbi bat: arrakala handitzen doa 1977ko apirila eta maiatzean izandako bileren inguruan egiten diren irakurketen artean. Galdutako aukera historikoa izan zela berrestetik Angeluko hotel hartakoa gutxiestera dagoen zatia oso handia baita orduko protagonisten ahotan entzuteko.

Madrilera eginbehar berrietara joan aurretik Argalaren biografia utzi digu idatzia Mertxe Aizpuruak. Porrot mingotsa izan zela diosku usurbildarrak gaiari eskaini dion kapituluaren izenburutik hasita. Bide batez, ustez pistola batekin gertatu (ez) zen istorio ospetsuaren inguruko argitasunak ere ematen ditu. Normala denez, Argalak bilera haietan jokatutako paperaren berri ematen zaigu batez ere liburuan, baina oso garbi geratzen da Xibertari liburuan zehar ematen zaion garrantzi historikoa.

Batek espero zuena baino toki gutxiago eskaintzen dio Xibertari Pako Sudupek Telesforo Monzoni buruz idatzitako biografia gomendagarrian, baina hemen ere abertzaleen batasuna lortzeko ahaleginean izandako porrota azpimarratzen da. Jakina denez, bilera haietan Yoyesek jasotako aktak Mirentxu Purroy kazetariak zaindu zituen urte luzez eta 2011n Anai Arteak argitaratutako liburu batean gizarteari ezagutarazi. Purroy ere izan zen Xibertan —ez polemikarik gabe— eta aipatutako liburuan ematen duen testigantza oso gogorra da han ikusitako zenbait gauzarekin. Besteak beste, bilera haietako hainbat kideren gorrotoa eta handiustea aipatzen ditu eta zenbait erakundek bidali zituzten ordezkarien aukeraketa desegokia. Iritziak iritzi, bai Iruñeko kazetariak eta bai Anai Arteak Xibertakoari liburuaren bidez ematen dioten garrantzi historikoa izugarria da.

Beste ikuspuntu bateko jende asko ere badago, ordea. Elixabete Garmendiari eskainitako elkarrizketa liburu mamitsuan Xibertakoa «totum revolutum» bat izan zela esaten du Carlos Garaikoetxea lehendakariak, eta ordurako gauzatua zegoen haustura eszenifikatzea besterik ez zela izan. Ahalegin desmifitikatzaile nabarmena sumatzen zaio bere hitzetan eta horretan ez dago urruti Xibertan egon ziren jelkide batzuek esan izan dutenagatik, Juan Jose Pujana eta Joseba Azkarraga kasu.

Gordinagoa izan da Xibertan EIAko ordezkari gisa izan zen Iñaki Martínez, Gaizka Fernández Soldevillari historialari emandako testigantzan. Denbora irabaztea beste helbururik ez zuen mozorro-dantza bat besterik ez zela izan hura eta Monzon eta ETAm izan zirela hura serio hartu zuten bakarrak, gainerakoak itxurakeriak egiten ari ziren bitartean.

Bistan da, beraz, muturreko iritziak daudela Xibertan gertatutakoari buruz. Eta honek guztiak geure buruari galdetzera eramaten gaitu ea hain dokumentatua dagoen gertaera (historiko?) batetik bertan egondako lekukoek eta garaiko protagonistek hain irakurketa ezberdinak egiten badituzte, ea izan dezakegun itxaropenik gure artean azken hamarkadetan gertatutako gainerakoari buruzko gutxieneko adostasunik erdiesteko.]]>
<![CDATA[Urkulluren eskua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/024/001/2019-03-05/urkulluren_eskua.htm Tue, 05 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1889/024/001/2019-03-05/urkulluren_eskua.htm proces-aren epaiketa. Honen baitan, ikusmin berezia sortu zuen gugan Urkullu lehendakariaren lekukotzak. Eta espero zitekeen bezala, oso balorazio ezberdinak entzun eta irakurri ahal izan genituen berak esandakoari buruz. Rajoyren bezperako gezurrak agerian utzi zituela azpimarratu zuten batzuek eta Puigdemonten negoziatzeko borondatea aldarrikatu zuela beste batzuek. Estatu espainiarraren aldeko ustezko bere betiko jarrerari eutsi ziola gogor salatu zuenik ere izan zen. Zenbat buru, hainbat aburu, beraz, gauza gehienetan bezala.

Hala ere, irudi batek hartu zuen egun hartan indarra, lehendakariak esandakoari ere itzal eginez. Labur dezagun: Gabriel Rufian katalanak bere deklarazioa bukatzerakoan auzipetu guztiei eman zien eskua aretotik ateratzerakoan, Santi Vila sailburu ohiari izan ezik; Urkullu lehendakariak Santi Vilari bakarrik, ez beste inori. Horiek dira datu objektiboak, ez dago zalantzarik, baina ezinbestekoa da ñabardura bat egitea, zintzo jokatu nahi badugu. Rufianek nahita egin zuen hori guztia, hori zen berak nahi zuen argazkia. Lehendakaria, ordea, inori eskua eman gabe zen ateratzekoa, baina azken lerroan zegoen Vilak luzatu zion eskua eta Urkulluk eman, beste edozeini egoera berean emango ziokeen bezala.

Baina askorentzat berdin du, ez dezala egiak argazki horrek eskaintzen duen pagotxa izorratu. Ordu gutxian Urkulluren eskua nagusi sareetan, eta denen gainetik, milaka pertsonaren bertxiotze, atsegin adierazpen eta iruzkin izan zituen bederatzi segundoko bideo bat twitterren, lehendakaria aretotik ateratzen eta Vilari eskua ematen erakusten duena. Bideoak, katalanez vergonya-ren (lotsaren) lehendakaria dela adierazten eta Euskal Herritik barkamena eskatzen mezua zuen lagun eta Paquita La Del Barrio mexikarraren abesti ezagunaren ondo aukeratutako bederatzi segundo ere bai: Rata inmunda, animal rastrero, escoria de la vida.

Ez dut Urkulluri botoa eman izanaren damurik, baina aldi berean ez dut inoiz ezkutatu nire iritzi kritikoa hain gustukoa ez dudan zerbait ikusi dudanean. Ororen gainetik, Kataluniarekiko bere zenbait jarrerak sortu dute kezka nigan, arkupe honetan bertan behin baino gehiagotan idatzi dudan bezala, Puigdemonti bisita egin ziezaiola eskatu nion hartan kasu. Eta Auzitegi Gorenean lehendakariak esandakoa oso zentzuzkoa iruditu bazitzaidan ere, erabat zilegi eta ulergarria da beste jende asko ez asebetetzea edota haserretzea. Hala adierazi zuten egun berean eta hurrengoetan gure politikari eta iritzi emaile askok, benetan aberasgarriak suertatu ziren adierazpen eta idatzietan. Kontua beste bat da, ordea.

Kontua da egia-ostea, gezur emotiboa, fake-a eta hori guztia denen ahotan darabilgun garaiotan, badirudiela horretan ere ez garela gu oasia eta ondo ikasten ari garela iritzi publikoa moldatzeko laburbide kezkagarri hauek hartzen. Gure hedabide eta unibertsitateetan gai honi buruz hurrengo aldiz hitz egiten denetan agian ez dute soilik Donald Trump, Steve Bannon, Albert Rivera edota urrutiko intxaurretara joan beharrik izango; ez dute soilik hemendik kanpoko gaiztoek egiten dituzten manipulazio ariketak adibide gisa jarri behar izango.

Agian norbaiti bururatuko zaio gure artean ere gertatzen direla horrelakoak. Adibidez, Urkullu lehendakariak (bi hankako arratoia, gorago aipatutako abestiaren arabera) areto hartan emandako zortzi urratsen ondoren pertsona batek luzatutako eskuari adeitasunez erantzun izanak —hobeto esanda, egoera horren erabilpen maltzurrak— milaka pertsona asaldatu zituela eta horietako askori barruan zuten gorrotoa aterarazi. Agian bai, baina iruditzen zait ez dela hori gertatuko.]]>