<![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Sat, 23 Mar 2019 07:49:03 +0100 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Lagun izoztezina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-03-17/lagun_izoztezina.htm Sun, 17 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-03-17/lagun_izoztezina.htm Lagun izoztuaren eremuetara, hamazortzi urte. Hasi eta batera etorri zaizkit ordukoak. Hantxe segitzen zuen frankismopeko Kalaportuk, norberak bizi izandako kontzientzia hartzearen gune. Baina Goio Ugarteren bakardadeak lotu nauenean, neurri gabean berritu zait durduzamendua. ETAko militante ohi bat Nikaraguan, erbestearen zuloan gero eta itoago. Deskribapen lilugarrietan galdu naiz, gogoeta zorrotzek harrikatu naute. Zenbat hitz, ertz, koska bidean, Ugarteren jaitsieran lagun. Hondoratzen, erotzen, tropikopeko sukarretan izozten ari den bihotz bat, garai batean sua baino beroagoa izan zen hura bera. Sendatuko da Goio, baina Antartikara egingo duen espedizio zientifikoak ez nau onbideratu. Arthur Gordon Pym-ekoa gogorazten didan itsaso jelatuak ez dit bakerik ekarri. Sinboloz, keinuz, irakurketaz beteriko liburua izaten segitzen du; ez da heroirik Lagun izoztuan. Baina bai konstataziorik: askoz gehiago hurreratzen da nobela giza kondiziora ETAko militanteei buruzko mila artikulu baino.

Liburua zarratu eta batera zabaldu zaigu Darpon aferaren amaiera. Osakidetzako lan eskaintza publikoan detektatutako iruzur zantzuak ez dira nahikoa izan administrazioak jardunbidea ustela izan dela aitortzeko, milaka lagunen kaltetan eta aukeratu batzuen mesedetan. Arduradun nagusiaren defentsa itsua izan da, hainbestekoa non negargarri, arerio politikoen «presioen» eta «jazarpenaren» biktima gisa aurkeztu zaigun sailburua azkenean. Ez da pitzadurarik makinan, fedea saltzen jarraitu beharra dago, sistemak ez du lagun izozturik onartzen. Politikan ezin erakuts liteke Goio Ugarteren zaurien laurdenaren laurdenik.

Ez dakit hizkera politikoa ohartzen den zein biluzik ageri den bere sendo ustean.]]>
<![CDATA[Errotarria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-03-10/errotarria.htm Sun, 10 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-03-10/errotarria.htm
Ez da izan Bateragunekoa kasu bakarra. Azken hamar urtean, 40 aldiz kondenatu du Estrasburgok Espainia. 70, berriz, Europako Kontseiluaren parte denetik. Erraz esaten da: 70 kondena, teorian bertako biztanleen eskubideak defenditu behar dituen administrazioaren kontra, gehienak epaileek ez zutela inpartzialtasunik iritzita. 70 kondena, tortura kasuak kontuan hartzeke.

Egunotan, Kataluniakoa dela, Altsasukoa dela, ezin aurkiturik nabil hitz egokirik Espainiako Justiziarena definitzeko. Aukeratzen dudana aukeratu, ez da zuzena, eta motz nabil, eta baldar. Alferrik ditut hiztegiak eta apalategietako literatura oro. Norbaitek Francesco Carrara italiar legegilearena ekarri du, politika epaitegietako atetik sartzen denean Justizia airean ateratzen dela leihotik. Eta nola ez dakidala, Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren ondorengo egun beroak datozkit. Sumindura jeneralaren aurrean euskal politikariak ikusten ditut, egoerak hartaratuta, zin zintzoa egiten, ez zutela horrelako beste erasorik onartuko, bidekoak jarriko zituztela berriro gerta ez zedin.

Joan dira urteak eta errotarriak ez du kerarik, ordea. Xehatuko du jendea eta mintzatuko da Estrasburgo, berandu harrian dabilenarentzat. Eta hitz eman zuten haiek ez digute esango ezin dutela ezer egin. Hala ere, eskertuko nuke norbaitek aitortuko baligu noiz eta nola erabaki zuten, Trantsizioaren poz-bitsetan, Justizia garbitu gabeaz funtzionatuko zuela sistema politiko berriak, betikoak segituko zuela errotari, hori zela, hain zuzen, demokraziak ordaindu beharreko saria.]]>
<![CDATA[Ebatsia bueltan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-03-03/ebatsia_bueltan.htm Sun, 03 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-03-03/ebatsia_bueltan.htm
Antzeko adierazpenak egin zituen iaz Emmanuel Macronek Burkina Fasora eginiko bisitaldi batean: «Espero dezagun bost urte barru baldintzak egokiak izatea afrikar ondarea Afrikara itzultzeko». Kolonialismoaren lurrunetan Frantziako museo publikoak bete zituzten piezez ari zen, 88.000 gutxi gorabehera. Asmo politikoaren oinarrian Benedicte Savoy frantziar historialariak eta Felwine Sarr senegaldar ekonomialariak buruturiko txostena dago: «Hasierako urrats sinboliko eta psikologikoa izanen da hau prozesu jarraiari ekiteko. Frantzia ez bada gai legez erosiak izan zirela erakusteko, ebatsi zituen herrira itzuli beharko ditu».

Nonbait, ostutakoa itzultzearen dinamika hasia delarik, eta Louvrek, British Museumak, Pergamonek eta abarrek zer egiten duten ikuskizun, Pirineoateko bi alderdietan dantzan gabiltzanon euskal oasira gogoa ezinbestean: zer dugu gurea ez dena? Non dago estatu gorila bien kapitain, soldadu, erregeren idazkari ginelarik zapaldu genituenei ostu, ebatsi, lapurtu genien hori guztia?

Zatoz, etorri gure museoetara, esanen zaigu. Ez dago hemen herri apal baten ondare antopologikoa baino. Eta egia da, hori izan gara batez ere. Eta besteaz, berriz, badakizu zer lantegi orain gure eliza eta jauregietako urre-zilarrak desegiten hastea?

Bada ekin beharko zaio nonbaitetik, Txileko eta Frantziako eskuin gobernuak bezalaxe, hitzetatik badarik ere.]]>
<![CDATA[Pedagogia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-02-24/pedagogia.htm Sun, 24 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-02-24/pedagogia.htm
Geografian zehaztu ezin duen txokoren batean dabilkio gogoa, ez daki esaten Montmatreko Saint Pierre elizan den ala Venezian, Erroman bestela. San Inazio eta bere lagunak ikusten ditu, jesuiten konpainia fundatuta, nagusia aukeratzeko bilduta. Sei dira guztira. Xabierko Frantzesek, Simon Rodriguezek bezalaxe, Portugalera abiatu aurretik utzi du idatzia boza. Pedro Fabrok Alemaniatik igorri du berea. Bederatzi boto beraz guztira. Zenbatzen hasi dira. Zortzitan ageri da Loiolako Inazioren izena; bederatzigarrena zuri dago. Ez dago algebran maixu izan beharrik. San Inaziok, bietako bat: ala ez zuen inoren izenik jarri paperean ala bere buruari eman zion boza. Galantak aukera biak ere.

Egun, Gipuzkoa-Bizkaietakoa ez ezik, era guztietako buru-maiteen santu hartua behar luke izan Loiolakoak. Cristiano Ronaldok lasai arraio aitortu zuen gustura emango ziola botoa bere buruari Urrezko Baloia irabazteko. Telebistan, reality eta lehiaketa guztietako parte-hartzaileen eta euren senide eta herritarren patroia behar luke San Inaziok. Sare sozialetan, aldare orotan dago haren izpiritua.

Horra Loiolakoa, pentsatu du. Norberari botoa, ez baitago inor ni bestekorik. Hooligankeria, sarien logika zabalduaren gatibu hezkuntza bera: berrikuntza pedagogikoarena irabazteko beharrezkoa da, sentitzen dugu, pedagogiaren oinarriak berak suntsitzea.]]>
<![CDATA[Burua oinetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-02-17/burua_oinetan.htm Sun, 17 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-02-17/burua_oinetan.htm
Asteon, atera berri zituen zapata eta sandaliak erretiratu behar izan ditu, hainbestekoa izan da etorri zaion zaparrada. Diseinuak piztu du sua: oinetako beltzak dira, aurpegi baten irudira begi handiak, sudur zabala eta ezpain lodi gorriak dituztenak. Arrazistak direla entzun behar izan du. Perry ez, enpresa desenkusatu da, ez omen da inor mintzeko asmorik egon.

Izan da erotzen ari garela aipatu duenik, gauzak bere neurritik atera direla, ez baita bakarra izan Perry. Lehengo astean, Guccik 800 euroko jertse beltz bat erretiratu behar izan zuen dendetatik. Musu pareraino igotzen zen lepoa zuen, ezpain handi gorriak margotuak aho-zuloaren inguruan. Orain hilabete pare bat, antzeko polemika piztu zen Pradak ateratako tximu itxurako giltzetako batekin. Askatasunak behar omen du ororen gainetik. Ez da esaten, saltzeko askatasuna esan nahi da.

Eta bai, ederra litzateke askatasuna inguruko zikina kenduta. Kentzen badiogu, konparazio batera, ez direla Senegalen edo Nigerian sorturiko produktuak, esnea baino zuriagoa den Perryren faktorian baizik. Kentzen badiogu, orobat, blackface-aren kultura. Beltz mozorretzeko usadio hori, antzerkiaren eta zinemaren historian duena sorrera, antzezle zuriak hala makilatzen zirenean plantazioetako langile alfer eta ezjakinak irudikatzeko. Berrehun urte luzez hamaika eratara errepikatu den estereotipoa, absurdoraino: The Jazz Singer fiman, beltz itxura izateko margotu behar izan zuten aktore afroamerikarrek lan egingo bazuten. Publiko zuriak ez zuen aktore beltzik nahi agertokian... ez bazen kaiku mozoloarena egiten.

Bai, ederra litzateke askatasuna inguruko zikina kenduta.]]>
<![CDATA[Hezur batzuk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-02-10/hezur_batzuk.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-02-10/hezur_batzuk.htm Sastadatxo batzuk 1935ean margotu zuen, Kahlok berak esatera, egunkarian gizon batek emaztea hil zuela irakurri eta gero. Andrea biluzik datza ohe gainean, odola nahinon. Ondoan, zutik eta irribarrez, gizona, labana eskuan duela. Goiko aldean, bi hegazti koadroari izena ematen dion leloari eusten. «Sastadatxo batzuk», horiexek gizonaren hitzak atxilo lotu zutenean, zergatik daramaten gatibu, sastadatxo batzuk baino ez zizkiola eman. Hogei labankada zituen egunkariko albisteko emakumearen gorpuak.

Kahlok atoan ikusi zuen. Ezin bereiz liteke hizkera ideologiatik. Hiltzaileak primeran eraman zuen hitzetara buruan zerabilena. Mintzoan biltzen da ondoen gutxiespena, mespretxua, erdeinua. Defentsarako aukeraturiko berba bakoitzak du berarekin sastaka. Eta hizkeraren eta ideologiaren arteko harremana ikusi zuelako itzuli zion harria Kahlok gizarteari, margolan egina. Lortzen duen efektua alimalekoa da.

Ez dakit koadroa ezagutuko duen Esther Muñozek, PPko senatariak. Ez dut uste inork Kahloren lanaren erreprodukzio bat helarazita ere ohartuko litzatekeenik parekotasunaz, opariaren zergatiaz. Norbait behar genuke azaltzeko hizkerak gaituela nabarmen uzten. Eta harrokeriaz asaldatu arren hamabost milioi euro ageri direlako aurrekontuetan «hezur batzuk» bide bazterretatik ateratzeko, esan behar litzaioke ez duela harrokeriak salatzen, ezpada aukeratu dituen hitzek. Begiratzeko koadroari. Hezurrak ez baitira hezur historiaren zabortegira heldu artean, horregatik deitzen diogula hain zuzen ere memoria sentimenduak pizteko gai den denbora eremu horri. Eta ez ahazteko gauza bat dutela txarra hezurrek, norbaitenak direlarik, ez direla batzuk. Hilak dira, bizioi harramazka.

Kahlok atoan ikusi zuen. Muñoz harritu egin da ustez irainik gabeko hitzek sortu duten zalaparta sortu dutelako.]]>
<![CDATA[Diktadura eraginkorrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-02-03/diktadura_eraginkorrak.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-02-03/diktadura_eraginkorrak.htm
Ausardia, ezin zaio ukatu. Pinochet haginka aritu zen hamazazpi urtean 3.200 lagun desagertu ziren, 80.000 atxilotu zituzten, milaka izan ziren torturapean txikitu zituztenak. Eta bai, Milton Friedmanen eskolako aholkulariei jarraiki, sindikatuak debekatu eta ekonomia erabat liberalizatuta hasierako urteetan «Txileko miraria» obratu bazen ere, laster heldu zen hondamendia. Jende xehearentzat, noski. Jeneralak eta bere emazte Lucia Hiriartek oraindik oinordekoek itzuli ez duten milioika dolarreko ondarea oheperatu baitzuten.

Ez dakit bere katalogazio partikularrean zein ataletan sartzen duen Guerrak Francorena, berak hain gogor borrokatu zuen hura, Trantsizioko Kulturak esatera. Nolako betaurrekoak halako begirada, Francorekin ere miraria iritsi baitzen Espainiara. Enpresa handiak nazionalizatuta, baliabide estrategikoak espekulatzaileen atzaparretatik libre, autogestioaren eta autarkiaren bidez asmatu zuen apurka-apurka kontsumitzeko beste irabazten hasi zen klasea sendotzea eta bere neurrian konformidadean sentitzea.

Ahokaden maisu, txokatu egin nau nolatan ez duen kazetarien aurreko agerraldia euskaldunoi aski ezaguna zaigun disjuntibarekin amaitu: «baina zuek zer nahi duzue, askatasunean erdipurdi ala diktadura eraginkor bat?».]]>
<![CDATA[Minuskulaz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-01-27/minuskulaz.htm Sun, 27 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-01-27/minuskulaz.htm
Eta bat-batean, haur nintzela aurrezki kutxan gipuzkoar ilustreen albuma osatzeko ematen zizkiguten kromoak datozkit kolpetik: Juan Sebastian Elkano eta Kosme Damian Txurruka, Nelsonen amesgaiztoa Trafalgarren; Migel Lopez Legazpi, Filipinetako kapitain nagusia eta Andres Urdaneta, itzulerako bidaiaren aita; Blas Lezo, Espainiak inoiz izan duen estrategarik bipilena eta Migel Okendo, Terceira uharteko heroia; Inazio Loiolakoa eta Peñafloridako kondea, Urolalde basan sortu lorerik behinenak biak... eta albumaz haragoko guztiak, frankismo osteko orgia esker txarrekoan gure kale-izendegietatik ia osorik erauzi ditugunak: Telleria eta Otaño konpositoreak, Muguruza arkitektoa, Sanchez Mazas eta Bizkarra idazleak, Cabanas Erauskin margolaria...

Pedagogikoa omen elkartearen asmoa. Eskertzekoa sentsibilitate areilzatar hori, aisago ulertuko dutelako hartara esaten zaienean ez duela inork asmorik izen handiekin lehian hasteko. Handikitan neurtzera historia, erraz irabazten dutela Munduko Kopa. Badutela garaia, baina, beren beldurrari entzuteko. Eta orduantxe azaldu behar lieke norbaitek, pazientzia izatera, maiuskulen eta minuskulen artekoa dela aspalditik disputa, bikainkiro azaldu zuela hau Joxe Azurmendik Manifestu atzeratua-n, saiatzeko Gabriel Aresti konprenitzen, leitzeko Amaia Lasa neguko arratsalde luzeetan... minuskulaz. Ez dela hain zaila. Hori bai, politikoa dela erabakia. Oso.]]>
<![CDATA[Zulo bat uretan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-01-20/zulo_bat_uretan.htm Sun, 20 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-01-20/zulo_bat_uretan.htm
Ez gara Espainia, baina Telecincon bizi gara ETB ikusten dugunean ere, La 1n bizi gara, La 2en, Antena 3n, Cuatron, Sextan, zenbaki guztiak ditugu beharrezko sufrikarioa azaltzeko, aurpegia jartzeko gurasoen etsipenari, lagunen xalotasunari, asturiar meatzarien gogo heroikoari. Eta egunak gehiegi direlarik, ausartu ere egin gara iritzia ematen. Honezkero hilik dago. Esperantzari leiho bat. Thailandia, Txile,hemerotekako adibideak. Trabes etsiak ahopean. Eutsi, Julen.

Bitartean, agindua heldu da Julen zulotik atera behar zuten bi itsasontzietara. Astelehenean, Bartzelonako Itsas Kapitaintzak galarazi zion Open Arms-i ateratzea. Herenegun, Pasaiakoa izan da Aita Mari-ri irtetea debekatu diona. Esan gabeko mezu banarekin: arrisku txikiagoa du Julenek Mediterraneoaren erdian itota zuek erreskatatu eta lehorrera ekarri nahi izanda baino.

Eta halaxe irentsi du zuloak Julen zulotik atera nahian dabiltzala. Nahita, zibilizazioaren aginduz. Zenbat Julen diren, horixe ez dakigu. Ez dakigun bezala zein dituzten eurekin batera ito diren gurasoak, non duten etxea, zer eskolatan dabiltzan. Numerus clausus-eko bihotzak gureak. Horretan datza, hain zuzen, kriminalen ikuskizuna.

Gertaerak hunkitu behar gaitu, ez arazoak.]]>
<![CDATA[Hemen da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/016/002/2019-01-13/hemen_da.htm Sun, 13 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/016/002/2019-01-13/hemen_da.htm
Asteon, bere programa politikoan 52.000 pertsonaren deportazioa proposatzen duen alderdiaren bultzadari esker aldatuko da gobernua Andaluzian, PPko presidentea ezartzeko. Nahikoa izan da hedabideek hauspoturiko alderdi batek zaunka egitea gainerakoak dardar batean jartzeko. Gutxiesten da memoria eta gutxiesten da ertzetako jendea, eta begiradak are eskuinerago doaz, gauza jakina baita Vox-en mintzatzeko manera hori gizartean dagoela, isilean bada ere, zuzentasun politikoaren kausaz autozentsuratua. Urteetako produktu historikoa, horra balio komunen aldeko lanik, ustezko askatasunaren izenean inongo pedagogiarik egin ez duen demokrazia dontsuak utzi digun ondarea, ustelkeriaren kulturak ongi ondu duena.

Giroa, izan ere, horretarakoxe dago. Berlineko harresiaren eraistearekin mozkortu gintuzten haietako inork agiraka egin gabe eman zaizkigu ezagutzera zertan diren Trumpen hesiaren erronka teknikoak (hamar urte beharko dira, 25.000 milioi dolar eta 10.000 langile), bide batez haren semearenak irri artean komentatzen ditugula («Badakizue zergatik joan gaitezkeen lasai zoora? Hesiek beren lana egiten dutelako»). Baina kataluniar independentistena da errua piztia berek esnatu dutelako.

Faxismoa hemen dugu. Gasteizko autobus batean agertu da eta gutxien espero dugunaren ahotan izango dugu gaur, bihar edo etzi oasiko edozein herriko jaixetan, eta oraingoan ez zaigu Nazioarteko Brigadarik etorriko laguntzera. ]]>
<![CDATA[Mikroklima]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-01-06/mikroklima.htm Sun, 06 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-01-06/mikroklima.htm
Lehen, sinpleagoak ziren gauzak. Ibarretxeren garaian maiz entzuten zen «euskal bestelakotasuna» (egia esan ez zen entzuten, gazteleraz erabili izan baitute beti politikariek eta kazetariek) mudaturik eta aberasturik ageri zaigu Urkullurekin. Ukaezina da. Aipatu bestelakotasunaren definizioan, urrats ikaragarrarria eman da urte hauetan: hasieran, «euskal oasia» izan zen; gero, proposatu orduko itzalik erakutsi ez duen «foru nazioa»; orain, «mikroklima politikoa».

Hiru saiakera, hamaika zaplazteko. Jartzen naiz Urkulluren tokian eta Gernikako Arbola bere onetik ateratzekoa da. Ez du ederra izan behar begien bistakoa hitzez ematen hasi eta alderdikideez kanpo inork ez babestea. Zer eta kritikatzen dutenak horiek berak direnean ditxosozko bestelakotasun hori behin eta berriro azpimarratzen diotenak, izan Espainiako konstituzioaren kontrako bozen datuekin, ustelkeriarenarekin zein «hemen baino hobeto non?» jator eta konplizearekin.

Kontrabideko seinaleen kaos honetan, kanpotik ez da zaila ikusten auzokoarekiko begirada akonplexatu eta menpekotasunezkoa. Oasia basamortuan, berezko nazio erregeren inperio zabalean, mikroklima glaziazioan. Alegia, ez gara ezer ez bada ondokoa baino zerago.

Eta nago bestelakotasuna definitu nahi honek ez duela irtenbiderik. Ala ateratzen gara dinamika dependiente horretatik ala Pariseko Bellevilleko horma-irudi hartakoa jaten dugu: «ez gaitezen fio hitzez».]]>
<![CDATA[Astronautak oihanean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/019/002/2018-12-30/astronautak_oihanean.htm Sun, 30 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/019/002/2018-12-30/astronautak_oihanean.htm
Eta urteak 25 etzi, erdia, Chiapaseko gainek eta oihanak jaurtikitako andreak, gizonak, umeak eta etxeko txakurrak San Cristobal de las Casasera jaitsi zirela. Nola ez genekiela, eski jauzien eta vals artean sartu zitzaizkigun ospakizunetan guztiak. Urte berri zoriontsua opa genion munduari eta behelaino arteko itzal haiek bostehun urtean ahaztutakoa eskatzen ari zitzaizkigun. Tiroka eman zien Mexikoko gobernuak ongietorria; ohikoa ez zen hizkera politiko batez irabazi zituzten jendearen bihotz-begiak.

Orain, mende laurden geroago, dena itzuli da lehengora. Urteen ibiliak bere tokian jarri du bat-bedera. Gauza batzuk sano aldatu dira. Gogoak piztu zituen iraultza global hura ez da iritsi, baina EZLNk antolaketa soziala ezarri du, eguneroko auziak konpontzeko beste manera bat. Egun, Chiapasen ezin da politika indigenistarik egin zapatistak aintzat hartu gabe. Beste gauza batzuk, aldiz, lehengoan daude. Guk, efemerideen nagusiok, ezjakinen leziatzaileok, xanpain kopa altxatuz opako diogu hurkoari urte berria, eta betiko legean txaloka hartuko Radetzky martxa, sinetsita ezinezkoa dela ametsen ilargira heltzea, nola bada, ez al den begi-bistakoa.]]>
<![CDATA[Botoia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2018-12-23/botoia.htm Sun, 23 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2018-12-23/botoia.htm
Nahia atoan bihurtu zitzaidan zaputz, baina. Mezu orokor bat zen, gazteleraz, Sabela delako bati botoa emateko botoi bati sakatzeko gonbidapenarekin. Lagunaren mezua, galegoz, argigarriagoa zen: «Gure babesa eman behar diogu, inoiz gutxitan egin du inork hainbeste gure hizkuntzaren alde». Dena utzi eta ordenagailu aurrean paratu nintzen. Nor da Sabela delako hori? Eta zer egin du laguna horrela pizteko? Ez nion, noski, berari galdetuko.

Agudo saretu zitzaidan lainoa. TVEko Operacion Triunfo kantu-lehiaketako finalean zegoen, antza, Sabela. Eta irabazle izateko beharrezkoak zituen ikusleen botoak, baita nirea ere. Nola ez dakidala, Galdakaoko Ainhoa Cantalapiedraz oroitu nintzen, eta Arnaldo Otegiren adierazpenez esan zuenean, orain hamalau urteko OTren edizioa irabazita, PPren maniobra politikoa izan zela guztia, hala Ainhoa Eurovisionera bidalita, «euskal herritarrok Espainiaren alde jartzeko».

Sabela ez da Ainhoa. Arrazoi du lagunak; aurkezleak diotsonean zergatik aukeratu duen galegoz abestea hain abagune garrantzitsuan, legarrik gabe mintzo da: «Hain zuzen horrexegaik, garrantzitsua delako». Zintzotasunaren indarra Sabelarena gaztelera ez beste hizkuntzak folklorekeriara kondenatu nahi dituen logika zapaltzailearen kontra. Eta ekin besteak, gurasokeriaz: «Zure lurra ordezkatzen eroso sentitzen zarelako kantatzen duzu galegoz, ezta?». Eta Sabelak: «Egia esan, eroso egon naiz nire hizkuntzan abestuta neure burua ordezkatu dudalako».

Neuretzat nahi nituzkeen punpa-lasterreko erantzunak Sabelarenak, antzeko galderak egiten dizkigutenean. Lagunak ez dit harrezkero idatzi. Ezta botoiari sakatu nion galdetzeko ere.]]>
<![CDATA[Hiltzaile baten aitorpenak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2018-12-16/hiltzaile_baten_aitorpenak.htm Sun, 16 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2018-12-16/hiltzaile_baten_aitorpenak.htm
Eguberri jaien atarian, urtero legez, Maratoi Solidarioari ekin dio EITBk, ikus-entzuleen ekarpenei esker, ahalik eta diru gehien lortzeko kausa on baten alde. Biltzen diren sosak biriketako minbizia ikertzeko erabiliko dira, omen. Datak, egia esan, ezin egokiagoak dira. Gabonak laster, samurragoa dugu bihotza eta zabalagoa patrika. Eta hala, epopeia txikiz argituko dizkigute argi urriko egunok, begiak betetzekoak guztiak: haur batek itsulapikoa hautsi eta bertan zuena eman du; harako alargunak, berriz, ehun euro eskaini ditu, eta egin kontu hilean zazpiehun euroko erretiroa duela. Egoki erabiliko direnak, noski. Heroi txikien balentria handiak, egiazko Gabonetako ipuinak.

Eta beharra duenari airea ukatzea erabaki dut ez zaidalako iruditzen. Ez dirua eskatzen delako kausa noble baten alde, nola bada, baizik eta Gobernuaren Mendeko Erakunde batetik datorrelako galdea. Uste dudalako osasun arloko ikerketak aurrekontuetan sartu behar direla, jende xehea ataka moraletan estutu gabe. Eta neure zakarrean, pentsatzen dudalako hainbesteko interesa balu EITBk biriketako minbizian, emititua zukeela dagoeneko saioren bat gaiaz, mariatxi eta habanera artean tartea topatuta, eritasuna aztertuz gaixoen bizilekua hartuta kontuan, edo maila ekonomikoa, lanbidea edota inguruan dituen agente kutsatzaileak, konparazio batera.

Gauden garaian, beste aldarte batek gozatua behar nuke, baina nago oraingoan Scrooge jaunaren izpirituak ere ez nauela gaizkatuko.]]>
<![CDATA[Izen bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2018-12-09/izen_bat.htm Sun, 09 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2018-12-09/izen_bat.htm
Idoia Aierbe izan dugu horietako bat guk. Dena zuri-beltzagoa, alegia, dena zuriagoa ala beltzagoa zen garai batera lotua, Mikel Zabalzarekin, Ion Arretxerekin eta Manuel Bizkairekin batera atxilotu zuten gau hartatik. Torturaren salaketaren ikur bihurtu zitzaigun Aierbe, berak hala nahi ez bazuen ere. Heroi oinezko bat prentsaren aurrean mikroari ari zitzaion emakume itxuraz hauskor hura. Hala pasatu zen gure historia txikira, estatu oso baten praktika kriminala salatzeagatik, noiz eta hori egitea batere ohikoa ez zen garai hartan.

Aste honetan, hil dela jakin dudanean, ustez urrun geratua zitzaidan denbora txatala ekarri dit, berriz ere, albisteak. Tristatu egin naiz, eta amorratu ere bai pixka bat «Aierbe, Mikel Zabalzaren neska-laguna hil da» irakurri dudanean, ez Zabalzarekin lotu izan ez dudalako neuk ere, ezpada iruditzen zaidalako ez diogula ordudanik Idoia Aierberi Idoia Aierbe izateko aukerarik eman Mikel Zabalza hilduratua gabe.

Ez nuen ezagutu, ez dakit, jakin gabetan, inoiz gurutzatu izan naizen kalean berarekin azken 33 urte hauetan. Historiak urtu zuen jendartean adierazpen haien ostean. Bere bizitza berregingo zuen, imajinatzen dut; sinetsi nahi dut gai izan zela bizitako infernuaren gainean eguneroko zereginei ekiteko ostera ere, maitatzeko, ingurukoak zoriontsuago egiteko. Tortura garaitzeko, azken batean.

Berak nahi gabe bihurtu genuen gure belaunaldiaren izenetako bat. Damu dut libreago maitatu ez genuelako.]]>
<![CDATA[Gela bat gaztaroan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2018-12-02/gela_bat_gaztaroan.htm Sun, 02 Dec 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2018-12-02/gela_bat_gaztaroan.htm Novecento filmak orduan eragin zigun zirrararen laurdena, baina ez dago erraza.

Abila izan da Bertolucci nahi bezala jokatzen ikusleen emozioekin. Gugan epika bezala, beste barne-mundu bat asaldatzea lortu zuen gure aurrekoengan Azken tangoa Parisen jazartuarekin. Hil denerako, ordea, zer genuen hartatik guztitik. Errealitatea pantailakoa etengabean zikintzen saiatzen den langarra da.

Maria Schneiderren adierazpenek jarri gintuzten atezuan: «(Gurinaren eszenaz ari dela) Ekintza simulatua da, baina malkoak benetakoak dira». Egunotan, filmaketako xehetasunak iltzeak bezala jausi dira hil berriaren gainera atzera ere. Bertoluccik eta Brandok, bien artean gordean izan zuten nola filmatuko zen bortxaketaren eszena, orduan hemeretzi urte zituen Schneiderren ezkutuan. Honek ezin izan zion gertaerari bueltarik eman, «bizitza hondatu zidaten».

Okerrena da Schneider hil ondoren, azkenean Bertoluccik hitz egin zuenean, dena egin zitzaigula are terribleagoa: «Mariaren erreakzioa nahi nuen, neska eta aktore bezala, umiliazio-ekintzaren aurrean erantzutea nahi nuen. Senti zezala nahi nuen, ez interpreta zezala. Errudun sentitzen naiz, baina ez dut horren damurik. Uste dut filmetan, zerbait lortzeko, erabateko hoztasunez jokatu beharra dagoela».

Kolpetik, estrapolazio eroak datozkit. Bertolucci Lasa eta Zabala-ko tortura eszenak filmatzen, aktuazioa bazter utzita, aktoreen benetako erreakzioen bila. Eta kolpetik, adierazpenetan geratu naiz katigatuta. «Erabateko hoztasunez jokatzea» da Brandonek eta berak egin zutena? Odola izoztu zait.]]>
<![CDATA[India urruneko ipuina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/029/002/2018-11-25/india_urruneko_ipuina.htm Sun, 25 Nov 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/029/002/2018-11-25/india_urruneko_ipuina.htm Ebanjelioa Markosen arabera ipuinean. Baltasar Espinosa medikuntza ikaslea da eta hizlari trebea. Hala heldu da lehengusu batekin Junin urruneko etxalde are urrunago batera, oporretan. Gutretarrak bizi dira bertan, aita, alaba eta semea. Analfabetoak dira hirurak. Egun batean, lehengusua kanpoan dela, bota ahalean hasi du. Ibaiak gainez egin du, ez dago etxaldera heltzerik. Denbora pasa, egunetan, etxean aurkitu duen Biblia zahar bateko pasarteak kontatzen dizkie Espinosak Gutretarrei. Galderak atoan datoz. Ea bere borondatez utzi zuen Kristok hil zezaten. Baietz gazteak, denok Infernutik salbatzeko. Baita iltzez josi zutenak ere? Baietz. Iluntze batean, irainka eta ttuka hasi zaizkio. Ezustean harrapatu du oldarraldiak. Herioan ihesi, ganbarara heldu da. Gora begiratu duenean, sabaia kendu dutela konturatu da. Etxekoek gurutze bat dute prestatua habeekin.

Hedabideek beste era batera kontatu digute ipuina. Heldu dela arrotza India urruneko irla are urrunago batera, eta han agertu zaizkiola Gutretarrak, kasu honetan izenik ez dutenak. Izena heldu berriak du, John Allen Chau, eta turista estatubatuarra dela esan zaigu. Bertakoak «aborigenak» dira, «oraindik aurreneolitoan bizi den azken tribukoak». Alegia, ez direla Indiako herritarrak ere, gure imajinarioko azken zuloko primateak baizik. Kontua da lehorrera jo orduko hil dutela Chau, San Sebastian nola, geziz sastakatua. Gerora esan zaigu ez zela turista, «indigenak kristautzera joana zen predikadore ebanjelista bat baizik. Espinosak ez bezala, ez zuen Biblia ateratzeko betarik izan. Estatuaren inbertsioez, bertakoen bizi-baldintzez eta heriotza-bideez (Ameriketan soilik, 60 milioi lagun hil zen espainiar konkistatzaileek eroaniko gaitzen ondorioz), hitzik ez. Ez dira deus izugarrikerian ez bada.

Beharko literatura irakurtzen segi mundua hobeto ulertzeko.]]>
<![CDATA[Iparragirre burger batean]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2018-11-18/iparragirre_burger_batean.htm Sun, 18 Nov 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2018-11-18/iparragirre_burger_batean.htm Gernikako Arbola estreinakoz kantatu zuen fonda orduan, kafetegia orain. Joateko eta abesteko, ahapeka badarik ere, herrimina arindu beharra bazuen. Gaitarako ari nintzaion, baina agindu aberkoitzat hartu lagunak. Berehala nuen argazkia telefonoan. Zer fonda, zer kafetegi eta zer kafetegiondo, Mc Donalds bat dela orain. Atezuan jarri ninduen. Datuak egiaztatu nituen. Bebarruen zenbaki-dantza ere kontuan hartuta, begiratzeko ondo, han behar duela. Alferrik. Galdetu ere egin zuen barruan, nonbait. Beharginak, ez zuela aztarrenik ere kafetegi dontsuaz. Atariko oroitarriaren fotoa bidali nion. Herriak ez du barkatuko!, erantzun zidan. Gau hartan, Leño ezagutzeko gazteegia baina Hedoi Etxarteren suzko liliak ez, Sobietar Batasuneko himno zaharra entzunez hartu zuen loak.

Asteon idatzi dit ostera, bideo labur bat tartean, ea ohartu naizen. Zertaz, nik. Ohartu naizen nolako hunkiduraz kantatu duen Torra presidentearen ongietorrian Kursaalen elkartutako jendeak L'Estaca, Gorka Knorren bertsioan. Arrazoiak, badaudela, esan diot. Oihartzun zaharrak dakarzkiola hemengo askori kantu horrek. Erreparatzeko adinean. Orain bera gaitarako, igual eskatu behar geniekeela katalanei baimena, izan daitekeela Hesola falta dugun himnoa. Eurek badutela eurena eta ez duela uste arazorik izango denik mailegu-tratua egiteko. Zein egoki bestalde. Letra eta guzti, sinbolo ulergarria duena eta garaien arabera moldaerraza. Eta endemas, ezin egokiagoa guretzat. Izan ere, zer hesola da hori laster erori behar duena, 1968tik ari bada Llach bultzaka.

Hala agurtu nau, pentsatu behar dugula zer jarri Kursaaleko oroitarrian. Mc Donaldsa jartzeaz, historia arduratuko dela.]]>
<![CDATA[Ehun urte]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2018-11-11/ehun_urte.htm Sun, 11 Nov 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2018-11-11/ehun_urte.htm
Urte oparoak izan dira, izan ere, industria militarrarentzat. Asmakizun berriak ezarri dira su zelaian: tankeen, hegazkinen, dum-dum balen eta gasaren negozioa atera da, oroz lehen, garaile. Ikusi da, fosgenoak eta iperitak obusek baino izu handiagoa eragiten dute arerio arratoituen artean. Baina kito, fini. Irabazleen errelatoak, bere geografia, biktima eta heroiekin, euskaldunen bihotzak irabazi ditu. Esku-bonbak xisteraz jaurtiz aritu den Xikito Kanbokoa ezagunagoa egin da Petain bera baino.

Imaginario heroikoa gaitzegia da, Rosa Luxemburg saiatu zen bezala, hitz hutsez eraisteko: «gerrak gertakizun basatiak dira; ezinago inmoralak, erreakzionarioak eta populuaren interesen kontrakoak». Otto Dixen salaketa grafikoek (eskean soldadu elbarriak karriketan, putekin xanpain edanean burges tripontziak dantzalekuetan) Berlin galtzailea erakusten dute. Gauden lasai, ordea. Ez gara gu.

Ehun urte mando. Eta hala ere, gaur. ]]>
<![CDATA[Ispiluak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2018-11-04/ispiluak.htm Sun, 04 Nov 2018 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2018-11-04/ispiluak.htm etorkinzunaz, nonbait. Milaka kilometrora badu ere sorterria, desegokiak egin zaizkio galderak, ez du bere burua ikusi, badaki ondoko akademiako irlandarrei ez dietela halakorik galdetu. Izenetik hasita, zer zaku handi etxetik kanpora dabiltzanena. Bera irakaslea da sare publikoan, nahiago izan du euskaraz erantzun, baina ezinezkoa izan da. Masailak gorritzen sumatu du galdetzailea. Bai, zer zaku handi.

Aspalditik dabil laguna esaten, beste bat hau, eta badaki zerbait, migrazioa dugula izan dezakegun ispilurik ederrena. Senegaleko jakiak ari ginen dastatzen kuadrilan, nagusia platerekin bueltaka genuela. Auskalo nola etorria, denbora darama herrian, beteta izaten du ostatua. Tabernako euskara, badu. Guk adorea baino gehiago galdetzeko nola egin zuen Afrikatik honainokoa. Afaria, mundiala. Ea ohartu garen, lagunak. Zertaz ohartu. Urrezko kateaz. Egia, azalean kontrastea egiten dion urrezko kate ederra darama eskumuturrean. Ea ohartu garen, berriz. Zertaz. Mahaietan ez dagoela haren herrikiderik. Alegia, zer esango dugun morroiaz egunen batean negozioa ondo badoakio eta demagun, etxe bat erosten badu itsasoari begira, garaje, zelai zati eta guzti. Eta denok, geure buruari: «Begira nola dabilen, gogoan dut nola agertu zen herrira, neuk eman nizkion umeentzako arropak».

Ispiluak, eta nolakoak, begiratzen ausartuz gero.]]>