<![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Thu, 23 May 2019 17:04:38 +0200 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Aranbarri | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Besteak, gu]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-05-19/besteak_gu.htm Sun, 19 May 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-05-19/besteak_gu.htm
Igande goizaldea euskal herri batean. Ehunka oinbizi nork bere erronka gogoan, ortzadarraren kolore guztiak soinean, oinetan, burukoetan, millet, scott, north face, haglofs, quechua, columbia, suunto. Bat-batean, gautxori pasatuek eta mendigoizale presatuek bat egiten duen puntuan, anbulantziaren argiak denda giltzatuen leiarretan irristan. Zer gertatu da. Polizien irratien erlotsa zurrumurru bilakatu da abiatzeko pronto daudenen artean. Oinaze orroak kalearen bestaldean. Lagunak, familia, nik zer dakit, biltzen hasita. Poliziaren zinta kalea zarratzen. Zer izan da. Jode. Hasi beharra daukagu. Etxaferoaren txinparta. Danba.

Korrika goaz gailurrez gailur, baina aurrenekoak ostera ere abiatu diren puntura heldu bitartean, lana dago egiteko. Aulki tolestuak zabaldu, bazkarirako mahaiak izango diren oholak jaitsi, ekarri, asto gainean muntatu. Zenbat izango gara mahai bueltan. Ehun. Mila. Herri gara oinez gabiltzanak. Eta oinak geldi, lehengo lekuan bestea. Estalia, inguratua. Dena bete da poliziaz egunsentiak goiza urratu duen artean. Zer gertatu da. Epailearen zain dagoela hildakoa lur hotzean. Kanpotarra omen. Odola, labana, derrigor egon behar duela hilda lepoan izanda zauria. Nor dabil labanekin kalean. Gu ez, jode.

Airea ez-ohiko argi-bristaz, begirada gurutzatuz, esaten ez diren hitzez betetzen den goiz arrotz horietako bat. Zer egiten da horrelako egoeretan. Nork esan behar du zer. Nor da nor ezer esateko. Hainbesteko lana egin da izan ere den ondo irten dadin, hainbesteko gastua.

Gu. Besteak. Eta isilik behar lukeen marra, oihu batean, salatari: nikaraguarra beharrean, hildakoa institutuko irakaslea balitz, kutxako zuzendaria, betiko okina, ez zenukete berdin jokatuko.]]>
<![CDATA[Tebas Telecom]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/025/002/2019-05-12/tebas_telecom.htm Sun, 12 May 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/025/002/2019-05-12/tebas_telecom.htm azpi atedun Tebas hura, nork eraiki zuen? Doiaz gorantz datorren letania da Laboaren ahotsa hitzak banan-banan aletzen. Liburuetan errege izenik baizik ez da ageri. Elementu, etsenplu, irudi bakoitzarekin handituz doan olatua da Brechtek Sekulabelardiko kantariari ezpain artean utzi diona: Babilonia porrokatua, Lima distirant hura, Txinako harresia... entzulea bildu ahala, mundua beste begi batzuez behatzera daramana. Hamar urtez behin gizon handi bat. Nork ordaintzen zituen haren gastuak? Zastada. Zer jende anonimo gordetzen da gertakari handien azpilduretan? Zenbat bizikizun zapuztu ditu Historiak bakan batzuk soilik luzitu daitezen?

Kontzientziari eginiko aldarri bikaina da kantua. Behin jabetuta, amaierarik gabeko loop bilakatzen zaio entzuleari: Anoetako estadioa egiten hil ziren portuges langileak, noiz gogoratuko ditu klubak? Zenbat dira dagoeneko Abiadura Handiko Trenaren obretan beren bizitza utzitakoak? Zelan zuten izena Bilboko superportuan hildako beharginek?

Hatz salataria ezarri zaio asteon Parisen Tebas modernoetako bati. France Telecom epaitzen ari dira, egungo Orange. 2007 eta 2010 bitartean bertako 19 enplegatuk egin zuen bere buruaz beste. Hauez gain, dozena bat izan ziren saiatu zirenak; depresioa, berriz, ezin konta ahala kasu. Kontua da enpresa pribatizatu zenean, 22.000 lanpostu zeudela soberan, zuzendaritzaren arabera. Akoso morala izan zen aukeratu zen estrategia langileak beren borondatez joan zitezen. Emaitza, esan dugu. Kasuak badu berezitasunik oraingoan: sistema bera ari dira epaitzen, ez batzuek besteei egindakoak; alegia, onartu egin da biolentzia estrukturalak bultzatu zituela langileak beren burua botatzera.

Eta hala, garapenaz ari zaizkigula, punta-puntako enpresez eta ez dakit zenbateko hazkundeaz hordi, zaila da Laboaren ahotsa ez entzutea, Brechtek ezpain artean utzitako hitzak doiaz gorantz, olatu bihurtzen.]]>
<![CDATA[Boterearen zaldia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-05-05/boterearen_zaldia.htm Sun, 05 May 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-05-05/boterearen_zaldia.htm
Valentziako hiri barruko Formula 1eko zirkuitua egiteko diru publikoak txarki erabili izana leporatu dio orain epaileak Campsi. Orobat, bere irudia hauspotzeko asmoz eginarazi omen zuen eta, bide batez, lagunak lotsa barik gizentzeko. Beste hamabost politikari eta enpresario ere prozesatu ditu. Eta zer ezagun zaigun guztia: Los Arcoseko zirkuitua eta Miguel Sanzen campskeria, Azkunak bultzatu zuen Bilbo barrenekoa eta Epsilon Euskadi proiektuak irentsi zituen 50 milioiak...

Autoa eta boterea, ez da bikote berria. Han-hemenkako iragarkietan, ez zaigu besterik iradokitzen, eta lasai asko erants dakioke beste elementu bat ekuazioari, hain da nabarmena: gizonezkoek gidatzen dituzte boterearen zaldiok. Valentziako irudiak ez dio gezurrik. Sinbolismoak errealitate egituratua erakusten du. Izan ere, glamourraren mundutik jende xehearen zerura etorrita, proiekzioa biderkatu egiten da. Garraio publikoan nor dabilen begiratzea besterik ez dago, datuak unibertsalak dira. Askogatik, emakumeak dira nagusi. Eta gizonezkoen artean, etorkinek, ikasleek, adin handikoek osatzen dute gehiengoa gurean. Boterea, eta botere-ustea bere morrontza guztiekin, autoz dabil.

Ez du honek aldatzeko itxurarik, eta susmoa dut, beste hainbat arlotan bezala, garraioaz ari garela, «publikoa» diogunean ez diogula denona, ezpada bazterrekoena, hain zuzen bizitza publikoa deritzogun horren muinean ez daudenena, kutxa komuneko dirua zirkuitu batean inoiz xahutuko ez duten horiexena. ]]>
<![CDATA[Gernika Guernicara]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-04-28/gernika_guernicara.htm Sun, 28 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-04-28/gernika_guernicara.htm Guernica. Sirena hotsarekin batera, Picassoren mihisea ezinbestekoa egin da gure memoria kolektiboaren imaginarioan. Zer diot, sirena bera bainoago. Sirena errituala da; Picassoren Guernica, aldiz, espainiar erregina baten museoan bahitua, bihotz ondoan daramagun urratua edozein delarik urteko eguna. Bai, bahitua.

Guernica Gernikara!

Horretarako aukera ere galdu genuen, baina. Pariseko erakustaldia amaituta, Bartzelonan Euzko Jaurlaritzaren idazkari izan zen Julio Jauregiri egokitu zitzaion Picassorengana jotzea. Frantziako erbesteak horretarako ere ematen zuen. Malagako artistaren erantzuna argia izan zen: «Agirre lehendakariak eskatzen badit, Guernica zeuontzat da, euskaldunontzat».

Agirre ez zegoen modernokerietarako, ordea: «ez da nire gustukoa, niretzat ez du batere balio». Aholkulariak ere, halakoxeak zituen. Erbestera bidean, Coll de Lli-ko pasoan Jauregirekin batera lagun izan zuen Manuel Irujo «amorrarazi» egin zuen obrak Pariseko atelierrean ikusi zuenean. Euskal museoetako ondarea gaizkatzeaz arduratu zen Jose Maria Uzelai margolariak ere ez zuen Picassoren moldea maite: «artelan legez, seguru asko munduan egin den txarrenetakoa da». Picassok zer iritzi atera zuen prentsa frankistak «kabernikola» eta «astapotrotzar» zuen jende hartaz, hobe ez jakin.

Dena den, nago errazegia dela ardura larriagoak zituen jende hura gaurko begiz epaitzea. Politikaren eta artearen arteko harremanak, gainera, utilitaristak izan dira beti. Oso ondo azaldu zuen zertan den hau guztia Joseba Zubia senatariak hamarkada batzuk geroago: «Beharbada haren balio estetikoa ez da handiegia, ez bada Picassok margotua izatea, baina Guernicak duen balio politikoa neurtezina da guretzat».

Nekez esan daitezke gauzak garbiago.]]>
<![CDATA[Korrikondoa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2019-04-21/korrikondoa.htm Sun, 21 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1892/022/002/2019-04-21/korrikondoa.htm
Eta Amonarriz etorri zitzaidan gogora Iñigo Urkulluren tuita irakurri nuenean: «Begirune-eza politiko edozein adierazpen gaitzezten dut. Mendebaldeko gaurko gizarte aurreratuan gorrotoaren adierazle gisa jazarpen eta indarkeriaren gertakariak direlarik. Baita Euskadin ere». Ez nuen espainierazko bertsiora jo beharrik izan, aurrean nuen erantzuna. Ez zuen bakarra. Neure burua madarikatu nuen. Zergatik ez ote dut Amonarrizen patxadaren laurdenik, zergatik ozpintzen naiz hain ohikoak direnean txikikeriok. Azken beltzean, horixe baita garenaren neurria: euskaraz den artean zabarkeria, ez dago zertan lotsagorritu. Nahiz eta, nork eta lehendakari batek (zuzen dezadan, haren prentsa bulegoak) utzi neurri horretako perlak. Lehendakari batek… horrela idazteagatik hizkuntza eskakizun agiriak ukatzen ari garenean euskaltegi eta eskoletan, harena baino lanpostu xumeagoetarako ezinbesteko diren akreditazioak sarritan.

Eta nago eskasa genukeela kontsolamendua Urkullurekin berdintzera haserrea, oro har, erabat zabaldua baitago politikarien artean ausiabartza hau. Kanpainan gaude, nahikoa da ikustea zein den maila. Praktikak uzten du postureoa ageriago.

Horrexegatik, neure ozpintasunetik, nola ez diot mira izango Kike Amonarrizi.]]>
<![CDATA[Hizkuntza preso]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/029/002/2019-04-14/hizkuntza_preso.htm Sun, 14 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/029/002/2019-04-14/hizkuntza_preso.htm
Morena alderdiko diputatu den Armando Contrerasek eman du datua: Mexikon, zortzi milatik gora dira interpreterik eta abokaturik gabe preso dauden indigenak. Elebakarrak dira asko, edo elebidunak badira, ez dakite castillarik. Horregatik eskatu dio Contrerasek estatuari jar ditzala behingoz bitartekoak atxilotzen dituzten unetik beretik defentsarako eskubidea izan dezaten, ez dadila inor preso egon bere hizkuntzaren. Eskubidea izan arren, herrena baita praktikan legea. Prozedurak akatsez josiak daude, eta ez bakarrik itzulpen arazoengatik. Askok eta askok ez zuten atxilotze-agindurik. Amarruen biktima izan dira, bestek egindako delituen ardura sinatu dute, torturapean sarri, zer sinatzen zuten jakin gabe. Esan gabe doa, epaileek ere erdeinuz hartzen dituzte kasuak. Urte luzez bizitza hondatuko dien erabakia.

Zortzi mila lagun ttipi-ttapa. Ainhoa, Leitza, Dima, Ortzaize, Errezil eta Urdiñarbeko biztanle guztiak preso. Ia Otxarkoaga guztia ziega banatan, zer gertatzen zaien ulertzen ez dutela. Borondate kontua da. Lehentasunez ari gara, eta mendeetako bazterkeriak ez du gogorik dirua itzultzailetan gastatzeko. Kontuak egiten hasita, hala da izan ere, erabaki praktikoa: garestiago ateratzen da hizkuntza askotasuna zaintzea horiek betiko desagertaraztea baino.

Eta bueltaz buelta, izerdiaren gatza datorkio begietara, ttipi-ttapa, gero eta beteago du bularra, gogoa kanpoan, inork ulertu nahi ez dizkion hitzetan oinak. ]]>
<![CDATA[Estrukturala]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-04-07/estrukturala.htm Sun, 07 Apr 2019 00:00:00 +0200 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/021/002/2019-04-07/estrukturala.htm
Bisitan joanda, mintzalekuan sartzeko zain, ikusi egiten da nor duzun ondoan. Hazpegi zigortuetan erreparatzen duzu, adjektibatu egiten dituzu, izendatzeko modu desegokiak darabiltzazu (produktu kulturalak gara). Inoiz ere gu izango ez diren horiek guztiak, elkarrekin hizketan, norberari galdez, funtzionarioen harrokeria primarioaren apeten biktima. Umiliatuak han ere, gidoiak halaxe eskatuta.

Preso bat hil da Zaballako kartzelan asteon. Hilik aurkitu dute izenik gabea, berrehun zaintza-kamera dauden arren bertan. Hirugarrena da aurten. Albistegiek auto-istripu baten trataera eman diote, errepidearen egoera txarra aipatzeke, beti ere. Generalitateak esatera, 41 preso hil ziren iaz Kataluniako espetxeetan. Espainiako erresuman, aurten, 30 hil dira berrogei egunean. Beren beregi herdoilduko zaigun kontaketa, nolanahi ere. Banku-zuzendaririk, medikurik, irakaslerik ezean, estatistika ere klasista da.

Odoluste honen aurrean, kopetara harria: noren ardura da horien heriotza, administrazioak baditu zaintzapean? Eta amets egiten dut inoiz gertatuko ez denarekin. Saio bat legebiltzarrean kartzelak hil dituen guztien izenak ahazturatik ateratzeko... instituzio penitentziarioetako buruak, arduradun ohiak eta funtzionarioak direla harmailetan. Amets egin dut, burua makur, onartu egiten dela (zenbat zor diogun argudiaketa feministari!) estrukturala izan dela zanpaketa. Dinamikak halakotuta, sektore jakin batzuk baino ez direla izan kartzela-politikaren biktima, hautu ideologikoak askatu dituela gainerakoak heriotzatik.

Asko eta gehiago irabaziko genuke.]]>
<![CDATA[Artseniko fabrikak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-03-31/artseniko_fabrikak.htm Sun, 31 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-03-31/artseniko_fabrikak.htm euskal oasia honek; liberala hark; eskubide estatua, elkarbizitza, ongizate gizartea honek, hark eta haragokoak. Tarteka, batzuentzat eta besteentzat arriskutsua den ero bat agertzen den arren agertoki gainean oihuka, drogatua seguru, gandorra ximel: «demokrazia deitzen diote, eta ez da!». (Eta bai, premiaz behar dugu poesia punka euskaraz).

Nazismoaren hizkera ongien aztertu zuen Victor Klemperer irakasleak argi azaltzen du: «eraginik handiena ez zuten ez diskurtsoek, ez artikuluek, ez panfletoek, ez afixek edo banderek lortzen, ez buruak edo bihotzak harrapa zezaketen ezerk. Nazismoa hitz solteen bidez sartu zen alemaniarren haragi-mamitan edo odolean. Hitzak ziren, esaerak, egitura sintaktikoak, behin eta berriz errepikatzearen poderioz jendeak bere egin zituenak».

Hitzen lupua zertan den inork baino hobeto dakielako galarazi dio, Ciudadanos alderdiak hala eskatuta, Espainiako Hauteskunde-batzordeak TV3 kataluniar telebista kate publikoari «erbestea» hitza erabiltzea eta, honekin batera, orain hilabete batzuk Arco arte-feriak Santiago Sierraren obra erakusten zuen Helga de Alvear galeriari bezala, «preso politikoak».

Izan ere, demokrazia batek ezin izan lezake inor erbestean. Preso politikoak, berriz, nola da, Korezuelak ditu, Ipar Venekubak, Piztabiaren Katiak. Borroka disimulorik gabea da. Nazismo garaian bezala, artsenikoa ondoen banatzen duenak irabaziko du. Eta susmoa dut, honetan ere, jai dugula.]]>
<![CDATA[Demokraziaren kunetak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-03-24/demokraziaren_kunetak.htm Sun, 24 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-03-24/demokraziaren_kunetak.htm
Bistan da, gauza asko egin liteke 35 urtean. Tartean, ikaragarri zail bihurtzen diren gauza berez sinpleak boterea dagoenean atzamarraren bestaldean. 35 urte bete dira Espainiako Poliziak eta Guardia Zibilak Pelitxo Isart, Rafael Delas, Dioni Aizpuru eta Joseba Izura hil zituztela Pasaiako badian, elkarrekin aurrez prestaturiko segada batean. 113 tiro jaso zituzten lauren artean, forentseen datuak dira. Operatiboan amutzat erabili zuten Rosa Jimeno eta bizirik atera zen Joseba Merino bat datoz lelukotzan: bertatik bertara hil zituzten. Ez zen enfrentamendurik izan. Eta forentseak berriro: operatiboan postak erabili ziren, debekaturiko munizioa. Bizkarretik egin zieten tiro, eta burura.

Ordutik daramate Pelitxo, Txapas, Kurro eta Peluren senideek egiaren bila. Jakin nahi dute zer gertatu zen, nork eman zuen Komando Autonomo Antikapitalistetako lau gazteak hiltzeko agindua, nork egin zuen tiro. 35 urte justizia eskean, 35 urte erreparazioa eskean, ezen ez dakit besterik dagoen, kasuaren larria kontuan hartuta, Pasaiako segadakoa baino eskandalu handiagorik Espainiako demokraziaren historian.

Isiltasunak ez du parekorik: legealdiz legealdi kasua argitzeko batere ardurarik erakutsi ez duten politikariak eta politika-moduak salatzen ditu senideen justizia eskeak. Baita hizkera politikoa bera ere, izan ere, zer esan nahi du biktima hitzak?

Urte asko dira 35. Gerra amaitu zenetik Francoren beraren hil bezpera arte.

Eta esan beharko du norbaitek demokraziak ere kunetak dituela.]]>
<![CDATA[Lagun izoztezina]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-03-17/lagun_izoztezina.htm Sun, 17 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-03-17/lagun_izoztezina.htm Lagun izoztuaren eremuetara, hamazortzi urte. Hasi eta batera etorri zaizkit ordukoak. Hantxe segitzen zuen frankismopeko Kalaportuk, norberak bizi izandako kontzientzia hartzearen gune. Baina Goio Ugarteren bakardadeak lotu nauenean, neurri gabean berritu zait durduzamendua. ETAko militante ohi bat Nikaraguan, erbestearen zuloan gero eta itoago. Deskribapen lilugarrietan galdu naiz, gogoeta zorrotzek harrikatu naute. Zenbat hitz, ertz, koska bidean, Ugarteren jaitsieran lagun. Hondoratzen, erotzen, tropikopeko sukarretan izozten ari den bihotz bat, garai batean sua baino beroagoa izan zen hura bera. Sendatuko da Goio, baina Antartikara egingo duen espedizio zientifikoak ez nau onbideratu. Arthur Gordon Pym-ekoa gogorazten didan itsaso jelatuak ez dit bakerik ekarri. Sinboloz, keinuz, irakurketaz beteriko liburua izaten segitzen du; ez da heroirik Lagun izoztuan. Baina bai konstataziorik: askoz gehiago hurreratzen da nobela giza kondiziora ETAko militanteei buruzko mila artikulu baino.

Liburua zarratu eta batera zabaldu zaigu Darpon aferaren amaiera. Osakidetzako lan eskaintza publikoan detektatutako iruzur zantzuak ez dira nahikoa izan administrazioak jardunbidea ustela izan dela aitortzeko, milaka lagunen kaltetan eta aukeratu batzuen mesedetan. Arduradun nagusiaren defentsa itsua izan da, hainbestekoa non negargarri, arerio politikoen «presioen» eta «jazarpenaren» biktima gisa aurkeztu zaigun sailburua azkenean. Ez da pitzadurarik makinan, fedea saltzen jarraitu beharra dago, sistemak ez du lagun izozturik onartzen. Politikan ezin erakuts liteke Goio Ugarteren zaurien laurdenaren laurdenik.

Ez dakit hizkera politikoa ohartzen den zein biluzik ageri den bere sendo ustean.]]>
<![CDATA[Errotarria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-03-10/errotarria.htm Sun, 10 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-03-10/errotarria.htm
Ez da izan Bateragunekoa kasu bakarra. Azken hamar urtean, 40 aldiz kondenatu du Estrasburgok Espainia. 70, berriz, Europako Kontseiluaren parte denetik. Erraz esaten da: 70 kondena, teorian bertako biztanleen eskubideak defenditu behar dituen administrazioaren kontra, gehienak epaileek ez zutela inpartzialtasunik iritzita. 70 kondena, tortura kasuak kontuan hartzeke.

Egunotan, Kataluniakoa dela, Altsasukoa dela, ezin aurkiturik nabil hitz egokirik Espainiako Justiziarena definitzeko. Aukeratzen dudana aukeratu, ez da zuzena, eta motz nabil, eta baldar. Alferrik ditut hiztegiak eta apalategietako literatura oro. Norbaitek Francesco Carrara italiar legegilearena ekarri du, politika epaitegietako atetik sartzen denean Justizia airean ateratzen dela leihotik. Eta nola ez dakidala, Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren ondorengo egun beroak datozkit. Sumindura jeneralaren aurrean euskal politikariak ikusten ditut, egoerak hartaratuta, zin zintzoa egiten, ez zutela horrelako beste erasorik onartuko, bidekoak jarriko zituztela berriro gerta ez zedin.

Joan dira urteak eta errotarriak ez du kerarik, ordea. Xehatuko du jendea eta mintzatuko da Estrasburgo, berandu harrian dabilenarentzat. Eta hitz eman zuten haiek ez digute esango ezin dutela ezer egin. Hala ere, eskertuko nuke norbaitek aitortuko baligu noiz eta nola erabaki zuten, Trantsizioaren poz-bitsetan, Justizia garbitu gabeaz funtzionatuko zuela sistema politiko berriak, betikoak segituko zuela errotari, hori zela, hain zuzen, demokraziak ordaindu beharreko saria.]]>
<![CDATA[Ebatsia bueltan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-03-03/ebatsia_bueltan.htm Sun, 03 Mar 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/020/002/2019-03-03/ebatsia_bueltan.htm
Antzeko adierazpenak egin zituen iaz Emmanuel Macronek Burkina Fasora eginiko bisitaldi batean: «Espero dezagun bost urte barru baldintzak egokiak izatea afrikar ondarea Afrikara itzultzeko». Kolonialismoaren lurrunetan Frantziako museo publikoak bete zituzten piezez ari zen, 88.000 gutxi gorabehera. Asmo politikoaren oinarrian Benedicte Savoy frantziar historialariak eta Felwine Sarr senegaldar ekonomialariak buruturiko txostena dago: «Hasierako urrats sinboliko eta psikologikoa izanen da hau prozesu jarraiari ekiteko. Frantzia ez bada gai legez erosiak izan zirela erakusteko, ebatsi zituen herrira itzuli beharko ditu».

Nonbait, ostutakoa itzultzearen dinamika hasia delarik, eta Louvrek, British Museumak, Pergamonek eta abarrek zer egiten duten ikuskizun, Pirineoateko bi alderdietan dantzan gabiltzanon euskal oasira gogoa ezinbestean: zer dugu gurea ez dena? Non dago estatu gorila bien kapitain, soldadu, erregeren idazkari ginelarik zapaldu genituenei ostu, ebatsi, lapurtu genien hori guztia?

Zatoz, etorri gure museoetara, esanen zaigu. Ez dago hemen herri apal baten ondare antopologikoa baino. Eta egia da, hori izan gara batez ere. Eta besteaz, berriz, badakizu zer lantegi orain gure eliza eta jauregietako urre-zilarrak desegiten hastea?

Bada ekin beharko zaio nonbaitetik, Txileko eta Frantziako eskuin gobernuak bezalaxe, hitzetatik badarik ere.]]>
<![CDATA[Pedagogia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-02-24/pedagogia.htm Sun, 24 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/024/002/2019-02-24/pedagogia.htm
Geografian zehaztu ezin duen txokoren batean dabilkio gogoa, ez daki esaten Montmatreko Saint Pierre elizan den ala Venezian, Erroman bestela. San Inazio eta bere lagunak ikusten ditu, jesuiten konpainia fundatuta, nagusia aukeratzeko bilduta. Sei dira guztira. Xabierko Frantzesek, Simon Rodriguezek bezalaxe, Portugalera abiatu aurretik utzi du idatzia boza. Pedro Fabrok Alemaniatik igorri du berea. Bederatzi boto beraz guztira. Zenbatzen hasi dira. Zortzitan ageri da Loiolako Inazioren izena; bederatzigarrena zuri dago. Ez dago algebran maixu izan beharrik. San Inaziok, bietako bat: ala ez zuen inoren izenik jarri paperean ala bere buruari eman zion boza. Galantak aukera biak ere.

Egun, Gipuzkoa-Bizkaietakoa ez ezik, era guztietako buru-maiteen santu hartua behar luke izan Loiolakoak. Cristiano Ronaldok lasai arraio aitortu zuen gustura emango ziola botoa bere buruari Urrezko Baloia irabazteko. Telebistan, reality eta lehiaketa guztietako parte-hartzaileen eta euren senide eta herritarren patroia behar luke San Inaziok. Sare sozialetan, aldare orotan dago haren izpiritua.

Horra Loiolakoa, pentsatu du. Norberari botoa, ez baitago inor ni bestekorik. Hooligankeria, sarien logika zabalduaren gatibu hezkuntza bera: berrikuntza pedagogikoarena irabazteko beharrezkoa da, sentitzen dugu, pedagogiaren oinarriak berak suntsitzea.]]>
<![CDATA[Burua oinetan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-02-17/burua_oinetan.htm Sun, 17 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-02-17/burua_oinetan.htm
Asteon, atera berri zituen zapata eta sandaliak erretiratu behar izan ditu, hainbestekoa izan da etorri zaion zaparrada. Diseinuak piztu du sua: oinetako beltzak dira, aurpegi baten irudira begi handiak, sudur zabala eta ezpain lodi gorriak dituztenak. Arrazistak direla entzun behar izan du. Perry ez, enpresa desenkusatu da, ez omen da inor mintzeko asmorik egon.

Izan da erotzen ari garela aipatu duenik, gauzak bere neurritik atera direla, ez baita bakarra izan Perry. Lehengo astean, Guccik 800 euroko jertse beltz bat erretiratu behar izan zuen dendetatik. Musu pareraino igotzen zen lepoa zuen, ezpain handi gorriak margotuak aho-zuloaren inguruan. Orain hilabete pare bat, antzeko polemika piztu zen Pradak ateratako tximu itxurako giltzetako batekin. Askatasunak behar omen du ororen gainetik. Ez da esaten, saltzeko askatasuna esan nahi da.

Eta bai, ederra litzateke askatasuna inguruko zikina kenduta. Kentzen badiogu, konparazio batera, ez direla Senegalen edo Nigerian sorturiko produktuak, esnea baino zuriagoa den Perryren faktorian baizik. Kentzen badiogu, orobat, blackface-aren kultura. Beltz mozorretzeko usadio hori, antzerkiaren eta zinemaren historian duena sorrera, antzezle zuriak hala makilatzen zirenean plantazioetako langile alfer eta ezjakinak irudikatzeko. Berrehun urte luzez hamaika eratara errepikatu den estereotipoa, absurdoraino: The Jazz Singer fiman, beltz itxura izateko margotu behar izan zuten aktore afroamerikarrek lan egingo bazuten. Publiko zuriak ez zuen aktore beltzik nahi agertokian... ez bazen kaiku mozoloarena egiten.

Bai, ederra litzateke askatasuna inguruko zikina kenduta.]]>
<![CDATA[Hezur batzuk]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-02-10/hezur_batzuk.htm Sun, 10 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-02-10/hezur_batzuk.htm Sastadatxo batzuk 1935ean margotu zuen, Kahlok berak esatera, egunkarian gizon batek emaztea hil zuela irakurri eta gero. Andrea biluzik datza ohe gainean, odola nahinon. Ondoan, zutik eta irribarrez, gizona, labana eskuan duela. Goiko aldean, bi hegazti koadroari izena ematen dion leloari eusten. «Sastadatxo batzuk», horiexek gizonaren hitzak atxilo lotu zutenean, zergatik daramaten gatibu, sastadatxo batzuk baino ez zizkiola eman. Hogei labankada zituen egunkariko albisteko emakumearen gorpuak.

Kahlok atoan ikusi zuen. Ezin bereiz liteke hizkera ideologiatik. Hiltzaileak primeran eraman zuen hitzetara buruan zerabilena. Mintzoan biltzen da ondoen gutxiespena, mespretxua, erdeinua. Defentsarako aukeraturiko berba bakoitzak du berarekin sastaka. Eta hizkeraren eta ideologiaren arteko harremana ikusi zuelako itzuli zion harria Kahlok gizarteari, margolan egina. Lortzen duen efektua alimalekoa da.

Ez dakit koadroa ezagutuko duen Esther Muñozek, PPko senatariak. Ez dut uste inork Kahloren lanaren erreprodukzio bat helarazita ere ohartuko litzatekeenik parekotasunaz, opariaren zergatiaz. Norbait behar genuke azaltzeko hizkerak gaituela nabarmen uzten. Eta harrokeriaz asaldatu arren hamabost milioi euro ageri direlako aurrekontuetan «hezur batzuk» bide bazterretatik ateratzeko, esan behar litzaioke ez duela harrokeriak salatzen, ezpada aukeratu dituen hitzek. Begiratzeko koadroari. Hezurrak ez baitira hezur historiaren zabortegira heldu artean, horregatik deitzen diogula hain zuzen ere memoria sentimenduak pizteko gai den denbora eremu horri. Eta ez ahazteko gauza bat dutela txarra hezurrek, norbaitenak direlarik, ez direla batzuk. Hilak dira, bizioi harramazka.

Kahlok atoan ikusi zuen. Muñoz harritu egin da ustez irainik gabeko hitzek sortu duten zalaparta sortu dutelako.]]>
<![CDATA[Diktadura eraginkorrak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-02-03/diktadura_eraginkorrak.htm Sun, 03 Feb 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1892/023/002/2019-02-03/diktadura_eraginkorrak.htm
Ausardia, ezin zaio ukatu. Pinochet haginka aritu zen hamazazpi urtean 3.200 lagun desagertu ziren, 80.000 atxilotu zituzten, milaka izan ziren torturapean txikitu zituztenak. Eta bai, Milton Friedmanen eskolako aholkulariei jarraiki, sindikatuak debekatu eta ekonomia erabat liberalizatuta hasierako urteetan «Txileko miraria» obratu bazen ere, laster heldu zen hondamendia. Jende xehearentzat, noski. Jeneralak eta bere emazte Lucia Hiriartek oraindik oinordekoek itzuli ez duten milioika dolarreko ondarea oheperatu baitzuten.

Ez dakit bere katalogazio partikularrean zein ataletan sartzen duen Guerrak Francorena, berak hain gogor borrokatu zuen hura, Trantsizioko Kulturak esatera. Nolako betaurrekoak halako begirada, Francorekin ere miraria iritsi baitzen Espainiara. Enpresa handiak nazionalizatuta, baliabide estrategikoak espekulatzaileen atzaparretatik libre, autogestioaren eta autarkiaren bidez asmatu zuen apurka-apurka kontsumitzeko beste irabazten hasi zen klasea sendotzea eta bere neurrian konformidadean sentitzea.

Ahokaden maisu, txokatu egin nau nolatan ez duen kazetarien aurreko agerraldia euskaldunoi aski ezaguna zaigun disjuntibarekin amaitu: «baina zuek zer nahi duzue, askatasunean erdipurdi ala diktadura eraginkor bat?».]]>
<![CDATA[Minuskulaz]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-01-27/minuskulaz.htm Sun, 27 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-01-27/minuskulaz.htm
Eta bat-batean, haur nintzela aurrezki kutxan gipuzkoar ilustreen albuma osatzeko ematen zizkiguten kromoak datozkit kolpetik: Juan Sebastian Elkano eta Kosme Damian Txurruka, Nelsonen amesgaiztoa Trafalgarren; Migel Lopez Legazpi, Filipinetako kapitain nagusia eta Andres Urdaneta, itzulerako bidaiaren aita; Blas Lezo, Espainiak inoiz izan duen estrategarik bipilena eta Migel Okendo, Terceira uharteko heroia; Inazio Loiolakoa eta Peñafloridako kondea, Urolalde basan sortu lorerik behinenak biak... eta albumaz haragoko guztiak, frankismo osteko orgia esker txarrekoan gure kale-izendegietatik ia osorik erauzi ditugunak: Telleria eta Otaño konpositoreak, Muguruza arkitektoa, Sanchez Mazas eta Bizkarra idazleak, Cabanas Erauskin margolaria...

Pedagogikoa omen elkartearen asmoa. Eskertzekoa sentsibilitate areilzatar hori, aisago ulertuko dutelako hartara esaten zaienean ez duela inork asmorik izen handiekin lehian hasteko. Handikitan neurtzera historia, erraz irabazten dutela Munduko Kopa. Badutela garaia, baina, beren beldurrari entzuteko. Eta orduantxe azaldu behar lieke norbaitek, pazientzia izatera, maiuskulen eta minuskulen artekoa dela aspalditik disputa, bikainkiro azaldu zuela hau Joxe Azurmendik Manifestu atzeratua-n, saiatzeko Gabriel Aresti konprenitzen, leitzeko Amaia Lasa neguko arratsalde luzeetan... minuskulaz. Ez dela hain zaila. Hori bai, politikoa dela erabakia. Oso.]]>
<![CDATA[Zulo bat uretan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-01-20/zulo_bat_uretan.htm Sun, 20 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/022/002/2019-01-20/zulo_bat_uretan.htm
Ez gara Espainia, baina Telecincon bizi gara ETB ikusten dugunean ere, La 1n bizi gara, La 2en, Antena 3n, Cuatron, Sextan, zenbaki guztiak ditugu beharrezko sufrikarioa azaltzeko, aurpegia jartzeko gurasoen etsipenari, lagunen xalotasunari, asturiar meatzarien gogo heroikoari. Eta egunak gehiegi direlarik, ausartu ere egin gara iritzia ematen. Honezkero hilik dago. Esperantzari leiho bat. Thailandia, Txile,hemerotekako adibideak. Trabes etsiak ahopean. Eutsi, Julen.

Bitartean, agindua heldu da Julen zulotik atera behar zuten bi itsasontzietara. Astelehenean, Bartzelonako Itsas Kapitaintzak galarazi zion Open Arms-i ateratzea. Herenegun, Pasaiakoa izan da Aita Mari-ri irtetea debekatu diona. Esan gabeko mezu banarekin: arrisku txikiagoa du Julenek Mediterraneoaren erdian itota zuek erreskatatu eta lehorrera ekarri nahi izanda baino.

Eta halaxe irentsi du zuloak Julen zulotik atera nahian dabiltzala. Nahita, zibilizazioaren aginduz. Zenbat Julen diren, horixe ez dakigu. Ez dakigun bezala zein dituzten eurekin batera ito diren gurasoak, non duten etxea, zer eskolatan dabiltzan. Numerus clausus-eko bihotzak gureak. Horretan datza, hain zuzen, kriminalen ikuskizuna.

Gertaerak hunkitu behar gaitu, ez arazoak.]]>
<![CDATA[Hemen da]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/016/002/2019-01-13/hemen_da.htm Sun, 13 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/016/002/2019-01-13/hemen_da.htm
Asteon, bere programa politikoan 52.000 pertsonaren deportazioa proposatzen duen alderdiaren bultzadari esker aldatuko da gobernua Andaluzian, PPko presidentea ezartzeko. Nahikoa izan da hedabideek hauspoturiko alderdi batek zaunka egitea gainerakoak dardar batean jartzeko. Gutxiesten da memoria eta gutxiesten da ertzetako jendea, eta begiradak are eskuinerago doaz, gauza jakina baita Vox-en mintzatzeko manera hori gizartean dagoela, isilean bada ere, zuzentasun politikoaren kausaz autozentsuratua. Urteetako produktu historikoa, horra balio komunen aldeko lanik, ustezko askatasunaren izenean inongo pedagogiarik egin ez duen demokrazia dontsuak utzi digun ondarea, ustelkeriaren kulturak ongi ondu duena.

Giroa, izan ere, horretarakoxe dago. Berlineko harresiaren eraistearekin mozkortu gintuzten haietako inork agiraka egin gabe eman zaizkigu ezagutzera zertan diren Trumpen hesiaren erronka teknikoak (hamar urte beharko dira, 25.000 milioi dolar eta 10.000 langile), bide batez haren semearenak irri artean komentatzen ditugula («Badakizue zergatik joan gaitezkeen lasai zoora? Hesiek beren lana egiten dutelako»). Baina kataluniar independentistena da errua piztia berek esnatu dutelako.

Faxismoa hemen dugu. Gasteizko autobus batean agertu da eta gutxien espero dugunaren ahotan izango dugu gaur, bihar edo etzi oasiko edozein herriko jaixetan, eta oraingoan ez zaigu Nazioarteko Brigadarik etorriko laguntzera. ]]>
<![CDATA[Mikroklima]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-01-06/mikroklima.htm Sun, 06 Jan 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Aranbarri https://www.berria.eus/paperekoa/1939/023/002/2019-01-06/mikroklima.htm
Lehen, sinpleagoak ziren gauzak. Ibarretxeren garaian maiz entzuten zen «euskal bestelakotasuna» (egia esan ez zen entzuten, gazteleraz erabili izan baitute beti politikariek eta kazetariek) mudaturik eta aberasturik ageri zaigu Urkullurekin. Ukaezina da. Aipatu bestelakotasunaren definizioan, urrats ikaragarrarria eman da urte hauetan: hasieran, «euskal oasia» izan zen; gero, proposatu orduko itzalik erakutsi ez duen «foru nazioa»; orain, «mikroklima politikoa».

Hiru saiakera, hamaika zaplazteko. Jartzen naiz Urkulluren tokian eta Gernikako Arbola bere onetik ateratzekoa da. Ez du ederra izan behar begien bistakoa hitzez ematen hasi eta alderdikideez kanpo inork ez babestea. Zer eta kritikatzen dutenak horiek berak direnean ditxosozko bestelakotasun hori behin eta berriro azpimarratzen diotenak, izan Espainiako konstituzioaren kontrako bozen datuekin, ustelkeriarenarekin zein «hemen baino hobeto non?» jator eta konplizearekin.

Kontrabideko seinaleen kaos honetan, kanpotik ez da zaila ikusten auzokoarekiko begirada akonplexatu eta menpekotasunezkoa. Oasia basamortuan, berezko nazio erregeren inperio zabalean, mikroklima glaziazioan. Alegia, ez gara ezer ez bada ondokoa baino zerago.

Eta nago bestelakotasuna definitu nahi honek ez duela irtenbiderik. Ala ateratzen gara dinamika dependiente horretatik ala Pariseko Bellevilleko horma-irudi hartakoa jaten dugu: «ez gaitezen fio hitzez».]]>