<![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Wed, 16 Oct 2019 01:54:02 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Biharamuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-10-13/biharamuna.htm Sun, 13 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-10-13/biharamuna.htm
Garai batean, beste bat izaten genuen kezka. Urtea joan, urtea etorri, jakin-minez galdetzen genion elkarri: atzo ezer bai? Bezpera egun seinalatua baitzen, batez ere kuarteleko egutegian. Urteko egun bakarra zen herrian destinatuta zeudenak kaleko arropaz ateratzen zirela. Ospakizun-oturuntza eta gero beti. Ez ura edanda. Pilarica Arrazaren Hispanitatearen Guardia Zibilaren egunez ikusiak gara asko aurreneko aldiz pistola bat esku kakotuan zut. Tabernariak bezeroak gu izan gintezkeenak mehatxatzeko. Ez limonada edanda: ez gaituzue maite baina hemen gaude. Gau batean, bonba txiki bat lehertarazi zuten gu ibiltzen ginen tabernan. Urteetan egon da koska hantxe.

Eta egia zen, ez genituen maite. Gerora ere, ez dute askorik egin maite ditzagun. Boluntarioek fusilatu zuten Txiki, kare bizitan desegin nahi izan zituzten Lasa eta Zabala hauek torturatu, hil eta ehortzi ostean. Berak izan ziren Espainiako legebiltzarrean tiroka sartu zirenak, Navajas fiskalak heroinaren trapitxeoan inplikatu zituenak, GALen lan zikinak egiteko zeudenak. Eurek itxi zuten Euskaldunon Egunkaria. Torturatu egin dute, begiak atera, buruak txikitu, tiroz hil, mila eta bat eratara umiliatu dute edonor edonoiz edozein aitzakiarekin Behobiatik Ceutako hondartzetaraino. Eta jarraian, nola saritzen dituzten ikusi dugu, nola barkatzen zaizkien kondenak, nola garbitzen izenak. Zergatik ez gaituzue maite besteek maite gaituzten bezala?

Erabat fosildua dago baina, Espainiako sisteman, maitasun hori. Ferrer Guardia Montjuicera eroan zuten haietako edonoren hitzak historiaren abal hauxe duelako kondenatu dituzte Altsasuko gazteak. Emaiozue buelta orain honi.]]>
<![CDATA[Enpatia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-10-06/enpatia.htm Sun, 06 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-10-06/enpatia.htm
Bestea. Izan ere, zer gara bestea gabe. Bereak eta asto beltzarenak entzun behar izan ditu Puigdemontek otu zaionean botatzea Euskal Herrian, 829 hildakorekin, ez zela 155.a inoiz aplikatu. Alde dituenek erantzun diote gogorren. Nola litekeen halakorik esatea hemen gertatu direnak gertatuta, Espainiako gobernua terrorismoan inplikatua egon denean, milaka lagun zanpatu dituenean estatuak berak, errugabeak asko. Azken batean, zertan dabilen norbera ondo azaltzeko inork pairaturikoa narrazio ofizialaren alfonbrapean gordetzen.

Iñigo Urkulluri heldu zaion zaparradaren parekoa, Bizkaiko metalgintzako grebaren harira adierazi duenean (non ere inportantea da, Forum Europan) badakiela jakin patronalak ahalegin guztiak eta bi egin dituela egoera honetara ez heltzeko eta, eskaerak bidezkoak izanagatik, sindikatuak direla akordioa nahi izan ez dutenak. Esan badu esan du, ez dira haren izenaz ahaztu ondorengo egunetako manifestazioetan. Batzuk bapo bizi diren artean zortzi urte daramatzatela besteek lan hitzarmenik gabe. Hain itsu al dagoen hori ez ikusteko, ez lezakeela lehendakariak goikoa are gehiago goratu eta zapaldua gehiago zapaldu.

Etxera, seme-alaben batzarretatik bueltan. Ohi legez, talde-lanaren muntaz hitz egin zaigu, kooperazioaren onurez. Eta bide batez, euren artean jazarpenik gerta ez dadin, zein garrantzitsua den haurrak nerabeak gazteak, ikaskidearen tokian jarrita, haren mina ulertzea, norberaren baitatik atera eta bestearekin enpatiaz jokatzea.

Politikaz ez dakit hitzik egin den, berandu heldu naiz gaur ere.]]>
<![CDATA[Bezeroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-09-29/bezeroa.htm Sun, 29 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-09-29/bezeroa.htm leninista izango, ezta bestea ere marxista. Jeltzalea izan ezik, bazirudien izenondoak abandonatzeko garaia iritsi zela.

Izan ere, nork nahi du bidean lokaztutako identifikaziorik milioka lagun daudenean botoa emateko prest musualdea pixka bat garbituz gero? Adjektiboek kaltetu egiten dute irudia, ibilian-ibilian maiztu, zikindu, astun egiten baitira. Hainbeste, non inoiz kontrako esanahiez ere kargatzen diren. Argentinan daukagu argibide argiena: nola liteke, ezkerretik eskuin muturreraino, milioika lagunek beren burua peronistatzat jotzea? Zer esan nahi du ez badu bereizteko balio? Alejo Carpentierrek «adjektiboaren zimurrak» deitu zion gaitzari.

Honetaz jakitun, eta izenak berak ere gaizki zahartzen direla ohartuta heldu dira formula berriak. Alderdiak ez daude modan eta fronte berbak oihartzun oldarkorregia dakar «elkarbizitza» dagoenean bogan. Jende bila, positiboan ibili beharra dago beti: Euskal Herria Bai, Nafarroa Bai, Geroa Bai. Hala saldu ziren elkartzeak eta batasunak: HB, EB, AB, EA... eta bata Bildu bada, Navarra Suma da bestea. Hortik jo du Iñigo Errejonek ere formazio berria bataiatzeko: Más Madrid, Más País.

Botoemailea izutuko ez duen erregistroaren bila, hura bezerotzat hartuta, kontsumo produktuen formulara helduak dira alderdiak. Zer datorren, ikusten da. Laster ez dute beste erremediorik izango xanpu, garbikari, autogileen bidetik jotzea baino: Euskal Herria Plus, zinkpiritionearekin; Nafarroa Ultrafor, karbunklo partikula aktibatuekin...

Aztarrenik ez zer erosten gabiltzan, baina izen horrekin ezin txarra izan.]]>
<![CDATA[Argazki bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-09-22/argazki_bat.htm Sun, 22 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-09-22/argazki_bat.htm
Bada harrotasunik argazkian. Euskaraz kantatzera joanak dira Madrilera, garbi uztera herritarra zutela munduari bira eman zion aurrena. Museo militarrak lagundu die erakusketarako hautaturiko leloarekin: «Lehenbizikoak izan ginen». Lehenbizikoak, horrela hitz egiten duelako jende putzantuak; eta ginen, halaxe delako, ez da denborarik ez espaziorik garaipenean. Denok iritsi ginen Elkanorekin Getariara 1522ko irail hartan. Polita atera da argazkia, hortxe egongo da egunen batean esateko: han izan nintzen ni, erregearekin. Ederki apainduko du egongela.

Eta hala da dena, baita argazkia bera ere, denboraren bagan barrena dabilen nao bat. Manupeko sinpatikoak pleitesia erakusten anakronismo harro bati, esklabo beltzak plantazioko nagusiarekin nola, apaingarri folkloriko eta guzti, urte hauetan guztietan Azurmendirik, Arestirik, Estebanik izan ez bagenu bezala. Elkanok egin moduan, hainbeste urte eta nekeren ondoren hasierako portura iristeko, Club Juvenileko kromo haietara, Personajes guipuzcoanos, zein atsegin eta gertuko etxeko nagusiak, zein jator eta bezatu gonbidatuak armadako kaserna dotorean, Matxitxakotik urrun eta presiopetik libre. Jende zoriontsua.]]>
<![CDATA[Foruzaina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-09-15/foruzaina.htm Sun, 15 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-09-15/foruzaina.htm
Deus berririk ez gerra irabazi zuten haien lorratzean. Zentralitatearen eta txoko-ederzaleen arteko lehia atzera ere, ezinezkoa dirudien orekaren bila. Estrategia politiko hutsa azken batean, betiko helburua gogoan: Espainia bakarrarena ez den beste edozein nazio-egituratze honetara edo hartara itotzea.

Eta Alonsoren alde diot, ez uste dudalako harena dela alderdia indartzeko aukerarik onena, auskalo, baizik eta haren «tokian tokiko berezitasunak» aditu eta, ahazbidean nituen errealitate-txatalak etorri zaizkidalako kolpetik. Hizkuntzara ekarrita, esaterako, euskarara kontzientzia-hartze larritik heldutako makinatxori orain arnasgune deitzen ditugun esparru horietako batera heldu eta konprenitzea hain gaitza zitzaien hura bat: nola izan zitekeen frankista amorratuek normaltasun inbidiagarriz erabiltzea euskara eguneroko bizimoduan. Zuzen dabil Alonso: Alvarez de Toledoren begiez ezin uler litezke Azkoitia, Ondarroa, Baztan.

Diskurtsoaren eta orain arteko praktika politikoaren arteko kontraesanez bete zait dena. Ez dute erraza, berandu datoz. Eta bestea falta botoak aiseago biltzeko. Ikustekoa izango da nola janzten duten hemendik atzera «bertako berezitasunaren» kontu hau. Trabesa egina dago: eskuina eta nazio forala. Izango dute norekin lehiatu. ]]>
<![CDATA[Osmosia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-09-08/osmosia.htm Sun, 08 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-09-08/osmosia.htm
Ezin bada gehiago eskatu ostatuan gaudela Johnson telebistan agertu eta «hara, beste zoroa!» irrigarria baino. Azkarren ikusi duenak orrazkeraren erridikuloaz egin du aipamenen bat, ez oso originala ere. Autokritikoenak lotsarik gabe aitortu du galdua dabilela brexit-aren kontu horrekin, ez dakiela zertaz ari diren «irteera ordenatua» entzuten duenean, eta ez dela gauza konprenitzeko zeren alde dabilen Corbyn eta zeren kontra gainontzeko laboristak. Ausartenak dianaren erdian jarri du berriz ere Johnson. Segi dezala brexit-aren erokeriarekin. Ingeles txoro alaenak! Hala galduko dutela Eskozia, ezen haiek, zaudete seguru hala izango dela, ez baitaude prest Europatik kanpo geratzeko. Orain dela aukera berriz ere independentzia erreferendumera deitzeko eta oraingoan bai, enbataren indarraz irabazteko.

Bistan da, uda dela, egoeraren bihurria eta informazioaren katramila, ez da batere samurra egiten britainiar politikaren jarraipena egitea. Johnson eta erreginaren manupekoak noiz eta nola joango diren jakitea, zinez lantegi gaitza bihurtu zaio trebeenari ere. Zergatik doazen, errazagoa zaigu lerro bakar batean laburtzea: antisozialak dira, snobak eta sukaldari txarrak. Historiak eman dizkigu hamaika izenondo karikaturarako. Doazela hala nahi badute, ez dugu pena handirik hartuko. Eta mahats honen erdian gu non gauden, ez daukagu azaldu beharrik. Gu, orain ez hainbeste arte, «merkatarien Europatik» kanpo bazela beste antolaketa modu bat aldarrikatzen genuenok berberok.]]>
<![CDATA[Buñueleko musikariena]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/017/002/2019-07-28/buueleko_musikariena.htm Sun, 28 Jul 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/017/002/2019-07-28/buueleko_musikariena.htm
Istorioak, jakina, errematea du. Ekarri zuten, auskalo nondik, gurdi handi bat, laboreak batetik bestera eramateko horietakoa. Igo zituzten aulki batzuk, eta musikariak bertan eserita, mandoak eta herritarrak tiraka zirela, segizioaren atzetik hasi eta han jo omen zuten, entseguetan baino askozaz hobeki.

Asteotan, urteroko irudiak heldu zaizkit. Ailegatuko dira gehiago. Lagun, ezagun, ezezagun taldeak atzerri urrunetan ikurrinekin, itxura batean alai, euskararen, presoen, Altsasuko gazteen aldeko pankartak dituztela eurek eta bidaian lagun, ezagun, ezezagun egin dituztenekin, hala behar eta, irribarretsu eta eskuetan aldarriekin haiek ere, zer esan nahi duten ulertzen ez badute ere. Esan gabe doa, ikusgarriagoa da argazkia zenbat eta exotikoagoak izan bertan ageri direnak.

Buñueleko musikariena. Ikurrak beste batzuk izanagatik, eta borondate onenez ere, ez dakigu oinez. Bi hilabete ez, mendeak eman ditugu postura berean entseguan.]]>
<![CDATA[Turismoaren mintzoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2019-07-21/turismoaren_mintzoa.htm Sun, 21 Jul 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1892/014/002/2019-07-21/turismoaren_mintzoa.htm
Ederra zegoen egoteko, jende itxuraz zoriontsua bildua zen bertara eta iluntzeko brisak doi orrazten zituen aurpegi, beso, sorbalda, zango, oin egunez berotuak. Itsasoaren marruma, orban beltz isila. Ez zegoen etxerako gogorik. Zein ederra den, izan ere, solas naroa lagun artean. Eta hala esan zuen batak, eta baieztatu besteak, erabat mudatzen zela lehen ere herria negutik udarara, eta horrekin batera hizkuntza ohiturak, baina ez al garen ohartu nola okertu den egoera azken urteetan, betiko udatiarrek bizpahiru eguneko turistei utzi dietenean tokia. Lehen, neurri batean edo bestean, herritarrekin harremana zutela haiek; hauei, berriz, berdin zaiela Lekeition egon, Benidormen zein Pernambucon. Ezinbestean, adibidez jantzi da gaua: erdara hutsean idatzitako menuak ostatu atarietan eta kartetan; norberaren mintzoa ia hutsaren hurrengo entzutea kalean, eta haurrena, lehen herriko umeekin euskaraz trebatzera etortzen baziren, orain alderantziz gertatzen dela, gazteleraz jartzen dituztela haiek gureak. Non eta arnasguneetan. Galduak garela. Turismo eredu honekin, bagoazela apapa.

Gero, ozpinduko ez baginen, norberaren asmoez mintzatu ginen, denok baikoaz nora edo nora. Bata Gironara, ez dakit nork utzitako etxe batera; bestea, beroarekin ezin eta Bretainia aldera nahiago; harakoa, aldiz, ibilitariarena, Laosera eta Kanbodiara, zoragarriak omen. Hizketan jarraitu genuen, baina ibilbideez, batean eta bestean egin eta ikusi beharrekoez, edertasunaz.

Nola ez dakigula, inork ez zuen hizkuntzaren gaia atera berriz.]]>
<![CDATA[Belzunegi medikua Portboun]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/017/002/2019-07-14/belzunegi_medikua_portboun.htm Sun, 14 Jul 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/017/002/2019-07-14/belzunegi_medikua_portboun.htm Agur baino zerbait gehiago esan nahi zigun. Gutxieneko bat, adeitasunezko keinu bat.

Aste honetan egunero itzuli naiz Portboura. Goizeko zortzietan, entzierroaren ostean, urduri antzean itxaron diot egunero Tomas Belzunegi medikuaren parteari Nafarroako Ospitaletik. Ez zezenek edota erorikoek eragindako zaurituen egoeraren jakinminez, ezpada jakiteko heltzen zion, ikusteko ea euskaraz agertzen gintuen berriz ere. Politikoenen aldeak libre hitzak, ez itzulpen konpromisozkoak, originaltasun ttantta eta guzti, «osasuna denontzat». Hala bete du, eta hala egin diote eraso sare sozialetan ere, zertan dabilen vascuencez ezjakin alaena, «Espainia guztirako eta Hispanoamerikarako» ari dela jakinda, borono halakoa.

Bistan da agurra baino gehiago behar duela euskaldunak medikuarengandik, baina sikiera astebetez, Belzunegiren hitzek asko dute erakutsi: harro sentiarazi dute euskaldun andana; egoera tristearen erradiografia egin dute (estatuko biztanle gehienek ez dute urte guztian euskara gehiagorik entzungo); eta ezinbestean, Portbouko emakumearen kezkari bata zuria jantzita, berrogei urteko plangintza eza salatu dute. Mediku baten keinu txikia astebetez aldarrikatzeko Francoren heriotzaren ostean gazteleraren inguruan antolatutako diskurtsoak nagusikeriazkoa izaten segitzen duela, isilarazlea eta erdeinu eragilea.]]>
<![CDATA[Egungo begiz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/014/002/2019-07-07/egungo_begiz.htm Sun, 07 Jul 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/014/002/2019-07-07/egungo_begiz.htm
Eta nago hirugarren hori dela, hain zuzen, azkenaldian historiaren gaineko begirada kritiko baten beharrari behin eta birritan eman zaion erantzun bakarra. Urrunera gabe, hala katigatu dira iritziak azken asteotan Juan Sebastian Elkanoren «balentriaren» interpretazioan (betoz, bai, hiztegi etimologikoak gure mundu ikuskera biluztera). Ez omen da zilegi egungo begiz kritikatzea orain dela bostehun urteko gertakaririk; bestela esanda, hoztu gaitezen denok, beren garaiko pertsonak baitziren susmopean ditugun aitzindari haiek.

Argudiaketa bera erabili izan zen, konparazio batera, Peñafloridako kondearen eta Azkoitiko Zalduntxoen defentsan, 1766ko matxinadaren urteurrena zela-eta, haien izenak atera zirenean alearen espekulazioaren eta herri xehearen kontrako errepresioaren arduran: «Ezin da ordukoa egungo begiz epaitu». Horrela esanda, eta norberaren bizitzan azterka hasita ere, balio duen arrazoia dirudi.

Kontua besterik da, ordea. Jakina ezin litekeela iragana, bere horretan, egungo begiz epaitu; jendarteari eman ezin zaion bezalaxe gertakari historikoen ikuspegi sinpletu, motz eta hagiografikorik. Baina kontrakorik harrotu artean, hala hauspotu dira hemen zirkuak, topikoak eta negozio garaikideak urteak joan eta urteak etorri, gutxieneko analisi kritikorik gabe, geure memoriaren turista garela sinestarazi arte. Izan ere, zeren gainean dago bada eraikia gure pentsabide kolektiboa, zeren gainean gure bizimodua, orain eta hemen, biribila dela diogun mundu honetan.]]>
<![CDATA[Iraganaren ezpainak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/028/002/2019-06-30/iraganaren_ezpainak.htm Sun, 30 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/028/002/2019-06-30/iraganaren_ezpainak.htm
Urteak ikusteke. Herritik kanpo gabiltza biok. Handik hurre egiten dudala eta lanera noala esan diot; berak, atera berri dela lo egiten duen tokitik. Ez dut gogoan aipatu zidan noiztik aterpetzen den Karitasen. Laguntza kobratzen duela, taberna batean ematen diotela jaten, plato bakarra, oso modu onean. Okerrena egun osoan ezer ez egitea dela. Eguraldia portatzen denean, hainbestean; osterantzean, luze egiten dela. Eta herrira, joaten haiz? Arreba bakarrik duela. Putakume bat, diost birritan.

Ez naiz ausartzen aitortzera, baina neure artean diot, lehengoa bahaiz, nola ez hau gogor hartuko? Badakik zenbat kalte egindakoa haizen inguruan? Gu biok ere, noiz hartu dugu zerbait elkarrekin? Elkarren ondoan bai, elkarrekin sekula ez. Bionak ziren lagunak joanak dira ia denak. Nola esaten da superbibientea euskaraz hitz bakarrean? Erlojuari begia. Alde egin beharra diat, ikasleak ditiat zain. Zeharo poztu dela ni ikusteaz. Joan aurretik, mesede bat, diost: emadak musu.

Eta ezpainak hurbiltzen dizkiot orain hogeita hamar urte harria lepoan lotuta uretara botako nuen hari. Ez da errukia, biona izan den iragana da tira egin didana. Eta amorru lausotu bat: non dira dirua inoren hondamendiaren lepotik egin zuten haiek?]]>
<![CDATA[Iraultza eta pribilegioa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-06-23/iraultza_eta_pribilegioa.htm Sun, 23 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-06-23/iraultza_eta_pribilegioa.htm
Iazko urrikoa du artikulua Enbeitak. Bertan, mitoaren atzeko gizonarengan jarri zuen fokua, eta iradokitzen kezka zuela, eta nahiago zuela ez jakin benetan nolakoa zen arlo pribatuan Guevara, susmoa duelako hark ere erabili zuela gizon izatearen pribilegioa.

Ezaguna da Guevara gazteak emakumeekin izaniko jarrera, berak kontatzen ditu Bidaia-oharrak liburuan: «ni kanpoan geratu nintzen, katigatu nuen beltx batekin; 16 urterekin, oilo bat baino putagoa zen»; edo Txilen dela, Pascua uhartera abiatu zain: «han ohoretzat dute mutilagun zuria izatea. Han lana, emakumeek egiten dute dena; norberak jan, lo eta haiek pozik eduki».

Horra gizarte hobe baten aldeko ikonoa beste gizon asko bezala portatzen. Orobat, gogoan dut nola erori zitzaigun Pablo Neruda, gure amodio gazteen poeta, haren memorietan irakurri genionean nola bortxatu zuen neskamea Sri Lankan kontsul zela. Eta hutsa bakarrak balira.

Iraingarria da gogoratu beharra: matxismoa orratz transbertsala da, pribiligioak mendeetan eginiko bidean barrena, gizonik atzerakoienetik iraultzaileenganaino doana. Eta hala ere, argirik badela sinetsi nahi dut. Buenaventura Durruti etxean dago, harrikoa egiten eta ume-zain, bi lagun heldu zaizkionean bisitan. Bat adar jotzen hasi zaio: «zer habil? Horiek emakumeen lanak dituk!». Eta erantzuna, braust: «uste baduk anarkista batek tabernan egon behar duela andrea lanean delako, esan nahi dik ez duala pitorik ulertu».

Alegia, etxean hasten dela jendarte justuago baten aldeko lehen borroka. Ez gabiltza ondo Enbeitaren kezka ulertzen ez badugu.]]>
<![CDATA[Elkartzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-06-16/elkartzea.htm Sun, 16 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-06-16/elkartzea.htm
Teilatu gainetik ari baziren ere, hierarkiarik gabeko ateraldi zorrotza begitandu zitzaidan igeltseroena. Lagun giroan, arto hartzituz egindako edaria zubi, inor beste inoren arduren jabe bihurtu gaberik, ezpainak loratuz baino hartzerik ez zegoen zirtoa, historia klase winzipeatu eta guzti.

Nola ez dakidala, ordukoa berritu zait asteon. Osakidetzako oposizioetan egin iruzurra ikertzen ari den batzordean, Belen Greaves burua Sergio Vasquez kardiologoa itauntzen ari da. «Zu peruarra zara, ezta?». Baietz, medikuak. «Zu hemen galoiak dituen inmigrantea zara, ikastera etorri eta bertan geratu dena». Ez dabil chicharik eskurik esku, eta barre Greavesek bakarrik egiten du, teilatu gainetik baino gorago: «ikusten dut ez zarela oposizioetara aurkeztu zirenetarik soziableena, agian zaren tokikoa zarelako».

Duela sei urte, eta legebiltzarrak eskatuta, Kontsumobideko zuzendari karguari utzi behar izan zion Greavesek Eroski eta Fagorren ekarpen subordinatuen iruzurraren kasuan egindako adierezpenengatik. Orain, edozein irakasleri espedientea zabaltzeko moduko jarreraz, haren esku dago administrazioaren praktika okerrak argitzea.

Peruarrak galoiak izango ditu, baina berak bostehun urteko eskola.]]>
<![CDATA[Ea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-06-09/ea.htm Sun, 09 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-06-09/ea.htm
Eara bildu zen Gabriel Aresti medikuek gibelekoa diagnostikatu ziotenean 1974an, kostako haizeak mesede egingo ziolakoan. Eta Ean idatzi zituen «Ea-ko koplak», «Enaden Begiak» eta «Josepa Mendizabal Zaldibian». Itzulpenei ere lotu zitzaien: Garcia Lorca, Castelao, Paz-Andrade… Eak ezin izan zuen salbatu, ordea.

Denboragarrenera nahi izan zuen lagun batzuen gogoak Arestik herrian utzitako itzalaren gainean hastea jasotzen haren etxearen zimentuak. Hasieran Landatarren etxearen atzealdean, parrape gozoan. Literatura Eskolaren indarrak bizkortu zituen obrak. Urteekin, hango eta hemengo lagunen lanari esker eraiki zaizkio hormak, leihoak, teilatua Arestiren etxeari, bat nekatzen zenean besteak hartuz haren lekua. Hala jarri zuten Poesia Egunek Ea literaturaren erdigunean.

Orain jakinarazi zaigu amaitu dela. Denbora beharko dugu ohartzeko zer ez dugun gehiago izango, ezen Arestiren etxean haren bi munduak biltzea lortu baita urte hauetan guztietan: herrikoitasuna eta berrikuntza. Poesia zentzurik zabalenean hartuta, idazleak ez ezik musikariak, artista plastikoak, aktoreak bildu izan dira uztailero. Hitzaldiak eman dira, errezitaldiak, kontzertuak, dantza ikuskizunak, emanaldi bakarreko antzezlanak eta jendeak behin eta berriz gogoratu nahi dituen lagun arteko otorduak eta hitz-aspertuak. Ean, bazterrak jarri dira erdian.

Hori guztia eta gehiago joan zaigu, baina batez ere gauzak egiteko era bat lausotu da. Borondatezkoa izan baita lan guztia, egitarauaren diseinutik aulkien garraiora, dena ondo atera zedin, gonbidatuak eta herrira bildutako guztiak etxean senti zitezen. Zortziehun lagun bizi dira herrian. Milaka lagunentzako etxea egin dute. Nik neuk behintzat inoiz nahikoa eskertu ezingo diedan ahalduntze zoragarria.]]>
<![CDATA[Enperadorearen jantzi berria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/029/002/2019-06-02/enperadorearen_jantzi_berria.htm Sun, 02 Jun 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/029/002/2019-06-02/enperadorearen_jantzi_berria.htm Enperadorearen jantzi berria 1837ko bilduma batean agertu zen, baina ez du, horregatik, gaurkotasun izpirik galdu. Bertsioak bertsio, Indiatik Espainiara zegoen zabaldua kontakizuna Andersenek batzerako, Turkiatik Sri Lankara. Izan ere, ez da unibertsala botereak bere burua babesteko kontu hau?

Oraingoan gertatu da, enperadorea pozik ez Anderesenenekin-eta, ipuinari beste amaiera bat eman nahi izan diola. Zalditik jaitsi da, eta denen aurrean esan dio, jende handiak soilik dakien moduan: nor zara zu ni manupekoen aurrean horren lotsagarri uzteko? Eta hala zigortu, nola eta lanik gabe utzita, ume hori, zeinaren izena, gure bertsioan, ezagutarazi egin zaigun behingoz: Marta Macho, anestesista Deba Goieneko ospitalean.

Nahi izan du halabeharrak, edo presio sindikalak, edo ikuskizunaren lotsagarrikeriak, aho adina bertsio ditu ipuinak hemen, kontakizunak bigarren amaiera bat izatea. Eta hala eman zaigu beste bat, zoriontsuagoa momentuz eta itxura batera, urteetako jardun dongea salatzen ausartu duen umearentzat. Eta hala bazan eta ez bazan, sar dadila kalabazan.

Gertaeratik harago, Andersenek kontatu gabe kontatu nahi izan zigun guztia dugu hemen ere nagusi. Alegia, begi bistakoa izanagatik enperadorea biluzik doala, jantzita doala esateraino gogortzen duela jendea larderiak. Eta bi, ez ahazteko enperadoreak beti eutsiko diola bereari, Osakidetzako zuzendaritzak orain urtebete egin zuen bezalaxe, adierazi zuenean ez zela irregulartasunik izan Lan Eskaintza Publikoko probetan, ez zuela inork aurrez jakin azterketan zer galdetuko zen, umearen asmakizuna zela dena.

Gure neurrirako egindako ipuina dirudi: minak lokartu eta kontzientziak lozorrotik iratzartzen dituen ume bati esker guztia.]]>
<![CDATA[Berezkoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/017/002/2019-05-26/berezkoa.htm Sun, 26 May 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/017/002/2019-05-26/berezkoa.htm
Izan ere, asmorik gabe min ematen duenak dena dio. Hasteko, ez bada joan inor mintzera, berezkoa duela horretarako abilidadea. Eta hori da larriena istorio honetan: ez dute sentitu inor mintzen ari direnik inguruan dagoelako antzeko txantxak egin eta lagun arteak txalotzea, emakumeak sukaldean ikusi dituztelako gizonek kirola egiten duten artean. Umeei ikasitako erantzuna dute defentsarako: hamaika aldiz entzun badugu horrelakorik, zergatik dago gaizki justu orain? Eta nahi gabe, oinez erakutsi dien gizartea ari dira salatzen.

Susmoa dut, azken beltzean, betiko eskeman gaudela harrapatuak. Munduan ibiltzeko era bi, aurrez aurre. Deitu nahi den bezala, naturala alde batean eta kulturala bestean. Berezkoa, jatorra, genitalitatea da, potroak eta potroetan jarritakoa oinarri, halaxe izan delako beti honetan zein beste arlo askotan. Berez etorri zaigu mundua horrela, ez gara produktu historiko bat. Kultura, aldiz, denok dakigu zer den: artifizialtasuna eta pedantekeria. Eta nekea, batez ere nekea. Hainbeste gauza ikasi beharra egunero, hainbeste galdera egin beharra norbere buruari. Etengabeko gimnasia hau, gure egunerokoa sustraietaraino erre dezakeen praktika gaiztoa.

Bi munduren arteko gerra da, eta ez dago begira egoterik.]]>
<![CDATA[Besteak, gu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-05-19/besteak_gu.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-05-19/besteak_gu.htm
Igande goizaldea euskal herri batean. Ehunka oinbizi nork bere erronka gogoan, ortzadarraren kolore guztiak soinean, oinetan, burukoetan, millet, scott, north face, haglofs, quechua, columbia, suunto. Bat-batean, gautxori pasatuek eta mendigoizale presatuek bat egiten duen puntuan, anbulantziaren argiak denda giltzatuen leiarretan irristan. Zer gertatu da. Polizien irratien erlotsa zurrumurru bilakatu da abiatzeko pronto daudenen artean. Oinaze orroak kalearen bestaldean. Lagunak, familia, nik zer dakit, biltzen hasita. Poliziaren zinta kalea zarratzen. Zer izan da. Jode. Hasi beharra daukagu. Etxaferoaren txinparta. Danba.

Korrika goaz gailurrez gailur, baina aurrenekoak ostera ere abiatu diren puntura heldu bitartean, lana dago egiteko. Aulki tolestuak zabaldu, bazkarirako mahaiak izango diren oholak jaitsi, ekarri, asto gainean muntatu. Zenbat izango gara mahai bueltan. Ehun. Mila. Herri gara oinez gabiltzanak. Eta oinak geldi, lehengo lekuan bestea. Estalia, inguratua. Dena bete da poliziaz egunsentiak goiza urratu duen artean. Zer gertatu da. Epailearen zain dagoela hildakoa lur hotzean. Kanpotarra omen. Odola, labana, derrigor egon behar duela hilda lepoan izanda zauria. Nor dabil labanekin kalean. Gu ez, jode.

Airea ez-ohiko argi-bristaz, begirada gurutzatuz, esaten ez diren hitzez betetzen den goiz arrotz horietako bat. Zer egiten da horrelako egoeretan. Nork esan behar du zer. Nor da nor ezer esateko. Hainbesteko lana egin da izan ere den ondo irten dadin, hainbesteko gastua.

Gu. Besteak. Eta isilik behar lukeen marra, oihu batean, salatari: nikaraguarra beharrean, hildakoa institutuko irakaslea balitz, kutxako zuzendaria, betiko okina, ez zenukete berdin jokatuko.]]>
<![CDATA[Tebas Telecom]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/025/002/2019-05-12/tebas_telecom.htm Sun, 12 May 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/025/002/2019-05-12/tebas_telecom.htm azpi atedun Tebas hura, nork eraiki zuen? Doiaz gorantz datorren letania da Laboaren ahotsa hitzak banan-banan aletzen. Liburuetan errege izenik baizik ez da ageri. Elementu, etsenplu, irudi bakoitzarekin handituz doan olatua da Brechtek Sekulabelardiko kantariari ezpain artean utzi diona: Babilonia porrokatua, Lima distirant hura, Txinako harresia... entzulea bildu ahala, mundua beste begi batzuez behatzera daramana. Hamar urtez behin gizon handi bat. Nork ordaintzen zituen haren gastuak? Zastada. Zer jende anonimo gordetzen da gertakari handien azpilduretan? Zenbat bizikizun zapuztu ditu Historiak bakan batzuk soilik luzitu daitezen?

Kontzientziari eginiko aldarri bikaina da kantua. Behin jabetuta, amaierarik gabeko loop bilakatzen zaio entzuleari: Anoetako estadioa egiten hil ziren portuges langileak, noiz gogoratuko ditu klubak? Zenbat dira dagoeneko Abiadura Handiko Trenaren obretan beren bizitza utzitakoak? Zelan zuten izena Bilboko superportuan hildako beharginek?

Hatz salataria ezarri zaio asteon Parisen Tebas modernoetako bati. France Telecom epaitzen ari dira, egungo Orange. 2007 eta 2010 bitartean bertako 19 enplegatuk egin zuen bere buruaz beste. Hauez gain, dozena bat izan ziren saiatu zirenak; depresioa, berriz, ezin konta ahala kasu. Kontua da enpresa pribatizatu zenean, 22.000 lanpostu zeudela soberan, zuzendaritzaren arabera. Akoso morala izan zen aukeratu zen estrategia langileak beren borondatez joan zitezen. Emaitza, esan dugu. Kasuak badu berezitasunik oraingoan: sistema bera ari dira epaitzen, ez batzuek besteei egindakoak; alegia, onartu egin da biolentzia estrukturalak bultzatu zituela langileak beren burua botatzera.

Eta hala, garapenaz ari zaizkigula, punta-puntako enpresez eta ez dakit zenbateko hazkundeaz hordi, zaila da Laboaren ahotsa ez entzutea, Brechtek ezpain artean utzitako hitzak doiaz gorantz, olatu bihurtzen.]]>
<![CDATA[Boterearen zaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-05-05/boterearen_zaldia.htm Sun, 05 May 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-05-05/boterearen_zaldia.htm
Valentziako hiri barruko Formula 1eko zirkuitua egiteko diru publikoak txarki erabili izana leporatu dio orain epaileak Campsi. Orobat, bere irudia hauspotzeko asmoz eginarazi omen zuen eta, bide batez, lagunak lotsa barik gizentzeko. Beste hamabost politikari eta enpresario ere prozesatu ditu. Eta zer ezagun zaigun guztia: Los Arcoseko zirkuitua eta Miguel Sanzen campskeria, Azkunak bultzatu zuen Bilbo barrenekoa eta Epsilon Euskadi proiektuak irentsi zituen 50 milioiak...

Autoa eta boterea, ez da bikote berria. Han-hemenkako iragarkietan, ez zaigu besterik iradokitzen, eta lasai asko erants dakioke beste elementu bat ekuazioari, hain da nabarmena: gizonezkoek gidatzen dituzte boterearen zaldiok. Valentziako irudiak ez dio gezurrik. Sinbolismoak errealitate egituratua erakusten du. Izan ere, glamourraren mundutik jende xehearen zerura etorrita, proiekzioa biderkatu egiten da. Garraio publikoan nor dabilen begiratzea besterik ez dago, datuak unibertsalak dira. Askogatik, emakumeak dira nagusi. Eta gizonezkoen artean, etorkinek, ikasleek, adin handikoek osatzen dute gehiengoa gurean. Boterea, eta botere-ustea bere morrontza guztiekin, autoz dabil.

Ez du honek aldatzeko itxurarik, eta susmoa dut, beste hainbat arlotan bezala, garraioaz ari garela, «publikoa» diogunean ez diogula denona, ezpada bazterrekoena, hain zuzen bizitza publikoa deritzogun horren muinean ez daudenena, kutxa komuneko dirua zirkuitu batean inoiz xahutuko ez duten horiexena. ]]>
<![CDATA[Gernika Guernicara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-04-28/gernika_guernicara.htm Sun, 28 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-04-28/gernika_guernicara.htm Guernica. Sirena hotsarekin batera, Picassoren mihisea ezinbestekoa egin da gure memoria kolektiboaren imaginarioan. Zer diot, sirena bera bainoago. Sirena errituala da; Picassoren Guernica, aldiz, espainiar erregina baten museoan bahitua, bihotz ondoan daramagun urratua edozein delarik urteko eguna. Bai, bahitua.

Guernica Gernikara!

Horretarako aukera ere galdu genuen, baina. Pariseko erakustaldia amaituta, Bartzelonan Euzko Jaurlaritzaren idazkari izan zen Julio Jauregiri egokitu zitzaion Picassorengana jotzea. Frantziako erbesteak horretarako ere ematen zuen. Malagako artistaren erantzuna argia izan zen: «Agirre lehendakariak eskatzen badit, Guernica zeuontzat da, euskaldunontzat».

Agirre ez zegoen modernokerietarako, ordea: «ez da nire gustukoa, niretzat ez du batere balio». Aholkulariak ere, halakoxeak zituen. Erbestera bidean, Coll de Lli-ko pasoan Jauregirekin batera lagun izan zuen Manuel Irujo «amorrarazi» egin zuen obrak Pariseko atelierrean ikusi zuenean. Euskal museoetako ondarea gaizkatzeaz arduratu zen Jose Maria Uzelai margolariak ere ez zuen Picassoren moldea maite: «artelan legez, seguru asko munduan egin den txarrenetakoa da». Picassok zer iritzi atera zuen prentsa frankistak «kabernikola» eta «astapotrotzar» zuen jende hartaz, hobe ez jakin.

Dena den, nago errazegia dela ardura larriagoak zituen jende hura gaurko begiz epaitzea. Politikaren eta artearen arteko harremanak, gainera, utilitaristak izan dira beti. Oso ondo azaldu zuen zertan den hau guztia Joseba Zubia senatariak hamarkada batzuk geroago: «Beharbada haren balio estetikoa ez da handiegia, ez bada Picassok margotua izatea, baina Guernicak duen balio politikoa neurtezina da guretzat».

Nekez esan daitezke gauzak garbiago.]]>