<![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 03 Aug 2020 11:01:53 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Asmatzen]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/019/002/2020-07-26/asmatzen.htm Sun, 26 Jul 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/019/002/2020-07-26/asmatzen.htm
Harrezkero, hamaika batailatan agertuko da zaldun bulartsua tropa kristauen buru historiografia aberkoiak Errekonkista deitu izan duen horretan. Nola ez zien lagunduko Galiziako Compostelan bazegoen ehortzia. Errealitatea fikzioarekin nahasean, egun irribarrea loratzen diguten istorio nazionalista horietako bat, baina Kixote-tik El capitán Trueno-ra, mendeetan espainiar sentiarazteko era moldatzen lagundu duena.

Nahi izan du kasualitateak Santiago egunez ekitea Clavijotik apartean, Istanbul ederrean, musulmanak borrokari berriro, sinbolikoki orain ere. Atatürken garaitik museo izan den Hagia Sofia meskita bihurtuta, hemen nago ni aldarrikatu du enegarrenez Erdogan estratega handiak munduaren aurrean. Zortzi mende dira Santiago Mairuiltzaileatarrek gauza bera egin zutela Kordobako meskitarekin.

Zaharra da kontua. Abertzaletasunaren arrakasta asmatzen asmatzean datza.]]>
<![CDATA[Gogoa non dugu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/019/002/2020-07-19/gogoa_non_dugu.htm Sun, 19 Jul 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/019/002/2020-07-19/gogoa_non_dugu.htm auzolana politika instituzionalari deitu nahi zaio orain. Iraultza, aurrezki kutxa baten eslogan bihurtu zen aspaldi. Hauteskunde gaueko apaltasunak harrokeria esan nahi du biharamunean, larderiaren lege zaharra.

Denborarekin ikasten den zerbait da. Eta hala gertatu zen, bozketa eguna atarian eta, Jaurlaritza normaltasuna zela nagusi zabaltzen ahalegindu zenean. Ergelenak ere ahoz gora zioena bete da, ordea, hurrengo egunetik bertatik: maskarak derrigorrezko egin dira, kutsadura esaten zena baino zabalduago dago eta ur lohiak, estolderia lehertuta, gainez du.

Nola ba normaltasuna. Kaleetan ikusten genuelako, iritzi zabaldua izan da ondo ez genbiltzalakoa. Bi egunetan igaro garela negutik udara, neurriak bete gabe ibili garela. Jakin dugu zer zekarren geroak. Geuk ere, politikariak bezalaxe, luze gabe mudatu dugu lexikoa, azkartxo ahaztu dugu zerk hunkitu gaituen itxialdian. Zein urrun zaharretxeak, txaloak eta laguntza batzordeak eta zein eskura bortxaz ukatutako guztia eta laineza adeitsua.

Eta hortxe gure porrota. Ibili garen bezala ibilita zer zetorkigun, jakin dugu, baina ez gara gai izan gizarte zibil gisa erantzunik emateko, hauteskundeak tarteko, interes partidista hutsez aritu direnei. Beste arlo batzuetan, harro zabaldu izan ohi dugu lau haizeetara komunitate gisa, kulturatik ekonomiara, historikoki erakutsi izan dugun ekimenerako grina. Heldutasunarena, parerik gabeko jendarte solidarioa garelakoa. Oraingoan, nago agintaritzaren esku utzi dugula dena. Ardura kolektiborako deiek ez dute arrakastarik izan eta instituzioen kudeaketaren kontra jarduteak ez gaitu inmunizatu.

Zein esaldi eder den «Zaindu dezagun elkar» hitzen bahitzaileen esku uzteko.]]>
<![CDATA[Gure beldurra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/025/002/2020-07-12/gure_beldurra.htm Sun, 12 Jul 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/025/002/2020-07-12/gure_beldurra.htm
Okerrena, baina, ahotsa jarriz gero agertzen da: «Cartagenatik ihes egin zuten bederatzi immigranteetako hiruren bila jarraitzen dute. Azken orduetan, 70 pertsona heldu dira pateretan eskualdera». Egongo da lasaituko denik pentsatuta okerra grafikoa dela, baina berez, ez dela ezer larririk esan, 70 pertsona horien barruan baitaude 9 horiek. Ni, ostera, infogramak baino kazetariaren fokuak izutu nau. 9 immigrante ihesi, hiruren bila oraindik… COVID-19a dela gaia, erraz ulertzen da 9 horiek direla arazoa, kutsatuta daudelako. Baina igo dezagun bolumena: «70 horietatik bik eman dute positibo, eta ospitalean daude».

Oilategiaren erdian, aspaldi utzi dio soilik osasun teknikarien ardura izateari kasuen jarraipenak. Prentsa epidemiologian aditu bihurtu denetik, immigranteen ehizak hartu ditu albistegiak: positiboak Atzerritarrentzako Zentro Itxietan, sasoiko beharginen artean Lleidan, izen eta guztiko ostatuan Ordizian…

Beldurra librea da, dioskue. Baiki. Baina eskertzekoa litzateke, distantzia sozialaz ari garelarik, garbiago azaltzea zertaz ari garen zehazki, eta nork ematen dion jaten gure beldurrari, eta zergatik.]]>
<![CDATA[Itzuli gabe]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/027/002/2020-07-05/itzuli_gabe.htm Sun, 05 Jul 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/027/002/2020-07-05/itzuli_gabe.htm
Bistan da, ez zen iskanbilaren laurdenik ere sortuko erantzunean ez balute aipatu izan itzultzaile automatikora jotzearen kontua. Ulertzekoa da. Zer laido handiagorik, etxean zaudela, bizilagunak zer dioen jakiteko harena itzultzen jardun beharra baino. Izan ere, besterena itzultzeak apaldu egiten zaitu, uko egin behar diozu pribilegioari, sinetsi beharra daukazu aurrean duzuna zeure beste dela, eta hori jatea ez da batere erraza, zer zaren eta nondik zatozen.

Dudarik gabe, askoz samurragoa zuketen gazteleraz ere ematera ditxosozko agurra. Bakea. Are samurragoa erdara hutsean idatzi izan balute, aurrez beste hamaika euskal futbolarik, hainbesteko zalapartarik eragin gabe, egin duten bezalaxe. Baina San Joseren eta Beñaten jarrerak, nabarmen, asko du performancetik. Bat egiten du, bertako hedabide nagusietan euskaldunari ematen zaion tratuarekin nazkatuta, esandakoa gazteleraz errepikatzeari uko egiten diotenekin; kortesiazko egunonbuenosdíasen ondoren euskaraz jarraituta marmarraren erantzuna jasotzen dutenekin; eguna joan eguna etorri aurrekoan Xabi Payak hemen bertan zerrendatzen zituen ekintza inposible horiekin bizi behar dutenekin...

Agiriarekin, itxurazko elebitasunaren benetako aurpegia utzi dute agerian biek. Itzuli gabe ikus gaitzazuen nahi dugu, berez garela onar dezazuen. Ahalduntze ariketatzat hartu dut, deserosoa bezain zoragarria. Nola ez ikusi paralelismorik pribilegioaren kontrako beste ekinbide batzuekin.]]>
<![CDATA[Denok dakigu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2020-06-28/denok_dakigu.htm Sun, 28 Jun 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2020-06-28/denok_dakigu.htm
Joxean Lasa eta Joxi Zabala hilduratuen bidez heldu ziren Ramon Oñederrarengana. Urteak zeramatzan Baionan, elkar-maiteak ziren hirurak. Kaietenia ostatuan harrapatu zuten, barra atzean lanean zebilela. Bera izan zen lehenbizikoa. Beste 26 etorri ziren ondoren.

Ez zen inor atxilotu. Handik bost urtera hasi zen Baltasar Garzon epailea Oñederra kasua ikertzen, sumario berean Angel Gurmindoren, Bixente Perurenaren eta Christian Olaskoagaren hilketekin batera. Guardia zibil, polizia eta mertzenario batzuen izenak lortuagatik, ezin izan zuen gora jo GALen organigraman. Bere garaian, ahokada premonitorioa atera zitzaion Felipe Gonzalezi: «ez da frogarik eta ez da izango». Garbiago mintzatu zen Saenz de Santamaria jenerala: «gauza batzuk ez dira egin behar, egiten badira ez dira esan behar, eta esaten badira, ukatu egin behar d ira». Halaxe itxi zen sumarioa, kondena bakar bat gabe. Gainontzeko hilketak ez ziren inoiz ikertu, eta batbederak bere hilkutxa eraman zuen.

Eta halaxe, ukazioa legetzat hartuz zahartu gara denok. Orain, CIAko txostenen harira, Madrilgo legebiltzarrean Gonzalezen gobernuak GALen sorreran eta martxan izaniko inplikazioa ikertzeko eskaera egin delarik, PSOEk, PPk eta Vox-ek moztu dute aukera. «Duela 20 urte ikertu, epaitu eta zigortutako kontuak dira» adierazi du, lotsa auzoan, Adriana Lastra bozeramaile sozialistak.

Zuzen zebilen Pablo Echenique bere aldrebesean: denok dakigu zer gertatu zen. Kontua da nola izan fedea klase politikoan, hasteko eta bat, egiari morroilope ixten bazaio atea boterearen karikatura bihurtutako gaizkileak defenditzeko.]]>
<![CDATA[Koadro bati begira]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/027/002/2020-06-21/koadro_bati_begira.htm Sun, 21 Jun 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/027/002/2020-06-21/koadro_bati_begira.htm
Eta kendu dute ez bereziki deus gaizki egin duelako. Bere begiz ikusi du nola defenditu duten Madrilen erkalzaleen seme-alabek, ikertua izan ez dadin. Izan ere, hori da eta ez besterik gertatu dena. Hedabideek susmagarriro hauspotua, giroan bertan dago halako zera bat haren kontra. Noiztik? Botswanako elefante baldar hark azkartu zuen dena. Corinna, nork ez daki nor den. Etxean ere, arazoak semearekin, arazoak errainarekin. Arabiar printzeen eskupekoak okerreko tokian gordetzea, horra errematea. Eta ba omen doa, nora eta Karibeko errepublika batera, nor eta errege bat. Zinez zirtolaria da halabeharra.

Bidegabekeriak xaxatua, gizonaren lekuan jarri naiz. Adintsua da, eri da. Zer pentsatuko ote du orain atzea ematen ari zaizkion guztiez? Non dira garai bateko jan-txakurrak? Beti izan da euskal herrimaitea. Aurre egin izan diotenean, hor izan ditu lagunak, erro zaharreko euskadun leialak, izan Gernikak 81ean, Loiolan 91n, Arrasaten eta Gasteizen 2004an, noiznahi Leiren, Iruñean eta Arzakenean... non dira 35 urtez losintxari izan dituenak? Non euskarazko agur hitzak zuri-zuri eskertzen izan dizkiotenak? Non erresumaren eta lurralde foralen arteko mendeetako ituna aldiro-aldiro gogorarazi izan dioten haiek guztiak? Zein erraza den gainbehera doanari azken sakadatxoa ematea zulora bidean!

Zuhaitz eroriari, orok egur. Semearen lepotik haziko dira orain. ]]>
<![CDATA[Belauna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/025/002/2020-06-14/belauna.htm Sun, 14 Jun 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/025/002/2020-06-14/belauna.htm
Ia bederatzi minutu, George Floyd herioan, ezin dut arnasarik hartu oihuka. Eta berriro ere kaleetan jendea, bistakoa dena salatzen. Beroago Estatu Batuetako hirietan, intelektualago munduan, Clichyko gazteen kasuan baino zabalago, nolanahi ere. Izan ere, irudiek asko laguntzen dute bidegabekeria ulertzen. Belaun itogarri hori. Eta hala berreskuratu dira azken egunetan beste Floyd egurtu batzuen hamaika bideo eta hamabi argazki afroamerikarren borrokenak. Rosa Parks. Greensboroko laurak. Tommy Smithen eta John Carlosen ukabil harrotuak Mexiko olimpiarreko zerurantz. Black Power. Black Lives Matter. Denok gara George Floyd!

Gero, beroarena apalduta, neure bizitzan azterka hasi naiz, lotu behar nau zerbaitek harekin, ni ere George Floyd naizela egin dut oihu. Baina ezer ez, ezta arrastorik ere. Ezin etsi, eta lagunartea errepasatu dut, ea zenbat Floyd ditudan adiskide minenen artean, zenbat Benna, zenbat Traore. Bilaketaren emaitzak jota, zabaldu egin behar izan dut eremua. Ez da posible. Mobila hartu eta agendan begiratu dut. Hau da hau. Agertu zaizkidan antzekoenekin, harreman erak salatu nau. Azkenean, euskararen aitzakia moldatu behar izan diot neure buruari. Ni dagoeneko zaharra naiz, baina nire seme-alabek bai, haiek izango dituzte lagun.

Eta hala, ez dena sinetsita oheratu naiz, ezin onartu belaunetik gertuago nagoela Floydengandik baino. ]]>
<![CDATA[Eredu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/026/002/2020-06-07/eredu.htm Sun, 07 Jun 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/026/002/2020-06-07/eredu.htm
Bizi garen hierarkia aureo honetan, maite du txikiak handia huts egiten harrapatzea. Batzuetan, bizigarri zaio mendeku-irria. Etxealdia hausten nor harrapatuko, eta Jaurlaritzako Larrialdi zuzendaria, Castrora laketzera joana. Johnsonen gobernuan, osasun aholkulari amorostua izan da. Gehienetan, ordea, amorragarri da albistea, ez du umoreak tokirik. Egunotan azkena. Ahoa bete egoera ekonomikoaren larriaz eta funtzionarioen sakrifiziorako deiez, eta egun berean %8,2 igotzea erabaki soldata goi karguei gobernuko alderdiek Gipuzkoako Batzar Nagusietan.

Eredu behar, baina mingarri gertatu. Eta hizkuntza, honetan ere, ez da jendartetik apartean bizi. Aste hauetan, hezkuntza langileok irakasle izateari utzi eta aztertzaile bihurtzen garen honetan, maiz etorri izan zaizkit ikasleak gogora. Helduak guztiak, zer pentsatuko ote duten politikari gehienak albistegietan entzuten dituztenean. Zein diren horiek, lanpostuei hizkuntza eskakizunak ezartzen dizkieten horiek, gero ez badira gauza besteri galdegiten diotena betetzeko. Lotsagarria bada darabilten euskara, tripili-trapala ari badira, gogoz kontra ezinean, edo zuzenean erdaraz, hilabetean gainontzekoek urte erdian beste irabazten duten horiek. Zabarkeria bada nagusi, disimulurik gabeko utzikeria, ze kakatzar da hau Franco hil eta ia mende erdira.

Eta ezinbestean, sinetsita nago, beste arlo askotan bezala, aspaldi utzi ziola klase politikoak inorentzat eredu izateari, zorionez beste batzuk direla ispiluak, beste batzuk egunerokoan lagun eta suspertzaileak.]]>
<![CDATA[Ikuskizuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2020-05-31/ikuskizuna.htm Sun, 31 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2020-05-31/ikuskizuna.htm El País egunkari etikoak maisuki aurkeztu duena: «George Floyden lepoa hau hil aurretik belaunaz estutu zuen polizia zuria».

Egunak daramatza sutan Minneapolisek, 2018an Fergusonek bezala, Minnesotan. Orduan Michael Brown deitzen zen Floyd, eta Darren Wilson Chauvin, armarik ez zeraman gaztea tiroz hil zuen polizia. Tartean behin, halaxe, kiskalitako hirien irudien bidez erakasten zaigu Estatu Batuetako geografia. 2001ean Cincinnati izan zen, Ohion. Tim Thomas zuen izena gazteak, eta Stephen Roach poliziak. 1992an, Rodney King gogor jipoitu zuten lau polizien absoluzioak sutu zuen egoera San Frantziskon, Atlantan, Las Vegasen eta New Yorken. 59 lagun hil zituzten liskarretan. Liberty Cityn ere, Miamin, lau izan ziren justiziak 1980an errugabetzat jo zituen poliziak Arthur McDuffie kolpeka hil ostean semaforoa gorrian pasa eta gero. Eta 1965ean Watts, Los Angeles. Trafiko kontu bat tarteko orduan ere, Marquette Frye atxilotu zutenean hasi zen guztia. 34 izan ziren hildakoak.

Behin eta berriro datorren albistea da Minneapolisekoa. Aktoreak, izenak izen, beti berak dira. Gazte afroamerikar bat da hila, eta zuriak polizia hiltzaileak eta epaile zuritzaileak. Egoera lehertzen duen gertaera, berriz, txorakeria hutsa da maiz. Floyden kontrako salaketa 20 dolarreko billete faltsu bat erabili nahi izatea izan da. Gainerakoa, eguneroko bizitzak sedimentatu du leba eta bare: biktimen bizi baldintza prekarioak, Poliziaren osaketa arraziala eta mendeetako dinamika estrukturalak, klase sozial batek fosilduak, zabalago batek babestuak eta hedabideek gordeak, harik eta desoreka ikuskizun bilakatzen den arte.

Eta guk, ustezko urruntasuna babes, amorrua ez dela soluzioa diogu, peace and love, sugarren indarrari gehiegizkoa deritzogun artean.]]>
<![CDATA[Garai zailak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2020-05-24/garai_zailak.htm Sun, 24 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2020-05-24/garai_zailak.htm
Garai zailak datoz eta, gastu sozialen atalera heltzen garenean, sasoi hobeetan ahaztuxeago ditugunak izango ditugu mintzagai atzera ere. Zurrumurruek oldar atabikoaren indarra hartuko dute, hamaika pasadizoz loratuko ditugu lagun arteko solasaldiak. Eta hor ez da kasik nabarituko nork ematen dion botoa nori, hain dago ondua soroa: haientzat izango da guri eta gure seme-alabei ukatzen zaiguna. Kanpoko nagia sarituko da eta bertako langilea zigortuko.

Kasualitatearen ederra, alarma egoeraren erdian mintzatu da Ikuspegi, Inmigrazioaren Euskal Behatokia: Euskal Autonomia Erkidegoari dagokionez, bertan bizi diren atzerritar jatorriko herritarrek administraziotik jasotzen duten baino gehiago ematen diote bertako ekonomiari. Halako bi. Ez dut uste gainerako lurraldeetan emaitzak bestelakoak izango direnik.

Eta ni, hain petral administrazioarekin beste hainbat arlotan, poztu egin naiz Ikuspegiren ikerketaren ondorioak han eta hemen zabalduta ikusi ditudanean. Inoiz behar, eta garai egokian dator mezua, jakin nahi duenak haren berri izan dezan. Gero, oraindik zuloan gaudela akordatu, eta azken asteetako pare bat irudi datozkit gogora, inmigrazioa ekonomiari ekarritako onurekin lotzen ez dutenak: gormutu bat ertzainek egurtua Bilboko San Frantziskon, ez dakit zenbatgarren hildakoa Zaballan; jatorriak erabat baldintzaturiko gertaerak bi-biak.

Eta amets egin dut garai zailotan. Zein ederra litzatekeen berak sortutako literatura irakurtzea administrazioak.]]>
<![CDATA[Istripua Everesten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2020-05-17/istripua_everesten.htm Sun, 17 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2020-05-17/istripua_everesten.htm
Gero, ez dakit noiz, gauzak aldatzen hasi ziren. Himalaiara zihoazen espedizio guztiak batean eta bestean ate-joka hasi zirelarik, jende xehearen babesa apaldu egin zen. Nekea da hitza, nazkatu egin ginen ezer ez zekarkiguten irteera haiekin. Oporretara joan nahi badute ordain dezatela euren poltsikotik, genion, fabriketako langileek bezala! Eta hala, urteen poderioz, erabat urtu zitzaigun elur guztia. Askok ez dugu, Pasang Temba-renaz gain, nepaldar bakar baten izenik ikasi harrezkero.

Munduari ere bestela begiratzen ikasi genuen. Heroitzat genituen haiexek berek salatzen zuten mendizaletasuna pairatzen ari zen aldaketa. Espedizio komertzialak, inguruarekiko errespetu eza, bertako biztanleak ere... ez genuen hari bakar bat hunkitu gintuen hura berriro defenditzeko. Ikonoak ere jendartearekin batera mudatu zitzaizkigun. Bestelakoa genuen begirada, eta bandera bat urrun horietan ezartzeak gehiegi zuen keinu neokolonialetik.

Orain, euskal mendizale batek munduko 14 zortzimilakoen zikloa itxi duela-eta azken tontorrean Endesaren logoa daraman bandera zabaltzen duelarik, eta «Denok maite zaituztet» egiten oihu, gazteleraz, noski, dena egiten zait Zabaletaren hura gertatu izan ez balitz bezala. Eta antzetik antzera jauzika, beharbada horrexegatik ezin dut El Conquis ikusi: higuingarriak zaizkit espediziokideen arteko lehiak, gailurrera bideko balioak eta ikurrinak Ushuaiatik Kariberainoko Everest guztietan.

Denok igo ginen. Uste dut gehienok hil ginela beherakoan.]]>
<![CDATA[Eskerrik asko geuri]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2020-05-10/eskerrik_asko_geuri.htm Sun, 10 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2020-05-10/eskerrik_asko_geuri.htm
Asteon, hartu aldizkari bat eta orri beteko publizitatea. Udaltzain bat eta hiru ertzain irribarretsu ageri dira Babes Zibileko txalekoa daraman emakume batekin batera. Goian, letra handiz, «Eskerrik Asko!» ikusgarri bat «Denon artean lortzen ari gara» txikiago baten azpian. Argazki oinean, lau lerroko testu luzeago bat. Eta sinaduran, dena argiago uzten duen gakoa: Segurtasun saila. Beleari ere eder zaio bere boza.

Itxialdiaren hasieran, antzeko argazki bat zabaldu zen, instituzioetatik hauspotua hura ere. Behe-laino artean, Urkullu lehendakaria, kale jantziz ageri diren beste sei bat lagun, zurizko beste lau eta bederatzi ertzain, proportzio aureoan. Atzean hiru auto, poliziarenak hirurak. Eta testu bera, «Eskerrik asko».

Osasun arloko langileek zortzietako txaloekin nahikoa hazkurri badutelakoan, egon da publizitate instituzionala egin behar eta pentsatu duenik: nor loratzea dagokigu erakunde legez? Azkenaldian arazoa besterik eman ez diguten erresidentzietako langileak? Gizarte laguntzaileak? Hezitzaileak? Garbitzaile prekarizatuak? Han-hemenka borondate hutsez laguntzen dabilen tropa kontrolagaitz hori? Ez da hobe ordena ondoen irudikatzen duten profesionalei erakustea esker ona, bide batez lema tinko daramagula erakusteko jendarteari? Gainera, eurak dira pandemia garaian administrazioaren gestioa publikoki gutxien kritikatu dutenak, eta bidegabekiro, espekulatzaileekin batera gehiegikeriaz aritzeaz salatu izan dituzten bakarrak.

Felliniren film batean bezala dena.]]>
<![CDATA[Bira bi]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/029/002/2020-05-03/bira_bi.htm Sun, 03 May 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/029/002/2020-05-03/bira_bi.htm
Baina hara non, bakarturik gaudela, eta konfinamenduaren zakarra arintzeko, Euskaraldiak tratua egin duen EITB, Tokikom eta Topagunearekin Elkano, lehen mundu bira animazio filma emateko euskarazko toki telebistetan eta ETB3n. Horretarako arrazoirik, bada. Protagonista euskalduna duen euskaraz sortutako filma da. Eta entretenigarria; harik eta munduari bira bat bai, baina ikusitakoari bi ematen ez dizkiogun artean.

Zeren Elkano, denbora-pasa moduan, erraz ikusten baita. Umeentzako film guztietan bezala, ez da zaila abenturazale onak eta portuges gaiztoak bereiztea. Guztia da eztia. Espediziokideek itsasaldian aurkitzen dituzten zibilizazioak umetuak ageri dira, ez da ez esklaborik, ez bortxaketarik, ez gordinkeriarik, eta dena globalizazio ukitu batez ager dadin, Adani Eba nola, Pocahontas lirain bat ere topatu diote gure getariarrari, bakarrik egon ez dadin. Dibertitzeko filma da, esango zaigu, ez espedizio inperial baten kronika. Eta gainera, behin izango euskaldun bat epopeia unibertsal baten buru, eta guk uko?

Orain arte sinetsita nengoen erraza zela medikuarenak duen jukutria lotsagarri uzten, ikusi dudan arte kontua beste bat dela. Euskaltzaletasunetik filma horren garbi sustatuta, geu baikara orain galdera egiten ari gatzaizkienak. Hori bai, iruntzietara: «zuek zer nahi duzue, zibilizazioaren mintzotik bazter, basati segi, ala mediku euskalduna?». Badirudi uste aldean maiz egin genuela piper azpiratuen eskolan.

Zizelkari maori baten bila nabil, aurpegian tatuatzeko Joxe Azurmendiren Manifestu Atzeratua.]]>
<![CDATA[Nondarkeria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2020-04-26/nondarkeria.htm Sun, 26 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2020-04-26/nondarkeria.htm
Ez dut beste azalpenik topatzen bestela. Hil da Jose Luis Zumeta eta berehala bete dira gure pantailak doluz, oroitzapenez eta haren lanen erreprodukzioz. Xabier Gantzarainek obra baten aurrean hartu beharreko jarreraz dioen bezala, nork bere bizikizunez bete du Zumetaren obra, arratsalde iluna kolore pixka batez zikin dadin. Askok, nola ez, Gernika ekarri dute hizpidera; beste mordo batek Laboaren diskoen azalak, Artzeren eta Antoñanaren txoriak edota Usurbilgo horma. Ausartenak koadroekin eta litografiekin agertu dira, eta nola ez, izan da historian barrena abiatu denik ere, Gaur taldearen sorreran jartzeko gizona: artearen hegoak frankismoaren kontra. Eta konfinamendua aurrera, ahaztua nuen komuneko paperarena; ahaztua, harik eta probintzian gehien irakurtzen den egunkariaren txioak esnatu nauen arte, gazteleraz, noski: «Jose Luis Zumeta gipuzkoar margolaria hil da». Gipuzkoarra. Marka da gero. Egizu egindakoa, eman bizitza guztia mundua mihisera ekartzen, hiltzen zarenean guipuzcoano deitzeko. Zumetari eta bere obrari zegokion azken adjektiboa.

Okerrena, gentilizioaren eskola, prentsa probintzianoaren muga zeharkatu eta, bete-betean dagoela instalatua herri prentsa deitzen dugun horretan ere. Berdin da elkarrizketatuak zer egin duen, zertan den aditua, zer duen esateko. Nondarra, hori da inportanteena. Txokokeriaren gorazarrea da, egunean-egunean, irakurlearen ikuskera moldatzen diharduena: «Errezildartutako azpeitiar aizkolariaren bizitza, liburu batean jasoa». Nahiago nuke neuk asmatua balitz. Baina errimeak gara. Aurrena, komuneko papera. Itxarongo dute kolorinetako marrazkiek.]]>
<![CDATA[Bizar aroa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2020-04-19/bizar_aroa.htm Sun, 19 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2020-04-19/bizar_aroa.htm
Ileak tema duela denborarekin, gauza jakina da. Arren artean, erresistentzia ikurtzat hartu izan da luzaroan bizarra. Ez dago garai bateko familia albumean begiratzea besterik. Gizonezko antifrankistak bizardunak ziren. Gaur egun, lagun galegoen artean ere —galegista amorratuak guztiak—, asko ditut bizardunak adin batetik gorako gizasemeen artean. A rapa das bestas-en behorrekin nola, ilea moztea amore ematea da, azpiratu zaituzten seinale. Etsaiari ilea moztea kontrarioa umiliatzeko era da. Horrexegatik uzten zituzten kaskamotz emakumeak erretaguardian.

Ilea uztea eustea da. Aspaldiko legea da. Harald Fagerhaar erregeak, IX. mendean, ez zuela ez tximarik ez bizarrik moztuko agindu zuen, harik eta Norvegia guztia mendean izan arte. Benedikto XIII aitasantuak, gatibu Avignonen, zin egin omen zuen ez zuela aurpegirik soilduko kartzelaldiak zirauen bitartean. Madame Butterfly operaren estreinaldiko porrotari buelta ematea bazegoela sinetsita, Tito Ricordi editoreak garbi esan zuen, ez dut bizarrik egingo aldi txar honek iraun artean. Gurean, Arestiri eta Laboari esker bizar handiekin ibili ginen guztiok... euskara salbo ikusi genuen arte.

Aurpegialde garbia zibilizazioa bada, bizarra barbariea da. Eta orain, ari zaizkigularik hasteko prestatzen, laster garela pixkanaka kalean, ispiluan begiratu eta daukadan itxurarekin nora noan galdetu diot neure buruari. Ondo egon dela jolas moduan, baina heldu dela berriro ere trenpuz jokatzeko garaia. Eta ez dakizue nola amorrarazten nauen, honetan ere, etsi beharrak.]]>
<![CDATA[Tuskegee]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2020-04-12/tuskegee.htm Sun, 12 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2020-04-12/tuskegee.htm
Horretarako, 600 gizonezko hartu ziren, kontrol-talde gisa erabiliko ziren 201 osasuntsu eta 399 gaixo. Azterketak 1972ra arte iraun zuen, eta azkenik, filtrazio bati esker prentsak publiko egin zuenean, ez zen egon zabortegirik etika medikuari zerion kaka guztia batu, egoki sailkatu eta gordetzeko. Orduan ikusi zen Tuskegeeko giza akuriak promesa faltsuen bidez sartu zituztela proiektuan eta haien baimenik gabe izan zirela artatuak. Prozesu guztian, ez zitzaien penizilinarik eman. Eskandalua atera zenerako, 74 baino ez zeuden bizirik. 40 emakume kutsatu ziren bidean, 19 haur jaio ziren sifilisarekin. Boluntario guztiak ziren afroamerikarrak, soldatapeko laborariak eta analfabetoak.

Asteon, koronabirusaren kontrako txertoaren harira, Jean Paul Mira medikuaren eta Camille Lloch ikerlarien artean Frantziako LCI telebista kateko solasaldiak sutu ditu sareak. «Ez genuke ikerketa bat egin beharko Afrikan? Han ez dute ez musuaurrekorik, ez tratamendurik». «Arrazoi duzu, buruan dugu proiektu paralelo bat Afrikan...». Demba Ba senegaldar futbolariak harrotu du erbia. Samuel Eto'o-k eta Didier Drogbak jarri diote bozgorailua: «Afrika ez da laborategi bat. Akuriak bezala erabili nahi gaituzte!».

Ia ehun urtera, eta orain ere denon on beharraren izenean, logika arrazista eta klasista bera da nagusi. Aldatu duguna Rosa Parksi buruzko iritzia da. Orain haurrei erakusten diegu nor izan zen autobusean zuri bati aulkia ez uztegatik kartzelan sartu zuten Tuskegeeko emakume ausart hura.]]>
<![CDATA[Irakurlea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2020-04-05/irakurlea.htm Sun, 05 Apr 2020 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2020-04-05/irakurlea.htm
Leihora hurbildu zen, eta leihoa zabaldu zuen. Dena urdin, urdin hutsa. Hantxe egon zen, arnasa hartzen, besoak zabalik, oin puntetan. Pendizean zegoen dena, hegora edo hego-mendebaldera, eguzkitara begira. Parkearen atzean ibaia zihoan itsasorantz. Atzean, etxearen eta baratzearen goitik zegoen zintzilik alertze-baso aldapatsu ihartu-itxurakoa. Azken etxeak ibaiaren mailaraino beheratzen ziren. Bizitza zerbait izan behar zen, eta ni horren esperoan nengoen. Gelan geratu nintzen, beraz, aulkian eserita. Poliziak ere eserleku publiko batean eseri ziren, berrehunen bat metrora.

Jainkoarren, beste egun bat, pentsatu nuen, eta ez nenbilen gogoeta atseginetan. Bai, zinez erbesteratzearen sentimena zen gure barnean etengabe generaman hutsune hura, hunkipen zehatza, atzera egiteko edo, aitzitik, denboraren ibilera azkartzeko desio arrazoigabea, oroimenaren gezi kiskalgarriak berauek. Itotzen ari nintzen eta nire eskuak alferrik zebiltzan gerrikoaren belarriaren bila askatzeko. Kale hutsak gero eta mortuago daude. Eta isiltasun hartan, telefonoak hasten dira hoska eta garrasi egiten. Mundu mailako gerra intimo eta latz batean, beste behin zeure buruari "biziraun— diozunez, beste behin erabaki duzu zauden lekuan geratzea. Samsak ere, noski, ez zekien hemendik aurrera zer gertatuko zen. Zer da egunen batean? Bihar? Ostegunean? Datorren astean?

Benetako bizipena da beldurrez bizitzea, ezta? Horixe bera da esklabo izatea.]]>
<![CDATA[Calandako miraria ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2020-03-29/calandako_miraria.htm Sun, 29 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2020-03-29/calandako_miraria.htm Simon basamortukoa-n Pellicerri nola, halaxe hazten zaizkio Simon lapurrari Jainkoak moztu dizkion eskuak. Esku berriekin, zer egingo? Alaba zaplan jotzea da egingo duen aurreneko gauza. ]]> <![CDATA[Detente ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2020-03-22/detente.htm Sun, 22 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2020-03-22/detente.htm <![CDATA[Han goitik]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/015/002/2020-03-15/han_goitik.htm Sun, 15 Mar 2020 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/015/002/2020-03-15/han_goitik.htm
Eta surflariak bezala, olatuaren gailurraren bila zoaztela, susmoa duzue ezer ez dela berdin izango hura bitsetan desegiten denean hondar ertzean. Beharbada, dena izango da diferentea hau dena igaro orduko: osasun sistema, lan egiteko era, globalizazioa ulertzeko modua. Ausartenek, kapitalismoaren ankerkeria salatuko dute. Gaixotasunetik harago, jendarte kontsumistaren burugabekeria utziko dute agerian. Gehienak umeak eskolara eta futbolariak zelaietara itzultzen direnean lasaituko dira. Komuneko paperarena, txisteetarako gordeko duzue, nor gara ba izuak eragindako keinuak epaitzeko.

Azpi honetatik, begia baino nahiago dut, neuk ere, ahal duzuen azkarren heltzea gain horretara. Badut jakin-mina. Jakin nahi dut ea han goitik zaborra ikusten den, ea gure gorpuek salatzen duten honek guztiak hor segitzen duen. Ala bestela, betiko kondenatu gaituzuen memoriaren hondokinetara.]]>