<![CDATA[Iñaki Petxarroman | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 23 May 2019 17:13:59 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iñaki Petxarroman | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Rementeriaren irristada]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2019-05-16/rementeriaren_irristada.htm Thu, 16 May 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2019-05-16/rementeriaren_irristada.htm
Hori zen Unai Rementeria Bizkaiko diputatugai nagusiaren kasua. Garaipen erraz bat agintzen diote bai inkestek, bai azken bozetako joerek, baita Espainiako Gorteetarako hauteskundeetan EAJk azaldutako sendotasunak ere. EAJk moderazioaren eta lasaitasunaren ospea irabazita dauka Bizkaiko hautesleen artean, eta horrek abantaila handia ematen dio, baita historikoki nagusi izan ez den eremu batzuetan ere.

Bada, Twitterren idatzitako txio batek kanpaina guztiz zipriztindu dio Rementeriari. Egunean bi lan ezberdinetan 17 orduz aritzen den arrain saltzaile bati buruz egindako iruzkinak harrabots handia sortu du, eta hedabide guztietako albisteetara heldu da gaia. Ia alderdi denek kritikatu dute, baita bere bazkide sozialistek ere. Hautagaiak sentsibilitate handirik gabe hartu ditu langileen prekaritatea eta saltoki txikien ataka estua, eta politikoki zuzenaren marratik harago joan da. Botoak galduz gero, aholkulariek irristada nabarmenduko diote; galtzen ez baditu, berriz, are nabarmenago utziko du EAJk Bizkaian daukan immunitatea.]]>
<![CDATA[«Ereduen» arteko talka Gipuzkoan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2400/012/003/2019-05-12/ereduen_arteko_talka_gipuzkoan.htm Sun, 12 May 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2400/012/003/2019-05-12/ereduen_arteko_talka_gipuzkoan.htm
Zuri-beltzeko argazki horren oinarrian egingo du EAJk kanpaina, horrek emaitza onak emango dizkiolakoan. Hala hasi da ahaldun nagusia hura, eta bide beretik jarraitu diote herri handi batzuetako hautagai batzuek ere. Bi ereduak bateraezinak dira, nonbait, Euskal Herriaren aldeko herri estrategia bat martxan jarri ahal izateko. Irrati bati eskainitako elkarrizketan, Olanok adierazi du hainbat gairen inguruan sortutako zauriek arrasto sakona utzi dutela, eta denbora beharko dela sendatzeko. Bidegi auzia eta hondakinen inguruko gatazka aipatu ditu, esate baterako. EH Bildu muturreko eskaintza «iraultzaileekin» loturik ikusten du Olanok, eta horrek urruntzen du bi familia abertzale nagusien gerturatze posible bat.

EH Bildu ezker abertzaletik haragoko errealitate bat da, eta EAJk nahita mugatzen du alderdi bakar batera, badakielako horrek iraganeko pasarte deseroso batzuekin konektatzen dituela zenbait boto emaile. Beldurraren estrategia horrek onura handia egin die jeltzaleei. Pixkanaka-pixkanaka, PP eta PSE-EEren boto-gotorlekuak urtzen ari dira itsaso jeltzalean, eta joera horretatik edaten jarraitzeko asmoa dauka. Horretarako, baina, amu bat behar du: moderazioa eta patxada erakutsi nahi ditu ezker abertzalearen «proiektu erradikalaren» aurrean. Horretarako, noski, sine die atzeratu beharra dago herri estrategia deitzen duten hori, hau da, bi mundu abertzaleek bat eginda Maltzagaraino elkarrekin egin dezaketen bidearen aukera. Eta, zalantzak uxatze aldera, esplizituki aipatu du PSE-EE dela bere lehentasunezko bazkidea gerorako ere. 155.aren blokeko alderdietako batekin gobernua osatzeko asmoa adieraztea botika bat da EAJra hurbiltzen ari diren sektore espainolistak lasaitzeko, eta erakusten du, besteak beste, joan den agintaldian Kataluniako prozesuaren harira Markel Olanoren eta Denis Itxasoren artean plazaratutako tentsioak ez zirela horren eramangaitzak.

EH Bilduk emaitza onak izan ditu apirilaren 28ko Espainiako hauteskundeetan. Gipuzkoan 96.000 boto lortuta, erraz hobetu ditu 2016ko emaitzak (27.000 boto gehiago), nahiz eta urrun geratu Amaiurrek 2011n lortutako sabai historikotik (130.000 boto). Alabaina, Espainiako bozak ez dira izaten ezkerreko koalizio subiranistaren jokalekurik gustukoena. Historikoki askoz erosoago eta hobeto aritu izan da udal eta foru hauteskundeetan. Eta EAJk badaki. Horregatik, EAJren kanpainaren ardatza hauxe izango da: duela lau urte horren emaitza ona eman zion Bilduren aurkako beldurraren botoa astintzea. Badaki parte hartze handia egoteak onura egingo diola, bereziki boto gehien pilatzen diren hirigune handietan (Donostia, Irun, Eibar...). Aldiz, haren boto emaile potentzialak lasaitzen badira, eta abstentzioa handitzen bada, baliteke lehia estutzea. Oso zaila da Batzar Nagusietako gehiengoa EAJtik eta PSE-EEtik aldentzea, baina EH Bilduk lortuko balu EAJ gainditu eta gehien bozkaturiko alderdia izatea, lehen kolpea joko luke Gipuzkoaren taula politikoan. Eta jeltzaleak behartuko lituzke nabarmenago geratzera, noiz eta gipuzkoarrek ezkerreko koalizio subiranistari emango lioketen konfiantza gobernua osatzen saiatzeko. Agertoki hori eragoztea da jeltzaleen helburua.]]>
<![CDATA[Saltoki txikien 'superboterea']]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2019-05-10/saltoki_txikien_superboterea.htm Fri, 10 May 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2019-05-10/saltoki_txikien_superboterea.htm Gauza txikien superbotereak aktibatu zioen, kontsumitzaileak saltoki txikietan erostera animatzeko, Jaurlaritzak iazko urte amaieran egindako kanpainak. Merkataritza eta Kontsumo sailburuak «gertuko saltokien balioa» azpimarratu zuen, eta kontsumitzaileek «nahi dugun gizartea eraikitzeko daukaten ardura» azpimarratu zuen. Garai bertsuan hasiak ziren Donostiako Garbera merkataritza zentroa handiagotzen. EAJk eta PSE-EEk 25.000 metro koadroko hazkundea baimendu zioten, eta 61.000 metro koadro izango ditu lanak amaitzen dituztenean.

Ez da bakarra. Agintaldi honetan bideraturiko proiektu guztiak gauzatzen badira, Donostia aldean merkataritza zentro handiek 200.000 metro koadro izango dituzte 15 kilometro eskasean.

Atzo, Jaurlaritzako bi alderdiek aurka egin zioten merkataritza gune handiei mugak jartzeko lege proposamenari. Alabaina, oposizioa osatzen duten hiru alderdiek Merkataritza Legea aldatzeko lehen urratsa egin dute, besteak beste, merkataritza gune handi horiek ez dezaten izan 15.000 metro koadro baino gehiago. Donostia aldera berandu iritsiko da legea. Baina, aurrera egiten badu, etorkizuneko proiektu posibleak mugatuko ditu, eta horrek poztu egingo ditu saltzaile txikiak, ezin baita aktibatu euren «superboterea» erraldoien gose asegaitza mugatzen hasi gabe.]]>
<![CDATA[Venezuela Katalunia balitz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/015/003/2019-05-01/venezuela_katalunia_balitz.htm Wed, 01 May 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/015/003/2019-05-01/venezuela_katalunia_balitz.htm
Imajinatu ez Espainiako Poliziak, ez armadak, ez Guardia Zibilak ez dutela atxilotu, eta Kataluniako Errepublikaren aldeko kanpaina politikoa egiten utzi diotela. Pentsa Auzitegi Nazionalak ere ez duela hura atxilotzeko agindurik eman, eta nazioarteko diplomazien erdiek aitortu dutela presidente legitimo gisa. Imajinatu hilabeteak pasatu direla eta Puigdemontek ez duela lortu Kataluniako Errepublikaren egiturak martxan jarri eta errealitate politikoa iraultzerik. Bere burua oholtza politikotik kanpo geratzeko arriskua ikusi duela, eta, etsiak jota, kolpe mediatiko handia ematea erabaki duela: Mossoen brigada bat hartuta, Oriol Junqueras presidenteordea askatu duela, eta herriari eskatu diola babestera joan dadila Kataluniako Parlamentuko atarira.

Imajinatu Puigdemont eta Junqueras, ehunka lagunen aurrean, bozgorailu batekin, Errepublikaren aldeko mezuak zabaltzen lau haizeetara. Imajinatu non egongo liratekeen Juan Guaido eta Leopoldo Lopez Venezuela Katalunia balitz.]]>
<![CDATA[Herri gisa erantzun du Euskal Herriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/002/2019-04-29/herri_gisa_erantzun_du_euskal_herriak.htm Mon, 29 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/002/2019-04-29/herri_gisa_erantzun_du_euskal_herriak.htm
Seinale bat bazen hautetsontziak ixterakoan ageri zen parte-hartze igoera —ia hamar puntukoa—. Eta emaitzak zenbatuz joan ahala, aurreikus zitekeena gauzatu egin zen: erreakzio boto nabarmena eman dute euskal herritarrek PP-C's-Vox balizko koalizioaren aurka. Eta baita katalanek ere. EAJk hauteskundeak irabazi ditu Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta EH Bilduk igoera handia izan du herrialde guztietan. Katalunian, ERCk irabazi ditu bozak, eta sei diputatu gehiago izango ditu aurreko agintaldian baino. ERCk eta EH Bilduk egingo duten koalizio independentistak milioi bat botoren langa gainditu du, eta herrien autodeterminazioaren ahotsa ozen entzunarazi ahal izango dute Espainiako Gorteetan.]]>
<![CDATA[Bilduren plana, eta zenbakien dantza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1962/013/001/2019-04-28/bilduren_plana_eta_zenbakien_dantza.htm Sun, 28 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1962/013/001/2019-04-28/bilduren_plana_eta_zenbakien_dantza.htm
Foru hauteskundeen kanpainaren atarian kolpea eman dute GHK zuzentzen duten bi alderdiek —EAJ eta PSE-EE—. Erakutsi nahi izan dute emandako hitza bete dutela, eta Gipuzkoak kontrolpean duela hondakinen gaineko kudeaketa «autonomoa», aurreikusitako epeetan, eta, gainera, «aurrezte nabarmenarekin».

Alabaina, operazioari zorrotz begiratuta, badira beste ñabardura garrantzitsu batzuk ere. TMBaren abiatzea aurreratzeko GHK-k enpresekin zuen kontratua moldatu behar izan dute, eta zehaztu dute uztailaren 3tik aurrera ordainduko zaien kopurua: TMBa Zubietako inbertsio osoaren %33 denez, proportzio horretan ordainduko dute mankomunitateek erraustegia martxan jarri arte. Hots, hilean 660.000 euro. Erraustegirik gabe funtzionatuko duen aldi autonomo hori —sei hilabete, urtebete edo bi urte izan—, ordea, ez zaie deskontatuko enpresa emakidadunei kontratuan onartutako ustiatze epetik. Hau da, 32 urte gehiago izango dituzte gero ere TMBa eta erraustegia batera kudeatzeko. Beraz, TMBaren fase honetan enpresei ordaindutako dirua gehigarri bat izango da, kontratu nagusiari ezertan eragingo ez diona.

Operazioaren bideragarritasun ekonomikoa aztertzeko GHK-k egindako txosten baten arabera, TMBa aurreratzeak segurtasun handiagoa emango dio partzuergoari erraustegiaren balizko atzerapen baten aurrean. «Zuhurra da atzerapenak aurreikustea, gerta daitezkeen hamaika ezustekorengatik», dio. Mutiloako zabortegia ixteko epea luzatzeko gomendioa ere norabide berean egin du txostengileak. Berez, GHK-ko arduradunek orain arte tabutzat zuten atzerapenaren kontzeptua erabili izanak pentsarazten du ez dela pare bat hilabeteko kontua izango, baina denborak esango hori. Nolanahi ere, beste faktore bat hartu behar da aintzat: TMBa bakarrik erabili ahal izateko, GHK-k tramitatu beharko luke ingurumen baimen bateratuaren (IBB) moldaketa bat, baina ez du halakorik egingo, «probaldirako» indarrean den IBBa nahikoa duela iritzita. Uztailaren 3tik aurrera, baina, TMBa ez da probaldian egongo, bete-beteko funtzionamenduan baizik.

Pentsa daiteke zilegia dela ingurumen baimena ez berritzea, eragina txikiagoa izango delako erraustegiaren labeak martxan jarri gabe. Baina, aurreko agintaldian, Bildu erakundeetan zen garaian, Jaurlaritzak ukatu egin zion bi azpiegituren baimen bateratua erabiltzea TMB plantarentzako bakarrik, jatorrizko proiektuari «funtsezko aldaketak» egin izana argudiatuta.

Orain, berriz, Bilduren antzeko plan bat —berrikiago GuraSOS elkarteak ere aldarrikatu du halako bat— jarriko du martxan EAJ-PSE tandemak: errefusarentzako TMB bidezko tratamendua eta egonkortutako hondakinen isurketa —kasu honetan, Mutiloara—. Beraz, erraustegirik gabeko kudeaketa posible zela frogatu dute. Nabarmen merkeagoa, gainera: GHK-k berak egindako kontuen arabera, hilean 913.646 euro ordainduko dute udal eta mankomunitateek TMBa-Mutiloa bikoa indarrean den bitartean. Erraustegia pizten dutenean, berriz, 1.866.000 eurora joango zaie faktura. Hots, aurrekoaren bikoitza. Hori 32 urtean, eta errautsen tratamendu gastuak kontuan hartu gabe. Zer pentsatua ematen dute zenbakiek, erraustegirik gabe aurrezpena ez litzatekeelako bakarrik izango CO2, metal astun eta dioxinen isurketan.]]>
<![CDATA[Goi tentsioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2019-04-28/goi_tentsioa.htm Sun, 28 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2019-04-28/goi_tentsioa.htm
Itsasotik Castejoneraino luzatu nahi dute gero autobide elektrikoa, eta handik Mediterraneora. Orain, energia berriztagarrien sorkuntzarekin lotzen dute, duela hamar urte gas bidezko zentral termikoekin lotzen zituzten moduan. Izan ere, beste bi proiektu baztertu ditu REEk azken hamarkadan, «ingurumen kalteengatik» eta gizartean sortutako «kontrakotasunagatik».

Arabako eta Nafarroako 438 hautetsik manifestu bat sinatu dute egitasmoaren aurka. Izan ere, zer aldatu da duela hamar urte atzera bota zuten antzeko proiektua orain begi onez ikusteko? Urruti diren hornitzaileak eta are eta urrutiago dauden kontsumitzaileak lotu nahi dituzte sustatzaileek, baina ingurumen eta osasun kalte handiena jasango duten haranetan bizi direnen iritzia ez zaie askorik axola, antza denez. Goi tentsioko linea hori ezinbestekoa izango da AHTarentzat ere. Ezin daiteke modu grafikoagoan azaldu zein diren zentroa eta zein periferia makroazpiegitura horietan. Eta Moncloan PP edo PSOE izan, berdin-berdin du, gai horiei dagokienez.]]>
<![CDATA[«Zerutik», lurrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/011/003/2019-04-23/zerutik_lurrera.htm Tue, 23 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/011/003/2019-04-23/zerutik_lurrera.htm
Indarra zuen Podemosek orduan. Berritasunaren eta hizkera kutsatu gabearen dohaina. Kastatzat jo zituen PP eta PSOE, eta gogor gaitzetsi zituen banketxeak salbatu eta 1978ko erregimenaren oinarri ziren alderdi sistemikoak. Krisiaren gogorrak jotako herritarrengana alternatiba gisa heldu ziren haren esloganak. Eta boto zaparrada bat jaso zuten trukean, kongresuko alderdirik indartsuenetan hirugarren bilakatzeraino.

Barne zatiketek, baina, kalte handia egin diote Podemosi. Eta igandeko hauteskundeak zirt edo zart egiteko unea izango dira eurentzat. Orain, izatekotan ere, kastako alderdi batekin adostuta lortu beharko dute zerua. Inkestek iragarritakoaren arabera, argaltze nabarmena izango baitu alderdi moreak. Euskal Herriaren autodeterminazio eskubidea babesten dutenentzat, ordea, ezin liteke albiste pozgarritzat jo Podemosen amiltzea, haren kontraesan guztiak barne, nazio aniztasuna eta herrien erabakitze eskubidea aitortzen duen estatu mailako alderdi bakarra delako.]]>
<![CDATA[Kubaren bila]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2019-04-18/kubaren_bila.htm Thu, 18 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2019-04-18/kubaren_bila.htm
Helms-Burton Legearen 3. artikulua indarrean jartzea erabaki du Donald Trumpen administrazioak, eta horrek gatazka komertzial handia eragin dezake, besteak beste, Europako Batasunarekin eta Kanadarekin. Venezuelaren kontra zabaldutako presio gogorraren aroan beste koska bat estutu nahi du Washingtonek eskualdeko giro politikoa. Kubaren aurka indarrean daukan bahimendu komertzialari gehituko zaio orain gatazka judizial eta diplomatiko hau. Jakina, horrek kalte dezente egin diezaioke kanpora zabaltzeko premia daukan Kubako ekonomiari. Baina baita negozioa egiten ari diren nazioarteko hainbat enpresari ere, besteak beste, uhartearen alor turistiko oparoan. «Printzipiozko kontu bat da, hau da, AEBetako legeen lurraldez kanpokotasuna onartzeari uko egiten diogu. Abusua izango litzateke besteei arauak ezartzeko ahalmena izatea». Ez du Kubako gobernuak esan, Josep Borrel Atzerri ministro espainiarrak baizik. Melia, Iberostar, Barcelo eta NH multinazionalek larri ikusiko zuten euren burua ministroa hala mintzatzeko. Abusuaz ohartzeko, baina, sekula ez da berandu.]]>
<![CDATA[Etiketak ez dakarren informazioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/009/001/2019-04-17/etiketak_ez_dakarren_informazioa.htm Wed, 17 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1872/009/001/2019-04-17/etiketak_ez_dakarren_informazioa.htm
POSIBLE AL DA TRENAK MARTXAN EGOTEA 2024RAKO?

Zerbitzua martxan jartzeko epeari erreparatuz gero, sinesgarritasun askorik ez dute irabazi Jaurlaritzako arduradunek urteotan gai horri buruz egin dituzten iragarpenei esker. Izan ere, hamaika aldiz eman dute Euskal Y-a amaitzeko data bat eta, orain arte, behintzat, kale egin dute beti. 2005. urtean, kargua utzi aurretik, Alvaro Amann Garraio sailburuak iragarri zuen 2010erako egongo zela bukatuta abiadura handiko trena (AHT). 2007an, obrak hasi berritan, Nuria Lopez de Gereñuk 2012rako aurreikusi zuen obren bukaera; eta, 2015ean, Espainiako Sustapen ministro Ana Pastorrek aipatu zuen 2019an egongo zela martxan. Amaitu berri den agintaldian zehar Iñigo de la Serna Espainiako Sustapen ministro ohi popularrak adierazi zuen 2023rako jarriko dela Euskal Y-a martxan. Gobernua sozialistek hartu zutenean, baina, Jesus Loza EAEko gobernu ordezkariak zalantzan jarri zuen data hori. Orain, 2024rako iragarri du obraren amaiera Arantxa Tapiak.

«Egiaz, ematen du proiektua beti dagoela amaitzetik bost urtera. Iragarri dituzten epeak eta bidaia denborak bete ahal izateko, osorik amaituta egon beharko litzateke proiektua -falta den obra zibila eta gainegitura barne-, eta baita hiriburuetako sarrerak eta Burgos-Gasteiz lotura ere. Bai ikuspegi tekniko batetik -hiriburuetako sarrerak eta Burgos-Gasteiz zatian proiektuak egiten ari dira oraindik-, bai finantzaketaren ikuspegitik ere -5.000 milioi euro falta dira exekutatzeko-, data horrek oso sinesgarritasun txikia dauka», adierazi du David Hoyos EHUko Ekonomia irakasleak. Hoyosek hainbat ikerketa egin ditu azken urteotan AHTari buruz.

SINESGARRIAK AL DIRA EMANDAKO ERABILTZAILE DATUAK?

AHTak zenbat bidaiari izango dituen jakiteko «kristalezko bolarik» ez zuela esan zion Arantxa Tapiak kazeta honi 2018ko uztailean egindako elkarrizketa batean. Egun gutxi batzuk lehenago egindako agerraldi batean sailburuak kalkulatu zuen zortzi milioi bidaiari inguru izango dituela Euskal Y-ak. Madrilerako eta Pariserako bidaiariak kopuru horren barruan sartu zituen sailburuak. Joan den astean egindako agerraldi batean, baina, Akitania Berria-EAE-Nafarroa euroeskualdeak landutako txosten baten aurreikuspen datuak aipatu zituen Tapiak. Horren arabera, lau milioi erabiltzaile izango ditu Euskal Y-ak urtean Bilbo-Donostia eta Gasteiz artean. Horri gehitu beharko litzaizkioke, sailburuaren arabera, Madrilera joan-etorrian ibiliko diren beste bi milioi erabiltzaileak. Guztira, beraz, sei milioi bidaiari izango lirateke.

Tapiak nabarmen gainditu ditu Espainiako Trenbide Azpiegituretako Kudeatzaileak, Adifek, 2015ean egin zituen aurreikuspenak. Izan ere, 2,8 milioi aipatu zituen txosten batean.

David Hoyosek zalantzan jarri ditu Tapiaren aurreikuspenak. Hainbat datu aipatu ditu horretarako. Esate baterako, Jaurlaritzak 2016an egindako mugikortasun azterketaren arabera, hamabi milioi lagun mugitzen dira, urtean, Gasteiz, Bilbo eta Donostia artean. Autoz joaten dira %85, autobusez %10, eta trenez %5. «AHTak lau milioi bidaiari hartzeak esan nahiko luke autobusez egiten diren bidaiak ia desagertuko liratekeela, eta autoen erabilera %30 gutxituko litzatekeela. Edo bestela, erabiltzaile berriak sortzen direla», dio Hoyosek.

Hori «sinesten zaila» iruditzen zaio, eta horretarako aipatu ditu Adifek txosten horretan argitaratutako beste hainbat datu. Proiekzioak egiteko, kontuan eduki behar baita bidaiaren denbora osoa, hau da, etxetik aterata neurtzen hasten dena. Gasteiz eta Bilbo arteko bidaia denbora 49 minutu da autoz (zortzi euroko kostuarekin, batez beste), eta 76 AHTan. Bilbo eta Donostia artekoa, berriz, 71 minutu litzateke autoz (11 euroko kostuarekin), eta 81 tren lasterrean. Kontuan eduki behar da, gainera, autobusaren ohiko erabiltzaileek deskontu handiak izaten dituztela Mugi txartelarekin. Esaterako, Bilbo eta Donostia arteko zerbitzuetan %47ko beherapena dute lehen bidaiatik hasita.

ZORTZI EURO ETA ERDIKO TARIFA SOZIALA EDUKI AL DEZAKETE TREN HAUEK?

Izan dezakete, baina, hori bermatzea ez dago oraingoz Eusko Jaurlaritzaren esku. Izan ere, zerbitzuen operatzailea Jaurlaritzaren menpekoa izan beharko litzateke horretarako. Sustapen Ministerioaren obra bat izanik, operatzailea Adifek aukeratuko du Renfe, normalean-; beraz, zerbitzuaren tarifak hark ezarriko ditu. Madrilek erabakiko balu Jaurlaritzari ematea AHTko zerbitzuen kudeaketa, eta EuskoTren balitz operatzailea, bai ezarri ahalko luke nahi duen tarifa. Jaurlaritzak zortzi euro eta erdiko tarifa aipatu du, baina adituen ustez, prezio horrek ez luke estaliko zerbitzuen kostua. David Hoyosen kalkuluen arabera, txartelaren prezioa 8,5 euro balitz, 40 milioi euro inguruko defizita sortuko lioke Jaurlaritzari Euskal Y-a kudeatzeak. Defizit hori, jakina, aurrekontuekin estali beharko luke administrazioak, hau da, erabiltzaileen eta ez-erabiltzaileen zergekin ordainduta. ]]>
<![CDATA[«Dioxina kutsadura etengabe neurtu behar da fidagarria izateko»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1855/012/001/2019-04-12/dioxina_kutsadura_etengabe_neurtu_behar_da_fidagarria_izateko.htm Fri, 12 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1855/012/001/2019-04-12/dioxina_kutsadura_etengabe_neurtu_behar_da_fidagarria_izateko.htm
Harlingengo plantatik bi kilometrora neurtutako belar eta arrautzetan dioxina eta furano kutsadura handia topatu duzue. Zer diote agintariek?

Erakutsi dugu erraustegiaren inguruko belaze eta arrautzetan legeak ezarritako dioxina maila erruz gainditu dela. Frogatu dugu, gainera, dioxina horiek erraustegiko labeetatik ateratzen diren berak direla. Plantaren inguruko eztabaida politiko eta juridiko asko izan dira, eta bozetan ere presente dago gaia; alde bateko zein bestekoen jarrerak muturtzen ditu. Irakurri berri dut gure udal gobernuaren podcast bat gai honetaz, eta tristura handia ematen dit ikusteak alde handia dagoela zientziak eta arauek diotenaren artean. Ezjakintasun horren ondorioz, industria programa politiko guztiak baldintzatzen ari da.

Eta zer diote erraustegiaren arduradunek?

Enpresak ondorio okerrak atera ditu neurketen inguruan. Erraustegiari erreparatuta, kontu asko daude hobetzeko. Egungo hondakinak nahasketa kimiko konplexuak dira, eta arazo handiak ematen dituzte guztiz suntsitzeko. Beraz, desagerrarazi beharrean, nahi ez diren bestelako osagai arriskutsuak sortzen dituzte errausterakoan; esaterako, dioxinak.

Zergatik hasi zineten laginak hartzen erraustegiaren inguruko etxaldeetan?

Toxico Watchek dioxina maila handiak topatu zituen arrautzetan, eta horrek arreta handia piztu zuen hedabideetan. Hasieran, jakina, erraustegiak ukatu egin zuen bera zela kutsaduraren sortzailea, eta orduan galdera hau egin genuen: errekuntza ondo badago, zergatik ez duzue erakutsi nahi erraustegia ez dela kutsaduraren eragilea? Galdera horri esker, aukera izan genuen gobernuarekin eta enpresaren arduradunekin batera lantalde teknikoetan jarduteko.

Konpainiaren neurketa puntualetan, kutsadura apala zen, baina, kontrolak modu iraunkorrean egin ahala, emaitzak aldatu egin ziren. Zergatik?

Plantaren urteko jardueraren %0,1 neurtzea oso adibide ona da ikusteko nola lehenesten diren oinarri zientifikorik gabeko kontrolak. Ausaz egindako neurketen kalitatea oso eskasa da, eta, gainera, kontrolak noiz egingo diren ere aurretik jakiten du enpresak. Horren ondorioz, neurriak hartzen ditu, eta epe jakin horietan ez ditu erretzen hondakin konplexu eta arriskutsuak.

Jabetu zarete kutsadura handia izaten dela labeak martxan jartzerakoan. Ezin dira kontrolatu abiatze horiek?

Kontu teknikoa da, eta konpon daiteke, baina prezio bat dauka. Errekuntza prozesuaren urrats teknikoei erreparatzen bazaie, pauso batzuk ez dituzten betetzen, kostu ekonomikoengatik. Adibidez, iragazkiak ez jartzea da dirua aurrezteko sarritan erabiltzen duten trikimailu bat. Bestalde, eta hori ere ikuspegi tekniko batetik, erretzeko linea bat baino gehiago eduki behar dira martxan, geraldiak saihesteko. Azkenik, ez lukete inoiz huts egin behar. Aztertu ditugun hutsegite guztiak eragotzi zitezkeen.

Matxura edo ezohiko gertakari horiek oso kutsatzaileak izaten dira. Sarritan izaten al dira?

Ikerketetan ikusi dugu sarritan gertatzen direla, ofizialki urtean bostetan baino gehiagotan. Epe luzeko datuak xehekiago begiratuz gero, askoz ere arazo gehiago izaten direla ikus daiteke. Arazoak izaten dira azido klorhidrikoarekin, korrosioarekin, kedarrarekin, hautsarekin, errauts hegalariekin eta beste hainbat gauzarekin. Ezinezkoa da hondakinak erabat desagertzea. Hondakinak erraustea arazo handi bat da oraindik ere.

Dioxinak, toxikoak eta arriskutsuak izateaz gainera, ez dira desagertzen eta pilatuz joaten dira. Zein da irtenbidea?

Hasteko eta behin, halakorik ez sortzea. Eta horrek esan nahi du errausketak akasgabea izan behar duela. Herbehereetako erraustegi modernoenak bakarrik ikertu ditut, eskura dauden teknikarik onenak (BAT) eta ingurumen jarduerarik onenak (BEP) aintzat hartuta. Stockholmgo Itunak erraustearen ondorenerako ezarritako aire kutsaduraren eta tenperaturen kontrol irizpideak oinarri hartu ditugu, eta ikusi dugu haiek ez direla betetzen ari Herbehereetan.

Zergatik uste duzu beharrezkoak direla ikerketa independenteak?

Ikerketa zientifiko independenteak guztiz beharrezkoak dira, eta ez dira batere errazak izaten lortzeko. Horregatik, Toxico Watchen hauxe egiten dugu: harremanak bideratu, batzordeetan parte hartu, eta gure ikerketen emaitzak nazioarteko parametroetara egokitu.

Zubietako erraustegiaren kasuan, agintariek diote teknologiarik aurreratuena izango duela, eta, beraz, dioxina eta furanoen isurketak oso txikiak izango direla. Sinesgarria da?

Antzeko gauzak entzun izan ditugu hemen ere. Harlingengo erraustegia aurkeztu zutenean, esan zuten Europako mendebaldeko onena zela, state of the art mailakoa. Hau da, enpresari eman zion kutsadura muga legezkoa baino hamar aldiz txikiagoa zen, baina kontua da neurketak zuzen egin behar direla. Hau da, aurrez iragarritako 6-8 orduko neurketak ez dira onargarriak isurketen berri jakiteko. Fidagarria izateko, dioxina kutsadura etengabe eta epe luzean neurtu behar da, eta ez bertan behera utzi matxurak eta geraldiak izaten direnean.

Egin dituzue neurketak Harlingenen ez ezik beste erraustegiren batean ere? Zer-nolako emaitzak izan dituzue?

Eskura izan ditugu beste erraustegi batzuetako datuak; esaterako, Belgikako batzuetakoak. Arazoa da neurketak eten dituztela matxurak, geraldiak eta berrabiatzeak izan direnean. Eta guztiz beharrezkoa da neurketak ez etetea, erraustegi berrietan matxurak daudenean izaten diren dioxina isurketak oso handiak baitira, eta arau ofizialen menpe egon behar baitute. Itzali-piztu horietako batean, 5-10 miligramo dioxina isur ditzake. Hau da, erraz gaindi dezake urte osorako baimenduta duen 5 miligramoren muga.]]>
<![CDATA[Costillas Rituerto]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2019-04-09/costillas_rituerto.htm Tue, 09 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2019-04-09/costillas_rituerto.htm
Senideei, gaztearen heriotzaren berri emateko deitu zietenean, epaitegira joateko eskatu zieten. Hara iritsi zirenean, itxita topatu zituzten ateak, eta inork ez zien eman horren inguruko azalpenik. Ondoren, bost egun pasatu behar izan dituzte euren senidearen gorpua ikusi ahal izateko, eta, oraindik, administrazioak ez dizkie itzuli haren objektu eta ondasunak.

Inork ez die eskaini halako trantze gogor bat leuntzeko balio lezakeen laguntza psikologiko profesionalik. Inork ez die eman euren senidearen heriotzaren inguruko informazio zehatz eta xeherik, ezta eduki zitzaketen zalantzak mediku batekin argitzeko aukerarik ere. Preso hila ikustera joan zirenean errespetuzko eta enpatiazko traturik ez dutela jaso ere azpimarratu dute. Asko esaten dute ñabardura horiek guztiek indarrean dagoen espetxe sistemari buruz. Heriotzaren inguruko prozedura halakoa baldin bada, irudikatu daiteke nolakoa den bertan bizi diren presoen egunerokoa.]]>
<![CDATA[Jarraipena, indartzeko]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/022/003/2019-04-06/jarraipena_indartzeko.htm Sat, 06 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/022/003/2019-04-06/jarraipena_indartzeko.htm
Lakuntzak jarraitu egingo dio sindikatuak lehendik markatutako bideari; hau da, neoliberalismoaren aurkako borrokari, modu autonomoan. Jarraipena agindu du ELAk, «baliagarri izateko euskal langile klasearentzat eta Euskal Herriaren subiranotasunarentzat». Bistakoa da ELAren indarra. Sustatu dituen hamaika borrokatan izan dituen lorpenek, eta boterean diren alderdiek egiten dizkioten kritikek, indartu besterik ez dute egiten haren erreferentzialtasuna. Sindikatuak sarritan erabiltzen duen termino bat aipatzearren, kontraboterea da ELA neoliberalismoa nagusi den Euskal Herrian ere.

Baina orain arteko kudeaketak agerian utzi ditu hutsuneak ere. Ardura nagusia norena den eztabaidan sartu gabe ere, begi bistakoa da LABekiko harremanak ez daudela iraganeko garai batzuetan bezain ondo. Bestalde, Euskal Herriaren burujabetzaren aldeko mugimenduak ez dauka ETA amaitu ondorengo aroan izan zezakeen bultzadarik. Lakuntzaren aroak ahulezia horiek zuzentzen laguntzen badu, are eta distira handiagoa lor lezake sindikatuak hurrengo fase honetan.]]>
<![CDATA[Icetarenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/024/003/2019-03-31/icetarenak.htm Sun, 31 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1951/024/003/2019-03-31/icetarenak.htm Deutsche Welle-ko kazetari batekin egin duen moduan, hark esan arte: «ez nago hemen zuk nahi dituzun galderak egiteko, ministro!».

Auzitegi Nazionalak eta Guardia Zibilak itxitako egunkari horren oinordekoak Miquel Icetari egindako elkarrizketak harrabotsa eragin du Espainia aldean. PSCko lehen idazkari nagusiak aitortu du Kataluniako gehiengo zabal batek haustura nahiko balu demokraziak ahalbidetu egin beharko lukeela. SER Espainiako irrati kateak eta beste hedabide batzuek zabaldu dute itzulpen arazoren bat izan daitekeela elkarrizketa euskarara transkribatzerakoan. Icetak eta iruzkingile batzuek aldizkari deitu diote BERRIAri. Eta agerkari digitaltzat jo duenik ere bada. Lehen mailan jokatzen duela uste duenak pentsatu ohi du bigarren mailakoak —are gehiago erregionalekoak— ez daudela behar bezala prestatuta jardun profesionalerako.

Bada, egunkaria da, eta euskarazkoa, Icetaren elkarrizketa argitaratu duena. Eta ez du arazorik gaztelaniazko itzulpenak egiteko. Beste inork baino eskarmentu handiagoa du horretan.]]>
<![CDATA[Memoriaren deia, Mexikotik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2019-03-30/memoriaren_deia_mexikotik.htm Sat, 30 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1913/010/001/2019-03-30/memoriaren_deia_mexikotik.htm
Euskal Herriraino ere iritsi da Mexikoko presidentearen hitzen oihartzuna, euskal herritar ugarik parte hartu baitzuten jatorrizko herriak menderatzeko prozesuan. Euskaldun batzuek goi mailako ardurak izan zituzten konkistan eta kolonizazioaren hainbat estamentutan.

Hernan Cortesen espedizioaren aurretik —maien eta azteken aurkako eraso militarra zuzendu zuen—, Antilletan kokatuta zeuden gaztelarrek beste hainbat saiakera egin zituzten Mexikon. Juan Grijalba izan zen saiatzen lehenengoa, Kubako gobernadore Diego Velazquezen iloba. 1518ko maiatzean, Grijalbaren armadakideak Mexikoko Champoton inguruan lehorreratu ziren, eta borroka gogorrak izan zituzten bertakoen aurka. Euskaldun batzuk zihoazen harekin, eta haietako bat, Juan Getaria, hil egin zen borroketan. Iturri batzuen arabera, harena da agiri historikoetan Mexikori lotuta ageri den lehen euskalduna. Marinel euskaldunak Kristobal Kolon Ameriketara abiatu zenetik joan ziren Atlantikoaren alde batetik besterako bidaia haietan. Haietako bat, esate baterako, Francisco Garai Jamaikako gobernadorea izan zen. Hark ere rol garrantzitsua jokatu zuen Mexikoren konkistan.

Grijalbak huts egindako lehen saiakera horren ostean, 1519an, Hernan Cortesi eman zioten maiak eta aztekak garaitzeko ardura. 600 lagun baino gehiago joan ziren espedizio buruarekin, tartean dozenaka euskaldun. Hain zuzen ere, Jose Manuel Azkona Madrilgo Rey Juan Carlos unibertsitateko historia irakasleak Jaurlaritzaren eskariz egindako liburu baten arabera, 36 euskaldun aritu ziren konkistatzailearen talde horretan. Urtebete geroago, Diego Velazquezek 1.400 gerlari gehiago bidali zituen, Panfilo Narvaezen aginduetara, Hernan Cortesi laguntzera. Talde horretan ere dozenaka euskaldun zihoazen. Guztira, 80 bat lagun zenbatu zituen Vicente Laskurain historialariak Los primeros pobladores de la Nueva España (Espainia Berriaren lehen biztanleak)erasotzaile horien artean.

Euskaldunak bete-betean aritu ziren Amerikaren kolonizazioan, arlo eta zeregin guztietan: gerran, administrazioan, elizan, ondasunen ustiaketan eta garraioan... «Konkista Gaztelak egin zuen, eta Hego Euskal Herriko euskaldunak erresuma horretan sartuta zeudenez —Araba, Bizkai eta Gipuzkoakoak hasieratik, eta Nafarroakoak pixka bat geroago—, bete-betean sartu ziren prozesu horretan, ez bakarrik Mexikon, baizik eta Erdialdeko Amerikan, Perun, Kolonbian eta, zer esanik ez, baita hegoaldeko lurraldeetan ere. Hango hiru hiriburu nagusiak, Buenos Aires, Montevideo eta Asuncion, euskaldunek sortu zituzten», adierazi du Oscar Alvarez Gila EHUko Amerikako Historiari buruzko irakasleak.

Hernan Cortesek inperio aztekaren hiriburu Tenochtitlanen errautsen gainean eraiki zuen Mexiko hiria, eta lehen harriak jarri zizkioten kolonia berriari. Fede katolikoa ezartzea zen Gaztelako koroaren lehen helburuetako bat, eta horretarako lanabes nagusia Erromako Eliza izan zen. Horri dagokionez, Mexikoko lehen artzapezpikua Juan Zumarraga durangarra izan zen. Inkisidorea izana zen, eta Euskal Herrian sorginkeriaren aurkako prozesuetan bete-betean aritutakoa; Elizaren posturik garrantzitsuena hartu zuen Mexikon, eta, besteak beste, gogor egin zuen idolatriaz akusatutako indigenenen aurka. «XIX. mende hasieran ere, koloniaren bukaeran, Kalifornian, hango gobernadorea eta hango misioen arduraduna ere euskaldunak ziren. Beraz, hasieratik bukaerara egon ziren euskaldunak goi mailako aginte postuetan», azaldu du Alvarez Gilak.

Durango eta Bizkai Berria

Hain zuzen ere, euskaldunak presente egon ziren aztekak eta maiak garaitu ondorengo lurralde berrien konkistan. Horrela sortu zuen Bizkai Berria eskualdea Juan Oñatek, Cristobal Oñate konkistatzaile ezagunaren semeak. Han eman zioten izena Durangori; gaur egun ere Mexikoko hiri nagusietako bat da.

Edonola ere, euskaldunen parte hartzea txikiagoa izan zen Mexikon Amerikako beste toki batzuetan baino. Zergatik? Azken finean, konkistatzaileak modu pribatuan aritzen zirelako, eta, Gaztelako koroaren baimena jaso ostean, eurek aukeratzen zituztelako espediziokideak: senideak, adiskideak eta herrikideak, funtsean. «Hernan Cortesen eta Pizarroren taldeetan, adibidez, Extremadurakoak ziren gehienak. Zergatik? Biak ere hangoak zirelako. Argentinan, berriz, Gipuzkoakoa zenez konkistatzailea, bada, bere taldeko gehienak ere gipuzkoarrak ziren». 1530eko hamarkadatik aurrera, Domingo Martinez Irala bergararrak konkistatu zituen Argentina, Uruguai eta Paraguai inguruko lurraldeak.

Euskaldunek presentzia garrantzitsua izan zuten meategien ustiaketan, bai Mexikon eta baita Perun ere. Esate baterako, Potosiko zilar meategia —munduko zilar ekoizle nagusia XVI. eta XVII. mendeetan— euskaldunek kontrolatzen zuten batik bat. Horrek etsaitu egin zituen Iberiar penintsulako beste talde batzuekin. Horri dagokionez, ezagunak dira Potosi inguruan garai hartan izan ziren euskaldunen eta bikuñen arteko gudak. «Batetik, aipatu behar da hango indigenentzat guztiak talde berekoak zirela», gogoratu du Alvarez Gilak. «Baina egia da handik ateratzen zituzten ondasunen banaketan ika-mikak sortu zirela talde ezberdinen artean. Askotan, interes ekonomiko hutsak ziren; esaterako, zilar eta urre meategietan. Baina, oro har, euskaldunak hasieratik sartu ziren konkistatzaileen taldean, eta gero baita kolonizatzaileen taldean ere. Arazoak sortu ziren tokian tokiko boterearen kontrola erabakitzeko. Euskaldunek bazituzten tresnak euren interesak babesteko, lankidetza eta elkartasuna lantzen baitzituzten, kofradien bidez, esate baterako».

Jose Manuel Azkonak nabarmendu du euskaldunek garrantzi handia eduki zutela bide komertzial berriak sortzeko. Honela azaldu du Alvarez Gilak: «Amerikaren konkistaren espedizio guztietan joan ziren marinel euskaldunak, Kolonen lehen bidaiatik hasita. Jakina da euskaldunak oso aurreratuta zeudela itsas kontuetan, eta Atlantikoko portu askotan zeudela marinel euskaldunek osatutako eskifaiak. Ontziak eta ezagutza zituzten, eta, beraz, toki guztietan erabiltzen zituzten. Horregatik, adibidez, bukatu zuen [Juan Sebastian] Elkanok munduko lehen bira hura ere (1519. eta 1522. urteen artean)».

Globalizazioaren hasiera

Peter Boyd-Bowman historialariak honela definitu du euskaldunen rola Amerikaren kolonizazioan: «gutxiengo hegemonikoa». Haren kalkuluen arabera, 1493tik 1600era Ameriketan kokatutako 53.000 kolonoetatik %4,4 euskal jatorrikoak izan ziren.

Bortitzaz gain, garrantzi itzeleko prozesua izan zen kolonizazioa. «Esan daiteke gaur egungo mundua hor sortu zela», nabarmendu du Alvarez Gilak. «Hau da, XVI. mendean hasi zen hori ez zen izan Amerikaren edo Mexikoren konkista bakarrik, baizik eta munduaren lehen globalizazioa. Europarrak hasi ziren jatorrizko herrietatik ateratzen, lurraldeak eta kanpoko herriak menperatzen eta euren ondasunak ustiatzen. Hor sortu zen sistema ekonomiko berri bat, non salgaiak eta pertsonak eramaten ziren munduko mutur batetik bestera».

Horretarako, europarrek martxan jarri zituzten Amerikako eta Afrikako herrien zapalkuntza eta menderakuntza gogorrak. Adibidez, Amerikaren konkistak sekulako arrastoa utzi zuen Afrikan. Historialariek kalkulatu dutenez, 11 eta 15 milioi afrikar inguru iritsi ziren esklabo gisa Amerikara. Kalkulatu dute beste hainbeste gatibu afrikar bidean hil zirela.

Historialariek aitortu dutenez, eragin demografiko handia izan zuen Amerikako jatorrizko herrietan ere. «XVI. mendean ez zegoen daturik ez erroldarik, eta, beraz, hurbilketak egin daitezke bakarrik. Alabaina, adostasunez onartzen da konkistak eta kolonizazioak beherakada handia eragin zutela indigenen populazioan». Henry Farmer Dobyns antropologo estatubatuarraren iritziz, 1492an 90 eta 112 milioi artean bizi ziren Amerikan. Handik mende batera, populazioa %95 jaitsi zen. Beste muturrean, berriz, Angel Rosenblat filologo eta historialari venezuelarraren iritziz, Kolon iritsi zenean 13,5 milioi indigena bizi ziren Amerikan, eta 10 milioi inguru zeuden 1650ean.

«Muturreko ikuspegi bi horiek zeuden: batzuek zioten beherakada bortitz hori konkistaren ondorio zuzena izan zela, eta besteek, berriz, ez zela konkistarik egin eta Europako izurrite berriek eragin zutela beherakada demografikoa. Denborarekin, bateratu egin dira jarrerak; onartu da konkista bat egon zela eta bertako herrien egoera errotik aldatu zela, ez bakarrik gerragatik: esklabotzaren antzeko sistemak zeuden Mexikon eta Perun, eta bazterketa gogorrak, berriz, toki guztietan. Indigenek ere jakin zuten horretara egokitzen, menpekotasunean eta bazterketan bazen ere», dio Alvarez Gilak.

Eta bazterketa horrek gaur arte iraun du. «Bertakoei ezarritako bazterketa hori ez da aldatu koloniak amaitu ostean; hau da, konkista egin zutenen oinordekoek osatu zituzten ondorengo eliteak ere, eta herri indigenek baztertuta jarraitu dute, baita egungo Mexikon ere. Esate baterako, zenbat presidente indiar egon dira Mexikoren historian? Sistema arrazista bat dago konkistaz geroztik, eta oligarkian daudenak zuriak dira oraindik ere».

Alabaina, aste honetan harrabotsa sortu duen eztabaidaren fokua ez da historiari buruzkoa, EHUko irakaslearen iritziz. «Historiak balio du ulertzeko nondik etorri garen eta zeintzuk diren zergatiak eta ondorioak. Historia ezin da aldatu, baina inportantea da jakitea zer egin den, ahal dela ikuspegi ez-sektario batetik». Lopez Obradorren hitzengatik sortutako eztabaidak, baina, beste interes batzuk ditu, haren iritziz. «Historia erabiltzen ari da asmo politikoarekin. Lopez Obradorrek Espainiari eskatzea barkamena, bada, tira... Egungo Espainiak ez du zerikusirik ordukoarekin; duela bost mende Espainiarik ere ez zegoen. Baina Espainiak eman duen erantzuna ere erabat nazionalista, itsua eta sektarioa izan da. Esaterako, ukatu egin dute Amerikan konkista bat egin zutela; hori astakeria hutsa da».

Bakoitzak bere ondorioak atera ditzake eztabaida horretatik, eta gertakizun historikoetatik ere bakoitzak atera ditzake iraganean egindakoen irakaspenak. Amerikaren kasuan, gertakari horiek euskaldunen azken mendeetako historia zipriztintzen dute.]]>
<![CDATA[Bonbak palestinarren aurka]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2019-03-26/bonbak_palestinarren_aurka.htm Tue, 26 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2019-03-26/bonbak_palestinarren_aurka.htm
Baina Palestinako lurralde okupatuen gainean Tel Avivek egindako presioa etengabekoa da, eta bide zibil, militar eta diplomatikoetatik eramaten du aurrera. Iaz onartu zuen lege batek «estatu juduaren zatitzat» jo zituen lurralde okupatuak, eta bide eman zien kolono juduei eremu gehiago hartzeko. Horrekin batera, AEBek Jerusalem izendatu zuten Israelgo hiriburu, palestinarrek umiliaziotzat hartu zuten erabaki historiko baten bidez.

Egunotan urtea bete da palestinarrek Itzuleraren martxa hasi zutela errefuxiatuen alde. Ekinaldi horri lotuta, 180 palestinar hil eta 6.000 zauritu dituzte soldadu juduek. Israelgo bozetarako bi aste eskas falta direla heldu da bonbardaketa, Trumpek Golango gainen burujabetza Israelena dela adierazi ostean. Nazioartearen babes horretan betetzen dira lehergailuz Gazaren gainean erortzen ari diren bonbak.]]>
<![CDATA[EAJ eta PDeCAT]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2019-03-22/eaj_eta_pdecat.htm Fri, 22 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2019-03-22/eaj_eta_pdecat.htm
Agerikoa da EAJk nahi zuela bozetara PDeCatekin batera aurkeztu. Horrek bakarrik berma ziezaiokeen egungo ordezkariari matematikoki eustea. Oztopoa izan da, beraz, Carles Puigdemont hautagai izendatzea. Izan ere, hura da Kataluniako prozesu subiranistaren ikurra. Hau da, adostutako autodeterminazio prozesu bat babestu nahi ez duten Espainiako botereei alde bakarreko bide batekin erantzuteko ausardia izan duen buruzagia. Autonomismoa berritu eta aldebiko itun batekin amesten duen EAJrentzat urrunegi joan dira subiranista katalanak. Madrilek espetxe eskumena noiz emango dion zain dago Urkullu. Alderdikide eta gobernukideei espetxeko atea noiz irekiko zain, berriz, Puigdemont. Distantzia handiegia dago bien artean, baita Bruselara eskutik helduta joateko ere. EAJ eta PDeCAT ez dira batera aurkeztuko, «elkarlanari» eutsi arren ]]>
<![CDATA[Ekintzaile gazteen ikur]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2038/003/001/2019-03-16/ekintzaile_gazteen_ikur.htm Sat, 16 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2038/003/001/2019-03-16/ekintzaile_gazteen_ikur.htm
Protestan hastea ez zen bat-bateko erabaki bat izan. Klima aldaketari buruzko informazioek eragin handia izan dute Thunbergen bizitzan. 11 urterekin depresio luze batean amildu zen, eskolan ikusitako bideo batzuen eraginarengatik. Irakasleek itsasoan pilatutako plastikoen eta izotz galeraren ondorioz gosez ziren hartz zurien joan-etorri desesperatuen bideoak erakutsi zizkieten... Ingurumena nola hondatzen ari zen jakiteak shock egoeran utzi zuen Thunberg. Irudiak baino gehiago, ezin zuen ulertu bere ikaskideek erakutsitako axolagabekeria. Izan ere, klase barruan arreta handiz ikusten zituzten irudiak, baina, patiora irteterako, ahaztuak zituzten, eta solasaldietatik urrunduak. Thunbergek ezin zituen irudiok ahaztu.

Urte batzuk aurretik diagnostikatu zioten Aspergerren sindromea. Hain zuzen ere, gizarte harremanei eragiten dien autismo mota bat da hori, eta nabarmen moldatu du Thunbergen izaera ere, bakartzeko joera baitu.

Urteak pasatzen zirenez eta agintariek klima aldaketaren arazoari adarretatik heltzen ez ziotenez, Thunbergek planto egitea erabaki zuen. Geroztik, hainbat forotatik gonbidatu dute, eta #OstiralakEtorkizunarentzat (#FridaysForFuture) mugimendua eratuz joan da. Haren ekintzek eragin handia izan dute mugimendu horren jatorrian, baina baita haren gurasoen bizimoduan ere. Izan ere, aita begano egin da, hark eskatuta; eta amak hegazkinak hartzeari utzi dio, bere abeslari karrera inguruko agertokietara mugatuta. Ondokoak konbentzitzeko gaitasun handia dauka, gertukoek diotenez.

Zuzen eta ahoan bilorik gabe mintzo da. Hala hitz egin zien, esaterako, iaz, Davosko foroan bildutako agintariei. «Diozuenez, zuen seme-alabak maite dituzue, baina haien etorkizuna lapurtzen ari zarete haien begien aurrean. Erregai fosilek lur barruan geratu behar dute, eta berdintasunaren alde lan egin behar da. Eta irtenbideak ezin badira aurkitu sistemaren barruan, agian sistema aldatu beharko genuke». Antzera hitz egin du gonbidatu duten toki guztietan. Haren hitzek eragin handia izan dute, eta aste honetan eskuinak zapuztu egin du Europako Parlamentuan ematekoa zen konferentzia. Haren hitzak eta itzala munduko sei kontinentetara iritsi dira, ordea.]]>
<![CDATA[Navarra Suma]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2067/022/003/2019-03-13/navarra_suma.htm Wed, 13 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2067/022/003/2019-03-13/navarra_suma.htm
Duela bi urte Ser Navarra foroan abisu eman zuen Albert Riverak, inor oker ez zedin: ordura arte hari buruz epelak bota bazituen ere, itun ekonomikoa baliogabetzea ez zuen jo lehentasuntzat, baizik eta Nafarroako Gobernutik abertzaleak botatzea. Rivera, Casado eta Esparza eskutik helduta doaz Nafarroan, bigarren errepublikako CEDA zaharmindu haren irudi gaurkotu batean. Behar balute, Chiviteren babesa ere izango dute, Nafarroak badaki-eta zer den estatu auzia izatea. Katalunian 155. artikulua indarrean jartzearekin amets egiten dutenek erakutsi dute zer-nolako errespetua dieten eskubide historikoei eta autogobernuari. Haiek kontrolatuz gero iraungo du autogobernuak, Espainia batuaren tresna den bitartean.]]>
<![CDATA[«Garaia da alarmistak izateko, etxea erretzen ari baitzaigu»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1878/006/001/2019-03-12/garaia_da_alarmistak_izateko_etxea_erretzen_ari_baitzaigu.htm Tue, 12 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1878/006/001/2019-03-12/garaia_da_alarmistak_izateko_etxea_erretzen_ari_baitzaigu.htm Change the change klima aldaketari buruzko konferentzian hitzaldi bat ematen. Arduradun politikoei ohartarazpen bat egin die bertan: «Etxea sutan dago, eta zuen esku dago itzaltzea. Ezer egiten ez baduzue, gertatzen denaren erantzukizuna eskatuko zaizue». Agintariena ez ezik, munduaren eta ingurumenaren babesean dabiltzanen erronka nagusia da klima aldaketari aurre egitea, haren iritziz. Gizarte zibilaren boterean dauka itxaropena ekintzaile ekologistak, zeina Rainbow Warrior itsasontziaren hondoratzearen lekuko izan zen 1985ean.

Ikerketa zientifikoek ohartarazi dute klima aldaketa ez dela abisu bat, errealitatea baizik. Uste duzu ari garela erantzuten berotze globalaren abiadura berean?

Zoritxarrez, ez. Inguruan jasotzen ari garen datu guztiek ohartarazi digute azkarrago jardun behar dugula, eta anbizio handiagoarekin. IPCCren iazko txostena guztiz argia da ildo horretan. Gainera, erakutsi digu zein den helburuak erdiesteko bidea.

Parisko ituna nolabaiteko ikur bat izan da, baina geroztik karbono isurketak handitzen ari dira, eta gobernuak ez dira betetzen ari hartutako konpromisoak. Zer gertatzen ari da?

Parisko akordioak garrantzitsuak izan ziren, baina PNUMAk (Nazio Batuen Erakundearen Ingurumen Programak) egindako ikerketa batek erakutsi du hiru aldiz azkarrago jardun beharko genukeela Parisen ezarritako helburuak lortu ahal izateko. Eta arazoa ez da teknologia falta, borondate eta konpromiso politiko falta baizik.

Zer iritzi duzu munduan hartzen ari diren konpromisoen inguruan?

Egiten ari dena ez da nahikoa. Bidezkoa da aitortzea herrialderik garatuenek azkarrago ekin behar diotela eta gauza gehiago egin behar dituztela. Baina munduko herrialde guztiek egon behar dute inplikatuta norabide berean. Espainiari eta Europako Batasunari dagokienez, esate baterako, 2030erako isurketen %20 murriztea adostu zuten zirriborro batean, baina horrek ez du ezertarako balio, Parisen hartutako konpromisoen azpitik baitago xede hori. Espainiak iraultza energetiko bat jarri beharko luke martxan, Europa osora zabaltzeko anbizioarekin. Herrialde batzuk ari dira gauzak egiten, eta, are gehiago, bakan batzuk gauza inportanteak ere egiten ari dira. Baina erritmoa makalegia da; bizkorrago aritu behar dugu.

Zeintzuk ari dira norabide egokian?

Alemanian, esate baterako, ikatzaren kontsumoa ezabatzeko asmoa adierazi zuten. Hasieran indartsu ekin zioten bide horri, irmo eta gogo handiarekin. Baina gero, jarritako epeak itxaropenak zapuztu ditu, 2038. urtea beranduegi baita. Badira energia berriztagarriekin konpromiso sakonak hartu dituzten herrialde batzuk ere: Costa Rica, Islandia, Uruguai, Danimarka, herrialde eskandinaviarrak...

Egoera horretan, zer eragin dauka Trumpen moduko agintari bat boterean egoteak?

Zailago bihurtu du erronka, baina ez ezinezko. AEBetako administrazioan, eta are gehiago gizartean, asko eta asko ez daude ados Trumpen politikekin eta diskurtso ukatzailearekin, eta hori itxaropen iturri bat da. Bestalde, Parisen hartutako akordioei dagokienez, herrialde bakarra aldendu da haietatik. Eskertzekoa litzateke lidergo sendoago bat egotea konpromiso horiei tiraka, baina, edozein kasutan, helburuak hor dirau, Trump edo beste edonor boterean egonik ere.

Zer deritzozu Txinaren rolari, kontuan edukita beste herrialderik kutsatzaileenetako bat dela?

Etsigarria da ikustea nola oraindik ere isurketak handitzen ari den ikatza erretzearen ondorioz. Txinak ikusi behar du ekonomia garbi eta berde batek onurak baino ez dizkiola ekarriko; hiri garbiagoak eta bizitzeko modukoagoak izango dituela, lanpostuak sortuko dituela eta ekonomia bizkortuko duela norabide egokian. Horrez gain, egonkortasun politikoa bultzatuko du kutsadura gutxitzen den tokietan, eta hori ere beharrezkoa du. Lidergoak aipatu ditugu lehen, eta, alde horretatik, Txinak dagokion rola hartu beharko luke, isurketak gutxituz eta aipatu ditugun erronketan inplikatuz.

Erronka horren handia da, ezen sistema energetikoa, garraio eta kontsumo ereduak aldatzea eskatzen baitu. Jende asko sinesgogor dago erronka horrekin.

Giza espezieak egin ditu tamaina horretako iraultzak iraganean ere, epe oso laburretan. Posible da, eta itxaropena izan beharra dago; badira ereduak. Azken aldian egin diren aldaketak ere hor daude. Esate baterako, eguzki energiaren ekoizpenaren kostua %70 gutxitu da urte gutxian; hori da bidea, eta posible da.

Baina badira erregai fosilei lotutako lobby boteretsuak ere, oztopo ugari jartzen dituztenak aldaketa horietan. Nola gainditu oztopo horiek?

Lobby horiek euren interesak ari dira zaintzen, eta garbi dago harreman estua dutela gobernu batzuekin, agintari horiek beren interesekin bat egiten baitute sarritan. Herritarren interesei erreparatzen badiegu, gobernuek dagoeneko kezkatzeko motiboak izan beharko lituzkete, eta jendeari erakutsi beharko liokete kezka dutela haiekiko eta gerta dakiekeenarekiko. Orain arte, erregai fosilen industria horien lobbyek ordezkatzen duten gutxiengoarekiko soilik erakutsi dute ardura.

Gutxiengoa bai, baina botere handia daukate.

Botere handia daukate, baina ezin dugu gutxietsi jendearen boterea, gu guztion boterea. Gure dirua, zergetatik datorren dirua ere, orain arte modu batera erabili da, eta kaltea egin da, baina posible da beste modu batera erabiltzea. Diru hori nekazaritzara bideratuko balitz, sistema aldatzeko, beste kuku batek joko liguke. Gero eta jende gehiago ari da horretaz ohartzen. Azken aldi honetan, belaunaldi gazteak errotiko aldaketa bat eskatzen hasi dira. Norabide onean goaz, herri oinarriko mugimendu bat ari baita sortzen aldaketa eske, ez dutelako nahi kalte gehiago egitea ingurumenari eta klimari. Mugimendu horrek eragina izan du jadanik, banku eta inbertsio funts asko hasi direlako inbertsioak kentzen erregai fosilen industrietatik. Eta haiek ere ohartzen hasi dira badagoela ihes egiten dien diru bat, gero eta nabarmenago ihes egiten ari zaiena, gainera.

Europan antolatzen hasi diren ikasle grebek eta mobilizazioek itxaropena ematen dizute?

Guztiz pozgarria iruditzen zait mugimendu hori. Ikasle horiek aldarrikatzen ari dira behar diren aldaketak egiteko garaia dela, haserre daudelako helduekin, eta jomugan jartzen ari dira sistema bera, ez baitie ematen behar dutena, denok behar duguna. Gazte horiek aldaketarako zirrikitu bat dira, eta itxaropen bat dira gu guztiontzat, heldu askok ez duten heldutasun bat erakusten ari baitira.

Bi emakume ari zarete Greenpeaceko zuzendaritzan. Nola moldatzen ari zarete?

Ondo. Lan handia dago, baina ondo moldatzen ari gara. Eskema honek erakusten du hainbat gauza egin daitezkeela elkarlanean, eta emankorra izan litekeela. Baina, jakina, borondatea eduki behar da funtziona dezan. Nik ez nuen Jennifer Morgan [beste zuzendaria] ezagutzen, baina berehala jabetu nintzen bion asmoa zela erakundeak funtzionatzea. Ezberdinak gara; ezaugarri eta ahalmen ezberdinak ditugu eta elkar osa dezakegu. Ezberdintasunek aberasten gaituzte, eta munduari erakutsi diezaiokegu posible dela horrela funtzionatzea, erabakiak elkarren artean hartuz.

Batzuek ekologistei leporatzen dizuete alarmistak izatea.

Nahiko nuke jendea arduratuago egotea. Agintariei esan diet ez dudala nahi itxaropen faltsurik sortu, nahi dudala izutzea; izutzea, etxea erretzen ari zaigulako. Denbora luzez, mugimendu ekologistak ahalegin handia egin du herritarren artean itxaropena sortzeko, ez zuelako beldurra sortu nahi. Itxaropena sortzea ondo dago, aldaketak egiteko ahalmena dugula erakutsi behar baitugu. Baina, aldi berean, garaia da alarmistak izateko, izua zabaltzeko, benetan premiazkoa delako behar diren aldaketei ekitea. Izua ez da berez txarra ekintza plan bat daukazunean. Arazoa konpontzen saiatzen hasten zarenean ohartzen zara egoera kontrolatzen hasi zarela jadanik.

Herritar askok uste dute zientziak aterako gaituela ataka honetatik; hau da, asmatuko dela CO2 hori guztia gordetzeko moduren bat. Zer uste duzu?

Teknologiaren alorrean, sektore batzuk ari dira behar diren sistemak asmatu eta garatu nahian. Baina ez dago funtzionatuko duten inolako ebidentziarik, eta, alderantziz, baliogabe utz lezakete eskura dugun benetako aldaketarako tresna, ahalegin horietan arreta galduta gabiltzan bitartean.

Zeintzuk dira Greenpeaceren erronka nagusiak datozen urteetarako?

Klima aldaketa. Presio gehiago egin behar dugu energia berriztagarrietara eramango gaituen trantsizio energetikoren bidea azkarrago eta errazago egiteko. Era berean, erregai fosilen mendekotasuna atzean utz dezagun lan egitea eta basoak babesteko neurriak aldarrikatzea da beste lehentasunetako bat, haiek baitira karbonoa gordetzeko modurik eraginkorrena. Oihanen bioaniztasuna eta bertan bizi diren komunitateen babesa sustatu behar ditugu. Eta, horrekin batera, itsasoak zaindu, haietan ere gordetzen delako bioaniztasunaren giltza, ezinbestekoa guretzat.

Horri dagokionez, berriki jakin dugu munduak ornodunen %60 galdu dituela 1970etik hona. Bateragarria al da giza espeziea eta planetaren iraupena?

Hemen gaude, eta mugak dauzkagu. Ekonomia, gure bizimodua eta gure kontsumo eredua muga horien araberakoak izan beharko lirateke, baina gaur-gaurkoz ez dira. Naturarekiko harremana galdu dugu, baina lotura hor dago; naturaren parte gara ezinbestean, eta guk bizirik irautea guztiz lotua dago ama lurrak irautearekin. Ezin izango dugu osasuntsu bizi natura ez badago osasuntsu. Nire herrian dioten moduan, ni naiz erreka eta erreka ni da. Muga guztiak gainditu ditugu, eta horrek arriskuan jar lezake gure iraupena bera. Horregatik, errotiko aldaketa bat behar dugu. Sistema ekonomikoa eta garraio eta elikadura ereduak sakonki transformatu behar ditugu. Bizimodua eta ohiturak aldatu behar ditugu, baina hor dago ama lurrarekiko lotura. Klima aldaketa da, hain zuzen ere, muga guztiak gainditu ditugulako frogarik argiena. Hala ere, baikorra naiz, badakigulako zer egin behar dugun.

Baliteke klima aldaketaren arazo hau azken deia izatea, ezta?

Bai, hala da. Buruzagien belaunaldi hau izango da azkena aukera duena erronka gainditzeko egin beharrekoa egiteko. Ez badira eskatzen zaien mailara iristen, ardura haiena izango da, eta eskatu egingo zaizkie erantzukizunak. Hori esaten ari dira gazteak kalean.]]>