<![CDATA[Iñaki Petxarroman | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 05 Oct 2022 07:43:01 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iñaki Petxarroman | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Abisua, Nord Streamen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2022-09-29/abisua_nord_streamen.htm Thu, 29 Sep 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2022-09-29/abisua_nord_streamen.htm
Orain ikerketa irekiko dute, zer gertatu den argitzeko. Auskalo inoiz jakingo den egia osoa. Nolanahi ere, zabaltzen ari diren hipotesi guztiek —AEBek, Errusiak edo beste norbaitek egin izana— panorama beltza iragartzen dute.

Gerraren logikan sartuta dagoen norbaiten ekintzak izan direla susma daiteke, ondorio larriak eragin nahi dituela, bereziki Europaren gas horniduran erasoek eduki dezaketen eraginagatik. Soilik logika horrekin egin zitezkeen eraso horiek, eta agerian uzten du egin duenari ezer gutxi axola zaiola herritar askori egin diezaiokeen kaltea. Zer esanik ez, ingurumenari egin diezaiokeena ere. Izan ere, egunotan lehertutako zuloetatik askatzen ari den metano isuria ikaragarria baita: urte oso batez bi milioi autok botako luketen berotegi gas kantitate bera isuri dute hodi hautsiek ordu gutxitan. Eta esanguratsua da, zeren pertsonen aurkako gerra bat gutxi axola zaion bati zer axolako zaio, bada, naturaren aurkakoa?]]>
<![CDATA[Statkraft, Iberdrola eta eolikoen premia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1902/007/001/2022-09-28/statkraft_iberdrola_eta_eolikoen_premia.htm Wed, 28 Sep 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1902/007/001/2022-09-28/statkraft_iberdrola_eta_eolikoen_premia.htm
2000ko hamarkadatik hona, asko aldatu da klima aldaketari begiratzeko modua, eta erregai fosilak merke eta erruz lortzen ziren garaia badoa. Deskarbonizazioa eta gizarteak energia fosilarekin duen menpekotasuna gainditzea ez da bakarrik beharrezkoa: presazkoa ere bada orain. Proiektu berriztagarrien olatua apar horiekin dator, premia eta irismen handiagoarekin, eta, besteak beste, Statkraft Norvegiako multinazionalak testuinguru horretan proposatu ditu bi proiektu eoliko Gipuzkoarako.

EH Bilduk eta Azpeitiko Udalak berritasunak ikusi dizkiete proiektuei, eta aztertzeko prest azaldu dira, «eredu aldaketa bat» ekar dezaketelakoan. Eragile batzuek «berritasunak» EH Bilduren jarreran ikusi dituzte, iraganean ezker abertzaleko udalek mendietako proiektu eolikoak gaitzetsi izan dituztelako.

Izatez, erakundeen txostenek aitortu izan dituzte mendietan halako azpiegitura industrialak ezartzeak ekartzen dituen kalteak, paisaian, biodibertsitatean, lurzoruetan, abeltzaintzan... Alde horretatik, kontraesana agerikoa da: ustez ingurumenaren alde eraikitzen den proiektu batek zergatik ekarri behar du horrenbeste albo kalte naturara?

Nagusiki, mendietan eta itsasoan dago haizea Euskal Herrian. Baina tontorrak balio handiko naturaguneak dira, eta Bizkaiko itsasoan lau mila metroko sakonerako plataforma kontinentala dago, eta horrek teknikoki asko zailtzen du offshore proiektuak garatzea. Orduan, zein da irtenbidea? Mendietan 200 metroko haize errotak jarri aurretik, badira eragin txikiagoko irtenbideak ere, eta horietako asko eredu deszentralizatu, estentsibo eta komunitarioetan garatu behar dira: etxeetako teilatuak plaka fotovoltaikoz hornituz, energia eraginkortasuna eta autokontsumoa sustatuz, industrialdeetan eta lurzoru degradatuetan bultzatuz proiektu eoliko eta fotovoltaikoak. Tamaina handikoak ere izan daitezke. Adibidez, Nafarroako ubidea plaka fotovoltaikoz estaltzeko proiektua interesgarria izan daiteke, ikuspegi horretatik.

Eredu aldaketa

Kontua da tokiko proiektu horiek, gehienetan, zuzenean jotzen dutela energiaren monopolioa duten enpresen eredu zentralizatzaile eta intentsiboaren aurka. Horri dagokionez, eredu bera dute Iberdrola enpresa pribatuak eta Statkraft multinazional publiko norvegiarrak. Bide batez, eta aipatzen hasita, Norvegia oso eredu zalantzazkoa da energia trantsizioaren auzi honetan, Europan gas eta petrolio gehien ekoizten duten herrialdeetako bat den heinean.

Trantsizio energetikoaren urgentziaren izenean, naturaguneak negoziorako aukera bat dira Iberdrola eta Statkraftentzat; hots, kapitalaren izenean degradatu daitezkeen ekosistemak. Behin hori egin ostean, ezberdina da baten eta bestearen jokabidea, zeresanik ez da. Batzuk prest daude mozkinen eta kudeaketaren zati bat partekatzeko inguruko eragile eta enpresekin; besteak, berriz, osorik nahi ditu tartaren puskak. Ereduak baino gehiago, beraz, estiloak bereizten ditu bi enpresak.

Amaitu berri den Donostiako Zinemaldian izan da film bat zer pentsatu handia ematen duena: Alcarràs. Filmak kontatzen du nola fruitu arbola sail oparo bat uztera behartzen duten nekazari familia bat planta fotovoltaiko bat eraikitzeko. Galdera dakar berehala: energia garbiaren truke ezinbestekoa al da tokiko nekazaritza galtzea, kontuan hartuta ezinbestekoa dela elikadura osasuntsu baterako?

Eolikoen kokapena ezin da enpresen apetaren esku utzi. Administrazioek erabaki behar dute non, nola eta noiz ezarri azpiegitura berriztagarriak, eta herritarrei bideak ireki haizea eta eguzkia ez daitezen bilaka enpresa handien negozio huts. Azken erabakia hartzeko garaian, beti edo gehienetan, present egongo da galdera bera: zer irabaziko da, zer galdu, eta zer inpaktu izango du ingurumenean? Hortik aurrera, fruitu arbolak sakrifikatu aurretik, beste alternatibak aztertu beharko lirateke. Eta iparrorratz hau ez galdu: nekez ordezkatuko da erregai fosilen ekoizpen guztia berriztagarriekin. Beraz, nahitaezkoa izango da kontsumoa apaltzea.]]>
<![CDATA[Beste koska bat gerran]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-09-22/beste_koska_bat_gerran.htm Thu, 22 Sep 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-09-22/beste_koska_bat_gerran.htm
NATOren eta Mendebaldeko herrialdeen laguntza logistiko eta militarrari esker eusten ari zaio Ukraina Errusiari. Ondorioak, jakina, zenbatezinak dira: bai galera ekonomikoen aldetik, bai hildakoen eta zaurituen aldetik. Horregatik, unerik gogorrenetan bereziki, premiazkoa da irtenbide negoziatu baten aukera gogoratzea, nahiz eta mendebaldeko Europako gobernu gehienek, diskurtso hori bultzatu beharrean, nahiago duten Ukrainaren garaipenaren ametsa saldu. Putinen estrategia elikatu eta espiral militarra luzatu baino ez dute egingo irabazleen eta galtzaileen dialektika horrekin. Jadanik galtzaile asko izan dira Ukrainan, eta nekez irtengo da inor irabazle.]]>
<![CDATA[Azken hamarkadako CO2 isurketen jaitsierarik handiena izan dute Txinan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1894/013/001/2022-09-21/azken_hamarkadako_co2_isurketen_jaitsierarik_handiena_izan_dute_txinan.htm Wed, 21 Sep 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1894/013/001/2022-09-21/azken_hamarkadako_co2_isurketen_jaitsierarik_handiena_izan_dute_txinan.htm
Gauzak hala, urte arteko CO2 isurketen jaitsiera %3koa izan da Txinan. Carbon Briefek monitorizatutako datuen arabera, 2021eko hirugarren hiruhilekoan hasi ziren jaisten Txinaren isurketak, aipatutako apaltze ekonomiko hori dela-eta. Energia berriztagarrien bultzadak ere izan du zerikusirik jaitsiera horretan. Zementuaren ekoizpenean %12ko jaitsiera izan du azken hiruhilekoan, eta energiarekin eta altzairuarekin lotutako beste sektore batzuetan, %5ekoa. Aldi berean, zentral elektrikoek eraginkortasun energetikoaren eta energia berriztagarrien aldeko apustua egin dute, eta horrek eragin du ikatzarekiko menpekotasuna txikitzea. Energia sektoreko ikatz kontsumoa %6 gutxitu da, eta gasarena %5. Mugikortasunean izandako neurriek petrolioaren kontsumoa gutxitu dute, %11. Halaber, Txinak energia berriztagarrien aldeko apustua egin du. Zehazki, herrialdean %25 egin du gora energia eolikoaren eta fotovoltaikoaren ekoizpenak, aurreko urtearekin alderatuta. Energia hidroelektrikoaren ekoizpena ere %17 hazi da.

Txinaren asmoa da 2030ean energia kontsumoaren laurdena fosilak ez diren iturrietatik asetzea, Nazio Batuen Erakundean (NBE) 2021eko urrian aurkeztu zituen konpromisoen arabera. Ordurako, Pekinek 1.200 gigawatteko potentzia instalatu nahi du energia eolikoan eta fotovoltaikoan; 2021 amaieran zuena ia halako bi da hori: 306 gigawatt zuen ezarrita eguzki energian eta 328 gigawatt eolikoan, Reuters berri agentziaren arabera. Herrialdeak 2060an lortu nahi du klima neutraltasuna.

Txina energia berriztagarrien inbertitzailerik handiena ere bada. 2021ean 380.000 milioi euro inbertitu zituen, Europako Batasunaren (EB) -260.000 milioi euro- eta Estatu Batuen (AEB) aurretik -215.000 milioi euro-, Nazioarteko Energia Agentziaren (IEA) arabera. IEAk iragarri du Pekinen lidergoa handitu egingo dela sektore horretan. 2026rako teknologia berriztagarrien bidezko energia ekoizpenaren hazkunde globalari % 43ko ekarpena egingo dio. Esan nahi baita berak bakarrik AEBek, EBk, Indiak eta Asiako hego-ekialdeko herrialdeek batera baino gehiago handituko du ekoizpena.

Ikatzetik ezin askatu

Adituek ez dute ziurtzat jo 2022ko bigarren hiruhilekoan gertatutakoa inflexio puntu bat izango den edo atzera ere Txinaren CO2 isurketak handitzen hasiko diren. Izan ere, udan ikatz bidezko energiaren sorrerak gora egin du berriz ere, herrialdearen erdialdea gogor jo duen beroaldiaren, eta, lehortearen ondorioz, energia hidroelektrikoak izandako apaltzearen ondorioz. Aurten Txinak aspaldiko baimen gehien eman du ikatz bidezko zentral berriak eraikitzeko. Guztira, 21 gigawatteko potentzia izango lukete proiektu horiek. 2016tik hona ikatz zentralek herrialdean jaso duten bultzadarik handiena da hori.

Zentral nuklear berriak ere martxan jarri ditu Pekinek. 23 erreaktore nuklear eraikitzen ari dira, eta egun herrialdeak duen 51 gigawatteko potentziatik 70era pasatu nahi du 2025erako.]]>
<![CDATA[Estoldarekin lotutako ur drainatze sistema bat erabili dute erraustegian ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1963/004/001/2022-09-17/estoldarekin_lotutako_ur_drainatze_sistema_bat_erabili_dute_erraustegian.htm Sat, 17 Sep 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1963/004/001/2022-09-17/estoldarekin_lotutako_ur_drainatze_sistema_bat_erabili_dute_erraustegian.htm Gara egunkariak argitaratu zuen GuraSOS elkarteak Jaurlaritzan eskuratutako hainbat txostenen emaitza, eta ikerketa horien ondorioa zen erraustegiaren lur azpiko uretan kutsadura toxiko maila handiak daudela. Besteak beste, dioxina, furano, fenol eta beste osagai toxiko arriskutsu batzuen presentzia baieztatu dute SGS eta Idom laborategiek egindako eta GuraSOSek Jaurlaritzako Ingurumen Sailean eskuratutako ikerketek. Txosten horien harira, GuraSOSek adierazi zuen Arkaitzerrekan uztailean gertatutakoa ez dela isurketa bakan bat izan: «Erraustegiaren lurreko eta lur azpiko uretako kutsadura arazo oso larri baten aurrean gaude. Arazo iraunkorra da, eta enpresak eta gobernuek ezagutzen dute, gutxienez, 2020ko udatik». Kutsadura horrekin zerikusia izan dezakeen kontu baten berri jakin du BERRIAk. Erraustegian lanean aritutako behargin batek hainbat agiri eta irudi utzi ditu euskarazko kazetaren esku. Horiek erakusten dute Zubietako bi errauste lerroetan likidoak husteko baimenik gabeko drainatze tutuak eraiki zituztela lehen suzko probak hasi ostean, 2019. urtearen amaiera aldean. Hezetasuna aurrezkailuan Zehazki, keak arazteko prozesuan, aurrezkailuaren gunean, hezetasun handia pilatzen zela jabetu ziren enpresako arduradunak. Horrek tenperaturan eta presioan arazoak sortzen zituen, iturri horien arabera. «Zirkuitu guztia hustu, garbitu eta bete egin zuten hainbatetan, eta jabetu ziren hodiaren hondoan ur kondentsazio handia zegoela. Arazo horri aurre egiteko, proiektuak aurreikusten ez zuen, eta sekula hor egon beharko ez zen drainatze tutu bat eraiki zuten, estoldarekin lotutakoa». Errausketa sistema ezagutzen duten hainbat adituri eskatu dizkie argibideak kazeta honek. Euren esanetan, labean errausketa egin ostean, tximiniara bitartean, gasen arazte sistema bat jartzen da martxan instalazio horietan. Amoniako, karea eta beste hainbat gehigarri botatzen dira, eta gero errautsak eta suspentsio partikulak xurgatzen dituzten hodi iragazkietatik igarotzen dira gasak. Horien artean beroa apaltzen duten aurrezkailu edo hozkailuak daude. Hain zuzen ere, sistema horretan, ura kondentsa daitekeen gunea da aurrezkailuarena. Zubietako erraustegian, justu toki horretan sortu zen arazoa hezetasunarekin. Hainbat enpresa aritu ziren Zubietako gasen arazte sistema muntatzen. Martxan jartzeko prozesua Alemaniako SBE (Steinmuller Bakoc Environment) enpresak aurrera eraman bazuen ere, gasen arazte sistemaz Italiako Boldrochi konpainia arduratu zen. Euren artean, baina, desadostasunak izan zituzten, eta SBEk abiatze prozesurako Kroaziako Duro Dakovic Montaza kontratatu zuen. Kroaziako enpresa horretako teknikariek jarri zituzten drainatze tutuak. BERRIAk 2020ko otsaileko irudi bat eskuratu du, hodi hori instalatuta zegoela erakusten duena. Kazeta honek ezin izan du ziurtatu ea tutu horiek oraindik ere bertan dauden gaur egun. GHK-ri gai honetaz zuzenki galdetu badio ere, ez du erantzunik jaso. Aipatutako tutu hori lotuta egon den gasen arazte egitura horretan dago erraustegiaren kutsadurarik handiena, bertan pilatzen direlako gas toxikoenak eta errautsak. Bereziki, drainatze horretatik ateratzen den ur partikula esekiekin (PM) egon daiteke kutsatuta, adituen arabera, hau da, errautsekin. Europako Hondakinen Zerrendaren 19. atalean ageri dira errautsak, hondakinen tratamendurako instalazioekin lotutako poluzio iturri gisa, eta halaxe dio haiei buruz: «Hautsezko materiala da, 250 mikrometrotik beherako partikulen tamainakoa eta azalera espezifiko handikoa; horrek, konposizio kimikoarekin batera, urak kutsatzeko arrisku handia ekartzen du». ]]> <![CDATA[Esako urtegiaren noraeza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-09-14/esako_urtegiaren_noraeza.htm Wed, 14 Sep 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2022-09-14/esako_urtegiaren_noraeza.htm
2019an ere %15era jaitsi zen urtegiaren ur kantitatea azaroan, eta, beraz, hornidura etetear egon ziren orduan ere. Iaz, egiturazko lehorte baten beldur zirela esan zuten nekazariek.

Eta hori da kontua. Esa udazkenetik udaberrira betetzen da, eta uda gero eta luzeagoan hustu, gero eta lehenago hustu. Baina azken urteotan handi geratzen ari da, haize gehiago hartzen baitu ura baino. Eta, hala ere, urtegia handitzeko proiektuak martxan jarraitzen du. Egungo edukiera hirukoizteko egitasmoa aurrera doa. Milaka tona porlan eta 500 milioi euro inguru joan dira, oraingoz, handitze lan horiek egitera. Ur gehiago hartzea da obra erraldoiaren asmoa. Baina, egungo egoera luzaroko heldu dela kontuan hartuta, nongo urez bete nahi dute egungoa baino hiru aldiz handiagoa izango den Esako urtegia?]]>
<![CDATA[ELBren esperientzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/015/003/2022-09-11/elbren_esperientzia.htm Sun, 11 Sep 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1951/015/003/2022-09-11/elbren_esperientzia.htm
Gertuko ekoizpenean eta lurraren zein ekologiaren aldeko borrokan engaiatua, mobilizazio ildoa martxan eduki du ELBk beti. Baina ez da mugatu protesta egitera. Alternatibak eraiki litezkeela erakutsi du, eta horren adibiderik esanguratsuenetakoa da Euskal Herriko Laborantza Ganbara sortzeko egin zuen lan eskerga.

Nekazari euskaldunen erreferente, Euskal Herriko arazo politiko eta ekonomiko nagusietan presente izan da ELB, alternatibak eta zubiak eraikiz. Gaur egun ere, horretan jarraitzen du. Euskal Elkargoan laborantza arloko agente guztiak batuko lituzkeen egitura bat sortzea jarri dio bere buruari helburu gisa. Arazoak ez baitira gutxi. Etxaldeek husten jarraitzen dute, eta ekoizle txikien ereduak arazo latzak ditu nekazari gazteak erakartzeko. Klima larrialdiak eta horrek dakarren elikadura krisiak inoiz baino beharrezkoago egiten dute gogoeta sakon bat egitea elikadura burujabetzaren inguruan. ELBren esperientzia eta gidaritza ezinbestekoak izango dira zeregin horretan.]]>
<![CDATA[Elkanoren historia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/014/003/2022-09-08/elkanoren_historia.htm Thu, 08 Sep 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1980/014/003/2022-09-08/elkanoren_historia.htm
Horrekin batera, bizi jarraitzen du Elkanoren figura historikoaren inguruko eztabaidak. Batzuek haren balizko izaera anti-inperialistan jarri dute azpimarra, eta beste batzuek justu kontrakoa egotzi diote. Halakoetan gertatzen den bezala, dokumentazio historikoan eta gertakarien interpretazioan alde batera edo bestera jotzeko argudioak topatzeko aukera egon liteke.

Kontua ez da Elkanoren izaera eta ideologia interpretatu nahi izatea 500 urte ondorengo mentalitatearekin. Garrantzitsuena da gogoratzea Europak, eta tartean Euskal Herriak ere, zuzenki parte hartu zuela Amerikaren eta beste kontinente batzuen kolonizazio eta esklabotza prozesu suntsitzaileetan. Espainiako inperioaren eta Erromako Eliza Katolikoaren bultzadaz aurrera eramandako ebanjelizazio genozidaren izenean, gaur arte dirauen mendekotasun ekonomiko eta sozialeko harreman bat eratu da iparralde eta hegoalde globalen artean. Horrek ez ditu egungo euskaldunok errudun bihurtzen, baina ardura bat ematen die bidegabekeria askoren jatorria aintzat izan dezaten.]]>
<![CDATA[GOGOETAK ERRAUTSEI BEGIRA ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1980/002/001/2022-07-31/gogoetak_errautsei_begira.htm Sun, 31 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1980/002/001/2022-07-31/gogoetak_errautsei_begira.htm Espainia hustua deitzen duten hori desagertzera doa. Eta zer dator? makroetxaldeak. Lehen, herrietan soroak zeuden; orain, desagertzen ari dira, eta abelburuak eta ardiak zeuden tokian, orkatza eta basurdea sartu dira saldoka. Zer egin behar da? Apustua egin behar da, eta gestioa, nahiz eta ondoren halako munstro bat etortzen bada, ezin izango dugun geratu... Baina gutxienez, saiatu egingo gara gauzak ondo egiten. ORIA IRIARTE: Bi eremu kritiko daude: bat Izkoko mendilerroaren hegoaldean dago, Sabaitzan. Beldur handia ematen du, eta San Martin Unxeko sutetik babesten saiatu ziren, zeren badakite hor sua sartzen bada oso zaila dela barneratzea. Amildegi handiak daude, basoa eta erriberako landaretza eta sastraka nahastuta... Pirinioetan eta Pirinioaurrean ere oso eremu zailak daude. Suaren portaerari buruz, bada, ilaunak ibaien gainetik ere pasa daitezke. Etxaurin gertatu zen, Argan, hainbat tokitatik egin zuten jausi sugarrek. Suhiltzaileek diote 400-500 metroko saltoak ere izan zirela. Halako egoeretan, kontuz: pertsonak ere arrisku bizian egon daitezke. Horren inguruan gogoeta eta dibulgazioa behar dira. PEREZ NIEVAS: Pirinioetako eta Pirinioaurreko basozainak guztiz kezkatuta zeuden, sute arriskua hegoaldean bezain handia zelako. Inguru horretan sute bat izaten bada, ondorioak ikaragarriak izango lirateke. Sabaitza Nafarroako foru erkidegoaren finka bat da. Natura bete-betea da, eta erregai itzela. Esan zidatenean Sabaitzara zihoala sua, esan nuen, «akabo!». Diotenez, zaintza lana falta da basoetan eta erregaia dago sobera... PEREZ NIEVAS: Zikinkeria zaborra da. Basoak ez daude zikinak. Basoaren erabilera da gakoa. Batzuetan egur ustiaketaren alde egiten da. Kontua da naturarekiko harremana galtzen ari dela, eta basoan etena egiten zuten guneak desagertu egin direla. Orain, dena basoa da. Kontua ez da su ebakiak egitea, zeren ilaunek gainetik egiten dute jauzi. ARITZALA ETXARREN: Etxaurin badugu artzain bat, eta gu horren alde gaude. Bideak garbitzen saiatzen gara, baina baliabideak behar dira, herri txikiak garelako. Ingurumen Sailetik ez digute bereziki errazten bide hori. Han oso politikoak dira, eta ez dute ikusten zer dugun herri txikietan, zeren jendea etortzen da, oso polita dela ikusten du, baina hau mantendu egin behar da urte osoan. Herri txikiak prestatuta zaudete egoerarako? ARITZALA ETXARREN: Zer da prestatuta egotea? Dugun arriskuaz bai, kontzienteak gara, baina prestatuta egotea... Etxauri ibarreko herririk handiena da, 750 biztanle gara. Land Rover bat eta zisterna bat ditugu, eta zerbitzu asko egin ditugu horiekin, baina ez da aski. Ekainean gaindituta geunden, Nafarroa erdia berdin geundelako. Baliabideak falta ziren, eta ahal zena egin genuen... PEREZ NIEVAS: Ez zegoen ur hegazkinik, eta krisi garai horrek erakutsi zigun naturaren aurrean ezin dugula deus egin: uholdeetan, suteetan... Orduan, zein da irtenbidea? Naturarekin bizitzen hastea. Berrasmatu egin behar dugu, eta, noski, suteak badaude, hegazkinik ez egotea ezin da onartu... Nahikoa egin dute herrietan, traktoreekin, basozainekin elkarlanean. Euren bizitza eta etorkizuna babestu dituzte. Jakinekoa da labore makinek sortu zituztela ekaineko sute asko. Zerk huts egin zuen? PEREZ NIEVAS: Suterik handiena sugar txiki batekin hasten da. Hori berehala itzaltzen baduzu, edo ohartzen bazara piztu duzula gar txiki bat, itzal dezakezu. Baina araudiak ez bazaitu behartzen eramatera suak amatatzeko materialik, motxila itzaltzailerik orain bai exijitzen du, gertatu eta gero... Ez bazaitu behartzen pertsona bat inguruan egotera gertatzen ari diren gorabeherak zaintzen, bada, gauza hauek gertatzen dira... Babestu behar dira uzta makinak, ingurumena, uzta bera... Berriz diot, prebentzioa. ARITZALA ETXARREN: Hemen, nekazarien lana goraipatu behar da. Ibarrean antolatu egin ziren, eta eurek egin zituzten su ebakiak... Halako batean, Sua Etxarrira iristear zelarik, eta herria irensteko arrisku bizia zegoenean, hegazkina iritsi zen, baina traktoreek salbatu zituzten herriak. PEREZ NIEVAS: nekazariak beti egongo dira hor, euren bizitza delako, euren herria delako... Hirikoak bisitan joango gara, eta bueltan itzuli. Haiek konpromisoa dute, eta babestu egin behar ditugu. Eurek erantzukizunez jokatu dute, eta neurria eman dute. Beste batzuek, ez. Zein prebentzio neurri behar dira? PEREZ NIEVAS: Lehenengo gauza da araudi bat indarrean jartzea, zeren bestela udalek ez daukate zeri heldu ere. Suak hastea eragotzi egin behar da, eta, horretarako, arriskuak detektatu behar dira. Tximista bat ezin da eragotzi, baina beste arrisku batzuk bai: errekuntzako autoak mendian erabiltzea, uzta makinak eta fardo makinak galaraztea posible da. Eta, horrez gain, lurraldea antolatu behar da, basoan eta labore lurretan etenak egon daitezen, suak aurrera egitea galarazteko. Eta, azkenik, gizarteari ulertarazi horrek denak gastu bat dakarrela. Landa eremua eta abeltzaintza estentsiboa babestu beharra dago, hori da prebentzio neurririk eraginkorrena: agian ez duzu sute bat eragotziko, baina baliabide gehiago izango dituzu suari aurre egiteko, hark erabiltzen dituen bideak eskura izango dituzulako. ORIA IRIARTE: Zoritxarrez, halakoak bizi izango ditugu berriro. Espero dezagun eremu berberetan ez gertatzea. Hau errealitate berri bat da, eta prebentzioa gizartearen kontzientziazioaren bidez ere hasten da. Ulertarazi behar diogu gizarteari hurrengo hamarkadetan arrisku klimatikoen ondorio latzak jasango ditugula: suak, bero boladak, uholdeak. Beraz, neurriak har daitezke basoak zaintzeko, lurraldea antolatzeko, beharrezkoak dira... Baina, agian, oinarrietara jo behar dugu: berregituratu behar dugu gizartea, herri txikiak hustu eta hustu ari direlako. Beharbada, lehentasun ekonomikoak eta sozialak bigarren mailan jarri behar dira, eta ingurumena lehen lerroan jarri, bizitza horren araberakoa delako: herrien bizitza, baina baita hirien bizitza ere; nork elikatu behar gaitu bestela? Klimari buruzko neurriak hartzeko garaian, baina, beti dago aitzakiaren bat: pandemia, Ukrainako gerra... ORIA IRIARTE: Isurketak gutxitzeko planei buruz, ezkorra naiz, egiten dugun guztia gutxi izango baita; baita 1,5 graduko berotzea bermatuko balitz ere, nahiz eta zientzian badakigun ezinezkoa dela. Egun 1,2 graduko berotze global batean, begira nola gauden. 1,5 gradurekin espero diren muturrekoak ez dira oraingoak baino pixka bat gehiago, joera esponentzialak direlako. Anbizio handiko murrizketak, gainera, ez dakit lortuko diren. Europako Batasunak onartu du ikatzezko zentralak berriz irekitzea, berdetzat jo ditu zentral nuklearrak eta gasekoak... Kontuz, krisi askotariko batera goaz, bioaniztasunaren galera ere oso larria delako. Baliabideak urritu egingo dira, eta urte kritikoak datoz. Suhiltzaileek ere salatu dute ezinean aritu direla. PEREZ NIEVAS: Arguedasko suhiltzaileek esan zidaten, han sugarrak hasi zirenean, helikopteroa bidali bazuten era guztietara erreko zen beste toki batetik, lortuko zela itzaltzea. Ez zen egin, eta 6.000 pertsonako bi herri hustu behar izan zituzten. Aitortu egin behar dugu munduko hegazkin eta helikoptero guztiak izan bagenitu ere ez genuela lortuko hura geratzea. Su bola horiek bizi propioa dute, eta ezin dira geratu, zer erre ez dagoen arte... Hala ere, baliabideak ez izatea etsigarria da. ARITZALA ETXARREN: Hemen, oso xumeak gara, eta baliabide urriak ditugu. Niri SOS Deietakoek esan zidaten herritarrei abisatzeko etxean geratzeko, baina lasai egoteko. Nola esango diet lasai egoteko? Eta gero esan zidaten traktoreekin ateratzeko su ebakiak egitera. Horretara neuk bidali behar ditut? Arduragabekeria bat iruditzen zait euren bizitza eta lan tresnak arriskuan jartzea. Aitortu behar da nekazari guztiak atera zirela. Eta, orain, traktoreek izan dituzten matxurak nork ordaindu behar ditu? Eta gasolioa? Badira suari hobeto eusten dioten zuhaitzak. Hasi beharko al litzateke horretaz gogoeta egiten? PEREZ NIEVAS: Pinua ez da ernaberritzen, eta sua gustatzen zaio. El Vedado de Eguarasen ez da atera pinu bakar bat ere. Ernaberritu dira abaritzak, elorriak... Sabinak ere ez dira ernaberritu. Erakundeek erabaki behar dute zer egin erretakoarekin. Erakundeen arazorik handienetako bat da ez dutela egiten lurraldearen gaineko kudeaketarik , ez suaren aurretik, ez bitartean, ez ondoren. Erabakiak behar dira: egurra atera edo ez, landaketak egin edo naturalki lehengoratzen utzi... Tokiko administrazioen esku ezin da hori utzi. ARITZALA ETXARREN: Eta hori ahalik eta azkarrena egin behar da. Zabaltzan duela hilabete birlandatu zuten duela hamaika urteko sute batean erre zen basoa, ordura arte ez baitzuen Ingurumen Departamentuak ezer ekarri. Bada, oraintxe berriro erre da. ORIA IRIARTE: Amatatze lanetan beti aipatzen da hildako erregaiaren eta erregai biziaren hezetasuna. Hori ez dago lotuta eguneko egoera meteorologikoari, baizik eta aurreko hilabeteotako joerari. Zer izan dugu aurten? Landaredi oso estresatua. Maiatza azken 50 urteetako lehorrena eta beroena izan zen. Ekainean, lehen 20 egunetan, joera berari eutsi zion. Horrek eragin du erregarria den materiaren hezetasunean, eta hor lotuko natzaio klima aldaketaren hariari. Baldintza hauetan berdin du pagadiak edo pinudiak. Erretako baso eta eremu horiek denak nola ari dira kudeatzen? ARITZALA ETXARREN: Agroasegurua ari da kalte ordainekin, eta guretzat garrantzitsua da bizkor egitea. Abenduan uholdeak ere izan ziren Etxaurin, eta oraindik ez dugu deus jaso. Horretaz bizi den jendeak diru hori behar du. Gobernuak ez du errazten. Jendea haserre dago koordinaziorik ez zelako egon. Niri esan zidaten egokitzat jotzen nituen aginduak emateko, baina zer da egokia? Hemen, jendea etxean sartzeko agindu ziguten; Sirizan, hustu baino lehen, jendea joan egin zen; Etxarrin, etxez etxe joan ziren husten. Hustu ondoren, ez zieten uzten etxera itzultzen. Baina jendeak etxeak galtzeko arriskua ikusten zuen, zeren suhiltzailerik ez zegoen. Alde egiteko agindu, baina noiz itzuli ez zieten abisatu. Kaos eta desinformazio handia egon zen. Turismoaren menpekotasun handia duzue herri hauetan. Nolako kaltea egiten die basoak erretzeak turismoan? PEREZ NIEVAS: Turismoari dagokionez, garbi dago: ez da gauza bera toki batera joatea dena berde ikustera, edo dena beltz eta errautsez beteta. Naturan oinarritutako turismorik ez dago haizerik eta basorik gabe. Asko kostako da hau lehengoratzea, eta, beraz, naturan oinarritutako turismoaz bizi diren herriek gaizki pasatuko dute. Oxala, ez balitz izango horrela, eta jendeak erabakiko balu joatea, gaizki geratu diren herriak laguntzeko eta babesteko. ARITZALA ETXARREN: Etxaurin ez dugu askorik nabaritu. Hemen, oraingoz berde dago ingurua... Arraitzan, baina, dena erreta dago. Ez da gauza bera. PEREZ NIEVAS: Uxue oso turistikoa da, baina hara joan eta dena beltz ikusteko... Inork ez du nahi triste itzuli etxera. ORIA IRIARTE: Turismoari dagokionez, beste ikuspegi bat ematearren: jendea joaten da, sarri, ingurua ezagutu gabe... Hor sartu ondoren, ez dakite nola irten, atzerritarren kasuan, are eta gehiago... Nafarroako Gobernuan kezkatuta daude gai horrekin, bereziki Santiagoko Bideko erromesengatik, inguru kalteberetan ezarritako haur eta gazteen udalekuengatik. Erne horrekin, zeren arazoak izan ditzakegu. Meteorologia abisuek eraginkortasuna daukatela ikusi da uztaileko beroaldian. ORIA IRIARTE: Abisuei dagokienez, kasik ez dagozkigun auzietan sartzera eskatzen zaigu. Guk atmosfera ikertzen dugu, eta populazioarentzako arrisku bat dagoenean, semaforo sistema jartzen dugu indarrean. Gero, bai herritarrek eta bai erakundeek jakin behar dute horrek nola eragiten dion jarduera bakoitzari. Ez nuen ikusi azken asteotako besteko informazio eskaera handirik. Suteen gaineko abisuak ere egiten ari gara, eta badirudi eraginkorra izaten ari dela. Horrek poza ematen digu, prebentzioan lagundu dezakeen heinean. Garbi daude hirien eta herri txikien arteko desorekak. Nola orekatu daiteke egoera hau etorkizunera begira? ARITZALA ETXARREN: Bada, dirua banatuz. Etxaurik 560.000 euro inguruko aurrekontua dauka. Horrekin denari egin behar diogu aurre. Gero, diru laguntzak eskatzeko ez dago batere erraza, master bat izan behar duzu kasik denerako. Eta kudeatzaileok oso jende normala izaten gara. Bileretara joaten gara batzuetan, eta han daude Iruñeko, Antsoaingo eta ez dakit nongo teknikariak, eta Etxauriko eta Beraskoaingo alkateak... Guk ez dauzkagu ez ezagutza ez baliabide berak. Pandemia garaian, hondartzara joan ezin zenean, mundu guztia hona etortzen zen, autokarabanak hartuta. Horrek sortzen dituen ondorioei aurre egiteko ez digute laguntzen, kontrakoa esan arren. PEREZ NIEVAS: Erriberan gauza bera da, eskala txikiagoan. Zer egin behar da herrietan bizitza egon dadin? Hirietan dauden baldintza berak sortu. Osasunean, hezkuntzan, eskolaz kanpoko jardueretan... Mila kontu daude, elikagai dendak, era guztietako zerbitzuak. Herri txikietako gurasoek eurek animatzen dituzte seme-alabak bertatik joatera. Ezin dira egon lehen, bigarren eta hirugarren mailako nafarrak. Zeren laugarren mailakoak ere badira: immigranteak. ORIA IRIARTE: Uholdeen kasuan, gobernua egiten ari da arriskuetara egokitzeko plangintza bat, eta Etxauri hor dago ere. Suteekin egin beharko da halako zerbait. Agian, hasi behar dira probak egiten, tokatzen denean prestatuago egoteko. Eta hau ezin da utzi hurrengo udarako. PEREZ NIEVAS: Basozainak esaten ari gara surik gabe egin behar direla maniobrak, suhiltzaileekin eta nekazariekin... Aurreratu egin behar gatzaizkio arazoari, ze iristen denean nahiko anabasa izaten da. Maniobra horiek balio dezakete hutsegiteez jabetzeko, ahaztu ezin diren lanabesak zein diren gogoratzeko. ARITZALA ETXARREN: Polizia gutxiago eta suhiltzaile gehiago, ezta? Ez dut esaten foru poliziarik ez dela behar, baina suhiltzaileak eta basozainak ezinbestekoak dira, eta ez dauzkagu sobera. PEREZ NIEVAS: Nire liburuaz hitz egin nahi dizuet: guk, basozainok, urritik ekainera bikoteka lan egiten dugu, segurtasunagatik. Udan, sute arrisku gehien dagoenean, bakarrik egoten gara. Zer logika dauka horrek? Baliabideak behar dira, segurtasuna handitzeko. Basozainok suteen aurretik, bitartean eta ondoren egoten gara. Gure lurraldea da. Gainerakoak etorri eta joan egiten dira, baina guk hor jarraitzen dugu. Ikusiko al ditugu mendi horiek lehen ziren bezala? PEREZ NIEVAS: Nik ez, eta agian zuek ere ere ez... Ez dira bakarrik arbolak. Intsektuak, ornogabeak, narrastiak, anfibioak... Hegaztiek alde egingo zuten, baina, ugaltze garaian ziren espezieen kumeak hilda egongo dira. Arrak, eperrak... Biodibertsitate hori, ez duguna ikusten. Zuhaitzak ikusten ditugu, baina hori oso kontzeptu hiritarra da. Zorionez, naturak ahalmen handia dauka, eta, ez badugu esku hartzen, nahi duen bezala lehengoratuko da. ]]> <![CDATA[Petrolio enpresen amets betea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/003/2022-07-31/petrolio_enpresen_amets_betea.htm Sun, 31 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1951/019/003/2022-07-31/petrolio_enpresen_amets_betea.htm
Krisi energetikoa ez doakie gaizki, eta diru iturri ikaragarria berehala itxiko den itxurarik ez du. Gobernuak, hedabideak eta iritzi taldeak erosteko ahalmena dute petrolio konpainiek, eta mundua gogor astintzen ari den klima krisiaren ondorio bakar bat ere ez dute ordaindu, nahiz eta haiek izan atmosfera berotzen ari den berotegi gasen isurketen erantzulerik handienetakoak. Esaterako, Exxon karbono dioxido gehien isurtzen duen enpresetan laugarrena da munduan. Enpresa horrek milioika dolar bideratu ditu klima aldaketaren froga zientifikoak zalantzan jartzera, Chris Mooney kazetariak frogatu zuenez.

Aurtengo udan gogor erasaten ari zaio klima aldaketa Euskal Herriari ere. Bi bero bolada gogor izan dira, eta milaka baso hektarea erre. Jendea hil da bero kolpeengatik, eta ospitaleratu egin behar izan dituzte. Lehortea ere kalte latzak eragiten ari da. Baina inor ez da aipatzen ari Exxon, Chevron, Repsol eta beste askok zuzeneko ardura dutela horretan. Euren diru sarrera itzelak dira hizketagai bakarrak.]]>
<![CDATA[Iberdrolaren abuztua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2008/014/003/2022-07-28/iberdrolaren_abuztua.htm Thu, 28 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2008/014/003/2022-07-28/iberdrolaren_abuztua.htm
Badira beti irabazten duten pilotariak. Hori da Iberdrolaren kasua. Repsol eta petrolio enpresa handietatik aldendu nahi izan du, baina, konpainia elektrikoak. «Nik dakidala, Europan, gasa eta petrolioa saltzen duten energia konpainiak ari dira irabaziak eskuratzen, ez konpainia elektriko integratuak», bota du Ignacio Sanchez Galan konpainiako presidenteak. Pilotariak bere gaitasunari egotzi behar dio irabazi izanaren meritua, ez kontrarioaren ahuleziari.

Kontuak kontu, Repsolek eta bestek ere sekulako irabaziak izan dituzte aurten. Josu Jon Imazen konpainiak esan zuen martxora arte iaz halako bi izan zirela mozkinak. Repsol ere pilotari aparta baita. Kontua da elkarrengatik gaizki esaka aritu arren sekula ez direla elkarren aurka lehiatzen, eta ez dutela elkarren bidea trabatzen. Pilota eta epailea beti izaten dira haienak, eta galtzailea beti egoten da harmailetan.]]>
<![CDATA[Beroaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2000/015/003/2022-07-20/beroaldia.htm Wed, 20 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2000/015/003/2022-07-20/beroaldia.htm
Ez gintuzke ezustean harrapatu behar aurtengo udan gertatzen ari denak. Zientzialariek klima aldaketaren ondorioz ohartarazi dituzten fenomenoak dira agerian ditugunak. Izatekotan, azpimarragarria da, batetik, gertaera batzuk agian espero baino goizago gertatzen ari direla, eta, bestetik, hemen gertatzen ari direla jadanik, ez Artikoan, ez Indian, ez Afrikan.

Zientzialari ezagun batek esan du Espainiako telebista publikoan litekeena dela aurtengo uda, nahiz eta oso beroa izan, hemendik aurreragoko hotzenetakoa izatea. Lelo bera zabaltzen ari dira klima ekintzaileak mundu osoan. Dardara sortzen du iragarpenak: 40 gradutik gorako bero boladek bizitzarentzat eragiten duten arriskuagatik ez ezik, daukan sinesgarritasunagatik. Ez baita ahaztu behar munduko batez besteko tenperatura 1,1-1,2 gradu inguru igo dela. Isurketak zorrotz gutxitu ezean, 2,7 gradu igoko da mende amaierarako hozberoa. Tarteko 1,6 gradu horietan egon daiteke mundu bizigarri baten eta basamortu baten arteko aldea.]]>
<![CDATA[Energia enpresak eta bankuak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-07-13/energia_enpresak_eta_bankuak.htm Wed, 13 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2022-07-13/energia_enpresak_eta_bankuak.htm
Repsolek berak aitortu du berriki gasolio eta gasolinaren fintzeagatik jasotzen duen etekina hirukoiztu egin zaiola martxotik hona. Funtsean, herritarrak ordaintzen ari dira energia eta materialen krisiaren puskarik handiena. Zer esan, berriz, finantza konpainiei buruz: 2012an euren erreskaterako jaso zituzten 60.000 milioi euroetatik oso gutxi —%10 inguru, gehienez— itzuli dizkiote gobernuari. Beraz, zer dira eurentzat elektrikoekin erdi bana ordaindu beharko dituzten 7.000 milioi horiek?

Ezkerreko marketin pixka bat behar zuen Sanchezek lepoan hatsa igartzen ari zaion PPri eusteko. Baina neurri horiek, izatez, egiturazko bihurtzen ez diren bitartean, horixe bakarrik dira: asea gaurko eta gosea biharko.]]>
<![CDATA[Txinan CO2</custom> isurketak gutxitu egin dira azken hiru hiruhilekoetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1905/018/001/2022-07-10/txinan_co2custom_isurketak_gutxitu_egin_dira_azken_hiru_hiruhilekoetan.htm Sun, 10 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1905/018/001/2022-07-10/txinan_co2custom_isurketak_gutxitu_egin_dira_azken_hiru_hiruhilekoetan.htm
Iazko hirugarren hiruhilekoan, Txinako Gobernua eraikuntza sektoreari mugak jartzen hasi zen, espekulazioa kontrolatzeko asmoz, eta horrek ekarri zuen sektore horren jarduera nabarmen apaltzea. Horrekin batera, aurten eragin handia izan dute COVID-19ari aurre egiteko herrialdean ezarri diren neurri murriztaileek. Bi faktore horiei gehitu beharko litzaieke Txinan energia berriztagarrien sektorea zabaltzeko egiten ari diren inbertsio handia.

Carbon Briefen iritziz, gainera, berotegi gasen isurketen murrizketa horrek jarraipena izango du hurrengo hiruhilekoan ere, COVID-19aren zabalpena kontrolatzeko hartu diren neurriek eragin handiagoa izan baitute, hain zuzen ere, denbora tarte horretan. Apirilean, esate baterako, ikatz bidezko energia ekoizpena inoizko txikiena izan zen 2015eko abenduaz geroztik. Porlan ekoizpenaren jaitsiera bizkortu egin zen, eta petrolio finduaren kontsumoa 2020an izan ziren lehen konfinamenduetan bezainbeste jaitsi zen.

Azken hamarkadan, bi alditan bakarrik jaitsi dira Txinaren karbono dioxido isurketak: lehenengo, 2013tik 2016ra, eraikuntza eta industria motelaldian, eta, bigarrenez, COVID-19aren aurkako lehen neurrien garaian. Koronabirusaren etenaldi horren ostean, Txinako Gobernuak berraktibatze ekonomiko indartsu bat sustatu zuen, eta, horretarako, eraikuntza, esportazioak eta industria ekoizpena bultzatu zituen. Hiru sektoreak karbono intentsitate handikoak izanda, isurketak asko handitu ziren. Prozesu horrek iazko udara arte iraun zuen, eta ekonomia hozten hasi zen berriro Txinan. Carbon Briefek Txinako datu ofizialak eta komertzialak erabiltzen ditu neurketak eta estatistikak egiteko.

Aurtengo lehen hiruhilekoan, zementuaren industriaren ekoizpena %12 gutxitu da Txinan, eta horrek eragin du isurketen murrizketarik handiena. Energia eta altzairuaren ekoizpena ere apaldu egin zen epe horretan. Horrekin batera, petrolioaren kontsumoa ere gutxitu egin zen, Txinako Gobernuak COVID-19ari aurre egiteko lehen murrizketak abiatu zituelako. Analisi horrek ez ditu jaso apiriletik aurrerako datuak, baina, esate baterako, eraikuntzaren sektorearen jarduerak jaisten jarraitu du. Zorraren eta maileguen politikak zorroztu egin ditu gobernuak, eta horrek eragin handia izan du. Urte arteko zementu ekoizpena, esaterako, %19 jaitsi zen apirilean.

Energia termikoaren ekoizpena %1 handitu zen lehen hiruhilekoan, aurreko urtekoarekin alderatuta. Alabaina, ikatzaren kontsumoa jaitsi egin zen gero. Izan ere, gobernuak omikron aldaerari aurre egiteko hartutako neurri gogorren ondorioz, asko jaitsi da zentral termikoen jarduna: %12 inguru. Hori da Txinan 2015eko abendutik izandako apaltzerik handiena, eta 2020ko lehen hilabeteotan izandakoaren parekoa da, nahiz eta ordu hartan elektrizitate eskaera aurten baino gehiago murriztu zen.

Energia berriztagarriak

Ikatzaren erabilera gutxitu zen, bidenabar, energia berriztagarrien ekoizpena handitu egin zelako; bereziki, eolikoaren eta fotovoltaikoaren ondorioz. Energia eolikoa %15 handitu zen apirilean iazko apirilekoaren aldean; eguzki energia, %25, eta hidroelektrikoa, %17.

Energia iturri garbien bultzada horrekin batera, baina, Txinako ikatz meategien ekoizpena handitzen ari da, eta ikatz inportazioak, gutxitzen. Ikatzezko eta gasezko zentral termikoen zabalpena ere aurrera doa Txinan. Hemezortzi proiektu egiten hasi ziren 2022ko lehen lau hilabeteotan, eta beste hemeretziri oniritzia eman diete.

Iaz, ikatz erreserbak bukatu egin ziren Asiako erraldoian, eta gobernuak erabaki zuen bultzada bat ematea herrialdeko meategiei, eskasia horiek saihesteko. Segurtasun energetikoa bermatzeko tresna nagusia da oraingoz ikatza Txinarentzat, nahiz eta berotegi gasen isurketentzat erregai fosilik kaltegarriena den.

Txinak konpromisoa hartu du isurketen gehieneko kantitatea 2030aren aurretik egiteko, eta, handik aurrera behera eginez, 2060rako karbono neutraltasuna lortzeko. Bide horretan kokatzen du gobernuak Txina azpiegitura berriztagarrietan egiten ari den etengabeko inbertsioa. Aurten ere eguzki plaken instalazioak %140 gehiago izan ziren lehen lau hilabeteetan, aurreko urteko aldi berean baino. Instalazio eolikoak %45 gehiago izan dira. Auto elektrikoen ekoizpena ere asko handitzen ari da: urtarriletik apirilera ekoitzitako auto guztien %21 elektrikoak izan ziren herrialde horretan.]]>
<![CDATA[Basa espezieen etorkizuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2064/017/003/2022-07-09/basa_espezieen_etorkizuna.htm Sat, 09 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2064/017/003/2022-07-09/basa_espezieen_etorkizuna.htm
Jakinekoa da munduak pairatzen duen krisi ekologikorik larrienetako bat dela bioaniztasunaren galera. IPBESek berak ohartarazi du milioi bat espezie daudela desagertzeko arriskuan, eta kasu gehienetan, eta klima larrialdiaren auzian gertatzen den moduan, gizakiena da horren erru nagusia.

Atzo jakinarazi zuten, esaterako, Amazoniaren oihan galera azkartzen ari dela. Jair Bolsonaro eskuin muturreko presidenteak agintea hartu zuenetik, baso eta meategi ustiaketa zabaldu da naturgunerik urrunenetara. Baina Amazonia ez da oihan huts bat. Munduaren birika nagusia da, bizitzaren eta biodibertsitate paregabearen oinarria. Milioika urtean naturak zizelkatua urte gutxian ari dira gizakiak hondatzen. Neurriak behar dira suntsiketa gelditzeko, eta lehenbailehen hastea hobe.]]>
<![CDATA[Eskubidea gauzatuz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1988/023/003/2022-07-06/eskubidea_gauzatuz.htm Wed, 06 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1988/023/003/2022-07-06/eskubidea_gauzatuz.htm
Arrazoi askorengatik, eredugarria da Seaskako ikasle, irakasle, guraso eta komunitateko kideak egiten ari diren borroka. Administrazioaren debekuen eta traben gainetik, hizkuntza gutxituetan bizi nahi duten herritarrek dituzten eskubideak gauzatzeko erabakia hartu dute euren gain. Zaila eta gogorra izanik ere, entzun nahi ez duen administrazioari ez baitago beste modurik mezuak helarazteko.

Aldarrikapen hori ulertzen da Euskal Herrian, eta gero eta gehiago baita munduan ere. NBEk Frantziari ohartarazpena egin berri dio hizkuntza gutxituekin duen jarrerarengatik, zenbait herritarren eskubideei «kalte» egin diezaiekeelako jarrera horrek. Denbora kontua da mezu hori Parisko agintarien bulegoetara iristea.]]>
<![CDATA[«Izotz urtzearen eta prezipitazio uren presioak eragin du hondamendia» ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1899/003/001/2022-07-05/laquoizotz_urtzearen_eta_prezipitazio_uren_presioak_eragin_du_hondamendiaraquo.htm Tue, 05 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1899/003/001/2022-07-05/laquoizotz_urtzearen_eta_prezipitazio_uren_presioak_eragin_du_hondamendiaraquo.htm Marmoladan (Italia) gertatu denak ez du ezustean harrapatu. Aurrera begira, garbi du: antzeko gertaerak izango dira, eta mendizaleek ere hasi beharko dute euren jarduna klima aldaketaren arabera egokitzen. Ze azalpen tekniko du Marmoladan gertatutakoak? Batetik, testuingurua hartu behar dugu kontuan. Italia iparraldean, Euskal Herrian gertatu zen bezala, bero bolada luze bat izan zuten, gutxienez astebetez. Marmoladako glaziar osoa elur geruza batek estaltzen zuen ekainaren 12ra arte. Bero boladak elurra urtu, eta izotza agerian utzi zuen. Hortaz, lehen elurrak guztiz estaltzen zuen glaziar horren erdia baino gehiago agerian gelditu zen. Beroaren adibide bat da, esaterako, Marmoladaren tontorrean 10 graduko tenperatura izan zela larunbatean. Pirinioetan gertatu den gauza bera, ezta? Hori da. Pirinioetan bezala, ohi baino lehenago gertatu da prozesu hori. Horrek eragiten duena da urtze ur horiek ez direla zertan modu eraginkorrean drainatu, eta baliteke pitzaduretan edo glaziarraren oinetan pilatu eta konduktuak sortzea. Berotze fase horretan, gainera, izan diren prezipitazioak euri formakoak izan dira. Hortaz, ur gehiago pilatu da. Izotz urtzearen eta prezipitazio uren presioak eragin dute hondamendia. Mendia igotzeko ohiko bidera erori da izotza. Bai, ohiko bidearen gainean dago eroritako glaziarra. Tamalez, hainbat eta hainbat sokaldi harrapatu zituen. Ematen du labana batekin moztu dutela eroritako glaziarra. Zergatik da hori? Itxura du arrakala bat kolapsatu dela. Horren gainean justu beste arrakala bat dago, oso antzekoa, eta behekoak bien presioa jasango zuen, segur aski. Gainera, toki oso maldatsuan dago, eta, beraz, grabitateak ere eragingo zuen. Esan daiteke Pirinioetako glaziarren antzeko ezaugarriak dituztela Dolomitetakoek? Esan genezake lotura bat daukatela. Biak Europako hegoaldean dauden glaziarretako batzuk dira. Gainera, izotzaldi txikitik Dolomitetako glaziarrek izan duten azalera galera Pirinioetakoen antzekoa da. 26 kilometro koadroko hedadura lauzpabostean geratu da. Pirinioetan bi kilometro koadro ziren, eta, orain, berriz, 200 hektarea inguru. Glaziar hau kareharriaren gainean dago, eta kontuan hartu behar da harkaitz kareharritsua izatez beroagoa dela granitozkoarekin alderatuta. Guardia Zibilaren erreskate taldeak Anetoko glaziarraren arriskuaren inguruan ohartarazi zuen aurreko astean. Eraginkorrak dira halako deiak? Marmoladan bezala, baliteke Alpeetan ere ehunka edo milaka glaziar arriskutsu egotea. Nahiko zaila iruditzen zait horiek guztiak aztertu eta monitorizatzea. Agian, abisuak jaso baino gehiago, mendizaleek jakin beharko genuke zelan dauden mendiak. Adibidez, nik garbi daukat gaur egun hobe dela Anetora ekainean joatea, abuztuan edo irailean baino. Aurten, berotzearen eraginez, beharbada lehenago ere hobeto. Horrez gain, aintzat hartu behar da bakoitzaren trebakuntza, goizean goizago ibiltzea. Mendizale bakoitzaren esku ere badaude gauzak, eta ez dakit zenbateraino den instituzioen ardura horretan sartzea. Reinhold Messnerrek, adibidez, esan du Alpeetako glaziarren egoera arriskutsuago bihurtzen ari dela urtetik urtera. Bai, klima aldaketaren harira, gero eta zaurgarriagoak dira mendiak. Izotz Aro Txikitik datozkigun glaziar horiek, tenperaturak igo ahala, gero eta kalteberagoak dira. Ikerketa askok erakusten dute mendietako ohiko bide ziren batzuk gero eta zailagoak direla, pitzadurengatik, errimaiak horma nagusietatik banatu direlako... Uste dut hori dela etorkizunean izango dugun egoera, eta horren arabera jokatu beharko dela. Hau da, gauzak ezin dira egin beti egin izan ditugun bezala. Mendizaleok gogoeta egin beharko dugu arriskuak hobeto kudeatzeko. Marmoladako glaziarra, Dolomitetako handiena izanik ere, hamarkada gutxiren buruan desagertuko dela ohartarazi duzue zientzialariok. Horretan ere, Pirinioetakoen antzera. Bai, Pirinioetakoa nahiko garbi daukagu. Aurtengo udan ikusi duguna nahiko tamalgarria da. Eta Dolomitei dagokienez, bada, antzera. Beste gauza bat da Alpeetako glaziar handiek nola erantzungo duten, 2050. urterako baino gehiago, 2100. urterako. Mer de Glace urtero bi edo hiru metro mehetzen ari da. Klima aldaketaren inertzia betean gaude, eta glaziarrak joera horren mendekoak dira. Beraz, hori ikusiko dugu hurrengo hamarkadetan. Horrekin bateratsu edo, gizakiok ere gero eta gehiago joaten gara mendira. Kasu honetan, pentsatzen dut eroritako glaziarra ez dela berriro osatuko, ezta? Ez, gerta daiteke goiko arrakaletan kolapso gehiago izatea. Arrakalak izanda, glaziarrak izango du fluxu bat aurrera begira, baina gehiago mehetzeko eta harkaitz amarekin lotuta izoztegi bihurtzeko joera izango du. ]]> <![CDATA[Pirinioak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1984/020/003/2022-07-02/pirinioak.htm Sat, 02 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1984/020/003/2022-07-02/pirinioak.htm
Bi estatuen arteko gatazketan rol bat jokatu dute Pirinioek, nola ez. XVII. mendean bertan sinatu zuten 30 urteko gerraren amaiera ekarri zuen hitzarmena. Faisaien uhartean, Bidasoa euskal ibaiaren erdi-erdian. Geroztik, sei hilabetez Frantziarena da uharte txikia, eta beste sei hilabetez Espainiarena.

Baina Pirinioek, banatu baino gehiago, elkartu egiten dituzte Euskal Herria eta Katalunia. Mendien bi magaletan bizi dira euskaldunak eta katalanak, eta, mendiak, bereizi ez, eskua luzatu die garai gatazkatsuetan, erbestera joateko edo babesa bilatzeko uneetan.

Mendiotan asko ibili direnak erraz jabetu izan dira zenbateraino diren Auñamendiak euskaldunen eta katalanen mendiak. Eta zeinen gertu dauden Euskal Herria eta Katalunia, Pirinioetako lerro gorabeheratsuari jarraikiz.

Gaur elkarri eskua emango diote Euskal Herriak eta Kataluniak. Euren etorkizunaren jabe izan nahi dutela esango diote munduari. Pirinioetako ilunpean, argi izpi bat piztuko diote burujabetzari.]]>
<![CDATA[AEBetako Gorenak CO2 </custom>isurketak mugatzea zaildu dio Washingtoni]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/019/001/2022-07-01/aebetako_gorenak_co2_customisurketak_mugatzea_zaildu_dio_washingtoni.htm Fri, 01 Jul 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1872/019/001/2022-07-01/aebetako_gorenak_co2_customisurketak_mugatzea_zaildu_dio_washingtoni.htm
Ebazpenean ez dute baliogabetu indarrean den mugatze jakinik, baina EPAri ahalmena ukatu diote halako murrizketak ezartzeko herrialde osoan. John Roberts epaile kontserbadoreak sinatutako ebazpenak dioenez, Aire Garbiaren Legeak ez dio ahalmenik ematen agentziari jadanik martxan diren ikatzezko zentralen isurketak mugatzeko.

Mendebaldeko Virginia EPAren aurka deitzen zaion auzian, hainbat estatuk eta petrolio eta ikatz konpainiak demanda bat jarri zuten EPAren aurka, ez zutelako uste agentziak mugarik jar dezakeenik haien jardueran, herritarrentzat «onartezinezko kostu» bat izango lukeelakoan.

Ildo horretan, auzi eskatzaileen ustez, AEBetako Kongresuak bakarrik luke tamaina horretako erabakiak hartzeko eskuduntza. Auzitegi Gorenak horixe bera ebatzi du: Agentziak ez, kongresuak bakarrik duela isurketak mugatzeko ahalmena. Jakinekoa da demokratek ez dutela ez kongresuaren ez senatuaren kontrolik, eta, beraz, klima aldaketari aurre egiteko gobernuaren plana asko baldintza dezake epaile atzerakoien erabakiak. Ikatzaren eta petrolioaren lobbyaren garaipen handitzat jo dute AEBetako Gorenaren sententzia.

Errepublikanoek lotura historiko sendoak dituzte erregai fosilen industriarekin, petrolioarekin, gasarekin eta ikatzarekin, eta ez dute inondik inora onartzen negozio horien jarduera mugatzea. Hori izan zen Donald Trump presidente ohiaren banderetako bat. Besteak beste, Trumpek Parisko Hitzarmenetik aterarazi zituen AEBak bere agintaldian.

Auzitegi Gorena, luzerako

Aurreko astean abortatzeko eskubide konstituzionala indargabetzeaz gain, Auzitegi Gorenak berriki baliogabetu du New Yorken armak edukitzeari mugak jartzen zizkion araudia. Auzitegi Goreneko magistratuen karguak biziartekoak dira. Hiltzen direnean, presidenteak ordezka ditzake. Trumpek hiru epaile ultraeskuindar izendatu zituen bere agintaldian, 50 eta 56 urte bitartekoak. Pentsatzekoa da urte dezenterako izango direla jardunean.

Litekeena da azken ebazpenak traba handia egitea AEBen deskarbonizazio planari. Aurreko astean, parke eolikoak martxan jartzeko milioi askotako inbertsioen plan bat aurkeztu zuen Bidenen gobernuak ekialdeko 11 estatutan.]]>
<![CDATA[Blanco: 25 urte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2022-06-26/blanco_25_urte.htm Sun, 26 Jun 2022 00:00:00 +0200 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1951/020/003/2022-06-26/blanco_25_urte.htm
Aparteko gertaera horietako bat da Miguel Angel Blanco Ermuko PPko zinegotziaren hilketa. ETAk, hura bahitu, eta 48 orduko epea eman zuen euskal preso guztiak Euskal Herriratzeko. Gobernuak ez zuen behatzik mugitu, baina kaleak ez ziren sutu Madrilen aurka, ezker abertzalearen aurka baizik. Haserre horren sugarretan, euskal abertzaletasunaren aurkako azken hamarkadetako oldarraldirik bortitzenetako bat heldu zen.

Euskal presoen sakabanaketa eta salbuespen egoera ez ziren hobetu. Eta beste koxka bat egin zuen gora konfrontazio armatuaren espiralak. Aste honetan onartu du Timochenkok FARCen bahiketek familia askori egindako nahigabea. Euskal Herrian ere egin izan ditu antzeko keinuak ezker abertzaleak. «Beranduegi», esango dute askok. Baina zauri sakonak ondo orbaintzeko beharrezkoak dira keinu horiek, zintzotasunez adierazten badira. Hori bai, politikoki eraginkorrak izateko, komeni da alde guztiek egitea.]]>