<![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 25 Jan 2020 18:08:10 +0100 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Jaime]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2020-01-19/jaime.htm Sun, 19 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2020-01-19/jaime.htm
Berez. Langarra Urkiolako landetan bezala. Bigarrena urtea hasi denetik. Izena ere eman zaigu: Jaime. Abizenik gabeko ponteizena behinik behin, ez dezan gure memoria flakoak Mediterraneo ertzeko hilerri batean lurperatu faktura batena dirudien zenbakiz: 2020-02.

Tamalez, ezin gordinago salatzen gaitu borondate onenak ere. Biluziago gu, duindu nahian, Jaime deituta dolareak indarkeria basaz xehatu duen gizonari. Horra munduaz dugun ikuskera, hedabideek multiplikatua. Izan ere, izen hutsa, eremu pribatutik kanpo, zer da eskema hierarkiko batean azpikoa azpiratzeko beste era bat baino? Mariak adierazi du? Jean Rene hil da? Iñigo izango da zerrendaburu Arabatik?

Horrexegatik eteten du behin eta berriro Euskadi Irratian Maite Artolak gonbidatuen jarduna: «Bata Sanchez bada, edo Iglesias, bestea ez da Cayetana». Patriarkatuaren mekanismoetarik bat uzten du horrela agerian Artolak; hain barneratua, ez dela borondate txarrez egina. Eta matxismoa dena han, klasismoa da hemen. Izena emateko eratik hasita, batzuk eta besteak desberdin deituta, etxekotuak ditugu erabat subordinazio mekanismoak.

Jakina, beti daukagu esatea, aurrezki kutxako zimitoriopean aurkitutako etxegabearen kasuan, ez dagoela zertan erabat identifikatu, errespetua zor zaiola hilari. Eta hala da. Kasu partikular honetan, ez litzateke aldrebesa harena erabat gordetzea ere, zertarako eta hiltzailearena lau haizeetara aireratzeko.

Zeren bada, izango du izena ere.]]>
<![CDATA[Burdinazko kartzela]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/018/002/2020-01-12/burdinazko_kartzela.htm Sun, 12 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/018/002/2020-01-12/burdinazko_kartzela.htm Den-dena nahi dugu eleberriarekin egin dutena azkena. Fernando Reyk zoragarriki itzuli duen fresko sozial ederrean, 1968 bueltan Italia iparraldeko automozio fabrika handietako lan-gatazkak dakarzkigu Balestrinik, buruz buruko borroka barik, hamaika ertz erakusten dizkiguna.

Eta Balestrinirengan ikusten du irakurleak, 1971koa da liburua, egun gurean gero eta sarriago agertzen ari zaigun kezka baten planteamendua eta soluzio proposamen bat. Baieztapen enpirikotik abiatuta (lanak hil egiten du jendea, zahartu, erabat hondatu), ahalik eta lan gutxien egitean dago gakoa. Langilea ekoizpen sistemaren gatibu, eta bizitza bakarra dugularik, ez da lana hark behar duena, astia baizik. Eta gutxieneko dirua bizitzeko.

Mende erdi behar izan dugu, eta sistema anker baten krisi-oihartzunak (AEBetan neurtu dute: orduko 20 dolar irabazten ez duen langileak ezin konpeti lezake makina batekin) Balestriniren puntu berberera heltzeko. Alegia, ezinbestekoa dela lanaren, aisiaren eta gutxieneko errenta baten arteko oreka duintasunez bizi gaitezen. Beste ertz batetik abiatuta, Finlandiako lehen ministro Sanna Marinek planteatu du: lau egun astean eta sei ordu egunean. Laster isilarazi dute. Gutxieneko Errenta Unibertsalaren edozein asmo bezalaxe. Baina hor du abisua euskaldun zintzoak: dena ez da lana.

Anartean, kapitala modu berriak hartzen ari delarik bere coach, autolaguntza liburu eta ekintzaile gazteen sustapenarekin, langileari enpresaren lema daramala sinestarazita, begi bistan ditugu sistemaren azken astinduak. Aurrerantzen ezer ez da lehen zen bezalakoa izango. Lanaren, kapitalaren eta denboraren banaketak bestelakoa beharko du hazkundearen mugak gero eta gordinago ageri dituen mundu honetan.

Hemen da Balestriniren ametsa: dagoeneko ezinbestekoa da ekoizpen hutsa ez lehenestea.]]>
<![CDATA[Real politik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2020-01-05/real_politik.htm Sun, 05 Jan 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2020-01-05/real_politik.htm
Politika da nork bere buruari galdetzea, eman dezagun Jarama bazterreko edozein auzotako edozein etxetan, non dauden No Pasarán! haiek, komuneraino ere sartu badira. Eta da, logika berean, galdetzea zertarako gerraren sufrimendua ustez historiaren zuloan azpiratutako haien itzalek hartu badituzte udalak, ikastetxeak eta zer ez. Eta da, eman dezagun, Federica Montseny ezina zirudiena azaltzen bere kideei, alegia, zertarako den beharrezkoa anarkistak non eta gobernu batean egotea.

Politika da jabetzea esloganen hostoak jausi egingo direla ideien udazkenean, hizkerak oso direla ezgauzak zerbaiti betirako eusteko, eta irudiek ere arazo bera dutela jendea berotzeko arma gisa erabili nahi badira, poligrafo ankerra baita denbora zuhurren dabilenarentzat ere. Politika da ahul sentitzea zikloen dinamikan, noizean behin euforiak mozkortzea eta hurrengoan, batetik besterakoak ikusita, ezer ez ulertzea. Pesimismo bitala da eta optimismo eszeptikoa. Zalantza da eta harrokeria, hautu okerraren zama eta abarra, eta errealitatea ulertzekorik ez badakar, ez digula askorik laguntzen sinetsirik bizitzea.

Eta politika da, jakinaren gainean egonik etsia biharko kantoiaren atzean egon litekeela, ustezko erabakirik egokiena hartu beharra. Eta da, nola bizi bestela, pentsatzea ibiliak eta bideko zakarrak zerbait erakusten digutela.]]>
<![CDATA[Askatasuna, berdintasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-12-29/askatasuna_berdintasuna.htm Sun, 29 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-12-29/askatasuna_berdintasuna.htm
Ohe zurian etzanda, Yuval Noah Harari-ren Sapiens zabaldu eta bezperan utzitako tokian jarraitu dut. Erdi Aroko Europan, dio Hararik, noblea elizara joaten zen goizean. Bertan, santuen mundualdien berri jasotzen zuen apaizaren ahotik. «Handikerien handikeria zioen abadeak , dena da handikeria. Aberastasuna, lizunkeria, ohorea». Arratsaldean, goizean entzundakoaz gogoetatsu, jantzirik onenak beztitu eta jaun nobleagoaren oturuntzara joaten zen. Bertan, trobadoreek Lanzelot eta Ginebraren arteko irritsez alaitzen zieten iluntzea. Odola eta ohorea, hitzetik hortzera zebiltzan. Kontraesanari irteera bilatu arren, dio Hararik, ez da hau inoiz aurkitu. Bilaketa horren emaitza dira Gurutzadak, horra debozio kristaua eta ohore militarra uztarri berean biak.

Antzeko paradoxa baten gatibu gaude 1789az geroztik. Gaur egun, jendarte politiko modernoan arrunt zabaldua dagoen ustea da berdintasuna eta norberaren askatasuna oinarri-oinarrizko baloreak direla. Kontua da bi kontzeptuok berez direla elkarren antagonista. Gizabanako batek nahi duena egiteko askatasuna duela bermatzea berdintasunari egin dakiokeen iruzurrik handiena da. Ezin lor liteke berdintasuna ez bada gehien dutenen askatasuna murrizten.

Liburua zarratu eta argia itzali dut. Nekearen lainotan, ordu batzuk lehenago ondoan, aurrean, atzean mundua dudala, mundua bera datorkit, geure neurriko handikerian, behar izan duguna erosten, ez nobleen dendetan, baina libre behintzat: modeloa, neurria, kolorea. Denok dakigu non eginak dauden arropok, denok susmatzen dugu nola. Egon behar du zerbait jaka batek eguneko bi menuren prezioa balio badu.

Zenbat eta askatasun indibidual handiagoa, berdintasun sozial txikiagoa. Ez gara makalak kontraesan horrekin bizitzen asmatuta.]]>
<![CDATA[Covadongatik txondorrera]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/017/002/2019-12-22/covadongatik_txondorrera.htm Sun, 22 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/017/002/2019-12-22/covadongatik_txondorrera.htm
Beste horrenbeste gertatu da El Cidekin. Ia hogei urteko ikerketaren emaitza argitaratu berri du David Porrinas historian doktoreak esateko, zer eta, hezur-haragizko Rodrigo Diaz de Vivar hark deus gutxi zuela interes aberkoiek moldaturiko mitotik. Alegia, asmamen hutsean dagoela oinarritua Erdi Aroko liburu lehena eta zaldunari mendez mende ezarritako gainzama guztia.

Ez gaitezen baina, inoren ikurrak eraisten mozkortu. Aski dugu guk ere geureekin. Baina egunotako giroak halakotuta, eta serioegi jartzeke, ez legoke gaizki kasu ematea azkenaldian indarra hartzen ari den Olentzeroren berrikusteari. Iruñean, usadioaren erroetara jota, badira urteak Olentzero queerra aldarrikatu zutela. Bestalde, han eta hemen, gero eta gehiago dira Mari Domingiz enpo (zer da Eba berri bat besterik, gizona ez dadin bakarrik egon), andra itxuran irudikatzen diren Olentzeroak. Izan ere, asmatzen hasita, zergatik badakigu, baina zertan behar du izan gizonezkoa neguko solstizioko subilaren pertsonifikazioak? (Hori ere esan beharko zaie Leitzako koartelekoei, enbor zati bat bahitu zutela; arriskutsua, baina enbor zati bat azken batean).

Garaiz gabiltza sormen egokirako. Bere zaharrean, Pelayo eta El Cid baino gazteagoa dugu ikazkina.]]>
<![CDATA[Baloiaren pisua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/019/002/2019-12-15/baloiaren_pisua.htm Sun, 15 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/019/002/2019-12-15/baloiaren_pisua.htm
Bizkaiko Foru Aldundiak ireki zion espedientea Robles kaboari, «bere lana ez betetzearren». Salaketak bere literatura du: ontziaren maniobra 14 minutuz atzeratu zuen uko harekin, «arriskuan jarri baitzuen biztanleria». Presioak portuko agintaritzatik ere heldu ziren. Saudi Arabiako Bahri konpainia ez da zilborreko litxa Bilbokoan. Bisnessa bisnessa da.

Ordurako, Europako Parlamentua bazebilen akordio baten bila errotik eteteko Saudi Arabiara egiten ziren bidalketak. Nazio Batuen Erakundeak ematen zion bermea: Yemengo gerra «egun munduan den hondamendi humanitariorik nagusiena da», eta Riadeko gobernua da erantzule handienetarik milaka zibilen heriotzean. 2018an eman zuen azkenik debeku agindua. Baita euskal enpresentzat ere.

2015ean heldu zen Xavi Hernandez futbolaria Barçatik Qatarrera, entrenatzaile aritzeko. Beste europar jokalari askorentzat bezala, erretiro atariko lantoki bihurtu dira Oman golkoko emirerriak. Beroak bero, zakarra galanki irabazten da. Ikuskizunaren begi-begian dago han, gainera. Qatarren ospatuko da 2022ko Munduko Futbol Txapelketa. Ia esklabo gisa ari diren bi mila langiletik gora hil dira dagoeneko estadioak eraikitzen. Ikusminez hartuko dugun estreinaldirako, lau mila izango direla pentsatzen da, atzerritarrak guztiak. Baina Xavi Hernandez bertakotuta bizi da: «Qatarrek dena eman digu, arrunt toki erraza da bizitzeko».

Eliteko futbolak badu hori. Eguneroko bizitzan onartezinak diren jardunak, barkagarri zaizkio. Galde diezaiotela bestela Saudi Arabiaz Aperribai Realeko presidenteari.]]>
<![CDATA[Stendhal Durangon]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-12-08/stendhal_durangon.htm Sun, 08 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-12-08/stendhal_durangon.htm Altzairuaren orpoa (1908) distopia ezagunean. 1914tik 1918ra bitarteko tarteak langile mugimendu handien garaia izan behar zuen. Justizia sozialaren bidean, oligarkiaren eginbide ankerra zapuzteko ahaleginean arituko zen jende xehea. Historiak beste zerbait zuen gordea, ordea. Kasualitatea, 1914-1918 tartea Gerla Handiarena da. Hamar milioi soldadu hil ziren frontean; zibilak, ia beste horrenbeste. Gerra hondarrean, gripe pandemia batek eman zion errematea Europa zaharrari. Historiak, bistan da, ez ditu idazleen fantasiak irakurtzen.

Urte asko eman du lagunak Durangoko Azokara etorri gabe. Eta asko Jack Londonen bizialdia bestekoa ez bada ere, Silvia Plathena baino dezentez handiagoa da. Kanpoan ibili da laguna. Kanpoan izan dute. Hainbeste urteren ondoren itzuli denean, urte hauetan guztietan imajinatu gabeko egoerak besarkatu du. Zoratzen dabil. Joan zenean baino askoz jende gehiago sentitzen du euskaraz kalean egunerokoan; Azokan, mira eginda begiratzen dio sortzaileen eta bezeroen arteko olatu humanoari. Inora mugitu ez garenon aldean, bestelakoa du perzepzioa. Ez garela lortutakoaz ohartzen errepikatzen du.

Gazteagoa nintzela, neu ere jolas egindakoa naiz etorkizuna imajinatzen. Stendhal eta London baino are iragarle okerragoa, lagun itzuliaren begirada izan nahi dudala agindu diot neure buruari.]]>
<![CDATA[Betikoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-12-01/betikoa.htm Sun, 01 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-12-01/betikoa.htm Cierra los ojos muy suave,/ Meabe,/ pestaña contra pestaña./ Sólo es español quien sabe,/ Meabe,/ las cuatro lenguas de España». Halatsu mintzatu da tolosar sopranoa Mirentxu operaren aurkezpenean: «bertan egiten diren hizkuntza guztiek aberasten dute Espainia, ergelkeria da hauek arma legez erabiltzea».

Esan bezala, Jesus Guridiren obraren aurkezpenean agertu du iritzia, Madrilen. Zarzuelako Antzokian euskaraz eman den lehenbiziko obra da Mirentxu. Bestela esanda, palmera bat 163 urteko basamortuan. Bai, aurreneko obra euskaraz mende eta erdi pasan. Franco mututzailea hil eta 44 urtera. Nabarmenkeria honetaz hitz erdirik ez, ordea. Zertarako garraztu elkarbizitza.

Gero, arrazoiketaren erroetara jota, dena kakaztu du. Izan ere, dio bertara doan euskaldunari erraz aterako zaiola malkoren bat Manu errotariaren alabaren amodio minak entzunda oholtza gainean, hain da euskara «goxua» eta «betikoa» obran egiten dena, «umetako hura», zerikusirik ez zirraren transmisiorako ezgauza den euskara batuarekin, «telebistako hori, nik ulertu ezin dudana». To Aresti.

Gazteleragatik halakorik adieraziko ez zukeela sinetsita, eta Artetaren beraren hizkuntza erabileran sartu gaberik, betazalak betazalen kontra bildu eta hasperen egin dut. Horra zertan den itxurazko modernitatea. Tubalismoaren bermea hil edo biziko praxi sozialaren kontra. Betikotasunaren izenean berriz ere; kasualitatea, norberaren haurtzaroraino heltzen den opari bibliko aldagaitza. Integrismo alarde bat. Amarekin egiten nuen nire euskara hartatik harago, zer? Kaosa, herri-nahasleen mintzoa eta mundu ulergaitza.

Horra 163 urteko zokoraketaren teoria politikoa, ahots zilarrez kantatua.]]>
<![CDATA[Biktima]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-11-24/biktima.htm Sun, 24 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-11-24/biktima.htm
Efemerideak halakotuta, elkarrizketa zoragarria egin dio Garazi Kamiok Ane Muguruzari, Josu Muguruzak ezagutu ez zuen alabari. Une batean, barruak asaskatuta eta bere buruaz ari dela, kostatu egiten zaiola biktima hitza erabiltzea aitortzen dio kazetariari. Zergatik galdetuta, arrapostua bueltaka dabilkit oraindik: «Uste dudalako biktima zera horrek ez nauela ordezkatzen. Gaur egungo biktima terminologia horretan ez naiz identifikatua sentitzen. Gehiago gustatzen zait esatea gatazkaren kaltetu bat naizela, edo ondorioak pairatu dituen pertsona bat. Egun ezagutzen dugun biktima izaera horretan Estatu terrorismoaren kaltetu asko ez dira identifikatuta sentitzen. Eta ni barne. Ez dakit eman zaien erabilpenagatik, batzuk nola goraipatu dituzten eta besteok nola gutxietsi gaituzten...».

Ez da, gure neurriko hizkuntza batean, guk adina hiztegi duen herri askorik izango. Zoko-usaina hartutako liburukoteetatik edizio digitaletara, polder ederra eraiki dugu geuk ere, lantzeko lurra oparoa izan dadin. Baina errezelo txarrak berehala hartu nau. Zertarako hainbeste hitz, Nooteboomek dioen bezala, batzuk inoiz erabiliko ez baditugu eta besteek ez badute ustez esan behar luketena esan nahi?]]>
<![CDATA[Zuritasunaren festa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-11-17/zuritasunaren_festa.htm Sun, 17 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-11-17/zuritasunaren_festa.htm
Gero Elkanoren txanda heldu zen, eta nola Oasiak ere bere mitoak behar dituen (ahal bada unibertsalak, homologatuak) igo beharra zegoen olatuaren zurda gainera. Utikan 92 hartatik ikasita, moldatu egin zen diskurtsoa, ustez. Elkanoren balentriak ez zuen zerikusirik proiektu inperialista batekin, euskaldunon izaera ekintzailearekin baizik. Gu ginen onenak munduan itsasontziak egiten, ozeano zakarrak lemaz goldatzen. Jende ausarta izan gara beti, begiratu bestela bost mende ostean gure enpresei, teknikaren berri ona zabaltzen urbi et orbi.

Evo Moralesen kontrako estatu kolpearekin, orduan bezalaxe etorri dira gertaerak, ordea. Zuriak indioa zapaldu du. Demokrazia eskean dabiltzanek itxura fisiko hutsagatik iraindu, jazartu, hil dute bestea. Wiphala kendu dute masta publikoetatik, Bibliarekin sartu dira gobernu egoitzan. Disimulurik gabe, itsusiaren, ezjakinaren, pobrearen kontrako ehiza mendekaria da Camachorena eta Mesarena. Hamahiru urte ez dira nahikoa izan bostehun urteko arrazakeria desagerrarazteko.

Onkerian erori gabe, gauza bat geratu da argi. Hispanitatearen festazaleak, Oasiko apostoluak, Europa kultuan hitzetik hortzera «demokrazia», «unibertsaltasuna», «giza eskubideak» darabiltzatenak, kolpetik isildu dira. Hala komenita, gorde egin dituzte irudiak, mutuarazi hitzak. Orduan bezalaxe, atera egin dute Bolivia mundutik.

Zurikeria horrelaxe garbituko dutelakoan.]]>
<![CDATA[Aise ukatu nizun eskua]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-11-10/aise_ukatu_nizun_eskua.htm Sun, 10 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-11-10/aise_ukatu_nizun_eskua.htm
Izan ere, horien ondoan zer gara ba gu zitalak, erretxinak eta purrustazaleak. Zer gara gu baldarrak urteetako adiskidetasunak, jaiotzetiko loturak, su eztian ondutako harremanak kareletik behera botatzeko. Zergatik eta, eman dezagun, greba batean besteak izaniko jarreragatik edota Joyceren dublindarrak bezalaxe, edozein afaritan berotzeagatik, izan gaia alardea, ikastolen publifikatzea edota gaizki hartutako hitz horiengatik. Aste honetara arte, gu ginen bestea etortzen ikusi eta agurra ukatzen genuenok, tabernaz eta konpainiaz aldatzeko gai ginenok, eskua gordetzen genuenok.

Aitor Estebanek hautsi du mitoa. Faxismoari bostekorik ez. Baina kanpainaren beroan egonik, jakina, zergatik Otegiri bai galdetu diote orduan lakioan lotu nahian, eta botoak jokoan, berak ez diola inoiz eskurik eman esanda despeditu da, gandorra tenteago. Noski, esku-emate posible guztien argazkiz bete da sarea atoan. Politikaren ikuskizunean usatuak gauzkaten hamaika irudi, lehendik genekiena sendotzeko: ni heltzekotan, eskailerapeko presidente izatera helduko naiz urrunen.

Kanpaina amaitu da, ordea, eta badakigu gauzak baretu eta eskuek beren bidea egingo dutena. Kontua gainera, ez ote da bestea, ilargiarena eta atzamarrarena. Alegia, faxismoaren bostekoaz ari garela, ez ote zaigu hau azken urteetan beste zirrikitu askotatik sartu, ez ote diguten hau beste itxura batez aspaldi instalatu, gure zakarkeriaz ez bezala, gozo, adeitsu, demokrazia satisfetxoetan egin ohi den gisan, eskutik eskura.]]>
<![CDATA[Hazilean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-11-03/hazilean.htm Sun, 03 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-11-03/hazilean.htm
Hemen diren denek sentitu dute nola astindu dituen bizitzea egokitu zaien garaiak. Berak ere izan ziren inoiz tarteka zoriontsuak estimatu izan zuten jendearekin, berak ere goibeldu egin zituen ezbeharrak, artegatu beldurrak. Funanbulista izan ziren nekearen eta seguru bizi-nahiaren harian. Batzuek, beren buruari gehiegi begiratu gabe, jendarte hobe baten alde eman zuten zirena. Askok, beren buruari begiratuta ere, ingurukoak zaintzen xahutu zuten bizialdia. Ezagutu ditut, haiek maitatzen ikastea ere bada bizitzen jakitea. Ez da museo bat hilerria, baina hutsa behar du aldian behineko bisitariak barruak inarrosita heltzeko kanpoko atera. Hazilean gaude, euria dakar haize epelak.

Nahiezta ere, ezinezkoa zait hostoz jantzitako maldan behera noala, belaunaldietan ez pentsatzea, zikloetan, ixten diren eta zabaltzen ditugun leihoetan. Nola aldatu den bizimodua, nola mudatu diren egunerokoari begiratzeko erak, ametsak, ilusio kolektiboak. Geuk ere zertan ez dugun asmatu sasoikoago izan garenean, zertan izan garen itsu, zertan argi. Zaputzean laketu ez gaitezen baina, behar dugu gu izan ez garen horretan ere sinestea. Halako batean, lagun baten mezua poltsikoko telefonoan: Durangon dago, hiru egunetarako joanda beste hiru mila emakumerekin batera, Landakoko jardunaldietan.]]>
<![CDATA[Hortz zuriak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/027/002/2019-10-27/hortz_zuriak.htm Sun, 27 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/027/002/2019-10-27/hortz_zuriak.htm
Ez zuen reality itxurako epopeia hark zerikusirik Pinocheten Txile beltzarekin. Orojakileek esatera, Michael Jacksonen hileta kenduta, jarraipen mediatiko handiena izan duen gertaera izan da hura. Dirutan ere neurtu da erreskatea: 29 milioi dolar. Zulotik libre, presidente irribarretsu bat zuten zain meatzariek ongi-etorria emateko: Sebastian Piñera Echenique, arrapunpa genetikoz Azkizuko semeen semea eta praxi politikoz muinerainoko liberala (Forbesen arabera, 2.700 milioi dolarreko ondasunak omen).

Duela hurran hamar urteko kontuak dira. Orduko realitytik urrun, txiletarrek munduan jarraitu dute eta Piñerak, patrimonioa liberalki gizenduta, boterea berreskuratu du. Titularretara agertu da atzera ere, ez orduan bezain hortz zuri. Metroko txartelaren prezioaren kari hasitako protestetan, 19 dira dagoeneko Piñeraren armadak, kapsularik gabe, heriotzaren zulora bidali dituen herritarrak. Pinocheten garaian legez, atxilotuek euren izen-abizenak ematen dituzte oihuka lekukoen aurrean, zer gertatuko zaien beldur.

Sarritan, ez dakit zertarako dugun hizkuntza. Liberalismoak libertatea ukatzen duen bezala ezkutatzen dute realityek errealitatea.]]>
<![CDATA[Inaziotar bidea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/031/002/2019-10-20/inaziotar_bidea.htm Sun, 20 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/031/002/2019-10-20/inaziotar_bidea.htm
Gogoan dut noiz ikusi nuen estreinakoz: Pasaiako sarraskiaren lehenengo urtebetzea zen. Gogoan dut non: Azpeitiko udaletxeko arkupeetan, alkateak Kurroren eta Pelitxoren gorpuak batzar aretora igotzea ukatu eta hilkutxak egon ziren toki berean (lur hotzaren gainean biak, pipa azal artean). Hantxe eman zion su Evaristok gurutze bati, non eta San Inazioren herrian. Eta duintasun ukatu hura orro batean: «demokrata eta kristaua zara, har ustel bat zara! Kristo, kristo, a ze diszipuluak zureak!».

Gero, urak bere bidea eginda, ezer gutxi egiten da zurgarri. Ez lehendakari sozialista bat esaten garai batean berak ere askotan egiten zuela kantu eta dantza Kortaturen Sarri, Sarri-rekin, ez eta Eusko Jaurlaritzako kontseilari bat publikoki aitortzen zer ondo pasatu duen ehunka lagunek «Estatuari gerra! Gerra beti!» oihukatu duten kontzertu batean.

Horrexegatik ez nau neure buruak batere harritu ordukoak abesten ikusi dudanean, Evaristoren letrak punk-poesia bikaina diren aitzakian. Neu eta neure kontraesanak, beste inork egitera, muturra okerrarazten didan horretan: pozik erdaraz euskalduna, plaza betean.

Azpilduretan aztarrika, ez BECen, erakustazoka zaharrean naiz, esango nuke La Polla zela orduan ere, poliziak itxitako egunkari batek antolatutako jaialdian. Tartean, hizlaria komunikatua irakurtzen. Euskaraz aurrena. Txalo. Gazteleraz ondoren. Txistu eta oihu: «Euskal Herrian, euskaraz!». Batzuei barkatu zitzaiena bihurtu zitzaion harri tranpaldo gainekoari. Esan beharrik ez dago: gauza inportanteek hala behar dutelako, egunkariak gazteleraz ateratzen zuen hamarretik zortzi. ]]>
<![CDATA[Biharamuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-10-13/biharamuna.htm Sun, 13 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-10-13/biharamuna.htm
Garai batean, beste bat izaten genuen kezka. Urtea joan, urtea etorri, jakin-minez galdetzen genion elkarri: atzo ezer bai? Bezpera egun seinalatua baitzen, batez ere kuarteleko egutegian. Urteko egun bakarra zen herrian destinatuta zeudenak kaleko arropaz ateratzen zirela. Ospakizun-oturuntza eta gero beti. Ez ura edanda. Pilarica Arrazaren Hispanitatearen Guardia Zibilaren egunez ikusiak gara asko aurreneko aldiz pistola bat esku kakotuan zut. Tabernariak bezeroak gu izan gintezkeenak mehatxatzeko. Ez limonada edanda: ez gaituzue maite baina hemen gaude. Gau batean, bonba txiki bat lehertarazi zuten gu ibiltzen ginen tabernan. Urteetan egon da koska hantxe.

Eta egia zen, ez genituen maite. Gerora ere, ez dute askorik egin maite ditzagun. Boluntarioek fusilatu zuten Txiki, kare bizitan desegin nahi izan zituzten Lasa eta Zabala hauek torturatu, hil eta ehortzi ostean. Berak izan ziren Espainiako legebiltzarrean tiroka sartu zirenak, Navajas fiskalak heroinaren trapitxeoan inplikatu zituenak, GALen lan zikinak egiteko zeudenak. Eurek itxi zuten Euskaldunon Egunkaria. Torturatu egin dute, begiak atera, buruak txikitu, tiroz hil, mila eta bat eratara umiliatu dute edonor edonoiz edozein aitzakiarekin Behobiatik Ceutako hondartzetaraino. Eta jarraian, nola saritzen dituzten ikusi dugu, nola barkatzen zaizkien kondenak, nola garbitzen izenak. Zergatik ez gaituzue maite besteek maite gaituzten bezala?

Erabat fosildua dago baina, Espainiako sisteman, maitasun hori. Ferrer Guardia Montjuicera eroan zuten haietako edonoren hitzak historiaren abal hauxe duelako kondenatu dituzte Altsasuko gazteak. Emaiozue buelta orain honi.]]>
<![CDATA[Enpatia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-10-06/enpatia.htm Sun, 06 Oct 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-10-06/enpatia.htm
Bestea. Izan ere, zer gara bestea gabe. Bereak eta asto beltzarenak entzun behar izan ditu Puigdemontek otu zaionean botatzea Euskal Herrian, 829 hildakorekin, ez zela 155.a inoiz aplikatu. Alde dituenek erantzun diote gogorren. Nola litekeen halakorik esatea hemen gertatu direnak gertatuta, Espainiako gobernua terrorismoan inplikatua egon denean, milaka lagun zanpatu dituenean estatuak berak, errugabeak asko. Azken batean, zertan dabilen norbera ondo azaltzeko inork pairaturikoa narrazio ofizialaren alfonbrapean gordetzen.

Iñigo Urkulluri heldu zaion zaparradaren parekoa, Bizkaiko metalgintzako grebaren harira adierazi duenean (non ere inportantea da, Forum Europan) badakiela jakin patronalak ahalegin guztiak eta bi egin dituela egoera honetara ez heltzeko eta, eskaerak bidezkoak izanagatik, sindikatuak direla akordioa nahi izan ez dutenak. Esan badu esan du, ez dira haren izenaz ahaztu ondorengo egunetako manifestazioetan. Batzuk bapo bizi diren artean zortzi urte daramatzatela besteek lan hitzarmenik gabe. Hain itsu al dagoen hori ez ikusteko, ez lezakeela lehendakariak goikoa are gehiago goratu eta zapaldua gehiago zapaldu.

Etxera, seme-alaben batzarretatik bueltan. Ohi legez, talde-lanaren muntaz hitz egin zaigu, kooperazioaren onurez. Eta bide batez, euren artean jazarpenik gerta ez dadin, zein garrantzitsua den haurrak nerabeak gazteak, ikaskidearen tokian jarrita, haren mina ulertzea, norberaren baitatik atera eta bestearekin enpatiaz jokatzea.

Politikaz ez dakit hitzik egin den, berandu heldu naiz gaur ere.]]>
<![CDATA[Bezeroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-09-29/bezeroa.htm Sun, 29 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-09-29/bezeroa.htm leninista izango, ezta bestea ere marxista. Jeltzalea izan ezik, bazirudien izenondoak abandonatzeko garaia iritsi zela.

Izan ere, nork nahi du bidean lokaztutako identifikaziorik milioka lagun daudenean botoa emateko prest musualdea pixka bat garbituz gero? Adjektiboek kaltetu egiten dute irudia, ibilian-ibilian maiztu, zikindu, astun egiten baitira. Hainbeste, non inoiz kontrako esanahiez ere kargatzen diren. Argentinan daukagu argibide argiena: nola liteke, ezkerretik eskuin muturreraino, milioika lagunek beren burua peronistatzat jotzea? Zer esan nahi du ez badu bereizteko balio? Alejo Carpentierrek «adjektiboaren zimurrak» deitu zion gaitzari.

Honetaz jakitun, eta izenak berak ere gaizki zahartzen direla ohartuta heldu dira formula berriak. Alderdiak ez daude modan eta fronte berbak oihartzun oldarkorregia dakar «elkarbizitza» dagoenean bogan. Jende bila, positiboan ibili beharra dago beti: Euskal Herria Bai, Nafarroa Bai, Geroa Bai. Hala saldu ziren elkartzeak eta batasunak: HB, EB, AB, EA... eta bata Bildu bada, Navarra Suma da bestea. Hortik jo du Iñigo Errejonek ere formazio berria bataiatzeko: Más Madrid, Más País.

Botoemailea izutuko ez duen erregistroaren bila, hura bezerotzat hartuta, kontsumo produktuen formulara helduak dira alderdiak. Zer datorren, ikusten da. Laster ez dute beste erremediorik izango xanpu, garbikari, autogileen bidetik jotzea baino: Euskal Herria Plus, zinkpiritionearekin; Nafarroa Ultrafor, karbunklo partikula aktibatuekin...

Aztarrenik ez zer erosten gabiltzan, baina izen horrekin ezin txarra izan.]]>
<![CDATA[Argazki bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-09-22/argazki_bat.htm Sun, 22 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-09-22/argazki_bat.htm
Bada harrotasunik argazkian. Euskaraz kantatzera joanak dira Madrilera, garbi uztera herritarra zutela munduari bira eman zion aurrena. Museo militarrak lagundu die erakusketarako hautaturiko leloarekin: «Lehenbizikoak izan ginen». Lehenbizikoak, horrela hitz egiten duelako jende putzantuak; eta ginen, halaxe delako, ez da denborarik ez espaziorik garaipenean. Denok iritsi ginen Elkanorekin Getariara 1522ko irail hartan. Polita atera da argazkia, hortxe egongo da egunen batean esateko: han izan nintzen ni, erregearekin. Ederki apainduko du egongela.

Eta hala da dena, baita argazkia bera ere, denboraren bagan barrena dabilen nao bat. Manupeko sinpatikoak pleitesia erakusten anakronismo harro bati, esklabo beltzak plantazioko nagusiarekin nola, apaingarri folkloriko eta guzti, urte hauetan guztietan Azurmendirik, Arestirik, Estebanik izan ez bagenu bezala. Elkanok egin moduan, hainbeste urte eta nekeren ondoren hasierako portura iristeko, Club Juvenileko kromo haietara, Personajes guipuzcoanos, zein atsegin eta gertuko etxeko nagusiak, zein jator eta bezatu gonbidatuak armadako kaserna dotorean, Matxitxakotik urrun eta presiopetik libre. Jende zoriontsua.]]>
<![CDATA[Foruzaina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-09-15/foruzaina.htm Sun, 15 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-09-15/foruzaina.htm
Deus berririk ez gerra irabazi zuten haien lorratzean. Zentralitatearen eta txoko-ederzaleen arteko lehia atzera ere, ezinezkoa dirudien orekaren bila. Estrategia politiko hutsa azken batean, betiko helburua gogoan: Espainia bakarrarena ez den beste edozein nazio-egituratze honetara edo hartara itotzea.

Eta Alonsoren alde diot, ez uste dudalako harena dela alderdia indartzeko aukerarik onena, auskalo, baizik eta haren «tokian tokiko berezitasunak» aditu eta, ahazbidean nituen errealitate-txatalak etorri zaizkidalako kolpetik. Hizkuntzara ekarrita, esaterako, euskarara kontzientzia-hartze larritik heldutako makinatxori orain arnasgune deitzen ditugun esparru horietako batera heldu eta konprenitzea hain gaitza zitzaien hura bat: nola izan zitekeen frankista amorratuek normaltasun inbidiagarriz erabiltzea euskara eguneroko bizimoduan. Zuzen dabil Alonso: Alvarez de Toledoren begiez ezin uler litezke Azkoitia, Ondarroa, Baztan.

Diskurtsoaren eta orain arteko praktika politikoaren arteko kontraesanez bete zait dena. Ez dute erraza, berandu datoz. Eta bestea falta botoak aiseago biltzeko. Ikustekoa izango da nola janzten duten hemendik atzera «bertako berezitasunaren» kontu hau. Trabesa egina dago: eskuina eta nazio forala. Izango dute norekin lehiatu. ]]>
<![CDATA[Osmosia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-09-08/osmosia.htm Sun, 08 Sep 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-09-08/osmosia.htm
Ezin bada gehiago eskatu ostatuan gaudela Johnson telebistan agertu eta «hara, beste zoroa!» irrigarria baino. Azkarren ikusi duenak orrazkeraren erridikuloaz egin du aipamenen bat, ez oso originala ere. Autokritikoenak lotsarik gabe aitortu du galdua dabilela brexit-aren kontu horrekin, ez dakiela zertaz ari diren «irteera ordenatua» entzuten duenean, eta ez dela gauza konprenitzeko zeren alde dabilen Corbyn eta zeren kontra gainontzeko laboristak. Ausartenak dianaren erdian jarri du berriz ere Johnson. Segi dezala brexit-aren erokeriarekin. Ingeles txoro alaenak! Hala galduko dutela Eskozia, ezen haiek, zaudete seguru hala izango dela, ez baitaude prest Europatik kanpo geratzeko. Orain dela aukera berriz ere independentzia erreferendumera deitzeko eta oraingoan bai, enbataren indarraz irabazteko.

Bistan da, uda dela, egoeraren bihurria eta informazioaren katramila, ez da batere samurra egiten britainiar politikaren jarraipena egitea. Johnson eta erreginaren manupekoak noiz eta nola joango diren jakitea, zinez lantegi gaitza bihurtu zaio trebeenari ere. Zergatik doazen, errazagoa zaigu lerro bakar batean laburtzea: antisozialak dira, snobak eta sukaldari txarrak. Historiak eman dizkigu hamaika izenondo karikaturarako. Doazela hala nahi badute, ez dugu pena handirik hartuko. Eta mahats honen erdian gu non gauden, ez daukagu azaldu beharrik. Gu, orain ez hainbeste arte, «merkatarien Europatik» kanpo bazela beste antolaketa modu bat aldarrikatzen genuenok berberok.]]>