<![CDATA[Iñaki Galdos Irazabal | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 27 May 2020 02:04:06 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iñaki Galdos Irazabal | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Alderdi 'arraro' eta xelebre samar hura]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/023/001/2020-05-26/alderdi_arraro_eta_xelebre_samar_hura.htm Tue, 26 May 2020 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/023/001/2020-05-26/alderdi_arraro_eta_xelebre_samar_hura.htm
Argi dezadan izenburura eraman ditudan hitzak ez direla nik sortuak, ez nuke horrelako atrebentziarik izango. Sinets beza irakurleak autodefinizioa dela, 1978ko ekainaren 23ko barne dokumentu batean alderdiak (txostengileak bederen) bere buruari egiten diona, ESEI borroka sozialistaren eta ezker abertzalearen baitan nola kokatzen zen azaltzeko ahaleginean: «Un grupo raro, casi pintoresco», zioen testu hark, gaztelaniaz. Entzunak genituen ESEIri buruzko beste hainbat bitxikeria, tartean karrerarik ez zutelako ez zirela afiliatu brometan esaten zutenenak, baina ez genuen pentsatuko barne dokumentu batean horrelakorik irakurriko genuenik.

Dokumentuak. Horiek dira Roldan Jimenoren lan honen fruitu nagusia. Alderdien historiak azaltzerakoan bide ezberdinak jorratu izan dira. Garaiko protagonisten testigantzak batuz kronika osa daiteke adibidez, horiei hitza eman eta atzera begirako gogoeta korala -eta sentimentala- osatuz. Baina liburu honetan beste bat izan da egindako hautua, eta alderdiaren ibilbide laburraren produkzio aberatsa ezagutzeko beta eman zaigu, asko argitaratu gabeak zeudenak. ESEIren oinarri doktrinal, ideologiko eta estrategikoak ezagutzeko baliagarri ez ezik, trantsizio garaia ezagutzeko izugarri tresna aberatsak ere badira gainera. Dokumentu gehienen sortzaileak nortzuk izan ziren ikusita (G. Monreal, J.M. Castells...) ez da inor harrituko horien balioa aldarrikatzen badugu, eta gaur egunerako ere irakurgai ederrak direla baieztatzen badugu.

Saiakera baten historia da ESEIrena. Analisi marxista batetik abiatuta alderdi sozialista eta abertzale gisa tokia hartu nahi zuen alderdi batena. Bere sozialismoa, ezker demokratikoa deitzen ziona, sozialdemokraziaren eta marxismo-leninismoaren tarte estuan kokatu nahi zuen, eta bere abertzaletasuna jelkideena gaurkotuz osatu. ETA bien borroken aurka zegoen, eta hori izan zen hain zuzen ere oztopo nagusienetakoa ernaltzen ari ziren koalizio eta fronteen baitan bere burua ez kokatzeko. Liburuko pasarte interesgarrienetakoak elkarrizketa eta negoziazio haien berri ematen dituzten barne dokumentuak dira. Katalunian Pallach eta gainerako sozialisten artean gertatzen ari zena ere oso gertutik jarraitzen ari ziren, agian hangoak hemen balioko zuelakoan. EAJ eta PSErekin 1977ko Frente Autonomikoan eta Euskadiko Ezkerrarekin 1979 hauteskundeetan izan ziren azkenean ESEI gauzatu zuten harreman elektoralak, nahiz eta udal hauteskundeetan besterik ere izan zen. Eusko Legebiltzarreko 1980ko hauteskundeetarako bakarrik aurkeztu zen, eta porrot handia jaso zuen, alderdia desagerpenaren atarian kokatzeko.

Porrotak porrot, alderdiaren garaipen postumoa aldarrikatzen du Iñigo Lamarcak liburuaren hitzaurrean. Eta ez du arrazoi faltarik, Roldan Jimenok ia zazpiehun orrialdetan zehar jasotakoa irakurtzen badugu. Are gehiago, esango genuke gaur egun indartsu dauden zenbait politikari eta alderdi gertuago daudela hainbat gaitan ESEIk zioenetik, eurek orduan esaten zutenetik baino. Jende askoren bigarren aukera omen zen ESEI, jende askok arrazoia bai baina botoa ematen ez ziona.

Benetako altxorra da pandemiaren erdian kaleratu den liburu hau. Baina aldi berean iruditzen zaigu, olatua aprobetxatuz lan berri bati ekin beharko lioketela orduko alderdikideek, Lamarcaren hitzaurrearen hariari tiraka. Gorago aipatu ditugun kronika eta testigantzek izugarri ondo osatuko lukete dokumentazio lan eder hau beste liburu batekin. Baita orduko agintarien, hautagaien, eta zinegotzien errepasoak eta horietariko askoren geroko ibilbideenak ere. Ziur gaude Roldan Jimenoren liburuaren aurkezpenen kariaz askori sortuko zaiola hori egiteko gogoa. Duela berrogeita piku urte hain testu ederrak sortu zituztenentzat ez da lan astuna izango.]]>
<![CDATA[Asteburuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/023/001/2020-05-12/asteburuak.htm Tue, 12 May 2020 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/023/001/2020-05-12/asteburuak.htm
Ez da erraza gertatu dena ulertzea eta ez du horretan lagundu azken orduko bat-bateko aldaketak ere. Agian norbaitzuek ulertuko zituzten sailburuek emandako prentsaurrekoan iragarritakoen zergatiak, baina beste asko onartu beharrean gaude ez garela multzo horretakoak. Ez da lehenengo aldia inongo beharrik gabe Jaurlaritzak bere burua zirimola batean murgildu duena (gogora dezagun baserritarren merkatuekin gertatu zena, besteak beste) eta saiatu beharko du gehiago ez egiten. Sarri gertatuko zaio, gertatzen zaio eta gertatuko zaio xextra sortzen duten erabakiak ezinbestean hartu beharra. Pasa den asteburukoa ez zen horietakoa.

Zirimola horren bueltan, aberatsa izan da asteburua beste hainbat gogoeta egiteko ere, ez baikorrak gainera, aurrera dezadan ondorioa. Aurreko asteetan jende askok Madrileko gobernuaren kontra jo bazuen —bagenuen— probintzia hartzeagatik erabaki esparru gisa, azken egunetako zalapartan garbi ikusi da probintziena (utz dezagun lurralde hitza une egokiago baterako) oso bizirik dagoen zerbait dela gure artean. Nahi eta uste baino jende gehiago sumatu dut asaldatuta bere probintziarekiko aldarrikapen sutsuak egiten, eta hori ere ez da berria, Bizkaiarekiko errezelotik gorrotora doazen jarrerak azaleratzen. Askoren eskaera ez da izan Jaurlaritzak baldintzak betetzen zituzten hiru lurraldeetarako (edo bailaraz bailara, Katalunian bezala) neurri jakin batzuk har zitzan. Ez, protesta eta kexuen markoa probintzietan ezartzea lortu dute batzuek, batek daki zergatik. Horra hor, Madrilen astean zehar lortutakoa gutxietsi eta zapuztua. Zer tristura sortu didaten sareetan irakurri eta sakelakoan jaso ditudan mezu askok!

Bide batez, bada asteburuko eztabaida publiko horretan deigarria egin zaidan zerbait ere. Deigarria egin beharko litzaidakeela idatzi beharko nuke agian, harridurarako gaitasuna erabat galdua dudalako aspaldion. Kontua da Eusko Jaurlaritzaren erabakiaren kontra jo dutenetako askok ere argitu beharko liguketela zer gertatu zaien denbora gutxian Iñigo Urkulluren gobernuari neurri zorrotzagoak exijitzetik neurri zorrotzegiak hartu dituelako kritikatzera jauzia emateko. Kritika ona bezain beharrezkoa da beti, baina kritikoei koherentzia pixka bat eskatzea ere zilegi da. Eta erakunde batek egiten duena egiten duela eta egiten duenean egiten duela, gaizki dagoela dioenak (dena gaizki eta berandu entzun genuen berriki irrati publikoan) arriskua dauka inkoherentzian erortzeko eta etengabeko jarrera horrek eraginkortasuna galtzeko. Koherentzia eta umiltasun pixka bat ere bai. Adibidez, jarduera ekonomikoak itzultzear zirela askok egin zituzten aurreikuspen apokaliptikoak ez direla bete onartuz eta orduan erabilitako hainbat akusazio potolo(egi) berrikusiz.

Asteburu zalapartatsua izan da, bai, eta iruditzen zaigu hurrengoa ere ez dela makala izango. Etzi dira biltzekoak alderdietako ordezkariak lehendakariarekin. Ez dakit jabetzen diren zenbat eskertuko genukeen akordio zabal bat hauteskundeen inguruan, baina ezkor nago erabat. Pernadoren egiak direla pentsatuko du norbaitek, baina entzuten eta irakurtzen ari garen arrazoien aurrean, hona hemen bi gauzatxo guztientzat balio dutenak, hobesten duten igandea hobesten dutela ere: ez dago eguzkiaren azpian zientzialaririk data jakin bat baino 54 egun lehenago pandemiarekin zer gertatuko den aurreikus dezakeenik; baina, aldi berean, adituen merkatu zabalean bakoitzak nahi dituen aurreikuspenak erosi ahal izango ditu bere hautua indartu eta arrazoitzeko. Nahieran. Adituekin gai guztietan gertatzen den bezala, portzierto.]]>
<![CDATA[Neurria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/023/001/2020-04-28/neurria.htm Tue, 28 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1901/023/001/2020-04-28/neurria.htm zipaioak izan diren ertzainekin argazkia ateratzear ere egon zela gogoratu nion ironikoki. Irribarrea ahoan, maltzurra ez izateko erantzun zidan, garagardo bana eskatzen zuen bitartean.

Aspaldion buruan bueltaka dabilkidan galdera da hori, baina adiskideren bati broma antzean egina izan beharrean, gizarteari buruz serio asko egina. Posible al da gure artean gertatzen ari denaren inguruko hain irakurketa muturrekoak izatea, batez ere egiten dituztenetariko pertsona asko toki eta egoera bertsuan bizi direla kontuan izanda? Benetan al dago gure gizartea hain polarizatua? Eta, batez ere, nork egiten du irakurketa egokiagoa, nor hurbiltzen da gehiago jendartearen iritzi orokortuenera? Hegoaldeko hiru lurraldek osatutako erkidegoaz ari naiz, argi dezadan lehenbailehen.

Ukaezina da birus hau etorri zaigunetik bizi dugun egoera katastrofikoa kudeatzea benetan dela zaila munduko gobernu guztientzat. Ezustean harrapatu eta gaindituta ikusi ditugu sarri. Baina horrekin batera jabetzen ari gara ez dela erraza oposizioa egitea ere, neurria hartzea. Horregatik gaude onartu beharrean harriduraz ikusten ari garela batzuk aipatu erkidegoan oposizioa oro har erakusten ari den jarrerarekin. Urkullu lehendakariak eta bere gobernuak krisi honetan zehar hartutako hainbat erabaki (eta ez hartutako beste hainbat) publikoki kritikatu izanak ematen duen lasaitasun eta zilegitasunak babestuta egiten den gogoeta da.

Deigarria gertatu zaigu zergatik kritikatu zaion gehiago eta gogorrago Gasteizko gobernuari horrek hartu ez zuen —eta hartu ezin zuen— erabaki batengatik, benetan erabaki hori hartu zuen Madrileko gobernuari baino. Harrigarria da ikustea zer tonu ezberdinak erakusten ari diren batzuk Iruñean eta Madrilen, Gasteizen erakusten ari direnekiko, oso hitz eta akusazio potoloak tarteko. Ez dakigu hauteskunde giroan egoteak duen eragina, baina begien bistan dago erabaki bat egon dela giroa toki batzuetan besteetan baino gehiago gogortzekoa. Geroak esango du nori egiten dion kalte edo mesede, baina oso luzea izango da krisi hau, eta dinamikoa bezain aldakorra jendearen umorea. Adibidez, jarduera ekonomikoari berriz ekitea aldarrikatzen zutenek hasieran higadura izan bazuten ere, denboraren poderioz gero eta jende gehiagoren babesa izan dute; eta kontrakoa ziotenek agian ikusi dute lanera itzuli nahi izatearena ez zela soilik enpresaburu maltzur gupidagabekoen egarria. Bihar, nork daki.

Ezkuta —eta ekidin— ezina den borroka honetan, hiru gauza izan beharko dituzte garbi batzuek zein besteek. Bata, garai ilun hauetan jendeak batasuna eskatzen duela eta batasuna oztopatzen duena —edo itxura hori ematen duena— zigortuko duela gizarteak. Bigarrena, gobernuan egote hutsa ezin dela izan aitzakia oposizioa ezkutatu eta egoeraren larritasunak eskatzen duen leialtasunaren izenean isilarazteko. Hirugarrena, oposizio batentzat ez dela nahikoa gobernuaren hutsegiteen zerrenda behin eta berriz errepikatzea; gauzak hobeto egiteko gai izan zitekeela ere erakutsi behar duela, arrakasta izan nahi badu.

Oposizio ororen zereginetako bat gobernuen autokonplazientziak mugatzearena da, baina ez da erraza gobernuen autokonplazientziaren eta gizarteen autoestimuaren arteko muga ezartzea. Iruditzen zait sarri lehenengoa higatzeaz gain (edo higatu beharrean) bigarrena higatzen dutela hainbat oposizio moldek. Autoestimurik gabeko herriek aurrera egiterik nekez dutenez, autoestimua bermatzen dietenen aldeko hautua egin ohi dute normalean herritarrek.]]>
<![CDATA[Izena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2020-04-14/izena.htm Tue, 14 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1891/023/001/2020-04-14/izena.htm
Ikurrina. Historia errepasatzen badugu, ez zuten 1894an Arana Goiri anaiek euskal nazioa irudikatzeko sortu. Eta poliki-poliki horretan bihurtzen joan zen arren (Jean-Claude Larrondek 1916a aipatzen du bereziki joera hori orokortu zeneko urtea), Luis Aranak urte luzez eraman zuen aurrera ikurrina Bizkairako sortua zelako aldarrikapena eta gainerako euskal lurraldeetara hedatzearen kontrako borroka irmoa; horregatik sortu eta proposatu zituen berak bandera gehiago beste lurraldeetarako eta naziorako. Esanguratsua da ikustea nola Sabinoren anaiak, oraindik 1922ko uztailean Bilboko Abasolo txakolindegian eskainitako hitzaldian, sutsuki eusten zion bereari, eta kritikatzen zuen ikurrinarekin egin zena, ordurako bere gertukoenek ere ez zutenean gai horretan berarekin bat egiten.

Esan nahi da ez direla (izan) gauza hauek aldaezinak, betirakoak. Eta esan nahi da agian ikurrinarekin gertatu zena, izan zuen ibilbidea, izan daitekeela eredu, adibide, gogoetarako tresna, geure artean daukagun beste aferetako bati aurre egiteko, gure nazioaren izenarenari, hain zuzen ere. Ez da hau egoeraren deskripzioa egiteko unea, ezta egoera honetara zergatik iritsi garen eztabaidatzekoa ere, baina egia borobila da arazo handia daukagula gure izenarekin, gutariko askok tristuratik haserrera eta haserretik etsipenera bueltaka dabilzkigun sentimenduen jatorri. Gaitz erdi, gutxi batzuen egonezinak balira soilik arazo honen ondorioak eta ez balitz nazioaren zirimolaren ispilu gordin.

Egiazki, ez dira gutxi munduan barrena estatu eta nazioen izenekin sortzen diren nahasmenak, egun hauetan ikusten ari geren moduan. Batzuk aipatzearren, Holanda/Herbehereak, Britainia Handia/Erresuma Batua, Ulster/Ipar Irlanda, Irlanda/Irlandar Errepublika... Baina ez dago horien artean minutu erdian argitu ezinezkorik. Gurea larriagoa da. Eta gurean sekulako aldaketa gertatzen ari da Euskadi izenarekin bereziki: Hegoaldeko hiru lurraldeen erkidegoari Euskadi esatea nahi izan ez dutenak -urte luzez hala jokatu dutenak- erabat gainezkatuak daude, eta, duela urte gutxira arte hori sekula egingo ez zuketenek natural-natural nola egiten duten ikusita, harrituta bezain etsita. Nafarroa/Nafarroa Garaiarekin gertatzen ari den bertsua, portzierto, nahiz eta ez diogun gai horri merezi duen arreta jartzen.

Badago gaiari beste era batera heltzen dionik ere. Gernikako Estatutuaren lehen eta bigarren artikuluen eta Espainiako Konstituzioaren laugarren xedapen iragankorraren berrirakurketa egitera gonbidatzen gaituzte, eta ikurrinarekin gauza bera gertatzen dela gogorarazten digute egiten dutenaren azalpen gisa, azpimarratuz gainerako lurraldeetako abertzaleek ez dutela banderarekin izenarekin duten jarrera berdina. Kontuan hartzeko arrazoiak, baina guztiz asebetetzen ez gaituztenak.

Arrazoiak arrazoi, eztabaida ireki eta lasai baten beharrean gaudela iruditzen zaigu. Eta erabakiak hartu beharrean. Iñaki Azkoaga izan da aspaldion gai horri denbora gehien eskaini diona, ikerketa, azterketa eta proposamen zehatzak ere eginda, guztiak liburu gomendagarri batean jasoak. Berari irakurri izan diogun bezala, erabakiak hartzekotan, asko izango dira atsekabetuta geratuko direnak kontsentsuaren mesedetan, baina ez da inoiz izango Luis Aranak bere anaiarekin sortutako ikurrinarekin gertatu zena ikusita, urte luzez izan zuen bezain atsekabe handia. Nekez izango gara gai etorkizuneko egitasmo bat lantzeko, geure buruari ematen dizkiogun izenekin behingoz bakerik ez badugu izaten.]]>
<![CDATA[Berrogei urte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/023/001/2020-03-31/berrogei_urte.htm Tue, 31 Mar 2020 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1890/023/001/2020-03-31/berrogei_urte.htm Portzierto, hogeita bost urte beranduago (2005) Xabier Arzalluzek Javier Ortizekin atondutako liburuan oraindik esaten zuen Gasteiz ez zela hiriburua, Iruñea izatea orduan ezinezkoa zenez, momentuz izendapen ofizialik ez egitea erabaki zela.

Juan Jose Pujana izan zen Eusko Legebiltzarreko lehen presidentea, baina hori baino garrantzi sinboliko (eta politiko) handiagoa izan zuen legebiltzarraren osaketa ekitaldian mahaiko legebiltzarkide nagusiena Jesus Maria Leizaola lehendakaria izateak eta, ondorioz, bere hitzaldia egin ahal izateak, etengabeko katearen erakusgarri. Adinagatik, Telesforo Monzon hautatu berriak ere izan zuen bere urte askotako gobernukidearen alboan mahai hartan egoteko aukera, baina ezaguna da Herri Batasunak hauteskundeetan bai baina erakunde hartan ez parte hartzea erabakia zuela, kanpainako ekitaldi nagusian Donostiako belodromoan txalo artean bi etakidek zabaldutako pankartak zioen bezala. Hirurogeitik lau bakarrik ziren emakumeak lehen legegintzaldi hartan. Soldata berriz, 135.000 pezetakoa izango zuten aukeratu berriek.

Gaiztotua zegoen giroa Euskal Herriko kaleetan. Adibidez, Errenterian BVEk eta Azkoitian ETAk gogor jo zuten bezperatan. Baina, aldi berean, hiru lurraldeetako hiritarrek erabakia zuten Gernikako Estatutuaren bidetik aurrera egitea; horren fruitu ziren legebiltzar sortu berria eta jaiotzear zegoen Eusko Jaurlaritza. Atzean geratua zen Xiberta, batzuentzat aukera galdua, baina garaiko beste protagonista batzuentzat ordurako erabakiak hartuak zeudenaren zertifikazio antzeztu samarra, totum revolutum-a Carlos Garaikoetxeak Elixabete Garmendiari aitortu zionez. Bazen, hala ere. legebiltzar jaio berriak beste zerbait egingo zuenaren itxaropena zuenik, sortu zen gehiengo abertzalea handia zela ikusi ondoren. Eibarko sozialistek 1931n erakutsi zuten ausardia ez erakutsi izana eta aukera historikoa geldi izana leporatu zien Julen Kaltzadak Zeruko Argia aldizkaritik, batez ere EAJri, baina baita HB eta EEri ere, gaur egun irakurrita harridura sortzen duen artikulu batean.

Berrogei urteko ibilbide luze eta oparoa bete du Eusko Legebiltzarrak. Baina une garratzen testigu ere izan da, tartean legebiltzarkide eta legebiltzarkide ohien erailketa basatiak eta mahaiko hiru kideren epaiketa bidegabea. Hau idaztean jabetzen naiz ez dela ospakizunetarako garairik aproposena, birus anker bat tarteko. Aldi berean, jabetzen naiz gure autogobernuaren muga eta ahuldadeak inoiz baino ageriago geratzen ari direla. Hala ere, duela berrogei urte pasatxo bide hura aukeratu izana defendatzen dugunok ez dugu inoiz gabeziarik ezkutatu, ez dugu inoiz etsipenik disimulatu. Baina unerik txarrenetan ere —ez da oraingoa samurrena— beti pentsatu izan dugu harro egoteko moduan daudela erabaki haiek hartu eta urrats haiek eman zituztenak. Gure omen eta esker ona merezi dutela.]]>
<![CDATA[Boteprontoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/024/001/2020-03-17/boteprontoan.htm Tue, 17 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1890/024/001/2020-03-17/boteprontoan.htm
Horrelako krisietan ikusten ei dira gizartearen gabeziak eta baloreak. Baita norbanakoenak ere. Eta, oro har, kanonak esaten du berrindartuta ateratzen direla herriak gisa honetako trantzeetatik, utz biezadate herria aipatzen honelakoetan (ere) herriak aipatzea desegokia (identitarioa ere bai?) dela diotenek. Hala izatea nahi nuke, baina ez nago oso ziur horrela gertatuko denik, zarata gehiegi, xextra eta zalaparta sobera da ikusten ari naizena hainbat esparrutan.

Ikusten ari naiz badagoela jende oso aktibo bat gure agintariek egiten duten guztia, guzti-guztia gaizki iruditzen zaiona. Egiten dutena egiten dutela, egiten dutenean egiten dutela. Agintarien edozein prentsaurreko hasi orduko marmarka hasten dena. Aldi berean, badaude agintariak askotan bidezkoak diren kritikei modu egokian erantzuten ez dakitenak, arazoa areagotuz. Aldi berean, badago oraindik jabetu ez denik gaur egun ezinbesteko baldintza dela hainbat kargutarako komunikatzeko gaitasuna izatea. Aldi berean, badago jendea solemneki iragartzen duena kritikak gerorako utziko dituela, justu egurra ematen hasi aurretik. Horrela doa kontua, gaiak duen larritasuna, soziala eta ekonomikoa ere bai, ez soilik osasun mailakoa, sarriegi alde batera utzita.

Baina agian kutsatuegi nago, ez koronabirusak kutsatua, baina bai batez ere sare sozialetan bizi den mikroklima berezi batek kutsatua. Eta kutsatzaile ere banaiz beraz, onar dezagun guztia. Sare sozialek duten gero eta garrantzi eta gaitasun handiagoa onartzea bezain beharrezko baita onartzea gugan sekulako distortsioak sor ditzakeela —sortzen dituela— fokua hor bakarrik jartzeak edo nagusiki hor jartzeak; are gehiago soilik gustuko ditugunen mezuak irakurri, txalotu eta zabaltzeak. Garai bateko institutu eta unibertsitateko asanbladak datozkit gogora aspaldion, orduan ere askok pentsatzen baitzuten haietako bozketen emaitza arrakastatsuak herri bihurtzen zituztela, orain euren txiosfera partikularrak herri bihurtzen dituzten bezala, herriaren babesa neurtzeko sistema berria birtxiotze eta atsegite kopurua zenbatzea dela sinetsita. Beti herriaren izenean hitz egiten. Gero atsekabe eta ezuste asko iristen da. Azken egunotako adibidea kasu: ez da hain zaila ulertzea jende askorentzat (agian gehiengoarentzat) ez direla bateraezinak balkoietatik osasungintzako langileei txalo egitea, osasungintzako arduradun politikoekin jarrera kritikoa izatea eta, aldi berean, arduradun politiko horiei berriro botoa ematea.

Bai, agian kutsatuegi nago ni ere eta jaramon gehiago egin beharko nioke nire inguruko jende askori, euren lantokietan, ikastetxeetan, boluntario taldeetan, familietan... gertatzen dena ikusteko. Agian horrela bukatuko litzateke nire ezkortasuna krisi honetatik berrindartuta aterako ote garenaren inguruan. Agian ez da koronabirusaren kontrakoa etorkizunean beharko dudan txerto bakarra. Ingurura so egiten eta arnasa hobeto hartzen hasi beharrean nagoela da egunotan ikasten ari naizen gauza garrantzitsuenetakoa. Iruditzen zait ez naizela behar hori duen bakarra.]]>
<![CDATA[Bikotekideak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/028/001/2020-03-03/bikotekideak.htm Tue, 03 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1890/028/001/2020-03-03/bikotekideak.htm
Bi urte lehenagokoa zen aipatutako Bartzelonako Adierazpena, 1923ko Aliantza Hirukoitzaren 75. urteurrenaren kariaz sinatua, hamar urte beranduagoko Konpostelako Itunaren (GALEUZCA) aitzindaria izan zena azken hau. Baina 2000. urtean ez zen giro Euskal Herrian eta CiUk ez zituen batere garbi ikusten kontua hartzen ari zen abiadura zein norabidea. Ibarretxe lehendakariaren gidaritza zen indarra hartzen ari zena, eta ERCkoentzat goxoki erakargarriagoa zen hori, azken hamarkada luzean bikotekide izana zuenarena baino. Esana geratu da azkenean konpondu zela xextra, baina orbainak utzi zituen, urte batzuk geroago berriro agerian geratuko zirenak, ordurako Joan Puigcercosen gidaritzapean zeuden katalanek EA baztertu eta Aralar lehenetsi zutenean bikotekide berri gisa.

Adibide soilak dira, baina aldi berean ondo erakusten dute ez direla beti izan Euskadiko eta Kataluniako alderdi abertzaleen arteko harremanak uste bezain samurrak; zalantza, eztabaida eta haserrerik gabekoak. 1923ra itzulita —horra hor diogunaren beste adibide bat—, jelkideen arteko aberrianoek (PNV) sinatu zuten hura, baina ez komunionistek (CNV), alderdikideen artean galdeketa egiteko geratu zirelako hauek, inoiz gertatu ez zena, Primo de Riveraren altxamendua medio.

Gaur egunera etorrita, iruditzen zait ez direla gutxi izango hemengo alderdien baitan etengabe sortzen diren zalantza eta ziurgabetasunak. Utahko (AEB) epaile batek poligamia despenalizatzea ebatsi zuen aste berean polimaitasuna aipatu zuen egunkari honetan Arnaldo Otegik Euskal Herriko joko politikoa hizpide, baina bistan da EAJri kopiatu dion ligatzeko modu hori —bere aitorpena da— Katalunian ere ezartzen ari dela. Junquerasen alderdia du bikotekide ofizial gisa hartua, baina ez dizkie begiak kentzen ez CUPi eta ez Puigdemonten munduari ere (nola definitu bestela?). Eta ondo egiten du, gero eta zalantza handiagoak dituelako Kataluniako ezkerreko subiranisten sektore handi batek ERCk ezarria duen estrategiari buruz. Eta, are gehiago, duda-muda horiek badutelako hemen ere islarik eta ez direlako gutxi lehentasunezko harreman horrekin deseroso sentitzen diren bildukide eta bilduzaleak.

Jelkideen azken Alderdi Egunetako kronikak irakurtzea ere nahikoa da Kataluniakoarekiko duten harremanaz jabetzeko. Gonbidatuen artean, pasa den larunbatean Perpiyan izan zen David Bonvehi, baina baita PSCko taldean dagoen eta demokristau (ohi)a den Ramon Espadaler ere. Adibidez. Denborak argituko ditu gauzak, baina momentuz arazoa da jelkideentzat PDeCATen munduan zer gertatuko den ez jakitea, iazko irailean Pobleten bildu ziren Marta Pascal eta enparauek azkenean zerbait gauzatuko duten ezin asmatua, Artur Masek hartuko dituen erabakien berri ez izatea eta Puigdemonten inguruan artikulatuko dena oraindik definitu gabe egotea. Ziurgabetasun askotxo. Baina gauza bat izan beharko lukete garbi Andoni Ortuzarrenek: alderdiaren boto-emaileen arteko kopuru oso handi batentzat ez dela bateraezina hemen hangoarekin zerikusi handirik ez duen bide bat proposatzea, han Puigdemontek ordezkatzen duenarekiko enpatia handitxoagoa erakustearekin.

Azken finean, Kataluniarekiko ezaugarri bertsu bat dute hemen abertzalegoaren hegemoniarako borrokan diharduten bi eragileek: euren baitako jende mordoak askoz ere gertuago sentitzen dituztela atzerrian dagoen presidentea eta berak ordezkatzen duena, alderdi eta koaliziook aukeratuak dituzten lehentasunezko hango bikotekideak baino. Eta hori, arazo izan beharrean abantaila da Carles Puigdemontentzat, baita Euskal Herrian ere.]]>
<![CDATA[Txistuak Sevillan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1889/020/001/2020-02-18/txistuak_sevillan.htm Tue, 18 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1889/020/001/2020-02-18/txistuak_sevillan.htm
Askorako ematen du (ustezko) final honen inguruan gertatzen ari denak, erpin asko dituen gaia da eta. Eta ez dira gutxi gugan sortzen dituen kontraesan eta kezkak, baita gehiegikerietan erortzen ari garen barne onarpena ere, gutxitan eta gutxik publikoki aitortzen dutena. Adibidez, bitxia izan da ikustea Bartzelona eta Real Madril kanporatu ondoren nola ekin zion Bilboko eta Donostiako zale andanak Airbnb bidez Sevilla eta inguruetako apartamentuak alokatzeari, sekulako prezioetan gainera. Tartean, sare sozialetan zein kalean turismo eredu horren kontra hemen etengabe jotzen duten pertsona mordoa. Ez dira oso gustura egongo Andaluziako hiriburuan hau guztia bukatzeko borrokan ari diren ekintzaileak. Oso noizean behin egiten diren bekatuak direla edota horrelako final bat salbuespen onargarria dela esaten zurituko ditugu guk geure buru hiperkritikoak.

Haatik, beste kontu batean jarri nahi nuke nik gaur azpimarra. Izan ere, txapelketa irabaztearen helburu nagusiaz gain, izugarria izaten ari delako himnoaren garaian Espainiako erregeari txistu egitearena hartzen ari den pisua Sevillara bi talde euskaldunak iristeko dagoen desioa handitzeko. Sekulakoa izan daiteke, dio etengabe jendeak. Eta hala da, hala izan daiteke, azken urteetan gertatu den bezala kataluniarrak eta euskaldunak tarteko izan direnean, antolatzaile eta agintariak neurriak hartzera behartuta ikusi diren arte. Nahi nuke aurtengoa bide beretik joatea eta, ondo bidean -izan gaitezen baikor-, gu geu ere txistularien artean izango gara.

Kontua da, ordea, erregeari finalean txistu egitearena (txistru esaten du oraindik jende askok Oñatin, Kandido Izagirrek jaso zuen erara) erritual huts gisa hartzen ari dela indarra, eduki politiko mugatukoa, askok nahi baino mugatuagokoa. Hori da nire susmoa behintzat, batez ere ikusita zein desoreka handia dagoen horrelako final batean txistu egiteko daukagun grina izugarriaren eta Espainiako erregea Euskal Herrira datorren bakoitzean, salbuespenak salbuespen, daukagun jarreraren artean. Azkena, azaroan Iruñean. Iruditzen zait euskal finala izatekotan, salbuespenak salbuespen, himnoaren txistualdiarekin hasi eta bukatuko direla bertaratutako gehienen oldartzeak, agian Altsasukoen askatasun eskaerarekin batera.

Ondo bidean -izan gaitezen baikor- euskal futbolaren jai handia izango da Sevillan apirilaren 18an, baina bere grina hain urruti erakusteko prest dagoenari badaezpada gogorarazi beharko diogu sei egun lehenago Aberri Eguna ospatuko dela Euskal Herrian eta lau egun lehenago Apirilaren 14ko Errepublikaren Eguna ere bai. Iruditzen zait askorentzat bata edota bestea aukera ederrak izan daitezkeela aldarrikapenak egiteko. Baina aldi berean iruditzen zait La Cartuja estadiora bufanda, kamiseta eta banderaz gain txilibitua eramango duten hamarretik zortzik ez dutela ospakizun eta erreibindikazioa egun horietan parte hartzeko asmorik. Agian, izango direnik jakin ere ez askok.

Beraz, aurtengo finalera iritsi edo ez, beste final baten zain egon beharko dugu, txilibitua ahoan, geure abertzaletasuna, errepublikazaletasuna eta gainerakoak berriro aldarrikatzeko. Nork daki orduan oraingoa edo bere alaba egongo den erregetzan. Beti da ederra norbere bilobei edo gertukoenei kontatzeko izatea egun osoko parrandaren ondoren espainiarren erregeari han urruti txistu egin genioneko balentria hura. Han urruti, intxaurrak -eta balentriak- beste era batera kontatzen diren lurretan.]]>
<![CDATA['Ma non troppo']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-02-04/ma_non_troppo.htm Tue, 04 Feb 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1901/022/001/2020-02-04/ma_non_troppo.htm Noticias taldeko egunkariek EH Bilduren barne dokumentu bat argitaratu zuten, ikasturte politiko berriari begira koalizioaren ildoa marrazten zuena. Elkarrekin Podemosekiko jarrera kritikoa ere azaltzen zen bertan, eta, irakurri genuenez, agerian uzten zuen Pablo Iglesiasek gidatzen duen taldearen boto-emaileak erakartzeko grina.

Egunean bertan kazetari batek egindako galderari erantzunez esan nion ez zegoela dokumentu hori ezagutu beharrik ondorio horietara iristeko, besteak beste, oso agerian ari zelako jartzen aspaldion Arnaldo Otegi eta enparauen estrategia Lander Martinezen koaliziorekiko Euskal Autonomia Elkartean. Hegoaldeko hiru lurralde horietan hauteskundeen atarian gaudenean EH Bilduk hazi nahi badu (batez ere) hor duela boto poltsa handi bat, Pernandoren egia da. Zilegi bezain naturala da beraz saiakera egitea. Kontua da nola ari den gauzatzen ahalegina, hor sortzen zaizkio bati zalantzak.

Pasa den osteguneko grebaren atarian, deialdiarekin bat egiten zuen adiskide trosko beterano batek esan zidan ez zela eguerdiko manifestaziora joango, hori zela bere protesta azaltzeko modua EH Bilduko jendeak Elkarrekin Podemosekiko erakutsi zuen jarrerarekin greba orokorrari babesa ez emateagatik. Hauteskundeen arabera, botoa bi koalizioen artean banatzen duen milaka pertsonetako bat da nire laguna eta bere gusturako hitz potoloegiak zituen entzun eta irakurriak koalizio moreak deialdiarekin bat egiten ez zuela iragarri zuenetik. Bere ustez erabaki okerra, esan dezadan berriro, baina inolaz ere justifikatzen ez zituena neurriz kanpoko salaketa eta irain asko. Berea oso jarrera pertsonal eta samindua izan zen, baina susmoa zuen sentimendu bertsuak zituztela bere inguruko beste askok ere.

Aste batzuk lehenago Gasteizko aurrekontuen eztabaida ezagutu genuen, eta hor ere gogorra izan zen Lander Martinezenen kontrako oldartzea. Balorazio orokorra egiteko Nafarroa Garaian gertatzen zenaren zain egongo ginela iragarri genuen batzuk, baina Iruñean EH Bilduren eta Maria Txibiteren gobernuaren artean sinatutakoa ezagutu ondoren benetan zaila egiten zaigu bi aurrekontuekiko hain jarrera kontrajarriak izatea, zehazki, aurrekontuok ahalbidetzen dituzten abstentzioekiko. Jar dezagun adibide bat: Gasteizen Elkarrekin Podemosek 201,5 milioi euroko akordioa iragarri zuenean, zezenak bezala azaldu ziren asko hori horrela ez zela argitzen, 2020ko aurrekontuan benetan 88,9 zirela esaten, hori zela aurtengorako lorpena. Nafarroa Garaian aldiz, beste era batera erakutsi dituzte gauzak: gastu muga igotzeko 16,7 milioiez gain, berebiziko garrantzia eman diote —orain bai— etorkizunera begira gauza bat egiteko aukerak aztertzeari, beste bat egiteko konpromiso publikoari edota sei hilabeteren buruan hirugarren bat gauzatzeko neurriak aztertzeko txosten bat egiteari. Koherentzia gutxi, beraz, aurrekontuei soilik begiratzen badiegu. Beste kontu bat da erkidego bateko zein besteko egoera politikoa, Bakartxo Ruizen taldearen jarrera txalogarria azaltzen duena, baina, hori horrela izanik, has gaitezen behingoz zintzo onartzen aurrekontu prozesuetan aurrekontuek benetan daukaten garrantzia mugatua dela.

Greba orokorra eta aurrekontuak ekarri ditut hona erakusgarri, baina badaude beste kontu batzuk ere garbi erakusten dutenak jarrera bat. Musikan zertxobait jardun duen orok badaki ma non troppo hitzen esanahia: baina ez gehiegi. Bizitzako beste esparru guztietan bezala, neurrian dago arrakastaren iturria politikan ere. Gerta daiteke norabide zuzena aukeratu baina gehiegikerietan erori eta estrategia bat etxekalte suertatzea. Ez da erraza norbait xarmatzea denbora luzez iraintzen egon ondoren. Gertukoa erakarri nahi duenak benetan sentiarazi behar du gertuko bestea.]]>
<![CDATA[Misterioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2020-01-21/misterioa.htm Tue, 21 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2020-01-21/misterioa.htm Larrepetit-aren itxura hartu duenean. Zintzoena eta fenomenoa hobekien deskribatu duena ere bai: politikari ohiari (berak ere) egin dion jarraipena obsesibotzat ere har daitekeela jabetu eta faszinazioa zehazki ez dakiela nondik datorren onartu. Hori bai, ironikoki guapo hitza hiru aldiz erabili zuen zarauztarrak bere aitorpenean.

Euskal Herrira iritsi berria den norbait joan den asteko Hegoaldeko prentsaren aurrean jarri izan bagenu, agian galdetuko liguke non irakur daitekeen gizon horren pentsamendu politikoa, hain zen handia bere inguruan sortutako losintxa kopurua... Gipuzkoako bosgarren alderdiko presidentea zela argitu beharko genioke, eta duela urte gutxi Madrilerako hauteskundeetan bi porrot jasoa. Eta ez, ez dagoela bere pentsamendua jasotzen duen libururik. Bere poesia bai, baina hori beste kontu bat dela. Duela gutxi Donostiako alkatetzarako bere burua aurkeztu zuela, politikari muzin egiten zionaren itxurarekin, baina bere legebiltzarkide postua utzi gabe. Soldata ere ez, handiagoa baitzen hangoa zinegotzi sartu berri (ustez) despolitizatuarena baino.

Baina argitu beharko genioke bazuela zerbait magikoa. Adibidez, Donostiako hauteskunde horietan laugarren geratu zela, lau urte lehenago bere alderdiko hautagaiak baino 1.000 boto gehiago lortuta, bitik hiru zinegotzira igota eta egun bereko Batzar Nagusietarako bere alderdiaren zerrendak baino 1.600 boto gehiago lortuta. Argi dezagun berriz: 1.000 boto, zinegotzi bakarra eta 1.600 boto gora, egun horretan bertan beste alkategai askok hainbat tokitan lortutakoa baino gutxiago, zer esanik ez gure historia hurbileko beste hainbat emaitza ikusten baditugu. Baina, horra hor magia, berak lortu zuela hedabide eta aditu askoren bataioa, Senper efektua, zer ohorea berea. Are gehiago, hauteskunde ondoren zerrendako hirugarrenak eta laugarrenak uko egin ziotela zinegotzi izatea, emakumeak biak, askok sumatzen zuten bezala bosgarren zihoan gizonezkoa sartzeko, baina, magiaren magiaz, inor gutxi asaldatu zela tranpa lotsagarri haren aurrean.

Eta zer erantzun iritsi berriari, gure protagonistari prentsak eskainitako profiletan aipatzen zen ildo propioarena galdetuko baligu? Bada, nik neuk behintzat nire harridura erakutsiko nioke hori irakurri izanagatik. Argituko nioke ildo propioa izatea beste gauza bat dela niretzat. Ildo propioa Patxi Zabaletak izan zuela bere garaian, baita Sabin Intxaurraga eta Inazio Oliverik ere euren alderdian, edo Oskar Matutek Ezker Batuan. Ildo propioa izatea alderdiaren baitan ponentziak aurkeztea dela, edo ebazpen proposamenak, edo testu ofizialen zuzenketak; barne hautagaitzak aurkeztea, indarrak neurtzea, herriz herri militanteen babesak jasotzea. Edota Gemma Zabaleta eta Denis Itxasok egin zuten bezala, nahiz eta gero bakoitzak bere bidea aukeratu zuen, pentsamendua liburu baten jaso eta gero alderdian ezartzeko saiakera egitea. Oso noizean behin desadostasuna edo ñabardurak azaltzeko prentsari adierazpenak egiteak ezin diola titulu hori eman inori. Politikaren banalizazio eta fribolizazio handian ari gara erortzen Borja Senperrenari ildo propioaren kategoria onartzen badiogu, are gehiago garbi utzi duenean PPn ez dagoela deseroso eta ez duela politika desadostasunengatik uzten.

Bai, datu objektiboak eskuan, misterio handia da gizon honek lortu duena, Samara Veltek aipatutako faszinazioa. Orain arte idatzi dituenak asko argitzen badute ere, agian Daniel Innerarityren liburu berriren baten zain egon beharko dugu ulertzeko zergatik, adibidez, egunkari honek eskaini zizkion azaleko argazki handiena eta harian saileko bi orrialdeak... eta nik neuk hamabostean behin bisitatzen dudan arkupe osoa, Gipuzkoako bosgarren alderdiko presidente ohiari. Adibidez.]]>
<![CDATA[Ziabogak eta penduluak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/014/001/2020-01-07/ziabogak_eta_penduluak.htm Tue, 07 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/014/001/2020-01-07/ziabogak_eta_penduluak.htm
Haatik, jelkideak hizpide ditugunean pendulua da batez ere aipatzen duguna, duela 20 urte De Pablo, Mees eta Rodriguez Ranz irakasleek horrela bataiatu zutenetik Sabino Aranaren oinordekoen politikarako moldea. Askorentzat egoera ezberdinetara moldatzeko gaitasun hau, orekaren bila aritzeko etengabeko ahalegin hau, oso ariketa baliagarria da, alderdiaren arrakasta ederki azaltzen duena. Beste batzuentzat, ordea, onargarria ez den itxurakeria besterik ez da.

Ziaboga eta penduluak. Hitzak hitz eta irudiak irudi, politika debozioz jarraitzen duen adiskide batek aspaldi xamar esan zidana etorri zait berriki gogora, hau da, ziabogaren eta penduluaren arteko ezberdintasuna estrategiaren eta taktikaren artean dagoena dela. Agian banaketa zorrotzegia, ñabardurak egitea beharrezko den mundu batean, baina aitortzen dut sarri ari naizela horretan pentsatzen, Esquerrak hartutako norabidea hizpide.

Ulergarriak bezain osasungarriak dira alderdiek euren ibilbideetan zehar ematen dituzten aldaketa asko. Beti (edo gehienetan) esango dute xedea betikoa dela baina joera egokitu egin behar dela. Aztertzen hasita, aldaketa horiek noiz eta zergatik gauzatzen diren ikusi behar da ondo, hor ikusten baita ondo proposamenaren zintzotasuna. Badaude urte luzetako eztabaida eta gogoeta sakonen ondoren egositako ibilbide berriak. Beste muturrera joanda, ez dira sinesgarriak Espainiako Ciudadanos alderdiak etengabe egiten dituen aldaketa zorabiagarriak.

Interesgarriak dira oso Oriol Junquerasen alderdiak aspaldion egin dituen hausnarketak. Oraindik nahikoa ez delakoan independentismoaren oinarri soziala handitzeari ematen ari da bereziki garrantzia Esquerra. Pernandoren egia bada ere (munduko ze mugimendu politikok ez du desio bere oinarria handitzea?) helburu horrekin ari da arrazoitzen bai bere gaur egungo jarduna, bai garai bateko zenbait jarrera eta proposamen baztertu ez, baina baretu izana. Kontua da noiz eta zergatik hasi ziren horrela. Ea gogoeta horiek ez ziren baliagarriak 2017ko urrian, Carles Puigdemontek zalantza handiak izan zituenean hartu zuen erabakia hartzeko. Kontua da Puigdemonti sekulako presioa sartu ziotenak Esquerrakoak izan zirela (ezin ahaztu Rufianen txio hura, zilarrezko 155 txanponak aipatzen zituena). Eta kontua da Esquerrarentzat orduko indarra -baita 2015eko irailekoa ere- nahikoa zela aldebakarreko bidea jorratzeko.

Askoren ustea da 2017ko abenduaren 21eko gauean erabaki zutela orain egiten ari direna egitea, ia inork espero ez zuena gertatu zenean, hain zuzen ere Puigdemontek Junquerasi irabaztea. Hori espero ez zutelako erabaki zutela bi urte lehenagoko koalizioa ez errepikatzea eta independentismoaren gidaritzaren eta hegemoniaren bila itsu-itsuan joatea. Orduko porrotaren fruitua dela hau guztia, europar hauteskundeetako bi hautagaien arteko lehian berretsi dena, portzierto.

Horregatik gaude batzuk mesfidati xamar. Uste dugulako Esquerrakoena emaitza horien ondoren bere burua birkokatzeko ahalegin baten emaitza dela batez ere. Ez dira gutxi Katalunian, Esquerrak bere burua hemengo EAJren gisa kokatu nahi duela dioten analistak. Zentralitatea bereganatu eta gainerako guztiekin hitz egin eta negoziatzeko gaitasuna duen alderdi (bakar) gisa. Agian zoragarri aterako zaie, gainerako hauteskundetan hala gertatzen ari da, baina esango nuke jelkideen pendulua eta kultura politikoa sofistikatuegiak direla hilabete gutxi batzuetan inprobisatzeko eta han txertatzeko.

Eta ez, hau ez da egun hauetako inbestiduraren kariaz idatzitako gogoeta, gabonetan arkupe hau itxi egingo zela jakin gabe duela aste pare bat bidalia baizik. Bide batez, oso ondo ulertzen ditut batzuen zein besteen abstentzio eta baiezko botoak, ez hainbeste hitzartutako testuen inguruan norbaitzuek erakutsi duten baikortasuna.]]>
<![CDATA[CIA eta gure mapa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/019/001/2019-12-10/cia_eta_gure_mapa.htm Tue, 10 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1890/019/001/2019-12-10/cia_eta_gure_mapa.htm The Basque Lands izenarekin sortua eta Ameriketako Estatu Batuetako Kongresuko liburutegian gordeta dagoena. Noizbehinka agertzen den bitxikeria da, oraingoan hedapen handiagoa izan duena. Bitxiak suertatu dira mapa ikusita hainbat pertsonak izan dituzten ateraldi ironikoak ere, hemen askok ukatzen duten lurraldetasuna CIAk onartzen zuela ikusteak jokoa ematen baitu horretarako. 'The Basque Lands' mapa CIA / AEBetako Kongresuko Liburutegia Historia ezaguna da, batez ere Jose Antonio Agirreren Jaurlaritzaren eta EAJ alderdiaren harremana Ameriketako Estatu Batuetako eta Erresuma Batuko informazio zerbitzuekin. Ez da gutxi gai horren inguruan ikertu eta idatzi dena. Besteak beste hor ditugu Jose Felix Azurmendiren eta Jon eta Anne Marie de Recondoren ekarpen interesgarriak. Ez da hau gai horretan sakontzeko toki aproposa. Agian bai maparen garaian gure inguruan gertatu zen zerbait ekartzekoa. Arratsalde euritsu batean, 1974ko irailean, iritsi zen Oñatira Boisetik ikasturte osoa egitera batez ere gazte euskal amerikarrek osatzen zuten lehen taldea, jarraipena izan zuen egitasmo baten baitan. Guardia Zibilaren babesarekin sartu ziren herrira. Gazteek ez zekiten zergatik, baina aste batzuk lehenago Jabier Zumalde El Cabra ezagunaren taldeak bonbak jarri zituen ikasle eta irakasleok egotekoak ziren tokian. CIAren kontrako gure gerra partikularra titulatu zuen Zumaldek berak 2004ko liburu batean gai honi eskaini zion kapitulua. Jon Bilbao jotzen zuen bere ustez CIAren estalki gisa antolatutako programa bat zen ideologo gisa. Are gehiago, ordurako Oñatin zegoen Shelma Huxley ere espioitza egitasmo horren kide jo zuen, auto istripu baten ondoren misteriotsuki desagertu omen zen karpeta bat medio. Urte pare bat lehenagotik ziren hasiak programa prestatzen eta zinez izan ziren une gogorrak, sarri bertan behera uzteraino eraman zutenak, azkena Ameriketan bonben berri izan zutenean. Euskal Herrian zeuden errezeloekin jabetuta, hainbat eta hainbat harreman izan zituzten han-hemenka, nagusiki Telesforo Monzonekin, baina baita Juan Jose Etxabe eta Txillardegirekin ere, besteak beste. Bergarakoa ulerkor zegoen Zumalde eta enparauekin, Jon Bilbaori bidalitako gutun gordin batean ikus daitekeen moduan: «ez da harritzekoa hainbat abertzalek pentsatzea herria egunen batean amerikar kolonia bihurtuko dela». Carmelo Urzak bestalde, programako irakasle izango zen euskal amerikarrak, oraindik ere ondo gogoratzen du Juan Jose Etxaberekin Ziburun izandako afari gogor bat. Egoerarekin larrituta, taldearen egoitza izango zen Oñatiko eraikinaren jabeak ziren kanonigo laterandarrek ere ia bertan behera utzi zuten akordioa. Hauen ordezkaria zen Patxi Lasak ultimatuma bidali zion Pat Bieter egitasmoaren bultzatzaile nagusiari egia jakin guran, 1974ko martxoan: «Zer ibili zarete Iparraldean negoziatzen? Zein misterio dago zuen egitasmoan?». Hasierako errezeloak salbu (adibidez, herriko Garoa zineman hainbat herritarren aurrean izan zuten galdeketa surrealista samarra), ez zuten arazorik izan Oñatin, alderantziz baizik. Baina gaiak beste dimentsio mediatikoa hartu zuen, batez ere 1975ean Roger Colombanik France Soir aldizkarian gaiaren berri eman eta Cambio 16-ek eta hainbat egunkarik hariari tiraka jarraitu zutenean. Zorionez, gazte haiek ordurako erdi txantxetan hartua zuten afera. Erakusgarri, zera aitortu zioten Anaitasuna aldizkarian Xabier Kintanari, Armendaritz ezizenez orduan, ironikoki: Loyola, Zahor eta Maiztegui txokolateen formulak lapurtzera zirela etorriak. Hala ere, urte batzuk beranduago txantxetarako ez zegoena Zumalde zen, horrela amaitu baitzuen gorago aipatutako kapitulua: «Ez genuen amerikar nazio handia garaitzerik izan, baina partida irabazi genuen eta Oñatin inteligentzia base bat ezartzeko euren egitasmoarekin bukatu genuen». Kontua da, hamarkada batzuk beranduago, garai haietakoa den CIAren mapa hura ikusi ondoren, ea zenbaiti jarri zaion berriz irudimena dantzan orduan gertatu zenari buruz, bi gaiak lotzen. Baten bat ezagutzen dut. ]]> <![CDATA[Filibusteroak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2019-11-26/filibusteroak.htm Tue, 26 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/022/001/2019-11-26/filibusteroak.htm
Hurbilago, Espainiako Bigarren Errepublikako Cayetano Bolivar Escribano diputatu komunista aipatzen da sarri, Manifestu Komunista edota Kapitala goitik behera irakurtzeko gai zena eskuineko ordezkariak aspertu eta botoa eman gabe joaten ziren arte. Frantzian berriagoa da, 2006koa, komunista eta sozialistek gasa pribatizatzeko gobernuaren lege proposamenari 137.000 zuzenketa aurkeztu zizkioteneko hura. Bukatzeko, artearen munduan izugarri ezagunak dira James Stewarten irudi hunkigarriak Frank Capraren pelikula ospetsuan, filibusterismoaren adibide gisa hartu izan dena sarri.

Gurean gertatzen ari dena ikusita, adiera berri bat gehitu beharko litzaioke agian gaiari, indarrean dagoen definizio akademikoak ez badu behintzat horrenbeste zehazten. Izan ere, ekimen baten kontrako edota aldeko jarrera dutenek erabiltzeaz gain, denbora irabazi bitartean zer egin erabaki behar dutenek ere erabiltzen baitute teknika hau. Filibusterismo eta azpikontratazio hitzak erabili nituen arkupe honetan Eusko Legebiltzarreko Autogobernu Lantaldeak adituen boskotea izendatu zuenean eta hala berretsi aste honetan bukatuko duten lana egiteko epea luzatu zietenean. Batzuei gogorregia suertatu zitzaien hitz horiek erabili izana, baina eguna joan eta eguna etorri ez dut egokiagorik aurkitzen gertatzen ari dena deskribatzeko.

Are gehiago, berez naturala, aberatsa, irekia eta argigarria behar zuen eztabaidak kutsu iluna hartu du erabat, gardentasunik gabekoa eta surrealista puntu batekin jantzia, nekez deskriba baitezakegu beste era batera legebiltzarkide batzuk (eta euren buruzagiak) ematen ari diren irudia, legebiltzarrean bertan legebiltzarkide ez diren bost aditu ustez (ustez?) erabakitzear daudenari buruz eztabaidatzen eta filtrazioak salatzen. Eta ez, hau ez da bost aditu horiek fede onez egindako lanari kritika, hauei zerbait kritikatzekotan enkargua, fede onez hau ere, onartu izana kritikatuko nieke soilik.

San Andres egunetik aurrera bere esparru naturalera itzuliko dira eztabaidak eta orduan izango dugu beta alderdi bakoitzaren jarrera garbi ezagutzeko. Abertzalegoaren baitan modu gordinean azaleratua dagoen lehia izango da nagusi batez ere, eta hor izango dira duela hilabete batzuk hemen adierazten genituenak: zenbateraino tenkatu soka bazkideekin, galdetuko diote batzuek beren buruari, edota ze punturaino jarri arriskuan balio nagusienetakotzat jotzen duten egonkortasuna; besteek, noraino iritsi estrategia posibilista berrian eta zenbat iraungo duten gehiago haserretu gabe euren baitako hainbat sektorek.

Baina iruditzen zait gure artean nagusituko diren galderetako bat izango dela zertarako balio izan duen adituen ibilaldi luze honek. Zeren filibusterismoak bere helburuak bete izan dituenean izan da soilik onargarri historian zehar, ez ahalegin antzu bezain ulergaitz suertatu denean. Alderdien eta legebiltzarkideen garaia da orain, baina iruditzen zaigu aditu hauek ere jarraituko dutela lanean, bakoitzak izendatu zuen taldearen baitan. Ahaztu ezin dugun gauza garrantzitsua baita horrela egin zirela izendapenak: talde bakoitzak bere aditua. Agian ariketa egokia izan daiteke hiztegiak aditu aditzari eta aditu izenari ematen dizkion adiera ezberdinak begiratzea taldearen osaketa eta helburuekin zenbaitzuek nahi izan dutena ulertzeko.]]>
<![CDATA[Hurrengoak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1898/028/001/2019-11-12/hurrengoak.htm Tue, 12 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1898/028/001/2019-11-12/hurrengoak.htm
Hauteskunde orokorretan inoiz lortu duen emaitza onena lortu du Kataluniako independentismoak, eta horrekin erakutsi du momentuz behintzat ez diola kalterik egin tsunamiaren estrategiak, kaleko presioak. Alderantziz, badirudi bateragarri bezain onuragarri suerta daitekeela hauteskundeen dinamikarekin, momentuz behintzat, diot berriro. Hala ere, bada proces-aren epaiaren ondoren botoetan jauzi handixeagoa espero zuenik eta abstentzio militantearen hautua egin zutenen kopuruari buruzko gogoetan ari dira zenbaitzuk, zenbat izan daitezkeen pentsatzen, Parlament-erako hauteskundeetan horiek botoa eman dezaten lortzea ezinbestekotzat jotzen baitute.

CUP aurkeztu izanak Esquerrari eragingo ziola bistakoa zen, beraz Junquerasen alderdikoek ez lukete kezka handiz hartu behar bi diputatu galdu izana, arrazoi bakarra hori baldin bada behintzat. Beste kontu bat da higaduraren bat izan badu bere estrategiagatik. Garrantzitsuagoa iruditzen zait Junts per Catalunyak inor gutxik espero ez zuenean izan duen igoera, baina ez berez handia izan delako, horrek izan dezakeen beste eragin bategatik baizik. Izan ere, aspalditxotik ari dira lanean PDeCat alderdiko hainbat kritiko eta beste hainbat jende alternatiba moderatu bat osatu nahian, Pobleten izan zuten bilera hura lekuko. Baina Puigdemonten jarraitzaileen porrota ia-ia ezinbestekoa dute horretarako eta maiatzeko europar hauteskundeetan irabazi izanak euren asmoak hoztu bazituen, igandeko emaitzen zain zeuden mugimendu berria hauspotzeko. Ez dituzte berri onegiak izan oraingoan ere. Ez dakigu noiz deituko dituzten hauteskundeak Katalunian, baina benetan interesgarriak datoz. Berri txarrak Icetaren sozialistek ere izan dituzte, ez soilik gora egiterik ez dutelako lortu, alternatiba eraikitzeko ustezko aliatu garrantzitsu bat gabe geratu direlako, baldin eta ez badute nahi Vox Ciudadanosen ordezko gisa hartu.

Hiru probintzien euskal erkidegoan ere ez dira urruti hauteskundeak. Baina lehenago bi mugarri garrantzitsu izango ditugu. Bata, San Andres egunean Gasteizko legebiltzarrean aditu taldeak estatus berriari buruz aurkeztu beharreko lana. Bestetik, aurrekontu berriaren negoziazioa. Biek ala biek asko baldintzatuko dute bai hauteskundeen data eta bai ordura arte izango den eztabaida politikoa. Baina helburu nagusi batekin abiatuko dira EAJ eta PSE: gehiengo osoa lortzearena.

Denborak esango du, baina ez dirudi helburua lortzetik oso urruti egongo direnik. Oso sendo daude jelkideak. Sozialistak ez hainbeste, baina ez dute asko behar duela hiru urteko emaitza kaxkarra gainditzeko. Kontuan izan egungo gobernu koalizioa eserleku bakarraren faltan dagoela legealdi lasaia izateko. Gobernuaren osaketari buruz baino gehiago gobernu berria osatzeko Sabin Etxetik jarriko dituzten baldintzei egongo gara asko so, aukera ona baitute hainbat gaitan sozialistak pixka bat gehiago bederen estutzeko.

EH Bildu ere oso sendo dago, baina arazo bat dauka, egunen batean amaituko dena. Espainiako sozialistek ezinbestekoa duten gogoeta sakonaren baitan egunen batean erabaki beharko dute —eta erabakiko dute— Arnaldo Otegiren koalizioarekiko duten jarrera ezin dela betikotu, besteak beste, bere buruari harrika ere ari delako alderdi sozialista horrelako marra gorriekin. Ez da datorren urteko hauteskundeetarako gertatuko, baina bai askok uste baino lehenago. Hortik aurrera gure hauteskundeak askoz ere interesgarriagoak izango dira. Batez ere hauteskunde ondorengo asteak.]]>
<![CDATA[Uzkur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1901/020/001/2019-10-29/uzkur.htm Tue, 29 Oct 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1901/020/001/2019-10-29/uzkur.htm
Migratzaile atipikoa zen Villanueva. Bilbotarra, Ameriketara joan aurretik gaztedi jelkideetan aritutakoa. Musikaria ere bai, eta dirudienez musikari gisa hainbat abentura bizi izandakoa New Yorken mafiako kideen inguruan. Idahon ekin zion bizimodu berri eta lasaiago bati, eta berarengana jo zuten Eusko Jaurlaritzaren hango azpiordezkaritza —New Yorkekoaren menpekoa— antolatzen lagun zezan. Bere dokumentazioan, hona iritsi nahi nuen, garbi baieztatzen da beste hainbat tokitan irakurri ahal izan duguna: zein zaila zen eusko-amerikarrak hemengo politikan inplikatzea, zein uzkur jokatzen zuten. Bihotz oneko jendez inguratua omen zegoen, baina oro har politikan bustitzeko asmorik gabekoa.

Antzeko bizipen etsigarriak izan zituzten 1970eko hamarkadan ahalegin berriak egin zituztenek ere, Anaiak Danok elkartekoek, kasurako. Eta garai hartan mobilizazioak izan baziren ere (Burgosko epaiketa, fusilamenduak...), onartu beharrean gaude Amerikako Estatu Batuetan hemengo politikara begira egin dena hango politikariek egin dutela batez ere, euren karguez baliatuz: Laxalt, Cenarrusa, Bieter... Diasporako jende askoren ezjakintasunarekin eta axola handirik gabe gainera.

Gure diaspora askotarikoa da, ordea. Adibidez, ezagutu gabe, baina Jose Felix Azurmendik, Iñaki Anasagastik eta enparauek idatzitakoak irakurrita, esango nuke politikoagoa dela Venezuelakoa, ziurrenik bere osaeraren arrazoi historikoen ispilu. Aste honetan Bahia Blancan aste nazionala ospatzekotan den Argentinako euskal diasporan ere erraz identifika daitezke hemengo alderdi abertzale eta mugimenduen kide eta ordezkaritzak, baina ez beza inork pentsa jende asko dabilenik horien bueltan. Ezberdintasunak ezberdintasun, iritzi orokortua da diaspora nakar dagoela euskal arazo politikoekin.

Ideia ona izan du Eusko Jaurlaritzak, Euskal Gizataldeen Aholku Batzordearen eskaerari jarraikiz, Diasporaren Eguna antolatzen hastearena. Jaurlaritzak badaki, gainera, diaspora berri bat sortzen ari dela diaspora klasikoaren alboan, adibidez harreman estuagoa duena hemengo unibertsitateekin edota hemen bertako beste hainbat erakunderekin (SPRI, Etxepare, Bizkaia Talent...) tokian tokiko euskal etxeekin eta Kanpo Ekintzako Idazkaritzarekin baino. Iruditzen zaigu ondo ari direla errealitate berri hau kudeatzen Gasteiztik, baina aldi berean begi bistan gure politikak oso toki gutxi duela bai batean eta bai bestean, zerbait izatekotan. Borobila izan zen Ispasterren Iñigo Urkullu lehendakariak Diasporaren Egunean migrazioaren inguruan egindako gogoeta, Europari aldaketa sakonak eskatzen. Askoz ere gusturago geratuko ginatekeen gureari buruz Madrili beste hainbeste eskatu ziola izenburuetan irakurri izan bagenu.

Kataluniakoak erakusten digu zein garrantzitsua den nazio baten diaspora aktibatua izatea; horregatik daude kezkatuta Madrilen. Pozik ikusiko genuke askok geure diaspora alderdikerietan erori gabe, baina hemen gertatzen denarekiko kezka handiagoarekin. Baina, egiaren izenean, nor gara gu urrutiko intxaurrondoei guk ematen ez ditugun fruituak eman ditzaten galdegiteko? Nola eskatu pizteko atzerriko lagunei, barealdi sanoa loaldi kezkagarriarekin nahasten (eta txalotzen) dugunok? Ez nuke nahi, baina iruditzen zait egunen batean JaikiJaiki-ka hasiko zaizkigula agian norbaitzuk, atzera begiratu eta ez dutela jende askorik aurkituko. Ez hemen, ez diasporan.]]>
<![CDATA[Etsipena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/034/001/2019-10-15/etsipena.htm Tue, 15 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1899/034/001/2019-10-15/etsipena.htm
Gauzak dauden bezala daudela, onartu beharrean nago baikorregia izan naizela urte luzez, Espainian egin zitekeenaren inguruan. Alde batetik, ETAk egiten zituenetatik aldentzeko, bestetik, intsumisioaren borrokaren garaipena memorian nuelako eta, azkenik, benetan pentsatzen nuelako aukera hori posible zela, sarri defendatu izan dut iritsiko zirela garai berriak eta poliki-poliki sortuko zela Estatuan giroa, Katalunia eta Euskadi penintsularreko herritarrei hitza eman eta hauek etorkizuna erabaki ahal izateko. Baina ez horretarako eta ez beste ezertarako. Asko jota hegoaldeko bi erkidegoetan apurrak banatzeko prest agertzen da Estatua noizbehinka, unean uneko beharren arabera. Bitartean, gainera, hemengo legeak auzitara eramanda eta hango legeekin gureak diren eskumenak zapalduta, sekulako sarraskia egiten ari dira gure autonomian.

Etsipenaren kronika da hau. Beti pentsatu izan dut -eta orain ere horrela pentsatzen dut- asmatu egin zuela herri honek duela hamarkada batzuk hartutako bidearekin. Are gehiago, 1980ko hamarkadan Madriletik gure autonomia lotsagabeki elkortzeari ekin ziotenean ere gure aurrekoek egin behar zutena egin zutela aldarrikatu izan dut beti. Eta ez dut inoiz bateraezintzat jo horren guztiaren defentsa independentziaren aldeko jarrerarekin, alderantziz baizik.

Baina paradigmaren aldaketa baterako garaia iritsi dela pentsatzen dut. Eta paradigma aldaketa horrek zintzotasuna eskatzen du batez ere. Zintzotasuna geure buruarekiko eta zintzotasuna gizarteari esaten diogunarekin. Eta zintzotasuna eskatzean eskatzen ari naiz onar dezagula Kataluniarekin Espainiak garbi erakutsi digula ez dagoela biderik, ez dela posible oraindik ere hemen batzuek aldarrikatzen duten bidea. Zeren Katalunian saiatu den bidea ez da 2017ko urriaren 1ean hasitakoa, askoz ere lehenagokoa da, hemen zenbaitzuk oraindik ere posibletzat ematen dituzten urrats guzti-guztiak eman zituena. Izan gaitezen zintzoak: Katalunian iritsi diren egoerara iritsi badira, izan da porrot egin zuelako hemen hango proces-aren alternatiba gisa planteatzen denak. Eta porrot ez zuen egin Kataluniako gizartearen gehiengoagatik, badakigu nortzuk bota zuten zaborretara ahalegin hura.

Nahiago dut orain eta hemen entzutea ez dela garaia, euskal gizartea ez dagoela klabe horretan edota oraindik ere egiteko asko daukagula esku artean daukaguna eta falta diren eskuduntzak kudeatzen, ezinezkoa den bide baten proposamena berriz entzutea baino. Eta agian asmatu egingo du diagnostiko hori egiten duenak, agian arrazoi osoa izango du irakurketa hori mahaigaineratzen duenak, eta agian konbentzitu ere egingo gaitu garai berrien zain egon gaitezen. Baina jakin beza jendeak, ez dagoela hemen proposatzen zaigun ezer dagoeneko Katalunian saiatu ez dena, eskatu ez dena, erregutu ez dena 2003tik aurrera egon den ibilbide luzean. Ez gaitezen hain inozoak izan.

Eta garai berri horiek noizbait iristen badira, izan dezagun garbi iraganean zeintzuk suertatu diren bide antzuak. Izan dezagun garbi herritarren gehiengo baten babesa ezinbestekoa dela eta izan dezagun garbi burujabetzaren bidea norberaren konpromiso baketsu eta demokratikotik hasten dela. Horrela bakarrik eman ahal izango diogu batzuk etsipen handi honi buelta.]]>
<![CDATA[Han eta hemen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-10-01/han_eta_hemen.htm Tue, 01 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-10-01/han_eta_hemen.htm
Hangoa hemengo eragile politiko abertzaleek nola bizi duten begiratzen eta ulertu guran eman ditut bi urte hauek neurri handi batean. Han-hemenka irakurri eta entzuten nauen adiskideren batek gai honek gehiegitxo itsutu nauela ere leporatu dit noizbait. Kontua da, ordea, iruditzen zaidala Kataluniarekiko dituzten jarrerek eurek uste baino gehiago baldintza dezaketela hemengo hurrengo denboretako ibilbidea. Zehatzagoa izango naiz: Kataluniarekiko dituzten jarrerek baino gehiago, euren hango aliatuek dituztenek, ez baitakit beti suertatzen diren hain bateragarri hemen aldarrikatzen dutena eta hango adiskideek aldarrikatzen dutena.

Alemanian zegoen Puigdemonti bisita egiteko gomendatu nien errespetuz iazko maiatzean hemendik Urkullu lehendakariari eta Andoni Ortuzarri. Iruditzen zait orduan bat ere asmorik ez bazuten are gutxiago izango dutela orain, urrunago daudelako orduan baino Puigdemontengandik. Jelkideek hasieratik jarri zituzten Kataluniako procés-arekiko nolabaiteko muga eta ñabardurak, hemengoa ez kutsatzeko nahia, horrela esaterik bada. Hangoarekiko elkartasuna eta gertutasuna adierazi bai, Madrileko gehiegikeriengatik ozenki kexa agertu ere bai eta, jakina, konponbideren baterako etengabeko eskaerak luzatu, baina amen, zu hor eta ni hemen.

Ez dago koherentzia faltarik jelkideen ibilbide honetan, gainera sumatu dutenean, adibidez, lehendakaria adierazpenen batzuetan epel xamar egon dela, asmatu dute balantza orekatzen alderditik egindako adierazpen edo ekintzaren baten bidez. Ez dago jelkideena baino termometro zehatzagorik. Baina askotxo luzatzen ari den arazo baten aurrean egon daitezke Sabin Etxekoak. Adiskide duten espazioaren zatiketa eta, batez ere, definizio falta dut hizpide. PDeCat-en gero eta nabarmenagoa da barne xextra. Puigdemonten jarraitzaileak alde batean, Marta Pascal eta enparauak beste batean mugimendu «arraro» samarrak egiten eta tartean jende asko, gehiengoa agian, Artur Masek zer esango zain, besteak beste. JxCat, Crida... marka askotxo gauza onerako. Badago jelkideen artean nahiago duena egoera honek iraun dezan, gerta daitekeen zatiketa baten aurrean busti beharra baino, baina ez dakigu zenbat gehiago iraungo duen. Eta askoren gustuko izango ez den erabakiren bat hartu beharko du alderdiak.

Bestelako ibilbidea egin du EH Bilduk. Hasieran Kataluniako prozesuaren bertsua hemen lehenbailehen abian jartzeko eskaera gardena egin zuen, baina, hauen termometroa ere ez da txarra, poliki-poliki hangoarekiko gertutasun ozena adierazteari utzi gabe, Gasteizko legebiltzarrean estatutu berriaren inguruko lanean zentratu dira. Bi urte hauetan, gainera, sakondu egin du ERCrekin zuen elkarlana eta harro adierazi ditu harreman horren fruituak.

Kontua da, ordea, sakontze honekin batera Junquerasen alderdiren aldaketa ezkuta ezina iritsi dela. Deitzen diote batzuek errealismo ariketa, beste batzuek estrategia posibilista. Irakurketa asko ari gara irakurtzen alderdi honen norabideari buruz, baina bistan da ez dela ezker abertzaleko guztientzat erosoa. Ez dira bildukide gutxi CUPek azaroko hauteskundetan aurkeztuko dela iragarri duenean sekulako poza adierazi dutenak. Zerbaiten seinale.

Batzuetan gurutzatuak diruditen aliantza horien eragina handia izan daiteke hemen San Andres egunetik aurrera ditugun eztabaidetan. Adibidez, gerta daiteke Maddalen Iriartek Joseba Egibarri zerbait leporatzea Laura Borrasen hitz batzuk erabiliz, eta Egibarrek Iriarteri erantzutea Gabriel Rufianen hitzak gogoratzen. Gerta daiteke. Adibidez.]]>
<![CDATA[Aitorpena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/002/2019-09-17/aitorpena.htm Tue, 17 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1890/020/002/2019-09-17/aitorpena.htm Lizardiren Baratza programan Jose Luis Padronek eskaini zigun grabazio osoa, sarean dagoena, inork entzun nahi badu. Bide batez, abuztuan zehar egunkari honetan Amagoia Gurrutxagak oparitu digun serie ederrean ere azaldu digu garai hartako giroa.

Hitzaldi hura hizpide, benetan solasaldi ederrak izan ditut udan, garaia bizi izan zuten hainbat adiskiderekin, lehen lerroan bizi ere, horrela esaterik badago. Eta deigarria egin zait azaleratu didaten ondorio nagusietako bat: gutxi gorabehera orduan hasi eta hurrengo hamarkadetan Euskal Herrian izan ziren eztabaida guztiak izan zirela sutsuak, zailak eta konplexuak; aldrebesak eta ulergaitzak ere bai sarri baina, oro har, gaur egun indarrean dauden eztabaida askotan baino errazagoa egiten zitzaiela iritzi bat izan eta horren araberako jarrera eta jardunak finkatzea. Adin kontua izan daitekeela, baina jokoz kanpo sentitzen direla orain usu. Kontua da, aitortzen dut, dezente gazteago izanik nik neuk ere antzeko sentimendua izaten dudala sarri aspaldion.

Benetan uda betea izan dugu polemiketan gure artean. Adibide pare bat aukeratzearren, Iruñeko Katrakaken Lucia Baskaranek Hasier Etxeberria zenari buruz esandakoaren ondoren sortutako zalaparta izugarria eta C. Tanganaren Bilboko kontzertua bertan behera utzi ondoren haizeratutako xextra. Bietan ala bietan eztabaida gordinak, mezu errukigabe asko tarteko. Eta ustekaberen bat ere bai, pentsatzen nuelako, inozoa ni, pentsamolde homogeneoagoa zegoela hainbat gairen inguruan euskal jendarteko sektore batean. Adibide gehiago jar ditzake batek, uda oparoa izan delako horretan, baina sarri izan ditut eztabaidak neure buruarekin, noizbait kostatu egin zait iritzi bat finkatzea eta, hau ere onartu egin behar, hainbat kontzeptu ulertzeko zailtasunak ere izan ditut, aringarri gertatu zaidan arren bakarra ez naizela ikustea.

Aitortzen dut krisia izan dudala udan. Arkupe honetara itzultzeko hitza emana nuen arren, benetan izan ditut zalantzak eta uneren batean erabakia ere bai telefonoa hartu eta etsi izanaren berri emateko. Zorionez gure agendan toki handia hartzen ari diren gaien inguruko begirale, irakurle, ikasle bihurtu eta, Bernardo Atxagaren Mo behiak proposatzen zuen bezala, hemendik urrutiratu eta bolada batez desertuan ibili, baina amore eman gabe berriz baso itzaltsuak ikusi arte.

Seguruenik beranduegi zen erabaki hori hartzeko, emandako hitza jateko. Eta aitortzen hasita aitortu beharko dut udan izan dudala hamabostean behin gustura irakurtzen ninduela esan didanik ere, tartean asko estimatzen dudan jendea. Barruan neramana adierazita, lasai egoteko gomendioak ere egin dizkidate, askotarikoa behar duela izan egunkari bateko artikulugileen gai-zerrendak. Gabeziak gabezia, hemen naukazue beraz bueltan, uste baino beldur eta zalantza handiagoekin, zerbait eskain dezakedala neure bururi sinetsarazi nahian. Honetan behintzat ez da uda lasaigarria izan nirea. ]]>
<![CDATA[Beste San Andres bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-06-25/beste_san_andres_bat.htm Tue, 25 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1891/018/001/2019-06-25/beste_san_andres_bat.htm
Irailean idatzi nuen Sigi-sagaka artikulua izan zen gertuko hainbat adiskideren desadostasuna piztu zutenetako bat; mina ere bai, gogorregia suertatu zitzaielako nik filibusterismo eta azpikontratazio hitzak erabili izana Gasteizko legebiltzarraren lana hizpide nuelarik. Gogora dezagun: autogobernuaren inguruko lantaldeak bost adituk osatutako batzorde bati egindako enkarguaz ari nintzen eta idatzi nuen ez nuela ulertzen ez boskote hori osatu izana, ez emandako zeregina. Amanece que no es poco Espainiako pelikulako (1988) Ngé pertsonaia nuen gogoan, hura ere sigi-sagaka ibiltzen baitzen, horrela denbora gehiago behar zuelako ibilbidea egiten eta hobeto pentsa zezakeelako nora joan.

Bada, epe horren bueltan, esan beharrean nago agian motz geratu nintzela. Egun hauetan ikusten ari garen xextrak eta, batez ere, epe berri bat ezarri izanak, adiskide haiei nirekiko piztu zitzaien saminak bere horretan jarraituko duela iruditzen zait, baldin eta ez badute eurek iritzia dagoeneko aldatu. Filibusterismoa parlamentuetan erabiltzen den teknika da, hainbat erabaki atzeratu edo blokeatzeko. Ezagunena, denbora mugarik ez dagoenean hitzaldiak etengabe luzatzearena da, baina beste forma batzuk ere har ditzake, adibidez batzordeak sortu eta haien jarduera izugarri luzatu, txosten kopuru amaigabea eskatu... Norbaitek konbentzitu beharko nau ez dela hau Gasteizen gertatzen ari dena.

Hanka-sartze nabarmena egin zuen EH Bilduk azken kanpainan estatus berrirako bere testua iragarri zuenean. Ulergarriak dira bere kezkak eta zalantzak gertatzen ari denarekiko, nork ez dauzka, baina bere oniritziarekin abian jarritako prozedura indarrean dagoenean ez da txukuna egin zuena egitea. Hala ere, arrazoiak arrazoi, oker dabiltza Arnaldo Otegik Durangon egindako iragarpen hura arazoaren erdigunean jarri nahian dabiltzanak, su hau gehiegi hauspotzen ari direnak. Arazoa askoz ere sakonagoa delako, inolako zalantzarik gabe.

Hasteko, abertzalegoaren baitako hegemoniaren lehia amaigabea daukagu berriz ere bere gordintasun osoan adierazia. Horrekin batera, batzuen zein besteen beldur eta zalantzak: zenbateraino tenkatu soka bazkideekin, zein puntutaraino jarri dezakegu arriskuan gure balio nagusia den egonkortasuna, noraino iritsi gure estrategia posibilista berrian, zenbat iraungo dute gehiago haserretu gabe gure baitako hainbat sektorek. Eta abar. Ez dira, bada, baikor egotera bultzatzen gaituzten elementuak, horra hor gure etsipenaren iturri nagusia.

San Andres egunerako du ezarria epe berria Eusko Legebiltzarreko lantaldeak izendatutako boskoteak. San Andres egunak balio handia du abertzaleon historian, egun horretan jaio zelako, izen bereko manifestu bat dela medio. EAE-ANV alderdia 1930ean, aste batzuk lehenago Comunión eta Aberri berriz elkartu izanak konforme utzi ez zuen hainbat jenderen eskutik. Comunionekoak batez ere, portzierto, askok uste edo uste nahi izan dutenaren kontra.

Ez goaz esatera aurtengo azaroaren 30eko jomugak horrelako oihartzun historikorik izango duenik, baina iruditzen zaigu hortik aterako denak (edo aterako ez denak) berebiziko garrantzia izango duela etorkizunera begira. Iruditzen zaigu hurrengo urteetarako ibilbidea marraztuko duela. Paradoxa irudi dakioke norbaiti hainbeste kritikatzen dugun prozedura bati alde berean horrenbesteko garrantzia ematea, baina, irailean idatzi genuen bezala, sarri gertatzen da politikan, norberak hartuak dituen erabakiak (edo norberak hartu nahi ez dituenenak) aditu eta txostengileen bizkar uztea. Sarriegi.]]>
<![CDATA[Dopatuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2019-06-11/dopatuak.htm Tue, 11 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Galdos Irazabal https://www.berria.eus/paperekoa/1892/020/001/2019-06-11/dopatuak.htm
Kontu ezberdina da jatorrizko esparru politikoa beste bat denean. Ongi etorriak (adibidez) estalinista espainolistak. Zein lan ederra egin dugun horiek erakartzen, esango dio bere buruari batek baino gehiagok, harro. Ez jelkide maltzurrek bezala: ez dute ba pentsatuko jende hori erakarri dutenik gauzak beste era batera ikusten hasiak direlako?

Larrazabalgo txakolindegian 1893an Arana Goiri anaiek lagun talde hura bildu zutenetik, ez dakigu noiz egin behar zuten planto jelkideek, noiz uko jende berria erakartzeari, dopatzearen dopatzez jonki bihurtzeraino ezarri zuten estrategiari. Karlista zaharrak iritsi zitzaizkienean? Liberal euskalerriakoak? Gipuzkoako integristak? Monarkikoak? Edo haiek guztiak balekoak izan ziren eta oraingo uholde hau da bereziki kezkagarria? Itzuliko ahal dira lehenbailehen boto horiek euren toki naturalera, zer drama bestela abertzaleontzat! Ze lasaitasuna hartuko dugun benetako abertzaleok, boto-emaile iritsi berri horiek EAJ uzten dutenean!

Agian, aipatutako garai haietako aitzindariek ez zituzten izango gaur egun ditugun iragazkiak, ezta asmo aratzeko boto-emaileak ote garen zaintzen duten aingeru guardakoak ere, betiere biharko independentziaren onerako, ez gaitezen gaizki pentsatzen hasi. Umetan politikaz interesatzen hasi ginenetik ibili gara azterketak gainditu ezinik, ezin inoiz pasatu benetako abertzale eta ezkertiar izateko proba; beti autonomista, beti espainol, beti burges, beti ez dakit zer.

Etsi dezatela, beraz, jelkideek, ez dira onargarriak bere boto berrietako asko, susmagarriak dira, jatorren arteko jatorren buruzagien dekretuz. Balekoa izateko beste bat behar du izan ibilbideak, batzokietan bukatzen duenak ez du balio. Berdin du falangista ohi batek ematen duen, pecero ohi batek edo oerreteko ohi batek, baina autentikoek bildutako botoari onartzen zaio, horri bai, ohi izaera; besteei ez, besteak beti bekatari, beti susmagarri. Koalizio kideei ere barkatuak dizkiete dagoeneko garai bateko bide oker eta traizioak. Agian beste era batera zenbatu beharko genituzke botoak hemendik aurrera: hausnartu, redimitu eta konprometituek, puntu bat; mailegatu eta kutsatuek, puntu erdi.

Badirudi poliki-poliki gailentzen ari dela subiranismoaren bidea ezker abertzale eta enparauek bakarrik ekin behar dioten iritzia, sindikatuek 2017ko irailean aldarrikatu bezala. Beste inoren zain egon gabe, are gutxiago bere motxila boto dopatu eta erreakzionarioz betetzen ari denaren zain. Inoiz azterketarik eta iragazkirik pasatu ez dugunok bide ertzean geratuko beharko dugu urduri, fruituak noiz iritsiko, erredentore horiek gure etxean sartzeko inor ez garelako penatuta.

Eta Euskal Herri independente eta sozialista (edo daniarra, modako erreferentzia berria) lortzen dutenean, umil-umil saiatuko gara traba handirik egingo ez dugun herritar txintxoak izaten. Matematikena, Enrique Zuazuaren esku utziko dugu, Alemaniatik bueltatzen denerako. Agian berak azalduko digu nola den posible kenketarekin batuketak egitea, gutxituz gehitzea, baztertuz biltzea. Mies Van der Rohe arkitektoak gutxiago gehiago zela aldarrikatu zuenetik minimalismoa esparru askotan ikusiak ginen, baina ez politikan. Badaki Andoni Ortuzarrek, konforma dadila boto gutxiagorekin. Eta ez dezala susmo txarrik hartu, abertzalegoaren onerako izango omen da, ez konpetentziaren mesederako.]]>