<![CDATA[Iñigo Astiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus Bere azken artikuluak eu Mon, 16 Dec 2019 12:08:54 +0100 hourly 1 <![CDATA[Iñigo Astiz | Berria.eus]]> https://www.berria.eus/irudiak/berriaB.png https://www.berria.eus <![CDATA[Hertzainak: abestien sorbururainoko bidaia ]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1990/022/001/2019-12-12/hertzainak_abestien_sorbururainoko_bidaia.htm Thu, 12 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1990/022/001/2019-12-12/hertzainak_abestien_sorbururainoko_bidaia.htm Gari-k. Hiru kontzertuko bira egin zuten udazken hasieran Hertzainak taldearen abestiekin, eta diskoa osatu dute orain irailaren 17an Bilboko Kafe Antzokian emandako zuzenekoarekin. Bederatzi kanta hautatu dituzte, haien hitzetan «magikoa» izan zen gau haren muina erakusteko. Kafe Antzokiak argitaratu du lana, eta BERRIAk zabalduko du orain. Berria Dendan eskura dezakete jadanik BERRIAlagun direnek, eta 12 euroren truke kioskoetan ere erosi ahalko dute irakurleek larunbatean eta igandean egunkariarekin batera. Bederatzi kanta horien jatorriraino egin dute bidea bi musikariek egunkariarentzat.   1. SI VIS PACEM, PARABELLUM
«Kanta honek adierazi nahi zuen biolentziari genion gorrotoa eta nazka » «Buf!». Trumilka etorri zaizkio oroitzapenak Zabalari, eta azalpena hasi eta berehala bota du hasperena. Taldearen lehen diskoan zetorren Si vis pacem, parabellum abestia, eta ibilbide luzea egin du geroztik. Ez, ordea, taldekideek hasieran uste zuten bidetik. «Gure beste kanta asko bezala, jendeak bere eremura eraman du hau ere. Berez, eta bere jatorrizko zentzuan, zen guardia zibil baten heriotzari egindako negar bat. Gerora jendeak, eta bereziki jende batek, bilakatu zuena borroka armatuaren goraipamen edo horrelako zerbait. Baina kanta horrek adierazi nahi zuena zen biolentziari genion gorrotoa eta nazka, eta biolentziaren zergatiari buruzko gogoeta egiten genuen galderen bitartez». Letra puskak eta gogoetak nahasian deklamatuz jarraitu du azalpenak. «Noiz arte jarraituko dugu dantza? Zure brigada txuskeroak agintzen dizu hor egoteko. Akatu egingo zaituzte. Beste numero bat jarriko dute zure ordez, eta abar eta abar. Eta hori izan da, batez ere 80ko hamarkadan, gure historiaren zati beltz eta oso gogorra. Eta kanta hau horren inguruko gogoeta bat da. Ez dauka poztasunik batere». Eta baietz Garik, buruaz. «Hertzainak-ek egiten zituen garai haien kroniketan agertzen ziren batez ere galderak. Ez genuen erantzuten». Eta berriz Zabala. «Bai, jendeak pentsatzen zuen erantzunak ematen genituela, baina ez. Eta gauza bera gertatu zaigu beste kanta askorekin ere: Pakean utzi arte-rekin ere bai, adibidez. Harritu nintzen behin, egin zelako ETAren kantutegia biltzen zuen disko bat edo halako zerbait, eta hor zetorren Pakean utzi arte, nahiz eta protagonistak autonomoak izan, eta ez ETAko kideak; eta, gainera, abesti oso-osoa zegoen galderaz beteta. Zergatik ostia gertatzen da hau gure herrian? Min horretatik sortutako abestiak dira. Jendeak erantzun gisa hartzen zituen, eta zer esango dugu, ba, kantak publikatzen direnean jada ez dira gureak. Publikoak eskubide guztiarekin egin dezake hori. Ezin dira kontrolatu abestien eraginak eta ondorioak». ]]>
<![CDATA[«Agian azokaren esperientzia molda daiteke beste eskualde eta epe batera»]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/031/001/2019-12-10/agian_azokaren_esperientzia_molda_daiteke_beste_eskualde_eta_epe_batera.htm Tue, 10 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1953/031/001/2019-12-10/agian_azokaren_esperientzia_molda_daiteke_beste_eskualde_eta_epe_batera.htm
Iaz baino egun bat gutxiago izan du aurtengo edizioak, eta, halere, 5.000 bisitari gehiago zenbatu dituzue Landako gunean: 120.000, guztira.

Agendaren arabera erabakitzen dira azokaren egunak. Ikasle Eguna nahitaez mantendu behar dela argi daukagu, eta horren arabera moldatzen ditugu egunak; horregatik tokatu dira lau aurten. Landako guneko datuez gainera, aurten San Agustin Kultur Gunea beteta egoteak poz itzela eman digu. Pertzepzioa da, ez daukagulako horren datu zehatzik, baina uste dut bisitariak gero eta gehiago barneratzen dituela jada guneak azokaren errutinaren barruan.

Musika eskolan jende gorabeherak izan dira. Eutsiko diozue hemendik aurrera ere?

Bai. Programarekin ahalegina egin behar dugu, baina beharrezko dugu espazio hori. Oso ongi dago eremu hori proiektuak lasai aurkeztu ahal izateko, eta oso ongi funtzionatu du musikako profesionalentzako antolatutako DA Pro proiektuak, esaterako.

Egin duzuen ikerketaren arabera, azokak duen aurrekontuaren halako bederatzi da haren eragin ekonomikoa. Pozik?

Oso garrantzitsua zen jakitea Landako gunean zenbat diru ateratzen den, ze batzuetan uste dugu dena dela inbertsioa euskal kulturan, baina etekina ere egoten da. Pozik gelditu naiz hori jakinda, baina datu hori ez da inportanteena. Ez ditugu bakarrik euroak kontatu, bisitariaren prola ere aztertu dugu.

Puntu beltz bat bada balorazioetan: garraio publikoa. Erakunde publikoei dei egin diezue arazoa konpontzeko.

Saltzen badugu garraio publikoa erabili behar dela azoka egunetan, eta halaxe uste dut, hori igarri egin behar da beste modu batera. Nire obsesioa hori izango da. Ate joka arituko gara urte osoan, datorren ediziorako. Garraio publikoa hobetzeak mesede handia egingo lioke.

Azoka egunez harago, euskal kultur ekosistemari urte osoan bizia eman behar zaiola esan duzu balorazio prentsaurrekoan. Durangoko Azoka egonkortu dela ikusirik, eta eman dezakeenaren mugan dabilela sumatuta, Gerediaga elkarteak asmoa du urtean zeharrerako beste proiekturen bat lantzeko?

Ez. Durangoko Azoka osorik da. Hori dio gure leloak, hau ekosistema bat delako, eta horrek esan nahi du urte osoan hari bizia ematea ez dela bakarrik Gerediagaren lana. Denok beharrezkoak gara. Guk egin dezakegun ekarpena da gure esperientziaren berri ematea, eta, beharbada, esperientzia hori molda daiteke beste eskualde batera eta beste epe batera. Baina gauza bat da parte hartzea, eta beste bat koordinatzea.

Baina beharrezkoa da?

Bai. Ondo egongo litzateke.]]>
<![CDATA[Agertokiaren tripetaraino]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1942/007/001/2019-12-08/agertokiaren_tripetaraino.htm Sun, 08 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1942/007/001/2019-12-08/agertokiaren_tripetaraino.htm Nundik nora emanaldia ikustera. Itzali dira argiak, hasi da musika, eta bi gorputz eszenan, etsi edo mugitzen jarraitu erabaki beharrean. Aurten lehenengoz antolatu du Szenatokia guneak antzerki eta dantza pieza laburren jaialdia, eta San Agustin kulturguneko ezohiko txokoetara eraman dituzte emanaldiak. Bulegoetara, eskaileretara, eta baita agertoki gainera ere. Eta horregatik ilarako lehen ikusleen despistea.

«Bagenuen antzezlan bat komunean egiteko proposamena ere, bi ikuslerentzat, baina lehen urterako gehiegi iruditu zitzaigun». Arantza Arrazola Szenatokia guneko koordinatzaileak onartu duenez, «esperimentu» bat da jaialdia, baina harrera beroa egin dio publikoak. «Espero genuen baino askoz erantzun hobea izan dugu».

Egun beteko antzerki maratoiak antolatu izan dituzte azken urteetan Durangoko Azokako egunetan, baina aldatu egin dute formatua orain. Martxan ziren edo estreinatzear ziren hainbat antzerki pieza luzeren laginak ikusteko aukera eskaintzen zien formatu hark ikusleei, baina zail egiten zitzaien antzerki taldeak topatzea. Neketsua egiten zitzaien lagin labur bat egitea. Teknikoki konplexua izaten zen egokitzapena. Eta horregatik pieza laburretara pasatzeko erabakia.

Gainera, alde sentitzen du haizea Arrazolak. Gero eta ohikoago bilakatu dira iraupen labur eta ertaineko lanak konpainientzat. Hitzari beharrezko kakotx guztiak jarrita ere, formatua modan dagoela dio guneko koordinatzaileak. Baina ez da hori bakarrik: pieza laburrak ederki egokitzen baitira azokara bisitan datorren jendearen beharretara. «Emanaldi handi bakar bat egiten dugunean, jendea pasatzen da hemendik eta ikusi nahi du zerbait, baina halakoetan gu egun osoan egoten gara arratsaldeko saiorako muntatze lanetan, eta banan-banan aritu behar izaten dugu gune honetan zer egiten dugun azaltzen». Pieza laburrekin, ordea, berez dator azalpena.

Bulegoko burokrazia

Dantza saioak, antzerkia, bakarrizketak eta clown ikuskizunak programatu dituzte astebururako. Hamar ikuskizun guztira, eta guztiak euskaraz. Eta haietako bat espresuki sortu dute Durangoko Azokarako: Gilkitxaro antzerkia konpainiak San Agustin antzokiko bulegorako pentsatu eta atondu du ETA-ren agiri bulegoa (Dena ez da ETA). Galder Perez eta Ane Zabala antzerkigileek idatzi dute lana, eta eurak dabiltza aktore lanetan ere. «Kultura gero eta gehiago erabakitzen da bulegoetan, eta gero eta gutxiago tailerretan, entsegu lokaletan edo taldeetan», azaldu du Perezek. Eta, hain zuzen, bulego burokratiko horietako bat du ardatz antzezlanak. Umorez. Absurdotik gertu. Eta kultur erreferentziaz beteta. Zabala: «Oso muturrera eramanda daude bi pertsonaiak, eta barre pilo bat egin dugu entseguetan».

Doakoak dira jaialdiko emanaldi guztiak, baina aurrez hartu behar da guztietarako sarrera, eta, nahi izatera, borondatezko ekarpena egiteko pitxer bat jarri dute sarreran. Iritzia uzteko orriak ere jarri dituzte jendearen eskura, eta antzerkirako sarrerak zozketatuko dituzte parte hartzaileen artean. Karrika taldeko kideak dabiltza, aurpegia margotuta, publikoa emanaldietara laguntzen eta aurkezpen lanak egiten. San Agustin gunean bertan du egoitza taldeak, eta haiek ere hartu dute parte taldeen hautaketan eta emanaldien antolaketan. Uxuri Gallastegi eta Eider Chaves aktoreak dira haietako bi. «Oso proiektu polita da jendea antzerkira gerturatzeko, eta azoka egunetan izaten den publikoa aztertu ondoren erabaki dugu formatu honen alde egitea».

Lehen emanalditik izan dute jendea aretoan, eta ilara txiki batzuk ere egon dira sarrerak eskuratzeko. Batzuek badakite zer ikusi nahi duten, baina ez zer ordutan den; eta beste batzuek, berriz, badakite zer ordutan egongo diren, eta, beraz, ordu horretan zer dagoen jakin nahi dute.

Gaur emanaldi gehiago

Azokako egitaraua eskuetan daukala egin du emanaldiak ikusteko ilara Mikel Aguilarrek, adibidez. «Gustatuko litzaiguke gauza asko ikustea, baina egun bakarra ematen dugu azokan, eta ez daukagu nahi genukeen guztia ikusteko aukerarik. Kontzertu bat ere ikusi nahi dugu gero, joan nahi dugu Areto Nagusiko kontu batera ere...». Urtero egin dute bisita Szenatokia gunera. «Laugarren urtea dugu hau, eta urtero ikusten dugu zerbait berria».

Amaitu du saioa Cecilia Paganini clownak eraikineko bigarren solairuko bazter batean, eta iritzia idaztera joan dira zuzen-zuzen ama-semeak. «Kontatu zergatik gustatu zaizun». Zalantza une bat semeak, eta erdi galdetuz bezala gero erantzuna: «Barregarria izan delako?». «Jarri horixe, barregarria izan delako». Isiltasuna. Arkatz hotsa. «Listo!». Eta bat-batean, «Adi!», ozen guneko koordinatzailearen ahotsa sarrerako zurrumurruaren gainetik. Hastear da hurrengo emanaldia.

Gaur ere hiru pieza eskainiko dituzte.]]>
<![CDATA[Bere burua kontsumitzen duen su bat]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1998/010/002/2019-12-08/bere_burua_kontsumitzen_duen_su_bat.htm Sun, 08 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1998/010/002/2019-12-08/bere_burua_kontsumitzen_duen_su_bat.htm
«Dena doa beherantz, eta, aldiz, azokak eutsi egiten dio». Harridura puntu batekin egin dute baieztapena eguerdian lagun eta erreferentetzat ditudan bi kultur kazetarik, baina ez dugu jakin erantzuna argi identifikatzen. Akaso, inprobisatzen nabil, musikagintzan bezala, kulturgintza orokorrean ere, gero eta jende gutxiago biltzen da astean zeharreko kontzertuetan, eta, kontrara, hazten eta biderkatzen jarraitzen du jaialdien formatuak. Baina orain ez nago hain ziur.

Hiltzen senti daiteke azoka igandea gerturatu ahala, eta XIX. mendetik nire koadernoraino heldu diren Nietzscheren hitzetan topatu dut bihartik aurrerakoak ulertzeko giltza. «Bere burua kontsumitzen duen su bat [da salbuespena], gainontzeko guztia ikusgarri bilakatzen duena».]]>
<![CDATA[Durangori eusten dion isiltasuna]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/025/001/2019-12-07/durangori_eusten_dion_isiltasuna.htm Sat, 07 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1880/025/001/2019-12-07/durangori_eusten_dion_isiltasuna.htm Esajerazio arin bat izeneko dietarioan dioenez, isiltasunetik sortzen dira beti poemak, eta, zortea izanez gero, beti geratuko da sorburu izan den isiltasun horren arrastoren bat idatzitakoan. Abstrakzio ariketa handi xamarra eskatzen du Durangoko Azokaren bozgorailu, salerosketa, aurkezpen eta kontzertu iskanbila betean isiltasunaren posibilitatea imajinatze hutsak, baina, ongi begiratuta, hemen ere isiltasun geruza sendo xamar bat egongo da lau egunez hain ikusgai eta hain entzungai bilakatzen den sorkuntza honen guztiaren atzean. Isiltasunaren gainean dabil oinez, hemen oinez dabilena.

Aurreko batean, gurutzegraman egunak behar izan genituen etxekook «e» hizkiarekin hasten zen eta «a» hizkiarekin amaitzen zen hutsuneetan «etnia» hitza ezkutatzen zela deskubritzeko. Beti egin zait bitxia nola agertzen eta desagertzen diren hitzak izurdeen pare hiztegietatik.

Itzulpenari buruzko hitzaldi baten amaieran, hizlariei kargu hartu zien entzule batek duela aste batzuk, euskal kulturgintzaren keria eta lorpenei buruzko ordu eta erdiko saioan, «diglosia» hitza ez zelako behin ere agertu, eta, halere, hitz bakar horrek laburtzen zituelako salaketa eta gogoetarik gehien-gehienak. Eta egia da, gurean, eskua gainetik pasatuz gero, erraz igartzen dela hitz horren silueta isiltasun geruza horren mantupean.

Atzokoaren moduko egun jendetsuetan sentitzen da argien Durangoko Azokak partikularrean euskal kulturari, eta orokorrean euskarari eskaintzen dion dentsitatea. Lau eguneko salbuespen egoera bat besterik ez da, errakitikoa, hauskorra eta gorabeheratsua, baina erreala, halere. Jakina, nahi beste material bilduko du ezkorrak hemen ere, baina guztiz altxatzera iristerako hondakin multzo bilakatzen den utopia baten izpiak ere topatuko ditu bisitaririk baikorrenak. Agian beste inon baino errazago.

Landako gune kanpoan ere, esaterako, arimaren betikotasunak kezkatuta dauzkan ebanjelistek euskaraz eskaintzen dute salbazioa. Eta gizon bat eskean, handik metro gutxira, errealitatearen infernuetako batean: «Tengo hambre».

Ernst Jandl poetaren hitzak datozkit Durangoko Azokaren lau eguneko iskanbila honek urte osoko isiltasun moduko horri zer eskaintzen dion pentsatuta «Poetak bere alorrean du bere egitekoa, poesian, alegia, eta pentsa liteke oso esparru murritza dela. Baina pentsa liteke, kontrara, dagoen alorrik handiena dela, denok gabiltzalako hizkuntzaren alorrean, eta alor horren gune batean gertatzen dena norabide guztietan zabal daitekeelako, eta gutako bakoitzari eragiten digulako».

Batzuetan, bestelako isiltasun baten promesa igartzen dut lo-suman Durangori eusten dion isiltasun geruza horretan. Batzuetan.]]>
<![CDATA[Bizirik irauteko lizentzia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1994/029/001/2019-12-07/bizirik_irauteko_lizentzia.htm Sat, 07 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1994/029/001/2019-12-07/bizirik_irauteko_lizentzia.htm Argia aldizkariko kazetariaren gidaritzapean guztiak.

Susa argitaletxeko kide ere bada Barandiaran, eta hango esperientziaren berri eman zuen solasaldian. Paperean publikatzearekin batera, aldi berean, sarean ere jartzen dituztelako liburuak, doan irakurtzeko moduan. «Guk beti egin dugu esperimentuen alde. Duela urte batzuk gure artean egon zen beldur bat liburu digitalak ez ote zuen paperezko liburua jango. Guk Interneten libre jartzen ditugu gure liburuak paperean argitaratu eta berehala. Pirata ere deitu gintuzten horregatik. Baina gaur da eguna noiz esan genezakeen guri horrek mesede egin digula. Horrek salmentan ez digu kalterik ekarri, eta uste dugu irakurleak saritu egiten duela gure jarrera hori».

Fruitu guztiak bildu beharrean sentitzen da Narbaiza, fruitu horiek txikiak izanik ere. Horregatik hartu zuen duela urte batzuk SGAEko kide egiteko erabakia. Ez kontraesanik gabe. Ez amorrurik gabe. «Monopolio horri kontra egin behar zaio». Baina hor. Izan ere, une honetan, elkarte horren eskuetan amaitzen baitute lizentzia libre bidez zabaldutako abestiek Facebook eta gisako sare sozialetan sortzen dituzten etekinek Hego Euskal Herrian, baita artista SGAE fundazioan ez dagoenean ere. Eta horregatik dio Narbaizaren papur guztiak biltzearena. Berak sortutakoak, gutxi izanik ere, gutxienez berari iritsiko zaizkiolako. «Katxondeo bat da. Lizentzia librearekin aterata ere, eurek jasotzen dute etekina berdin-berdin, eta musikariok ez dugu modurik diru hori erreklamatzeko. Musikarion aldetik munstro handi hori da jomugan eduki behar duguna: SGAE».

Egilea salbatzea

Euskal Herrian kultura libreak tradizio luzea duela esan zuen Martinezek. Eta horren froga modura aipatu zituen irrati libreak, esaterako, baina Gorka Bereziartua kazetariak Ez gara neutralak liburuan emandako datu bat ere hartu zuen ahotan. Bereziartuak zehazten duenez, Creative Commons lizentzia erabiltzen baita hala Argia-ko nola BERRIAko zein beste hedabide askotako edukiak partekatzean, eta euskaraz egiten den kazetaritzarik gehiena librea izatea dakar horrek. «Ez nintzen horretaz ohartu», onartu zuen Martinezek, «eta eragin zuzena du horrek hizkuntzan». Bada, ordea, lizentzia itxiak darabiltzan euskarazko hedabiderik ere, eta EITB taldeko telebista eta irratiak aipatu zituzten adibidetzat. Kritiko agertu zen Martinez erabaki horrekin: «Diru publikoa jasotzen duen proiektu batek kultura askea sustatu beharko luke, gizarteari libre itzuli behar litzaiokeelako haren diruz egindakoa».

Erreakzio bat dira copyleft lizentziak, Martinezek azaldu zuenez. «Copyrightak, izatez, ez du helburu egilea salbatzea, baizik eta enpresa eta multinazional handiak salbatzea eurek sortutako kaosetik». Eta horri erantzuteko sortu ziren lizentzia libreak. Baina, informatikariaren hitzetan, asko dira gaizki ulertuak, eta behin eta berriz errepikatu zuen horregatik hitzaldian kultura librea ez dagoela sortzaileek beren lanagatik dirua kobratzearen aurka. «Egileak eskubidea du bere obra ekonomikoki ustiatzeko. Ederra litzateke geure lanagatik ez kobratu ahal izatea!».

Informazioa zabaltzeko beharra ikusten du Martinezek. «Guk ere behar dugu sortzaileen laguntza zabaltzeko kultura askearen filosofia, eta estigma horiek gainetik kentzeko. Ziur nago denak alde egongo liratekeela. Badakit kezka beste bat dela orain, baina honi ere heldu beharko diogu».

Mendeurrenarena bete du aurten Argia aldizkariak, eta haiek antolatu dute aurtengo Gogoetaren plazako programazioa. Orain arte Areto Nagusian egin izan dira solasaldiak, baina Bartolome Ertzilla musika eskolan egin dituzte aurten lehenengoz, eta, espazio berria izanik, publikoak ez du bidea erraz topatu.]]>
<![CDATA[Hamabost minutu errealitate]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1880/025/001/2019-12-06/hamabost_minutu_errealitate.htm Fri, 06 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1880/025/001/2019-12-06/hamabost_minutu_errealitate.htm Gerra garaiko ametsak liburua erosi berri duen 14 urte inguruko neskato bati begira. Segundo bat eta urtu da jendetzan. «Zutabe bila, diozu?», lagunak saltoki barrutik. «Sartu, sartu hemen, egon hamabost minutu, eta baduzu zutabea». Erronka onartuta. Martxan kronometroa.

11:10. Esku luzatu bat liburu batekin. Sosak bildu, txanponak bueltatu. Hala saltzen dira liburuak, beraz.

11:13. Galdetegia zabalduta bi gazte, saltzaile dabilen idazlearengana. «Badakizu nor den Nobel sariduna?». Mugikorra dena grabatzen. «Ez». «Bale». Badoaz.

11:15. Beste liburu salmenta bat.

11:16. Lasaitasun une bat, eta editorea eta saltzailea elkarrekin solasean. «Zuei ere etorri zaizkizue galdetzen ea nor den Nobel sariduna?». «Bai, eta ez nekien». «Olga Tokarczuk eta Peter Handke». «Egia!».

11:17. Emakume bat hiru liburu poltsaratzen. «35 euro». Alboan bi gazte, liburu artean, zerbaiten bila bezala. «Hara! Hor dago!». Sakelakoa, klik, badoaz.

11:18. Mutil bat: eleberri bat hartu du, utzi du, poema bilduma bat, zabaldu, utzi, beste eleberri bat, utzi, bitartean emakume bat zuzenean doa aurrez fitxatuak zituen hiru liburuak erostera, beste ikasle bat bat-batean beste galdetegi batekin, «Zein dira azken bi liburuak?», beste eleberri bat hartu du mutilak, utzi, sakelako baten agerpena, klik, desagertu da, erabaki du mutilak. Beste liburu bat.

11:21. Saltzaile baten aforismoa, Durangoko Azokan. «Ez dela saltzen? Begira zer jende dagoen liburuak erosten! Nik negarrez dauden sortzaileak ez ditut aguantatzen. Negarrak ez du sortzen!».

11:22. Beste sakelako baten agerpena eta desagerpena. Benetan norbait dute atzean edo autonomoak dira? Etorkizuneko ikerketa baterako gai posiblea.

11:23. Hiru gazte liburu bat erosten, eta, aldi berean, literaturari buruz hizketan. 16 urte.

11:25. Beste salmenta bat, galdetegi bat, eta amaitu da denbora.

Eta, beraz, horraino hamabost minutu errealitate, arkeologoen mahaian beren egia geologikoak geldo agerrarazten dituzten lur lagin epel horien pare.]]>
<![CDATA[Azokaren zuzeneko bihotza]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/001/2019-12-06/azokaren_zuzeneko_bihotza.htm Fri, 06 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/001/2019-12-06/azokaren_zuzeneko_bihotza.htm La Basu rap abeslaria bakarkako laugarren lana aurkezten dabil egunotan Durangoko Azokan, Gerra, eta kanta eta kanta arteko isilunean egin die galdera Ahotsenea guneak zuzeneko emanaldientzako prestatu duen aretoko 50 ikusleei. Baietz guztiek.«Ba, betiko rapa entzungo dugu; bonboa eta kaxa. Hau maite dugunok badakigu zer esanahi duen». Hasi da erritmoarekin bateria jotzailea, sartu da disko jartzailea, eta, koruekin laguntzen duen abeslariarekin batera, abeslariak martxan jarri du berriz bere jarioa. Dantzan neska hirukote bat lehen lerroan. Buruari gora eta behera eragiten ikusle gehienak. Metro gutxi batzuetara dago karpako beste agertokia, eta jadanik txalaparta eta perkusio frogak egiten dabiltza bertan Oreka Tx taldekoak, oraindik publikorik gabe. Giroak besterik iradoki arren, bazkalostea baino ez da, eta hamar minutu barru helduko zaie txanda. Urtez urteko lanari eta publikoaren harrera horri esker bilakatu da Ahotsena Durangoko Azokako bihotzetako bat, Landako gunearekin batera.

«Bitxia da», onartu du Unai Pelayo Pelax Ahotseneko koordinatzaileak: «Egun bat gutxiago du aurten azokak, eta inoiz baino sortzaile gehiago hartuko ditugu». Guztira, 111 aurkezpen egingo dituzte Ahotsenean egunotan, hala zuzenekoei eskainitako karpan nola solasaldi formatuetarako atondutako gunean. Eta aski izan daiteke datu bakar hori guneak duen onarpena azaltzeko. Aurten estutu egin dituzte denbora tarteak, eta eguerdietan ere programatu dituzte kontzertuak eta hitzaldiak. Horrela lortu dute denentzako lekua.

Pelayo bere diskoak aurkezten ere egona zen Ahotsenean, baina bi urte dira koordinatzaile lanetan hasi zela, eta osasuntsu ikusten du espazioa. «Erreferente bilakatu da urteekin, eta gaur egun pentsaezina da Ahotsenerik gabeko azoka bat». Zergatik ere azaldu du: «Gune garrantzitsua da, lehenesten dituelako sormena eta sortzailea, non, eta kultur azoka batean. Eta garrantzitsua da halako leku batean ere sortzaileak sortzen ikustea».

Dioenez, zuzenekoak salmentetan ere badu eragina, gainera. Esperientziaz daki. «2015ean diskoa atera genuen, eta hogei ale inguru salduko genituen igandera bitarte. Igandean jo genuen Ahotsenean, eta egun bakar horretan asteburu osoan saldu zirenak baino nabarmen disko gehiago saldu genituen kontzertuaren ondoren». Eta orain ere antzera beste taldeen kasuan. «Azokara bisitan datorrenak jakin-mina dauka, eta gogoa dauka dirua kulturan gastatzeko; engaiatzen da, eta erosi egiten ditu gauzak».

Karpa kanpoaldetik dabil Joseba Ponce musikaria La Basuren emanaldia jarraitzen. «Entzuna nion kanturen bat edo beste lehenago, baina ez nuen zuzenean ikusi, eta hurbildu naiz nola moldatzen den ikustera». Imanol Zinkunegirekin batera zuzendu duen Lur eta Amets pelikula aurkeztuko du Poncek otsailaren 7an, eta lanean dabil egunotan azokan. Atseden hartzeko atera da momentu batean, eta ezin tentazioari eutsi. «Erakusleiho polita da hau. Taldeei eskaintzen die aukera diskoa formatu fisikoan aurkezteko, eta lana zuzenean entzutera emateko ere».

Leire Zubiarrainek gogoratzen du Ahotsenean deskubritu zuela Izaro lehenengoz. «Talde berriak bultzatzeko leku ona da hau. Plateruenan badaude talde ezagunak, baina halako oihartzuna ez dutenek hemen badute aukera beren burua ezagutarazteko». Ahal duenero bisitatu ohi du Durangoko Azoka, eta beti egiten du gutxienez geldialdi bat Ahotsenean. «Dagoena dagoela etortzen gara. La Basu ezagutzen genuen, baina programa begiratu gabe etortzen gara».

Kontzertua eskaini, eta agertokian ahaztuta utzi duten bateriaren pedalaren bila bueltatu dira Ahotsenera Asier Elias eta Ritxi Blanco. Mockers rock talde progresiboko kideak dira biak, eta Oreka ahulak diskoa aurkezten aritu dira zuzenean, beren ibilbideko hirugarren lana. Lehenago ere aritu izan dira bertan, eta gustuko dute lekua. Elias: «Tokatzen zaizun orduaren arabera, arraroa izan daiteke emanaldia, baina oso ongi dago proiektua, ematen duelako aukera talde asko ezagutzeko». Ados Blanco ere: «Kultura zabaltzeko aukera polita da, eta ez bakarrik enpresa handiek hedatzen duten musika entzuteko. Talde txikientzako eta autoekoizpena lantzen dutenentzako oso ongi dago. Elkar ezagutu, zaletu, eta elkar laguntzeko gunea da».

Bi formatuko gunea

Landako guneko sarrera nagusia gurutzatu, eta bertan jartzen dute azken urteetan aurkezpenentzako espazioa, eta, ikasle goiza izanik, beteta egon dira eserleku guztiak aurkezpen gehienetan. Arratsaldean behera egin du bisitari kopuru orokorrak, eta, ondorioz, gutxiago izan dira aurkezpenetara joandakoak ere. Edonola ere, Ahotsenea bi espaziotan bereizteko erabakia egonkortuta ikusten du guneko koordinatzaileak. Pelayo: «Gune horretan programatzen dira formatu txikiko aurkezpenak eta solasaldiak».

Zuzenekoen gunean, La Basuren kontzertua amaitzen ari da. Gehiagorako gogoz dago jendea, baina ordu erdi pasa da hasi zenetik. «Nire erlojuan jartzen du zero, zero, zero, eta horrek esan nahi du bukatu behar dugula». Amaitu da. Eta kasik azken dunbal hotsarekin batera hasi dira kaxoi baten erritmoak eta gaita hotsak alboko oholtzatik. Hastear da Oreka Tx. Metro gutxi batzuk egin, eta berehala txalaparta hotsei adi daude segundo gutxi batzuk lehenago hip-hop erritmoekin dantzan zebiltzanak.]]>
<![CDATA[Azokaren erroak eta erronkak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1925/028/001/2019-12-05/azokaren_erroak_eta_erronkak.htm Thu, 05 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1925/028/001/2019-12-05/azokaren_erroak_eta_erronkak.htm
ESPEZIALIZAZIOA

Dibertsifikazioa da erronketako bat. Pixkanaka espezializatuz joan da azokako eskaintza, eta publiko mota bakoitzak bere azoka propioa topatzea izango da eginbeharretako bat. Horrekin lotuta dago Landako guneak aurten izango duen itxuraldaketa. Azken 30 urteotako plastiko zurizko standak baztertu, eta egurrezkoak izango dira aurrerantzean Landako guneko mahaiak. Baina ez da aldaketa kosmetiko hutsa: material aldaketarekin batera, seinalizazio sistema ere berritu nahi izan dute Gerediaga elkarteko kideek, eta horrek erraztu egingo dio bisitari bakoitzari nahi duena topatzea.

Orokorra da joera. Uxue Alberdik idatzitako Kontrako eztarritik liburuan ere aipatzen dute, adibidez, bertso mundurako sarbideak ugaritu egin direla, eta seguruenik dibertsifikazio horri erantzun beharko diola bertsolaritzak aurrerantzean. Zaletasun taldeen arabera eraiki beharko dituela ateak, alegia. Eta antzeko ataka bizi du kulturgintzak ere, orokorrean. Aurreko astean plazaratu ziren Kulturaren Euskal Behatokiak kultur kontsumoari buruzko datuek ere hori uzten dute agerian. Lagun taldea da euskarazko kultur produktuak kontsumitzera joateko bigarren arrazoi nagusia, euskararekiko konpromisoaren ondoren. Taldeen neurrira aritu behar.

Adibideak badaude. Andra.eus webguneak, esaterako, Durangoko Azokarako gida feminista kaleratu du, programan urtuta doazen proposamen zehatzak bistaratzeko, eta zerrenda ere osatu dute zuzenean arituko diren emakumezko sortzaileen emanaldiekin.

Eta ez da kasu soltea. Bada bere bisita Ahotsenean edo Plateruenan dauden emanaldien arabera antolatzen duenik. Euskal kulturan indarra hartuz doan eztabaidaren baten atzetik heltzen da azokara beste bisitari sorta bat: Szenatokia, Kabi@, Saguganbara, Irudienea... Hasia du bide hori azokak.

Alabaina, Landako gunetik zenbat eta gehiago urrundu,orduan eta ezezagunago da proposamena publikoarentzat. Gerediaga elkarteak eta Siadeco ikerketa etxeak 2016. urtean egindako ikerketak zehazten zuenez, adibidez, azokara joaten diren hamar bisitaritik seik ez dute Saguganbara, Szenatokia eta Irudienea guneen berri. Apenas dauden 700 metro elkarrengandik apartatuen dauden bi guneen artean, eta, halere, amildegi bilakatzen da distantzia hori.

Seinalizazioa eta programa zorroztuz hasi da azoka bi alor horiek kontuan hartzen.

DURANGORATZEA

«Durango hiria». Hitz batuketa hori egia bilakatzea da azokaren beste erronketako bat. Oraindik ere Landako gunea da azokaren bihotza, eta Ahotseneak ere aspaldi lortu du zentraltasuna, baina hortik harago joatea izan da azken urteetan Gerediaga elkartearen asmoa, eta horregatik asmatu zuten kontzeptua 2014. urtean. Herri osora zabalduko zen azoka bat irudikatzeko. Durango hiria.

Geroztik, urtez urte eman dituzte urratsak norabide horretan, eta metroz metro joan da azoka lurra irabazten. Aurtengoan, adibidez, Bartolome Ertzilla musika eskola ere programaren parte bilakatu dute, eta, horri esker, esparru handiagoa irabazi du programak. Baina ez da metro koadroen kopuru kontua soilik; lehen aipatutako dibertsifikazio beharrari dagokionez, nolako metroak irabazten diren ere bada garrantzitsua.

Ikusi beharko da gune berriak lortzen ote duen Landako gunearen inguruko amildegi moduko hori gainditzea, baina oraingoz Gogoetaren Plaza izeneko programako solasaldiei tempo patxadatsuagoa eskaini ahal izango dien beste espazio bat lortu dute arduradunek.

Inguruko erakundeekin aliantzak lotuz joatea izango da beste gakoetako bat. Eta, adibidez, azokak arte mundura ere zabaldu du eskaintza azkenaldian. Durangoko Arte eta Historia museoak ere azokarekin batera antolatu izan ditu erakusketak aurreko urteetan. Aurten, esaterako, Albrecht Duerer margolari ezagunaren grabatu originalak ikusteko aukera ere izango dute bertan azokara bisitan doazenek.

IRLA IZAN

Irla bat. Oasi bat. Parentesi bat. Burbuila bat. Arnasgunea. Erreserba bat... Hamaika metafora erabili ohi dira Durangoko Azokak euskal kulturan duen inpaktua deskribatzeko. Baina irudi horiek baikorragoak edo ezkorragoak izan, beti deskribatzen dute salbuespen egoera moduko bat. Gutxitan lortzen baitu euskal kulturak Durangon besteko dentsitaterik eta masa kritikorik. Eta urte osoan nagusi den ikusezintasunarekin nabarmen egiten du kontrastea horrek.

Dentsitate horren datu zehatzak eman zituzten Gerediaga elkarteak eta Siadeco etxeak 2016an egindako azokari buruzko ikerketan. Bertan zehazten zenez, euskaldun kopuru osoaren %12 pasatzen dira egunotan Durangotik, eta euskaldunak dira, gainera, bisitari gehienak. Arnasgune efimero bat, nahi bada, baina arnasgune bat, halere. Eta azokak euskaldunen komunitatean dituen erro sendoak erakusten ditu horrek. Baina kopuru horrek badu bere ifrentzua ere. Siadeco etxeko arduradunek egindako kalkuluen arabera, Euskal Herriko biztanleria ez-euskaldunaren %0,5 baino ez baita joaten Durangora. Eta horregatik aipatu izan dute kristalezko sabai moduko bat Gerediaga elkarteko kideek.

Eta funanbulismo horretan dago azokaren beste erronketako bat: nola mantendu edo areagotu euskaldun nukleo hori, aldi berean euskararik ez dakien jendea erakartzea lortuz?

URTE OSORAKO DURANGO

Ez dira gutxi barrurantz itzulitako arantzak, halere. Elkar fundazioak duela urte eta erdi egindako kultur kontsumoari buruzko ikerketak argi erakutsi zituen euskal kulturaren mugak. Izan ere, datuen arabera, hiru euskaldunetik bik ez du inoiz euskarazko libururik irakurtzen, eta bost euskaldunetik bakarrak soilik irakurtzen du euskarazko paperezko prentsa. Adibidez.

Beste ikerketa bat ere badute bidean Gerediagak eta Siadeco etxeak; azokak euskal kulturaren industrian duen eraginari buruzkoa da azterketa kasu horretan. Igandean emango dute argitara. Emaitza horiek ere balioko dute Durangok alor horretan dituen eginbeharrak gardenago identifikatzeko, baina, zain egon beharrik gabe ere, argi dago udazkenean Durango izaten dela euskal kultur industriaren hauspo nagusia, eta haren atarian egiten diren nobedadeen aurkezpenen kopuru handiari erreparatzea besterik ez dago horretaz ohartzeko. Salmentek eta erosketek azoka egunetan egiten duten gailurrak, ordea, argi erakusten du azoka egunetatik kanpo zer-nolako zailtasunak dituen euskal produkzioak jendearengana iristeko. Eta, horregatik, agian, urte osoko egutegian urtuz, Durangoko Azokak egun Durangoko Azoka dena izateari uztea da Durangoko Azokaren sakon-sakoneko erronka.]]>
<![CDATA[Publikoaren Hertzainak]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-12-04/publikoaren_hertzainak.htm Wed, 04 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/022/001/2019-12-04/publikoaren_hertzainak.htm Gari musikariek irailean Hertzainak taldearen abestiekin egindako hiru kontzertuko bira. Euskal Herriko zenbait hiritan bira egin nahi zuten taldekide guztiekin batera, baina bertan behera gelditu zen asmo hori, eta, dena ezerezean gelditzeko puntuan zegoenean, biek bakarrik aurrera egitea erabaki, eta orduan heldu zen buelta. Bilboko Euskalduna jauregian kontzertua antolatu, eta minutu gutxitan saldu ziren sarrera guztiak. Bigarren eguna jarri, eta berdin. Eta orduan inprobisatu zuten Bilboko Kafe Antzokiko saioa: jauregiko kontzertuetarako proba modura. Eta han sorpresa. Irailaren 18an. Zabala: «Komunikazio itzela sortu zen gure eta publikoaren artean. Maitatuak eta hunkituta sentitu ginen, eta hori da disko honen arrazoi nagusia». Bederatzi abesti ditu zuzeneko haren lekukotza ematen duen diskoak, eta Kafe Antzokiaren zigilupean argitaratu dute, proiektuaren 25. urteurrenean; Erroa argitaletxearen mahaian izango da Durangoko Azokan.

«Magikoa» izan zen emanaldia, Gariren eta Zabalaren hitzetan. «Gau horren oroitzapen bat gorde nahi genuen». Gau hartan, erabat alde izan zuten aretoa hasieratik, eta publikoa taldea biltzen aritu zen amaierara arte. Horren adibide bat aipatu dute musikariek: 564 abestia. Gari: «Hori izan zen kontzertuko mugarria. Josu [Zabala] eta biok, biluzik, tresnak hartu, publiko artera jaitsi, eta han jo genuen. Energia ikaragarria sortu zen. Jendeak bere egin zuen abestia, eta oso hunkigarria zen kanta hori entzungailuetan entzutea, baita estudioan egonda ere». Eta, hain zuzen ere, abesti horrek eta momentu hori biltzen duen bideoak ixten dute diskoa. «Abesti hori eta haren bideoa nahikoa dira diskoa justifikatzeko».

2018ko otsailean Garik Bilboko Arriaga antzokian egindako kontzertuan hasi zen dena. Berez, Beste denbora batean diskoa aurkezteko zen emanaldi hura, baina Zabala ere gonbidatu zuen saiora. «Erreskatatu egin ninduen», esan du Zabalak. «Ez nengoen oso sano garai hartan, baina baietz esan nion, edo agian baietz esan nion ez nengoelako oso sano, sano egon banintz ez bainuen onartuko». Proba egin, ordea, zirrara sentitu, eta hori izan zen biraren lehen hazia. Eta, errebotez errebote, hiru kontzertuko bira jendetsura iritsi arte. «Zurrunbilo batean sartuta».

Bi ordu eta erdiko grabazioa egin zuten Kafe Antzokian, baina bederatzi abesti bakarrik hautatu dituzte. Lagin bat. Nahikoa, haien ustez, kontzertuan piztutako giro bereziaren berri emateko. Eta, aldi berean, gehiegi izan gabe ere. Ez baita izango Kafe Antzokikoa bira haren harira kaleratuko duten lan bakarra. Zabalak iragarri duenez, ETB telebista katearentzako ordubeteko emanaldi bat prestatu dute Euskaldunako kontzertuko irudiekin. «Ez dugu merkatua bete nahi abesti beraren hiru bertsiorekin», esan du.

Presa eta entusiasmoa

Garirekin aritzen diren Maldan Behera taldeko musikariak ere txalotu ditu Zabalak. «Denbora behar izan genuen Hertzainak-en kantak berrirakurtzeko XXI. mendean». Erlojuaren kontra aritu ziren iraileko emanaldiak prestatzen, baina publikoaren erantzunak bete zituen hutsuneak, musikariaren hitzetan. «Kontzertu onak seigarrenetik aurrera izaten dira, lehenengoek beti izaten dutelako urduritasun puntu bat». Horregatik, Euskaldunan jo aurretik, beren buruak probatu nahi izan zituzten, eta hala heldu ziren Kafe Antzokira. Proposamena egin, eta «entusiasmoa» izan zen erantzuna, diotenez. Kafe Antzokiko arduradunena lehenik, eta publikoarena ondoren.

Euskal kulturaren aldarrikapen bat ere izan zen bira, Gariren ustez. «Euskaldunan gertatu zenak erakuts dezake zer izan zen eta noraino irits daitekeen euskal kultura. Sekulakoa da euskarazko talde batek herri honetako antzokirik handiena bi egunez hankaz gora jarri izana. Sekulako artistak pasatzen dira hortik, eta oso garrantzitsua da gure kultura aldarrikatzea, zer garen, eta zer izatera irits gaitezkeen. Izan ere, askotan badirudi gu bestelako liga batean gabiltzala». Baina, dioenez, ez da soilik bere iritzia. Euskalduna jauregiko eszena zuzendariak ere mezu bat bidali zien hurrengo egunean, txundituta, esanez ordura arte ezein taldek ez zuela lortu aretoa bi egunez hala iraultzerik.

Eta irauten die pozak oraindik ere. Gari: «Orain, atzera begiratuz, iruditzen zaigu publikoaren sari bat jaso dugula, eta haiek eraman gaituztela gu. Publikoa izan da proiektu honen parte handi bat. Ez genuen halakorik espero». Eta segida izan du birak, gainera, ondoren emandako kontzertuetan ere. Garik, behintzat, igarri du aldaketa moduko bat bere bakarkako ibilbidean egindako emanaldietan ere. «Jende heldu asko etorri zaigu azkeneko kontzertuetara, nolabait adieraztera kidetasun bat, eta zoriontzera hori guztiori. Harreman berri eta berezi bat sortu da bat-batean, eta hori guztia dago hiru kontzertu horietan sortutako horretan».]]>
<![CDATA[Berpizkunde batentzako soinu banda]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/023/001/2019-12-04/berpizkunde_batentzako_soinu_banda.htm Wed, 04 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1879/023/001/2019-12-04/berpizkunde_batentzako_soinu_banda.htm Bai, bagara dokumentalerako soinu banda eskatu zion zuzendariak, eta, espero gabe, zortzi abestiko disko instrumental bat agertu zaio musikariari, pelikularako sortutako pasarte laburren atzean. Instroak Vol. 3 izenarekin kaleratu ditu orain, eta Erraia eta Forbidden Colours etxeekin atera du diskoa.

«Desilusionatuta nengoen musika eszenarekin eta taldeekin, eta oraindik ere segitzen dut horrela». Baina zergatik etsipen hori? Zintzo Lenoirren erantzuna: «Igual da ni erromantikoegia naizela, baina ikusten dut musikariak, artistak eta taldeak daudela arduratuegi marketinak eskatzen dituen exijentzia guztiak garaiz betetzearekin, eta, azkenean, ahazten dugula inportanteena den zatia; musika, alegia. Adibidez, nahitaez egin behar da bideoklipa, ze musika gaur egun irudien bidez mugitzen da. Egin behar da disko bat bai ala bai ez dakit zer datarako, ze gero dator Durangoko Azoka. Azkar egiten dugu lan, eta epeei begira, industria horrek hori eskatzen digulako, eta ez dugu abestirik egiten, edo egiten ditugu pixka bat pilotu automatikoarekin».

Eta horrekin guztiarekin apurtu nahi zuen berak.

Baina, paradoxikoki, Durangoko Azoka atari-atarian aurkeztu du diskoa. Eta, datua aipatuta, barre egin du musikariak: «Badut ezinegona Durangoko Azokarekin ere, baina han izango naiz, bai». Zehazki, Erraia eta Forbidden Colours etxeek konpartituko duten mahaian egongo da, eta han egongo dira Lenoirren diskoak eskuragarri, Erraia kolektiboa osatzen duten beste taldeen diskoekin batera.

Bazkariak ahaztuta

Berez, kantatzeko gogoz zen Lenoir. «Ez nuen gogo berezirik alde instrumental hori berreskuratzeko», aitortu du musikariak, «baina aspaldi da zinemagintzan elkarlanen bat egin nahi nuela». Horregatik hartu zuen bereziki gogo handiz Zuazoren enkargua, eta hala berreskuratu zuen abesti propioak sortzeko grina ere. «Gorputzak eskatzen zidan estudioan sartzeko, eta han ez nintzen konturatzen bazkalordua pasatua zela, edo etxera gauean lotara joateko ordua zela. Horrek eman dit berriro bultzadatxoa».

Iñaki Goirizelaia Euskal Herriko Unibertsitateko errektore ohiak AEBetan egindako bidaia bat kontatzen du pelikulak, eta dokumentalak road trip formatua du. Bilboko Zinebi jaialdian estreinatu zuten lana, eta ETB1 telebista katean ere emango zuten atzo bertan. Lenoirrek grabatuak dira bertan entzun daitezkeen abesti zatiak, baina pasarte laburrak dira gehienak. Formatu luzeagoan aritzera ohituta dago musikaria, ordea, eta, horregatik, abesti osoak sortu zituen pasarte horietara heltzeko aitzakian. «Konturatu orduko, banituen 11 abesti, independenteki ere bazutenak beren balioa, eta orduan erabaki nuen diskoa argitaratzea». Eta kanta horietako zortzi dira orain diskoan entzun daitezkeenak.

Lenoirrek berak grabatu ditu diskoan entzuten diren instrumentu guztiak, Gasteizen duen Gakobeltz estudioan, eta Iñigo Irazokirekin batera egin ditu gero nahasketak Berako Atala estudioan. Felix Buff bateria jotzaileak soilik lagundu du perkusio tresnekin, baina sortzaileak taldearekin eramango ditu orain abestiak zuzenekoetara. «Diskoa bakarrik grabatu dut, baina haren sonoritatea ez da bakarka grabatutako disko batena, eta zuzenekoetarako talde bat eskatzen du».

Horretarako, musikariak Joseba B. Lenoir Gang boskotea berpiztuko du: Lenoir arituko da gitarrarekin, Igor Telletxeak joko du bateria, Miren Narbaiza eta Ibai Gogortza ere gitarrekin arituko dira, eta Iñigo Telletxea baxu jotzaileak osatuko du formazioa.

Abestiak sortzeko gogoarekin batera bueltatu zaio haiek publikoari erakusteko gosea ere, eta, iragarri duenez, emanaldietan, musika jotzeaz gainera, Zuazok Bai, bagara dokumentala sortzeko grabatutako irudiak ere proiektatuko dituzte.

Diskorako aukeratutako abestietan badira pasarte atmosferikoak, baina badira baita pasarte biziagoak ere, eta zuzenean azken horiek are gogorrago bilakatuko direla aurreikusi du Lenoirrek. Edonola ere, oraingoz ez dute bira erabat itxi. Urtarriletik aurrera emango dituzte emanaldiak, eta bost edo sei emanaldiko bira laburra egitea du buruan. ]]>
<![CDATA[Bakardade sasoiotarako irudia]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1953/048/001/2019-12-01/bakardade_sasoiotarako_irudia.htm Sun, 01 Dec 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1953/048/001/2019-12-01/bakardade_sasoiotarako_irudia.htm Bakardadean hildako azken pertsona deitzen da artelana eta Zazpikaleetan bizi den Mercedes izeneko 89 urteko andrearen erreplika zehatza da, erretxinaz, silikonaz, zurez eta giza ilez egina. Adineko zenbait jenderen bakardadea bistarazteko helburuz jarri du bertan BBK banku-fundazioak, eta jakin-min handia piztu du hirian. Ostegunean jarri zutenetik hona, milaka dira jadanik eskultura ikustera gerturatu diren herritarrak.

«Argi printzek jotzen zuten zuzenean, eta oso ongi ikusten zitzaion azalaren kolorea, ilea, aurpegiko keinua; izugarria zen aurreko egunean nola zegoen». Zazpikaleetan bizi da Nekane Etxaniz, eta, jarri zutenetik, bitan ikusi du jadanik eskultura: eguzkitara ostiralean, eta aterkipetik bigarrenez. Inpresio handia egin diola dio. «Edozeinek ulertzen du lanaren atzean dagoen mezua». Eta ez da hori bakarrik. «Denok dugu bakarrik bizi den bizilagunen bat ondoan, baina normalean ez dugu enbarazu egin nahi izaten, eta, azkenean, ez zara ausartzen atea jotzera. Igual lagundu dezakezu, baina...».

Ingeles irakaslea zen Etxaniz erretiroa hartu aurretik, eta beti izan du zaletasuna The Guardian eta bestelako egunkari ingelesak kontsultatzeko. Gogoan du inpresio bereziki handia egin zion albiste bat. «Emakume edadetu batek kontatzen zuen egunero joaten zela supermerkatura, baina kutxan inor behar ez duten makina automatiko batzuk jarri zituzten dendan, eta norbaitekin egoteko zuen aukera bakarra kendu zioten». Amarekin bizi da bera egun, eta, dioenez, auzoko dendetan erosketak eginez, egunkariak irakurriz eta kultur ekitaldietara joanez saiatzen da bakardadetik urrun mantentzen.

Bakoitza bere aterkiaren babespetik, eskulturari adi begira daude Naiara Blanch eta Telmo Ruiz. «Instagramen ikusi nuen norbaitek bideo bat igo zuela, baina ez nuen ulertu zergatik grabatu zuen emakume hura. Gero konturatu nintzen eskultura bat zela, eta ikustera etorri gara». Artelanari begira, ordea, aita da Blanchek ikusi duena. «Duela urtebete hartu zuen erretiroa, eta bakarrik bizi da. Beti dabil zerbait egiten, neba eta biok ere hemen gaude eta baditu lagunak, baina gero, etxean, bakarrik egoten da jatorduetan. Hasieran ez zara horretaz konturatzen».

Hilda bezala bizitzea

Argazki ikastaro bat egiten dabil Yasmine Trueba, eta kamera eta guzti joan da Areatzara eskolako kideekin. Euriarekin ezin ganorazko ezer egin, ordea, eta sakelakoarekin ateratako irudiekin konformatu behar. «Zalantza sortzen dit honen atzean BBK dagoela jakiteak, eta jakin nahi nuke zenbateraino diren koherenteak, baina polita iruditzen zait proiektua». Amama alboan zeukala ikusi zuen eskulturaren albistea telebistan. «Bakarrik bizi da, eta oso eroso dagoela dio, baina bakardade hori sentitu egiten da, batez ere gauez, eta eguraldi txarrarekin askoz gehiago».

Ikerketek diotenez, haziz doa bakarrik bizi diren 65 urtetik gorakoen kopurua. Egoera horretan bizi diren 60.000 pertsona zenbatu dituzte, adibidez, Bizkaian bakarrik. Eta haien artean dago Mercedes bera. Erretxinazko bere erreplikaren ondoan jarrita eman zuen bere lekukotza inaugurazio ekitaldian. «Hiltzen doaz lagunak eta senideak, eta ikaragarria da hori. Bizirik egon arren, hilda bazeunde bezala da».

Eta, bitartean, euriak dena bustitzen jarraitzen du, jendea, bakoitza bere aterkiari helduta, eskultura aurretik pasatu ahala. Korrikalari bat ziztuan. Emakume bat txakurra paseatzen. Bikote bat isilik nonbaitera bidean. Bazkaria inoren etxe atariraino eramateko motora igo berri den banatzaile bat.]]>
<![CDATA[Korrontzi eta Makala, XXI. mendeko jantziekin]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1879/026/001/2019-11-30/korrontzi_eta_makala_xxi_mendeko_jantziekin.htm Sat, 30 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1879/026/001/2019-11-30/korrontzi_eta_makala_xxi_mendeko_jantziekin.htm DJ Makala musikariarekin elkarlanean sortu duen proiektu berria. Euskal doinu tradizionalak eta elektronika uztartu dituzte bi sortzaileek, eta Topa-k deitu dute emaitza. Barandiaran askotan ibili da nazioarteko folk jaialdietan Korrontzi taldearekin, eta halakoetan ere gero eta maizago topatzen zituen elementu elektronikoak integratzen zituzten musikariak. Euskal Herrian halako proposamenik ez zegoela ohartu, eta orduan sortu zitzaion ideia. «Ikusi genuen bazegoela esparru bat bete gabe zegoena». Hamar abesti biltzen dituen diskoa kaleratu dute orain Elkar argitaletxearekin, proiektuaren izen bera jarri diote lanari, eta musika, bideoak eta dantza batuko dituzte zuzenekoetan.

Sortu ere, sustrai musika programatzen duen jaialdi horietako baterako sortu zuten taldea Barandiaranek eta Makalak: Finlandiako Womex jaialdi entzutetsurako, zehazki. Urtero jaso ohi dituzten ehunka proposamenen artean, Korrontzi eta Makalarena hautatu zuten antolatzaileek, eta duela hilabete batzuk eman zuten bertan beren lehen emanaldia han. Pozik gelditu ziren izandako emaitzarekin, eta esperientzia horren ondorio da diskoa.

Nazioarteko jaialdi horietara iristea dute orain buruan. Eta horregatik jarri dute Womex jaialdirako hautatu zituztela adierazten duen zigilua azalean, zinemagintzan jaialdi garrantzitsuen aipamena kartelera eramaten duten pelikulekin egin ohi den bezala. Eta jadanik hasi dira eskariak jasotzen. Aurreratu dutenez, Malaysiako The Rainforest World Music Festival jaialdian arituko dira datorren uztailean, adibidez, eta Euskal Herrian jotzeko asmoa ere azaldu dute, nahiz eta ez duten oraindik datarik zehaztu.

Bi elementu aipatu ditu Makalak bere musikaren zutabe nagusitzat: alaitasuna, batetik, eta munduko bazter guztietako musika omentzea, bestetik. Aurrez landuak zituen Jamaikako musika, Brasilgoa, musika latinoa eta baita runba katalana ere, baina orain arte ez zion keinu handirik egin euskal musika tradizionalari. «Euskal musika tradizionalari buruzko XXI. mendeko ikuspegi bat eskaintzen du diskoak», laburtu du musikariak.

Ez da bi musikariek elkarrekin kolaboratzen duten lehen aldia ere. 2015ean Korrontziren Sardo K abestiaren remix bat egin zuen Makalak. Ordutik egon dira elkarrekin zerbait egiteko gogoz. Taldeak jadanik ezagutarazia zuen abesti bat erabili zuen ordukoan disko jartzaileak bertsioa egiteko oinarritzat, eta antzekoa izan da prozesua oraingoan ere. «Remix kontzeptua» baliatu duela esan du Makalak. «Jadanik existitzen diren kantak erabili ditut». Eta, beraz, Korrontzik aurrez kaleratutako abestiak daude disko berriko bertsioen oinarrian, baina haien atal batzuk bakarrik baliatu ditu nahasketetarako, eta beste doinu eta erritmo batzuk txertatu dizkie gero.

Dantza eta irudiak

«Ez da existitzen dantzarik gabeko trikiti musikarik». Hasieratik ikusi zuen Barandiaranek musikarekin batera emanaldian dantza ere txertatzeko beharra, eta hala sartu ziren taldera Izaskun eta Alaitz Oraa dantzari, pandero jotzaile eta abeslariak. Korrontzirekin dantzan arituak ziren lehenago biak, eta dantza tradizionaletan bestelako mugimenduak ere txertatzen ikusiak zituelako hautatu zituztela dio Barandiaranek. «Euskal musika tradizionalaz gain, DJ bat ere badago, eta badira afrikar musika pasarte batzuk ere, adibidez: ezin zen dantza tradizionala soilik izan, eta horregatik deitu genituen».

Etxean beti izan dute bateko eta besteko dantza urratsak uztartzeko joera, Izaskun Oraak esan duenez. «Nahiz eta euskal dantzak dantzatu, beti gustatu izan zaigu beste zerbait sartzea ere. Etxean ere ibili izan gara bestelako musika batzuk jarri eta haien gainean gure urratsak sartzen».

Martin Etxauri bideogilearen irudiak ere proiektatuko dituzte zuzeneko emanaldietan. «Espektakulu bat da», laburbildu du Makalak, eta «oso orekatua» da proiektua, disko jartzailearen ustez. «Bi emakume eta bi gizon, tradizioa eta elektronika, irudia eta musika...». Epe luzera begira jarri da Barandiaran. «Hasiera besterik ez da hau».]]>
<![CDATA[Kartzelan sortutakoak argitaratzea]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1873/028/001/2019-11-29/kartzelan_sortutakoak_argitaratzea.htm Fri, 29 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1873/028/001/2019-11-29/kartzelan_sortutakoak_argitaratzea.htm Basatza poema bildumaren kontrazalera eraman du testu hori Hodei Ijurko Irotz idazleak (Iruñea, 1986), eta balio du liburu osoa nondik jaiotzen den ulertu, eta nora heldu nahi duen esplikatzeko: kartzelaren estutasunetik abiatuta bizitzaren alde lerratzea izan baita egilearen asmoa. Hamar urte eman ditu preso Ijurkok, eta azken bi urtetan aritu da poemak idazten, egunero-egunero, harik eta, haren hitzetan, «egunkari olerkitu bat» osatzera heldu zen arte. «Burua lepo gainean mantentzen lagundu zidan», aitortzen du liburuaren hitzaurrean. 2018ko irailaren 20an atera zen kalera, eta ia 800 poema zeramatzan maleta batekin azaldu zitzaien Ataramiñe argitaletxeko kideei. Guztiak plazaratzea ezinezkoa zela adostuta, hautaketa bat egin eta orain eman dute argitara, eta Durangoko Azokan jarriko duten erakusmahaian egongo da eskuragarri.

«Argitaletxe atipikoa gara», aitortu du Oier Gonzalez Ataramiñeko kideak, eta azaldu du zergatik ere: «Desagertzeko bokazioz sortu ginen, eta euskal preso politikorik espetxean geratzen ez denean amaituko da gure ibilbidea». 2001. urtean jarri zuten abian proiektua, eta geroztik urtero eman dituzte argitara euskal presoen lanak: poemak, narrazioak, saiakerak, komikiak eta baita marrazkiak ere. «Presoen kolektiboaren historia afektibo oso bat». Eta aurtengoan, Ijurkoren poesiarekin batera, Ibon Muñoa Arizmendiarrieta presoaren Gure memoria, gure historia bertso bilduma eta Joseba Erostegi Bidagurenen Amonaren ipuin magikoa narrazio ilustratua emango dituzte argitara.

Guztira, hemeretzi urte daramatza preso Muñoa Arizmendiarrietak, eta Ataramiñerekin ateratzen duen seigarren liburua du aurtengoa. 2011n argitaratu zuen Ametsen txokoan bizi naiz lana, eta, ordukoan bezala, oraingoan ere bertso errimatuak eta bertso libreak biltzen ditu Gure memoria, gure historia lanak. Elkarren jarraipentzat har daitezke argitalpenez argitalpenerako testuak, eta hala ordenatu dituzte argitaletxeko arduradunek ere. Horregatik darama liburuko lehen poemak, adibidez, 722 zenbakia. «Idaztea Ibonentzat [Muñoarentzat] da zentzu handiko jarduera bat», esan du Mitxel Sarasketa Ataramiñe argitaletxeko arduradunak.

Sorkuntza ere mugatzen du kartzelak, argitaletxeko arduradunek azaldu dutenez, eta, horregatik, idazten dabilen presoaren borondateaz gainera, ezinbesteko bilakatzen da haren inguruko senide eta lagunen kolaborazioa. Eta, hain zuzen ere, Lore Erostegi ilobarekin elkarlanean sortu du Amonaren ipuin magikoak liburu irudiduna Joseba Erostegi Bidaguren Eltzikorta-k. Bidaia baten kontakizuna. «Bidaia bat planteatzen digu, bidaiatzea zeharo mugatuta dagoen espazio batetik», laburtu du Gonzalezek.

Ziegatik kaleratutakoak

Bidegurutzean dago argitaletxea oraintxe, Gonzalezek eta Sarasketak esan dutenez, eta hausnarketa sasoia abiatu dutela aurreratu dute arduradunek. Urteekin aldatuz joan da kolektiboa, eta egungo egoerara ahalik eta ongiena egokitu nahi dute argitaletxea. Iazko urtera arte, adibidez, hainbat presoren lan indibidualekin batera, urtero argitaratu dute hainbat presoren lanak biltzen zituen lan kolektiboa, baina aurten ere ez dute bilduma kaleratzerik lortu.

Ekitaldi bat ere antolatu dute abenduaren 7rako, Durangon. Azokako larunbatean, benetako ziega baten neurri bera duen ziega bat jarriko dute Plateruenaren aurreko plazan, eta poesia emanaldia egingo dute bertatik. 12:30ean izango da hori, baina saioaren ondoren, mikrofonoa hartzeko aukera emango diote ziegan sartu eta bertatik zerbait irakurri nahi duen jende guztiari.]]>
<![CDATA[Euskara nori saldu dioten]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2019-11-27/euskara_nori_saldu_dioten.htm Wed, 27 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/023/001/2019-11-27/euskara_nori_saldu_dioten.htm Nori komiki liburua alderik alde gurutzatzen duen galdera. Donald Trump AEBetako presidentearen merkatu librerako tratatuaren proposamenean topatu zuen lehen hari muturra Xabi Paya bertsolari, idazle eta BERRIAko kolaboratzaileak. «Patenteei buruzko atal bat bazuen proposamenak, eta burutik pasatu zitzaidan euskara batua kode asmatu bat dela, 1968az geroztik atalka argitaratzen dena, egileak dituena, adostasun bat daukana, prozesu bat... eta burutik pasatu zitzaidan galdera: eta patentatu ahalko balitz? Eta norbaitek euskara batua patentatu balu?». Eta hari horri tiraka joan da pixkanaka sortzen komikia. Eustzaina izeneko pertsonaiak euskararen gaineko eskubide guztiak eskuratu ditu, eta une oro eta leku guztietan euskara zuzen erabiltzen dela zorrotz zaintzea izango da haren helburua. Amaia Ezpeldoi eta Damian Arruti detektibeek iraganera bidaiatu eta euskara batuari Creative Commons lizentzia jartzea izango da soluzio bakarra. Patxi Gallego marrazkilariak bilakatu ditu komiki Payaren ideiak, eta Bertsolari aldizkariak kaleratu du orain.

Aurrez ere elkarrekin lan eginak ziren Paya eta Gallego. 2015. urtean kaleratu zuten Nork komiki liburua: bertsolaritza izan zen ordukoan liburuaren gai nagusia, eta lau detektibe jarri zituzten lanean, Euskal Herriko Bertsolari Txapelketako finalean, Andoni Egaña nork hil zuen argitzeko. Euskal kulturgintzari buruzko erreferentziaz eta keinuz beteta zegoen lan hura, eta ildo berean doa oraingoa ere. Paya: «Euskal kulturaren iruditeria konpartitua egiteko xede nagusia du lan honek, errelato konpartitu bat egiteko. Komunitatea ezagutzeko. Esaten dugunean 'gu', jakiteko nor den 'gu' hori, eta aurrekoan bertsolaritzaren behi sakratu bat ukitzen genuen bezala, oraingoan ere beste behi sakratu batzuk ukitu ditugu». Eta broma egin du gero gidoigileak: «Etsai zerrenda luze bat izango dut bizitzaren amaierarako!».

Urteurrenek ere eman diete aitzakia. Mendeurrena izan du aurten Euskaltzaindiak, eta 50 urte bete ziren iaz euskara batuaren oinarriak ezarri zituen Arantzazuko biltzarretik. Bi efemeride horiek, ordea, beste hirugarren batekin gurutzatu ditu Payak, hogei urte baitira aurten Lana Wachoski eta Lilly Wachoski zuzendariek Matrix zientzia fikziozko film entzutetsua estreinatu zutenetik. Eta uztarketa horren emaitza ere bada komikia.

Satira eta historia

Ikuspegi satirikoa da nagusi komikian, baina, sakonean, euskararen historia soziala da liburuaren ardatza, gidoigileak dioenez. Lau bide posibleren arteko bidegurutzean irudikatu du hizkuntza Payak, eta pertsonaia historiko batekin lotu du bide posible horietako bakoitza. Miguel Unamuno idazleak proposatutakoa da bide posible horietako lehena: zuzenean euskarari uko egiteko proposamena, alegia. Elbira Zipitria irakaslearen figurarekin irudikatu du bigarren bidea Payak: euskarari bere bidea egiten utzi, eta baturik sortu gabe aurrera egitea proposatzen zuen bide horrek. Sabino Arana politikariaren bideak euskara garbiaren bidea proposatzen du, eta Gabriel Aresti idazlearena da laugarren bidea, Arantzazuko biltzarreraino heldu zen euskara batuaren ereduarena, zehazki.

Baina historia bezainbeste du komikiak fantasiatik, eta, beraz, benetako gertakari eta bertsoaldi historikoekin batera doaz nahasian denboran zeharreko bidaiak, euskaltzainen eta klonen arteko laser ezpata borrokak, hologramak, euskal musikarien aurkako epaiketak, izpi hilgarriak jaurtitzen dituen euskara zuzentzaile hegalari bat...

Marrazketa estilo batetik bestera jauzika aritu da Gallego horretarako. Tarteka Marvel komiki etxearen super heroien komikien estiloa hartu du pasarte batzuetarako, Dragoi Bola komiki serie ezagunaren aire bat baliatu du beste batzuetan, errealista aritu da beste zenbaitetan, Ralf Konig marrazkilariaren estiloa imitatuz irudikatu ditu gizonen arteko sexu eszenak, eta, dioenez, tarteka, lortu du bere-bereak dituen figura sudur handi eta begi borobildun gutxi batzuk sartzea ere. «Sekuentzia bakoitza mundu bat da».

Estiloz estilo aritze hori da komikiko elementurik erakargarrienetako bat, marrazkilariaren iritziz, baina baita egiteko zailenetako bat ere. «Xabiren [Payaren] gidoiek asko eskatzen diote marrazkilariari, sekuentzia bakoitza ebatzi beharreko ekuazio baten antzekoa da».

Sabino Arana pertsonaia, adibidez, maiz marraztu du komikirako Gallegok, eta, azaldu duenez, ezberdin irudikatu du kontakizunaren pasarte bakoitzean. Baina ez du nekea ezkutatzeko lanik hartu marrazkilariak. Esan duenez, bi urte eta erdiz izan da komikia bere jarduera nagusia, eta azken hilabeteetan baita ia jarduera bakarra ere. Gehitu du tarteka gidoigilea akabatzeko «sen basatia» ere gainditu behar izan duela. Txantxetan. Ustez.

Barrokismoa

Gallegok esan du, adibidez, paisaiak egiten bereziki lan handia egin duela. Onartu du «barrokoak» direla bai Paya eta bai bera ere, eta kultur erreferentziaz josita doazela komikiko binetak.

Ados dago Paya barrokismoaren ideiarekin, eta hiru irakurketa modu daudela dio horregatik. Dioenez, komikian «surf» egin dezake irakurleak, kontakizun nagusiari orriz orri azkar jarraituz. «Igeri» ere egin daiteke komikian, orri bakoitzean pixka bat geratuz. Baina, Payaren hitzetan, nahi izatekotan, badago komikian «urpekari» izaterik ere, eta, modalitate horretan, hamar minutu ere pasa ditzake irakurleak orri bakoitzean agertzen diren elementu eta erreferentzia guztiak identifikatzen eta haien bila.

«Gaiztakeriaren mugan». Payak dio, aurreko komiki liburuan bezala, oraingoan ere puntu horretan aritu direla, baina bigarrenarekin «zintzoago» aritu direla sentitzen du berak. Bilbok presentzia berezia hartu duela ere esan du. «Agian euskara batuaren gerra nik presenteago ikusten dudalako Bilbon, eta agian erronka benetan hor dagoelako, eta izango da ere, seguruenik, orain hor bizi naizelako ere».

Nork izan zen lehen liburuaren izenburua, Nori da bigarrenarena, eta, kasik, ezinbestekoa dirudi Nor izeneko hirugarren eleberri grafikoak. Trilogia bat nahi lukeela onartu du, behintzat, Antxoka Agirre Bertsolari aldizkariko arduradunak. «Aldizkariaren 25 urteak ospatzeko atera genuen Nork, eta aldizkariaren historian agortu den zenbaki bakarra izan da. Sekulako feedbacka izan genuen, eta gerora ere dezentetan galdetu izan digute bigarrena noiz zetorren. Iritsi da, eta Nori irakurrita, trilogia da gorputzak eskatzen duena, nor-nori-nork bat osatzea».]]>
<![CDATA[Ezberdin direnen kolektiboa]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2019-11-27/ezberdin_direnen_kolektiboa.htm Wed, 27 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1872/024/001/2019-11-27/ezberdin_direnen_kolektiboa.htm
Nekeak ere eraman du Reparaz bide berriak zabaltzera. Nazkatuta ote dagoen? Argia erantzuna: «Ni nazkatu naiz, bai, ni bai, baina erabat gainera», aitortu du. «Euskal Herrian muga asko jartzen dizkiogu geure buruari». Dena zalantzan jartzeko ariketa egiteko beharra sentitu du horregatik, eta, dioenez, ariketa horren ondorioa da Zetak. «Ez dut esan nahi hau iraultza moduko bat denik, baizik eta ariketa pertsonal bat».

Ideia orokor batek biltzen du proiektu guztia, musikariaren hitzetan. «Ezberdin sentitzen den jendearen kolektibo moduko bat izan nahi du Zetak taldeak». Eta, musikariak dioenez, ezberdin sentitzen den jende hori ezberdin sentitzera zerk eraman duen kontatzen du diskoak ere. Fikziozko pertsonaia bat sortu du diskoaren abesti bakoitzarentzat, eta pertsonaia horien bizipenak kontatzen dituzte kantek. «Oso iluna da diskoa», onartu du. «Bakardade asko dago, eta, horrez gain, egoera traumatikoak ere bai». 6 urteko haur bati egindako bortxaketa bat kontatzen du Pater noster abestiak, adibidez. Baina argia ere bilatu dutela dio Reparazek, eta emanaldietan topatu dutela dio. «Gure ahalduntzea da hau, zuzenekoetan elkartzea, sare sozialen bidezko hartu-emana izatea, eta gauzak ezberdin egiten saiatzea».

Duela hamar urte Bilboko Kafe Antzokian lagun batek esandakoa izan du gogoan musikariak. Prentsaurrekorik ez egiteko gomendatu zion lagun hark, eta ez diskorik ateratzeko ere. Kazetaririk apenas hurbildu ohi zelako halako ekitaldietara, eta entzuleek ere gutxitan entzuten zituztelako sei kanta baino gehiago jarraian. «Baina igual nahiko erromantikoak gara gu horretan ere», onartu du kantariak, «eta hemen gaude hamar urte geroago, disko berri bat aurkezten eta prentsaurreko bat egiten».

«Kontzertu esperientziak»

Baina prentsaurreko bat izanik ere, Zetak taldearena ez da ohiko prentsaurrekoa izan. Bere modura egokitu du formatu hori ere Reparazek, eta horregatik hartu du diskoaren aurkezpenak erdiz kontzertu baten eta erdiz aurkezpen baten itxura. Kazetariez gainera, publikoa ere gonbidatu dute taldekideek sare sozialen bidez, eta, horren ondorioz, ikusleek bete egin dute Bilboko Kafe Antzokiko Kutxa Beltza aretoa. Formatu txikian aritu da taldea, eta bi kanta interpretatu dituzte, baina, zehaztu dutenez, emanaldi horretarako propio moldatu dituzte abestiak; normalean, formatu handiagoarekin igoko baitira oholtzara. «Askoz tresna gehiago daramatzagu zuzenekoetara; laborategi moduko bat muntatu dugu».

Oraingoz, kontzertu bakarra eman du taldeak, eta hura ere berezia. «Kontzertu esperientzia bat» izan zen, musikariak deskribatu duenez. Emanaldia non izango zen jakin gabe erosi zituzten sarrerak entzuleek, eta gero zehaztu zieten emanaldia Astigarraga eta Hernani artean dagoen Oialume dantzalekuan izango zela, eta beltzez jantzita joan beharra zegoela. Entzungailu bana eman zioten bertaratu zen bakoitzari, eta haien bidez entzun ahal izan zuten diskoa lehenik, Reparazen azalpenekin, eta gero eman zuen taldeak zuzeneko kontzertua. Abenduaren 6an emango dute hurrengo zuzenekoa Durangoko Azokan, Plateruena gunean, eta beste hainbat saio ere badituzte jadanik itxita, Iruñean, Donostian, Bilbon eta Gasteizen.

Pozik azaldu da musikaria taldeak orain arte jasotako erantzunarekin. Lehen aurrerapen abestia ezagutarazterako, adibidez, 7.000 jarraitzaile zituen taldeak jadanik sare sozialetan, eta musikariak esker ona adierazi nahi izan die lehen diskoaren lehen aurkezpenera agertutako zaleei ere. Esan duenez, ordea, hasi aurretik ere lan ordu asko egin ditu taldeak oihartzun hori lortzeko. «Buruhauste asko izan ditugu», esan du. «Zalantza izan dugu guk geuk ere, ez ote ginen ari kea saltzen modu batera edo bestera». Erantzuna ikusirik, ordea, bistan geratu da publikoak proposamena ongi hartu duela, eta horren froga izan da diskoaren aurkezpeneko emanalditxoan gertatutakoa: momentu batean, Reparazek mikrofonoa entzuleen alderantz biratu, eta publikoak abestu du Errepidean abestiaren leloa.

Manifestu bat ere idatzi du Reparazek taldea aurkezteko. Gotzon Barandiaran idazlearekin elkarlanean prestatu du testua, eta hark irakurri du aurkezpenean. «Alfabetoa buruz behera/ izartu da./ Eta bazterra zentroa balitz?/ Eta zantarra zoragarri?/ Azkenak,/ ahaztuak,/ Zetak./ Abezean ere atzen./ Baina gu hor, eta zu hemen: zirkulua zarratzen».]]>
<![CDATA[Azokarentzako eskeleto berria]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1914/028/001/2019-11-21/azokarentzako_eskeleto_berria.htm Thu, 21 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1914/028/001/2019-11-21/azokarentzako_eskeleto_berria.htm
Durangoko Bartolome Ertzilla musika eskola da azokako espazio berria. Landako gunearen atzealdean bertan dago eraikina, eta azken urteetako zabalpenerako joerak eraman ditu antolatzaileak gune hori ere baliatzera. «Azoka handitzen ari da, eta Durangon zehar zabaltzeko ahaleginetan gabiltza», azaldu du Mujikak. Eta horregatik gune berria. Hantxe egingo dute, adibidez, azokaren irekiera ekitaldia, abenduaren 5ean, eta hara eramango dituzte orain arte Areto Nagusian egiten ziren Gogoetaren Plaza programako solasaldiak. Horrez gainera, han egingo dute Da! Pro izeneko musikaren sektoreko kideentzako topaketa ere.

Abenduaren 5ean izango da hori, goizez, lehen egunean. Eta topaketa hori izango da azokaren beste nobedadeetako bat aurten.

Lehenengo aldiz, musika sektoreko sortzaileentzako, programatzaileentzako eta profesionalentzako topagune bat antolatuko du Durangoko Azokak. Gerediaga elkarteak Musika Bulegoa elkartearekin elkarlanean antolatu du proiektua, eta Da! Pro izendatu dute. Sektoreko jendearen arteko hartu-emanak sustatzea da helburua.

Antzerki eta dantza jaialdia

Azokaren asteburuan egingo den antzerki eta dantza jaialdia da beste nobedade nagusia. Arantza Arrazola da Szenatokia gunearen koordinatzailea, eta berak aurkeztu du proiektua: «Bisitari bakoitzak bere egitarau propioa egin ahalko du gune honetan». Euskal Herriko 10 konpainiak hartuko dute parte jaialdian, eta 30 emanaldi baino gehiago emango dituzte. Larunbatean izango dira 22, eta zortzi igandean. Lan laburak izango dira guztiak, hamabost eta hogei minutu arteko piezak, eta Sanagustin gune osoa hartuko dute ikuskizunek. Agertokian egingo dituzte saio batzuk, baina ganbaran, bulegoan eta eraikineko beste txokoetan ere egingo dituzte emanaldiak.

Doakoa izango da sarrera, baina Sanagustin gunean aurrez hartu beharko dira emanaldietarako gonbidapenak. Besteak beste, Goitibera, Gilkitxaro, Anodino eta Haatik konpainien lanak izango dira ikusgai. Horrez gainera, Ganbila antzerki-testu bildumaren aurkezpen teatralizatua egingo dute abenduaren 6ko arratsaldean, eta Kukai dantza taldeak Erritu ikuskizuna emango du 19:00etan. 10 euroan egongo dira azken horretarako sarrerak.

Sortzaileen topaleku

Ahotseneak bi gune izango ditu aurten ere: solasaldi formatuetarako bata, eta zuzeneko emanaldietarako bestea. Unai Pelayo koordinatzaileak aurkeztu du bertako programa. «Ibilbide luzeko sortzaileek eta hasiberri direnek topo egingo dute bertan». Pelayok esan duenez, guneak 49 disko aurkezpen eta 62 solasaldi emango ditu guztira, eta Euskal Herri osotik heldutako 111 sortzaile bilduko dituzte. Disko gehienak autoekoizpenak direla ere zehaztu du Pelayok, eta, azaldu duenez, azken hiru urteetan euskarazko komikigintzak bizi duen loraldia ere igar daiteke Ahotsenearen programazioan. «Hainbat komiki aurkeztuko dira solasaldien gunean, eleberri, saiakera eta olerki liburuekin batera».

Aurkezpenak egiteko gunea izango da Landako guneko Areto Nagusia, baina bi mahai inguru ere nabarmendu ditu programan. Esate baterako, mahai inguru bat egingo dute aurtengo Euskadi Sariaren irabazleek: Asisko Urmeneta marrazkilariak, Isabel Etxeberria itzultzaileak, eta Irati Elorrieta eta Patxi Zubizarreta idazleek. Abenduaren 7an izango da, eta Euskadi Sariak euskal literaturaren kanonetatik at? du izena; Juan Luis Zabala kazetariak gidatuko du. Besteadokumentazio zentroen erronkei buruzkoa izango da, abenduaren 8an, Xenpelar Dokumentazio zentroko arduradunek antolatuta.

Bestetik, Uxue Alberdi bertsolari eta idazleak eta Rachel Newton musikari eskoziarrak elkarrekin osatutako Throwing Voices ikuskizuna ere egingo dute Areto Nagusian, azokako larunbatean. Etxepare euskal institutuaren eskutik hainbat euskal sortzailek Edinburgora egindako bidaiaren emaitza da emanaldia.

Memoria historikoa

Dokumentalek eta sarerako sortutako euskarazko ikus-entzunezkoek izango dute pisua aurten Irudienea gunearen programazioan. Tantaka izeneko websailaren lehen kapitulua emango dute, adibidez, eta Pikuak eta Kartzela saioak ere emango dituzte.

Gune horrek Zugaza zineman izan ohi du egoitza, eta aurten ere bertan egingo dituzte proiekzioak. Johana Olabarria koordinatzaileak esan duenez, azokak irauten duen egun guztietan hamar orduz edukiko dituzte proiektoreak martxan, goizetik hasi eta arratsaldera arte.

Memoria historikoa izango da Irudieneko programazioaren beste ardatz nagusietako bat, eta bi dokumentalen emanaldi bereziak aipatu ditu adibide gisa. Frankismo sasoian Zamorako kartzelan preso egon ziren apaizei eskainitako dokumental bat emango dute, abenduaren 7an, eta omenaldia egingo zaie espetxean izan ziren abadeei. Bestetik, nuklearren aurkako borrokari eskainitako Ez, eskerrik asko. Gladysen leihoa dokumental luzea proiektatuko dute igandean.

Landako guneak ateak itxi ostean, Plateruena bilakatzen da azokako programazioaren erdigunea, eta bertan egiten dira kontzertu nagusiak. Aurten ere gauero izango dira emanaldiak. En Tol Sarmiento taldea arituko da ostegunean, Zetak ostiralean, Arkada Social larunbatean eta Maider Zabalegiren kontzertuak itxiko du programa igandean. Euskal taldeen bideoklipei eskainitako tarte bat ere izango da antzokian, eguerdietan.

Saguganbara gunean aurkezpenak eta tailerrak egingo dituzte. Aurten ere, Landako gune ondoko eraikinean izango du egoitza gune horrek, eta bi espaziotan antolatu dituzte bertan egitarauko ekitaldiak. Aurkezpenak egingo dituzte areto handian, eta tailerrak eta irakurketa librerako txokoa atonduko dute txikian.

Programazio ikastaroak, bideo jokoak eta Wikipedia elikatzeko jardunaldiak antolatu dituzte Kabi@ guneko arduradunek. Domo itxurako eraikin batean egingo dituzte haiek ekitaldiak. Bestetik, azken urteetan ohitura bihurtu denez, autoekoizleen plaza izeneko gunea ere egongo da Landako gunean, eta hamalau sortzaile izango dira bertan.

Durangoko Azokak duela bi urte eman zuen azken Argizaiola saria. Euskal kulturaren alde urteetako ibilbidea egin duen jendea omentzea zen sari horren helburua, baina norabidea aldatu, eta proiektu berriak sortzen laguntzeko sorkuntza beka jarri zuten abian iaz. Atopia RPG taldeak jaso zuen iaz, euskarazko lehen rol jokoa sortzeko, eta, urtebeteko epearen ostean, abenduaren 6an aurkeztuko dute lana Areto Nagusian. Ekitaldi berean aurkeztuko dute aurtengo saritua ere. Musika izango da ardatza oraingoan.

Antzeko aurrekontua

675.450 eurokoa da aurten aurrekontua: gutxi gorabehera, erakunde publikoek jartzen dute kopuru horren erdia, eta babesle pribatuek jarritako diruarekin eta erakusmahaien alokairuarekin osatzen da beste erdia. «Handia» da diru horrekin azokak egiten duen ekarpena, Gerediaga elkarteko ordezkarien hitzetan. Azokak euskal kulturaren transmisioan egiten duen lana jarri du horren adibidetzat, eta kulturgintzaren sektorean eta Durangoko inguruan uzten dituen etekinak ere izan ditu gogoan. Azken urteetan izan duten diru kopuruaren «antzekoa» da aurtengo aurrekontua, Mujikaren arabera.

Durangora garraio publikoz joateko deia egin dute antolatzaileek. Halere, autoz etortzen direnentzat, doako autobusak jarriko dituzte, 20 minutuan behin.]]>
<![CDATA[Brouarden kontsultan]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/001/2019-11-20/brouarden_kontsultan.htm Wed, 20 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1877/029/001/2019-11-20/brouarden_kontsultan.htm Noe izeneko abesti kitsch-a proposatu du beste batek bromati, eta asanbleak erabakiko duela adostu dute, Europako Batasunak kezkatzen ditu, artearen egitekoaz mintzo da beste bat, Ronald Reagan eta Margaret Thatcher kontserbadoreen goraldia darabilte, ardura azaldu du haietako batek Komando Autonomoek Enrique Casas senataria hiltzeak izango dituen ondorioei buruz, Svetlana Savitskaja kosmonautaren espazioko paseoak liluratzen ditu... Oraindik pintatzeko dirudi munduak haien ahotan. Santi Brouard da lau lagun horietako bat: pediatra, HASI alderdiko lehendakari, HBko mahai nazionaleko kide, Bilboko alkateorde eta parlamentaria. Egun batzuk baino ez zaizkio gelditzen bizirik, harik eta, 1984ko azaroaren 20an, Luis Morcillo eta Rafael Sanchez Ocaña sikarioek bere kontsultan tiroz hilko duten arte, Espainiako Gobernuak jarritako diruarekin. Ezaguna da kasua, baina, hilketaren nondik norakoez harago, Brouarden alderik intimo eta pertsonalena ere erakutsi nahi izan dute Harkaitz Cano idazleak eta Adur Larrea marrazkigileak Antzara eguna komikian (Txalaparta). Eta horregatik, adibidez, bilkura kaotiko horren erretratua.

«Ez nuen nahi thriller hutsa izan zedin», onartu du Canok. Berez, telebistarako film bat egitea zen hasierako asmoa. Horretarako enkargua egin zion ekoizle batek, eta martxan jarri zen idazlea: elkarrizketatu zituen mediku eta politikariaren gertukoak, arakatu zituen garai hartako egunkarien hemerotekak, ikusi zituen dokumentalak, eta, gidoia prest zeukala, atzera bota zuten. «Hemen ez dago pelikularik». Egindako lana komiki bilakatu zezakeen galdetu zion orduan Canok, eta hala heldu zen Adur Larrea proiektura.

Elkarrekin egin dute telebistatik papererako moldaketa lana. «Komikietarako, asko sintetizatu behar da istorioa», azaldu du marrazkilariak, «eta hori izan da lan gehien eman diguna».

Hiltzaileak Brouardi jarraitzen hasten diren unetik hiltzen duten egunera artekoak kontatzen ditu komikiaren istorio nagusiak, baina politikariaren nortasunaren eta egunerokoaren berri ematen duten bestelako kontakizunak ere txertatu dituzte Canok eta Adurrek komikian. Ematen dute haren jarduera politikoaren berri, azaltzen dute haren pediatra lana, badago haren familia giroaren erretratu bat, eta Lemoizko zentral nuklearraren aurkako borroken lekukotza ere bai. Horiek, besteak beste.

Benetako gertakariak daude kontatzen duten guztiaren oinarrian, baina fikzio bidez lotu dituzte hariak gero.

Brouardek erabili ohi zuen agenda baliatu du Canok idazketa prozesuan mundu batetik bestera jauzika ibili ahal izateko talisman modura. «Haren lagun batek utzi zidan larruzko tapa duen agenda hori, eta alboan izan nuen gidoia idazten nuen bitartean». Telefono zenbakiez gainera, enkargu txikiei buruzko oharrak ere bazeuden, eta, tartean, baita politikariak makinara pasatutako poemak eta aforismoak ere. «Fetitxe hori eduki nuen, eta komikian agertzen den fikzioa fetitxe horretan oinarrituta dago». Agendan Maurice Ravelen aipu bat agertzen zen, adibidez, eta horri tiraka sortu zuen Canok euskal estatuaren ereserkiari buruzko fikziozko solasaldia. Eta, agendan Eva Forest idazlearen telefonoa agertzen zenez, komikian Brouard eta haren arteko solasaldi bat sortzeko baliatu du detaile hori idazleak.

Garaiaren zama

Karikaturatik urrun dabiltza hiltzaileak ere. Txarrantxan harrapatuta gelditu den txakur bat erreskatatzeko lanak hartzen ditu sikarioetako batek, esaterako, eta beste bat maldizioka hasten da maletan gordeta daramatzan alkandora, pistola eta bestelakoen artean orrazia topatzen ez duenean. «Inoiz ez dakizu nolakoak diren, baina instrumentalizazio kriminal hutsetik haraindi doan pertsonaia mota bat nahi nuen», azaldu du Canok.

Garbia da Adurren marrazkera, eta, nagusi den zuri-beltzaz gainera, Brouard bizi zen garaiko komikietan erabili ohi zen trama puntudun bat ere baliatu du marrazkilariak ñabardurak eta itzalak irudikatzeko. Izan ere, garaiak zama du komikian. 1980ko eta 1990eko hamarkadetako elementuak ikertu ditu Adurrek, esaterako, eta, garai hartako eraikinak eta autoak irudikatzeaz gain, orduko pintadak ere berreskuratu ditu horretarako. «Joera dut horrelako lanetan arkeologia lan pixka bat egiteko eta garaian garaiko iruditeria erabiltzeko».]]>
<![CDATA[Bat-bateko Sorolla]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1885/032/001/2019-11-20/bat_bateko_sorolla.htm Wed, 20 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1885/032/001/2019-11-20/bat_bateko_sorolla.htm Inpresioak ehizatuz. Sorolla formatu txikian izenburupean.

«Hondartzan jolasean dabiltzan umeen margolanez harago doan Sorolla bat erakustea izan da kezketako bat». Consuelo Luca de Tena, Blanca Pons-Sorolla eta Maria Lopez Fernandez komisarioek antolatu dute erakusketa, eta, azaldu dutenez, margolariaren alderik «intimoena», «pertsonalena» eta «sekretuena» erakusten dute lan txikiek. Haietako batzuk apenas diren hamar zentimetro altu eta hamabost zentimetro zabal, eta, halere, «miniaturan egindako goi artea» direla esan dute adituek. Izan ere, neurri minimo horretan ere, zehatza da margolariaren pintzela, zainduak dira konposizioak, eta aberatsa koloreen ñabardura. Gainera, oharrek badute momentua harrapatzeko beharretik sortutako urgentzia berezi hori. «Sorollaren unibertso piktoriko guztia biltzen dute», laburbildu du Lopez Fernandezek.

Hasieran, koadro handiagoetara iristeko erdibideko urrats bat baino ez ziren berehalako apunte horiek Sorollarentzat, teknika hobetzeko aitzakia bat, baina, urteekin, aldatuz joan zitzaion haiei buruzko iritzia, eta, azkenerako, beste margolan handiago eta ezagunagoen parean erakusten zituen, nazioarteko erakusketak egiten hasi zenean. Marko banarekin guztiak. Bakoitza bere prezioarekin. Independente.

Komisarioek kronologikoki antolatu dituzte piezak Bilboko erakusketan, eta bisitariak klase guztietako artelanak topatuko ditu bertan. Erretratuak. Paisaiak. Zuhaitz loratuak. Taberna barrualdeak. Hondartzan jolasean dabiltzan umeen apunteak. Tarteka, hain da arina pintura kapa, atzealdeko egurra eta kartoia ere argi ikus baitaitezke. Badira ziurtasun momentuak margolanetan, eta ikus daitezke zalantza uneak ere. Adibidez, lerro beltzez zirriborratutako mamuak dirudite artistak paisaiaren erdian bukatu gabe utzitako giza figurek. Hiriak. Itsasontziak. Eta baita itsasoaren distirak harrapatzeko saiakerak ere. Distirak eta islak, eta distira eta isla gehiago. Argia. Itsasoa. Haizeak uretan eragindako mugimenduak. Agertzerako desagertzen hasia den hori guztia.

Euskal Herriko irudiak

Sorollak bereziki maite zuen Euskal Herriko kosta , eta maiz ibili zen, besteak beste, Zarautzen, Donostian eta Bidarten, bere margo kutxarekin oharrak hartzen. Eta bidaia horien aztarnak ere topa daitezke erakusketan: guztira, euskal kostan egindako berrogei margolan ikus daitezke hormetan.

Nekaezina zen Sorollaren jarduna, komisarioen hitzetan. Beti zebilen arkatz batekin edo pintzel batekin. Eta horregatik daude hainbeste margolan txiki ere. Lopez Fernandezek dioenez, maiz emazteari eskutitzak idazteko baliatzen zuen margolariak eguerdiko atsedenaldia, baina, komisarioak kontatzen duenez, sonbreiru baten apuntea zela, edo kafetegiko alboko bezeroen erretratu azkar bat zela, gehienetan marrazkiz zipriztinduta heltzen ziren eskutitzak helmugara. Hori zuen lan metodoa. Lopez Fernandez: «Haren margolan handien atzean begirada eta pintura orduak eta orduak daude».

Aitortza lortu ostean ere, etengabe margotzen jarraitu zuen artistak, apunteak egin eta egin beti, eta, hain zuzen ere, artistaren azken fase horretako margolanak nabarmendu ditu komisarioak. «Gero eta sintetikoagoa bilakatuz joan zen haren pintura, eta gutxienekoan geratu zen azkenean. Gauza berriak egiten hasten ari zela ikusten da hor. Hiltzera zihoanean ere, eta munduko arrakasta guztia lortua zuen arren, eta bere arrakasta ekonomiko, sozial eta artistikoa eztabaidaezina zen arren, ikertzen jarraitu zuen formatu txikiaren bidez, eta hori da erakusketa honek duen amaiera zoragarria».

Museo Sorollazalea

Inpresioak ehizatuz hautatu dute bildumaren titulutzat, baina bestelako izenburu batzuk ere izan zitzakeen erakusketak, Miguel Zugaza Bilboko Arte Ederren museoko zuzendariaren hitzetan. «Sorolla, naturalean», adibidez, margolan guztiak hala egin zituelako: lekuan bertan zuzenean. Baina, Zugazak dioenez, «Sorolla, fa presto» ere dei zitekeen bestela, margolariak uneak harrapatzeko erakusten duen bizkortasunagatik, edota «Sorolla inpresionista» ere bai, pintorearen alderik libreena erakusten dutelako eta nabarmena delako argiaren ñabardurekin erakusten duen kezka. Edozein kasutan, margolanen kalitatea eta erakusketaren berezitasuna nabarmendu ditu zuzendariak, oso gutxitan ikusi ohi direlako formatu txikiko hainbeste lan elkarrekin. «Altxor bat da», borobildu du.

Zugazak onartu duenez, Bilboko Arte Ederren museoak badu Sorollarenganako halako jaidura bat. «Hamar urtean behin eskaintzen diogu erakusketa bat», azaldu du. 1998an elkarrekin erakutsi zituzten Sorollaren eta Ignacio Zuloagaren lanak. 2008an, haren lan handien hautaketa bat jarri zuten. Eta, hamar urteren ostean, orain heldu dira margolan txikiak.]]>
<![CDATA[Bermeoko auzo jamaikarra]]> https://www.berria.eus/paperekoa/1893/032/001/2019-11-15/bermeoko_auzo_jamaikarra.htm Fri, 15 Nov 2019 00:00:00 +0100 Iñigo Astiz https://www.berria.eus/paperekoa/1893/032/001/2019-11-15/bermeoko_auzo_jamaikarra.htm Gatom rap abeslari, musika ekoizle eta bideogilearen ikuspegia. Herriko mapa bat jarri du horregatik bere bosgarren diskoaren azalean, baina izen guztiak moldatu ditu rap, trap eta reggae munduaren erreferentzietara. Talape hondartza zena, adibidez, Trap-lape bilakatu du berak, eta antzera, beste hamaika txokorekin ere. «Umore puntu bategaz egin dut, baina badago eszenatxo bat herrian, eta hori erakutsi nahi nuen». Eta giro orokorrago horren parte sentitzen da bera. Durangoko Azokan Taupaka elkartearen erakusmahaian jarriko du salgai diskoa, eta sarean ere osorik entzuteko moduan dago jadanik.

EuskalSkills deitu du lana, eta balio du tituluak diskoaren laburpen modura; bi esanahi batzen dituen hitz joko bat baita berez. Alde batetik, Bermeoko hizkeran kantatzen du Gatomek, eta horregatik tituluaren lehen adiera: «euskalki». Baina, bestetik, bere abilezien berri ere eman nahi izan du, rap abeslarien artean ohikoa izaten denez, eta hortik tituluaren ingelesezko bigarren adiera: «euskal skills». Euskal trebeziak, alegia. «Rap mundua halakoa da», azaldu du barrezka.

Ezpal askoko enborra da diskoa, halere. Reggae eta dancehall doinu eta kantaeradun abestiak dira nagusi Loratu da bidea, Tiroka, Geure kode eta Zonbi lar izenekoak, kasu, baina badira eskola zaharreko rap kantak ere Izaki vs zenbaki, Memoria labur eta Prebekario; trap aire bat du Horma fin abestiak, eta jungle ukitua dauka, adibidez, Gazte ta errebelde deitutakoak. Nahita bilatu du ugaritasun hori. «Saiatu naiz estilo asko lantzen, baina guztietan mantentzen reggaearen oinarri hori».

Maite du traparen musika, esaterako, baina ez hainbeste musika horren bidez maiz zabaltzen den mezua. «Estetikari mezuari baino inportantzia handiagoa ematea ez zait gustatzen. Beti egon da egozentrismo handia rap mundu barruan, baina uste dut euskaraz egiten dugunon artean oso ezberdina dela. Beste giro bat dago. Nik biak ezagutu ditut, eta euskaraz giro osasuntsuagoa dago, elkarri laguntzeko joera handiagoa dago. Horregatik uste dut irteten direla hainbeste talde euskaraz, laguntzen diogulako elkarri».

Eskola zaharreko rapa egiten zuen lehen berak, baina maite zuen reggaea, eta, azkenean, iaz eman zuen jauzia. «Sentitzen nuen ez nengoela preparatuta melodietarako, eta rapa egiten nuen». 2018an, Kostako Vibes diskoarekin egin zuen aldaketa, baina lehenagotik zetorkion zaletasuna. «Gasteizera ikastera joan nintzenean ezagutu nuen reggae kutsua zuen eszena bat, eta musika horren gainean alaiago abesten ikusten nuen neure burua, eta hobeto pasatzen nuen».

Gaztetxeen babespean

Kolaborazio sorta bat ere badakar diskoak. Bi abestiren oinarri instrumentalak sortu ditu Bad Sound System taldeko Stepi disko jartzaile eta ekoizleak, esaterako, eta aitortza moduko bat ere bada lankidetza, Gatomen hitzetan. «Ohorea da bere bi instrumental edukitzea, oso lagunak garelako, baina inoiz ez dugulako orain arte kolaboratu ezertan. Maisuak dira niretzat, eta haiek irekitako bidea jarraitzen dugu besteok».

Stepiz gainera, lau rap abeslari ere gonbidatu ditu Gatomek. Raperu abeslari galdakoztarra da bat, Sondikan (Bizkaia) bizi den Pake rap kantaria da bestea, Nikotina taldearekin aritzen den Kief da hirugarrena, eta, normalean gazteleraz kantatu arren, euskaraz ere aritzen den Drew da laugarrena. Onartu du Gatomek: duela urte gutxi batzuk zail izango zen euskarazko hainbeste rap abeslari bildu ahal izatea. «Azken urteetan jende asko atera da rapa egitera, batez ere, euskaraz. Baina badago jende asko herri txikietan saiatzen ari dena irteten, baina kostatzen ari zaiona beren lana zabaltzea, eta nahi nuen jende hori gonbidatu».

Hazten igartzen du eszena Gatomek, eta pozik dago horrekin musikaria. «Azken urteetan rap eta reggae mugimendu handia ari da ematen gaztetxeetan. Aretoek ekarpen txikiagoa egiten dute horretan; ez dute hainbeste arrisku hartzen, igual estilo horretan publikoa txikiagoa delako beste estilo batzuetakoagaz konparatuta. Baina nik uste dut gorantz doala eszena. Progresiboa da. Inoiz ez da egon euskal rap eszenaren boom bat, baina gutxika-gutxika jendea badabil batzen».

KONTZERTUA

Abenduaren 13an. Elorrioko gaztetxean, Adala reggae talde katalanarekin.]]>