<![CDATA[Iñaki Petxarroman | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Fri, 22 Feb 2019 05:16:57 +0100 hourly 1 <![CDATA[Iñaki Petxarroman | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Bilboko portua: lantoki eta hiltoki]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2019-02-20/bilboko_portua_lantoki_eta_hiltoki.htm Wed, 20 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2019-02-20/bilboko_portua_lantoki_eta_hiltoki.htm
Lan istripuak nekez har litezke kasualitatetzat. Sindikatuek aspaldi salatu dute lan baldintza eskasetan, erritmo handiekin eta behar baino segurtasun neurri txikiagoekin aritzen direla Bilboko portuko langileak. Osalanek ikertuko du gaia, eta dagozkion txostenak osatuko ditu. Baina egiturazko arazoak hor jarraituko du, enpresa askok etekin ekonomikoak lehenesten dituztelako langileen segurtasunaren gainetik.

Urtebeteko epean hiru langile hil dira portuan. Bat eskorga batekin uretara erorita zendu zen duela urtebete. Beste bat ibilgailu batek harrapatuta hil zen sei hilabete geroago. Nekez uler daiteke horren denbora laburrean horren eremu txikian hainbeste heriotza gertatzea. Ongi dago senideei doluminak helaraztea, gizalegezkoa da. Baina ezbeharrak saihesteko segurtasun neurriak indartu ezean, keinu horiek hankamotz geratzen dira jadanik.]]>
<![CDATA[Uholdea, bozen atarian]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2093/004/001/2019-02-19/uholdea_bozen_atarian.htm Tue, 19 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2093/004/001/2019-02-19/uholdea_bozen_atarian.htm
Salaketen iturria ixten saiatu zen gero, ikerketa baten bidez. Zortzi hautaproba aztertuta, hiru espezialitatetako azterketak errepikatzea erabaki zuten, eta beste batekoak behin-behinean gelditzea. Arduradunak salbu uztea zen asmoa, giza harresia gerorako beharko bazen ere. «Gaurkoz ez dago ardura indibidualik egotz dezakeen frogarik», esan zuen Maria Jesus Mujika Osakidetzako zuzendariak, lau hautaprobatan irregulartasunak izan zirela aitortu zuen agerraldian. Iraila zen.

Isuriak jarraitu zuen, baina, are eta indartsuago. Eta, adierazpen haiek egin eta bi hilabetera, Mujikak berak utzi behar izan zuen kargua. Beharbada, bera zen ura Jon Darponengana ez iristeko jar zitekeen horma bakarra. Kontuak kontu, handik aste gutxira sailburua bizirik irten zen parlamentuan Elkarrekin Podemosek haren aurka jarritako gaitzespen mozio batetik. Eta, gainera, PPk ez zuen babestu EH Bilduk azterketen auziari buruz ikerketa batzorde bat osatzeko proposamena. Ordura arte auziarekin oso kritiko izan zen PPk ez zion babesik eman proposamenari.

Orain urak beste bide bat hartu du: epaitegietakoa. Fiskaltzak delitu zantzuak ikusi ondoren, zaila izango da auzi honek epaitegi batean ez amaitzea. Ez du erraz izango Darponek, orain arte bezala, itoginak busti gabe irtetea. Izan ere, bozen garaia dator, eta agian EAJk beharko du bere burua lehorrean atxiki, jadanik inor gutxi ausartuko baita ura noraino iritsiko den asmatzera. Fiskaltzak delitu zantzuak aurkitu ditu Osakidetzako oposizioen auzian «Azterketaren edukiak ezagutu ahal zituzten» Oposizioak notarioarenean ]]>
<![CDATA[«Zero zabor eredura jo dugu, baina erraustegi bat izatea muga bat da»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2102/014/001/2019-02-17/zero_zabor_eredura_jo_dugu_baina_erraustegi_bat_izatea_muga_bat_da.htm Sun, 17 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2102/014/001/2019-02-17/zero_zabor_eredura_jo_dugu_baina_erraustegi_bat_izatea_muga_bat_da.htm
Onartu duzuen legeak murrizketan jarri du indarra. Zergatik?

800.000 tona hondakin inguru sortzen ari garelako urtero, eta hori astakeria bat delako. Eta bereziki, tona gehienak zabortegira eta erraustegira joaten direlako. Europako arauek aipatzen dute lehen urratsa murriztea dela, baina praktikan ez dago bete beharreko xederik.

Zer-nolako harrera izan du?

Ona. Hotel kate batzuek -Iberostarrek, adibidez- erabilera bakarreko plastikoak kendu dituzte. Baina kontsumo ohituretan ere eragin behar da, erabili eta bota sistema oso zabaldua baitago.

Zuek uharte batean zaudetenez, gehiago nabarituko duzue plastikoen arazoa, ezta?

Itsasoan zaborra biltzen dugunean, plastikoa jasotzen da gehien. Horiek arrain espezieetara iritsi dira, mikroplastikoen bidez, eta guregana, arrain horiek jaten ditugulako. Nahi genuen administrazioa eredugarria izatea, eta horregatik erabaki dugu ezin dela erabilera bakarreko plastikorik izan berak sustatutako ekitaldietan -festak, lasterketak, kontzertuak...-.

Europako zuzentarauaren ildotik zoazte.

Bai, erabilera bakarreko plastikoen zuzentarauaren filosofiarekin bat doa gure legea. Bestalde, ekoizlearen ardura nabarmentzeko lan bat egin dugu. Ezin baita ardura osoa kontsumitzailearengan jarri. Horregatik, esan dugu ekoizleek ordaindu behar dutela ontzien kudeaketa, eta udalei ordaindu behar dietela naturgune eta hondartzetan aurkitutako plastikoak kudeatzeko kostua.

Eta zer dio Ecoembesek?

Pentsa: udaletan legearen aurka egiteko presio talde bat antolatzen saiatu da. Uste dut Ecoembesek errotiko aldaketa bat egin behar duela bere kudeaketan eta, besteak beste, datuen gardentasuna bermatu, haien datuak ez datozelako bat tratamendu plantetan jasotakoekin. Garestiago aterako zaio aurrerantzean, baina orain arte oso merke atera zaio. Herritarrei eta ingurumenari, berriz, oso garesti.

Turismoak pisu handia dauka zuenean. Zer eragin du horrek?

Legeak alor guztietan eragin nahi du, besteak beste sortzaile handietan, hau da, hoteletan. Horregatik, hondakinen sorreraren araberako ordainketa aurreikusi dugu. Hotelek edukiontzi bereziak izango dituzte, eta tarifa ezberdinak, sortzen dutenaren eta bereizten dutenaren arabera.

Funtsean, kutsatzen duenak ordaindu behar duela jasotzen duen printzipioa.

Hori da. Adibidez, Vienan, tarifa ezberdinak daude hondakinak ongi eta gaizki kudeatzen dituztenentzat. Ongi kudeatzen dutenek 100 euro ordaintzen dituzte, eta gaizki kudeatzen dutenek, berriz, 400. Erraustegiaren tarifa oso garestia da ekonomikoki, baina baita ingurumenaren aldetik ere. Orduan, anonimatua amaitu egin behar da, horrek eragiten dituelako kontrolik gabeko isurketak eta jarrera arduragabeak.

Hori egiten du, adibidez, atez ateko bilketak. Zuk nola baloratzen duzu sistema hori?

Hiri hondakinak kudeatzeko sistemarik onena da. Kontua da hiri antolaketara egokitu behar dela. Batzuetan sistema mistoak ere erabil daitezke, eta erabiltzen ari gara. Kasu guztietan gaikako bilketa %20tik %70era igo dugu.

Ika-mikarik sortu du sistema horrek herritarren artean?

Ez. Aldaketak hasieran kontrako jarrera sortzen du, baina, behin ezarri eta gero, onurak ikusten dira. Sistema horrekin gehiago kontrolatzen dituzu sortzen dituzun hondakinak, eta hori lotuta dago herri askotan ezarrita dagoen sortzearen araberako ordainketarekin. Alegia, poltsa gorri batean jasotzen da errefusa, eta poltsa bakoitzeko euro bat ordaindu behar da. Horrela, herritarrak ahalik eta poltsa gutxien erabiltzen saiatzen dira.

Zuek PSOErekin zaudete gobernuan. Gipuzkoan sistemaren aurkako jarrera gogorra izan du.

Gurean, zorionez, eztabaida ez da politizatu. PSOEk ez ezik, PPk ere ezarrita dauka atez ateko sistema herri batzuetan eta, horrekin batera, sortzearen araberako ordainketa ere bai. Beraz, alderdi sozialistaren aldetik ez dago sistema horrekiko kontrakotasunik; alderantziz, esango nuke.

Zati organikoaren gaikako bilketa derrigorrezkoa izango da.

Giltza hor dago. Hondakinen kudeaketa batek emaitza onak izateko ezinbestekoa da materia organikoa ongi biltzea. Gainera, desertifikazio eta higadura arazoak dauzkagu Balearretan. Beraz, zentzugabekeria da zaborra erretzea edo lurperatzea, konposta egin beharrean. Ostalaritza eta hotelen sektorea inplikatzen badira, eta bilketa txukun egiten bada, emaitzak laster ikusiko ditugu.

Mallorcan Reusko erraustegia daukazue. Nola eragiten du horrek sistema osoan?

Guztiz. Saldu ziguten erraustegiak ondorio positiboak zituela -honek, behintzat, energia berreskuratzen du-, baina ez zituzten negatiboak aipatu. Adibidez, ondorio ekonomikoa. Orain 2041era arte lotuta gaude. Baina kontraesan bat dugu. Zeren legean aurreikusi bezala gauzak ondo egiten baditugu, murrizten baditugu hondakinak, gehiago ordaindu beharko dugu instalazioa amortizatzeko. Zero zabor eredura jo dugu, baina erraustegia muga handi bat da.

Tona bat sortu edo 800.000 sortu berdin ordaindu behar duzue. Murriztea duzue xede, baina.

Hobetzeko tartea badugu. 1992an hasi zen planta hau bi laberekin. 2006an beste bi gehitu zitzaizkion. 1992koak 2021erako amortizatuta egongo dira, baina ezin ditugu itxi hondakin asko badituzu. Beraz, murriztu behar ditugu.

Nola eragin dio erraustegiak herritarren osasunari?

Badago adituz osatutako batzorde bat, non unibertsitateko irakasleak, erakundeak eta beste eragile batzuk dauden. Plantak eragin zuzena du gertuko herritarren artean, esate baterako, usain kutsadura handia izaten delako batzuetan. Baina ingurumen eragin handirik ez du izan, ez bada errautsen zabortegia handitu behar izan dugula aurreikusi baino hiruzpalau urte lehenago.

Zergatik?

Asko handitu delako produkzioa, besteak beste, tarifa ez igotzeko, PPk aurreko agintaldian hondakinak inportatu egin zituelako. Horrek haserrea eragin zuen gizartean, eta guk legez saihestuko dugu berriro halakorik gertatu ahal izatea. Oso lurralde mugatua gara, eta ekologikoki kaltebera.

Zuri orain hastea tokatuko balitzaizu, egingo al zenuke erraustegi bat Mallorcan?

Ez.

Zergatik?

2019an gaudelako. Niri enpresak etorri zaizkit errausketa eta isurketa ez diren teknologiak aurkeztera. Tarragonan bada halako planta bat. Eta errausketak, gainera, ezin du baldintzatu herritarren egoera ekonomikoa eta kudeaketa. Herritarrak ezin dira hamarkadetan lotuta egon halako instalazioetara.

Gipuzkoako agintariek diotenez, erraustegiak lagundu egingo du klima aldaketaren aurka.

Ez zait iruditzen horretarako bidea hori denik. Erretzen duenak CO2a isurtzen du. Klima aldaketaren aurka borrokatzeko beste neurri batzuk hartuko nituzke: diesel autoen erabilera saihestu, beste mugikortasun eredu bat bultzatu...]]>
<![CDATA[Ardatz nazionalean bat eginda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2019-02-17/ardatz_nazionalean_bat_eginda.htm Sun, 17 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1951/023/003/2019-02-17/ardatz_nazionalean_bat_eginda.htm
Espainian bada ardatz garrantzitsuagorik, ordea: nazioen arteko barne gatazkak zehazten duena, hain zuzen ere. Ardatz horretan bat datozenez, segituan jarri dira ados Vox neofrankista eta PP-C's Andaluziako gobernua osatzeko. Han bezala kongresuan ere ez lukete arazorik izango gauza bera egiteko.

Zer pentsatua eman beharko lieke horrek euskal eta katalan errealitate nazionalak babesten dituztenei. Hurrengo bozetan erronka ez baita bakarrik PSOEk edo eskuindarrek gobernatuko duten, baizik eta nork hartuko dituen estuen Kataluniako —eta Euskal Herriko—subiranistak.]]>
<![CDATA[Mundua Kataluniara begira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/025/003/2019-02-12/mundua_kataluniara_begira.htm Tue, 12 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/025/003/2019-02-12/mundua_kataluniara_begira.htm
Kataluniarrei modu baketsuan bozkatzeko aukera eman nahi izan zieten agintariak epaituko dituzte gaurtik. Eta hori, era batera edo bestera, badaki munduak ere. Horregatik saiatu da Madrilgo diplomazia nazioartean sumatu duen mesfidantzari aurre egiten. Justu hor izango du erronka nagusia prozesu honetan ere. Hots, nola eman eskarmentu bat autodeterminazio eskubidea martxan jarri nahi dutenei, munduak jasan dezakeen neurria gainditu gabe? Malabaristen antzera jardun beharko dute epaileek, hari horren gainean edozein unetan gal baitezakete oreka.]]>
<![CDATA[Askatasun murrizketak datoz Paristik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2019-02-06/askatasun_murrizketak_datoz_paristik.htm Wed, 06 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/003/2019-02-06/askatasun_murrizketak_datoz_paristik.htm
Kontua da gaur egun antzeko neurriak hartzen ari direla euren buruari label demokratikoa aitortzen dioten herrialdeetan, besteak beste, askatasun, berdintasun eta senidetasunaren errepublikan. Izan ere, Jaka Horien mobilizazioen testuinguruan, lege proiektu bat bultzatzen ari da gobernua, eta herritarren askatasunak eta eskubideak ditu jomugan. Atzo lehen tramitea gainditu zuen bazter nahasleen aurkako legeak Asanblea Nazionalean. Egitasmoak mugak jarriko dizkie herritarrei mobilizazioetan parte hartzeko. Ustezko bazter nahasleei, gainera, haietan egotea debekatuko diete, badaezpadako neurri gisa, eta Poliziak fitxetan artxibatuko ditu euren izenak.

Jihadisten atentatuen ondoren ezarritako salbuespen neurrien ostean, mobilizazio sozialek hartu duten indarra da orain aitzakia askatasunak mugatzen jarraitzeko. Hamarkada askotan lortutako aurrerapenak zeinen hauskorrak diren erakusten dute euren momentuko interesen araberako legeak egitera ohitzen ari diren agintari belaunaldi berriek.]]>
<![CDATA[ALFONBRAREN AZPIAN, LOKATZA]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2034/002/001/2019-02-03/alfonbraren_azpian_lokatza.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2034/002/001/2019-02-03/alfonbraren_azpian_lokatza.htm
Laster ikusi zen, ordea, teoria gauza bat dela, eta praktika, beste bat. 2017ko udan ekin zioten eraikuntzari eta udazkenean lan erritmo itzelean ari ziren lanean enpresa azpikontratuak. ELAk eta LABek laster salatu zituzten «gehiegizko lanaldiak» eta Gipuzkoako itunetik beherako soldatak. Igor San Jose ELAko Eraikuntzako arduradunak adierazi duenez, «larunbat eta igandeetan» aritu ziren lanean eraikuntzaren une zehatz batzuetan. «Azaro bukaeran salatu genuen, egoera oso larria zelako. Hilabete eskas batean 125 aparteko ordu sartuak zituzten langile batzuek. Pentsa, urtean 80 orduko muga ezarria dauka langileen estatutuak, eta hauek hilabete bakar batean gaindituak zituzten erruz». ELAk salatu zuen 12 ordu bitarteko lanaldietan ari zirela, asteburuak barne, eta erakundeek ezetz erantzun zieten. Azaroaren 26an (igandea) erraustegira joan ziren, eta bideo bat grabatu zuten. Goizeko zazpietatik ordu biak arte lanean aritu ziren langileak, eta, jakina, ez zuten soldatarik jaso aparteko orduei dagokion moduan -ohiko ordu baten kopurua halako bi izaten da, Gipuzkoako itunaren arabera-. «Langileek 27 egun segidan lan egin zutela frogatu genuen».

Lanean zebiltzan hiru enpresa salatu zituen ELAk EAEko Lan Harremanetarako Kontseiluan, hirurak ere azpikontratak: EPB, Tecozam eta Uncisa (Unika zena). Hirurak ziren ezagunak sindikatuarentzat, salatu izan dituztelako beste azpiegitura batzuetan ere, herrialdeko ituna ez betetzeagatik, gehiegizko lanaldiak ezartzeagatik eta dagozkien soldatak baino %40-60 txikiagoak emateagatik. EPB obretatik kaleratu zuten, berak herrialdeko ituna ez zuela aplikatuko adierazi zuelako. Unikak Coruñako (Galizia) ituna aplikatzen zuela azaldu zuen, eta Tecozanek Zamorakoa (Espainia). ABEEak egoera zuzentzeko konpromisoa hartu zuen, eta langileei zegokiena ordaintzeko akordioa lortu zuten sindikatuek eta enpresek.

Ordaindu ote dieten beste kontu bat da. Izan ere, erakunde kontrolatzaileek edo epaitegiek beren lana egiten dutenerako, langile asko beste toki batera joan dira. «Guk batzuei deitu izan diegu, haien kontaktua badaukagulako, baina beste askoren kasuan, ezinezkoa da. Badugu makina bat kasu: dirua dute jasotzeko, baina inor ez da pasatuko eskuratzera».

Erraustegia, jakina, ez da kasu bakana. Erakundeek sustatutako azpiegituretan salatu dituzte sindikatuek «sasi-esklaboen» antzeko lan baldintzak. Azpikontraten sistema indarrean egoteak errazten du «langileen esplotazioa», sindikatuen esanetan. «Moyua, Altuna y Uria, Murias, Viuda de Sainz eta bertako beste hainbat enpresa ari dira ia toki guztietan. Haiek ondo mugitzen dira boterean dauden alderdien artean. Behin obraren ardura jaso eta gero, badakite azpikontratatuz lortuko dutela kostuak merkatzea eta obrak azkarrago egitea. Azken finean, eskulan merkea da azpikontratatu nahi dutena». Proiektu polemikoetan, gainera, nahiago dute eskulan hori erabili, beste arrazoi batengatik, San Josek azaldu duenez: «Hemengo langileekin baino arazo gutxiago izango dituzte».

Antzeko egoerak denean

Antzeko egoerak topatu dituzte sindikatuek azpikontratetan ari diren langileen artean: 10 eta 12 ordu arteko lanaldiak, eguneko bost eta zortzi euro bitarteko soldatak. Ez diete oporrik ordaintzen, ez aparteko ordurik, ez dietarik. Anoetako estadioaren kasuan, salaketa asko egin dituzte sindikatuek. Lan ikuskaritzak ere ohikoa baino espediente gehiago zabaldu ditu. «30 baino gehiago dira obra horrekin zerikusia eduki eta ikuskaritzatik pasatu diren enpresak», adierazi dio BERRIAri Victor Monreal Gipuzkoako Lan Ikuskaritzako buruak.

Joan den astean jakinarazi du Anoeta Kiroldegiaren administrazio kontseiluak (Udalak estadioko lanak aurrera eramateko sortu dute) enpresek ez dietela ezarri Gipuzkoako lan ituna langileei, eta hilabeteko epea eman diote aldi baterako enpresa elkarteari (Altuna y Uria eta Moyua enpresek osatzen dute) langileekin daukaten zorra kitatzeko. Horrez gain, 15.000 euroko isuna jarri die. Zenbatekoa da langileekin pilatu duten zorra? ELAren arabera, gutxienez 4,5 milioi eurokoa.

Ez da ikusi duten irregulartasun bakarra. Langile asko azpikontratei «legez kanpo laga izana» egotzi diote ABEEari, eta haien lantaldean hartzeko eskatu diete. Aste honetan bertan onartu du ikuskaritzak 30 bat langilek jarritako salaketa, eta ABEEak bere lantaldean hartu beharko ditu, Gipuzkoako ituna eta lan baldintzak ezarriz. Mediku agiriak eta lan arriskuen formakuntzari buruzkoak faltsutu izana ere frogatu dute, sindikatuen salaketen ondorioz. Mohammed Saee enpresak langile pakistandar bat kaleratu zuen gaixorik jarri zenean. ELAk 3.600 euroko eskaera egin zion orduan enpresari, langileari zor ziotenarengatik. Epaitegira ez joatearen truke, ordaindu zioten eskatutakoa. ELAk salatu du enpresek ia 200 langileren agiriak faltsutu dituztela, eta 200.000 euroko isuna jarri diete horregatik. Uztailean, Azurex Habitat enpresaren aurka jo zuen ELAk, 25 bat langileri lan ituna ez aplikatzeagatik. Aste honetan erantzun dio lan ikuskaritzak. ABEEak kontratatu egin beharko ditu lanean segitzen dutenak (hiru bakarrik), eta zor diena ordaindu beharko die denei. ELAk egindako kalkuluen arabera, ordaindu dieten baino %55 gehiago jaso beharko dute langileek. Langile portuges baten kasuan, hamaika hilabetean 26.000 euroko zorra egin du enpresak berarekin.

Anoeta berritzeko proiektua 50 milioi eurotan adjudikatu zioten ABEEari. «Materialen eta kostuen prezio estandarrak kontuan hartuz, gutxienez 70 milioi euroko proiektu bat da; nola onartu zuten 50 milioitan egitea?», galdetu du San Josek. Haren iritziz, Realari fabore bat egiteko. «Badakite fabore horren truke jasoko dutela dagokien ordaina, beste lan batzuk egiteko ardura emango dietelako». Eta nola merkatu proiektuaren kostua? «Langileen baldintzen eta soldaten bidez. Hori ohiko bihurtu da».

Salbuespena edo araua

Irregulartasunak badiren arren, Gipuzkoako lan ikuskari buruak uste du arauak betetzen direla: «Badira arau hausteak, baina horretarako dago ikuskaritza, antzeman eta zuzentzeko». AHTa eraikitzen hasi eta urtebetera azpiegitura handiak kontrolatzeko programa bat jarri zuen martxan Jaurlaritzak. Programa hori zabalduz joan da sustapen publikoko beste obra batzuetara. «Badira arazo zehatzak, enpresarien arteko lehiatik datozenak, edo proiektuaren ezaugarrietatik sortuak. AHTko lanetan, adibidez, arriskuak handiagoak dira, baina istripuak saihesteko eskatzen diren neurriak ere gehiago dira».

Horrek ez du galarazi arau-hauste asko izatea. Bederatzi langile hil dira, eta haietako askotan lan ikuskaritzak berak segurtasun gabezia oso larriak antzeman ditu. «Lan baldintzak eta gizarte segurantzari buruzko neurrien gaineko kontrola ere eramaten dugu, baina gogorarazi nahi dut ikuskaritzak ezin duela derrigortu herrialdeko ituna betearaztera». Izan ere, Monrealek aipatu du azken lan erreformaren ondoren enpresa ituna lehenesten zaiola herrialdekoari.

Azpikontraten praktika abusuzkoa egiten ari ote den ere zalantzan jarri du. «2006ko azpikontratatze legea betetzen da. Ikerketak egin ditugu, eta isunen bat jarri dugu, baina, oro har, legeak ezarritako azpikontratatze irizpideak ez dira gainditzen. Ezberdina da azpikontratu gisa saltzea langileen legez kanpoko lagatzeak. Antzeman ditugun kasuetan esku hartu dugu, arau haustea oso larria delako».

Halako asko salatu ditu ELAk AHTan. Aramaio-Arrasate zatian gehiegizko lanaldiak topatu zituen sindikatuak, eta lan harremanen kontseilura eta ikuskaritzara eraman zituen. Fruiturik jaso ez zuenez, epaitegira jo zuen. Eibarko epaitegiak 2012an emandako epaiaren arabera, GEYSO SL Valentziako enpresaren aginduz, langileek 12 orduko lanaldiak egiten zituzten egunero, larunbatetan barne. Askotan langileek 15-16 orduko lanaldiak ere egin izana frogatutzat jo zuen epaileak, eta, «kasuren batean», baita 22 ordu bitarteko lanaldiak ere. Salaketa jarri zuten bi langileri hitzarmenaren araberako soldatak ordaintzera behartu zuten enpresa: 12.725 eta 28.592 euro, lau eta hamar hilabetean egindako lanagatik, hurrenez hurren.

Jarrera «lausoagoa» AHTan

San Josek uste du, gainera, lan ikuskaritzak ez duela jarrera bera AHTan eta beste herri lan batzuetan. Donostiako Tabakalerako obretan gertatutakoa jarri du adibide gisa. Sogeprovi azpikontratak 11 ordu bitarteko lanaldiak egitera behartzen zituen langileak, aparteko orduak, oporrak eta gainerakoak ordaindu gabe. Moyuak eta Amenabarrek azpikontratutako enpresa zen, eta ELAk dokumentazio asko aurkeztu zuen «lan baldintza kaskarrak» azaltzeko. Epaitegira jotzea galarazteko, akordioa egin zuten, eta 32 langileri zor zietena ordaintzeko konpromisoa hartu zuten enpresek. 500.000 euro ordaindu zieten, eta, geroztik, astean 60 ordu egin beharrean, 38 egiten hasi ziren. Soldata %55 igo zieten. «Handik kilometro batzuetara, Urnieta inguruan, lan baldintza berdinetan ari ziren Sogeproviko langileak, AHTan. Salatu genuen haien egoera, eta Tabakaleran arrazoia eman zigun ikuskari berak adierazi zuen ez zuela ezer ikusi». Ikuskaritzaren erantzunaren ostean, epaitegira jo zuen ELAk, eta epaileak arrazoia eman zion.

Kontua da halako ebazpen bat iristerako, obran aritutako langile asko joaten direla eta enpresak ere sarritan desagertzen direla, epaileen hatsa sumatzen dutenean. «Behin esan zidan ikuskaritzako goi arduradun batek, AHTko obretan salaketa bat sartu genuenean: 'Elizarekin egin dugu topo'. Badaki ebazpen indartsu bat egiten badu, haren nagusiaren proiektu kutunaren aurka egingo duela, eta, beraz, askoz ere presio gehiago sentituko du horrelakorik ez egiteko».

Langile horien egoera bereziki zaurgarria dela nabarmendu du San Josek. «Enpresek badakite haiekin beti irabaziko dutela. Atzerritarrak dira, lanik gabe geratzeko beldurra daukate, eta horregatik zaila izaten da sindikatuok salaketak sartzea; are eta zailago, salaketa kolektiboak. Lanetik etxera eta etxetik lanera joaten dira, ez dute ingurua ezagutzen, eta herrialde batetik bestera mugitzen dira, gainera. Hamabi lanordu egiten dituzte hemengoen sei orduko erritmo eta lan baldintzetan», salatu du San Josek.

Lehiaren biktimak

Azpikontrata sistema horrek dakarren arazoetako bat da langileen soldata, eta baldintza duinak mantendu nahi dituzten enpresa batzuk ezin direla lehiatu. Horixe gertatu zitzaion Antzibar enpresari. 2015ean erabaki zuen ixtea eta bere 33 beharginak kaleratzea, ezin zelako lehiatu obra publikoak adjudikatzeko administrazioa jartzen ari zen baldintza «leoninoekin». Azkoitiko Xabier Munibe ikastolaren eraikin berria egiteko lehiatu zen Antzibar, eta 7,7 milioi euroko aurrekontua aurkeztu zuen. Florentino Perez enpresari espainiarraren ACS taldeko Vias y Construccionesek, berriz, 4,5 milioiko eskaintza egin zuen, eta lehiaketa irabazi. Antzibar zen Gipuzkoako lan ituna betez proposamena egin zuen enpresa bakarra, eta langileei zegokiena ez ordaintzea baino nahiago izan zuen enpresa itxi.

Besteak beste, horren ondorioz ere gero eta hemengo langile gutxiago ari dira eraikuntzan. 2008tik 40.000 bat lanpostu galdu dira Hegoaldean, eta herri lan handietara doazenek badakite zer baldintza izaten diren.

Herri askotako langileak aritzen dira lanean: Senegalgoak perrail lanak egiten; Portugalgoak, kofratzaile lanetan; errumaniarrak, bulgariarrak eta ukrainarrak, pladurrak jartzen... Eraikuntza publikoetan ari diren hemengo langile apurrak arduradunak, topografoak eta halakoak dira. Gure kalkuluen arabera, %95 dira kanpotarrak». Batez beste, 20.000 bat euro gutxiago jasotzen dute hemengoek baino, ELAren esanetan.

Ikuskaritza, baina, ez dator bat ELAk emandako kopuru horiekin. «Eraikuntzaren sektorean beti egon da kanpoko langile ugari, baina ez nago ados lantaldeak atzerritarrez osatzen direla diotenekin. Esan dezaket, gainera, laneko dumping-a saihesteko lanean ari garela, eskura ditugun lege tresnak erabiliz».

Monrealek aitortu du legeak badituela hutsuneak. Esaterako, langileek sartzen dituzten orduak gehiegizkoak diren edo ez jakiteko. «Aparteko ordu gehiegi antzeman ditugunean esku hartu dugu. Baina lanaldiak erregistratzeko araudi zorrotzago bat egoteak asko lagunduko luke gure lana. Ikuskariok ditugun susmoak berretsiko lituzkeen dokumentazioaren premia dago». Monrealek gogorarazi du enpresaria langileen ordutegiaren kontrola eramatera behartzen zuen araudia baliogabetu zuela Auzitegi Gorenak. «Derrigortasun hori ezabatu izanak kontrolatzeko oinarrizko lanabes bat kendu digu. Beharrezkoa da Langileen Estatutuaren 35. artikulua berritzea. Kongresuan horretan ari dira, eta espero dugu aldaketa etortzea». Langileen estatutuaren arabera, langileek urtean aparteko 80 ordu egin ditzakete. San Josek emandako datuen arabera, batez beste, hilean aparteko 50-60 ordu sartzen ari dira halako obretan.

Are eta larriago bihurtzen da egoera AHTa bezalako proiektuetan, tuneletako araudia ezberdina delako. Lur azpiko lanetako 1.562/1995 errege dekretuak zehazten du meategietako lanaldiak egunero sei ordukoa izan behar duela, eta sekula ezin izango liratekeela 35 orduko lan asteak gainditu. 12 ordu arteko lanaldiak salatu eta frogatu ditu ELAk zenbait zatitan, eta, besteak beste, ekimen horien ondorioz, 2012ko ekainaren 1ean Eusko Trenbide Sareak (ETS) aitortu zuen Lan Harremanetarako Kontseiluan «abusuzko eta legez kanpoko lanaldiak» zeudela. Patxi Lopezen gobernuak konpromisoa hartu zuen indarrean zegoen legea ezartzeko. ELAren arabera, Iñigo Urkulluren gobernuak ez du bete Patxi Lopezek agindutakoa.

]]>
<![CDATA[Esplotazioa, bertatik bertara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1952/006/001/2019-02-03/esplotazioa_bertatik_bertara.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1952/006/001/2019-02-03/esplotazioa_bertatik_bertara.htm
Ongi dakite hori Anoetako futbol estadioaren berritze lanetan ari diren dozenaka langileek. Iparraldeko harmailak altxatuko dituzten orubean jo eta ke lanean ari dira egun. Putzu gaziaren arrastoa hor da, zelaitik pare bat metro sakon. Hondeamakinak, zulatzaileak eta gora eta behera dabiltzan langileak arreta handiz ari dira lanean, BERRIA bertaratu den arratsalde ospelean. Igor San Jose ELAko Eraikuntzako arduradunaren laguntzaz pasatu dute kazetariek obren segurtasun harresia. Hondeamakina bat gidatzen ari da Mamadu Dembele, hondarra eta harriak zanpatuz lokatz bigunaren gainean. Irribarre handi batekin agurtu du ELAko ordezkaria. Ezagun du tentsioa dagoela obren eremu itxian. Sindikatuek irregulartasun eta arau hauste larriak egotzi dizkiote futbol zelaiaren eraikuntzaren ardura daukan Anoeta aldi baterako enpresa elkarteari (Altuna y Uria eta Moyua enpresek osatzen dute ABEEa) eta Lan Ikuskaritza berresten ari da haietako asko. Anoeta Kiroldegia administrazio kontseiluak (udalaren enpresa) 15.000 euroko isuna jarri berri die, beharginei Gipuzkoako arloko lan ituna ez ezartzeagatik. Salaketa bat bestearen atzetik iritsi dira enpresa azpikontratatuen aurka.

Membelek 36 urte ditu, eta Malikoa da. Zortzi euroko soldata jasotzen du orduko (hitzarmenaren arabera legokiokeenaren heren bat gutxiago), eta 10 orduko lanaldiak egiten ditu egunero. Eraikuntzan aspalditik ari bada ere, apirilean Anoetara lan egitera iritsi zenetik, ez oporrik ez aparteko ordurik ez du kobratu inoiz. Haren ondoan aritu den Acacio Augusto lankide portugaldarrari 26.000 euro zor dizkiotela kalkulatu du ELAk, langileak emandako agirietatik. Hamaika hilabetez aritu da hamar orduko lanaldian.

Ondo daki Dembelek bera bezalako langileei azpikontratek ezarritako baldintzak zein diren, urteak daramatza-eta eraikuntzan lanean. Horrek ez dio kendu irribarre zabala aurpegitik. Badaki makina bat herrikidek eta adiskidek zer topatu duten Afrikatik Europarako gurutze bidean. Eta berak aukera du maite dituenei hilero diru puska bat bidaltzeko. ELA sindikatuak Azurex-Habitat haren enpresaren aurka salaketa bat jarri zuen iazko uztailean, langileak legez kanpoko lagatzeagatik, eta ikuskaritzak arrazoia eman dio aste honetan. Orain, ABEEak kontratatu beharko luke Dembele, eta Gipuzkoako lan ituna ezarri. Sindikatuko ordezkariarekin mintzatu den denbora laburrean gertu eduki du igeltsero afrikarrak Moyuako arduraduna. Lanari ekin dio berriro, isilik, elkarrizketa moztuz eta begiak makinara zuzenduz.

Beldurrarekin bizitzera ohitu dira eraikuntzan ari diren langile etorkinak. Badakite edozein unetan lanik gabe gera daitezkeela. Badakite prekarioa eta, areago, esplotaziozkoa dela euren lan egoera. Baina hori dute bizibide. Eta dirubide.

Zelaiaren bestaldeko harmailetan, hegoaldeko butaken azpian, Santiago Dominguez dago. Erratz bat eskuetan, argiketariek, arotzek, mekanikariek, iturginek eta beste gremioetako langileek sortutako hautsa eta zikina garbitzea egokitu zaio. Haren parean, Anoetako estadioaren berdegune dotorea. Iluntzearen atarian, fokoen argi artifiziala laztantzen hasi zaio, eta are eta distiratsuago ageri da berdegunea.

Duela hilabete batzuekin alderatuta, alde ederrean dago Dominguez orain. ELAk Gipuzkoako Vilariño azpikontrataren aurka jarritako salaketak arrakasta izan du, eta Anoeta ABEEak kontratatu behar izan du, azpikontratari langileak legez kanpo lagatzeagatik. Orain, zortzi orduko lanaldia du, hamahiru euroko ordaina ordu bakoitzeko, opor ordainduak, gaixotzeko eskubidea... Haren lankide askok amestu ezin dituzten lan baldintzak.

Erretirotik gertu, ezagutu ditu eraikuntzaren aro oparoak Dominguezek. Murias, Altuna y Uria eta sona handia duten hemengo enpresa batzuentzat lan egin zuen garai batean. Lehen mailako ofiziala zen orduan. Lan asko egiten zuen, baina ongi ordaindua. Lehertu zen puxika, agortu zen patrika, eta Dominguez kale gorrian geratu zen. Pasaiatik Extremadurara (Espainia) itzuli zen, eta, iaz, igeltsero lana bilatzeari ekin zion berriro. «Anoetan lan egiteko Vilariñok jarritako iragarki bat ikusi nuen, eta aurkeztu egin nintzen. Kartoizko kutxa batean arropa eta kontratua bidali zizkidaten lanean hasi behar nuen egunean». Ez du ezagutzen bere nagusia. Obrako sarreran autoak eta kamioiak lokatzez garbitzen dituen hodi malguarekin aritu zen lanean, bi hilabete luzez. «12 orduko lanaldiak eta zortzi euroko soldata nituen, ez oporrik ez aparteko ordurik». Lana beltz egin beharra, sos batzuk jasotzeko. ELAn afiliatu zen, eta sindikatuak gertutik jarraitu zuen bere egoera hasieratik. Nahikoa froga bildu zuenean, Vilariñoren aurkako salaketa jarri zuen, eta ikuskaritzak arrazoia eman dio. Enpresak salaketarena jakin zuenean, kaleratu egin zuen Dominguez, Whatsapp bidez mezu bat igorrita.

«Ikusten duzu, Amazon iritsi da obrara ere», aipatu du San Josek, bitxikeria horri erreferentzia eginez. Kaleratu aurretik egindako bi hilabeteetan, ia 3.000 euroko zorra pilatu zuen enpresak Dominguezekin, ordaindu ez zizkion aparteko orduak bakarrik kontuan hartuta. Horiek ere ordaindu egin behar izan dizkio gero. Sindikatuek eta ikuskaritzak egindako kontrola dela eta, enpresak ez daude lasai. Bisitan izan den bitartean, Moyuatik dei egin diote ELAko ordezkariari, telefonoz. BERRIA izan da elkarrizketaren lekuko. Ez dago lausengarik telefonoaren bestaldetik. Anoeta berritzeko obra uste baino eremu labainkorragoan dago. Alfonbra berdearen azpian, hankak lokatzetan.

Corellatik erraustegira

Zubietako erraustegiaren eremutik 300 bat metrora, Eskuzaitzetako zabalgunean, errautsen biltegia eta biometanizazio planta egiteko orubea prest dago. Inguruko lur zoruak atontzen ari dira langileak. Bazkari orduaren amaieran heldu dira lekukoak barrakoietara. 2019ko soldaten taula banatu die sindikalistak. Lan tresnak eta materialak jasotzen ari dira gehienak, lanari berrekiteko prest. Marokoar talde batengana jo du kazetariak. Mohammed —izen asmatua da— dago tartean, Corellan (Nafarroa) bizi den igeltseroa. Eguzkiak zaildutako aurpegi beltzarana erdizka estaltzen dio buff urdin ilun batek. Hiru adiskide ditu inguruan, hirurak isilik eta lurrera begira. «Zenbat kobratzen duzue eta zenbat orduz aritzen zarete?», galdetu dio kazetariak: «Lanaren arabera, bakoitzak berea, zazpi, zortzi, bederatzi euro... Hamar ordu egunean», erantzun du.

Corellatik egunero etortzen ote diren galdetzean, arduradun izateko itxura daukan beste lankide bat hurbildu zaio, eta arabieraz mintzatu. Begiak jaitsi, eta isildu egin da Mohammed. Iritsi berriak erantzun du galdera, bere partez: «Hemen inguruan bizi gara, Zizurkilen». Inanova azpikontratak ordaintzen die soldata, eta San Josek aspalditik ezagutzen duela aipatu du, Corellana zenari izena aldatu baitzioten, sindikatuen salaketak jasotzen hasi zenean. «Ohikoa da Corellatik hona eta bueltan ibiltzea langile hauek, eta guk izan dugu kasu bat baino gehiago». Altuna y Uriako langile bat hurbildu zaio ELAko kideari, eta euskaraz agurtu du. «Zenbat kobratzen dute hor joan diren marokoar talde horretakoek?», galdetu dio: «orduko sei euro-edo», erantzun du. Langileak sakabanatu dira, eta bakarrik geratu dira bisitariak bat-batean. Beste lokatz batzuetan hankak sartzeko garaia heldu den seinale.

Adunako tunela

Abiadura handiko trena (AHT) aparteko herri-lan bat da. Bai erabiltzen ari diren bitarteko humano eta ekonomikoengatik, eta baita obrak dauzkan zailtasun tekniko ugariengatik ere. Zizurkil-Andoain tartean urteak daramatzate lanean. 4.692 metroko tunela (Euskal Y-ko Gipuzkoako luzeena) amaitzen ari dira, eta lan erritmoa jaitsita daukate inguruan, aritu izan den eta ari den langile kopuruaren aldeari erreparatuz gero.

Ordu batean, lana utzi eta bazkarira jaitsi dira beharginak horretarako propio egokitutako barrakoietara. Nork bere tuperra atera, eta taldetan elkartu dira bazkarirako ere. Portugesak eta galiziarrak dira gehienak. ELAko ordezkariak soldaten eta euren lan eskubideen orritxoa banatu die. Joao —izen asmatua da— portugesarekin hasi da hizketan sindikatuko kidea. 35 urte ditu, eta astero etortzen da Portugaldik, igande arratsaldean bizitokitik irten eta goizaldean iristen da Gipuzkoara. «Villabonan bizi gara, bost lagun etxe batean. Etxea ongi dago. Zortzi euro eta erdi ordaintzen digute orduko, hamar orduko lanaldian. Ez dugu aparteko pagarik ez oporrik. Egiten dugun lanaren ordaina jasotzen dugu, eta kito». Enpresak egunero 40 euroko dieta ordaindu beharko liokeela gogorarazi dio San Josek. «12 euro ordaintzen dizkigu», arrapostu egin dio langileak. Uncisan ari dira lanean taldeko portugesak, garai batean Unika zenean. Ezagutzen du San Josek ere, makina bat salaketa jarri diote-eta inguruko herri lanetan langileei ezarritako baldintzengatik.

Ondoko mahaian galiziar talde bat eseri da. Arropa garbiena daukanak hartu du bozeramaile lana. Lan egiten duen azpikontratak Gipuzkoako lan ituna ezarri diela dio, eta ordaintzen ez dien bakarra egunero sartzen dituzten aparteko bi orduak direla. Hiru langile daude inguruan. Inork ez du burua altxatu. San Josek zalantzan jarri du langilearen esana, Tecozam enpresarekin gatazka bat baino gehiago izan duelako ELAk, ituna ez aplikatzeagatik, bai erraustegian, bai Anoetan eta baita AHTan ere. Tunelean joan den urrian izan zen lan istripu larriari buruz hizketan —langile bat hil zen— amaitu da elkarrizketa. Orduan altxa du burua gizonetako batek. «Bertan nintzen ezbeharra izan zenean», adierazi du.

Ondoan duen beste batek burua makurtuta eduki du elkarrizketa osoan, gutxika irensten ari den janariari behar baino buelta gehiago emanez. «Sindikatuko informatzaile bat da hori», azaldu die San Josek kazetariei. Eta, alde egin aurretik, esku orri gehiago utzi ditu pixkanaka tuperrez eta langilez betetzen ari diren mahaien gainean.]]>
<![CDATA[Langile atzerritarren hilobia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1984/008/001/2019-02-03/langile_atzerritarren_hilobia.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1984/008/001/2019-02-03/langile_atzerritarren_hilobia.htm
2008KO UZTAILAREN 14A

Florian Popa 51 urteko langile errumaniarra hil zen, Lukun (Araba) gertatutako lan istripuan. Pisu handiko xafla metaliko bat erori zitzaion gainera. Kofratu baten hiru zati ari zen bereizten haietako bat jausi zitzaionean. Osalanek egindako azterketaren arabera, langilea erabiltzen ari zen lan prozedura «ezegokia» zen. Segurtasun planak ez zuen jasotzen nola lan egin pieza horiekin, eta ordubete baino gehiago aritu ziren Popa eta harekin batera ari zen beste langile bat inolako gainbegiratzerik, garabirik eta eusteko tresnarik gabe. Popa Mecanotubo Kataluniako enpresa azpikontratatuarentzat ari zen lanean istripua izan zuenean. AHTko zati hori egiten ari zen enpresa taldeak -Tecsak eta Altuna y Uriak osatua- azpikontratatuta ari zen Mecanotubo.

2010EKO ABUZTUAREN 11

49 urteko langile portuges bat hil zen Duran (Araba), elektrokutatuta. Langilea Construcciones Gomes azpikontratatutako enpresarentzat ari zen lanean. Metalezko pieza batzuk mugitzen ari zen behargina zubibide batean. Goi tentsioko kable batzuk zeuden inguruan, eta haien eraginez elektrokutatu zen. Osalanek egindako txostenaren arabera, lan metodo «desegokia» erabiltzen ari zen.

2010EKO ABENDUAREN 9A

Mikola Vistxenski langile ukrainarra hil zen, eta haren lankide Dragomiv Iordanov bulgariarra larri zauritu, lehergaiak deuseztatzen ari zirenean, tren lasterraren obraren eremuan, Eskoriatzan (Gipuzkoa). Hain zuzen ere, goma-2 kartutxoak sutara botatzen ari ziren, sei metroko distantziatik, horrelakoetan erabiltzen den protokoloa errespetatu gabe. Arauaren arabera, 400 metroko distantzia errespetatu behar da halako lehergaiak desegiteko prozeduretan. Gainera, ez eurek eta ez Ferrovialen azpikontratak, Hergon enpresak, ez zeukaten halako materialak manipulatzeko baimenik. Legutio-Eskoriatza zatian gertatu zen ezbeharra, kartutxo baten eztandak bi langileak hainbat metrora bota zituenean. Iordanovek zauri oso larriak izan zituen buruan, begietan eta gorputzeko beste hainbat tokitan. 419 egun behar izan zituen osatzeko. Gertakariengatik egindako epaiketan, Iordanovek aitortu zuen lehergaiak desegiteko prozedura bera erabili zutela beti istripuaren aurretik ere, eta ez zegoela inongo teknikaririk euren lana kontrolatzen. Enpresak kofratzaile lana egiteko kontratatu zituen bi langileok, eta Jaurlaritzaren meatze teknikariak «akats larriak» atzeman zituen aztertutako dokumentazioan; besteak beste, ezbeharra izan zutenen artezilari titulazioa istripua gertatu eta egun batera bete izana. Jaurlaritzak %50eko «laguntza errekargua» ezarri zion Gizarte Segurantzari.

2011KO MARTXOAREN 8A

46 urteko kamioi gidari bat hil zen Antzuolan (Gipuzkoa), bihotzekoa emanda.

2011KO IRAILAREN 6A

50 urteko langile portuges bat hil zen Tolosan (Gipuzkoa), Aldaba Txiki auzoan, dumper artikulatu batekin amilduta. Bertsio ofizialaren arabera, langileak ez zuen segurtasun uhala jarria istripua izan zuenean, baina Osalanek aitortu zuen lan txandak antolatzeko sistemak arazoak sor zitzakeela. ELA sindikatuak salatu zuenez, Excavaciones Jove enpresako beharginak 12 orduko bi lan txandatan ari ziren lanean. Hildako langileak arratseko 19:00etan fitxatu zuen, eta 04:00 aldera gertatu zen ezbeharra; alegia, bederatzi bat ordu lanean zeramatzala. Legez, gaueko txandako langileek ezin dute aparteko ordurik egin. Azpikontratatuta zegoen Excavaciones Jove obra horretan, eta istripu hori izan eta hilabetera epaitegian salatu zuen ELAk, langileei 12 orduko lanaldiak ezartzen jarraitzeagatik. Hain zuzen ere, ezbeharra izan eta astebetera, enpresa bereko beste behargin bat bizirik atera ahal izan zen, maldan behera kontrolik gabe joan zen traktore batetik salto egitea lortu zuelako. Hilabete lehenago, beste langile bat zauritu zen obra horretan, lanean ari zen dumperraren kabina irauli egin zitzaiolako.

2012KO UZTAILAREN 12A

Antonio Alvarez Rodriguez 55 urteko langile espainiarra hil zen Arrasaten (Gipuzkoa), 40 tonako porlanezko xafla batek zanpatuta. Ikerketaren arabera, langileak ez zuen pieza horien gainean egon behar, baizik eta aldamio batera igota eta arnes batekin bermatuta. Sacyr eta Amenabarrek osatutako Aldi Baterako Enpresa Elkarteko UTE Mondragonek azpikontratatutako Tierra Armada enpresarentzat ari zen lanean langilea. 2011ko abenduan, ELAk lan ikuskaritzan salatu zituen istripua gertatu zen AHTko zati horretako (Aramaio-Arrasate) enpresa arduradunak, langileei «abusuzko lanaldiak eta baldintza latzak» ezartzen zizkietelako.

2013KO ABUZTUAREN 26A

Jose Maria Castillo Alonso 44 urteko langile espainiarra hil zen Bergaran (Gipuzkoa), AHTaren lanetan, makina zulatzaile batekin 6,5 tonako konpresore bat zeramala izandako istripu baten ondorioz. Bergara-Antzuola zatian lan batzuk egin ostean, makineria garraiatzen ari ziren langileak pista batetik errepide bateraino. Han, kamioietan zamatu behar zuten konpresorea. Errebuelta baten ostean, langileak makinaren kontrola galdu, eta 40 metro inguru joan zen, pareta bat jo arte. Kolpearen ondorioz, konpresoreak eta makina zulatzaileak langilea zanpatu zuten. Istripuaz egindako ikerketan, hainbat irregulartasun bildu zituen Osalanek. Batetik, langileak zuen makina zulatzailearen eskuliburua ez zen makina berarena, baizik eta beste batena; gainera, alemanez zegoen. Gidaliburuak argitu zuen makina zulatzaileak ez duela aurreikusten jarri zitzaionaren moduko makina bat eramatea, are eta gehiago lau tona baino astunagoa izanez gero. Horrez gain, frogatutzat jo zuten bi makinen arteko lotura gaizki egin zutela. Makinari behar bezalako mantentzea egiten ari ote zitzaion jakitea ezinezkoa zela berretsi zuen Osalanek, orduak zenbatzen zituen tresna erabileratik kanpo zegoelako. Hildako langilea azpikontrata baten azpikontrata batentzat ari zen lanean, FCCk, DCk eta Lurgoienek adjudikatua zuten obraren zati batean.

2018KO IRAILAREN 22A

46 urteko behargin bat hil zen Zornotzan (Bizkaia), AHTaren lanetan ari zela. Istripu horren inguruko informazio asko ez da zabaldu, baina, erakundeetatik jakin zenaren arabera, gizona ondoezik sentitu zen lana amaitzen ari zenean. Sorosleak joan ziren lankide batek eskatuta, baina ez zuten lortu bere onera ekartzea. Obrako zuzendaritzaren arabera, «berezko heriotza» izan zen langilearena, baina sindikatuek zalantzan jarri zuten hori, bero handia egiten baitzuen hil zen egun hartan. Gizona Hierros Sancho azpikontratatutako enpresarentzat ari zen lanean.

2018KO URRIAREN 3A

Getarian (Gipuzkoa) bizi zen 30 urteko langile marokoar bat hil zen, Zizurkilen (Gipuzkoa) izandako lan istripuan. A.B. azpikontrata baten azpikontratarentzat ari zen lanean, Tecnolevers and Mobile Cranes enpresarentzat, hain zuzen ere. Tunel barruan gertatu zen istripua. Bi kamioi elkarren parean geratuta utzi zituzten, eta kamioilariak jaitsi egin ziren, baina baten balaztak huts egin zuen, eta elkar jo zuten. Hormigoi makinak atzera egin zuenean ikusi zuten langile gaztea lurrean. Bere onera ekartzen saiatu ziren sorosleak, baina ezin izan zuten salbatu. Osalanek ikerketa martxan du istripuaren nondik norakoak argitzeko.]]>
<![CDATA[Kimu berriak Erriberan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2019-01-23/kimu_berriak_erriberan.htm Wed, 23 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/016/003/2019-01-23/kimu_berriak_erriberan.htm
Izan ere, Huerta de Peraltakoak ez dira edozein langile. Gehienak Magrebetik Euskal Herrira lan egitera etorritako pertsonak dira. Besteak beste, horregatik zeuden bereziki egoera prekario eta ahul batean. Bazterketa horren azpian dauden jarrera arrazisten jakitun, eragitea erabaki zuen LABek, langileei antolatzeko tresna indartsu bat emanez. Beharginen ahalduntze horretaz mendekatzeko, enpresak kalera bidali zituen langile konprometituenak, eta, horren ondorioz, greban hasi ziren euren lankideak.

Geroztik egun gogorrak izan dituzte, eta Poliziaren kolpeak ere jasan dituzte hainbatetan. Azkenean, baina, lortu dute enpresa beren eskaeretara hurbiltzea. Ea langileen eta LABen kemenak balio duen Erriberako baratzetan kimu berriak ernatu, eta gizartearen platerak beste modu batez hornitzen hasteko: kultur arteko aniztasunean eta elkarren errespetuan oinarritutako dietak gabezia handiak baititu oraindik ere gurean. "Merezi izan du grebak" Esplotazioa, hemen eta orain ]]>
<![CDATA[Arangoaren eta Aitzolen legatua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2019-01-17/arangoaren_eta_aitzolen_legatua.htm Thu, 17 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/023/003/2019-01-17/arangoaren_eta_aitzolen_legatua.htm
1936an hil zituzten frankistek Jose Ariztimuño, Aitzol, eta Florencia Olazagoitia, eta euren senideek ere kereila bat aurkeztuko dute Donostiako epaitegian, diputazioak lagunduta. Justiziarik, agian, ez dute lortuko. Baina gertatutakoaren memoria bizirik dagoela erakutsiko dute. Zeren, agian, Espainiako auzitegientzat preskribatuta egongo dira delituok, baina haiek ahantzi nahi ez dituen herriarentzat, berriz, ez.]]>
<![CDATA[Orain]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1951/016/003/2019-01-13/orain.htm Sun, 13 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1951/016/003/2019-01-13/orain.htm
Urteak pasatzen ari dira, baina. Eta egoera lazten, urteen poderioz. Heldu den astean dozenaka mila kilometro egingo dituzte berriz ere senide eta lagunek presoengana joateko. Berdin ume, heldu edo zahar; osasunez ongi edo pattal izan; bidean elurra, euria edo izotza topatu... Eta premiazkoak dira mugimendu azkarragoak eragile guztien aldetik. Presoen arazoa ez baita haien senideena edo gertuen daukaten sektore politikoarena bakarrik. Gaixo dauden presoak, adinekoak, etxetik ehunka kilometrora daudenak, bakartuta eta lehen graduan direnak... Iraganeko salbuespen politiken biktima dira presoak. Giza eskubideak urratzen ari dira, eta ez da aski estatuek daramaten erritmoa. Ezta alderdiek —Ipar Euskal Herrikoek salbu— agendan eman dioten bigarren mailako tokia ere. Mugimendu gehiago eta sendoagoak behar dira. Berandu baino lehen. 2020ko manifestazioa baino lehen. Orain.]]>
<![CDATA[Berotze globala azkartzen ari da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/010/001/2019-01-10/berotze_globala_azkartzen_ari_da.htm Thu, 10 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1914/010/001/2019-01-10/berotze_globala_azkartzen_ari_da.htm
Horiek horrela, azken lau urteak erregistratuta dauden beroenak izan dira. Azken bost urteotako batez besteko tenperatura 1,1 gradu beroagoa izan da industria aurrekoa baino; betiere, Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak (IPCC) zehaztuak dituen datuak oinarritzat hartuta. C3Sk emandako datuak, beraz, bat datoz Munduko Meteorologia Erakundeak (MME) abenduan aurreratu zituen proiekzioekin.

1981-2010 aldiarekin konparatuta, 0,4 gradu beroagoa izan da 2018a munduan, eta, Europari dagokionez, 0,1 gradu hotzagoa izan da tenperatura orain arteko bi urterik beroenetan baino -2014 eta 2015-. Copernicus programaren C3S zerbitzuak adierazle klimatikoen inguruko kalitatezko datuak eta datu sailak ematen ditu etengabe: aire azalerako tenperatura, itsas izotzaren azalaren egoera eta prezipitazio kantitatea. Jean-Noel Thepaut zerbitzuko buruaren hitzetan, «oso urte beroa» izan da 2018a: «Gertaera klimatiko dramatikoak izan ditugu. Aipagarriak dira Europaren zati handi batean izandako uda bero eta lehorra, eta eskualde artikoetan nozitutako tenperatura igoerak. Horiek guztiak alarma jotzeko moduko seinaleak dira guretzat. Elkarlanean eta ahaleginak biderkatuz bakarrik lortuko dugu aurrerapen bat egitea eta gure planeta gordetzea hurrengo belaunaldientzat».

Copernicusen mapak erakusten du tenperaturaren igoera orokorra. Alabaina, badira berotze prozesua azkarrago jasaten ari diren zenbait eskualde, bereziki Artikoan, eta, zehazki, Bering itsasartean -AEBen eta Errusiaren artean- eta Svalbard uhartedian (Norvegia). Munduko ia inguru guztietan izan zituzten ohi baino tenperatura beroagoak, bereziki Europan, Ekialde Hurbilean eta AEBetako mendebaldean. Aldiz, Ipar Amerikako ipar ekialdean eta Errusia eta Asiako erdialdeko eskualde batzuetan batezbestekotik beherako tenperaturak izan zituzten.

Poloetako egoera bereziki larria da, bertan pilatzen baita munduko izotz gehiena. Egunotan jakinarazi dute adituek Antartikaren izotz hedadura -urtarrilaren 1eko datarekin- inoizko txikiena izan dela aurten. Hain zuzen ere, 5,47 milioi kilometro koadroko hedadura neurtu dute, azken 40 urteetako txikiena. 1981-2010 aldiko batez besteko hedadurarekin alderatuz, %26 txikiagoa da hedadura hori. Azken asteotan ezohiko tenperatura altuak izan dira Antartikan, eta horrek eragin du neurri handi batean izotz galera. Hego poloaren egoera konplexua da, adituen arabera, eta, duela lau urtera arte, batezbesteko historikoaren gainetik izan da izotz azaleraren hedadura. 2017tik, baina, gutxitzen ari da urtero, Artikoan bezala, eta batezbestekoaren azpiko datuak izan dira geroztik.

Copernicus Lurraren behaketa egiteko Europako Batasunak daukan programa nagusia da. Informazio eta datu bildumak eskaintzen ditu ingurumen gaien inguruan. Copernicusen Klima Aldaketarako Zerbitzuak (C3S) Epe Ertaineko Aurreikuspen Meteorologikoetako Europako Zentroaren (ECMWF) datuekin osatzen ditu bere bildumak. ECMWF gobernu arteko erakunde independente bat da, eta datuak helarazten dizkie 34 estatu kideei. C3S sistema operatibo bat da, egunero lurreko, itsasoko, aireko eta sateliteko milioika behaketa prozesatzen dituena. Sistema matematiko bat erabiltzen du horiek denak biltzeko, eguraldi aurreikuspenak egiteko erabiltzen direnek bezala. Erabiltzaileek tokian tokiko eta unean uneko tenperaturari buruzko datuak aurki ditzakete, baita poloetako eskualdeetakoak ere. Haren datu bildumek osatzen dituzte epe ertain-luzerako erabiltzen diren beste batzuk. Datu horien konbinazioak irudi oso eta fidagarria eskaintzen du. Analisi horretatik ondorioztatu dute zientzialariek lurraren aire azalerako tenperatura 0,1 gradu berotu dela batez beste bosturteko bakoitzean 1970etik hona, eta lurraren tenperatura 1,1 gradu beroagoa dela industria aurreko garaian baino.

Munduko Meteorologia Erakundeak datu horiek erabiliko ditu 2018ko klimari buruzko txostena egiteko. Martxoan argitaratuko du, eta adituek espero dute C3Sk aurreratu dituen datuak berrestea.

CO2 pilaketa, handitzen

Bestalde, Copernicusek atzeman duenez, berriz ere handitu egin da atmosferako CO2 pilaketa. Aire zutabe baten CO2a neurtzen du, lurreko azaleratik estratosferaraino. Hain zuzen ere, lurretik gertuko CO2 metaketa handiagoa da goiko geruzetan baino, eta, horregatik, satelitez behatutako guneetakoak eta azalerakoak antzekoak izaten dira, baina ez guztiz berdinak. 2018ko hazkundea urteko 2,5+/-0,8 milioiko partekoa (ppm) izan da, C3Sren arabera. 2017koa baino handiagoa izan da hazkundea, beraz, 2,1 +/-0,5 partekoa izan baitzen orduan. Guztira, 406,7 partekoa da berotegi efektuko gasen kontzentrazioa atmosferan gaur egun.

Horren harira, herenegun AEBetako Rhodium Group ikerketa taldeak publikatu zuen azterlan baten arabera, herrialde horretako berotegi efektuko gas isurketen iazko hazkundea azken urteotako handiena izan da: %3,4koa, hain zuzen ere. Hala, herrialde horrek Parisko Akordioan hartutako konpromisoak nekez beteko dituela erakusten dute datuek, are eta gutxiago Donald Trump presidente berria akordio horretatik aldendu zenetik. Hain zuzen ere, AEBek Parisko Akordioan konpromisoa hartu zuten 2025erako berotegi efektuko gasen isurketa %26 gutxitzeko, 2005ekoaren aldean. Hala balitz, hurrengo zazpi urteetan, batez beste, %2,6 gutxitu beharko lituzkete isurketak.

Txostenaren arabera, bereziki jarduera ekonomikoaren ondorioz ugaritu dira isurketak AEBetan: salgaien garraioa modu nabarmenean handitu delako eta hegazkin bidezko bidaiak gehiago izan direlako. Hala, diesela %3 gehiago erabili zen aurreko urtean baino. Hain justu ere, garraioa izan da, hirugarren urtez jarraian, CO2 gehien isuri duen sektorea AEBetan.

Neguko hotzaldiek eta udako bero handiek ere energiaren eskaera handiarazi dute zenbait eskualdetan, eta horrek ere zerikusia izan du isurketen ugaritzearekin. Nolanahi ere, Donald Trumpek ikatzaren eskaria bizkortzeko egindako ahaleginek ez dute arrakastarik izan, oraingoz. Trumpek bertan behera utzi zuen Energia Garbiaren Plana. Txosten horrek karbono isurketak murriztera behartzen zituen estatuak, Parisko Akordioaren helburuak betetzeko.

Alabaina, AEBetako egoera ez da salbuespena. Izan ere, munduan ere %2,7 handitu zen berotegi efektuko gasen isurketa iaz, bigarren urtez jarraian: 37,1 gigatonako isurketa gertatu zen planeta osoan, sekula baino gehiago. 2014tik 2016ra eten egin zen hazkunde hori, eta adituek baikortzat jo zuten datu hori, baina azken bi urteotako datuek frogatu dute joera horrek ez duela jarraipenik, Parisen estatuek horretarako konpromisoa hartu bazuten ere.

Bestalde, AEBetako Zientzietako Akademia Nazionalak egindako ikerketa baten arabera, itsasoetako berotzea urteko energia kontsumoa baino mila aldiz handiagoa da. Zientzialarien arabera, 1871tik hona 436 x 1.021 jouleko berotzea izan dute ozeanoek. Hain zuzen ere, ikerketaren egileen arabera, lan horren bidez are gertuago daude itsasoen berotzea nola gertatzen ari den jakitetik. «Lehenengo urrats bat besterik ez da», adierazi du Laure Zanna ikerketa gidatu duen fisikariak. ]]>
<![CDATA[Balak Amurrion]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2019-01-08/balak_amurrion.htm Tue, 08 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/019/003/2019-01-08/balak_amurrion.htm
Aspaldi utzi zion ETAk pistolak erabiltzeari, eta iaz desagertu zen erakunde gisa. Alabaina, euskal gatazkaren puzzlea osatzeko, ez zen nahikoa ETAren piezak eskura izatea. Ez zen nahikoa ekintzak egiten zituen bitartean, eta, beraz, are eta gutxiago da nahikoa orain.

Presoak etxera dioen bandera balkoian zintzilik duen Amurrioko familia baten baserriari ekin diote tiroz. Lekukoen arabera, polizia ohi batek egin du erasoa. Ertzaintza ikertzen ari da, eta gizon susmagarri bat identifikatu du, atentatua egin duelakoan. Atxilotu, oraingoz, ez dute inor atxilotu.

Igande goizeko hamaikak aldera sartu zen tiroa etxeko sukaldeko leihotik. Bertakoak han ziren, eta arrisku bizia izan dute. Bizia galtzeko arriskua, besteak beste. Bederatzi milimetroko beste bala batzuek eragin ohi zuten burrunba mediatikorik ez du sortu Amurriokoak, ordea. Eta beste testuinguru bat irudikatu behar da gertaeraren larritasunaz benetan jabetzeko. Esate baterako, tiroa beste alderdiren bateko kide baten etxearen aurka jo balute, eta egilea, berriz, ezker abertzalearen ingurukoa balitz.]]>
<![CDATA[Aztarna elektrikoa neurtzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2018-12-26/aztarna_elektrikoa_neurtzen.htm Wed, 26 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1958/010/001/2018-12-26/aztarna_elektrikoa_neurtzen.htm
Aurreko astean Europako Batasunak zehaztu zuen zenbat murriztu nahi dituen ibilgailuen eta kamioien isurketak 2030erako. Hain zuzen ere, %37,5 gutxitu nahi ditu autoen gas isurketak, eta %31 furgonetenak. Horrekin batera, autobus eta kamioien murrizketak ere adostu dituzte 28 estatuetako ordezkariek: %30.




Eragile askoren iritziz, klima aldaketaren aurkako Parisko Akordioa betetzeko ez dira nahikoak izango Europak ezarritako helburuak. Aldiz, autogintza industriarentzat, gehiegizkoak dira jarritako helburuak. Bada, hala ere, xede horietatik etekina atera dezakeen sektore bat: auto elektrikoena. Hain zuen ere, aurten %40ko hazkundea eduki du auto elektrikoen salmentak Europan -195.000 auto saldu dira-, eta hazkundea nabarmen areagotuko da hurrengo urteotan, adituen arabera.

Horri begira, Europako Ingurumen Agentziak txosten bat egin du ibilgailu elektrikoen eta errekuntzakoen kutsadura alderatzeko, betiere klima aldaketari eragiten dioten isuriei erreparatuz. Azterketa horretan, auto elektrikoaren bizitza osoa hartu dute aintzat, hura ekoizteko behar diren materialen ustiaketatik hasi eta hondakin moduan beharko duen kudeaketaraino.

Alde horretatik, ingurumen agentziak aitortu du gaur-gaurkoz kutsatzaileagoa dela auto elektrikoak ekoizteko prozesua ohiko autoena baino. Edonola ere, ibilgailuaren ziklo osoa kontuan edukita, eta gaur egun Europan dagoen mix elektrikoaren osaera aintzat hartuta, auto elektriko baten CO2 isurketak %17-21 txikiagoak dira diesel auto batenak baino, eta%26-30 txikiagoak gasolina auto batenak baino. Nolanahi ere, autoaren hornidura jatorri berriztagarrikoa balitz, isurketa %90 txikiagoa litzateke ohiko auto batena baino. Aitzitik, elektrizitatearen jatorria ikatz zentral bat balitz, auto elektrikoa kutsatzaileagoa litzateke gasolina eta gasolio bidezko autoak baino.

Gaur-gaurkoz, ibilgailu elektrikoen bateriak eta motorrak diesel eta gasolina autoenek baino material gehiago behar dituzte: besteak beste, nikela, kobrea eta beste osagai batzuk. Aldi berean, ekoizpenean CO2 isurketa gehiago eragiten du auto elektriko batek, bateria ekoizteko energia handia erabiltzen delako bereziki. Ingurumen agentziak ohartarazi du auto elektrikoen bateriaren ekoizpenak eragiten duela autoaren bizitza osoko isurketen %40 inguru. Datu hori ere lotuta dago erabilitako elektrizitate motarekin. Gaur egungo ekoizle handiena Txina da, eta oso zentral kutsatzaileak baliatzen ditu bateriak egiteko.

Edonola ere, agentziak iragarri du baterien ekoizpenean aurrerapen dezente gertatu beharko liratekeela hurrengo urteotan, besteak beste, klima aldaketa eragiten duten isurketak murrizten lagunduko dutenak. Halaber, bateriak ekoizteko prozesuan energia berriztagarriak erabiliko balira, nabarmen murriztuko litzateke auto elektrikoen ingurumen eragina. Txostenak nabarmendu du bultzatu beharko litzatekeela baterien estandarizazioa birziklatzea eta berrerabiltzea errazteko ere.

Erabileran, alde handia

Auto elektrikoaren abantailarik handiena da mugitzen denean CO2 gutxiago isurtzen duela ohiko auto batek baino. Europako Ingurumen Agentziaren txostenaren arabera, errekuntza ibilgailu ertain batek 143 gramo CO2 isurtzen ditu kilometro bakoitzeko. Konparazio baterako, neurri bereko auto elektriko batek 60 eta 76 gramo artean isurtzen ditu. Hori, gainera, gaur egun Europan dagoen mix energetikoa aintzat hartuta, zeinean %40 inguru jatorri berriztagarrikotzat jo daitekeen. Txostenean iragarri dutenez, Europan ezarrita dauden energia politikak aurrera eramaten badira, berriztagarriek gero eta pisu handiagoa izango dute. Horrela, 2030erako, kilometroko 60 gramo CO2 isuri ordez 40 gramo isuriko dituzte auto elektrikoek, eta, 2050erako, 16 gramo.

Ingurumen agentziak aitortu du herritarren osasunerako kaltegarriak diren partikulak ere isurtzen dituztela auto elektrikoek, bereziki PM10 eta PM2,5 partikulak, baina errekuntza autoek baino nabarmen gutxiago.

]]>
<![CDATA[Itzal horia Hegoaldean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/002/2018-12-26/itzal_horia_hegoaldean.htm Wed, 26 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/017/002/2018-12-26/itzal_horia_hegoaldean.htm
Ipar Euskal Herrian ere erregaiaren gaineko zerga igotzekoa zen Frantziako Gobernua urte berria hasterako, baina Jaka Horien mugimenduak bertan behera utzi du asmo hori. Hegoaldean ez dago itzal horirik, oraingoz. Nahiz eta, zenbakiak ikusita, behintzat, inork pentsa dezakeen motiborik ez dela falta.

Espainian ezarriko den zergak badu, gainera, beste osagairik ere. Izan ere, Hego Euskal Herriko lau ogasunek ezarri beharko dute, ezinbestean, zergaren zati autonomikoa, Madrilek agindu dielako. Cristobal Montoro ministro ohi popularrak berdindu egin nahi zuen tasa hori erkidego guztietan, eta orain arte zerga ez ezartzeko aitzakiaren bat izan duten euskal ogasunek ez dute halako aukerarik izango aurrerantzean. Beraz, horretan ere, Espainiatik gertuago egongo dira lau herrialdeak 2019an 2018an baino.]]>
<![CDATA[Goi bilera gotortua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2018-12-19/goi_bilera_gotortua.htm Wed, 19 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/018/003/2018-12-19/goi_bilera_gotortua.htm
Emmanuel Macron Frantziako presidentea Miarritzen egotekoa bazen ere, azkenean ez da bertaratu, eta haren gobernuko ordezkari bakar bat bidali du Euskal Herrira: Jean Yvres Le Drian Europako eta Kanpo Aferetako ministroa.

Macronek zailtasun handiak ditu bere agenda politiko-ekonomikoa aurrera eramateko, eta Jaka Horien mugimenduaren ustekabeko eztandak erakutsi du aspaldi ez bezalako legitimitate arazo baten aurrean dagoela Frantziako Errepublika. Horren aurrean hautatutako indarraren bideak, hau da, Poliziaren eta armadaren etengabeko erabilerak, defentsiban dagoen gobernu ahul baten itxura erakusten dute.

G7koen goi bilera egiteko Miarritze hautatu zuenean, Macronek ez zuen orain bizkar gainean sumatzen duen krisiaren arrastorik. Hemendik aurrera, baina, krisia leundu edo oker dezake, hartzen dituen erabakien arabera. Ildo horretan, luze egin dakioke Miarritzera bitarteko bidea. Iristen baldin bada.]]>
<![CDATA[Gainezka egin du erregai deposituak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1990/008/001/2018-12-16/gainezka_egin_du_erregai_deposituak.htm Sun, 16 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1990/008/001/2018-12-16/gainezka_egin_du_erregai_deposituak.htm
Hasieran, trantsizio ekologikoaren bidean hartutako neurri baten aurkako protesta gisa saldu zuen Emmanuel Macronen gobernuak, eta eslogan errazak igorri zituen hedabideetara: hilabete bukaeraz kezkatzen zirela herritar horiek, baina ez munduaren bukaeraz, klima aldaketaren arriskuei aipamen eginez.

Izatez, gasaren eta petrolioaren kontsumoari gobernuak ezarritako karbono zergak eragin txikia izan du orain arte, baina, erregaiaren beraren prezio igoerak bultzatuta, gero eta pisu handiagoa hartzen hasi da egunero autoa hartzen duten herritarrentzat. Hiriguneetatik aparteko guneetan bizi direnez, haietako askok, gainera, arazoak dituzte erabilera horri alternatiba bat bilatzeko. Protestaren neurria handituz joan ahala, gobernuak atzera egin du, baina haserrea ez da baretu, eta kezkaren oihartzuna nazioartera eta Polonian egiten ari den klimari buruzko goi bilerara ere heldu da. Donald Trump AEBetako presidenteak, esate baterako, abagunea aprobetxatu du Twitter bidez Parisko akordioei eraso egiteko: «Pozten nau ikusteak Parisko protesta egileek eta nire lagun Emmanuel Macronek bat egin dutela orain bi urte adierazi nuenarekin; hots, ituna ezin txarragoa dela, herrialde arduratsuen energiaren prezioa igo egiten duelako gehien kutsatzen dutenak zuritzen dituen bitartean».

Klima aldaketaren aurka ari diren erakundeek eta ekologistek, ordea, Macronen politika kritikatu dute. Izan ere, erregaien gaineko zergen zama baliabide gutxiko herritarren bizkar gainean uztea egotzi diote, zergetatik at utzita kutsatzaileak diren hainbat sektore -hegazkin eta itsas garraioa, esaterako-. Laurence Tubiana Europako Klimaren Aldeko fundazioko lehendakariak arrazoi eman die Jaka Horien haserreari: «Justizia soziala trantsizio energetikoaren erdian paratu behar da. Karbonoaren gaineko zerga sistema, bidezkoa izatekotan, erreforma fiskal globalago baten barruan eraman behar da aurrera, laguntzeko neurriak bere gain hartuz».

Ados dago Bizi mugimendua ikuspegi horrekin. Areago, gogor jo du Macronen aurka. «Klima aldaketaren aurkako borrokarentzat kezkagarria ez da Jaka Horien mugimendua, baizik eta krisi ekologikoari aurre egiteko eredugarria zela erakutsi nahi zuen gobernu batek, trantsizio ekologikoak galdegiten duen ohituren aldatzeko, neurri bat hain gaizki eta molde bidegabean kudeatzea», adierazi du taldeko kide Xabier Harluxetek.

Izan ere, testuinguru berean ikusten ditu Harluxetek bi planoak: hots, gero eta herritar gehiagok arazoak izatea hilabete amaierara iristeko eta krisi ekologiko orokorra: «Denak gara sistemaren biktimak, aberatsenen indartzeko gutarik pobreenei oraino diru gehiago hartzen dien eta ber denboran gure planeta eta gure bizi baldintzak suntsitzen dituen sistemarenak».

Zergatik at, neurri gehiago

Neurri handi batean, hiriguneetatik aparteko hiri eta herriguneetan izan du Jaka Horien mugimenduak oihartzunik handiena. Hain zuzen ere, Macronen gobernuak eta Hollanderenak -Macron ministro izan zen orduan- gune horietako zerbitzu publikoak kaskartu eta garraio kolektiboen kalitatea asko gutxitu dute hamarkada batean.

Halaber, lurralde antolaketa ereduak auto pribatuaren erabilera sustatu du eguneroko harremanetan, bai etxetik lanera joateko, bai eguneroko erosketak eta bestelako zeregin batzuk aurrera eramateko. Eta erregaiaren prezioa igotzen hasi denean, horri zerga erantsiak ezartzean, eztanda egin du oreka meheak. «Petrolioaren prezioaren igotzea larritu egin da ikusten delarik aberatsenei eta enpresa handiei nolako opari fiskalak egiten zaizkien eta, bitartean, nola larritzen den usu lanera joateko autoaz aparte alternatibarik ez duten pertsona pobreenen egoera, austeritate politiken ondorioz», gogoratu du Harluxetek.

Florent Marsellesi Frantziako Berdeen europarlamentariak adierazi duenez, trantsizio ekologikoak bidezkoa izan behar du, eta ez du inor atzean utzi behar. «Ekologia eta justizia txanpon beraren bi aurpegiak dira».

Ikuspegi horretan kokatzen du Bizi-k ere trantsizio ekologikoa. Harluxet: «Mugitzeko ohitura eta jokamoldeak poliki-poliki aldatuko dituen trantsizio garai batean elkartasun funts bat finantzatu behar du karbono zergak, familia pobreentzat eta garraio kolektiboaren eskaintza eskasa duten guneetan bizi diren familientzat. Alegia, sektore horietan mugikortasun alternatibo baten eskuratzeko denboran pairatuko lituzketen gastu gehigarrien konpentsatzea». Alegia, trantsizio horrek alor asko ukitu behar dituela uste du Bizi-k, ez erregaien kontsumo mota bat bakarrik. Etxebizitzen isolatze termikoa bermatu behar da, lurralde antolaketa aldatu, hiri eta baserrietan garraio publikoa garatu, etxetik lan egiteko sistemak bultzatu, bizikletentzako azpiegiturak egin, laborantza industriala eraldatu, energia berriztagarriak bultzatu... «Hori guztia enplegu sortzailearen eta herritarren erosahalmenaren lagungarri egin, zeren diru gutxiago xahutuko dugu berotzean, garraioetan eta datozen urteotan saihetsezinak izanen diren gas eta petrolioaren prezioaren igoeran».]]>
<![CDATA[Osakidetzako eskandaluaz, ikerketarik ez]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2018-12-13/osakidetzako_eskandaluaz_ikerketarik_ez.htm Thu, 13 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/1904/021/003/2018-12-13/osakidetzako_eskandaluaz_ikerketarik_ez.htm
Eledun jeltzaleak adierazi du ez diola beldurrik ikerketa batzorde bat osatzeari. Kontra bozkatu du, ordea. Auzia lehertu zenetik, gobernuak mugimendu batzuk egin behar izan ditu —besteak beste, Osakidetzako aurreko zuzendariaren dimisioa bultzatu— baina azterketak prestatzen aritu ziren 100.000 lagunek azalpenak ere merezi dituzte. Zer gertatu zen, nola eta zergatik filtratu ziren azterketak, eta ea, askok dioten bezala, ohiko sistema izan den hori Osakidetzan... Erakundeek informazioa eta gardentasuna bermatu behar dituzte, eta, ikerketa baztertuz, herritarren konfiantza higatu baino ez da egiten. Horrek ez dio lagunduko Osakidetzari arriskuan eduki dezakeen «izen ona» zaintzen. Izatekotan, kontrakoa.]]>
<![CDATA[Asmoa, ahoa baino biziagoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/2166/006/001/2018-12-06/asmoa_ahoa_baino_biziagoa.htm Thu, 06 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñaki Petxarroman https://www.berria.eus/paperekoa/2166/006/001/2018-12-06/asmoa_ahoa_baino_biziagoa.htm ahobizi eta belarriprest roletan, eta hala aritzeko konpromisoa hartu dute agintariek ere.


Adierazpen eta babes keinu beroetatik harago, baina, aldaketa gutxi izan da agintariek eta alderdietako ordezkariek gizartearekin komunikatzeko duten hizkuntz ohituretan. BERRIAk zenbait alorri erreparatu die hamaika egun horietan, eta honako emaitzak aurkitu ditu:

HEDABIDEEKIKOHARREMANA



Euskaraldian, erakundeek ez dute aldatu hedabideekin harremanetan jartzeko erabili ohi duten hizkuntza. Alegia, ez dute euskara lehenetsi. Jaurlaritzak ele bitan bidali ditu prentsa deialdiak eta oharrak, ohikoa duen moduan. Salbuespen bat izan da, hori ere ohikoa: Herrizaingo Sailak prentsa oharrak gaztelaniaz igorri ditu lehenengo, eta euskarazkoak handik ordu batzuetara.

Hain zuzen ere, hori egiten du Nafarroako Gobernuak ere. Goizean bidali ohi dizkie hedabideei prentsa edukiak erdaraz, eta arratsaldean euskaraz. Horrek praktikan arazo handi bat dakar, azken finean kazetariek ezinbestean erdarazko edukiak erabili behar dituztelako artikuluak lantzeko. Nafarroan informazioa sortzeko ahalmena duten erakunde nagusietan bigarrena Iruñeko Udala da, eta haren funtzionamendua are okerragoa da euskaraz aritzen diren hedabideentzat. Izan ere, ohar gehienak erdaraz bidaltzen ditu udalak. Ohar gutxi batzuk bakarrik bidali ditu euskaraz. Euskal Elkargoak ere orain arte bezala jardun du. Oharrak ele bitan igorri dizkio BERRIAri, baina frantsesa lehenetsita. Baiona, Angelu Miarritze eta Hendaiako herriko etxeek frantses hutsez bidali dituzte oharrak eta deialdiak.

Gipuzkoako Foru Aldundiak ele bitan bidali ditu ohar guztiak, salbu eta Kultura Sailaren prentsa ohar bat, erdara hutsez bidali baitute. Sail hori PSE-EEren esku dago -Denis Itxaso da arduraduna, eta ahobizi rola hartu du Euskaraldian-, eta ohitura du zenbait ohar eta komunikazio gaztelania hutsez igortzeko. Gipuzkoako ahaldun nagusi Markel Olanok hartu du neurri koherenteago bat jokatu duen ahobizi rolarekin; izan ere, prentsa agerraldietan euskara hutsez aritu da, eta euskaraz erantzun die galdera guztiei, baita erdaraz egindakoei ere.

Bizkaiko erakundeen kasuan, bai aldundiak eta bai Bilboko Udalak euskara hutsez igorri dituzte oharrak BERRIAra, ohi duten moduan. Izan ere, bi erakunde horiek hedabide bakoitzari galdetzen diote ea zer hizkuntzatan nahi duten prentsa edukiak bidaltzea, eta, kazeta honek euskaraz eskatu duenez, hala bidaltzen dizkiote beti.

Arabako Foru Aldundiak eta Gasteizko Udalak ere ele bitan bidali dituzte prentsa ohar eta deialdi guztiak, ohi duten moduan.

Alderdiei dagokienez, PSEk, PSNk, Geroa Baik, UPNk eta PPk gaztelania hutsez bidali dituzte ohar gehienak. Elkarrekin Podemosek, EH Bilduk eta EAJk, berriz, euskaraz eta gaztelaniaz.

PARLAMENTUKO JARDUNA



Nafarroako Parlamentuan ez da osoko bilkurarik izan Euskaraldiko bi asteotan. Hamaika eguneko egitasmoa hasi bezperan egin zuten osoko bilkura bat, eta, ohikoa den bezala, erdara erabili zen gehien. Bakartxo Ruiz EH Bilduko parlamentaria izan zen hitzaldi bat ia osorik euskaraz egin zuen bakarra. Saio berean Adolfo Araiz (EH Bildu) eta Jokin Castiella (Geroa Bai) parlamentariek ere erabili zuten euskara.

Eusko Legebiltzarrean, berriz, bi saio izan dira Euskaraldiak iraun duen egunetan, eta bietan ere erdara izan da gehien erabili den hizkuntza. Azaroaren 23ko osoko bilkuran gobernuaren kontrol saioa egin zuten, eta, Euskaraldiaren hasiera izanik, parlamentari batek baino gehiagok azaldu zion bere atxikimendua ekinaldiari. Saioaren idatzizko transkripzioa aztertuta, ondorioztatzen da hitzaldien heren bat inguru egin zela euskaraz eta beste bi herenak gaztelaniaz. EH Bildu, EAJ eta Elkarrekin Podemoseko hainbat parlamentarik bakarrik egin zuten euskaraz saio hartan. PP eta PSE-EEkoek dena gaztelaniaz egin zuten.

Handik astebetera egindako osoko bilkuran are eta txikiagoa izan zen euskararen erabilera. %28 inguru egin zuten euskaraz, eta %72 gaztelaniaz. Gasteizko parlamentuan ohikoa den moduan, EH Bilduk egin zuen gehien euskaraz. Hain zuzen ere, hitzaldien %80 euskaraz egin zituen koalizio abertzaleak. Osorik euskaraz egin zuten Pello Urizar eta Larraitz Ugarte parlamentariek, eta bi hizkuntzetan Josu Estarronak. EAJk %60 egin zuen gaztelaniaz eta %40 euskaraz, eta Elkarrekin Podemosek, berriz, %72 egin zuen gaztelaniaz eta %28 euskaraz. Talde horretako zenbait parlamentarik dena gaztelaniaz egin zuten, eta EAEko Ahal Dugu-ko idazkari nagusi Lander Martinezek egin zuen gehienbat euskaraz. Bigarren osoko bilkura horretan PSE-EEko Eneko Andueza parlamentariak hitz batzuk egin zituen euskaraz, baina erdaraz aritu zen batez ere.

SARE SOZIALAK



Ahobizi gisa hartutako konpromisotik urrun samar jardun dira agintariak eta alderdietako ordezkariak sare sozialetan. Koherentzia falta nabariena PSE-EEko ordezkariek izan dute. Euskaraldian zehar Twitterren idatzitako mezu gehienak gaztelaniaz zabaldu dituzte, esate baterako, Denis Itxaso Gipuzkoako Kultura diputatuak eta Idoia Mendia PSE-EEko idazkari nagusiak, biek ere ahobizi izateko konpromisoa hartua bazuten ere.

Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariak, Markel Olano Gipuzkoako ahaldun nagusiak eta Eneko Goia Donostiako alkateak euskara lehenetsi dute Twitterreko kontu ofizialetan Euskaraldian zehar. Iñigo Urkulluk mezuen %69 idatzi ditu euskaraz, eta Markel Olanok eta Eneko Goiak, %75 inguru. Euskaraldiaren aurreko hamaika egunetan, esate baterako, askoz orekatuagoa izan zen euskararen eta gaztelaniaren arteko erabilera Olano eta Urkulluren Twitter kontuetan, erdi eta erdi egin baitzuten. Uxue Barkosek ere bi hizkuntzak erabili ditu Euskaraldian, baina mezu gehiago zabaldu ditu gaztelaniaz, Maria Solana gobernukideak eta Joseba Asiron Iruñeko alkateak bezala.

Hartutako konpromisoa bete dutenetako bat izan da EH Bilduko Nafarroako parlamentari Bakartxo Ruiz, euskaraz zabaldu baititu mezu zuzen guztiak Euskaraldiak iraun duen bitartean. Aurreko hamaika egunetako bere jarioari erreparatuz gero, euskaraz gehiago egin zuen orduan ere (%63), baina erdaraz ere idatzi zituen mezuak.

Jean Rene Etxegarai Baionako auzapez eta Euskal Elkargoko lehendakariak ez du mezu zuzenik zabaldu Euskaraldian, eta birtxiotu dituen guztiak frantsesezko mezuak izan dira. Unai Rementeria Bizkaiko ahaldun nagusiak ere mezu zuzen bakarra idatzi du Twitterren Euskaraldian, euskaraz, ekinaldiarekin bat egiten zuela jakinarazteko.]]>